Οργάνωση / Γραμματεία: ASCENT ΕΠΕ Βασ. Σοφίας Αθήνα - Τηλ: Fax:

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "Οργάνωση / Γραμματεία: ASCENT ΕΠΕ Βασ. Σοφίας 77-115 21 Αθήνα - Τηλ: 210 7213225 Fax: 210 7246180 e-mail: siorasgs@otenet.gr"

Transcript

1 Χορηγούνται Μόρια Συνεχιζόμενης Ιατρικής Εκπαίδευσης C.M.E. CREDITS ΘΕΜΑΤΑ 1. ΠΑΛΑΙΕΣ ΚΑΙ ΝΕΕΣ ΜΕΘΟΔΟΙ ΤΥΠΟΠΟΙΗΣΗΣ ΒΑΚΤΗΡΙΩΝ ΚΑΙ ΙΩΝ Πέμπτη 13 Δεκεμβρίου 2007, ΛΟΙΜΩΞΕΙΣ ΣΤΗ ΜΟΝΑΔΑ ΕΝΤΑΤΙΚΗΣ ΘΕΡΑΠΕΙΑΣ Παρασκευή 14 Δεκεμβρίου 2007, ΜΥΚΟΒΑΚΤΗΡΙΔΙΑ. ΤΟ ΠΑΡΟΝ ΚΑΙ ΤΟ ΜΕΛΛΟΝ Παρασκευή 14 Δεκεμβρίου 2007, ΑΝΤΟΧΗ GRAM(-) ΒΑΚΤΗΡΙΩΝ ΣΤΑ β-λακταμικα ΣΤΗΝ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΗ ΠΡΑΞΗ Σάββατο 15 Δεκεμβρίου 2007, ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΗ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗ ΛΟΙΜΩΞΕΩΝ ΓΕΝΝΗΤΙΚΟΥ ΣΥΣΤΗΜΑΤΟΣ Σάββατο 15 Δεκεμβρίου 2007, Οργάνωση / Γραμματεία: ASCENT ΕΠΕ Βασ. Σοφίας Αθήνα - Τηλ: Fax:

2 ΔΕΛΤΙΟΝ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΜΙΚΡΟΒΙΟΛΟΓΙΚΗΣ ΕΤΑΙΡΕΙΑΣ ΔΙΜΗΝΙΑΙΑ ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΗ ΕΚΔΟΣΗ ΔΙΟΙΚΗΤΙΚΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΜΙΚΡΟΒΙΟΛΟΓΙΚΗΣ ΕΤΑΙΡΕΙΑΣ ΓΙΑ ΤΗ ΔΙΕΤΙΑ Πρόεδρος: Ε. Μαλάμου-Λαδά Αντιπρόεδρος: Γ. Κατσάνης Γενικός Γραμματέας: Α. Πάγκαλη Ειδικός Γραμματέας: Ε. Κουσκούνη Ταμίας: Κ. Τζανέτου Σύμβουλοι: Ε. Τρίκκα - Γραφάκου Γ. Βρυώνη ΓΡΑΜΜΑΤΕΙΑ ΕΤΑΙΡΕΙΑΣ ΑSCENT, Βασ. Σοφίας 77, Αθήνα Τηλ.: , Fax: ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΕΚΔΟΣΗΣ Δ. Αδρακτά Σ. Αλεξίου Ε. Αναστασίου Α. Αρσένη Γ. Αρσένης Α. Αυλάμη Ν. Βαβάτση Ν. Βακάλης Μ. Βάρλα Α. Βατόπουλος Ε. Βογιατζάκης Γ. Βρυώνη Π. Γολεμάτη Β. Δαλαΐνα Β. Δανιηλίδης Γ. Δημητρακόπουλος Ζ. Ζουλλιέν Ε. Καδά Β. Καλαποθάκη Α. Κανσουζίδου Σ. Καρτάλη Μ. Κατελανή Γ. Κατσάνης Β. Κοκκίνου Υ. Κουμαντάκη Γ. Κουππάρη Ε. Κουσκούνη Χ. Κούτσια Τ. Κρεμαστινού Α. Κωστούλα A. Κωτσοβίλη Σ. Λεβειδιώτου Ν.Ι. Λεγάκης Ε. Μαλάμου Α. Μανιάτης Γ. Μαργαρίτη Α. Μεντής Α. Μητρούσια Κ. Μοίρας Α. Μπεθυμούτη Ε. Μποσινάκου Α. Πάγκαλη Ο. Πανιάρα Ε. Παπαφράγκας Χ. Παπαστεριάδη Ε. Παππά Ε. Παρασκάκη Β. Πετροχείλου Α. Ρουμελιώτου Α. Σταυροπούλου Σ. Τζανετής Κ. Τζανέτου Ε. Τρίκκα Χ. Τσάνταλη Ι. Τσελέντης Α. Τσακρής Μ. Φουστούκου Ι. Φραγκάκη Ε. Φραγκούλη Ε. Χωρέμη ΔΙΕΥΘΥΝΤΕΣ ΣΥΝΤΑΞΗΣ Κ. ΤΖΑΝΕΤΟΥ, Γ. ΒΡΥΩΝΗ ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΗ ΑΛΛΗΛΟΓΡΑΦΙΑ ΠΕΡΙΟΔΙΚΟΥ: ΔΕΛΤΙΟΝ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΜΙΚΡΟΒΙΟΛΟΓΙΚΗΣ ΕΤΑΙΡΕΙΑΣ ΑSCENT, Βασ. Σοφίας 77, Αθήνα, Τηλ.: , Fax: ΕΤΗΣΙΑ ΣΥΝΔΡΟΜΗ ΕΣΩΤΕΡΙΚΟΥ: 30,00 Ευρώ. Οι συνδρομές αποστέλλονται με ταχυδρομική επιταγή στη διεύθυνση: ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΜΙΚΡΟΒΙΟΛΟΓΙΚΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ, ASCENT Κ. ΤΖΑΝΕΤΟΥ, ΒΑΣ. ΣΟΦΙΑΣ 77, ΑΘΗΝΑ ΕKΔΟΤΕΣ: Κ. ΤΖΑΝΕΤΟΥ, Γ. ΒΡΥΩΝΗ ΔΙΑΦΗΜΙΣΕΙΣ: Π. ΓεωργακακοΣ, Τυρινθου 30, ανω Γλυφαδα, Τηλ.: , Fax: ΣΥΝΔΡΟΜΕΣ: Εταιρειών (90,00 Ευρώ), Εξωτερικού (150 US$) και Κύπρου (50 Ευρώ) αποστέλλονται με ταχυδρομική επιταγή στη διεύθυνση: Π. Γεωργακακοσ, Τυρίνθου 12, Α. Γλυφάδα ΕΚΤΥΠΩΣΗ: ΤΕΧΝΟΓΡΑΜΜΑ - ΤΗΛ.: , FAX: , ISSN Ι Δ Ι Ο Κ Τ Η Τ Η Σ Π Ε Ρ Ι Ο Δ Ι Κ Ο Υ : Ε Λ Λ Η Ν Ι Κ Η Μ Ι Κ Ρ Ο Β Ι Ο Λ Ο Γ Ι Κ Η Ε ΤΑ Ι Ρ Ε Ι Α

3 ACTA MICROBIOLOGICA HELLENICA BIMONTHLY JOURNAL OF THE GREEK SOCIETY OF MICROBIOLOGY SCIENTIFIC BOARD BOARD OF THE GREEK SOCIETY OF MICROBIOLOGY FOR THE YEARS President: E. Malamou-Lada Vice President: G. Katsanis Secretary General: A. Pagali Secretary: Ε. Κouskouni Treasurer: K. Tzanetou Members: E. Trikka-Grafakou G. Vrioni SOCIETY SECRETARIAT ΑSCENT, 77 Vas. Sofias Ave, GR Athens, Greece Tel.: , Fax: D. Αdracta S. Αlexiou Ε. Αnastassiou Α. Antoniadis A. Arseni G. Arsenis Α. Avlami Α. Bethimouti Ε. Bossinakou E. Choremi V. Dalaina V. Danielides G. Dimitrakopoulos Μ. Foustoukou E. Fragouli J. Frangaki P. Golemati G. Joullien Ε. Κada V. Kalapothaki Α. Κansouzidou S. Κartali Μ. Κatelani G. Κatsanis V. Kokkinou Α. Κostoula A. Kotsovili Υ. Koumantaki G. Kouppari Ε. Κouskouni C. Κoutsia Τ. Κremastinou Ν. Legakis S. Levidiotou Ε. Malamou Α. Maniatis G. Μargariti Α. Μentis C. Miras Α. Μitroussia Α. Pagali Ο. Paniara Ε. Papafrangas C. Papasteriadi E. Pappa V. Petrochilou Α. Roumeliotou Α. Stavropoulou E. Trikka A. Tsakris C. Τsantali J. Τselentis S. Tzanetis K. Tzanetou Ν. Vakalis Μ. Varla Α. Vatopoulos Ν. Vavatsi E. Vogiatzakis G. Vrioni EDITORS K. TZANETOu, G. Vrioni MAILING ADDRESS OF JOURNAL: ACTA MICROBIOLOGICA HELLENICA K. TZANETOU, G. Vrioni ASCENT, 77 VAS. SOFIAS AVE, GR ATHENS, GREECE, TEL.: , Fax: Annual SUBSCRIPTIONS: ABRoAD 150 USd, Cyprus 30 CYP P. GEORGAKAKOS, 12 TyRINTHOU Str., GR α. GLυfαdα, GREECE. Τel.: , Fax: ISSN INTERNET: O F F I C I A L P U B L I C A T I O N O F T H E G R E E K S O C I E T Y O F M I C R O B I O L O G Y

4 ACTA MICROBIOLOGICA HELLENICA BIMONTHLY JOURNAL OF THE GREEK SOCIETY OF MICROBIOLOGY Contents REVIEW P.L. KARKALOUSOS: Detection of laboratory errors with the Delta Check method ORIGINAL PAPER D. Chatzidimitriou, A. Melidou, M. Exidari, G. Gioula, V. Kyriazopoulou-Dalaina: The contribution of RS virus to influenza-like infections in children aged less than three years CASE REPORTS P. GIANNOPOULOU, A. KYRATSA, G. GADERIS, E. TRIKKA-GRAPHAKOS, E. MALAMOU-LADA: Clostridial myonecrosis: Report of two cases and literature review P. Papaioannou, E. Tyligada, M. Karamouti, N. Kanellopoulos, A. Zahariou: Enterobius vermicularis in the male urogenital tract: A case report INSTRUCTIONS TO AUTHORS VOLUME 52 NUMBER 4 JULY August 2007

5 ΔΕΛΤΙΟΝ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΜΙΚΡΟΒΙΟΛΟΓΙΚΗΣ ΕΤΑΙΡΕΙΑΣ ΔΙΜΗΝΙΑΙΑ ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΗ ΕΚΔΟΣΗ Περιεχόμενα ΑΝΑΣΚΟΠΗΣΗ Π.Λ. ΚαρκαλοΥσος: Εντοπισμός εργαστηριακών σφαλμάτων με τη μέθοδο Delta Check EΡEYNHΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ Δ. ΧατζηδημητρΙου, Α. ΜελΙδου, Μ. ΕξηντΑρη, Γ. ΓκιοΥλα, Β. ΚυριαζοποΥλου-Δαλαϊνα: Συμμετοχή του ιού RS σε γριπώδη σύνδρομα παιδιών κάτω των 3 ετών ΕΝΔΙΑΦΕΡΟΥΣΕΣ ΠΕΡΙΠΤΩΣΕΙΣ Π. ΓιαννοποΥλου, Α. ΚυρΑτσα, Γ. ΓκαντΕρης, Ε. ΤρΙκκα-ΓραφΑκου, Ε. ΜαλΑμου-ΛαδΑ: Κλωστηριδιακή μυονέκρωση: Περιγραφή δύο περιπτώσεων. Ανασκόπηση διεθνούς βιβλιογραφίας Π. Παπαϊωaννου, Ε. Τυλιγαδa, Μ. Καραμοyτη, Ν. Κανελλoπουλος, Α. Ζαχαρiου: Οξυουρίωση στο ουροποιογεννητικό σύστημα ανδρός: Αναφορά μίας περίπτωσης ΟΔΗΓΙΕΣ ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ ΤΟΜΟΣ 52 ΤΕΥΧΟΣ 4 ΙΟΥΛΙΟΣ ΑΥΓΟΥΣΤΟΣ 2007

6 206 Δελτιον Ελληνικησ Μικροβιολογικησ Εταιρειασ Τόμος 52, Τεύχος 4, 2007 ΑΝΑΣΚΟΠΗΣΗ Εντοπισμός εργαστηριακών σφαλμάτων με τη μέθοδο Delta Check Π.Λ. Καρκαλούσος Ως διαφορά δέλτα ορίζεται η διαφορά του τρέχοντος αποτελέσματος μιας εξέτασης του ασθενούς από το αμέσως προηγούμενο αποτέλεσμα στην ίδια εξέταση. Όταν δεν υπάρχουν αναλυτικά, προαναλυτικά ή μετααναλυτικά σφάλματα οι διαφορές δέλτα κυμαίνονται μέσα σε συγκεκριμένα όρια και κατά συνέπεια μπορούν να αξιοποιηθούν ως μια εναλλακτική μέθοδος ποιότητας που βασίζεται εξ ολοκλήρου στα αποτελέσματα των ασθενών. Η χρήση των διαφορών δέλτα ως μεθόδου ποιότητας έγινε πρακτικά εφικτή μόλις τα τελευταία χρόνια με την πρόοδο της επιστήμης της πληροφορικής. Ένα τέτοιο λογισμικό χρησιμοποιείται και στο εργαστήριό μας και εντοπίζει έγκαιρα εργαστηριακά σφάλματα διαφόρων ειδών. Παραμένει όμως το ερώτημα σχετικά με το ποια είναι τα καταλληλότερα όρια ελέγχου των διαφορών δέλτα, έτσι ώστε οι διαφορές που ξεφεύγουν από τα συνήθη όρια της βιολογικής διακύμανσης να αντιστοιχούν σε πραγματικό σφάλμα ή σε κάποιο γεγονός που αξίζει να διερευνηθεί. Στην παρούσα εργασία ερευνήθηκε η δυνατότητα ανίχνευσης εργαστηριακών σφαλμάτων με εφαρμογή διαφορετικών τρόπων υπολογισμού των διαφορών δέλτα, αλλά και διαφορετικών ορίων ελέγχου υπολογισμένων με θεωρητική ή στατιστική μέθοδο. Αποδείχθηκε ότι τα στατιστικά όρια ελέγχου που υπολογίζονται μέσα στο εργαστήριο είναι πολύ πιο αξιόπιστα από τα όρια που υπολογίζονται θεωρητικά (με βάση τη βιολογική και αναλυτική διακύμανση της εξέτασης). Τα στατιστικά όρια είναι εξειδικευμένα για κάθε εξέταση και εξαρτώνται από τον αναλυτή, την αναλυτική μέθοδο καθώς και το προφίλ των ασθενών. Δελτιον Ελληνικησ Μικροβιολογικησ Εταιρειασ 2007, 52 (4): Λέξεις κλειδιά: Διαφορές δέλτα, στατιστικός έλεγχος ποιότητας, προ-αναλυτικά σφάλματα, αναλυτικά σφάλματα, μετα-αναλυτικά σφάλματα Νοσοκομείο Βραχείας Νοσηλείας - 3ο Θεραπευτήριο ΙΚΑ, Βιοπαθολογικό εργαστήριο-ανοσολογικό τμήμα, Αθήνα Εισαγωγή Ο έλεγχος των αποτελεσμάτων του ασθενούς Για τους πιο πολλούς εργαστηριακούς επιστή-

7 Εντοπισμός εργαστηριακών σφαλμάτων με τη μέθοδο Delta Check 207 μονες ο έλεγχος της ποιότητας των εργαστηριακών αποτελεσμάτων δεν εξαντλείται στην παρακολούθηση των τιμών ελέγχου αλλά ελέγχεται επιπλέον η ορθότητα κάθε αμφιβόλου αποτελέσματος πριν δοθεί στους ασθενείς. Έτσι στην περίπτωση όπου ένα μεμονωμένο αποτέλεσμα μιας εξέτασης έχει υπερβολικά μεγάλη ή μικρή τιμή, πολλοί συνάδελφοι συμβουλεύονται το αρχείο του εργαστηρίου για να μελετήσουν τη μεταβολή των τιμών του συγκεκριμένου ασθενή. Αν η μεταβολή αυτή συμβιβάζεται με το ιστορικό του ασθενούς τότε οι όποιες αμφιβολίες διαλύονται και το αποτέλεσμα δίνεται στον ασθενή. Σε άλλη περίπτωση θα πρέπει να αναζητηθεί το αίτιο της ασύμβατης αυτής τιμής. Η αναζήτηση της ασυμβατότητας μιας τιμής ξεκινάει από τον έλεγχο της ποιότητας του ίδιου του δείγματος (ενδεδειγμένες συνθήκες δειγματοληψίας, προετοιμασία του ασθενούς, αποφυγή αιμολυμένου ή λιπαιμικού δείγματος) και συνεχίζεται με τον έλεγχο της καλής λειτουργίας του αναλυτή και των αντιδραστηρίων. Φυσικά θα πρέπει να ελεγχθούν και τυχόν γραμματειακά λάθη, ειδικά αν τα αποτελέσματα γράφονται με το χέρι στο παραπεμπτικό. Αν το πρόβλημα εντοπιστεί στο στάδιο της λήψης και επεξεργασίας του δείγματος τότε χαρακτηρίζεται ως προαναλυτικό σφάλμα και ζητείται νέα σωστότερη αυτή τη φορά δειγματοληψία και επεξεργασία του δείγματος. Αν το σφάλμα αφορά την ίδια την ανάλυση τότε το πρόβλημα διορθώνεται μέσα στο εργαστήριο, είτε με επισκευή του αναλυτή είτε με αντικατάσταση ή βαθμονόμηση του προβληματικού αντιδραστηρίου. Αν ο αναλυτής και τα αντιδραστήρια λειτουργούν κανονικά, η αιτία των «παράξενων» αποτελεσμάτων μπορεί να αναζητηθεί στο εργαστηριακό αρχείο του ασθενούς. Ο έλεγχος του αρχείου του ασθενούς μπορεί να γίνει εύκολα εφόσον το εργαστήριο είναι μηχανογραφημένο. Αντίθετα, αν υπάρχουν μόνο χειρόγραφα αρχεία ο έλεγχος αφορά εκ των πραγμάτων μόνο στις αμέσως προηγούμενες ημέρες και μπορεί να εφαρμοστεί ουσιαστικά μόνο στα βιοχημικά ή αιματολογικά εργαστήρια νοσοκομείων όπου οι ασθενείς ελέγχονται καθημερινά και το εργαστηριακό προσωπικό μπορεί εύκολα να ανατρέξει στα χειρόγραφα αρχεία των προηγούμενων ημερών. Ο έλεγχος Delta Check Είναι γεγονός ότι ο έλεγχος κάθε μεμονωμένου αποτελέσματος είναι μια επίπονη και χρονοβόρα διαδικασία αφού ακόμα και αν το εργαστήριο είναι μηχανογραφημένο, ο έλεγχος του ιστορικού κάθε ασθενούς απαιτεί πολύ χρόνο και τεταμένη προσοχή. Γι αυτό το λόγο πολλοί εργαστηριακοί περιορίζονται στον έλεγχο του ιστορικού μόνο των παθολογικών αποτελεσμάτων. Αυτό όμως δεν είναι επαρκές, αφού αποτέλεσμα που αξίζει περαιτέρω διερεύνησης μπορεί να θεωρηθεί ακόμα και ένα φυσιολογικό αποτέλεσμα που ακολουθεί μετά από ένα εξαιρετικά παθολογικό αποτέλεσμα σε διάστημα λίγων ωρών ή ημερών. Ο γρήγορος έλεγχος όλων των αποτελεσμάτων μπορεί να γίνει με τη βοήθεια εναλλακτικών στατιστικών μεθόδων ποιότητας. Μια τέτοια μέθοδος είναι οι «διαφορές δέλτα» ή σύμφωνα με τη διεθνή βιβλιογραφία «Delta Check». 1 Κάθε διαφορά δέλτα είναι η διαφορά μεταξύ του πιο πρόσφατου και του αμέσως προηγούμενου αποτελέσματος σε δείγμα του ίδιου ασθενούς. Είναι αναμενόμενο ότι η διαφορά αυτή για συγκεκριμένο χρονικό διάστημα θα πρέπει να κυμαίνεται μέσα σε σαφώς ορισμένα όρια. Αν παραβιαστούν τα όρια αυτά τότε υπάρχει εργαστηριακό σφάλμα ή σημαντική βελτίωση ή επιδείνωση της υγείας του ασθενούς. Σε γενικές γραμμές οι διαφορές δέλτα οφείλονται στους παρακάτω λόγους: 1. Στη συνήθη βιολογική διακύμανση της αναλυόμενης ουσίας μέσα στον ανθρώπινο οργανισμό. 2. Στη μεταβολή της υγείας του ασθενούς (καλυτέρευση ή επιδείνωση). 3. Στην αναλυτική διακύμανση του αναλυτή και της χημικής μεθόδου. 4. Στην προαναλυτική διακύμανση (π.χ. συνθήκες φυγοκέντρησης). 5. Σε τυχόν προαναλυτικά σφάλματα (π.χ. λάθος δειγματοληψία, κακή προετοιμασία του ασθενούς). 6. Σε τυχόν αναλυτικά σφάλματα (π.χ. αλλοίωση αντιδραστηρίων, βλάβη στο σύστημα αναρρόφησης του αναλυτή). 7. Σε τυχόν μετα-αναλυτικά σφάλματα δηλαδή γραμματειακά λάθη κατά τη μεταφορά των αποτελεσμάτων στα έντυπα απαντήσεων. Είναι αποδεδειγμένο πλέον 2-4 ότι η αξία των διαφορών δέλτα για την ανίχνευση προαναλυτικών και

8 208 Δελτιον Ελληνικησ Μικροβιολογικησ Εταιρειασ Τόμος 52, Τεύχος 4, 2007 αναλυτικών σφαλμάτων είναι ιδιαίτερα σημαντική και θα πρέπει να αποτελούν ένα συμπληρωματικό σύστημα ποιότητας στο χώρο του εργαστηρίου. Μειονέκτημά τους είναι ότι η χρήση τους περιορίζεται μόνο στα ποσοτικά αποτελέσματα. Στη βιβλιογραφία η χρήση των Delta Check έχει επικεντρωθεί κυρίως στους βιοχημικούς αναλυτές. Υπάρχουν όμως μελέτες και για αιματολογικούς αναλυτές 3 και φυσικά τίποτα δεν εμποδίζει τη χρήση τους και σε άλλους τύπους αναλυτών (ορμονολογικούς, πηκτολογικούς, νεφελόμετρα κ.ά.). O υπολογισμός των ορίων ελέγχου για τις διαφορές δέλτα Όπως και σε κάθε άλλη μέθοδο ποιότητας απαραίτητη προϋπόθεση για την ορθή εφαρμογή της είναι ο υπολογισμός κατάλληλων ορίων ελέγχου. Οι διαφορές δέλτα έχουν και αυτές τα δικά τους όρια ελέγχου. Πρέπει να τονιστεί όμως ότι οι διαφορές δέλτα δεν είναι μια «απόλυτη» μέθοδος ποιότητας όπως το γνωστό διάγραμμα Levey-Jennings. Στο διάγραμμα Levey-Jennings οποιαδήποτε παραβίαση των ορίων ελέγχου υπονοεί αναλυτικό σφάλμα που θα πρέπει οπωσδήποτε να εξαλειφθεί. Αντίθετα, η παραβίαση των ορίων των διαφορών δέλτα δε σημαίνει απαραίτητα εργαστηριακό σφάλμα αλλά πρόκειται για ένα «συναγερμό» που θα πρέπει να ελεγχθεί η αιτία του. Οι συναγερμοί αυτοί μπορεί να είναι αληθείς ή ψευδείς. Δε θα πρέπει όμως να παράγονται υπερβολικά πολλοί ψευδείς συναγερμοί γιατί δημιουργείται σύγχυση και έλλειψη εμπιστοσύνης στη μέθοδο. Στις πρώτες μελέτες που αφορούσαν στις διαφορές δέλτα χρησιμοποιούνταν κυρίως εμπειρικά όρια ελέγχου τα οποία βασίζονταν στην προηγούμενη προσωπική εμπειρία του εργαστηρίου 5-7. Σήμερα όμως για τον υπολογισμό των ορίων ελέγχου των διαφορών δέλτα έχουν επικρατήσει να εφαρμόζονται μία εκ των παρακάτω δύο μεθοδολογιών οι οποίες βασίζονται: α) Στη θεωρητική διακύμανση των εξετάσεων. Η διακύμανση αυτή επειδή είναι το άθροισμα της βιολογικής (CV biol ) και αναλυτικής διακύμανσης (CV anal ) ορίζεται ως συνολική διακύμανση (CV totl ) και υπολογίζεται από την παρακάτω εξίσωση: Εξίσωση 1 Στην παραπάνω εξίσωση έχει παραλειφθεί η προαναλυτική διακύμανση CV pro η οποία έτσι και αλλιώς δεν μπορεί να υπολογιστεί. Δεδομένου ότι η αναλυτική διακύμανση είναι κατά κανόνα εξαιρετικά μικρή (<5%) η συνολική διακύμανση εξαρτάται κυρίως από τη βιολογική διακύμανση και γι αυτό τα όρια ελέγχου που υπολογίζονται με την εξίσωση 1 μπορούν να ονομαστούν «βιολογικά όρια». Τα όρια αυτά εκφράζονται ως ποσοστό % επί της σημερινής τιμής. Διαφορές δέλτα που εκφράζονται με αυτό τον τρόπο συμβολίζονται ως Delta Check%. Οι επιμέρους διακυμάνσεις (CV boil και CV anal ) μπορούν να υπολογιστούν εύκολα μέσα σε κάθε εργαστήριο. Η αναλυτική διακύμανση ισούται με τη διακύμανση των τιμών των δειγμάτων ελέγχου από ημέρα σε ημέρα. Αντίθετα, η βιολογική διακύμανση βρίσκεται από σχετικούς πίνακες βιολογικής διακύμανσης που έχουν δημοσιευτεί κατά επανάληψη στη βιβλιογραφία και στο διαδίκτυο (www. seqc.es/bd/vb.html). Oι σημαντικότεροι από τους πίνακες αυτούς προέρχονται από την Επιτροπή Ποιότητας των Αναλύσεων της Ισπανικής Εταιρείας Κλινικής Χημείας υπό της Dr. C. Ricos. H ομάδα αυτή έχει συλλέξει τιμές βιολογικής διακύμανσης από όλη τη διεθνή βιβλιογραφία και φροντίζει ώστε οι σχετικοί πίνακες που δημοσιεύει να ανανεώνονται διαρκώς β) Στη στατιστική ανάλυση πολυάριθμων διαφορών δέλτα. Τα όρια αυτά ονομάζονται «στατιστικά όρια» και προκύπτουν από την απαλοιφή των ακραίων τιμών χιλιάδων διαφορών δέλτα που αφορούν συγκεκριμένο αναλυτή, μέθοδο και εργαστήριο. Η απαλοιφή των ακραίων τιμών προτείνεται να γίνεται με τη μέθοδο των εκατοστημορίων (Percentiles). 13,14 Από την περιγραφική στατιστική είναι γνωστό ότι τα εκατοστημόρια ορίζουν συγκεκριμένο ποσοστό τιμών της συνολικής κατανομής. Στη βιβλιογραφία προτείνεται η απαλοιφή του 5% των μικρότερων διαφορών (εκατοστημόριο 5: 5Ρ) και το 5% των μεγαλύτερων διαφορών (εκατοστημόριο 95: 95Ρ). Σκοπός της εργασίας Σκοπός της εργασίας ήταν να μελετηθεί η δυνατότητα καθημερινής χρήσης των διαφορών δέλτα ως μιας επιπλέον μεθόδου ελέγχου της ποιότητας των αποτελεσμάτων του εργαστηρίου μας. Η μελέτη αφορούσε στην καταγραφή των πλεονεκτημάτων και των μειονεκτημάτων της μεθόδου καθώς και

9 Εντοπισμός εργαστηριακών σφαλμάτων με τη μέθοδο Delta Check 209 των τυχόν προβλημάτων που προκύπτουν κατά την καθημερινή εφαρμογή της. Αναζητήθηκε επίσης ο κατάλληλος τρόπος υπολογισμού των διαφορών δέλτα καθώς και τα κατάλληλα όρια ελέγχου που απαιτούνται για την εφαρμογή τους. Υλικό - Μέθοδος Ο υπολογισμός των ορίων ελέγχου των διαφορών δέλτα στο εργαστήριο μας Χρησιμοποιήθηκαν στατιστικά και βιολογικά όρια που αφορούσαν στους αναλυτές: ILAB 600 (βιοχημικός αναλυτής), AIA 21 και ΑΙΑ 600 (ορμονολογικοί αναλυτές), ΒΝ ΙΙ (νεφελόμετρο) και τον Εlisys 2 (ημιαυτόματος αναλυτής ELISA). Τα στατιστικά όρια (5Ρ και 95Ρ) υπολογίστηκαν από ένα μεγάλο αριθμό διαφορών δέλτα που προέρχονταν από τα αποτελέσματα του εργαστηρίου μας. Για το σκοπό αυτό ένας μεγάλος αριθμός αποτελεσμάτων μεταφέρθηκε σε ένα ειδικό πρόγραμμα που κατασκευάστηκε από το συγγραφέα του άρθρου ειδικά για το σκοπό αυτό. Το πρόγραμμα αυτό, γραμμένο σε γλώσσα Visual Basic 6 (Εικόνες 1, 2), αξιοποίησε ένα τεράστιο αριθμό αποτελεσμάτων τα οποία μεταφέρθηκαν σε αυτό με τη χρήση ερωτημάτων βάσεων δεδομένων τύπου SQL. Οι υπολογισμοί που εκτέλεσε το πρόγραμμα αφορούσαν στον υπολογισμό των παραμέτρων: Delta Check, Delta Check%, Rate Check, Rate Check%. Το Rate Check είναι μια παραλλαγή των Delta Check και ισούται με την τιμή του Delta Check διά το χρόνο Εικόνα 1. Η φόρμα εισαγωγής του προγράμματος υπολογισμού των ορίων Delta Check. Εικόνα 2. Η φόρμα αποτελεσμάτων, με τις τιμές delta check, rate check και τις τιμές εκατοστημορίων 5Ρ και 95Ρ (τα ονόματα είναι καλυμμένα). που μεσολαβεί μεταξύ των δύο μετρήσεων. Ο χρόνος αυτός ονομάζεται delta time. H σκοπιμότητα του υπολογισμού του Rate Check έγκειται στο γεγονός ότι σε εξετάσεις που εκτελούνται σπάνια (π.χ. ορμόνες, ανοσολογικές εξετάσεις) ο χρόνος που μεσολαβεί μεταξύ των μετρήσεων μπορεί να είναι καθοριστικής σημασίας για τη μεταβολή των τιμών. 6,13,15 Έτσι με τα μέτρα Rate Check και Rate Check% λαμβάνεται υπόψη και ο ενδιάμεσος χρόνος. Ο υπολογισμός των μέτρων: Delta Check, Delta Check%, Rate Check, Rate Check% έγινε σύμφωνα με τις παρακάτω εξισώσεις: 13 Delta Check = Τρέχουσα τιμή Προηγούμενη τιμή Εξίσωση 2 Delta Check% = (Τρέχουσα τιμή Προηγούμενη τιμή) x 100 / Τρέχουσα τιμή Εξίσωση 3 Rate Check = delta check / delta time Εξίσωση 4 Rate Check% = Ποσοστό delta check / delta time Εξίσωση 5 Για κάθε εξέταση εκτιμήθηκε αρχικά η μορφή της κατανομής προκειμένου να καθοριστεί και ο τρόπος υπολογισμού των ορίων ελέγχου. Η εκτίμηση της κατανομής έγινε με το στατιστικό κριτήριο Kolmogorov-Smirov αλλά και με τον υπολογισμό των στατιστικών μέτρων της ασυμμετρίας (Skewness)

10 210 Δελτιον Ελληνικησ Μικροβιολογικησ Εταιρειασ Τόμος 52, Τεύχος 4, 2007 και της κύρτωσης (Kirtosis). Υπολογίστηκε ότι σε όλες σχεδόν τις εξετάσεις πλην ελαχίστων (ApoA 1, ApoB) οι τιμές ασυμμετρίας και κύρτωσης ήταν διαφορετικές από το μηδέν, απείχαν δηλαδή από την κανονική κατανομή. Στην περίπτωση όπου η κατανομή των διαφορών Delta και Rate προσεγγίζει την κανονική, τότε ως όριο ελέγχου μπορεί να χρησιμοποιηθεί το εύρος x ±3s, όπου x είναι η μέση τιμή και s η τυπική τους απόκλιση. Εάν αντιθέτως η κατανομή δεν είναι κανονική τότε ως όρια ελέγχου χρησιμοποιούνται αποκλειστικά τα εκατοστημόρια 5 (P=5) και 95 (Ρ=95). Τα βιολογικά όρια υπολογίστηκαν με την εξίσωση 1. Η βιολογική διακύμανση προερχόταν από τους γνωστούς πίνακες βιολογικής διακύμανσης της Dr. Ricos ενώ η αναλυτική διακύμανση από τις τιμές εσωτερικού ελέγχου ποιότητας των αντίστοιχων αναλυτών. Στους πίνακες 1 έως 5 δίνονται τα βιολογικά και τα στατιστικά όρια για τους αναλυτές ILAB 600, BN II, Elisys 2, AIA 21 και AIA 600. Η καθημερινή εφαρμογή των διαφορών δέλτα Το πρόγραμμα που χρησιμοποιεί το εργαστήριό μας για την αρχειοθέτηση των αποτελεσμάτων του Πίνακας 1. Πίνακας ορίων και ακραίων τιμών για το βιοχημικό αναλυτή ILAB 600 Delta Check Rate Check Eξέταση Outliers CV bw CV anal CV totl LCL UCL LCL UCL Gluc 300 7,8 3,33 8, ,07 0,97 Urea ,6 2,9 12, ,17 Creat 40 4,3 3,67 5,7-3,4 4-0,06 0,06 UA ,2-3,1 2,6-0,04 0,06 Chol 400 5,3 2,12 5, ,25 0,86 Trig , ,68 1,81 TBILI ,58 22,3-1,1 1-0,02 0,02 DBILI 23 25,6 5,04 26,1-0,49 0,57 0,005 0,02 TP 8,6 36,8 1,85 36,8-1,9 2,21-0,05 0,04 ALB 5,1 4,4 2,22 4,9-1,03 1,44-0,023 0,017 AST/GOT ,6 5,66 12, ,77 50 ALT/GPT ,7 23, ,64 0,64 γgt ,94 10, ,37 0,37 ALP ,9 5,34 8, ,8 0,69 LDH ,3 3,24 8, ,37 0,37 AMYL 236 8,7 3,18 9, ,7-20 0,5 Fe ,6 1,8 26, ,5 0,75 Ca 58 1,8 1,43 2,3-1,2 2-0,03 0,03 Phos ,91 10,7-4,4 4,3-0,07 0,1 Na 152 6,6 1,8 6, ,26 0,15 K ,22 10,1-1,6 2-0,04 0,04 HDL 100 7,5 6 9, ,2 0,16 LDL 255 8,6 5 9,9-56,8 80-0,82 0,67 Mg 143 7,9 8,29 11,5-0,31 0,55-3 2,9 CK ,4 2,23 18, ,006 0,05 Cl 112 1,3 5 5,2-5,4 8-0,18 0,25 Creat Urine , ,25 4,1 TP Urine ,

11 Εντοπισμός εργαστηριακών σφαλμάτων με τη μέθοδο Delta Check 211 Πίνακας 2. Πίνακας ορίων και ακραίων τιμών για το νεφελόμετρο BN II Delta Check Rate Check Eξέταση Outliers CV bw CV anal CV totl LCL UCL LCL UCL Lpa 150 6,9 8,1 10,6-16,7 19,8-0,1 0,083 ApoA 2,2 6,5 7,2 9,7-0,47 0,47-0,003 0,002 ApoB 2,2 6,9 5,5 8,8-0,6 0,37-0,004 0,002 IgG ,5 4,9 6, ,7 1,78 IgA ,4 4,9 7, ,34 0,31 IgM ,9 6,3 8, ,8-0,3 0,36 C ,2 4,8 7,1-26,5 32,3-0,15 0,203 C ,9 3,7 9,6-6,09 8,4-0,04 0,046 IgE , ,09 45,5-0,6 0,32 CRP ,2 5,4 42,5-59,8 59,3-0,4 0,32 ASL ,2 21,6-83,4 91,9-0,52 0,47 RF ,5 9,8 13, ,09 1,35 K 8 6,6 4,8 8,2-4,2 0,58-0,004 0,005 L 4 4,8 5,96 7,7-0,52 0,25-0,05 0,0071 Πίνακας 3. Πίνακας ορίων και ακραίων τιμών για τον αναλυτή ELISA Elisys Delta Check Rate Check Eξέταση Outliers CV bw CV anal CV totl LCL UCL LCL UCL TG , ,2 304,6-3,6 12,04 TPO , ,3 579,7-1,5016 1,585 DNA , ,5-0,39 0,2355 Πίνακας 4. Πίνακας ορίων και ακραίων τιμών για τον αναλυτή ΑΙΑ 21 Delta Check Rate Check Eξέταση Outliers CV bw CV anal CV totl LCL UCL LCL UCL T ,54 8,9-3,15 4,3-0,015 0,0253 T3 12 8,7 4,97 10,0-5,69 3,26-0,0207 0,0108 TSH ,7 8,82 21,6-5,67 3,2-0,0244 0,0106 FT3 30 7,9 5,68 9,7-0,97 1,03-0,0051 0,0053 FT4 10 7,6 6,76 10,2-0,56 0,61-0,0025 0,0031 AFP ,13 10,8-3,2 3,59 0,0232 0,0261 CEA ,7 5,58 13,9 1,66 4,46-0,0123 0,0474 PSA ,1 7,71 19,7-5,53 7,97-0,0164 0,0255 Ca ,2 5,63 17,2-1,66 4,46-0,14 0,4244 Ca ,2 3,55 29,4-8,7 7,73-0,054 0,042 Follic acid ,65 33,7-13,7 12,3-0,214 0,35 B ,09 32, ,32 28,9 Ferr ,9 7,82 16,8-5,53 7,97-0,0164 0,0255

12 212 Δελτιον Ελληνικησ Μικροβιολογικησ Εταιρειασ Τόμος 52, Τεύχος 4, 2007 Πίνακας 5. Πίνακας ορίων και ακραίων τιμών για τον αναλυτή ΑΙΑ 600 Delta Check Rate Check Eξέταση Outliers CV bw CV anal CV totl LCL UCL LCL UCL T ,7 9,0-55,4 82,5-0,22 0,37 T4 22 8,7 6,08 10,6-5,1 3,5-0,08 0,08 TSH ,7 9,54 21,9-10,36 3,4-0,16 0,0718 FT3 30 7,9 5,35 9,5-1,1 0,9-0,01 0,0122 FT4 10 7,6 9,31 12,0-0,6 0,7-0,009 0,0097 Follic acid ,5 21,9-8,5 164,3-0,214 0,35 B ,7 17,9 21, ,86 CEA ,1 10,15 20,8-3 2,8-0,05 0,1 Ferr ,2 8,72 18,4-57,6 94,4-0,34 1,06 Ca ,2 7,86 30,2-64,9 64,7-0,48 0,64 Ca , ,81 2,48 PSA ,58 26,6-11,2 4,9-0,127 0,055 afp ,9 9,91 17,9-5,3 1,9-0,049 0,046 (LIS) είναι γραμμένο από το συγγραφέα του άρθρου. Κατά συνέπεια, ήταν εφικτή η δημιουργία ειδικών υπομονάδων (modules) που ελέγχουν τα αποτελέσματα κάθε ημέρας με τη μέθοδο των διαφορών δέλτα. Συγκεκριμένα, οι χρήστες του λογισμικού του εργαστηρίου έχουν τη δυνατότητα μετά το πέρας της εργασίας τους, πριν την ομαδική εκτύπωση των αποτελεσμάτων, να ελέγξουν τις διαφορές Delta Check και Rate Check προκειμένου να επιβεβαιώσουν ότι δεν υπάρχουν ασύμβατες τιμές στα αποτελέσματα των ασθενών. Για το σκοπό αυτό εκτυπώνεται λεπτομερής αναφορά με όλες τις περιπτώσεις όπου οι διαφορές Delta ή Rate παραβιάζουν τα όρια ελέγχου. Παράδειγμα μιας τέτοιας αναφοράς δίνεται στις εικόνες 3 και 4. Για παράδειγμα, στην εικόνα Εικόνα 3. Έγγραφο αναφοράς Delta Check στα αποτελέσματα νεφελόμετρου. Προβληματισμός υπάρχει για τον ασθενή ΕΠΙΘΕΤΟ2, ο οποίος εμφανίζει πολλές διαφορές δέλτα εκτός ελέγχου. Επιπλέον η τιμή της Lpa εμφανίζει μια αξιοσημείωτη πτώση που χρήζει οπωσδήποτε διερεύνησης.

13 Εντοπισμός εργαστηριακών σφαλμάτων με τη μέθοδο Delta Check 213 Εικόνα 4. Έγγραφο αναφοράς Rate Check στα αποτελέσματα νεφελόμετρου. Αν και ο έλεγχος αφορά στα αποτελέσματα της ίδιας ημέρας με την εικόνα 3 παρατηρείται ότι υπάρχουν διαφορές μεταξύ των ελέγχων Delta Check και Rate Check. 3 τρεις ασθενείς εμφανίζουν διαφορές δέλτα εκτός ελέγχου αλλά μόνο ένας ασθενής θέλει οπωσδήποτε διερεύνηση. Ο ασθενής αυτός (ΕΠΙΘΕΤΟ2) έχει τις περισσότερες εξετάσεις του εκτός ορίων ελέγχου ενώ επιπλέον μια εξέταση (Lpa) χρειάζεται περαιτέρω έλεγχο αφού εμφανίζει αξιοπερίεργη πτώση. Οι ενέργειες που ακολουθήθηκαν στο εργαστήριό μας για τις τιμές που βρέθηκαν εκτός ορίων ελέγχου ήταν οι ακόλουθες: 1. Επανάληψη της ανάλυσης του δείγματος μετά από νέα φυγοκέντρηση. 2. Έλεγχος του ονόματος του ασθενούς στο παραπεμπτικό και στο σωληνάριο του δείγματος. 3. Έλεγχος της όψης του ορού για την παρουσία ινικής, λίπους ή αίματος. 4. Έλεγχος του ιστορικού των εξετάσεων του ασθενούς από το αρχείο του εργαστηρίου. 5. Έλεγχος του ιστορικού των δειγμάτων ελέγχου (controls) για την παρουσία τυχόν αναλυτικών σφαλμάτων. 6. Έλεγχος του παραπεμπτικού του ασθενούς για το αν αναγράφεται η πάθησή του. Περισσότερες πληροφορίες μπορούν να αναζητηθούν από τον ιατρό του ασθενούς. Αποτελέσματα H εφαρμογή της μεθόδου Delta Check στο εργαστήριό μας βοήθησε σημαντικότατα στην έγκαιρη ανίχνευση προαναλυτικών και αναλυτικών σφαλμάτων που αλλιώς θα πέρναγαν απαρατήρητα. Δεδομένου δε, ότι πολλοί αναλυτές δεν είχαν αυτόματο σύστημα μεταφοράς δεδομένων από τον αναλυτή στον υπολογιστή, ο έλεγχος Delta Check απέτρεψε πολλά από τα συνηθισμένα λάθη που οφείλονται στη χειρονακτική εισαγωγή δεδομένων. Υπήρχαν μάλιστα περιπτώσεις όπου με τον έλεγχο Delta Check αποκαλύφθηκαν λάθη απροσεξίας στην εισαγωγή δεδομένων που έγιναν σε παλαιότερο χρόνο. Η σύγκριση μεταξύ των στατιστικών και των βιολογικών ορίων ελέγχου έδειξε ότι τα δεύτερα παράγουν πολύ μεγάλο αριθμό ψευδών συναγερμών. Συγκεκριμένα, ο έλεγχος Delta Check, που γίνεται με όρια βιολογικής διακύμανσης παράγει τριπλάσιο σχεδόν αριθμό παραβιάσεων σε σχέση με τον έλεγχο Delta Check με στατιστικά όρια. Ο έλεγχος Rate Check αν και δεν παράγει μεγάλο αριθμό ψευδών συναγερμών, εν τούτοις δίνει διαφορετικά αποτελέσματα από τον αντίστοιχο έλεγχο Delta Check. O αναγνώστης μπορεί να συγκρίνει τις εικόνες 3 και 4 που αναφέρονται στην ίδια ομάδα αποτελεσμάτων. Διαφορετικά στατιστικά όρια ελέγχου υπολογίστηκαν για τους δύο ορμονολογικούς αναλυτές AIA 600 και AIA 21. Οι αναλυτές αυτοί αν και εφαρμόζουν την ίδια μέθοδο (ELISA) έχουν διαφορετική τεχνολογία αλλά και χρησιμοποιήθηκαν σε διαφορετικό προφίλ ασθενών. Ο ΑΙΑ 600 χρησιμοποιήθηκε σε εσωτερικούς βαριά επιβαρημένους ασθενείς ενώ ο ΑΙΑ 21 σε εξωτερικούς ασθενείς σαφώς λιγότερο επιβαρημένους (Πίνακες 4 και 5).

14 214 Δελτιον Ελληνικησ Μικροβιολογικησ Εταιρειασ Τόμος 52, Τεύχος 4, 2007 Συμπεράσματα Πρέπει να τονιστεί ότι οι διαφορές δέλτα, όπως και κάθε άλλη μέθοδος ποιότητας που χρησιμοποιεί τα αποτελέσματα των ασθενών, είναι αξιόπιστες μόνο αν προηγουμένως έχει εξασφαλιστεί ότι οι τιμές των δειγμάτων ελέγχου του αναλυτή βρίσκονται μέσα στα όρια ελέγχου. Αν η επαναληψιμότητα του αναλυτή δεν είναι καλή τότε η παραβίαση των ορίων ελέγχου από τις διαφορές δέλτα θα οδηγήσει σε εσφαλμένα συμπεράσματα ως προς την παρουσία εργαστηριακών σφαλμάτων. Στο έλεγχο των διαφορών δέλτα μπορούν να χρησιμοποιηθούν τόσο απόλυτες τιμές Delta Check και Rate Check όσο και ακέραιες τιμές με θετικά ή αρνητικά πρόσημα. Στην πρώτη περίπτωση θα χρησιμοποιηθεί μόνο το ανώτατο όριο ελέγχου (Upper Control Limit: UCL) που αντιστοιχεί στο εκατοστημόριο 95. Απόλυτες τιμές μπορούν να χρησιμοποιηθούν όταν η κατανομή των διαφορών δέλτα αποκλίνει σημαντικά από την κανονική κατανομή λόγω μεγάλης λοξότητας. Τέτοιες κατανομές εμφανίζουν οι καρκινικοί δείκτες. Απόλυτες τιμές Delta Check πρέπει να χρησιμοποιούνται ακόμα και όταν οι τιμές αναφοράς της εξέτασης ξεκινούν από το μηδέν. Αντίθετα στις περισσότερες εξετάσεις οι αποκλίσεις από την κανονικότητα οφείλονται κυρίως στην κίρτωση (άπλωμα) της κατανομής παρά στην ασυμμετρία της. Σε αυτή την περίπτωση προτείνεται η χρησιμοποίηση ακέραιων τιμών διαφορών δέλτα καθώς και δύο ορίων ελέγχου (κατώτερο και ανώτερο όριο) προκειμένου να αυξηθεί η ευαισθησία των διαφορών δέλτα. Αξιοσημείωτο είναι ότι από τις εξετάσεις που ελέγχθηκαν μόνο τα Lpa και ApoA 1 είχαν κίρτωση και ασυμμετρία κοντά στο μηδέν, δηλαδή κανονική κατανομή. Μεταξύ των δύο ορίων ελέγχου που χρησιμοποιήθηκαν στο εργαστήριο οι περισσότεροι ψευδείς συναγερμοί προήλθαν από τα βιολογικά όρια (σχεδόν τριπλάσιοι). Στην πράξη αυτά τα όρια δεν είναι ικανά να διαπιστώσουν σφάλμα σε ένα μεμονωμένο αποτέλεσμα παρά μόνο ειδικά σφάλματα που αφορούν π.χ. στο μπέρδεμα δειγμάτων αφού σε αυτή την περίπτωση πολλές διαφορές δέλτα από τον ίδιο ασθενή θα τεθούν εκτός ορίων ελέγχου. Όταν χρησιμοποιούνται στατιστικά όρια, δηλαδή 5Ρ και 95Ρ, θα πρέπει να υπολογίζονται διαφορετικά όρια για κάθε διαφορετικό αναλυτή, διαφορετική μέθοδο και διαφορετικό προφίλ ασθενών (π.χ. εσωτερικοί εξωτερικοί ασθενείς). Το γεγονός αυτό αποδεικνύεται άλλωστε και από τη σύγκριση των ορίων των δύο αναλυτών ΑΙΑ 21 και ΑΙΑ 600 (Πίνακες 3 και 4). Για τους αναλυτές αυτούς υπολογίστηκαν διαφορετικά στατιστικά όρια οφειλόμενα προφανώς στις διαφορετικές τεχνολογίες τους αλλά και στο διαφορετικό προφίλ ασθενών (εξωτερικοί ασθενείς στον πρώτο και εσωτερικοί ασθενείς στο δεύτερο). Τα στατιστικά όρια έχουν το πλεονέκτημα ότι είναι προσαρμοσμένα στους ασθενείς του εργαστηρίου, με αποτέλεσμα να ανταποκρίνονται καλύτερα στις απαιτήσεις ενός τέτοιου ελέγχου. Το εργαστήριο έχει τη δυνατότητα να διευρύνει τα όρια ελέγχου κατά το δοκούν προκειμένου να ελαττωθούν οι παραβιάσεις των ορίων ελέγχου οφειλόμενες σε ψευδείς συναγερμούς. 7 Τα στατιστικά όρια ελέγχου δεν μπορούν να εφαρμοστούν σε εξετάσεις που δεν έχουν σαφώς καθορισμένες τιμές αναφοράς. Τέτοιο παράδειγμα είναι οι γυναικολογικές ορμόνες. Στην περίπτωση όπου βρεθούν διαφορές δέλτα εκτός ορίων ελέγχου το εργαστήριο θα πρέπει να προβεί σε μια σειρά ελέγχων όπως αναφέρεται σε προηγούμενη παράγραφο. Ο συναγερμός θα γίνει «κόκκινος» όταν πολλές διαφορές δέλτα από τον ίδιο ασθενή βγουν ταυτόχρονα εκτός ορίων ελέγχου. Στην περίπτωση αυτή αναζητούμε προαναλυτικό σφάλμα π.χ. μπέρδεμα δειγμάτων, αλλοιωμένο δείγμα, κακή δειγματοληψία κ.ά. ή μετα-αναλυτικό σφάλμα π.χ. απόδοση αποτελεσμάτων σε λάθος ασθενή. Εκτός από τις μεμονωμένες τιμές των διαφορών δέλτα μπορούν να χρησιμοποιηθούν και σχέσεις μεταξύ αποτελεσμάτων που η μεταβολή τους έχει μεγάλη κλινική σημασία. Τέτοια παραδείγματα είναι οι λόγοι ουρίας-κρεατινίνης, ApoA 1 -ApoB, κ και λ αλυσίδων κ.ά. Αυτές οι σχέσεις μπορούν να ελέγχονται από το λογισμικό του εργαστηρίου και αν υπάρξει δραματική μεταβολή τους δηλαδή από μεγαλύτερα του ενός (> 1) γίνουν μικρότερα του ενός (< 1) πρέπει να αναζητείται η αιτία τους. Η χρήση των διαφορών δέλτα προϋποθέτει ότι ο ασθενής έχει ξανάρθει στο παρελθόν στο εργαστήριο μας. Τι γίνεται όμως αν έχει έρθει για πρώτη φορά; Μπορεί να υπάρξει και εδώ κάποιος έλεγχος; H λύση σε αυτό το πρόβλημα είναι ο ταυτόχρονος έλεγχος και της παραβίασης των ορίων πανικού, 1,5 δηλαδή των τιμών που είναι ασύμβατες με τη ζωή. Στο εργαστήριό μας δε χρησιμοποιήθηκαν τα γνωστά

15 Εντοπισμός εργαστηριακών σφαλμάτων με τη μέθοδο Delta Check 215 όρια πανικού της βιβλιογραφίας αλλά δηλώθηκαν στο λογισμικό του εργαστηρίου μια σειρά ακραίων τιμών που προέρχονταν από τα ίδια τα αποτελέσματα των ασθενών. Αυτές οι ακραίες τιμές ήταν σε γενικές γραμμές μικρότερες από τα όρια πανικού που δίνονται στη βιβλιογραφία αλλά εξυπηρέτησαν περισσότερο αφού έδιναν περισσότερους συναγερμούς και οδηγούσαν σε συχνότερο έλεγχο. Από την εμπειρία που αποκτήσαμε με τη χρήση των διαφορών δέλτα εδώ και ένα περίπου χρόνο μπορούμε να ισχυριστούμε ότι εκτός από μία πολύ χρήσιμη μέθοδος ποιότητας έχουν επιπλέον και έναν εκπαιδευτικό ρόλο. Με τις διαφορές δέλτα διαπιστώσαμε την επίπτωση που έχουν στα αποτελέσματα μας γεγονότα που αλλιώς θα πέρναγαν απαρατήρητα ενώ επιπλέον από την παρακολούθηση των μεταβολών των τιμών των ασθενών συσχετίστηκαν παθήσεις με συγκεκριμένες τιμές δίνοντας απαντήσεις σε πολλά σχετικά ερωτήματα. Summary Detection of laboratory errors with the Delta Check method P.L. Karkalousos EurClinChem, Third Hospital of the Social Security Institute, Athens, Greece Delta check is the difference between the current and the previous results of tests on the same patient. When there are no analytical, proanalytical and postanalytcal errors, the delta check varies between certain limits and therefore it can be used as an alternative statistical quality control method, which is based exclusively on patients test results. The implementation of Delta Check as a quality control method became possible only recently, corresponding to the progress of computer science. Such a computer programme is now used by the Social Security (IKA) laboratory, and has had great success in detecting errors of many types. The question that arises is which are the best control limits (wider than the biological range) for finding errors or other events that it would be useful to investigate. In a study designed to define such limits, the ability to detect serious laboratory errors was investigated, using different control limits and different ways of calculating Delta Check. It was demonstrated that the control limits calculated by statistical methods are much more efficient than the control limits determined by theoretical methods (based on biological and analytical variations). The statistical control limits depend on the analytical method used, the analyzer and the profile of the patients. Acta Microbiologica Hellenica 2007, 52 (4): Key words: Delta Check, Statistical quality control, Proanalytical errors, Analytical errors, Postanalytical errors Βιβλιογραφία 1. Καρκαλούσος Π. «Μέθοδοι εντοπισμού μη αναλυτικών σφαλμάτων στο εργαστήριο κλινικής χημείας» Εφαρμ Κλιν Μικροβ Εργ Διαγν, 2004, 9(3): Sheiner L, Wheeler L, Moore J. The performance of delta check methods Clin Chem, 1979, 25/12, Nosanchuk J, Gottmann A. Cums and delta checks Am J Clin Pathol, 1974, 62: Lizuka Y, Kume H, Kitamura M. Mulivariate delta check method for detecting specimen mix-up, Clin Chem 1982, 28/11, Whitehurst P, Di Silvio T, Boyadjian G. Evaluation of discrepancies in patients results an aspect of computer-assisted quality control. Clin Chem, 1975, 21/1, Sher P, An evaluation of the detection capacity of a

16 216 Δελτιον Ελληνικησ Μικροβιολογικησ Εταιρειασ Τόμος 52, Τεύχος 4, 2007 computer-assisted real-time delta check system, Clin. Chem, 1979, 25/6, Laderson J. Patients as their own controls: Use of the computer to identify Laboratory Error Clin. Chem, /11, Fraser CG, Harris EK. Generation and application of data on biological variation in clinical chemistry. Crit Rev Clin Lab Sci 1989, 27: Kenny D, Fraser CG, Hyltoft Petersen P, Kallner A. Estrategies to set global analytical quality specifications in laboratory medicine. Consensus agreement. Scan J Clin Lab Invest 1999, 59: Harris EK. Statistical principles underlying analytic goal-setting in clinical chemistry. Am J Clin Pathol 1979;374: Gowans EMS, Hyltoft Petersen P, Blaabjerg O et al. Analytical goals for acceptance of common reference intervals for laboratories throughout a geographical area. Scan J Clin Lab Invest 1988, 48: Ricös C, Baadenhuijsen H, Libeer JC, Htyltoft Petersen P, Stöckl D, Theinpont L, Fraser CG. External quality assessment: currently used criteria for evaluating performance in European countries and Criteria for future harmonization. Eur J Clin Chem Clin Biochem 1996, 34: Lacher D, Conelly D. Rate and delta checks compared for selected chemistry tests, Clin Chem, 1988, 34/10, Wheeler L, Sheiner L. Delta check tables for the Technicon SMA 6 continuous-flow analyzer. Clin Chem 1977, 23/2, Kim JW, Kim JQ, Kim SI. Differential application of rate and delta check on selected clinical chemistry tests. J Korean Med Sci Dec; 5(4): (1990) 16. Wheeler L, Sheiner L. A clinical evaluation of various delta check methods. Clin Chem 1981, 27/1, Cembrowski G. Thoughts on quality-control systems: A laboratorian s perspective, Clin Chem 1997, 43:5, Υπεύθυνος αλληλογραφίας: Π.Λ. Καρκαλούσος Σαρανταπόρου Χαλάνδρι

17 Ο ιός RS στα παιδιά με γριπώδη συνδρομή 217 ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ Συμμετοχή του ιού RS σε γριπώδη σύνδρομα παιδιών κάτω των 3 ετών Δ. Χατζηδημητρίου, Α. Μελίδου, Μ. Εξηντάρη, Γ. Γκιούλα, Β. Κυριαζοπούλου-Δαλαΐνα Σκοπός: Ο αναπνευστικός συγκυτιακός ιός (RSV) αποτελεί σημαντική αιτία λοίμωξης του αναπνευστικού συστήματος σε βρέφη και παιδιά. Ο σκοπός της μελέτης αυτής είναι να παρουσιάσει τη συμμετοχή του ιού RS σε παιδιά με γριπώδη συνδρομή κάτω των 3 ετών κατά τη διάρκεια δύο περιόδων γρίπης ( ) στη Β. Ελλάδα. Υλικό - μέθοδος: Εξετάστηκαν 129 φαρυγγικά εκκρίματα παιδιών κάτω των 3 ετών με γριπώδη συνδρομή κατά τη διάρκεια των περιόδων γρίπης με συμβατικές και μοριακές τεχνικές για την ανίχνευση ιών γρίπης. Τα αρνητικά δείγματα επανεξετάστηκαν με RT-PCR για τον ιό RS. Αποτελέσματα: Από τα 129 παιδιά που εξετάστηκαν και στις δύο περιόδους, 49 (38%) ήταν εργαστηριακά επιβεβαιωμένες λοιμώξεις γρίπης και 16 (12,4%) λοιμώξεις από τον ιό RS. Ο ιός RS ανιχνεύθηκε και στις δύο χειμερινές περιόδους και συγκυκλοφόρησε με τους ιούς της γρίπης από την 1η έως τη 13η εβδομάδα, αν και συχνά η αιχμή της ανίχνευσής τους δεν συνέπιπτε. Συμπεράσματα: Τα αποτελέσματά μας δείχνουν ότι ο ιός RS συμμετέχει στις λοιμώξεις των παιδιών με γριπώδη συνδρομή σε αναλογία 12,4%, ενώ οι ιοί της γρίπης αποτελούν την κυριότερη αιτία. Στο σύνολό τους αποτελούν το 50% των λοιμώξεων παιδιών με γριπώδη συνδρομή. Μιας και ο ιός RS συμμετέχει στις λοιμώξεις που χαρακτηρίζονται ως γριπώδη σύνδρομα είναι σημαντικό να εφαρμόζονται ειδικές εργαστηριακές διαγνωστικές δοκιμασίες έτσι ώστε να υπολογίζεται η επίπτωση της λοίμωξης που προκαλείται από κάθε μικροοργανισμό ιδιαίτερα την περίοδο της γρίπης. Δελτιον Ελληνικησ Μικροβιολογικησ Εταιρειασ 2007, 52 (4): Λέξεις κλειδιά: Γριπώδη σύνδρομα, ιός RS, παιδιά Εισαγωγή Ο ιός του αναπνευστικού συγκυτίου (RSV) προκαλεί λοιμώξεις του αναπνευστικού, κυρίως βρογ- Εθνικό Κέντρο Γρίπης Β. Ελλάδος, Β Εργαστήριο Μικροβιολογίας, Ιατρική Σχολή, Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο, Θεσσαλονίκης, Θεσσαλονίκη χιολίτιδα και πνευμονία σε παιδιά ηλικίας κάτω του ενός έτους και ιδιαίτερα στα μικρότερα των 6 μηνών. Στις αναπτυγμένες χώρες η λοίμωξη από τον ιό RS αποτελεί την κυριότερη αιτία νοσηλείας των βρεφών, 1 ενώ στα παιδιά κάτω του ενός έτους η συμμετοχή του ως αίτιο νοσηλείας κυμαίνεται από 1 έως 4%. 2 Στην Ελλάδα, σύμφωνα με μελέτη

18 218 Δελτιον Ελληνικησ Μικροβιολογικησ Εταιρειασ Τόμος 52, Τεύχος 4, 2007 που πραγματοποιήθηκε κατά τη διάρκεια 2 ετών ( ), από 7 παιδιατρικές κλινικές σε 1710 παιδιά με λοίμωξη του αναπνευστικού, το 38% του συνόλου των ημερών νοσηλείας αποδόθηκε στον RSV και η επίπτωσή του ήταν 33,1%. 3 Παράλληλα, οι ιοί της γρίπης αποτελούν την κυριότερη αιτία λοιμώξεων του αναπνευστικού σε βρέφη και παιδιά. 4 Σε Ελληνική μελέτη, οι ιοί της γρίπης αποτέλεσαν την κυριότερη αιτία άτυπης πνευμονίας (31%), ενώ ο ιός RS ευθυνόταν μόνο για το 17,7% 5 των περιπτώσεων. Ο ιός RS αλλά και οι ιοί της γρίπης είναι εποχικοί ιοί και συχνά η διαφοροδιάγνωσή τους είναι δυσχερής καθώς εμφανίζονται σε παρόμοιες χρονικές περιόδους. 5-7 Στην Ελλάδα η περίοδος της γρίπης αρχίζει στα τέλη του Δεκεμβρίου και διαρκεί μέχρι τις αρχές του Απριλίου με περίοδο ακμής από τον Ιανουάριο μέχρι το Φεβρουάριο Ενώ οι λοιμώξεις από τον ιό RS έχουν περίοδο ακμής το Φεβρουάριο και ξεκινούν από το Νοέμβριο ολοκληρώνοντας την περίοδο κυκλοφορίας τους το Μάιο. Κατά τη διάρκεια των ετών της παρούσας μελέτης , η εποχή της γρίπης το πρώτο έτος διήρκεσε από τις αρχές του Ιανουαρίου έως τα τέλη του Μαρτίου ενώ το δεύτερο έτος ήταν εκτενέστερη, από τις αρχές του Δεκεμβρίου μέχρι τις αρχές του Απριλίου. Οι λοιμώξεις από τον ιό RS εμφανίστηκαν στο μέσο του Ιανουαρίου μέχρι το τέλος του Μαρτίου στο πρώτο έτος της μελέτης, ενώ στο δεύτερο έτος, εμφανίστηκαν από το Δεκέμβριο έως το Μάρτιο. Στην Ελλάδα ο έλεγχος των λοιμώξεων που προκαλούν γριπώδη συνδρομή, ξεκινά το Νοέμβριο κάθε έτους. Το δίκτυο επιτήρησης της γρίπης του ΚΕΕΛ- ΠΝΟ είναι υπεύθυνο για την παρακολούθηση και τον έλεγχο της γρίπης από το Επί του παρόντος, 180 ιδιωτικοί ιατροί (παθολόγοι, γενικοί ιατροί και παιδίατροι) συμμετέχουν στο δίκτυο ως εθελοντές. Οι ιατροί αυτοί αναφέρουν σε εβδομαδιαία βάση τον αριθμό των περιστατικών με γριπώδη συνδρομή, σύμφωνα με τον Ελληνικό ορισμό του όρου που δηλώθηκε στο ευρωπαϊκό δίκτυο επιτήρησης. 11 Τα στοιχεία που συλλέγονται, καταγράφονται σε ηλεκτρονική βάση δεδομένων και αναφέρονται εβδομαδιαίως στο διαδικτυακό τόπο του ΚΕΕΛΠΝΟ (www.keel.org.gr). Οι ίδιοι ιατροί αποστέλλουν δείγματα των ασθενών στα εθνικά κέντρα γρίπης. Παρόλο που περίπου το 20% των παιδιών αναπτύσσουν συμπτώματα γρίπης κάθε χρόνο, 12 είναι δύσκολο να υπολογισθεί η επίπτωση της γρίπης και του ιού RS επειδή τα κλινικά χαρακτηριστικά των λοιμώξεων από τους ιούς αυτούς συγχέονται και δεν έχουν παθογνωμονικά χαρακτηριστικά. 13 Το Εθνικό Κέντρο Γρίπης Β. Ελλάδος εξετάζει κάθε χρόνο κλινικά δείγματα ασθενών με γριπώδη συνδρομή συμπεριλαμβανομένων παιδιών και βρεφών. Ο σκοπός αυτής της μελέτης είναι να παρουσιάσει τη συμμετοχή του RSV σε παιδιά (<3 ετών) με γριπώδη συνδρομή, κατά τη διάρκεια δύο περιόδων γρίπης ( ) στη Β. Ελλάδα. Υλικό - Μέθοδος Υλικά Κατά τη διάρκεια των δύο τελευταίων περιόδων γρίπης ( ), 129 ρινοφαρυγγικά εκκρίματα παιδιών (<3 ετών) με γριπώδη συνδρομή εστάλησαν στο Εθνικό Κέντρο Γρίπης Β. Ελλάδος. Εβδομήντα εννέα δείγματα συλλέχθηκαν την περίοδο ενώ τα υπόλοιπα 50 δείγματα την επόμενη περίοδο ( ). Τα δείγματα συλλέχθηκαν εντός 3 ημερών από την έναρξη των συμπτωμάτων των ασθενών, από παιδιάτρους νοσοκομείων που συμμετείχαν στο Ελληνικό δίκτυο για την επιτήρηση της γρίπης και μεταφέρθηκαν στο εργαστήριο σε θρεπτικό υλικό μεταφοράς, ειδικό για τις μοριακές μεθόδους που χρησιμοποιεί το κέντρο αναφοράς της γρίπης (sucrose phosphate medium) σε θερμοκρασία 4 ο C μέσα σε 24 ώρες. Όλα τα δείγματα συνοδεύονταν από παραπεμπτικό όπου καταγράφονταν πληροφορίες σχετικές με την ηλικία, το φύλο, την ημερομηνία έναρξης των συμπτωμάτων, την ημερομηνία συλλογής του δείγματος, τον τόπο κατοικίας και τα κλινικά χαρακτηριστικά κάθε ασθενούς. Όλα τα περιστατικά που αναφέρονται στη μελέτη αυτή εμφάνισαν παρόμοια συμπτώματα, όπως αιφνίδια έναρξη, υψηλό πυρετό (>38 ο C), βήχα, μυαλγία και/ή κεφαλαλγία και κακουχία. Αφορούσαν, ως επί το πλείστον, σε λοιμώξεις του ανώτερου αναπνευστικού. Δεν καταγράφηκαν σοβαρά περιστατικά. Οι ασθενείς δεν εμφάνισαν θωρακικό άλγος, δύσπνοια, ταχυκαρδία, παραγωγικό βήχα ή άλλα συμπτώματα που κυρίως χαρακτηρίζουν την πνευμονία και τη βρογχιολίτιδα. Όλοι οι ασθενείς που αναφέρονται στη μελέτη ήταν εξωτερικοί και κανένας δεν νοσηλεύθηκε.

19 Ο ιός RS στα παιδιά με γριπώδη συνδρομή 219 Μέθοδοι 1) Για την ανίχνευση των ιών γρίπης Μοριακές τεχνικές Το ιικό RNA των δειγμάτων απομονώθηκε με χρήση εμπορικού kit (Qiagen Viral RNA mini kit), σύμφωνα με τις οδηγίες του κατασκευαστή. Το απομονωθέν RNA εξετάστηκε για τους ιούς γρίπης Α και Β με RT-PCR και ενφωλιασμένη PCR. Στα θετικά δείγματα, έγινε ανίχνευση των H1 και Η3 υπότυπων με ενφωλιασμένη PCR. Για την εκτέλεση των μεθόδων PCR χρησιμοποιήθηκαν εμπορικά kit. Ακολουθεί ηλεκτροφόρηση των προϊόντων της PCR σε 2% πηκτή αγαρόζης με 3 μl βρωμιούχο αιθίδιο. Το υπόλοιπο απομονωθέν RNA αποθηκεύθηκε στους -80 ο C μέχρι την επανεξέτασή του για τον ιό RS. Συμβατικές τεχνικές Έγινε καλλιέργεια μόνο των θετικών στην PCR δειγμάτων και για το σκοπό αυτό χρησιμοποιήθηκαν εμβρυοφόρα αυγά όρνιθας και MDCK κύτταρα. Στη συνέχεια χρησιμοποιήθηκαν οι δοκιμασίες αιμοσυγκόλλησης και αναστολής της αιμοσυγκόλλησης για την τυποποίηση των ιών της γρίπης με αντιδραστήρια που προμηθεύει κάθε χρόνο ο ΠΟΥ. 2) Για την ανίχνευση του ιού RS Μοριακές τεχνικές Τα αρνητικά για τους ιούς της γρίπης δείγματα εξετάστηκαν για τον ιό RS με RT-PCR με το RSVcheck amplification kit (Euroclone, Pero, Italy). Οι εκκινητές του kit μεγεθύνουν γενετικές αλληλουχίες που κωδικοποιούν την επιφανειακή γλυκοπρωτεΐνη G του ιού (200 bp). Στη συνέχεια χρησιμοποιούνται εσωτερικοί εκκινητές για nested PCR για την αύξηση της ευαισθησίας της μεθόδου, ακολουθώντας τις οδηγίες του κατασκευαστή. Ακολουθεί ηλεκτροφόρηση των προϊόντων της PCR σε 2% πηκτή αγαρόζης με 3 μl βρωμιούχο αιθίδιο. Στατιστική ανάλυση Για τη στατιστική ανάλυση των αποτελεσμάτων εφαρμόστηκε το πρόγραμμα SPSS (έκδοση 11.5). Το x 2 -test χρησιμοποιήθηκε για την εύρεση της σχέσης (α) της πιθανότητας λοίμωξης από τον ιό RS ή των ιών της γρίπης και του χρόνου έναρξης των συμπτωμάτων, (β) του φύλου και της πιθανότητας λοίμωξης από τον ιό RS ή των ιών γρίπης. Το t-test χρησιμοποιήθηκε για τη σύγκριση των μέσων όρων ηλικίας των παιδιών με λοίμωξη από τον ιό RS και από τους ιούς της γρίπης. Σημαντικό θεωρήθηκε το p <0,05. Αποτελέσματα Κατά την περίοδο γρίπης η επίπτωση των λοιμώξεων από τους ιούς της γρίπης σε παιδιά ήταν 40,5% (32/79). Ο κυρίαρχος τύπος σ αυτήν την ηλικιακή ομάδα ήταν ο τύπος Α (96,8% των επιβεβαιωμένων από γρίπη λοιμώξεων). Ο υπότυπος Α(Η1) ευθυνόταν για το 64,5% των περιστατικών και ο Α(Η3) για το 35,5%. Ιοί γρίπης Β ανιχνεύθηκαν στο 3,1%. Ο ιός RS ήταν η αιτία λοίμωξης σε 10 περιπτώσεις (12,6%). Κατά την επόμενη περίοδο γρίπης , η επίπτωση των λοιμώξεων από τους ιούς της γρίπης στην ίδια ηλικιακή ομάδα ήταν 34% (17/50), οι ιοί γρίπης Β κυριάρχησαν σε αναλογία 94% (16/17) ενώ ο RSV ήταν η μοναδική αιτία λοίμωξης σε 6 από τα 50 περιστατικά, αναλογία 12%. Από τα 129 παιδιά που εξετάστηκαν και στις δύο περιόδους, 49 (38%) ήταν εργαστηριακά επιβεβαιωμένες λοιμώξεις γρίπης και 16 (12,4%) λοιμώξεις από τον ιό RS (πίν. 1). Συλλοίμωξη από τους δύο μικροοργανισμούς δεν ελέγχθηκε. Ο μέσος όρος ηλικίας των παιδιών με λοίμωξη από τους ιούς γρίπης ή τον RSV ήταν 18 και 14,4 μήνες, αντίστοιχα. Η διαφορά δεν είναι στατιστικά σημαντική (p=0,982). Τα 67 από το σύνολο των 129 περιστατικών ήταν κορίτσια (52%), ενώ 62 ήταν αγόρια (48%). Είκοσι δύο κορίτσια είχαν προσβληθεί από τους ιούς της γρίπης και 10 από τον ιό RS, ενώ σε 27 από τα αγόρια ανιχνεύθηκαν οι ιοί της γρίπης και σε 6 ο ιός RS. Όλοι οι ασθενείς με λοίμωξη από τον ιό RS την περίοδο ήταν κάτοικοι Θεσσαλονίκης, ενώ την περίοδο ήταν από πολλές περιοχές της Β. Ελλάδος. Δεν βρέθηκε στατιστικά σημαντική διαφορά ανάμεσα α) στο χρόνο έναρξης της γρίπης (p=0,289) και της λοίμωξης από τον ιό RS (p=0,460), β) στην ηλικία των ασθενών και στην πιθανότητα να έχουν προσβληθεί από τον ιό RS (p=0,188) ή τους ιούς

20 220 Δελτιον Ελληνικησ Μικροβιολογικησ Εταιρειασ Τόμος 52, Τεύχος 4, 2007 γρίπης (p=0,662) και γ) στο φύλο και στην πιθανότητα της λοίμωξης από τον ιό RS ή τους ιούς γρίπης (p=0,221). Συζήτηση Οι λοιμώξεις του αναπνευστικού συστήματος είναι η πιο συχνή αιτία επίσκεψης στον ιατρό σε κάθε ηλικία, ιδιαίτερα στα παιδιά και οι εποχικές οξείες αναπνευστικές λοιμώξεις είναι σοβαρή αιτία νοσηλείας και αυξημένης θνησιμότητας το χειμώνα. Πολλοί παθογόνοι μικροοργανισμοί προκαλούν λοιμώξεις του αναπνευστικού. Μεταξύ των ιών κυρίαρχο ρόλο διαδραματίζουν οι ιοί γρίπης Α και Β και ο ιός RS. Ο ιός RS είναι ο πιο σημαντικός παθογόνος μικροοργανισμός του αναπνευστικού συστήματος σε βρέφη έως 6 μηνών και ευθύνεται για περίπου νοσηλείες και θανάτους σ αυτήν την ηλικιακή ομάδα κάθε χρόνο στις ΗΠΑ. 14,15 Ο ιός RS φαίνεται να είναι λοιπόν, εξίσου παθογόνος με τον ιό της γρίπης. Σύμφωνα με μια ελληνική μελέτη, ο ιός RS ανευρέθη στο 61% του συνόλου των 636 βρεφών με βρογχιολίτιδα που προσκομίστηκαν σε δύο παιδιατρικές κλινικές στην Αθήνα τα έτη Το 6,2% αυτών νοσηλεύθηκε στη μονάδα εντατικής θεραπείας και η διάρκεια νοσηλείας ήταν 5,3-6,3 ημέρες. Η διακίνηση του ιού RS αλλά και των ιών της γρίπης την ίδια χρονική περίοδο καθιστά δύσκολη τη διαφορική διάγνωση αλλά και τον υπολογισμό της θνητότητας και της θνησιμότητας από κάθε ιό. Η ελληνική περίοδος εμφάνισης του ιού RS έχει αναφερθεί από το Νοέμβριο έως το Μάιο και η αντίστοιχη της γρίπης από το Δεκέμβριο έως τα μέσα του Απριλίου. Η αιχμή και των δύο συμπίπτει το Φεβρουάριο. Τα κλινικά χαρακτηριστικά των δύο λοιμώξεων δεν είναι ειδικά και η επίπτωση των ιών της γρίπης συχνά υποτιμάται στα βρέφη. Στη μελέτη μας οι ιοί της γρίπης ήταν η κύρια αιτία των λοιμώξεων (38%), ενώ ο ιός RS συμμετείχε σε αναλογία 12,4% στις δύο περιόδους. Κατά την περίοδο η επίπτωση της γρίπης στα παιδιά ήταν πολύ υψηλή (40,5%), ενώ ιός RS συμμετείχε σε αναλογία 12,6%. Την επόμενη περίοδο η επίπτωση της γρίπης ήταν λίγο χαμηλότερη (34%) ενώ οι λοιμώξεις από τον ιό RS παρέμειναν περίπου στο ίδιο επίπεδο (12%). Σε μελέτη 4 ευρωπαϊκών χωρών η επίπτωση της γρίπης σε όλες τις ηλικίες ήταν 21,5%, ενώ για τον ιό RS 6,1%, αλλά στην ηλικιακή ομάδα από 0-4 έτη η επίπτωση του ιού RS ανερχόταν στο 16,2%. 17 Σε μια άλλη μελέτη στην Αγγλία, κατά τη διάρκεια 3 διαδοχικών περιόδων, ο ιός RS ανιχνεύθηκε νωρίτερα από την εμφάνιση της γρίπης και συγκυκλοφόρησε από τη 12 η έως και την 20 η εβδομάδα. 6 Στη μελέτη μας ο ιός RS ανιχνεύθηκε στην αρχή της κάθε περιόδου και συγκυκλοφόρησε με τους ιούς της γρίπης από την 1 η έως τη 13 η εβδομάδα αν και η ακμή τους δεν συνέπιπτε πάντα ακριβώς (Εικ. 1). Η περίοδος εμφάνισης των λοιμώξεων που χαρακτηρίζονται ως γριπώδης συνδρομή, ποικίλλει κάθε έτος. Στη μελέτη μας, οι ιοί της γρίπης και ο RS αποτέλεσαν τουλάχιστον το 50% των παθογόνων αιτίων που ανιχνεύθηκαν στα δείγματα των ασθενών με γριπώδη συνδρομή και τις δύο περιόδους που ελέγχθηκαν. Οι ιοί της γρίπης κυριάρχησαν αφού ανιχνεύθηκαν στο μεγαλύτερο ποσοστό των Εξετασθέντες θετικά στη γρίπη και τον RSV περιστατικά Γρίπη RSV Εξετασθέντες Εβδομάδα Εικόνα 1. Εβδομαδιαία κατανομή περιστατικών γριπώδους συνδρομής σε παιδιά < 3 ετών και θετικών για γρίπη ή rsv.

21 Ο ιός RS στα παιδιά με γριπώδη συνδρομή 221 Εικόνα 2. Εβδομαδιαία κατανομή περιστατικών γριπώδους συνδρομής (ili) σε παιδιά < 3 ετών και θετικών για γρίπη ή rsv την περίοδο αποτελέσματα βρέθηκαν και σε άλλες μελέτες. 20 Είναι αξιοσημείωτο ότι αν και ο ιός RS είναι γνωστός για την τάση του να προκαλεί βρογχιολίτιδα και πνευμονία στα βρέφη, κανένας από τους μικρούς μας ασθενείς δεν ανέπτυξε κάποια από αυτές τις μορφές λοίμωξης. Όλα τα περιστατικά εμφανίστηκαν ως τυπικά σύνδρομα με συμπτώματα ομοιάζοντα με γρίπη, κυρίως με ήπια λοίμωξη του ανώτερου αναπνευστικού και ταχεία ανάρρωση. Η αυξημένη θνητότητα η οφειλόμενη στον ιό RS υπολογίστηκε στους θανάτους κάθε χρόνο στο Ηνωμένο βασίλειο. 21 Στη μελέτη μας δεν σημειθετικών δειγμάτων. Το ίδιο παρατηρήθηκε και σε άλλες μελέτες, 18,19 όπου οι σχετικές αναλογίες των δύο ιών μεταβάλλονταν σε κάθε περίοδο, με τη γρίπη να αποτελεί τη μεγαλύτερη αναλογία των θετικών δειγμάτων κατά τη διάρκεια των εβδομάδων αιχμής των περιστατικών, ειδικότερα στην κατηγορία των ενηλίκων. Στη μελέτη μας, παρατηρήθηκε διαφορά ανάμεσα στο μέσο όρο ηλικίας μεταξύ των παιδιών με λοίμωξη από τον ιό RS και τους ιούς της γρίπης (18 και 14,4 μήνες, αντίστοιχα), αλλά η διαφορά δεν ήταν στατιστικά σημαντική (p=0,982). Παρόμοια Εικόνα 3. Εβδομαδιαία κατανομή περιστατικών γριπώδους συνδρομής (ili) σε παιδιά < 3 ετών και θετικών για γρίπη ή rsv την περίοδο

22 222 Δελτιον Ελληνικησ Μικροβιολογικησ Εταιρειασ Τόμος 52, Τεύχος 4, 2007 ώθηκαν θάνατοι από λοίμωξη ούτε από τους ιούς της γρίπης ούτε από τον ιό RS αλλά ο αριθμός των περιστατικών ήταν μικρός και τα δείγματα επιλεγμένα ως γριπώδης συνδρομή, οπότε δεν αντανακλούν την ετήσια επίπτωση των λοιμώξεων από τον ιό RS. Σε μια άλλη ελληνική μελέτη η θνητότητα από τον ιό RS ήταν 0,7%. Από τα αποτελέσματά μας φαίνεται ότι ο ιός RS συμμετέχει σε σημαντικό βαθμό στα γριπώδη σύνδρομα στον παιδικό πληθυσμό και οι κλινικοί ιατροί θα πρέπει να έχουν κατά νου τη λοίμωξη από τον ιό RS στα παιδιά που προσέρχονται με γριπώδη συνδρομή. Η εμφάνιση των ιών της γρίπης και του ιού RS κατά τις περιόδους της γρίπης συχνά συμπίπτει. Η σχετική επίπτωση των ιών της γρίπης στα βρέφη στη μελέτη αυτή βρέθηκε 40,5% και 34% ανάλογα με την εποχή, ενώ του ιού RS 12,6% και 12% για τις περιόδους και , αντίστοιχα. Μιας και είναι αδύνατη η διάγνωση με βάση τα κλινικά συμπτώματα, είναι αναγκαία η εφαρμογή ειδικών εργαστηριακών δοκιμασιών στα παιδιά με οξεία αναπνευστική λοίμωξη έτσι ώστε να υπολογίζεται και η επίπτωση από κάθε μικροοργανισμό. Summary The contribution of RS virus to influenza-like infections in children aged less than three years D. Chatzidimitriou, A. Melidou, M. Exidari, G. Gioula, V. Kyriazopoulou-Dalaina National Centre of Influenza of North Greece, 2nd Laboratory of Microbiology, Aristotle University of Thessaloniki, Medical School, Thessaloniki, Greece Objective: Respiratory syncytial virus (RSV) is a significant cause of severe acute respiratory infections (ARI) in infants and young children. The aim of this study was to determine the contribution of RSV to influenza-like illness (ILI) in young children (aged <3 years) during two influenza seasons ( ) in Northern Greece. Method: One hundred and twenty-nine (129) pharyngeal swabs from children aged younger than 3 years, presenting with ILI infections during the last two influenza seasons ( and ) were examined by conventional and molecular techniques for influenza viruses. The specimens found negative for influenza were also examined by RT PCR for RSV. Results: Of the total of 129 young children examined in both seasons, 49 (38%) had laboratory confirmed influenza infections and 16 (12.4%) laboratory confirmed RSV infections. RSV was detected in each of the two winters from the beginning of the season and co-circulated with influenza viruses from the first until the thirteenth week, although the peak of detection for both viruses did not always coincide. Conclusions: RSV contributes to infections presenting as ILI at a rate of 12.4%, although influenza viruses are the main cause of the disease. Combined, the two agents are responsible for about 50% of ILI cases in very young children. As RSV mimics ILI infection in the paediatric population, It is important to apply specific diagnostic tests in children with acute respiratory illness in order to characterize the relative burden of disease caused by the respective agent,s especially during the influenza season. Acta Microbiologica Hellenica 2007, 52 (4): Key words: ILI, RSV, young children

23 Ο ιός RS στα παιδιά με γριπώδη συνδρομή 223 Βιβλιογραφία 1. Leader S, Kohlhase K. Recent trend in severe respiratory syncytial virus (RSV) among US infants, J Pediatr (2003), 143: S127-S Boyce TG, Mellen BG, Mitchell EF, Wright PF, Griffin MR. Rates of hospitalization for respiratory syncytial virus infection among children in Medicaid. J Pediatr (2000), 137: Constantopoulos AG, Kafetzis DA, Syrogiannopoulos GA, Roilides EJ, Malaka-Zafiriou EE, Sbyrakis SS et al. Burden of respiratory syncytial viral infections on paediatric hospitals: a two-year prospective epidemiological study. Eur J Clin Microbiol Infect Dis (2002), 21: Chiou SS, Lau YL, Chan KH, Wong WH, Peiris JS. Influenza-related hospitalizations among children in Hong Kong. N Engl J Med (2002), 347: Konstantinou GN, Bokolas G, Alexiou-Daniel S, Antoniadis A. Infectious agents causing viral and atypical pneumonia in Northern Greece during the years Arch Hellen Med (1999), 16: Zambon MC, Stockton JD, Clewley JP, Fleming DM. Contribution of influenza and respiratory virus to community cases of influenza-like illness: an observational study. Lancet (2001), 358: Neuzil KM, Zhu Y, Griffin MR, Edwards KM, Thompson JM, Tollefson SJ et al. Burden of interpandemic influenza in children younger than 5 years: a 25-year prospective study. J Infect Dis (2002), 185: Kyriazopoulou-Dalaina V. Distribution of influenza viruses in Northern Greece during J Hyg Camb (1984), 93: Kyriazopoulou V, Frantzidou F, Alexiou-Daniel S, Diza E, Souliou E. Influenza surveillance in N. Greece during J Infect (1995), 30: Kyriazopoulou V, Exindari M, Melidou A. Laboratory surveillance of influenza in northern Greece, J Clin Microbiol Infect Dis (2005), 24: Turner D, Wailoo A, Nicholson K, Cooper N, Sutton A, Abrams K. Systematic review and economic decision modeling for the prevention and treatment of influenza A and B. Health Tech Assess (2003), 7(53): Fleming DM, Cross KW. Respiratory syncytial virus or influenza. Lancet (1993), 342: Connor E, Top F, Kramer A, and the PREVENT Study Group. Reduction of respiratory syncytial virus hospitalization among premature infants and infants with bronchopulmonary dysplasia using respiratory syncytial virus immune globulin prophylaxis. Pediatrics (1997), 99: McCormick A, Fleming D, Charlton J. Morbidity statistics from General Practice: fourth national study Series MB5, no. 3: Her Majesty s Stationery Office 1995, London, United Kingdom 16. Tsolia MN, Kafetzis D, Danelatou K, Astra H, Kallergi K, Spyridis P et al. Epidemiology of respiratory syncytial virus bronchiolitis in hospitalized infants in Greece. Eur J Epidemiol (2003), 18: Paget WJ, Meerhoff TJ, Bermingham A, van Gageldonk-Lafeber AB, Smith A, Valette M. Age group specific prevalence of influenza virus and respiratory syncytial virus in community cases of influenza-like illness in four European countries. Poster: Presented at: The Second European Influenza Conference, Malta (11-14 September 2005) 18. Andrade HR, Zambon MC. Different diagnostic methods for the detection of influenza epidemics. Epidemiol Infect (2000), 124: Carman WF, Wallace LA, Walker J et al. Rapid virological surveillance of community influenza infection in general practice. BMJ (2000). 321: Noyola DE, Zuviri-Gonzalez A, Castro-Garcia JA, Ochoa-Zavala JR. Impact of respiratory syncytial virus on hospital admissions in children younger than 3 years of age. J Infect 2006 Mar 29, Article in Press 21. Nicholson KG. Impact of influenza and respiratory syncytial virus on mortality in England and Wales from January 1975 to December Epidemiol Infect (1996), 116: Υπεύθυνος αλληλογραφίας: Δημήτριος Χατζηδημητρίου Β Εργαστήριο Μικροβιολογίας Ιατρική Σχολή, ΑΠΘ Θεσσαλονίκη τηλ.:

24 224 Δελτιον Ελληνικησ Μικροβιολογικησ Εταιρειασ Τόμος 52, Τεύχος 4, 2007 ΕΝΔΙΑΦΕΡΟΥΣΕΣ ΠΕΡΙΠΤΩΣΕΙΣ Κλωστηριδιακή μυονέκρωση: Περιγραφή δύο περιπτώσεων ανασκόπηση διεθνούς βιβλιογραφίας Π. Γιαννοπούλου, 1 Α. Κυράτσα, 1 Γ. Γκαντέρης, 2 Ε. Τρίκκα-Γραφάκου, 1 Ε. Μαλάμου-Λαδά 2 Η αεριογόνος γάγγραινα προκαλούμενη από Clostridium septicum είναι μια σπάνια νόσος, που δεν συνδέεται αποκλειστικά με τραύμα, εγχείρηση ή κακοήθη υποκείμενη νόσο. Χαρακτηρίζεται από ταχεία νέκρωση ιστών και θνητότητα 100% επί απουσίας θεραπείας. Παρουσιάζονται δύο περιστατικά αεριογόνου γάγγραινας. Το πρώτο περιστατικό αναφέρεται σε γάγγραινα και θανατηφόρο σηψαιμία από C. septicum σε ασθενή χωρίς νεοπλασματική νόσο και το δεύτερο περιστατικό σε κλωστηριδιακή μυονέκρωση κολοβώματος, μετά από ακρωτηριασμό κάτω άκρου, προκαλούμενη από C. septicum και C. sporogenes. Δελτιον Ελληνικησ Μικροβιολογικησ Εταιρειασ 2007, 52 (4): Λέξεις κλειδιά: Αεριογόνος γάγγραινα, μυονέκρωση, κλωστηριδιακή βακτηριαιμία, C. septicum, C. sporogenes Εισαγωγή 1 Μικροβιολογικό τμήμα Γ.Ν.Ε. «Θριάσιο», Χαϊδάρι, 2 Μικροβιολογικό τμήμα Γ.Ν.Α. «Γ. Γεννηματάς», Αθήνα Το άρθρο έχει παρουσιαστεί ως προφορική ανακοίνωση στο 3ο Εθνικό Συνέδριο Κλινικής Μικροβιολογίας-9ο Πανελλήνιο Συνέδριο Νοσοκομειακών Λοιμώξεων & Υγιεινής, 2007, Αθήνα. Τα κλωστηρίδια είναι αναερόβια, σπορογόνα Gram θετικά βακτηρίδια. Τα περισσότερα είναι υποχρεωτικά αναερόβια αν και υπάρχουν και είδη οξυγονοανεκτικά: C. histolyticum, C. tertium. Η παραγωγή σπόρων γίνεται υπό προϋποθέσεις. Είναι μικρόβια ευρέως διαδεδομένα στη φύση (εντερικός σωλήνας ανθρώπων και ζώων, έδαφος, θαλάσσια λύματα, σκόνη, νοσοκομειακοί χώροι). Οι κλωστηριδιακές λοιμώξεις αποτελούν το 7% των αναεροβίων λοιμώξεων. Χειρουργικές επεμβάσεις, απόφραξη, ανοσοκαταστολή, προηγούμενη λήψη αντιβιοτικών, σακχαρώδης διαβήτης και κακή αιμάτωση είναι οι κυριότεροι προδιαθεσικοί παράγοντες για την ανάπτυξη των κλωστηριδιακών λοιμώξεων. 1 Η σηψαιμία από C. septicum αποτελεί μια σπάνια αλλά θανατηφόρο λοίμωξη. Οι περισσότερες περιπτώσεις σηψαιμίας έχουν περιγραφεί σε ασθενείς με υποκείμενη νόσο, συνήθως Ca εντέρου, νεοπλασίες αιμοποιητικού συστήματος και κυκλική ουδετεροπενία. Ένα από τα πιο κρίσιμα, σπάνια, δραματικά γρήγορα εξελισσόμενα κλινικά σύνδρομα είναι και η κλωστηριδιακή μυονέκρωση (ΚΜ) ή αεριογόνος γάγγραινα, χαρακτηριζόμενη από μυϊκή νέκρωση και τοξιναιμία που προκαλούνται από μια σειρά κλωστηριδιακών τοξινών και ενζύμων, καθοριστικών παραγόντων στην παθογένεια των λοιμώξεων αυτών. 2 Το C. perfringens απομονώνεται στο 80-95% των κλωστηριδιακών μυονεκρώσεων,

25 Κλωστηριδιακή μυονέκρωση 225 ακολουθούμενο από τα είδη C. novyi (40%) και C. septicum (20%) και σπανιότερα απο τα C. histolyticum, C. bifermentans, C. sordelli, C. fallax, C. sporogenes. 2 Περιγράφουμε δύο περιπτώσεις αεριογόνου γάγγραινας. Η πρώτη περίπτωση αφορά σε μη τραυματική, «αυτόματη» αεριογόνο γάγγραινα και σηψαιμία από C. septicum σε ασθενή χωρίς υποκείμενη νόσο, ενώ στη δεύτερη περίπτωση περιγράφεται περιστατικό μετεγχειρητικής αεριογόνου γάγγραινας από C. septicum και C. sporogenes. ΠΡΩΤΟ ΠΕΡΙΣΤΑΤΙΚΟ Άνδρας ηλικίας 64 ετών, με ελεύθερο ιστορικό, διεκομίσθη στο τμήμα επειγόντων περιστατικών του Νοσοκομείου μας με βαρύ σηπτικό shock και εικόνα οξείας κοιλίας. Από το περιβάλλον του αναφέρθηκε υψηλός πυρετός (39 C) και έντονο κοιλιακό άλγος από 24ώρου. Κατά την αντικειμενική εξέταση την ώρα της εισαγωγής του ανευρέθησαν τα εξής: θερμοκρασία σώματος 36,8 C, αρτηριακή πίεση 120/80 mmhg, σφύξεις 120/min, δύσπνοια, απουσία εντερικών ήχων, αναπηδώσα ευαισθησία κατά την ψηλάφηση της κοιλιακής χώρας και συγχυτική διανοητική κατάσταση. Κατά την επισκόπηση ανευρέθη παραμελημένο περιεδρικό αιμάτωμα, διάχυτες αιμορραγικές διηθήσεις και δερματικές αλλοιώσεις αρχόμενης αεριογόνου γάγγραινας στο δέρμα του περινέου και του όσχεου με δέρμα υπό τάση, λευκωπό, σε μερικά σημεία κυανωτικό και ψυχρότερο συγκριτικά με άλλες περιοχές του σώματος. Η δακτυλική εξέταση ανέδειξε μικρή ποσότητα αίματος. Τα εργαστηριακά ευρήματα εισαγωγής ήταν: Λευκά 1700/μl (Π: 2%, Λ: 74%, Μ: 20%, Η: 2%, Β: 2%), αιμοσφαιρίνη: 12,1g/dl, αιματοκρίτης: 35,6%, αιμοπετάλια: /μl, PT: 17,9, INR: 1,59, APTT: 46,9 (φ.τ: 2636 ) ινωδογόνο: 506mg/dl (φ.τ.: ), FDP 506 mg/dl (φ.τ.: <5 μg/ml), γλυκόζη: 96 mg/dl, ουρία: 37 mg/dl, κρεατ: 1,0 mg/dl, χολερυθρίνη ολική: 4,74 mg/dl με άμεση: 1,34 mg/dl και έμμεση: 3,40 mg/dl, SGOT: 130 IU/l, SGPT: 50 IU/l, LDH: 607 IU/l, CK: 4495 U/l, αμυλάση: 64U/l, Na: 135 meq/l, K: 3,8 meq/l. Γενική ούρων: ίχνη αιμοσφαιρίνης, σπάνια ερυθρά αιμοσφαίρια. Η αξονική τομογραφία άνω-κάτω κοιλίας στην οποία υπεβλήθη, ανέδειξε την ύπαρξη ελεύθερου αέρα στην περιτοναϊκή κοιλότητα και σε όλο τον οπισθοπεριτοναϊκό χώρο. Στην ορθοσκόπηση που ακολούθησε στο χειρουργείο ανευρέθη διατιτραίνουσα βλάβη διαμέτρου 1 cm σε απόσταση 4-5 cm από το δακτύλιο. Κατά την ερευνητική λαπαροτομία που ακολούθησε ανευρέθησαν στοιχεία μυονέκρωσης: ελεύθερος δύσοσμος αέρας στην περιτοναϊκή κοιλότητα, διηθημένος ο οπισθοπεριτοναϊκός χώρος με αέρα, διηθημένο το οπίσθιο περιτόναιο με στικτές αιμορραγικές εστίες καθώς και το έντερο με νεκρωτικές εστίες. Λόγω της δεδομένης βλάβης του ορθού και του περίνεου αποφασίσθηκε εγχείρηση κατά Hartman, δηλαδή σύγκλιση περιφερικού κολοβώματος του ορθοσιγμοειδούς και κολοστομία του κεντρικού τμήματος, καθώς και πολλαπλές βαθιές σχάσεις στο περίνεο και το όσχεο μέχρις αποκαλύψεως των όρχεων, στις οποίες παρατηρήθηκε νέκρωση δέρματος και υποδόριων ιστών. ΜΙΚΡΟΒΙΟΛΟΓΙΚΗ ΔΙΕΡΕΥΝΗΣΗ Κατά την ερευνητική λαπαροτομία ελήφθη δείγμα περιτοναϊκού υγρού και περιπρωκτικού ιστού για καλλιέργεια. Στο εργαστήριο έγινε άμεσο παρασκεύασμα για Gram χρώση και τα δείγματα ενοφθαλμίσθηκαν σε McConkey agar, Columbia blood agar (35 0 C, O 2 ), Chocolate agar (35 0 C, CO 2,) 5%, Sabouraud agar (30 0 C, O 2 ) καθώς και αναεροβίως σε: Columbia blood agar εμπλουτισμένο με βιταμίνη Κ1 (10 μg/ml) και αιμίνη (5 μg/ml), Ρhenyl ethyl agar (PEA), Kanamycin Vancomycin Laked Blood Agar (KVLB). Xρησιμοποιήθηκε ζωμός Cooked Meat Broth (35 0 C, O 2 ). Πριν από την έναρξη αντιμικροβιακής θεραπείας ελήφθη ένα ζεύγος αιμοκαλλιεργειών για αερόβια και αναερόβια βακτήρια. Οι αιμοκαλλιέργειες ενοφθαλμίσθηκαν σε αερόβια και αναερόβια φιάλη του συστήματος BACTEC (Bactec system 9050, BD). Κατά τη μικροσκόπηση του άμεσου παρασκευάσματος του περιτοναϊκού υγρού ανευρέθησαν σπάνια πυοσφαίρια με παρουσία Gram θετικών και Gram αρνητικών βακτηριδίων, καθώς και Gram θετικών κόκκων. Στις καλλιέργειες του περιτοναϊκού υγρού και του περιπρωκτικού ιστού, αεροβίως σε 24h, απομονώθηκαν E. coli, E. faecalis, ενώ στις 48h απομονώθηκε αναερόβιο Gram (+) μακρύ βακτηρίδιο, λεπτό με ωοειδείς υποτελικούς σπόρους, οι αποικίες του οποίου στο αιματούχο άγαρ ήταν γκριζωπές, επίπεδες με ριζοειδείς προσεκβολές δίκην κεφαλής μεδούσης, με ερπυσμό και παρουσία β-αιμόλυσης.

26 226 Δελτιον Ελληνικησ Μικροβιολογικησ Εταιρειασ Τόμος 52, Τεύχος 4, 2007 Στο PEA δεν παρατηρήθηκε ερπυσμός. Η παρουσία Gram (+) βακτηριδίου διαπιστώθηκε και στη χρώση Gram από το ζωμό της θετικής αναερόβιας φιάλης αιμοκαλλιέργειας, η οποία επίσης ανακαλλιεργήθηκε σε αιματούχο, McConkey και αιματούχο αναερόβιο άγαρ, στο οποίο μετά απο 48h επώαση αναπτύχθηκαν οι ίδιες γκρίζες ερπύζουσες αποικίες. Από τις προκαταρκτικές βιοχημικές ιδιότητες, αρνητικές ήταν οι δοκιμασίες παραγωγής καταλάσης, οξειδάσης, οι δοκιμασίες παραγωγής λεκιθινάσης, λιπάσης (Egg-Yolk agar) και ινδόλης, ενώ θετικές ήταν οι δοκιμασίες κινητικότητας και υδρόλυσης εσκουλίνης. Ο έλεγχος ευαισθησίας του Gram (+) βακτηριδίου σε δίσκους αντιβιοτικών ειδικής περιεκτικότητας ανέδειξε ευαισθησία σε kanamycin 1000 μg, vancomycin 5 μg, rifampicin, metronidazole και penicillin και αντοχή σε colistin 10 μg. Η τελική ταυτοποίηση του μικροβίου ως C. septicum έγινε με το σύστημα API 20 Α (Biomerieux). Το στέλεχος ελέγχθηκε στο κέντρο αναφοράς θετικών αναεροβίων μικροβίων, Γενικό Κρατικό Αθηνών «Γ. Γεννηματάς», όπου επιβεβαιώθηκε η τελική ταυτοποίησή του με το σύστημα Rapid ID 32A (Biomerieux) και καθορίστηκε η ευαισθησία του μικροβίου στα αντιβιοτικά με προσδιορισμό των MIC με τη μέθοδο E-test σύμφωνα με τις οδηγίες του CLSI. Το μικρόβιο ήταν ευαίσθητο σε penicillin G (MIC=0,064 μg/ml), metronidazole (MIC=1,0 μg/ml), clindamycin (MIC=0,094 μg/ml), piperacillin/tazobactam (MIC=1,0 μg/ml), meropenem (MIC=0,047 μg/ml) και cefoxitin (MIC=0,038 μg/ml). Η ιστολογική εξέταση τμημάτων δέρματος από την περιπρωκτική περιοχή ανέδειξε εκτεταμένες νεκρωτικού τύπου αλλοιώσεις με παρουσία άφθονων βακίλλων. Παρά την αντιμικροβιακή θεραπεία που έλαβε ο ασθενής ενδοφλεβίως άμεσα, με penicillin G (10 εκ. IU/24h), cefepime (2 g x 3/24h) και metronidazole (500 mg x 3/24h), απεβίωσε 8h μετά την εισαγωγή του. Δεν ακολούθησε νεκροτομή. ΔΕΥΤΕΡΟ ΠΕΡΙΣΤΑΤΙΚΟ Άνδρας 20 ετών, διεκομίσθη στην Πλαστική Χειρουργική Κλινική του νοσοκομείου μας, λόγω φλεγμονής κολοβώματος δεξιάς κνήμης μετά από μετατραυματικό ακρωτηριασμό προ πενταμήνου, και βαριάς θλάσης μαλακών μορίων του κολοβώματος. Κατά την αντικειμενική εξέταση την ώρα εισαγωγής, ο ασθενής παρουσίαζε όψη πάσχοντος με 130 σφ/ min, θερμοκρασία 38,7 C, αρτηριακή πίεση 100/70 mmhg. Το επίπεδο συνείδησης ήταν καλό και δεν παρουσίαζε άλλα αξιόλογα ευρήματα πέραν της νέκρωσης του δέρματος και των μυϊκών μαζών του κολοβώματος της δεξιάς κνήμης. Ο εργαστηριακός έλεγχος την ώρα εισόδου έδειξε: Λευκά: /μl (πολυμ: 87%, Λεμφ: 6,5%, μονοπ: 5,4%), αιμοσφαιρίνη: 9,4 g/dl, αιματοκρίτης: 27,8%, αιμοπετάλια: /μl, PT: 15,9 sec, INR: 1,24, APTT: 23,0 sec, ινωδογόνο:463 mg/dl, FDP>5<20 mg/dl, D-Dimers: ng/ml, CRP:, σάκχαρο: 112 mg/dl, ουρία: 37 mg/dl, κρεατ: 0,8 mg/dl, χολερυθρίνη ολική: 1,78 mg/dl με άμεση: 0,64 mg/dl, ολικά λευκώματα ορού: 2,72g/dl με αλβουμίνη ορού: 2,72 g/dl, LDH: 676 IU/l, CK: 2118U/l, Na: 140 meq/l, K: 3,9 meq/l. Στην ακτινογραφία δεξιάς κνήμης ανευρέθη αέρας στον υποδόριο ιστό. Ο ασθενής με τη διάγνωση «φλεγμονή κολοβώματος δεξιού κάτω άκρου» εισήχθη επειγόντως στο χειρουργείο, όπου έγινε καθαρισμός των νεκρωμάτων, διάνοιξη της οπίσθιας επιφάνειας του μηρού όπου διεπιστώθη υποδόρια επέκταση της φλεγμονής, ενώ έγινε λήψη πολλαπλών καλλιεργειών και ετέθη σε αντιμικροβιακή θεραπεία με: metronidazole 500 mg x 3/24h, amikacin 500 mg x 2/24h και ticarcillinclavulanic acid 5,2 g x 4/24h. ΜΙΚΡΟΒΙΟΛΟΓΙΚΗ ΔΙΕΡΕΥΝΗΣΗ Από τα πέντε δείγματα που ελήφθησαν διεγχειρητικά, έγινε άμεσο παρασκεύασμα όπου διαπιστώθηκε απουσία πυοσφαιρίων, παρουσία Gram (-) βακτηριδίων καθώς και Gram (+) κόκκων, ενώ σε ένα από τα πέντε ανευρέθησαν και λεπτά Gram (+) βακτηρίδια. Όλα τα δείγματα ενοφθαλμίσθηκαν σε όλα τα προαναφερθέντα υλικά της πρώτης περίπτωσης. Από την καλλιέργεια των δειγμάτων απομονώθηκαν Proteus mirabilis, E. coli, P. αeruginosa, Enterococcus avium και μόνο σε ένα από τα πέντε δείγματα του τραύματος, σε 48h απομονώθηκαν δύο αναερόβια Gram (+) λεπτά, μακριά βακτηρίδια με ωοειδείς υποτελικούς σπόρους. Οι αποικίες του ενός εκ των δύο Gram(+) αναεροβίων μικροβίων στο αιματούχο αναερόβιο άγαρ ήταν γκριζωπές, αιμολυτικές με ριζοειδείς προσεκβολές και ερπυσμό. Το βακτηρίδιο ήταν κινητό, με αρνητικές τις δοκιμασίες παραγωγής λεκιθινάσης και λιπάσης, ευαίσθητο σε όλους τους δίσκους αντιβιοτικών ειδι-

27 Κλωστηριδιακή μυονέκρωση 227 κής περιεκτικότητας εκτός από κολιστίνη. Η τελική ταυτοποίηση με ΑPI 20Α ανέδειξε C. septicum. Το αντιβιόγραμμα με ταινίες Ε-test έδειξε ότι το μικρόβιο ήταν ευαίσθητο σε penicillin G (MIC=0,064 μg/ml), metronidazole (MIC=1,0 μg/ml), clindamycin (MIC=0,125 μg/ml), piperacillin/tazobactam (MIC=0,50 μg/ml), meropenem (MIC=0,064 μg/ml) και cefoxitin (MIC=1,0 μg/ml). Οι αποικίες του δεύτερου αναεροβίου μικροβίου στο αιματούχο άγαρ ήταν ξηρές, μη αιμολυτικές, περιβαλλόμενες από ερπύζουσες προσεκβολές. Aπό τις προκαταρκτικές βιοχημικές ιδιότητες αρνητικές ήταν οι δοκιμασίες παραγωγής καταλάσης, οξειδάσης, λεκιθινάσης και ινδόλης, και θετικές οι δοκιμασίες παραγωγής λιπάσης και υδρόλυσης της εσκουλίνης. Η δοκιμασία παραγωγής β-λακταμάσης με τη μέθοδο νιτροσεφίνης απέβη αρνητική. Η ευαισθησία στους δίσκους αντιβιοτικών υψηλής περιεκτικότητας ανέδειξε ευαισθησία σε πενικιλλίνη, μετρονιδαζόλη, βανκομυκίνη, καναμυκίνη και ανθεκτικότητα στην κολιστίνη. Λόγω της μικρής σακχαρολυτικής ικανότητας του μικροβίου η ταυτοποίηση σε επίπεδο είδους δεν κατέστη δυνατή με το σύστημα API 20Α. Η τελική ταυτοποίησή του ως C. sporogenes πραγματοποιήθηκε με τα συστήματα RAPID 32A και RAPID-ANA II (Biomerieux). Ο έλεγχος ευαισθησίας του μικροβίου στα αντιβιοτικά με τη μέθοδο E-test ήταν: ευαίσθητο σε penicillin G (MIC=0,064 μg/ml), metronidazole (MIC=0,064 μg/ml), clindamycin (MIC=0,50 μg/ ml), piperacillin (MIC 0,25μg/ml), tetracycline (MIC=0,094 μg/ml), meropenem (MIC=0,064 μg/ml) και cefoxitin (MIC=0,125 μg/ml). Οι καλλιέργειες αίματος του ασθενή καθ όλη τη διάρκεια της νοσηλείας τoυ ήταν στείρες. Η κλινική του πορεία ήταν καλή, ενώ τη 10 η μετεγχειρητική ημέρα έγινε η διαμόρφωση του κολοβώματος του δεξιού κάτω άκρου και εξήλθε του νοσοκομείου μετά πάροδο 25 ημερών. ΣΥΖΗΤΗΣΗ Η αεριογόνος γάγγραινα είναι γνωστό αίτιο θανάτου από την εποχή του Α Παγκοσμίου Πολέμου με το C. perfringens ως τον κύριο παθογόνο μικροοργανισμό, ακολουθούμενο από το C. septicum. 3 Σε περίοδο ειρήνης περίπου το 49% των περιπτώσεων μυονέκρωσης οφείλονται σε ατυχήματα (εργατικά, τροχαία, πυροβολισμοί), το 35% μετά από χειρουργικές επεμβάσεις κυρίως εντέρου και χολής, ενώ περιστασιακά η νόσος σχετίζεται με αρτηριακή γάγγραινα, διαβητικά έλκη, έλκη από κατάκλιση, επιπλοκή μετά από έγκαυμα ή ακρωτηριασμό ή σηπτική νέκρωση. 2 Η ιστική ανοξία και το χαμηλό οξειδοαναγωγικό δυναμικό που χαρακτηρίζουν αυτές τις καταστάσεις αποτελούν τον κυριότερο παράγοντα ανάπτυξης των κλωστηριδίων και παραγωγής τοξινών, οι οποίες μαζί με τα άλλα προϊόντα μεταβολισμού των μικροβίων, ευθύνονται για τη νέκρωση των ιστών, τη βαριά τοξιναιμία και τη δραματική κατάληξη αυτής της λοίμωξης. 2 Το C. septicum ευθύνεται για σχετικά μικρό αριθμό λοιμώξεων από κλωστηρίδια (4-25%), συνδέεται όμως με πολύ αυξημένη θνητότητα. 4,5 Χαρακτηρίζεται από υψηλή λοιμογόνο δράση καθώς είναι 300 φορές πιο τοξικό από το C. perfringens, με τα στελέχη του γαστρεντερικού συστήματος να θεωρούνται τα πιο λοιμογόνα, γεγονός που εξηγεί τη μεγαλύτερη βαρύτητα και θνητότητα των ενδογενών λοιμώξεων από C. septicum. 2 Απομονώνεται σπανιότερα από ότι το C. perfringens στη φυσιολογική χλωρίδα του εντέρου. 6 Συγκεκριμένα, από τα κόπρανα υγιών ατόμων μόνο σε 2% των περιπτώσεων, παρ όλο που η φορεία στη σκωληκοειδή απόφυση ανευρίσκεται σε ποσοστό 10-63%. 2 Το C. septicum δεν απομονώνεται συχνά από καλλιέργειες αίματος. Τα κλωστηρίδια ευθύνονται για το 1-2,5% του συνόλου των θετικών αιμοκαλλιεργειών, εκ των οποίων το 80% οφείλεται κυρίως στο C. perfringens με δεύτερο το C. septicum. Η σηψαιμία από C. septicum είναι ασυνήθιστη αλλά θανατηφόρος. Η απομόνωσή του από καλλιέργειες αίματος, λόγω της συχνότερης πλέον αναγνώρισής του, σταδιακά αυξάνεται και έχει συνδεθεί με υποκείμενη νόσο: 70-80% με κακοήθη νόσο, 2 όπως νεόπλασμα παχέος εντέρου, 7 λευχαιμία, λέμφωμα, κυκλική ουδετεροπενία, 9 νεκρωτική εντεροκολίτιδα, 10 σακχαρώδη διαβήτη 12,13 και καρδιαγγειακή νόσο. Η συσχέτιση μάλιστα του C. septicum με υποκείμενο νεόπλασμα εντέρου είναι τόσο μεγάλη, ώστε σύμφωνα με τη διεθνή βιβλιογραφία, επί λοίμωξης από C. septicum με ελεύθερο ιστορικό, επιβάλλεται η διενέργεια κολονοσκόπησης. 4,7,8 Η ανοξία των ιστών, η ισχαιμία του εντέρου, οι επιθηλιακές ελκωτικές βλάβες, οι διαταραχές της τοπικής μικροκυκλοφορίας λόγω του Ca, αυξάνουν τη διαπερατότητα του κυτταρικού τοιχώματος του εντέρου και το μικρόβιο

28 228 Δελτιον Ελληνικησ Μικροβιολογικησ Εταιρειασ Τόμος 52, Τεύχος 4, 2007 καταλήγει στην κυκλοφορία του αίματος από όπου και δίνουν τις πιο μακρινές μυϊκές μεταστατικές εστίες. 7 Η «μη τραυματική», «αυτόματη» κλωστηριδιακή μυονέκρωση από C. septicum 5,12 είναι ένα σπάνιο φαινόμενο, επίσης συσχετιζόμενο με την ύπαρξη κακοήθους υποκείμενης νόσου, χαρακτηρίζεται δε, από ταχεία, επιθετική προσβολή και νέκρωση υγιών ιστών, βαρύ σηπτικό shock και μεγάλη θνητότητα από τις πρώτες 48h, ακόμη και αν εφαρμοστεί έγκαιρη και σωστή θεραπεία. 11 Η κινητικότητα του κλωστηριδίου και η παραγωγή 4 διαφορετικών τοξινών (α, β, γ, δ) και νευραμινιδάσης, παίζουν καθοριστικό ρόλο στη δραματική παθογένεια της λοίμωξης από C. septicum, εκ των οποίων η α-τοξίνη είναι η ισχυρότερη φωσφολιπάση C, το βασικότερο φωσφολιπίδιο της κυτταροπλασματικής μεμβράνης των ευκαρυωτικών κυττάρων, σχετιζόμενη άμεσα με τις κλινικές εκδηλώσεις της μυονέκρωσης. 2,13 Σε αντίθεση με τις τυπικές περιπτώσεις της μετατραυματικής ή μετεγχειρητικής αεριογόνου γάγγραινας, στην περίπτωση της αυτόματης γάγγραινας από C. septicum η μοναδική πύλη εισόδου του μικροβίου στη συστηματική κυκλοφορία είναι το έντερο και συγκεκριμένα το τυφλό και ο τελικός ειλεός, στα οποία λόγω του ph και των ηλεκτρολυτικών και οσμωτικών ιδιαιτεροτήτων φαίνεται ότι ευνοείται η ανάπτυξη του C. septicum καλύτερα από οποιοδήποτε άλλο σημείο του γαστρεντερικού συστήματος. 6 Τυπικά συμπτώματα αυτού του είδους της μυονέκρωσης είναι: αιφνίδια έναρξη πυρετού, κοιλιακό άλγος, ναυτία, διάρροια, ενδοαγγειακή αιμόλυση, ραγδαίως εξελισσόμενο σηπτικό shock, όπως στην πρώτη μας περίπτωση. Ποσοστό 25% των ασθενών με σηψαιμία από C. septicum θα παρουσιάσουν πολυεστιακές μεταστατικές μυονεκρώσεις όπως: άνω και κάτω άκρων, αρθρώσεων, ωμοπλάτης, θωρακικού τοιχώματος, 11 μηρού, υποχονδρίων, με θανατηφόρο συνήθως έκβαση. Μηνιγγίτιδα, 14 οστεομυελίτιδα, 15 πανοφθαλμίτιδα, 16 σπλαχνικό απόστημα, 14 ενδοκαρδίτιδα, 14 είναι μερικές ακόμη από τις ασυνήθιστες κλινικές εκδηλώσεις του σπάνιου αυτού συνδρόμου. Παρά τη σαφή συσχέτιση της αυτόματης ΚΜ από C. septicum με νεοπλασματική εξεργασία εντέρου, η πρώτη μας περίπτωση αποδεικνύει ότι ακόμη και μία μη νεοπλασματική φλεγμονή του εντέρου είναι ικανή να πυροδοτήσει μια παρόμοια κατάσταση. Το περιστατικό αυτό είναι σπάνιο, επειδή αποδεικνύει ότι το C. septicum μπορεί να προκαλέσει θανατηφόρο αεριογόνο γάγγραινα και σηψαιμία και σε ασθενείς χωρίς υποκείμενη κακοήθη νόσο. Έπειτα από προσεκτική ανασκόπηση της διεθνούς βιβλιογραφίας, ελάχιστα παρόμοια περιστατικά εντοπίστηκαν. Σε αναδρομική μελέτη 59 περιστατικών βακτηριαιμίας από C. septicum τα οποία δηλώθηκαν στο Center for Disease Control των ΗΠΑ σε μια οκταετία, 6 στα 42 (71%) συνυπήρχε κακοήθεια, ενώ στα υπόλοιπα 17 δεν διεγνώσθη υποκείμενη νεοπλασματική νόσος. Συγκεκριμένα διεγνώσθη: ουδετεροπενία μη νεοπλασματικής αιτιολογίας (6), αεριογόνος γάγγραινα άκρου ή γαστρεντερικού συστήματος επί εδάφους βαριάς αθηρωματικής-καρδιαγγειακής νόσου (6), γάγγραινα κάτω άκρου από δήγμα εντέρου (1), αιμορραγική νεκρωτική εντεροκολίτιδα (1), ενώ σε 3/17 δεν διεπιστώθη κάποια υποκείμενη νόσος όπως και στην πρώτη μας περίπτωση. Σε άλλο περιστατικό της διεθνούς βιβλιογραφίας 11 όπου περιγράφεται θανατηφόρος αυτόματη κλωστηριδιακή από C. septicum σηπτική αρθρίτιδα ωμοπλάτης επιπλεκόμενη με αεριογόνο γάγγραινα ο ασθενής δεν είχε κάποια νεοπλασματική νόσο, είχε όμως σακχαρώδη διαβήτη τύπου 2 και στεφανιαία νόσο, καταστάσεις που ως γνωστόν αυξάνουν την ανάπτυξη κλωστηριδιακών λοιμώξεων λόγω της ιστικής υποξείας και του χαμηλού οξειδοαναγωγικού δυναμικού. Οι Abella et al 13 περιγράφουν ακόμη μία περίπτωση θανατηφόρου ατραυματικής ΚΜ από C. septicum χωρίς νεοπλασματικό υπόβαθρο εντέρου σε διαβητικό επίσης ασθενή πρόσφατα ακτινοβοληθέντα για Ca προστάτη. Η φλεγμονώδης εξ ακτινοβολίας κολίτις θεωρήθηκε ως η πιθανή πηγή έναρξης της λοίμωξης. Η δεύτερη περιγραφείσα περίπτωση αφορά σε περιστατικό, μετατραυματικής αεριογόνου γάγγραινας από C. septicum με καλή έκβαση σύμφωνα και με τη διεθνή βιβλιογραφία 4, με συμμετοχή και του C. sporogenes, ο παθογενετικός όμως ρόλος του οποίου δεν είναι βέβαιος. 17 Μυονέκρωση από ένα μόνο κλωστηρίδιο είναι σπάνια, ενώ η παρουσία και άλλων μικροβίων, αεροβίων αλλά και υποχρεωτικά/ προαιρετικά αναεροβίων, υποβοηθά την πρόοδο της νόσου. 1 Στη διεθνή βιβλιογραφία αναφέρεται περιστατικό 18 αεριογόνου γάγγραινας με μοναδικό παθογόνο αναερόβιο μικροοργανισμό το C. sporogenes σε ασθενή που ελάμβανε θεραπεία με πενικιλλίνη για χρόνιο έλκος κάτω άκρου και οστεομυελίτιδα χωρίς περιφερική αγγειακή νόσο ή σακχαρώδη διαβήτη.

29 Κλωστηριδιακή μυονέκρωση 229 Στον ίδιο ασθενή απομονώθηκαν επίσης P.aeruginosa, P.mirabilis, Streptococcus D. Δύο ακόμη εργασίες επισημαίνουν το συνεργικό ρόλο του C. sporogenes στην αεριογόνο γάγγραινα, η πρώτη σε συνδυασμό με C. perfringens και η άλλη με S. aureus. 19 Η διάγνωση της αεριογόνου γάγγραινας βασίζεται στην κλινική εικόνα (πόνος, οίδημα, ωχρότητα, αέριο, αιμορραγικές φυσαλίδες), στα χειρουργικά ευρήματα καθώς και στα μικροβιολογικά δεδομένα που συνηγορούν υπέρ της μυονέκρωσης. Η ανίχνευση κλωστηριδίων σ ένα τραύμα δεν έχει από μόνη της κάποια διαγνωστική αξία, διότι περίπου το 90% των τραυμάτων που δεν φλεγμαίνουν, μπορούν να είναι αποικισμένα από αυτά. 2 Η παρουσία όμως μεγάλων με τετράγωνα άκρα Gram (+) βακτηριδίων και η ταυτόχρονη παρουσία λίγων ή κατεστραμμένων από τις τοξίνες πυοσφαιρίων με τη συνοδό παρουσία μυϊκών ινών σε ένα ύποπτο για ΚΜ τραύμα, αποκτά πολύτιμη διαγνωστική αξία. Η ακτινογραφία μπορεί να αποκαλύψει παρουσία αερίου, ενώ η αιμοκαλλιέργεια είναι θετική στο 15% των περιπτώσεων ΚΜ. 2 Η μέθοδος αναφοράς βέβαια της διάγνωσης, παραμένει η καλλιέργεια δείγματος από τη φλεγμαίνουσα περιοχή. Η κορωνίδα της θεραπείας αυτού του συνδρόμου με την τόσο πτωχή πρόγνωση που χαρακτηρίζεται από > 70% θνητότητα, 12 είναι η έγκαιρη διάγνωση σε συνδυασμό με τη γρήγορη και επιθετική φαρμακευτική και χειρουργική αντιμετώπιση. Λαμβάνοντας υπόψη την τοξικότητα του C. septicum (τοξιναιμία, shock, θάνατος σε 12-24h) καθώς και την αυξημένη θνητότητα λόγω καθυστέρησης έναρξης της θεραπείας, 4,6,8 καθίσταται αναγκαία η άμεση έναρξη υψηλών δόσεων αντιμικροβιακής θεραπείας στα ΤΕΠ, καθώς και ο εκτεταμένος και επαναλαμβανόμενος χειρουργικός καθαρισμός όλων των νεκρωμένων ιστών, ακόμη και ακρωτηριασμός του μέλους. Την αναγκαιότητα της άμεσης αντιμικροβιακής θεραπείας τονίζει και η μελέτη των Koransky et al 6 σύμφωνα με την οποία σχεδόν το 50% των ασθενών που έλαβαν αντιμικροβιακή θεραπεία <12h από την έναρξη των συμπτωμάτων, επέζησαν. Όλοι οι ασθενείς που κατέληξαν, είτε δεν έλαβαν καθόλου αντιμικροβιακή θεραπεία έχοντας 100% θνητότητα, είτε την έλαβαν σε >24h από την έναρξη της σήψης, είτε δεν υποβλήθηκαν στον απαραίτητο χειρουργικό καθαρισμό. Παρά την ολοένα αυξανόμενη αντοχή των κλωστηριδίων στην πενικιλλίνη, υψηλές δόσεις της (10-24 εκ. IU/ημ.) θεωρείται ακόμη από πολλούς το αντιβιοτικό εκλογής. Η κλινταμυκίνη, η μετρονιδαζόλη, η ιμιπενέμη ή συνδυασμοί τους με πενικιλλίνη, θεωρούνται εναλλακτικές αρχικές λύσεις. 2 Λαμβάνοντας υπόψη τον πολυμικροβιακό χαρακτήρα τέτοιων λοιμώξεων πρέπει να επιλεγεί αντιμικροβιακή θεραπεία ευρέoς φάσματος (π.χ. συνδυασμός πενικιλλίνης με αμινογλυκοσίδες, πιπερακιλλίνη ταζομπακτάμη, κ.λπ.). 12 Το υπερβαρικό οξυγόνο ως θεραπευτικό μέσο χρησιμοποιείται περισσότερο από 30 χρόνια, όμως η αξία του παραμένει αμφίβολη κυρίως στην περίπτωση του C. septicum. Πρέπει όμως να τονισθεί ότι σε καμιά περίπτωση δεν αντικαθιστά τη χειρουργική επέμβαση, ούτε πρέπει να καθυστερείται ο χειρουργικός καθαρισμός, προκειμένου να ανευρεθεί ο κατάλληλος εξοπλισμός σε κάποιο άλλο νοσοκομείο. 2,12 Πιθανή θέση στη μελλοντική φαρμακευτική αγωγή της ΚΜ, ίσως να κατέχουν και οι ανταγωνιστές των gpiibiiiα-υποδοχέων επιφανείας των ουδετερόφιλων και αιμοπεταλίων, η συγκόλληση των οποίων σε συνδυασμό με την αγγειοσύσπαση ευθύνονται για την ιστική υποξία και ως εκ τούτου τη γρήγορη νέκρωση που παρατηρείται στις ΚΜ. 12 Δυστυχώς, η έγκαιρη έναρξη της κατάλληλης αντιμικροβιακής θεραπείας και χειρουργικής αντιμετώπισης δεν στάθηκαν ικανά να αποτρέψουν το θάνατο του πρώτου ασθενή με την αυτόματη ΚΜ, 8h από την εισαγωγή του. Αντιθέτως, στην περίπτωση του δεύτερου ασθενή, το σωστό αντιμικροβιακό σχήμα και ο χειρουργικός καθαρισμός των νεκρωμένων ιστών, είχαν ως αποτέλεσμα την άριστη κλινική πορεία του. Συμπερασματικά, η ΚΜ από C. septicum είναι μια σπάνια λοίμωξη, συνήθως εμφανιζόμενη μετατραυματικά, μετεγχειρητικά ή αυτόματα σε συνδυασμό με κακοήθη νόσο συνήθως εντέρου ή αίματος. Σπανιότερα δε, εμφανίζεται σε ασθενή χωρίς υποκείμενη νόσο. Λαμβάνοντας υπόψη τον απειλητικό για τη ζωή χαρακτήρα των λοιμώξεων από C. septicum, τονίζεται η έγκαιρη διάγνωση με τη δυνατότητα ταυτοποίησης του μικροβίου σε επίπεδο είδους στα Μικροβιολογικά Εργαστήρια, η αναγκαιότητα άμεσης επικοινωνίας εργαστηριακών και κλινικών ιατρών, καθώς και η άμεση έναρξη κατάλληλης φαρμακευτικής και χειρουργικής αντιμετώπισης, ώστε να αποτραπεί η δραματική εξέλιξη των λοιμώξεων αυτών.

30 230 Δελτιον Ελληνικησ Μικροβιολογικησ Εταιρειασ Τόμος 52, Τεύχος 4, 2007 Summary Clostridial myonecrosis: Report of two cases and literature review P. GIANNOPOULOU, 1 A. KYRATSA, 2 G. GADERIS, 2 E. TRIKKA-GRAPHAKOS, 1 E. MALAMOU-LADA 2 1 Department of Clinical Microbiology, «Thriassio» General Hospital, Chaidari, 2 Department of Clinical Microbiology «G. Gennimatas» General Hospital, Athens, Greece Clostridium septicum myonecrosis is a rare and devastating infection producing rapidly spreading tissue necrosis, often but not exclusively associated with trauma or large bowel malignancy. Mortality approaches 100% if treatment is not initiated within 12 to 24 hrs. Two clinical cases of clostridial myonecrosis are presented. The first case is that of fatal C. septicum bacteraemia and myonecrosis in a patient with no coexistent malignancy, and the second describes postoperative clostridial myonecrosis of the stump of the lower limb, due to C. septicum and C. sporogenes. Acta Microbiologica Hellenica 2007, 52 (4): Key words: Gas gangrene, myonecrosis, Clostridial bacteraemia, C. septicum, C. sporogenes Βιβλιογραφία 1. Λεγάκης ΝΙ, Χριστάκης ΓΒ. Αναερόβιες λοιμώξεις και αναερόβια μικρόβια. Εκδόσεις Πασχαλίδη, Αθήνα, 1997, 5: Lorber B. Gas gangrene and other Clostridium-assosiated diseases. In: Mandel GL, Douglas RG, Benett JE (ed). Principles and Practice of Infection Diseases, 6th ed, 2005, 236: MacLennan JD. Anaerobic infections of war wounds in the Middle East. Lancet 1943, 2: Larson CM, Bubrick MP et al. Malignancy, mortality and medicosurgical management of gas gangrene infection. Surgery 1995, 118(4): Rai RK, Londhe S et al. Spontaneous bifocal Clostridium septicum gas gangrene. J Bone Joint Surg 2001, 83(1): Koransky JR, Stargel MD et al. Gas gangrene bacteremia. Am J Med 1979, 66: Jacob ZC, Dedekian MB et al. Nontraumatic Clostridial myonecrosis: An indication for colonoscopy? Am Surg 2002, 68: Pelletier JR, Plumbley JA, et al. The role of Clostridium septicum in paraneoplasmatic sepsis. Arch Pathol Lab Med 2000, 124: Tikko SK, Distenfield A. Clostridium septicum septicemia with identical metastatic myonecrosis in a granulocytopenic patient. Am J Med 1985, 79: Editorial. Clostridium septicum and neutropenic enterocolitis. Lancet 1987, 12: Goon PK, O Brien M et al. Spontaneous Clostridium septicum arthritis of the shoulder and gas gangrene. J Bone Joint Surg 2005, 87(4): Abella BS, Kuchinic PK, et al. Atraumatic clostridial myonecrosis: Case report and literature review. J Emerg Med 2003, 24(4): Kennedy CL, Krejany EO et al. The alpha-toxin of Clostridium septicum is essential for virulence. Mol Microbiol 2005, 57(5): Gorse GJ, Slater LM et al. CNS infection and bacteremia due to Clostridium septicum. Arch Neurol 1984, 41: Neimkin RJ, Jupiter JB. Metastatic nontraumatic Clostridium septicum osteomyelitis. J Hand Surg 1985, 10: Schickner DC, Yarkoni A et al. Panophthalmitis due to Clostridium septicum. Am J Ophthal 2004, 137(5): Allen SD, Baron EJ. Clostridium. In: Balows A, Hausler W, Isenberg H (eds). Manual of Clinical Microbiology 1991, 50: Miskew BW, Pinzur MS et al. Clostridial myonecrosis in a patient undergoing oxacillin therapy for exacerbation of chronic foot ulcers and osteomyelitis. Cl Orthop Rel Res 1979, 138: Katitch R, Voukitchevitch Z et al. Research on the pathogenesis of gas gangrene during infection induced by C. perfringens, alone or in association with C. sporogenes and with C. sporogenes and S. aureus. Rev Immunol Ther Antimicrob 1964, 28:63-74 Υπεύθυνη αλληλογραφίας: Παναγιώτα Γιαννοπούλου Μικροβιολογικό τμήμα Γ.Ν.Ε. «Θριάσιο» Τηλ.: Fax:

31 Οξυουρίωση στο ουροποιογεννητικό σύστημα 231 Οξυουρίωση στο ουροποιογεννητικό σύστημα ανδρός: αναφορά μίας περίπτωσης Π. Παπαϊωάννου, 1 Ε. Τυλιγαδά, 1 Μ. Καραμούτη, 2 Ν. Κανελλόπουλος, 2 Α. Ζαχαρίου 2 Η οξυουρίωση είναι συχνή, χρονία νηματώδωση του παχέος εντέρου του ανθρώπου, κυρίως των παιδιών. Οι ενήλικες συνήθως έχουν χαμηλά φορτία σκωλήκων και είναι ασυμπτωματικοί. Σπανιότερα αναφέρονται έκτοπες μολύνσεις στην περιοχή της πυέλου ή στο ουροποιητικό σύστημα, κυρίως στις γυναίκες. Αναφέρουμε την περίπτωση ενός ασθενή με ήπια δυσουρικά ενοχλήματα, επιτακτική ούρηση, συχνουρία, νυκτουρία και άλγη στο περίνεο. Η μικροσκοπική εξέταση άμεσου παρασκευάσματος προστατικού υγρού μετά από μάλαξη έδειξε μεγάλο αριθμό λευκοκυττάρων και πολλά αυγά παρασίτου. Το μέγεθος και το σχήμα των αυγών ήταν χαρακτηριστικό και ανήκαν στο παράσιτο του παχέος εντέρου Enterobius vermicularis (οξύουρος). Στην ίδια εξέταση ανακαλύφθηκε ένας σφαιρικός σχηματισμός διαμέτρου 5 mm, από μαλακό στην ψηλάφηση υλικό που έδινε την εντύπωση περισσότερο ζωντανού ιστού παρά ανόργανου υλικού, το περιεχόμενο του οποίου ήταν ένα ζωντανό σκουλήκι μήκους 4 mm. Η μικροσκοπική εξέταση του σκουληκιού έδειξε ότι επρόκειτο για οξύουρο. Είναι μια εξαιρετικά σπάνια περίπτωση μόλυνσης του γεννητικού συστήματος του άνδρα από οξύουρο. Δελτιον Ελληνικησ Μικροβιολογικησ Εταιρειασ 2007, 52 (4): Λέξεις κλειδιά: οξύουρος, ουροποιητικό σύστημα, άνδρας Εισαγωγή Η λοίμωξη από Enterobius vermicularis (οξύουρος) θεωρείται η πιο κοινή και η λιγότερο παθογόνος από όλες τις ελμινθικές λοιμώξεις του ανθρώπου. Ο κύριος τρόπος μετάδοσης του σκώληκα είναι η απευθείας επαφή μεταξύ των μολυσμένων και των μη μολυσμένων ατόμων. Ο άνθρωπος μολύνεται κατά: α) την κατάποση των αυγών του παρασίτου 1 Μικροβιολογικό Εργαστήριο, Γενική Κλινική ΕΛΠΙΣ, Βόλος, 2 Ουρολογικό Τμήμα, Γενική Κλινική ΕΛΠΙΣ, Βόλος με την τροφή, το νερό κ.ά. (μόλυνση, αναμόλυνση, αυτοαναμόλυνση ή εξωγενής αυτομόλυνση), οπότε ο Enterobius vermicularis εκκολάπτεται στο ανώτερο λεπτό έντερο και ενηλικιώνεται στον ειλεό, το τυφλό και τη σκωληκοειδή απόφυση, και β) την είσοδο του Enterobius vermicularis από την περιπρωκτική περιοχή του μολυσμένου ατόμου (αυτομόλυνση ή ενδογενής αυτομόλυνση), την άφιξη και την ενηλικίωσή του στα ίδια μέρη του εντέρου. 1 Ο θηλυκός σκώληκας μήκους 9-12 mm, έχει μια μακρά μυτερή ουρά (από την οποία προέρχεται το όνoμα pinworm) και δύο μήτρες που συνήθως φέρουν

32 232 Δελτιον Ελληνικησ Μικροβιολογικησ Εταιρειασ Τόμος 52, Τεύχος 4, 2007 χιλιάδες ωάρια, τα οποία προκαλούν διάταση ολόκληρου του σώματος. Το αρσενικό είναι μικρότερο με μήκος 2,5 mm και μετά το ζευγάρωμα πεθαίνει και εμφανίζεται συχνά στα κόπρανα. Το θηλυκό αρχίζει να γεννά ωάρια μετά από 5 εβδομάδες. Οι θηλυκοί μεταναστεύουν στον πρωκτικό δακτύλιο και ωοτοκούν στο περιπρωκτικό και περινεϊκό δέρμα. Τα αυγά αυτά είναι εμβρυοφόρα και η μια πλευρά τους κυρτή. 2 Αν και το μεγαλύτερο ποσοστό των μολύνσεων είναι ασυμπτωματικές, σε κάποιες περιπτώσεις προκαλεί ενοχλητικά συμπτώματα. Αυτή η κατάσταση αναφέρεται σαν «εντεροβίωση», όπου παρατηρείται εκτός από ερεθισμό του δέρματος, λόγω του έντονου κνησμού περιεδρικά, ανορεξία, εκνευρισμός, αδυναμία καθώς και αλλαγή συμπεριφοράς του μολυσμένου ατόμου. 3 Οι ενήλικες συνήθως έχουν χαμηλά φορτία σκωλήκων και είναι ασυμπτωματικοί. Όμως στα παιδιά, ειδικότερα όταν υπάρχουν μεγάλα φορτία σκωλήκων, μπορεί να υπάρχουν ακόμα και διαταραχές της συμπεριφοράς που περιλαμβάνουν νευρικότητα, ανησυχία, ευερεθιστότητα, απόσπαση της προσοχής και αδυναμία προσήλωσης στο μάθημα. 4 Σπάνια έχουν αναφερθεί στην παιδική ηλικία έκτοπες μολύνσεις στην πυελική περιοχή ή στο ουροποιογεννητικό σύστημα. 5,6 Αναφέρουμε μια σπάνια περίπτωση ενός ενήλικα άνδρα ασθενή, που προσήλθε με συμπτώματα προστατίτιδας, χρόνιο πυελικό άλγος, που οφείλονταν σε μόλυνση του κατώτερου ουροποιογεννητικού συστήματος από τον Enterobius vermicularis. βρέθηκαν αξιόλογα ευρήματα. Η γενική αίματος του ασθενούς ήταν φυσιολογική χωρίς να βρεθεί λευκοκυττάρωση ή άλλα παθολογικά ευρήματα. Η γενική εξέταση ούρων από λήψη δείγματος στο μέσο της ούρησης, έδειξε μικροσκοπική αιματουρία και πυουρία, χωρίς να παρατηρηθούν μικροοργανισμοί. Η καλλιέργεια των ούρων ήταν στείρα. Η τιμή του ειδικού προστατικού αντιγόνου (PSA) ήταν αυξημένη 4,6 ng/ml αλλά η αναλογία ελεύθερου PSA / ολικό PSA ήταν 39% και απομάκρυνε την υπόνοια κακοήθειας στον προστάτη. Το διορθικό υπερηχογράφημα έδειξε ένα κυστικό σχηματισμό στη μεταβατική ζώνη του προστάτη, με ένα στερεό και οζώδες εσωτερικό τμήμα, στοιχείο που ενίσχυσε τη διάγνωση της χρονίας βακτηριακής προστατίτιδας. Στη δακτυλική εξέταση, ο προστάτης είχε κανονικό μέγεθος, σύσταση και υφή. Η μικροσκοπική εξέταση του προστατικού εκκρίματος, μετά από μάλαξη του προστάτη, αποκάλυψε μεγάλο αριθμό λευκοκυττάρων (περισσότερα από 30 κατά οπτικό πεδίο), καθώς και αυξημένο αριθμό αυγών παρασίτου μεταξύ των λευκοκυττάρων. Τα αυγά είχαν μέγεθος x μm, παρουσίαζαν μια κυρτή πλευρά, ενώ η άλλη πλευρά τους ήταν σχεδόν επίπεδη (εικ. 1). Με βάση το μέγεθος και το σχήμα των αυγών η διάγνωση που τέθηκε ήταν οξυουρίωση ουροποιογεννητικού συστήματος. Στην ίδια εξέταση ανακαλύφθηκε σαν τυχαίο εύρημα ένα, μαλακό στην αφή, οζίδιο διαμέτρου 5 mm από υλικό που έδινε την εντύπωση περισσότερο ενός ιστού παρά ανόργανου στοιχείου. Περιγραφή περίπτωσης Ασθενής ηλικίας 47 ετών παρουσιάστηκε στα εξωτερικά ιατρεία του Ουρολογικού Τμήματος της Κλινικής ΕΛΠΙΣ για την εκτίμηση μιας πιθανής χρονίας βακτηριδιακής προστατίτιδας. Ανέφερε ήπια δυσουρικά ενοχλήματα, συχνουρία και επιτακτική ούρηση, νυκτουρία και ήπιο περινεϊκό άλγος που αντανακλούσε στις οσφυϊκές χώρες άμφω. Ο ασθενής ανέφερε καύσο τοπικά κατά μήκος της ουρήθρας μετά την ούρηση καθώς και μια αίσθηση φαγούρας στην ουρήθρα. Ο ασθενής δεν παρατήρησε έξοδο εκκρίματος από την ουρήθρα, ενώ η διάρκεια των συμπτωμάτων ήταν περίπου 15 ημέρες. Από τη γενική αξιολόγηση του ασθενούς, τη λήψη του ατομικού και του οικογενειακού ιστορικού δεν Εικόνα 1. Αυγά του παρασίτου E. vermicularis (wet mount) που απομονώθηκαν στο προστατικό έκκριμα.

33 Οξυουρίωση στο ουροποιογεννητικό σύστημα 233 To περιεχόμενο της μάζας αυτής, μετά από επιμήκη τομή, ήταν ένα ζωντανό σκουλήκι μήκους 4 mm (εικ. 2). Η μορφολογική εξέταση του σκουληκιού απέδειξε ότι ήταν Enterobius vermicularis. Η διάγνωση τεκμηριώθηκε με την ανεύρεση αυγών παρασίτου στο δέρμα της περιεδρικής χώρας του ασθενούς με τη μέθοδο της κολλητικής ταινίας. Τα αυγά όπως και στο προστατικό έκκριμα, είχαν το ίδιο μέγεθος, x μm και ίδια μορφολογία. Στον ασθενή χορηγήθηκε mebendazole 100 mg από το στόμα δύο φορές την ημέρα για 3 ημέρες και ακολούθησαν 2 ακόμα παρόμοια σχήματα με μεσοδιάστημα 3 εβδομάδων. Ο ασθενής σε επαναλήψεις της δοκιμασίας της κολλητικής ταινίας στα μεσοδιαστήματα της αγωγής ήταν αρνητικός για αυγά του παρασίτου. Αν και είναι γνωστή η αποτελεσματικότητα των φαρμάκων για την πάθηση αυτή, η εντεροβίωση επιμένει για χρόνια, λόγω των συχνών αναμολύνσεων, αυτομολύνσεων και αυτοαναμολύνσεων. Στη συγκεκριμένη περίπτωση, ο ασθενής όταν επανεκτιμήθηκε για την παρουσία ή όχι του παρασίτου στους επόμενους 6 μήνες ήταν αρνητικός. Όσον αφορά στις κοινωνικοοικονομικές συνθήκες του ασθενή μας, αυτός έχει χαμηλό μορφωτικό επίπεδο και τα εισοδήματά του προέρχονται από την καλλιέργεια της γης. Η περιοχή της κατοικίας είναι απομονωμένη από τον πλησιέστερο οικισμό και βρίσκεται εντός της έκτασης που καλλιεργεί. Ο ίδιος ανέφερε ότι και παλαιότερα είχαν ανιχνευθεί αυγά του παρασίτου στα παιδιά του και είχαν δοθεί Εικόνα 2. Νεαρό παράσιτο E. vermicularis (αριστερά) μετά την τομή που έγινε στο μαλακό οζίδιο που ανευρέθηκε στο προστατικό έκκριμα του ασθενούς (δεξιά). οδηγίες τόσο για χορήγηση φαρμάκων σε όλη την οικογένεια όσο και για ενημέρωση του σχολικού περιβάλλοντος. Μετά από λεπτομερή ενημέρωσή του για τη νόσο και τον τρόπο μετάδοσής της ακολούθησε εξέταση όλης της οικογένειας. Εξετάστηκαν οι τρεις γιοι του, ηλικίας 8 12 ετών με τη χρήση της μεθόδου της κολλητικής ταινίας για την παρουσία αυγών του παρασίτου. Τα δείγματα των παιδιών ήταν θετικά για αυγά και τους χορηγήθηκε το ίδιο σκεύασμα, mebendazole 100 mg, εφάπαξ και επανάληψη σε 2 εβδομάδες. Συζήτηση Ο οξύουρος είναι ένα από τα πιο συχνά συναντόμενα νηματοειδή παράσιτα. Τα ενήλικα παράσιτα τρέφονται με το εντερικό περιεχόμενο για 4-5 εβδομάδες και μετά συζεύγνυνται. Τα αρσενικά πεθαίνουν μετά τη σύζευξη, ενώ τα θηλυκά έρπουν στην επιφάνεια του βλεννογόνου, βγαίνουν έξω από τον πρωκτικό δακτύλιο (συνήθως, όταν το άτομο κοιμάται ή είναι ακίνητο για αρκετή ώρα και ο πρωκτικός δακτύλιος είναι χαλαρός) και σε διάστημα λίγων ωρών επικολλούν αυγά/θηλυκό στο δέρμα και τις πτυχές του πρωκτικού δακτυλίου, 6-10 εβδομάδες μετά τη μόλυνση. Αμέσως μετά, το θηλυκό παράσιτο επανέρχεται στον αυλό του εντέρου και πεθαίνει («σκουληκάκια» στα κόπρανα) ή εισέρχεται και πεθαίνει στον κόλπο κ.ά. (έκτοπη εντόπιση παρασίτου). 6 Το μεγαλύτερο ποσοστό των ανθρώπινων μολύνσεων φαίνεται να συμβαίνει στα παιδιά της προσχολικής ηλικίας και στα παιδιά του δημοτικού, και ειδικότερα σε αυτά που εμπλέκονται σε ομαδικές δραστηριότητες. Είναι γνωστό ότι η μετάδοση των εντερικών παρασίτων εξαρτάται από την παρουσία μολυσμένων ατόμων, από ελλείψεις στην υγιεινή και ειδικότερα από την οικονομική, κοινωνική και πολιτισμική κατάσταση του πληθυσμού. Μεταξύ των ενηλίκων, η μόλυνση από τον Enterobius vermicularis είναι παρόμοια και στα δύο φύλα, αλλά έχει παρατηρηθεί ότι πολλοί ενήλικες δεν μολύνονται ακόμα και όταν ζουν σε μολυσμένο περιβάλλον λόγω της καλής προσωπικής τους υγιεινής. 7 Η ουρήθρα είναι το μόνο πιθανό μονοπάτι, μέσω της οποίας θα μπορούσε το παράσιτο να φθάσει στο κατώτερο ουροποιογεννητικό σύστημα στην περίπτωση του ασθενούς μας. Συνήθως, μετά από την

34 234 Δελτιον Ελληνικησ Μικροβιολογικησ Εταιρειασ Τόμος 52, Τεύχος 4, 2007 εναπόθεση αυγών κατά τη νύχτα, τα μεγάλα θηλυκά σκουλήκια είτε πεθαίνουν, είτε επιστρέφουν μέσω του πρωκτικού δακτυλίου στην αρχική τους κατοικία, το παχύ έντερο. Κάποιες φορές, χάνουν το δρόμο τους και εισέρχονται στον κόλπο (έκτοπη εντόπιση παρασίτου). Τότε, ίσως εισέλθουν στο γεννητικό σύστημα, φθάνοντας την πυελική κοιλότητα πορευόμενα κατά μήκος των σαλπίγγων. Η οξυουρίωση στις ωοθήκες είναι σπάνια αλλά έχουν καταγραφεί κάποιες περιπτώσεις σε ενήλικες. 8 Οι σάλπιγγες, οι ωοθήκες, η μήτρα, ο τράχηλος της μήτρας, η περιτοναϊκή κοιλότητα και η σκωληκοειδής απόφυση είναι οι πιο κοινές τοποθεσίες ανεύρεσης έκτοπης οξυουρίωσης. Το μεγαλύτερο ποσοστό αυτών των ασθενών αναφέρουν συμπτώματα διάχυτου κοιλιακού πόνου. Σπανιότερα, σε σοβαρότερες καταστάσεις μπορεί η έκτοπη οξυουρίωση να συνοδεύεται από την ανάπτυξη φλεγμονής, λόγω των παθογόνων μικροοργανισμών που μεταφέρονται από τα παράσιτα. Κατά την εντεροβίωση σε σοβαρότερες καταστάσεις μπορεί να αναφερθεί ακόμα και ανορεξία, εκνευρισμός, αδυναμία, αλλαγή συμπεριφοράς και απώλεια βάρους, μόλυνση του ουροποιογεννητικού συστήματος και σκωληκοειδίτιδα. 2,9 Τα ενήλικα παράσιτα είναι επομένως δυνατόν να παραπλανηθούν από άλλα στόμια, είτε αυτά είναι φυσιολογικά είτε είναι αποτέλεσμα μιας ασθένειας. Κατά παράξενο τρόπο, μέχρι τώρα δεν έχουν αναφερθεί με στοιχεία, μολύνσεις του κατώτερου ουροποιογεννητικού συστήματος του άνδρα παρά την προσβασιμότητα του έξω στομίου της ουρήθρας. Υπάρχουν, ωστόσο, λίγες δημοσιευμένες εργασίες που υποστηρίζουν την πιθανότητα ότι μπορεί μερικές φορές να παίρνουν αυτό το μονοπάτι και να οδηγούνται στην ουρήθρα ή τον προστάτη. 10,11 Θα πρέπει να τονισθεί ότι δεν υπάρχουν πρόσφατα επιδημιολογικά στοιχεία από την Κεντρική Ελλάδα σχετικά με την οξυουρίωση. Είναι όμως γεγονός από δημοσιευμένες εργασίες ότι από τη δεκαετία του 80 και μετά υπάρχει μια σαφής μείωση των αναφερόμενων περιστατικών Υπάρχουν αρκετές δραστικές φαρμακευτικές ουσίες που χρησιμοποιούνται για δεκαετίες για την αντιμετώπιση του Enterobius vermicularis. Ο έλεγχος όμως της οξυουρίωσης είναι δύσκολος και η νόσος γίνεται χρονία εξαιτίας των αναμολύνσεων των ασθενών. Μεγαλύτερη σημασία στην αντιμετώπιση της νόσου έχει η λήψη μέτρων πρόληψης με την εφαρμογή των ατομικών κανόνων υγιεινής. Συμπέρασμα Συνεχής εκπαίδευση και τήρηση των ατομικών κανόνων υγιεινής απαιτούνται για τον έλεγχο της οξυουρίωσης. Η μόλυνση του γεννητικού συστήματος από το παράσιτο είναι εξαιρετικά σπάνια. Θα πρέπει όμως να θεωρείται δεδομένη σε ασθενείς με συμπτώματα από το κατώτερο ουροποιητικό και ανεύρεση αυγών του παρασίτου στο προστατικό έκκριμα του ασθενούς. Summary Enterobius vermicularis in the male urogenital tract: A case report P. Papaioannou, 1 E. Tyligada, 1 M. Karamouti, 2 N. Kanellopoulos, 2 A. Zahariou 2 1 Microbiology Laboratory, Elpis Hospital, Volos, 2 Urology Department, Elpis Hospital, Volos, Greece Enterobius vermicularis is an intestinal nematode of humans. Adults usually have low worm burdens and are asymptomatic. Ectopic infections in the pelvic area or urinary tract occur rarely, and usually in women. The case is reported of a male patient with mild irritative voiding dysfunction, with urgency, frequency, nocturia, dysuria, a mild low back pain and perineal discomfort. The prostatic secretions showed excessive numbers of inflammatory cells and several eggs. The size and shape of the eggs identified them as those of Enterobius vermicularis. On examination a spherical formation was discovered, 5 mm in diameter, of soft and easily palpable material giving the impression of tissue rather than a stone. An incision was performed, which revealed a living worm 4 mm long. The microscopic examination of the worm identified it as Enterobius

35 Οξυουρίωση στο ουροποιογεννητικό σύστημα 235 vermicularis. This is an extremely rare manifestation of Enterobius vermicularis infection, as the intestinal-breeding worm is rarely found in the male genital tract. Acta Microbiologica Hellenica 2007, 52 (4): Key words: Enterobius vermicularis, urinary tract, male Βιβλιογραφία 1. Παπαβασιλείου ΙΘ. Παθογόνοι μύκητες και παράσιτα. Ιατρική Μικροβιολογία, Μέρος 5, Εκδόσεις ΒΗΤΑ, Αθήνα, Τζανέτου Κ. Λοιμώξεις από παράσιτα. Αρχ Ελλ Ιατρ 2002, Song HJ, Cho CH, Kim JS, Choi MH, Hong ST. Prevalence and risk factors for enterobiasis among preschool children in a metropolitan city in Korea. Parasitol Res 2003, 91: Ok UZ, Ertan P, Limoncu E, Ece A, Ozbakkaloglu B. Relationship between pinworms and urinary tract infection in young girls. APMIS 1999, 107: Tandan T, Pollard AJ, Money DM, Scheifele DW. Pelvic inflammatory disease associated with Enterobius vermicularis. Arch Dis Child 2002, 86: Smolyakov R, Talalay B, Yanai-Inbar I, Pak I, Alkan M. Enterobius vermicularis infection of female genital tract: a report of three cases and review of literature. Eur J Obstet Gynecol Reprod Biol 2003, 107: Pezzani B, Minvielle M, de Luca M, Cordoba M, Apezteguia M, Basualdo J. Enterobius vermicularis infection among population of General Mansilla, Argentina. World J Gastrenterol 2004, 10(17): Beckman EN, Holland JB. Ovarian enterobiasis a proposed pathogenesis. Am J Trop Med Hyg 1981, 30: Saxena AK, Springer A, Tsokas J, Willital GH. Laparoscopic appendectomy in children with Enterobius vermicularis. Surg Laparosc Endosc Percutan Tech 2001, 11: Marsden AT. Report of a nematode worm, probably Enterobius vermicularis, in the prostate. Med J Malaya 1960, 14: Al-Allaf GA, Hayatee ZG. Recto-urethral migration of Enterobius vermicularis. Trans R Soc Trop Med Hyg 1977, 71: Φουστούκου Μ, Φράγκου Α, Κούπαρη Γ, Πολυχρόνη Ε, Βασιλείου Γ, Μαρσέλου Ο και συν. Αποτελέσματα παρασιτολογικών εξετάσεων σε παιδικό πληθυσμό κατά το χρονικό διάστημα Δελτίον Ελλ Μικρ Εταιρείας 1985, 30(5): Πλατσούκα Ε, Στεφάνου Θ, Μαρσέλου Κιντή Ο. Συχνότητα οξυούρων στην παιδική ηλικία στους νομούς Φθιώτιδας και Βοιωτίας. Δελτίον Ελλ Μικρ Εταιρείας 1985, 30(1): Papazahariadou MG, Papadopoulos EG, Frydas SE, Mavrovouniotis C, Constantinidis TC, Antoniadou- Sotiriadou K, et al. Prevalence of gastrointestinal parasites in the Greek population: Local people and refugees. Annals Gastroent 2004, 17(2): Υπεύθυνη αλληλογραφίας: Πολυάνθη Παπαϊωάννου Σπ. Σπυρίδη Βόλος Τηλ.: (+30) Fax: (+30)

36 ΔΕΛΤΙΟΝ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΜΙΚΡΟΒΙΟΛΟΓΙΚΗΣ ΕΤΑΙΡΕΙΑΣ ΟΔΗΓΙΕΣ ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ Acta Microbiologica Hellenica Γενικeς οδηγiες Το Δελτίο Ελληνικής Μικροβιολογικής Εταιρείας είναι η επίσημη διμηνιαία έκδοση της Ελληνικής Μικροβιολογικής Εταιρείας με σκοπό τη συνεχή εκπαίδευση των Βιοπαθολόγων, Κλινικών Μικροβιολόγων, αλλά και κάθε επιστήμονα που ασχολείται με την εργαστηριακή και κλινική ιατρική. Κύρια επιδίωξη είναι η δημοσίευση μελετών που αφορούν σε όλους τους τομείς της κλινικής Μικροβιολογίας (Βακτηριολογία, Παρασιτολογία, Μυκητολογία, Ιολογία). Επίσης δημοσιεύονται μελέτες που αναφέρονται στην Εργαστηριακή Αιματολογία-Αιμοδοσία, Ιατρική Βιοχημεία και Ανοσολογία. Στο περιοδικό δημοσιεύονται οι παρακάτω κατηγορίες άρθρων: Άρθρα σύνταξης: Σύντομα άρθρα σχολιασμού ή κρίσης επίκαιρων θεμάτων, τα οποία γράφονται μετά από πρόσκληση της συντακτικής επιτροπής. Ανασκοπήσεις: Αναλύονται σύγχρονα ιατρικά θέματα, στα οποία παρουσιάζονται οι πρόσφατες εξελίξεις ή αναφέρονται τα συμπεράσματα σειράς ερευνητικών μελετών των συγγραφέων. Οι ανασκοπήσεις γράφονται από ένα ή δύο συγγραφείς. Η έκταση του κυρίως κειμένου να μην είναι μεγαλύτερη των λέξεων και η βιβλιογραφία να μην υπερβαίνει τις 80 παραπομπές. Ερευνητικές εργασίες: Περιέχουν πρωτοδημοσιευόμενα αποτελέσματα εργαστηριακών, επιδημιολογικών ή κλινικών μελετών προοπτικού ή αναδρομικού χαρακτήρα. Η έκταση του κειμένου χωρίς τη βιβλιογραφία να μην υπερβαίνει τις λέξεις. Ενδιαφέρουσες περιπτώσεις: Αποτελούν νέες ή πολύ σπάνιες περιπτώσεις νοσημάτων, σπάνιες εκδηλώσεις, εφαρμογή νέων διαγνωστικών κριτηρίων ή νέων θεραπευτικών μεθόδων. Η έκταση του κυρίως κειμένου να μην είναι μεγαλύτερη των λέξεων και η βιβλιογραφία να μην υπερβαίνει τις 15 παραπομπές. Βραχείες δημοσιεύσεις: Οι υποβαλλόμενες ερευνητικές εργασίες και ενδιαφέρουσες περιπτώσεις μπορεί να δημοσιευθούν υπό μορφή βραχειών δημοσιεύσεων, εφόσον, κατά την κρίση της συντακτικής επιτροπής, δεν είναι απαραίτητη η εκτεταμένη δημοσίευσή τους. Οι συγγραφείς μπορούν να υποβάλλουν εργασίες που έχουν εξαρχής τη μορφή βραχειών δημοσιεύσεων, έκτασης έως 1800 λέξεων και με βιβλιογραφικές παραπομπές μέχρι 15. Σεμινάρια, στρογγυλά τραπέζια: Υποβάλλονται ή γράφονται μετά από προτροπή της σύνταξης. Γράμματα προς τη σύνταξη: Περιέχουν κρίσεις για δημοσιευμένες μελέτες, παρατηρήσεις κ.λπ. Η έκτασή τους να μην υπερβαίνει τις 500 λέξεις και η βιβλιογραφία τις 5 αναφορές. Τα άρθρα θα δημοσιεύονται εφόσον δεν έχουν δημοσιευθεί ή υποβληθεί για δημοσίευση σε άλλο περιοδικό. Υποβολη και συνταξη των εργασιων Τα άρθρα που υποβάλλονται για δημοσίευση αποστέλλονται σε ηλεκτρονική μορφή (δισκέτα) και σε τρία αντίγραφα, ένα πλήρες και δύο χωρίς τα ονόματα των συγγραφέων και το νοσοκομείο προέλευσης, στην παρακάτω διεύθυνση: Δελτίο Ελληνικής Μικροβιολογικής Εταιρείας ASCENT, ΒΑΣ. ΣΟΦΙΑΣ 77, ΑΘΗΝΑ Το υποβαλλόμενο άρθρο συνοδεύεται από επιστολή, που επιβεβαιώνει ότι όλοι οι συγγραφείς έχουν διαβάσει και συμφωνούν με την υποβολή του χειρόγραφου και ότι το άρθρο ή ένα σημαντικό μέρος αυτού δεν έχει δημοσιευθεί ή υποβληθεί για δημοσίευση κάπου αλλού. Κατά την παραλαβή το άρθρο χαρακτηρίζεται με αριθμό που κοινοποιείται στον υπεύθυνο για αλληλογραφία συγγραφέα, ο οποίος τον χρησιμοποιεί σε κάθε επικοινωνία με το περιοδικό. Για τη σύνταξη των άρθρων το περιοδικό ακολουθεί τις υποδείξεις της Διεθνούς Επιτροπής Συντακτών Ιατρικών Περιοδικών. Το χειρόγραφο δακτυλογραφείται σε λευκό χαρτί μεγέθους Α4 (212 x 297 mm) με περιθώρια τουλάχιστον 2,5 cm, σε διπλό διάστημα και στη μια όψη του φύλλου. Η εργασία περιλαμβάνει τα εξής τμήματα: τη σελίδα τίτλου, την ελληνική περίληψη με τις λέξεις κλειδιά, το κυρίως κείμενο, τις ευχαριστίες, την αγγλική περίληψη, τη βιβλιογραφία, τους πίνακες και τις λεζάντες των εικόνων. Σελίδα τίτλου: Αποτελεί την πρώτη σελίδα του άρθρου και περιλαμβάνει: (α) τον τίτλο του άρθρου, στον οποίο δεν επιτρέπονται συντμήσεις λέξεων, (β) τα ονόματα των συγγραφέων (αρχικό μικρού ονόματος και επώνυμο), (γ) το εργαστήριο ή την κλινική και το νοσοκομείο από το οποίο προέρχεται η εργασία, (δ) τις λέξεις κλειδιά (3-6) που πρέπει να αντιστοιχούν στους διεθνείς όρους του Index Medicus και να αποδίδονται στα Ελληνικά σύμφωνα με το ΙΑΤΡΟΤΕΚ (MeSH-Hellas-Βιοϊατρική Ορολογία, (ε) την πλήρη διεύθυνση του υπεύθυνου για την αλληλογραφία συγγραφέα και (στ) βραχύ τίτλο όχι μεγαλύτερο από 40 γράμματα Τα 5 πρώτα στοιχεία που αναφέρονται στη σελίδα τίτλου γράφονται εκτός από την ελληνική και στην αγγλική γλώσσα. Περίληψη: Οι ανασκοπήσεις και οι ερευνητικές εργασίες συνοδεύονται από περίληψη στην Ελληνική και Αγγλική γλώσσα έκτασης λέξεων. Οι περιλήψεις των ερευνητικών εργασιών πρέπει να χωρίζεται σε 4 παραγράφους με τις ακόλουθες επικεφαλίδες: Σκοπός, Υλικό-Μέθοδος, Αποτελέσματα, Συμπεράσματα. Οι ενδιαφέρουσες περιπτώσεις θα πρέπει να συνοδεύονται από περίληψη στην αγγλική και Ελληνική όχι μεγαλύτερη από 250 λέξεις. Κείμενο: Οι ανασκοπήσεις κεφαλαιοποιούνται. Ο σκοπός της ανασκόπησης περιγράφεται διεξοδικά στην εισαγωγή του άρθρου. Οι ερευνητικές εργασίες χωρίζονται στα τμήματα: Εισαγωγή, Υλικό και μέθοδος, Αποτελέσματα, Συζήτηση. Οι ενδιαφέρουσες περιπτώσεις αποτελούνται από τα τμήματα: Εισαγωγή, Περιγραφή περίπτωσης, Σχόλιο. Οι βραχείες δημοσιεύσεις χωρίζονται στα τμήματα: Εισαγωγή, Υλικό και μέθοδος, Αποτελέσματα και Συζήτηση. Στο Υλικό και μέθοδος περιγράφεται λεπτομερώς ο τρόπος επιλογής του υλικού ή των ασθενών, καθώς και η μέθοδος που εφαρμό-

37 σθηκε, ώστε η έρευνα να μπορεί να αναπαραχθεί από ερευνητές που επιθυμούν την εφαρμογή της. Σε περιπτώσεις ερευνών που αφορούν σε ανθρώπους, πρέπει να διευκρινίζεται ότι τηρήθηκε η Διακήρυξη του Ελσίνκι (1975). Τα αποτελέσματα, όσα αναφέρονται σε πίνακες δεν επαναλαμβάνονται στο κείμενο. Στη συζήτηση μπορεί να γίνει σύγκριση με τα αποτελέσματα άλλων εργασιών και αναφέρονται τα συμπεράσματα, τα οποία προκύπτουν από τα αποτελέσματα της μελέτης. Ευχαριστίες: Απευθύνονται μόνο σε άτομα με ουσιαστική συμβολή στην πραγματοποίηση της έρευνας. Βιβλιογραφία: Ακολουθείται το σύστημα Vancouver. Οι βιβλιογραφίες αριθμούνται με την ίδια σειρά που αναφέρονται στο κείμενο. Οι βιβλιογραφικές παραπομπές στο κείμενο αριθμούνται με αραβικούς αριθμούς κατά τη σειρά εμφάνισής τους υπό μορφή εκθετών. Γράφονται τα επώνυμα των συγγραφέων και τα αρχικά του ονόματος χωρίς τελείες. Π.χ. Klotz SA, Penn CC, Negvesky GJ, Butrus SI. Fungal and parasitic infections of the eye. Clin Microbiol Rev 2000, 13: Όταν οι συγγραφείς είναι πολλοί αναγράφονται τα πρώτα έξι ονόματα και ακολουθεί η λέξη «et al» ή «και συν.» εφόσον το άρθρο είναι στα ελληνικά π.χ. Garcia HH, Herrera G, Gilman RH, Tsang VC, Pilcher JB, Diaz JF et al. Discrepancies between cerebral computed tomography and western blot in the diagnosis of neurocysticercosis. Am J Trop Med Hyg 1994, 50: Σε περίπτωση αναφοράς ονομάτων συγγραφέων στο κείμενο, αναγράφεται μόνο το επώνυμό τους. Στα ελληνικά άρθρα, αν οι συγγραφείς είναι δύο, μεταξύ των επωνύμων τοποθετείται η λέξη και. Αν το άρθρο είναι ανυπόγραφο, στη θέση των ονομάτων των συγγραφέων αναφέρεται Anonymous ή Ανώνυμος (για Ελληνική δημοσίευση). Όταν πρόκειται για σύγγραμμα αναφέρονται το όνομα του συγγραφέα, ο τίτλος, ο αριθμός της έκδοσης (αν υπάρχουν περισσότερες από μία), ο εκδότης, ο τόπος έκδοσης, το έτος και οι σελίδες της αναφοράς. Αν πρόκειται για κεφάλαιο βιβλίου αναφέρεται επιπλέον μετά το όνομα του εκδότη και ο τίτλος του βιβλίου. Π.χ. Griffiths WD. Old world cutaneous leishmaniasis. In: Peters W, Killick-Kendrick R (eds). The Leishmaniases in biology and medicine. Vol. II. London, Academic Press, 1987: Άρθρα που έχουν γίνει δεκτά για δημοσίευση, μπορούν να χρησιμοποιηθούν ως βιβλιογραφική παραπομπή. Στην περίπτωση αυτή, μετά τη συντομογραφία του περιοδικού αναγράφεται in press ή υπό δημοσίευση. Εικόνες: Οι φωτογραφίες, τα σχήματα, τα διαγράμματα κ.λπ. ονομάζονται ως εικόνες, αναφέρονται στα σημεία του κειμένου όπου αντιστοιχούν και αριθμούνται με αραβικούς αριθμούς (εικόνα 1, εικόνα 2 κ.ο.κ.). Υποβάλλονται σε 2 αντίγραφα πρωτοτύπων εικόνων, καθώς και σε 2 φωτοαντίγραφα, προοριζόμενα για τους κριτές. Στο πίσω μέρος κάθε πρωτότυπης εικόνας αναγράφεται, σε αυτοκόλλητο, το όνομα του πρώτου συγγραφέα του άρθρου και ο αριθμός της εικόνας. Για να αποφεύγονται σμικρύνσεις που αλλοιώνουν το περιεχόμενό τους, οι εικόνες θα πρέπει να έχουν μέγεθος ανάλογο των στηλών του Περιοδικού. Οι εικόνες μπορούν επίσης να υποβληθούν σε ηλεκτρονική μορφή (CD-ROM). Οι λεζάντες των εικόνων γράφονται όλες μαζί σε ξεχωριστή σελίδα του άρθρου. Πίνακες: Όλοι οι πίνακες αναφέρονται στα σημεία του κειμένου όπου αντιστοιχούν και αριθμούνται με συνεχόμενους αραβικούς αριθμούς (πίνακας 1, πίνακας 2 κ.ο.κ.). Οι πίνακες δακτυλογραφούνται σε διπλό διάστημα και σε ξεχωριστή σελίδα ο καθένας. Η έκταση κάθε πίνακα δεν πρέπει να υπερβαίνει τη μία σελίδα. Όλοι οι πίνακες πρέπει να έχουν λεζάντες, οι οποίες γράφονται στο άνω μέρος της αντίστοιχης σελίδας. Τυχόν επεξηγήσεις αναφέρονται με παραπομπές στο τέλος του πίνακα. Ονοματολογία και μονάδες μέτρησης: Οι φαρμακευτικές ουσίες αναφέρονται με την κοινόχρηστη ονομασία τους και όχι με την εμπορική. Οι μονάδες των διαφόρων μεγεθών αναφέρονται με τους διεθνώς παραδεκτούς συμβολισμούς και όχι με τις ελληνικές ονομασίες τους. Για παράδειγμα, γράφεται κύτταρα/μl και όχι κύτταρα κ.κ.χ. Η ονοματολογία των βακτηρίων είναι αυτή που αναφέρεται στο: Approved Lists of Bacterial Names (Skerman VBD, McGowan V, Sneath PHA, ed. American Society for Microbiology 1989) και στο International Journal of Systematic and Evolutionary Microbiology. Τα ονόματα των ιών θα πρέπει να είναι τα εγκεκριμένα από τη διεθνή επιτροπή για την ταξινόμηση των ιών (ICTV), όπως αναφέρονται στο Virus Taxonomy: Classification and Nomenclature of viruses, Seventh Report of the International Committee on Taxonomy of Viruses (van Regenmortel et al, ed. Academic Press, San Diego, Calif, 2000). Διορθωση Τυπογραφικων Δοκιμιων Όλες οι εργασίες που υποβάλλονται κρίνονται από 2 τουλάχιστον κριτές. Οι κριτές μπορεί να αποτελούν μέλη της Συντακτικής Επιτροπής του Περιοδικού ή να είναι άλλοι, ειδικοί για το θέμα, επιστήμονες. Οι συγγραφείς ειδοποιούνται συνήθως σε 4 εβδομάδες για την αποδοχή της μελέτης για δημοσίευση. Mία μελέτη προτού δημοσιευθεί μπορεί να δοθεί στους συγγραφείς για τροποποίηση. Το τελικό διορθωμένο κείμενο υποβάλλεται σε 2 πλήρη αντίγραφα με όλα τα στοιχεία της εργασίας καθώς και σε ηλεκτρονική μορφή. Η μελέτη τροποποιημένη πρέπει να επιστραφεί στο Περιοδικό σε 2 εβδομάδες. Μετά την αποδοχή, η μελέτη αποστέλλεται στο Τυπογραφείο. Οι συγγραφείς δυνατόν να λάβουν τυπογραφικά δοκίμια για διόρθωση. Τα δοκίμια πρέπει να επιστρέφονται στο Τυπογραφείο σε 3 το πολύ ημέρες, μαζί με μια επιστολή που θα δηλώνουν τον αριθμό ανατύπων που επιθυμούν. Η σχετική δαπάνη βαρύνει εξ ολοκλήρου τους συγγραφείς. Δεν επιτρέπεται αλλαγή του κειμένου στο στάδιο των δοκιμίων χωρίς την άδεια της Συντακτικής Επιτροπής. ΠΡΟΣ ΔΕΛΤΙΟΝ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΜΙΚΡΟΒΙΟΛΟΓΙΚΗΣ ΕΤΑΙΡΕΙΑΣ ΑΙΤΗΣΗ ΕΓΓΡΑΦΗΣ ΣΥΝΔΡΟΜΗΤΗ ASCENT ΒΑΣ. ΣΟΦΙΑΣ 77, ΑΘΗΝΑ ΕΝΗΜΕΡΩΣΗ ΑΛΛΑΓΗΣ ΔΙΕΥΘΥΝΣΕΩΣ ΤΗΛ.: FAX: ΕΤΗΣΙΑ ΣΥΝΔΡΟΜΗ: 30,00 ΕΥΡΩ Παρακαλώ να με εγγράψετε συνδρομητή / ή να γίνει διόρθωση της διευθύνσεώς μου ΕΠΩΝΥΜΟ:...ΟΝΟΜΑ:... ΕΠΑΓΓΕΛΜΑ:...ΕΙΔΙΚΟΤΗΤΑ:... ΔΙEΥΘΥΝΣΗ ΓΙΑ ΑΛΛΗΛΟΓΡΑΦΙΑ:... ΠΟΛΗ:...Τ.Κ.:...ΤΗΛΕΦΩΝΟ:...FAX:... ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ ΥΠΟΓΡΑΦΗ Οι συνδρομές εσωτερικού αποστέλλονται με ΤΑΧΥΔΡΟΜΙΚΗ ΕΠΙΤΑΓΗ στη Διεύθυνση: Χ. ΚΟΥΤΣΙΑ, ΒΑΣ. ΣΟΦΙΑΣ 77, ΑΘΗΝΑ Οι συνδρομές Εταιρειών (90,00 Ευρώ.), Εξωτερικού (150 US$) και Κύπρου (30 CYP) αποστέλλονται με ταχυδρομική επιταγή στη διεύθυνση: Π. Γεωργακακοσ, Τυρίνθου 30, Α. Γλυφάδα.

38

39 Γραμματεία: ASCENT ΕΠΕ Βασ. Σοφίας Αθήνα Τηλ: , Fax:

40

Εβδομαδιαία Έκθεση Επιδημιολογικής Επιτήρησης της Γρίπης Εβδομάδα 2/2013 (7-13 Ιανουαρίου 2013)

Εβδομαδιαία Έκθεση Επιδημιολογικής Επιτήρησης της Γρίπης Εβδομάδα 2/2013 (7-13 Ιανουαρίου 2013) Εβδομαδιαία Έκθεση Επιδημιολογικής Επιτήρησης της Γρίπης Εβδομάδα 2/2013 (7-13 Ιανουαρίου 2013) Η επιτήρηση της γρίπης για την περίοδο 2012-2013 σε Ευρωπαϊκό επίπεδο και στην Ελλάδα ξεκίνησε την εβδομάδα

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΜΗΝΕΙΑ ΙΟΛΟΓΙΚΩΝ ΙΑΓΝΩΣΤΙΚΩΝ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ

ΕΡΜΗΝΕΙΑ ΙΟΛΟΓΙΚΩΝ ΙΑΓΝΩΣΤΙΚΩΝ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΕΡΜΗΝΕΙΑ ΙΟΛΟΓΙΚΩΝ ΙΑΓΝΩΣΤΙΚΩΝ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ Dr Α. Μεντής, Ιατρός Βιοπαθολόγος, Κλινικός Μικροβιολόγος ιευθυντής ιαγνωστικού Τμήματος ιευθυντής Εργαστηρίου Ιατρικής Μικροβιολογίας ιευθυντής Εθνικού Εργαστηρίου

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ. Πτυχιακή εργασία ΑΓΧΟΣ ΚΑΙ ΚΑΤΑΘΛΙΨΗ ΣΕ ΓΥΝΑΙΚΕΣ ΜΕ ΚΑΡΚΙΝΟΥ ΤΟΥ ΜΑΣΤΟΥ ΜΕΤΑ ΑΠΟ ΜΑΣΤΕΚΤΟΜΗ

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ. Πτυχιακή εργασία ΑΓΧΟΣ ΚΑΙ ΚΑΤΑΘΛΙΨΗ ΣΕ ΓΥΝΑΙΚΕΣ ΜΕ ΚΑΡΚΙΝΟΥ ΤΟΥ ΜΑΣΤΟΥ ΜΕΤΑ ΑΠΟ ΜΑΣΤΕΚΤΟΜΗ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ Πτυχιακή εργασία ΑΓΧΟΣ ΚΑΙ ΚΑΤΑΘΛΙΨΗ ΣΕ ΓΥΝΑΙΚΕΣ ΜΕ ΚΑΡΚΙΝΟΥ ΤΟΥ ΜΑΣΤΟΥ ΜΕΤΑ ΑΠΟ ΜΑΣΤΕΚΤΟΜΗ ΧΡΥΣΟΒΑΛΑΝΤΗΣ ΒΑΣΙΛΕΙΟΥ ΛΕΜΕΣΟΣ 2014 ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ

Διαβάστε περισσότερα

ΚΑΠΝΙΣΜΑ ΚΑΙ ΣΥΝΔΡΟΜΟ ΑΙΦΝΙΔΙΟΥ ΒΡΕΦΙΚΟΥ ΘΑΝΑΤΟΥ

ΚΑΠΝΙΣΜΑ ΚΑΙ ΣΥΝΔΡΟΜΟ ΑΙΦΝΙΔΙΟΥ ΒΡΕΦΙΚΟΥ ΘΑΝΑΤΟΥ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΚΑΠΝΙΣΜΑ ΚΑΙ ΣΥΝΔΡΟΜΟ ΑΙΦΝΙΔΙΟΥ ΒΡΕΦΙΚΟΥ ΘΑΝΑΤΟΥ Ονοματεπώνυμο: Λοϊζιά Ελένη Λεμεσός 2012 ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ

Διαβάστε περισσότερα

Εβδομαδιαία Έκθεση Επιδημιολογικής Επιτήρησης της Γρίπης Eβδομάδα 10/2015 (02 08 Μαρτίου 2015)

Εβδομαδιαία Έκθεση Επιδημιολογικής Επιτήρησης της Γρίπης Eβδομάδα 10/2015 (02 08 Μαρτίου 2015) Εβδομαδιαία Έκθεση Επιδημιολογικής Επιτήρησης της Γρίπης Eβδομάδα 10/2015 (02 08 Μαρτίου 2015) Η επιτήρηση της γρίπης για την περίοδο 2014-2015 σε Ευρωπαϊκό επίπεδο και στην Ελλάδα ξεκίνησε την εβδομάδα

Διαβάστε περισσότερα

Εβδομαδιαία Έκθεση Επιδημιολογικής Επιτήρησης της Γρίπης Eβδομάδα 13/2015 (23 29 Μαρτίου 2015)

Εβδομαδιαία Έκθεση Επιδημιολογικής Επιτήρησης της Γρίπης Eβδομάδα 13/2015 (23 29 Μαρτίου 2015) Εβδομαδιαία Έκθεση Επιδημιολογικής Επιτήρησης της Γρίπης Eβδομάδα 13/2015 (23 29 Μαρτίου 2015) Η επιτήρηση της γρίπης για την περίοδο 2014-2015 σε Ευρωπαϊκό επίπεδο και στην Ελλάδα ξεκίνησε την εβδομάδα

Διαβάστε περισσότερα

Εβδομαδιαία Έκθεση Επιδημιολογικής Επιτήρησης της Γρίπης Eβδομάδα 14/2015 (30 Μαρτίου 05 Απριλίου 2015)

Εβδομαδιαία Έκθεση Επιδημιολογικής Επιτήρησης της Γρίπης Eβδομάδα 14/2015 (30 Μαρτίου 05 Απριλίου 2015) Εβδομαδιαία Έκθεση Επιδημιολογικής Επιτήρησης της Γρίπης Eβδομάδα 14/2015 (30 Μαρτίου 05 Απριλίου 2015) Η επιτήρηση της γρίπης για την περίοδο 2014-2015 σε Ευρωπαϊκό επίπεδο και στην Ελλάδα ξεκίνησε την

Διαβάστε περισσότερα

ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΜΗΤΡΙΚΟΣ ΘΗΛΑΣΜΟΣ ΚΑΙ ΠΑΙΔΙΚΗ ΠΑΧΥΣΑΡΚΙΑ

ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΜΗΤΡΙΚΟΣ ΘΗΛΑΣΜΟΣ ΚΑΙ ΠΑΙΔΙΚΗ ΠΑΧΥΣΑΡΚΙΑ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΜΗΤΡΙΚΟΣ ΘΗΛΑΣΜΟΣ ΚΑΙ ΠΑΙΔΙΚΗ ΠΑΧΥΣΑΡΚΙΑ Ονοματεπώνυμο: Μιχαέλλα Σάββα Λεμεσός 2014 ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΧΝΟΤΗΤΑ ΑΠΟΜΟΝΩΣΗΣ ΜΙΚΡΟΟΡΓΑΝΙΣΜΩΝ ΑΠΟ ΧΕΙΡΟΥΡΓΙΚΑ ΤΡΑΥΜΑΤΑ ΑΣΘΕΝΩΝ ΤΡΙΤΟΒΑΘΜΙΟΥ ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΟΥ ΚΑΤΑ ΤΗΝ ΤΡΙΕΤΙΑ 2007 2009

ΣΥΧΝΟΤΗΤΑ ΑΠΟΜΟΝΩΣΗΣ ΜΙΚΡΟΟΡΓΑΝΙΣΜΩΝ ΑΠΟ ΧΕΙΡΟΥΡΓΙΚΑ ΤΡΑΥΜΑΤΑ ΑΣΘΕΝΩΝ ΤΡΙΤΟΒΑΘΜΙΟΥ ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΟΥ ΚΑΤΑ ΤΗΝ ΤΡΙΕΤΙΑ 2007 2009 ΜΙΚΡΟΟΡΓΑΝΙΣΜΩΝ ΑΠΟ ΑΣΘΕΝΩΝ ΤΡΙΤΟΒΑΘΜΙΟΥ ΤΡΙΕΤΙΑ 2007 2009 1 Μικροβιολογικό Τμήμα, Γ.Ν. Νίκαιας-Πειραιά «Άγιος Παντελεήμων», 2 Ά Χειρουργική Κλινική, Γ. Ν. Νίκαιας-Πειραιά «Άγιος Παντελεήμων» Εισαγωγή

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ. Πτυχιακή διατριβή Η ΚΑΤΑΘΛΙΨΗ ΩΣ ΠΑΡΑΓΟΝΤΑΣ ΚΙΝΔΥΝΟΥ ΓΙΑ ΑΠΟΠΕΙΡΑ ΑΥΤΟΚΤΟΝΙΑΣ

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ. Πτυχιακή διατριβή Η ΚΑΤΑΘΛΙΨΗ ΩΣ ΠΑΡΑΓΟΝΤΑΣ ΚΙΝΔΥΝΟΥ ΓΙΑ ΑΠΟΠΕΙΡΑ ΑΥΤΟΚΤΟΝΙΑΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ Πτυχιακή διατριβή Η ΚΑΤΑΘΛΙΨΗ ΩΣ ΠΑΡΑΓΟΝΤΑΣ ΚΙΝΔΥΝΟΥ ΓΙΑ ΑΠΟΠΕΙΡΑ ΑΥΤΟΚΤΟΝΙΑΣ Παναγιώτου Νεοφύτα 2008969752 Επιβλέπων καθηγητής Δρ. Νίκος Μίτλεττον,

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ Πτυχιακή Εργασία Η ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑ ΚΑΙ H ΑΝΕΚΤΙΚΟΤΗΤΑ ΤΗΣ ΤΟΠΙΡΑΜΑΤΗΣ ΣΤΙΣ ΠΑΙΔΙΚΕΣ ΗΜΙΚΡΑΝΙΕΣ Σταύρος Έλληνας Λεμεσός 2014 ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ

Διαβάστε περισσότερα

HPV εµβολιασµός εναντίον κονδυλωµάτων. Α.ΠΑΠΑΝΙΚΟΛΑΟΥ Αναπληρωτής Καθηγητής Μαιευτικής & Γυναικολογίας Α Μαιευτική και Γυναικολογική Κλινική Α.Π.Θ.

HPV εµβολιασµός εναντίον κονδυλωµάτων. Α.ΠΑΠΑΝΙΚΟΛΑΟΥ Αναπληρωτής Καθηγητής Μαιευτικής & Γυναικολογίας Α Μαιευτική και Γυναικολογική Κλινική Α.Π.Θ. HPV εµβολιασµός εναντίον κονδυλωµάτων Α.ΠΑΠΑΝΙΚΟΛΑΟΥ Αναπληρωτής Καθηγητής Μαιευτικής & Γυναικολογίας Α Μαιευτική και Γυναικολογική Κλινική Α.Π.Θ. Η σηµασία των κονδυλωµάτων ως πρόβληµα υγείας Επίπτωση:

Διαβάστε περισσότερα

Εβδομαδιαία Έκθεση Επιδημιολογικής Επιτήρησης της Γρίπης Eβδομάδα 11/2015 (09 15 Μαρτίου 2015)

Εβδομαδιαία Έκθεση Επιδημιολογικής Επιτήρησης της Γρίπης Eβδομάδα 11/2015 (09 15 Μαρτίου 2015) Εβδομαδιαία Έκθεση Επιδημιολογικής Επιτήρησης της Γρίπης Eβδομάδα 11/2015 (09 15 Μαρτίου 2015) Η επιτήρηση της γρίπης για την περίοδο 2014-2015 σε Ευρωπαϊκό επίπεδο και στην Ελλάδα ξεκίνησε την εβδομάδα

Διαβάστε περισσότερα

Η θέση ύπνου του βρέφους και η σχέση της με το Σύνδρομο του αιφνίδιου βρεφικού θανάτου. ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ

Η θέση ύπνου του βρέφους και η σχέση της με το Σύνδρομο του αιφνίδιου βρεφικού θανάτου. ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ Η θέση ύπνου του βρέφους και η σχέση της με το Σύνδρομο του αιφνίδιου βρεφικού θανάτου. Χρυσάνθη Στυλιανού Λεμεσός 2014 ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ

Διαβάστε περισσότερα

Εβδομαδιαία Έκθεση Επιδημιολογικής Επιτήρησης της Γρίπης Eβδομάδα 49/2015 (30 Νοεμβρίου 06 Δεκεμβρίου 2015)

Εβδομαδιαία Έκθεση Επιδημιολογικής Επιτήρησης της Γρίπης Eβδομάδα 49/2015 (30 Νοεμβρίου 06 Δεκεμβρίου 2015) Εβδομαδιαία Έκθεση Επιδημιολογικής Επιτήρησης της Γρίπης Eβδομάδα 49/215 (3 Νοεμβρίου 6 ) Η επιτήρηση της γρίπης για την περίοδο 215-216 σε Ευρωπαϊκό επίπεδο και στην Ελλάδα ξεκίνησε την εβδομάδα 4/215

Διαβάστε περισσότερα

Ο ρόλος και η σημασία των μοριακών τεχνικών στον έλεγχο των. μικροβιολογικών παραμέτρων σε περιβαλλοντικά δείγματα για την προστασία

Ο ρόλος και η σημασία των μοριακών τεχνικών στον έλεγχο των. μικροβιολογικών παραμέτρων σε περιβαλλοντικά δείγματα για την προστασία Ο ρόλος και η σημασία των μοριακών τεχνικών στον έλεγχο των μικροβιολογικών παραμέτρων σε περιβαλλοντικά δείγματα για την προστασία της Δημόσιας Υγείας Α. Βανταράκης Εργαστήριο Υγιεινής, Ιατρική Σχολή,

Διαβάστε περισσότερα

Οι επιδόσεις Ελλήνων στο Mini Mental State Examination με βάση την ηλικία και τη νοητική κατάσταση από την παιδική στην τρίτη ηλικία.

Οι επιδόσεις Ελλήνων στο Mini Mental State Examination με βάση την ηλικία και τη νοητική κατάσταση από την παιδική στην τρίτη ηλικία. CLINICAL TRIALS ΚΛΙΝΙΚΕΣ ΜΕΛΕΤΕΣ 25 Οι επιδόσεις Ελλήνων στο Mini Mental State Examination με βάση την ηλικία και τη νοητική κατάσταση από την παιδική στην τρίτη ηλικία. Τσάνταλη, Ε. 1,2,3, Οικονομίδης,

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ. Πτυχιακή Εργασία. Κόπωση και ποιότητα ζωής ασθενών με καρκίνο.

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ. Πτυχιακή Εργασία. Κόπωση και ποιότητα ζωής ασθενών με καρκίνο. ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ Πτυχιακή Εργασία Κόπωση και ποιότητα ζωής ασθενών με καρκίνο Μαργαρίτα Μάου Λευκωσία 2012 ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΜΗΜΑ

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ. Πτυχιακή εργασία Η ΚΑΤΑΘΛΙΨΗ ΣΕ ΕΦΗΒΟΥΣ ΜΕ ΣΑΚΧΑΡΩΔΗ ΔΙΑΒΗΤΗ ΤΥΠΟΥ 1

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ. Πτυχιακή εργασία Η ΚΑΤΑΘΛΙΨΗ ΣΕ ΕΦΗΒΟΥΣ ΜΕ ΣΑΚΧΑΡΩΔΗ ΔΙΑΒΗΤΗ ΤΥΠΟΥ 1 ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ Πτυχιακή εργασία Η ΚΑΤΑΘΛΙΨΗ ΣΕ ΕΦΗΒΟΥΣ ΜΕ ΣΑΚΧΑΡΩΔΗ ΔΙΑΒΗΤΗ ΤΥΠΟΥ 1 ΑΝΔΡΕΑΣ ΑΝΔΡΕΟΥ Φ.Τ:2008670839 Λεμεσός 2014 ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ

Διαβάστε περισσότερα

Ασφάλεια στις ιατρικές πράξεις: Ακριβή πολυτέλεια ή προσιτή αναγκαιότητα; Δρ. Φιλήμων Τυλλιανάκης Διευθυντής Marketing ΜΑΓΕΙΡΑΣ ΔΙΑΓΝΩΣΤΙΚΑ Α.Ε.

Ασφάλεια στις ιατρικές πράξεις: Ακριβή πολυτέλεια ή προσιτή αναγκαιότητα; Δρ. Φιλήμων Τυλλιανάκης Διευθυντής Marketing ΜΑΓΕΙΡΑΣ ΔΙΑΓΝΩΣΤΙΚΑ Α.Ε. Ασφάλεια στις ιατρικές πράξεις: Ακριβή πολυτέλεια ή προσιτή αναγκαιότητα; Δρ. Φιλήμων Τυλλιανάκης Διευθυντής Marketing ΜΑΓΕΙΡΑΣ ΔΙΑΓΝΩΣΤΙΚΑ Α.Ε. Μικρά γεγονότα της καθημερινότητάς μας, μπορεί να προκαλέσουν

Διαβάστε περισσότερα

Η πρόληψη των κατακλίσεων σε βαριά πάσχοντες και η χρήση ειδικών στρωμάτων για την πρόληψη και αντιμετώπιση των κατακλίσεων

Η πρόληψη των κατακλίσεων σε βαριά πάσχοντες και η χρήση ειδικών στρωμάτων για την πρόληψη και αντιμετώπιση των κατακλίσεων ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ Η πρόληψη των κατακλίσεων σε βαριά πάσχοντες και η χρήση ειδικών στρωμάτων για την πρόληψη και αντιμετώπιση των κατακλίσεων Ονοματεπώνυμο

Διαβάστε περισσότερα

Εισαγωγή. ΟΝΟΜΑΤΕΠΩΝΥΜΟ: ΠΟΛΙΤΗ ΦΩΤΕΙΝΗ ΕΞΑΜΗΝΟ: ΠΤΥΧΙΟ ΕΡΓΑΣΙΑ ΠΡΑΚΤΙΚΗΣ Νο 1

Εισαγωγή. ΟΝΟΜΑΤΕΠΩΝΥΜΟ: ΠΟΛΙΤΗ ΦΩΤΕΙΝΗ ΕΞΑΜΗΝΟ: ΠΤΥΧΙΟ ΕΡΓΑΣΙΑ ΠΡΑΚΤΙΚΗΣ Νο 1 ΟΝΟΜΑΤΕΠΩΝΥΜΟ: ΠΟΛΙΤΗ ΦΩΤΕΙΝΗ ΕΞΑΜΗΝΟ: ΠΤΥΧΙΟ ΕΡΓΑΣΙΑ ΠΡΑΚΤΙΚΗΣ Νο 1 ΘΕΜΑ : Γράψτε αναλυτικά τις διαδικασίες ελέγχου ποιότητας ενός αναλυτή. Μέσα στην εργασία εκτός από κείμενο να συμπεριλάβετε διαγράμματα,

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΡΙΛΗΨΗ. Εισαγωγή. Σκοπός

ΠΕΡΙΛΗΨΗ. Εισαγωγή. Σκοπός ΠΕΡΙΛΗΨΗ Εισαγωγή Η παιδική παχυσαρκία έχει φτάσει σε επίπεδα επιδημίας στις μέρες μας. Μαστίζει παιδιά από μικρές ηλικίες μέχρι και σε εφήβους. Συντείνουν αρκετοί παράγοντες που ένα παιδί γίνεται παχύσαρκο

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ. Πτυχιακή Εργασία ΕΠΙΛΟΧΕΙΑ ΚΑΤΑΘΛΙΨΗ: Ο ΡΟΛΟΣ ΤΗΣ ΚΑΤ ΟΙΚΟΝ ΝΟΣΗΛΕΙΑΣ. Φοινίκη Αλεξάνδρου

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ. Πτυχιακή Εργασία ΕΠΙΛΟΧΕΙΑ ΚΑΤΑΘΛΙΨΗ: Ο ΡΟΛΟΣ ΤΗΣ ΚΑΤ ΟΙΚΟΝ ΝΟΣΗΛΕΙΑΣ. Φοινίκη Αλεξάνδρου ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ Πτυχιακή Εργασία ΕΠΙΛΟΧΕΙΑ ΚΑΤΑΘΛΙΨΗ: Ο ΡΟΛΟΣ ΤΗΣ ΚΑΤ ΟΙΚΟΝ ΝΟΣΗΛΕΙΑΣ Φοινίκη Αλεξάνδρου Λεμεσός 2014 ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΤΜΗΜΑ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΡΚΙΔΙΚΗ ΚΑΙ ΜΗΡΙΑΙΑ ΠΡΟΣΠΕΛΑΣΗ ΣΕ ΣΤΕΦΑΝΙΟΓΡΑΦΙΕΣ ΚΑΙ ΑΓΓΕΙΟΠΛΑΣΤΙΚΕΣ. ΜΙΑ ΣΥΓΚΡΙΤΙΚΗ ΜΕΛΕΤΗ

ΚΕΡΚΙΔΙΚΗ ΚΑΙ ΜΗΡΙΑΙΑ ΠΡΟΣΠΕΛΑΣΗ ΣΕ ΣΤΕΦΑΝΙΟΓΡΑΦΙΕΣ ΚΑΙ ΑΓΓΕΙΟΠΛΑΣΤΙΚΕΣ. ΜΙΑ ΣΥΓΚΡΙΤΙΚΗ ΜΕΛΕΤΗ ΚΕΡΚΙΔΙΚΗ ΚΑΙ ΜΗΡΙΑΙΑ ΠΡΟΣΠΕΛΑΣΗ ΣΕ ΣΤΕΦΑΝΙΟΓΡΑΦΙΕΣ ΚΑΙ ΑΓΓΕΙΟΠΛΑΣΤΙΚΕΣ. ΜΙΑ ΣΥΓΚΡΙΤΙΚΗ ΜΕΛΕΤΗ Μαυρόγιαννη Γεωργία 1, Καραντζούλα Ευαγγελία 2, Τουλιά Γεωργία 3, Κυριακόπουλος Βασίλης 4, Καδδά Όλγα 5 EΡΕΥΝΑ

Διαβάστε περισσότερα

Τι ξέρουμε από την ιστορία των πανδημιών του 20ου αιώνα;

Τι ξέρουμε από την ιστορία των πανδημιών του 20ου αιώνα; Πανελλήνιο Συνέδριο για την Πανδημία της Νέας Γρίπης Α (H1N1) και τις Πολιτικές Προάσπισης της Δημόσιας Υγείας Τι ξέρουμε από την ιστορία των πανδημιών του 20ου αιώνα; Γ. Σαρόγλου Τρίτη 8 Σεπτεμβρίου 2009

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ Πτυχιακή Διατριβή Επιβλέπουσα καθηγήτρια: Κα Παναγιώτα Ταμανά ΣΤΑΣΕΙΣ ΚΑΙ ΠΕΠΟΙΘΗΣΕΙΣ ΑΤΟΜΩΝ ΑΠΕΝΑΝΤΙ ΣΤΟ ΕΜΒΟΛΙΟ ΚΑΤΑ ΤΟΥ ΚΑΡΚΙΝΟΥ

Διαβάστε περισσότερα

ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΜΙΚΡΟΒΙΟΛΟΓΙΚΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ

ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΜΙΚΡΟΒΙΟΛΟΓΙΚΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΜΙΚΡΟΒΙΟΛΟΓΙΚΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ ΕΠΑΝΑΛΑΜΒΑΝΟΜΕΝΟ ΕΝΙΑΙΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ METEKΠAIΔΕΥΤΙΚΩΝ ΜΑΘΗΜΑΤΩΝ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΜΙΚΡΟΒΙΟΛΟΓΙΚΗΣ ΕΤΑΙΡΕΙΑΣ 2012 2013 ΑΙΘΟΥΣΑ ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΗ I.ΠΑΠΑΒΑΣΙΛΕΙΟΥ (3ος όροφος) ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΜΙΚΡΟΒΙΟΛΟΓΙΑΣ

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ. Πτυχιακή Εργασία

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ. Πτυχιακή Εργασία ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ Πτυχιακή Εργασία Η ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑ ΚΑΙ ΑΝΕΚΤΙΚΟΤΗΤΑ ΤΗΣ ΛΑΚΟΣΑΜΙΔΗΣ ΣΕ ΠΑΙΔΙΑ ΜΕ ΦΑΡΜΑΚΟΑΝΘΕΚΤΙΚΗ ΕΣΤΙΑΚΗ ΕΠΙΛΗΨΙΑ Κωνσταντίνα Κυπριανού Α.Τ.:

Διαβάστε περισσότερα

ΒΑΣΙΚΕΣ ΕΝΝΟΙΕΣ ΣΤΗΝ ΕΝΟΡΓΑΝΗ ΑΝΑΛΥΣΗ

ΒΑΣΙΚΕΣ ΕΝΝΟΙΕΣ ΣΤΗΝ ΕΝΟΡΓΑΝΗ ΑΝΑΛΥΣΗ ΒΑΣΙΚΕΣ ΕΝΝΟΙΕΣ ΣΤΗΝ ΕΝΟΡΓΑΝΗ ΑΝΑΛΥΣΗ Αναλυτική Μέθοδος- Αναλυτικό Πρόβλημα. Ανάλυση, Προσδιορισμός και Μέτρηση. Πρωτόκολλο. Ευαισθησία Μεθόδου. Εκλεκτικότητα. Όριο ανίχνευσης (limit of detection, LOD).

Διαβάστε περισσότερα

Ο ΕΝΤΟΠΙΣΜΟΣ ΤΩΝ MH ΑΝΑΛΥΤΙΚΩΝ ΣΦΑΛΜΑΤΩΝ ΣΤΟ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΚΛΙΝΙΚΗΣ ΧΗΜΕΙΑΣ

Ο ΕΝΤΟΠΙΣΜΟΣ ΤΩΝ MH ΑΝΑΛΥΤΙΚΩΝ ΣΦΑΛΜΑΤΩΝ ΣΤΟ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΚΛΙΝΙΚΗΣ ΧΗΜΕΙΑΣ Ο ΕΝΤΟΠΙΣΜΟΣ ΤΩΝ MH ΑΝΑΛΥΤΙΚΩΝ ΣΦΑΛΜΑΤΩΝ ΣΤΟ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΚΛΙΝΙΚΗΣ ΧΗΜΕΙΑΣ 1 Εισαγωγή Τα είδη των εργαστηριακών σφαλµάτων Η καθηµερινή µέριµνα των εργαστηρίων κλινικής χηµείας είναι η παραγωγή αξιόπιστων

Διαβάστε περισσότερα

Εργαστηριακή Διάγνωση της HIV λοίμωξης. Δρ. Μαρία Κοτσιανοπούλου Βιολόγος Υπεύθυνη Εργαστηριού Κέντρου Αναφοράς AIDS, ΕΣΔΥ

Εργαστηριακή Διάγνωση της HIV λοίμωξης. Δρ. Μαρία Κοτσιανοπούλου Βιολόγος Υπεύθυνη Εργαστηριού Κέντρου Αναφοράς AIDS, ΕΣΔΥ Εργαστηριακή Διάγνωση της HIV λοίμωξης Δρ. Μαρία Κοτσιανοπούλου Βιολόγος Υπεύθυνη Εργαστηριού Κέντρου Αναφοράς AIDS, ΕΣΔΥ Διάγνωση της HIV λοίμωξης Από το 1985 και μέχρι σήμερα η διαγνωστική διαδικασία

Διαβάστε περισσότερα

Περίληψη (Executive Summary)

Περίληψη (Executive Summary) 1 Περίληψη (Executive Summary) Η παρούσα διπλωματική εργασία έχει ως αντικείμενο την "Αγοραστική/ καταναλωτική συμπεριφορά. Η περίπτωση των Σπετσών" Κύριος σκοπός της διπλωματικής εργασίας είναι η διερεύνηση

Διαβάστε περισσότερα

Σχέση στεφανιαίας νόσου και άγχους - κατάθλιψης

Σχέση στεφανιαίας νόσου και άγχους - κατάθλιψης Τρίμηνη, ηλεκτρονική έκδοση του Τμήματος Νοσηλευτικής Α, Τεχνολογικό Εκπαιδευτικό Ίδρυμα Αθήνας _ΑΝΑΣΚΟΠΗΣΗ_ Πολυκανδριώτη Μαρία 1, Φούκα Γεωργία 2 1. Καθηγήτρια Εφαρμογών Νοσηλευτικής Α, ΤΕΙ Αθήνας 2.

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΤΟΥ ΠΤΥΧΙΑΚΗ. Λεμεσός

ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΤΟΥ ΠΤΥΧΙΑΚΗ. Λεμεσός ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ ΤΟ ΚΑΠΝΙΣΜΑ ΚΑΤΑ ΤΗΝ ΕΓΚΥΜΟΣΥΝΗ ΚΑΙ Η ΒΛΑΠΤΙΚΗ ΕΠΙΔΡΑ ΑΣΗ ΤΟΥ ΣΤΗΝ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΤΟΥ ΝΕΟΓΝΟΥ ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ Ονοματεπώνυμο Αγγελική Παπαπαύλου Αριθμός Φοιτητικής

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ Επιβλέπων Καθηγητής: Δρ. Νίκος Μίτλεττον Η ΣΧΕΣΗ ΤΟΥ ΜΗΤΡΙΚΟΥ ΘΗΛΑΣΜΟΥ ΜΕ ΤΗΝ ΕΜΦΑΝΙΣΗ ΣΑΚΧΑΡΩΔΗ ΔΙΑΒΗΤΗ ΤΥΠΟΥ 2 ΣΤΗΝ ΠΑΙΔΙΚΗ ΗΛΙΚΙΑ Ονοματεπώνυμο: Ιωσηφίνα

Διαβάστε περισσότερα

«ΑΝΑΠΣΤΞΖ ΓΠ ΚΑΗ ΥΩΡΗΚΖ ΑΝΑΛΤΖ ΜΔΣΔΩΡΟΛΟΓΗΚΩΝ ΓΔΓΟΜΔΝΩΝ ΣΟΝ ΔΛΛΑΓΗΚΟ ΥΩΡΟ»

«ΑΝΑΠΣΤΞΖ ΓΠ ΚΑΗ ΥΩΡΗΚΖ ΑΝΑΛΤΖ ΜΔΣΔΩΡΟΛΟΓΗΚΩΝ ΓΔΓΟΜΔΝΩΝ ΣΟΝ ΔΛΛΑΓΗΚΟ ΥΩΡΟ» ΓΔΩΠΟΝΗΚΟ ΠΑΝΔΠΗΣΖΜΗΟ ΑΘΖΝΩΝ ΣΜΗΜΑ ΑΞΙΟΠΟΙΗΗ ΦΤΙΚΩΝ ΠΟΡΩΝ & ΓΕΩΡΓΙΚΗ ΜΗΥΑΝΙΚΗ ΣΟΜΕΑ ΕΔΑΦΟΛΟΓΙΑ ΚΑΙ ΓΕΩΡΓΙΚΗ ΥΗΜΕΙΑ ΕΙΔΙΚΕΤΗ: ΕΦΑΡΜΟΓΕ ΣΗ ΓΕΩΠΛΗΡΟΦΟΡΙΚΗ ΣΟΤ ΦΤΙΚΟΤ ΠΟΡΟΤ «ΑΝΑΠΣΤΞΖ ΓΠ ΚΑΗ ΥΩΡΗΚΖ ΑΝΑΛΤΖ ΜΔΣΔΩΡΟΛΟΓΗΚΩΝ

Διαβάστε περισσότερα

«ΑΓΡΟΤΟΥΡΙΣΜΟΣ ΚΑΙ ΤΟΠΙΚΗ ΑΝΑΠΤΥΞΗ: Ο ΡΟΛΟΣ ΤΩΝ ΝΕΩΝ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΩΝ ΣΤΗΝ ΠΡΟΩΘΗΣΗ ΤΩΝ ΓΥΝΑΙΚΕΙΩΝ ΣΥΝΕΤΑΙΡΙΣΜΩΝ»

«ΑΓΡΟΤΟΥΡΙΣΜΟΣ ΚΑΙ ΤΟΠΙΚΗ ΑΝΑΠΤΥΞΗ: Ο ΡΟΛΟΣ ΤΩΝ ΝΕΩΝ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΩΝ ΣΤΗΝ ΠΡΟΩΘΗΣΗ ΤΩΝ ΓΥΝΑΙΚΕΙΩΝ ΣΥΝΕΤΑΙΡΙΣΜΩΝ» I ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΣΧΟΛΗ ΝΟΜΙΚΩΝ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΤΜΗΜΑ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ ΣΤΗΝ «ΔΙΟΙΚΗΣΗ ΚΑΙ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ» ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗ: ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ Πτυχιακή Εργασία Η ΣΧΕΣΗ ΤΗΣ ΠΑΧΥΣΑΡΚΙΑΣ ΜΕ ΤΟ ΣΑΚΧΑΡΩΔΗ ΔΙΒΗΤΗ ΚΥΗΣΗΣ Χρυστάλλα, Γεωργίου Λεμεσός 2014 ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ ΚΑΠΝΙΣΤΙΚΕΣ ΣΥΝΗΘΕΙΕΣ ΓΟΝΕΩΝ ΚΑΙ ΕΠΙΡΡΟΗ ΤΟΥΣ ΣΤΗΝ ΕΝΑΡΞΗ ΤΟΥ ΚΑΠΝΙΣΜΑΤΟΣ ΣΤΟΥΣ ΕΦΗΒΟΥΣ Ονοματεπώνυμο Φοιτήτριας: Χριστοφόρου Έλενα

Διαβάστε περισσότερα

ΣΤΑΤΙΣΤΙΚΗ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ ΕΙΔΙΚΑ ΘΕΜΑΤΑ. Κεφάλαιο 10. Εισαγωγή στην εκτιμητική

ΣΤΑΤΙΣΤΙΚΗ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ ΕΙΔΙΚΑ ΘΕΜΑΤΑ. Κεφάλαιο 10. Εισαγωγή στην εκτιμητική ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΙΔΡΥΜΑ ΔΥΤΙΚΗΣ ΕΛΛΑΔΑΣ ΤΜΗΜΑ ΔΙΟΙΚΗΣΗΣ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ ΠΑΤΡΑΣ Εργαστήριο Λήψης Αποφάσεων & Επιχειρησιακού Προγραμματισμού Καθηγητής Ι. Μητρόπουλος ΣΤΑΤΙΣΤΙΚΗ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ ΕΙΔΙΚΑ ΘΕΜΑΤΑ

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΠΑΡΑΓΟΝΤΕΣ ΠΟΥ ΕΠΗΡΕΑΖΟΥΝ ΤΗ ΖΩΗ ΤΟΥ ΠΑΙΔΙΟΥ ΚΑΙ ΕΦΗΒΟΥ ΜΕ ΔΙΑΒΗΤΗ ΤΥΠΟΥ 1 ΠΟΥ ΧΡΗΣΙΜΟΠΟΙΟΥΝ ΑΝΤΛΙΕΣ ΣΥΝΕΧΟΥΣ ΕΚΧΥΣΗΣ ΙΝΣΟΥΛΙΝΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

H επίδραση της γονικής παρουσίας και του παιχνιδιού σε επώδυνες διαδικασίες στα παιδιά

H επίδραση της γονικής παρουσίας και του παιχνιδιού σε επώδυνες διαδικασίες στα παιδιά ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗ 2008, 47(3):367 373 H επίδραση της γονικής παρουσίας και του παιχνιδιού σε επώδυνες διαδικασίες στα παιδιά Ανθή Χρυσοστόμου Νοσηλεύτρια ΠΕ, ΜSc, Kέντρο Ελέγχου και Πρόληψης

Διαβάστε περισσότερα

O ΕΝΤΟΠΙΣΜΟΣ ΑΝΑΛΥΤΙΚΩΝ ΣΦΑΛΜΑΤΩΝ ΣΤΟΝ ΒΙΟΧΗΜΙΚΟ ΑΝΑΛΥΤΗ ILAB 600

O ΕΝΤΟΠΙΣΜΟΣ ΑΝΑΛΥΤΙΚΩΝ ΣΦΑΛΜΑΤΩΝ ΣΤΟΝ ΒΙΟΧΗΜΙΚΟ ΑΝΑΛΥΤΗ ILAB 600 O ΕΝΤΟΠΙΣΜΟΣ ΑΝΑΛΥΤΙΚΩΝ ΣΦΑΛΜΑΤΩΝ ΣΤΟΝ ΒΙΟΧΗΜΙΚΟ ΑΝΑΛΥΤΗ ILAB 600 1 Εισαγωγή Ο βιοχηµικός αναλυτής ILAB 600 εισήλθε πριν τέσσερα χρόνια στα βιοχηµικά εργαστήρια του ΙΚΑ και αποτελεί σήµερα τον νεότερο

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ. Πτυχιακή εργασία. Εφηβεία και χρήση αλκοόλ. Νάνσυ Σταματοπούλου

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ. Πτυχιακή εργασία. Εφηβεία και χρήση αλκοόλ. Νάνσυ Σταματοπούλου ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ Πτυχιακή εργασία Εφηβεία και χρήση αλκοόλ Νάνσυ Σταματοπούλου Λεμεσός 2014 ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

Εβδομαδιαία Έκθεση Επιδημιολογικής Επιτήρησης της Γρίπης Eβδομάδα 44/2015 (26 Οκτωβρίου 01 Νοεμβρίου 2015)

Εβδομαδιαία Έκθεση Επιδημιολογικής Επιτήρησης της Γρίπης Eβδομάδα 44/2015 (26 Οκτωβρίου 01 Νοεμβρίου 2015) Εβδομαδιαία Έκθεση Επιδημιολογικής Επιτήρησης της Γρίπης Eβδομάδα 44/2015 (26 Οκτωβρίου 01 Νοεμβρίου 2015) Η επιτήρηση της γρίπης για την περίοδο 2015-2016 σε Ευρωπαϊκό επίπεδο και στην Ελλάδα ξεκίνησε

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΕΡΕΥΝΗΣΗ ΤΗΣ ΣΕΞΟΥΑΛΙΚΗΣ ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΑΣ ΤΩΝ ΓΥΝΑΙΚΩΝ ΚΑΤΑ ΤΗ ΔΙΑΡΚΕΙΑ ΤΗΣ ΕΓΚΥΜΟΣΥΝΗΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ

ΔΙΕΡΕΥΝΗΣΗ ΤΗΣ ΣΕΞΟΥΑΛΙΚΗΣ ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΑΣ ΤΩΝ ΓΥΝΑΙΚΩΝ ΚΑΤΑ ΤΗ ΔΙΑΡΚΕΙΑ ΤΗΣ ΕΓΚΥΜΟΣΥΝΗΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ Πτυχιακή Εργασία ΔΙΕΡΕΥΝΗΣΗ ΤΗΣ ΣΕΞΟΥΑΛΙΚΗΣ ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΑΣ ΤΩΝ ΓΥΝΑΙΚΩΝ ΚΑΤΑ ΤΗ ΔΙΑΡΚΕΙΑ ΤΗΣ ΕΓΚΥΜΟΣΥΝΗΣ ΑΝΔΡΕΟΥ ΣΤΕΦΑΝΙΑ Λεμεσός 2012 i ii ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ

Διαβάστε περισσότερα

Πανδηµική γρίπη A(H1N1) 2009 και η σηµασία του εµβολιασµού στη συλλογική ανοσία. Συλλογική ανοσία. (herd immunity) ιασπορά της µόλυνσης: όλοι επίνοσοι

Πανδηµική γρίπη A(H1N1) 2009 και η σηµασία του εµβολιασµού στη συλλογική ανοσία. Συλλογική ανοσία. (herd immunity) ιασπορά της µόλυνσης: όλοι επίνοσοι Πανδηµική γρίπη A(H1N1) 2009 και η σηµασία του εµβολιασµού στη συλλογική ανοσία 2o Συµπόσιο Πρωτοπαθείς ανοσοανεπαρκειες, Παιδιατρική ανοσολογία Αθήνα, 29-30 Απριλίου 2010 Τ. Παναγιωτόπουλος Καθηγητής,

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ. Πτυχιακή Διατριβή

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ. Πτυχιακή Διατριβή ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ Πτυχιακή Διατριβή Η ΣΥΝΗΘΕΙΑ ΤΟΥ ΑΛΚΟΟΛ ΚΑΤΑ ΤΗΝ ΠΕΡΙΟΔΟ ΤΗΣ ΕΓΚΥΜΟΣΥΝΗΣ, ΚΑΙ Η ΕΠΙΔΡΑΣΕΙΣ ΤΟΥ ΣΤΟ ΕΜΒΡΥΟ ΣΤΕΦΑΝΗ ΘΡΑΣΥΒΟΥΛΟΥ Λεμεσός 2014 ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ

Διαβάστε περισσότερα

7 ο ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΟ ΣΥΝΕΔΡΙΟ

7 ο ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΟ ΣΥΝΕΔΡΙΟ Ε Λ Λ Η Ν Ι Κ Η Μ Ι Κ Ρ Ο Β Ι Ο Λ Ο Γ Ι Κ Η Ε Τ Α Ι Ρ Ε Ι Α 7 ο ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΟ ΣΥΝΕΔΡΙΟ ΚΛΙΝΙΚΗΣ ΜΙΚΡΟΒΙΟΛΟΓΙΑΣ ΑΘΗΝΑ, ΠΟΛΕΜΙΚΟ ΜΟΥΣΕΙΟ 25-27 ΦΕΒΡΟΥΑΡΙΟΥ 2015 Σ Υ Ν Ο Π Τ Ι Κ Ο Π Ρ Ο Γ Ρ Α Μ Μ Α ΧΟΡΗΓΟΥΝΤΑΙ

Διαβάστε περισσότερα

Ειδικό πρόγραμμα ελέγχου για τον ιό του Δυτικού Νείλου και την ελονοσία, ενίσχυση της επιτήρησης στην ελληνική επικράτεια (MIS 365280)

Ειδικό πρόγραμμα ελέγχου για τον ιό του Δυτικού Νείλου και την ελονοσία, ενίσχυση της επιτήρησης στην ελληνική επικράτεια (MIS 365280) «Ειδικό πρόγραμμα ελέγχου για τον ιό του Δυτικού Νείλου και την ελονοσία, ενίσχυση της επιτήρησης στην ελληνική επικράτεια» Παραδοτέο Π1.36 Έκδοση ενημερωτικών φυλλαδίων Υπεύθυνος φορέας: Κέντρο Ελέγχου

Διαβάστε περισσότερα

Οδός Ξενίας 1, 115 27 Αθήνα, T ηλ.: 210 7775444 Fax: 210 7775420 e-mail: info@diamedica.gr http://www.diamedica.gr. Πίνακας 1.

Οδός Ξενίας 1, 115 27 Αθήνα, T ηλ.: 210 7775444 Fax: 210 7775420 e-mail: info@diamedica.gr http://www.diamedica.gr. Πίνακας 1. Ενημερωτικό Δελτίο Τεύχος 1 Δεκέμβριος 2007 Εργαστήριο Κλινικής Βιοχημείας και Εργαστηριακής Ιατρικής Οδός Ξενίας 1, 115 27 Αθήνα, T ηλ.: 210 7775444 Fax: 210 7775420 e-mail: info@diamedica.gr http://www.diamedica.gr

Διαβάστε περισσότερα

18 η Διεθνής Διημερίδα Ηπατίτιδας Β & C Μέρος έκτο: Οι μελέτες του ΚΕΕΛΠΝΟ Επόμενα Βήματα και Προοπτικές 30-1-2011

18 η Διεθνής Διημερίδα Ηπατίτιδας Β & C Μέρος έκτο: Οι μελέτες του ΚΕΕΛΠΝΟ Επόμενα Βήματα και Προοπτικές 30-1-2011 18 η Διεθνής Διημερίδα Ηπατίτιδας Β & C Μέρος έκτο: Οι μελέτες του ΚΕΕΛΠΝΟ Επόμενα Βήματα και Προοπτικές 30-1-2011 Καθηγητής Γεώργιος N. Νταλέκος Δ/ντής Παθολογικής Κλινικής και Ερευνητικού Εργαστηρίου

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ. Πτυχιακή Εργασία

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ. Πτυχιακή Εργασία ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ Πτυχιακή Εργασία ΙΕΡΕΥΝΗΣΗ ΤΩΝ ΕΠΙΠΕ ΩΝ ΘΝΗΣΙΜΟΤΗΤΑΣ ΚΑΙ ΤΩΝ ΚΥΡΙΟΤΕΡΩΝ ΑΙΤΙΩΝ ΠΡΟΚΛΗΣΗΣ ΘΑΝΑΤΟΥ ΑΤΟΜΩΝ ΜΕ ΨΥΧΟΓΕΝΗ ΑΝΟΡΕΞΙΑ Γεωργία Χαραλάµπους Λεµεσός

Διαβάστε περισσότερα

ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ

ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ Πτυχιακή εργασία Η Διερεύνηση των Επιδράσεων που Επιφέρει ο Βελονισμός στους Καρκινοπαθείς Ευάγγελος Μπέρος Λεμεσός 2014 ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΙΟ ΚΥΠΡΟΥ

Διαβάστε περισσότερα

14η Hμερίδα Kλινικής Mικροβιολογίας

14η Hμερίδα Kλινικής Mικροβιολογίας ΕΤΑΙΡΕΙΑ ΚΛΙΝΙΚΗΣ ΜΙΚΡΟΒΙΟΛΟΓΙΑΣ ΚΑΙ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΗΣ ΔΙΑΓΝΩΣΤΙΚΗΣ 14η Hμερίδα Kλινικής Mικροβιολογίας Θέμα: Το πρόβλημα της Μικροβιακής Αντοχής. Εργαστηριακή διάγνωση-θεραπευτική αντιμετώπιση Σάββατο, 25

Διαβάστε περισσότερα

ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΥΓΕΙΑΣ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΑΛΛΗΛΕΓΓΥΗΣ. ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΗ ΙΕΡΕΥΝΗΣΗ ΚΡΟΥΣΜΑΤΩΝ ΥΠΟΠΤΩΝ ΓΙΑ ΓΡΙΠΗ ΠΤΗΝΩΝ εκέµβριος 2005

ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΥΓΕΙΑΣ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΑΛΛΗΛΕΓΓΥΗΣ. ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΗ ΙΕΡΕΥΝΗΣΗ ΚΡΟΥΣΜΑΤΩΝ ΥΠΟΠΤΩΝ ΓΙΑ ΓΡΙΠΗ ΠΤΗΝΩΝ εκέµβριος 2005 ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΥΓΕΙΑΣ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΑΛΛΗΛΕΓΓΥΗΣ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΗ ΙΕΡΕΥΝΗΣΗ ΚΡΟΥΣΜΑΤΩΝ ΥΠΟΠΤΩΝ ΓΙΑ ΓΡΙΠΗ ΠΤΗΝΩΝ εκέµβριος 2005 Για ασθενείς που διερευνώνται για γρίπη των πτηνών, η έγκαιρη επιβεβαίωση µε εργαστηριακές

Διαβάστε περισσότερα

ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΚΡΙΣΗ & ΜΕΙΩΣΗ ΚΟΣΤΟΥΣ ΝΟΣΗΛΕΙΑΣ ΣΤΙΣ ΜΕΘ. ΟΙ ΘΕΤΙΚΕΣ ΕΠΙΠΤΩΣΕΙΣ ΤΗΣ ΕΦΑΡΜΟΓΗΣ ΤΟΥ ΑΝΤΙΜΙΚΡΟΒΙΑΚΟΥ ΧΑΛΚΟΥ

ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΚΡΙΣΗ & ΜΕΙΩΣΗ ΚΟΣΤΟΥΣ ΝΟΣΗΛΕΙΑΣ ΣΤΙΣ ΜΕΘ. ΟΙ ΘΕΤΙΚΕΣ ΕΠΙΠΤΩΣΕΙΣ ΤΗΣ ΕΦΑΡΜΟΓΗΣ ΤΟΥ ΑΝΤΙΜΙΚΡΟΒΙΑΚΟΥ ΧΑΛΚΟΥ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΚΡΙΣΗ & ΜΕΙΩΣΗ ΚΟΣΤΟΥΣ ΝΟΣΗΛΕΙΑΣ ΣΤΙΣ ΜΕΘ. ΟΙ ΘΕΤΙΚΕΣ ΕΠΙΠΤΩΣΕΙΣ ΤΗΣ ΕΦΑΡΜΟΓΗΣ ΤΟΥ ΑΝΤΙΜΙΚΡΟΒΙΑΚΟΥ ΧΑΛΚΟΥ Π. Ευσταθίου 3, Ε.Κουσκούνη 1, Σ.Παπανικολάου 2, Κ. Καραγιώργου 3, Ζ.Μανωλίδου 3, Μ.

Διαβάστε περισσότερα

ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΘΕΜΑ: Ο ΥΠΟΣΤΗΡΙΚΤΙΚΟΣ ΡΟΛΟΣ ΤΟΥ ΝΟΣΗΛΕΥΤΗ ΣΕ ΓΥΝΑΙΚΕΣ ΜΕ ΚΑΡΚΙΝΟ ΜΑΣΤΟΥ ΠΟΥ ΥΠΟΒΑΛΛΟΝΤΑΙ ΣΕ ΧΗΜΕΙΟΘΕΡΑΠΕΙΑ

ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΘΕΜΑ: Ο ΥΠΟΣΤΗΡΙΚΤΙΚΟΣ ΡΟΛΟΣ ΤΟΥ ΝΟΣΗΛΕΥΤΗ ΣΕ ΓΥΝΑΙΚΕΣ ΜΕ ΚΑΡΚΙΝΟ ΜΑΣΤΟΥ ΠΟΥ ΥΠΟΒΑΛΛΟΝΤΑΙ ΣΕ ΧΗΜΕΙΟΘΕΡΑΠΕΙΑ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΜΗΜΑ: ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΘΕΜΑ: Ο ΥΠΟΣΤΗΡΙΚΤΙΚΟΣ ΡΟΛΟΣ ΤΟΥ ΝΟΣΗΛΕΥΤΗ ΣΕ ΓΥΝΑΙΚΕΣ ΜΕ ΚΑΡΚΙΝΟ ΜΑΣΤΟΥ ΠΟΥ ΥΠΟΒΑΛΛΟΝΤΑΙ ΣΕ ΧΗΜΕΙΟΘΕΡΑΠΕΙΑ ΕΠΙΒΛΕΠΩΝ

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΠΑΤΡΩΝ ΤΜΗΜΑ ΗΛΕΚΤΡΟΛΟΓΩΝ ΜΗΧΑΝΙΚΩΝ ΚΑΙ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ ΥΠΟΛΟΓΙΣΤΩΝ ΤΟΜΕΑΣ ΣΥΣΤΗΜΑΤΩΝ ΗΛΕΚΤΡΙΚΗΣ ΕΝΕΡΓΕΙΑΣ

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΠΑΤΡΩΝ ΤΜΗΜΑ ΗΛΕΚΤΡΟΛΟΓΩΝ ΜΗΧΑΝΙΚΩΝ ΚΑΙ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ ΥΠΟΛΟΓΙΣΤΩΝ ΤΟΜΕΑΣ ΣΥΣΤΗΜΑΤΩΝ ΗΛΕΚΤΡΙΚΗΣ ΕΝΕΡΓΕΙΑΣ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΠΑΤΡΩΝ ΤΜΗΜΑ ΗΛΕΚΤΡΟΛΟΓΩΝ ΜΗΧΑΝΙΚΩΝ ΚΑΙ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ ΥΠΟΛΟΓΙΣΤΩΝ ΤΟΜΕΑΣ ΣΥΣΤΗΜΑΤΩΝ ΗΛΕΚΤΡΙΚΗΣ ΕΝΕΡΓΕΙΑΣ ιπλωµατική Εργασία του φοιτητή του τµήµατος Ηλεκτρολόγων Μηχανικών και Τεχνολογίας Ηλεκτρονικών

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ. Πτυχιακή Εργασία

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ. Πτυχιακή Εργασία ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ Πτυχιακή Εργασία ΣΥΜΠΛΗΡΩΜΑΤΙΚΕΣ ΚΑΙ ΕΝΑΛΛΑΚΤΙΚΕΣ ΘΕΡΑΠΕΙΕΣ ΩΣ ΠΡΟΣ ΤΗ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΤΟΥ ΠΟΝΟΥ ΣΕ ΑΣΘΕΝΕΙΣ ΜΕ ΚΑΡΚΙΝΟ. Ονοματεπώνυμο:

Διαβάστε περισσότερα

Διπλωματική Εργασία. Μελέτη των μηχανικών ιδιοτήτων των stents που χρησιμοποιούνται στην Ιατρική. Αντωνίου Φάνης

Διπλωματική Εργασία. Μελέτη των μηχανικών ιδιοτήτων των stents που χρησιμοποιούνται στην Ιατρική. Αντωνίου Φάνης Διπλωματική Εργασία Μελέτη των μηχανικών ιδιοτήτων των stents που χρησιμοποιούνται στην Ιατρική Αντωνίου Φάνης Επιβλέπουσες: Θεοδώρα Παπαδοπούλου, Ομότιμη Καθηγήτρια ΕΜΠ Ζάννη-Βλαστού Ρόζα, Καθηγήτρια

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΔΠΗΣΖΜΗΟ ΠΑΣΡΩΝ ΣΜΖΜΑ ΖΛΔΚΣΡΟΛΟΓΩΝ ΜΖΥΑΝΗΚΩΝ ΚΑΗ ΣΔΥΝΟΛΟΓΗΑ ΤΠΟΛΟΓΗΣΩΝ ΣΟΜΔΑ ΤΣΖΜΑΣΩΝ ΖΛΔΚΣΡΗΚΖ ΔΝΔΡΓΔΗΑ

ΠΑΝΔΠΗΣΖΜΗΟ ΠΑΣΡΩΝ ΣΜΖΜΑ ΖΛΔΚΣΡΟΛΟΓΩΝ ΜΖΥΑΝΗΚΩΝ ΚΑΗ ΣΔΥΝΟΛΟΓΗΑ ΤΠΟΛΟΓΗΣΩΝ ΣΟΜΔΑ ΤΣΖΜΑΣΩΝ ΖΛΔΚΣΡΗΚΖ ΔΝΔΡΓΔΗΑ ΠΑΝΔΠΗΣΖΜΗΟ ΠΑΣΡΩΝ ΣΜΖΜΑ ΖΛΔΚΣΡΟΛΟΓΩΝ ΜΖΥΑΝΗΚΩΝ ΚΑΗ ΣΔΥΝΟΛΟΓΗΑ ΤΠΟΛΟΓΗΣΩΝ ΣΟΜΔΑ ΤΣΖΜΑΣΩΝ ΖΛΔΚΣΡΗΚΖ ΔΝΔΡΓΔΗΑ Γηπισκαηηθή Δξγαζία ηνπ Φνηηεηή ηνπ ηκήκαηνο Ζιεθηξνιόγσλ Μεραληθώλ θαη Σερλνινγίαο Ζιεθηξνληθώλ

Διαβάστε περισσότερα

Μοντέλα πρόγνωσης. του Σακχαρώδη Διαβήτη. Ηλιάδης Φώτης. Επίκουρος Καθηγητής Παθολογίας-Διαβητολογίας ΑΠΘ Α ΠΡΠ, Νοσοκοµείο ΑΧΕΠΑ

Μοντέλα πρόγνωσης. του Σακχαρώδη Διαβήτη. Ηλιάδης Φώτης. Επίκουρος Καθηγητής Παθολογίας-Διαβητολογίας ΑΠΘ Α ΠΡΠ, Νοσοκοµείο ΑΧΕΠΑ Μοντέλα πρόγνωσης του Σακχαρώδη Διαβήτη Ηλιάδης Φώτης Επίκουρος Καθηγητής Παθολογίας-Διαβητολογίας ΑΠΘ Α ΠΡΠ, Νοσοκοµείο ΑΧΕΠΑ IDF Diabetes Atlas 5th Edition 2012 Update 3.8 million men and women worldwide

Διαβάστε περισσότερα

24-10-1985: Νοσηλευτική, Σχολή Επιστημών Υγείας του Εθνικού και Καποδιστριακού. 03-04-2008: Ιατρικό Τμήμα Σχολή Επιστημών Υγείας Πανεπιστημίου Κρήτης

24-10-1985: Νοσηλευτική, Σχολή Επιστημών Υγείας του Εθνικού και Καποδιστριακού. 03-04-2008: Ιατρικό Τμήμα Σχολή Επιστημών Υγείας Πανεπιστημίου Κρήτης ΒΙΟΓΡΑΦΙΚΟ ΣΗΜΕΙΩΜΑ Δρ. Ρουμπελάκη Μαρία roumb@staff.teicrete.gr Βασικό πτυχίο 24-10-1985: Νοσηλευτική, Σχολή Επιστημών Υγείας του Εθνικού και Καποδιστριακού Πανεπιστημίου Αθηνών. Διδακτορικό 03-04-2008:

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΓΝΩΣΤΙΚA ΣΥΣTHΜΑΤΑ

ΠΡΟΓΝΩΣΤΙΚA ΣΥΣTHΜΑΤΑ ΠΡΟΓΝΩΣΤΙΚA ΣΥΣTHΜΑΤΑ Ιωάννα Τζουλάκη Κώστας Τσιλίδης Ιωαννίδης: κεφάλαιο 2 Guyatt: κεφάλαιο 18 ΕΠΙςΤΗΜΟΝΙΚΗ ΙΑΤΡΙΚΗ Επιστήμη (θεωρία) Πράξη (φροντίδα υγείας) Γνωστικό μέρος Αιτιό-γνωση Διά-γνωση Πρό-γνωση

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΠΛΩΜΑΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ. «Προστασία ηλεκτροδίων γείωσης από τη διάβρωση»

ΔΙΠΛΩΜΑΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ. «Προστασία ηλεκτροδίων γείωσης από τη διάβρωση» ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΠΟΛΥΤΕΧΝΙΚΗ ΣΧΟΛΗ ΤΜΗΜΑ ΗΛΕΚΤΡΟΛΟΓΩΝ ΜΗΧΑΝΙΚΩΝ ΚΑΙ ΜΗΧΑΝΙΚΩΝ ΥΠΟΛΟΓΙΣΤΩΝ ΤΟΜΕΑΣ ΗΛΕΚΤΡΙΚΗΣ ΕΝΕΡΓΕΙΑΣ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΥΨΗΛΩΝ ΤΑΣΕΩΝ ΔΙΠΛΩΜΑΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ «Προστασία ηλεκτροδίων

Διαβάστε περισσότερα

Ο ΡΟΛΟΣ ΤΟΥ ΜΘ ΣΤΗΝ ΠΡΟΛΗΨΗ ΤΟΥ ΑΣΘΜΑΤΟΣ

Ο ΡΟΛΟΣ ΤΟΥ ΜΘ ΣΤΗΝ ΠΡΟΛΗΨΗ ΤΟΥ ΑΣΘΜΑΤΟΣ Ο ΡΟΛΟΣ ΤΟΥ ΜΘ ΣΤΗΝ ΠΡΟΛΗΨΗ ΤΟΥ ΑΣΘΜΑΤΟΣ Ε. Παρασκάκης Επικ. Καθηγητής Παιδιατρικής Μονάδα Αναπνευστικών Νοσημάτων Παίδων Παιδιατρική Κλινική Πανεπιστημίου Θράκης Ορισμός Το άσθμα είναι μία χρόνια φλεγμονώδης

Διαβάστε περισσότερα

Κοινοποίηση: Βλ. Συνημμένο Πίνακα Αποδεκτών. Αθήνα, 16 Φεβρουαρίου 2015 Α.Π. Ε.Ι. Παστέρ: 414

Κοινοποίηση: Βλ. Συνημμένο Πίνακα Αποδεκτών. Αθήνα, 16 Φεβρουαρίου 2015 Α.Π. Ε.Ι. Παστέρ: 414 ΕΘΝΙΚΟ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΑΝΑΦΟΡΑΣ ΓΡΙΠΗΣ ΝΟΤΙΟΥ ΕΛΛΑΔΟΣ (WHO ACCREDITED) Διευθυντής Εργαστηρίου: Δρ. Ανδρέας Φ. Μεντής Προς: Υπουργείο Υγείας & Κοινωνικής Αλληλεγγύης - Γραφείο Υπουργού - Γραφείο Υφυπουργού -

Διαβάστε περισσότερα

ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ. Λουκία Βασιλείου

ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ. Λουκία Βασιλείου ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΠΑΙΔΙΚΗ ΚΑΙ ΕΦΗΒΙΚΗ ΚΑΚΟΠΟΙΗΣΗ: ΕΠΙΠΤΩΣΕΙΣ ΣΤΗΝ ΥΓΕΙΑ Λουκία Βασιλείου 2010646298 Επιβλέπουσα καθηγήτρια: Δρ.

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΑΣΤΡΕΒΛΩΣΗ ΚΑΙ ΣΥΣΤΗΜΑΤΙΚΟ ΛΑΘΟΣ ΣΤΙΣ ΜΕΤΑ-ΑΝΑΛΥΣΕΙΣ

ΔΙΑΣΤΡΕΒΛΩΣΗ ΚΑΙ ΣΥΣΤΗΜΑΤΙΚΟ ΛΑΘΟΣ ΣΤΙΣ ΜΕΤΑ-ΑΝΑΛΥΣΕΙΣ ΔΙΑΣΤΡΕΒΛΩΣΗ ΚΑΙ ΣΥΣΤΗΜΑΤΙΚΟ ΛΑΘΟΣ ΣΤΙΣ ΜΕΤΑ-ΑΝΑΛΥΣΕΙΣ Δημοσθένης Β. Παναγιωτάκος Καθηγητής Βιοστατιστικής Επιδημιολογίας ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ & ΑΓΩΓΗΣ Τμήμα Επιστήμης Διαιτολογίας Διατροφής ΧΑΡΟΚΟΠΕΙΟ

Διαβάστε περισσότερα

Ο ΡΟΛΟΣ ΤΩΝ ΙΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΩΝ ΣΧΗΜΑΤΩΝ ΕΛΕΓΧΟΥ ΙΚΑΝΟΤΗΤΑΣ ΣΤΗ ΙΑΠΙΣΤΕΥΣΗ ΤΩΝ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΩΝ

Ο ΡΟΛΟΣ ΤΩΝ ΙΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΩΝ ΣΧΗΜΑΤΩΝ ΕΛΕΓΧΟΥ ΙΚΑΝΟΤΗΤΑΣ ΣΤΗ ΙΑΠΙΣΤΕΥΣΗ ΤΩΝ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΩΝ 11 ο ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΟ ΣΥΝΕ ΡΙΟ ΚΛΙΝΙΚΗΣ ΧΗΜΕΙΑΣ Πανεπιστήµιο Θεσσαλίας, Βόλος 11-12 Οκτωβρίου 2013 Ο ΡΟΛΟΣ ΤΩΝ ΙΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΩΝ ΣΧΗΜΑΤΩΝ ΕΛΕΓΧΟΥ ΙΚΑΝΟΤΗΤΑΣ ΣΤΗ ΙΑΠΙΣΤΕΥΣΗ ΤΩΝ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΩΝ Οθων Παναγιωτάκης, ρ.

Διαβάστε περισσότερα

Πρόταση: καινούργιος ευρωπαϊκός ορισμός κρούσματος για ηπατίτιδα Β

Πρόταση: καινούργιος ευρωπαϊκός ορισμός κρούσματος για ηπατίτιδα Β ΚΕΝΤΡΟ ΕΛΕΓΧΟΥ & ΠΡΟΛΗΨΗΣ ΝΟΣΗΜΑΤΩΝ (ΚΕ.ΕΛ.Π.ΝΟ.) ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΥΓΕΙΑΣ & ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΑΛΛΗΛΕΓΓΥΗΣ Αλλαγή του ορισμού κρούσματος της Ηπατίτιδας Β και C Δήλωση των περιστατικών χρόνιας ηπατίτιδας Το ECDC προτείνει

Διαβάστε περισσότερα

Ένα πρότυπο εξωνοσοκομειακής αντιμετώπισης της επιδημίας του ιού Η1Ν1 από τους SOS Ιατρούς στην Ελλάδα.

Ένα πρότυπο εξωνοσοκομειακής αντιμετώπισης της επιδημίας του ιού Η1Ν1 από τους SOS Ιατρούς στην Ελλάδα. Ένα πρότυπο εξωνοσοκομειακής αντιμετώπισης της επιδημίας του ιού Η1Ν1 από τους SOS Ιατρούς στην Ελλάδα. Σπυρίδων Μπάρμπας, Θεόδωρος Σπυρόπουλος, Γεώργιος Πέππας, Γεώργιος Θεοχάρης Πανδημική γρίπη τύπου

Διαβάστε περισσότερα

ΜΕΛΕΤΗ ΤΗΣ ΗΛΕΚΤΡΟΝΙΚΗΣ ΣΥΝΤΑΓΟΓΡΑΦΗΣΗΣ ΚΑΙ Η ΔΙΕΡΕΥΝΗΣΗ ΤΗΣ ΕΦΑΡΜΟΓΗΣ ΤΗΣ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ: Ο.Α.Ε.Ε. ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑ ΠΕΛΟΠΟΝΝΗΣΟΥ ΚΑΣΚΑΦΕΤΟΥ ΣΩΤΗΡΙΑ

ΜΕΛΕΤΗ ΤΗΣ ΗΛΕΚΤΡΟΝΙΚΗΣ ΣΥΝΤΑΓΟΓΡΑΦΗΣΗΣ ΚΑΙ Η ΔΙΕΡΕΥΝΗΣΗ ΤΗΣ ΕΦΑΡΜΟΓΗΣ ΤΗΣ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ: Ο.Α.Ε.Ε. ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑ ΠΕΛΟΠΟΝΝΗΣΟΥ ΚΑΣΚΑΦΕΤΟΥ ΣΩΤΗΡΙΑ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΠΕΙΡΑΙΩΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ ΔΙΟΙΚΗΣΗ ΤΗΣ ΥΓΕΙΑΣ ΤΕΙ ΠΕΙΡΑΙΑ ΜΕΛΕΤΗ ΤΗΣ ΗΛΕΚΤΡΟΝΙΚΗΣ ΣΥΝΤΑΓΟΓΡΑΦΗΣΗΣ ΚΑΙ Η ΔΙΕΡΕΥΝΗΣΗ ΤΗΣ ΕΦΑΡΜΟΓΗΣ ΤΗΣ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ: Ο.Α.Ε.Ε. ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑ ΠΕΛΟΠΟΝΝΗΣΟΥ

Διαβάστε περισσότερα

ΤΡΕΧΟΥΣΕΣ Ο ΗΓΙΕΣ ΓΙΑ ΤΗ ΧΡΗΣΗ ΑΝΤΙ-ΙΙΚΩΝ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗ ΑΣΘΕΝΩΝ ΜΕ ΓΡΙΠΗ ΑΠΟ ΤΟ ΝΕΟ ΙΟ Α/Η1Ν1 ΚΑΙ ΤΩΝ ΣΤΕΝΩΝ ΕΠΑΦΩΝ ΤΟΥΣ

ΤΡΕΧΟΥΣΕΣ Ο ΗΓΙΕΣ ΓΙΑ ΤΗ ΧΡΗΣΗ ΑΝΤΙ-ΙΙΚΩΝ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗ ΑΣΘΕΝΩΝ ΜΕ ΓΡΙΠΗ ΑΠΟ ΤΟ ΝΕΟ ΙΟ Α/Η1Ν1 ΚΑΙ ΤΩΝ ΣΤΕΝΩΝ ΕΠΑΦΩΝ ΤΟΥΣ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΥΓΕΙΑΣ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΑΛΛΗΛΕΓΓΥΗΣ ΤΡΕΧΟΥΣΕΣ Ο ΗΓΙΕΣ ΓΙΑ ΤΗ ΧΡΗΣΗ ΑΝΤΙ-ΙΙΚΩΝ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗ ΑΣΘΕΝΩΝ ΜΕ ΓΡΙΠΗ ΑΠΟ ΤΟ ΝΕΟ ΙΟ Α/Η1Ν1 ΚΑΙ ΤΩΝ ΣΤΕΝΩΝ ΕΠΑΦΩΝ ΤΟΥΣ Ιούλιος 2009 Το παρόν έγγραφο

Διαβάστε περισσότερα

Επιβλέπων καθηγητής: Δρ Βασίλειος Ραφτόπουλος ΠΟΙΟΤΗΤΑ ΖΩΗΣ ΣΕ ΜΕΤΕΜΜΗΝΟΠΑΥΣΙΑΚΕΣ ΓΥΝΑΙΚΕΣ ΜΕΤΑ ΑΠΟ ΟΣΤΕΟΠΟΡΩΤΙΚΑ ΚΑΤΑΓΜΑΤΑ ΣΠΟΝΔΥΛΙΚΗΣ ΣΤΗΛΗΣ

Επιβλέπων καθηγητής: Δρ Βασίλειος Ραφτόπουλος ΠΟΙΟΤΗΤΑ ΖΩΗΣ ΣΕ ΜΕΤΕΜΜΗΝΟΠΑΥΣΙΑΚΕΣ ΓΥΝΑΙΚΕΣ ΜΕΤΑ ΑΠΟ ΟΣΤΕΟΠΟΡΩΤΙΚΑ ΚΑΤΑΓΜΑΤΑ ΣΠΟΝΔΥΛΙΚΗΣ ΣΤΗΛΗΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ Επιβλέπων καθηγητής: Δρ Βασίλειος Ραφτόπουλος ΠΟΙΟΤΗΤΑ ΖΩΗΣ ΣΕ ΜΕΤΕΜΜΗΝΟΠΑΥΣΙΑΚΕΣ ΓΥΝΑΙΚΕΣ ΜΕΤΑ ΑΠΟ ΟΣΤΕΟΠΟΡΩΤΙΚΑ ΚΑΤΑΓΜΑΤΑ ΣΠΟΝΔΥΛΙΚΗΣ ΣΤΗΛΗΣ Από τη

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ. Πτυχιακή Εργασία ΑΓΧΟΣ ΚΑΙ ΚΑΤΑΘΛΙΨΗ ΜΕΤΑ ΑΠΟ ΜΑΣΤΕΚΤΟΜΗ

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ. Πτυχιακή Εργασία ΑΓΧΟΣ ΚΑΙ ΚΑΤΑΘΛΙΨΗ ΜΕΤΑ ΑΠΟ ΜΑΣΤΕΚΤΟΜΗ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ Πτυχιακή Εργασία ΑΓΧΟΣ ΚΑΙ ΚΑΤΑΘΛΙΨΗ ΜΕΤΑ ΑΠΟ ΜΑΣΤΕΚΤΟΜΗ Ονοματεπώνυμο : Φάραχ Βαλεντίνα Αρ. Φοιτητικής Ταυτότητας : 2008899422 ΚΥΠΡΟΣ- ΛΕΥΚΩΣΙΑ 2012

Διαβάστε περισσότερα

Αποστήματα του φάρυγγα στα παιδιά

Αποστήματα του φάρυγγα στα παιδιά Ωτορινολαρυγγολογία - Χειρουργική Κεφαλής & Τραχήλου: τεύχος 33, Ioύλιος - Αύγουστος - Σεπτέμβριος 2008, σελίδες 20-27 ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚο ΑΡΘΡΟ Αποστήματα του φάρυγγα στα παιδιά ΤΟ ΒΗΜΑ ΤΗΣ ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΑΣ ΠΑΙΔΟΩΤΟΡΙΝΟΛΑΡΥΓΓΟΛΟΓΙΚΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

Εβδομαδιαία Έκθεση Επιδημιολογικής Επιτήρησης της Γρίπης Eβδομάδα 41/2015 (05 11 Οκτωβρίου 2015)

Εβδομαδιαία Έκθεση Επιδημιολογικής Επιτήρησης της Γρίπης Eβδομάδα 41/2015 (05 11 Οκτωβρίου 2015) Εβδομαδιαία Έκθεση Επιδημιολογικής Επιτήρησης της Γρίπης Eβδομάδα 41/2015 (05 11 Οκτωβρίου 2015) Η επιτήρηση της γρίπης για την περίοδο 2015-2016 σε Ευρωπαϊκό επίπεδο και στην Ελλάδα ξεκίνησε την εβδομάδα

Διαβάστε περισσότερα

Μέρος Β /Στατιστική. Μέρος Β. Στατιστική. Γεωπονικό Πανεπιστήμιο Αθηνών Εργαστήριο Μαθηματικών&Στατιστικής/Γ. Παπαδόπουλος (www.aua.

Μέρος Β /Στατιστική. Μέρος Β. Στατιστική. Γεωπονικό Πανεπιστήμιο Αθηνών Εργαστήριο Μαθηματικών&Στατιστικής/Γ. Παπαδόπουλος (www.aua. Μέρος Β /Στατιστική Μέρος Β Στατιστική Γεωπονικό Πανεπιστήμιο Αθηνών Εργαστήριο Μαθηματικών&Στατιστικής/Γ. Παπαδόπουλος (www.aua.gr/gpapadopoulos) Από τις Πιθανότητες στη Στατιστική Στα προηγούμενα, στο

Διαβάστε περισσότερα

Συγγραφή επιστηµονικών εργασιών ρ Τζωρτζίνα Τζανακάκη Τοµέας ηµόσιας Υγείας ιπλωµατική εργασία Επιστηµονική δηµοσίευση Παρουσίαση διπλωµατικής εργασίας Παρουσιάσεις εργασιών (συνέδρια κλπ) Τι είναι έρευνα

Διαβάστε περισσότερα

ΤΟ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΚΛΙΝΙΚΗΣ ΜΙΚΡΟΒΙΟΛΟΓΙΑΣ ΣΤΟΝ ΕΛΕΓΧΟ ΤΩΝ ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΑΚΩΝ ΛΟΙΜΩΞΕΩΝ

ΤΟ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΚΛΙΝΙΚΗΣ ΜΙΚΡΟΒΙΟΛΟΓΙΑΣ ΣΤΟΝ ΕΛΕΓΧΟ ΤΩΝ ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΑΚΩΝ ΛΟΙΜΩΞΕΩΝ 1η ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΗ ΔΙΗΜΕΡΙΔΑ «ΕΛΕΓΧΟΣ ΤΩΝ ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΑΚΩΝ ΛΟΙΜΩΞΕΩΝ ΕΦΑΡΜΟΓΕΣ ΣΤΗ ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΗ ΠΡΑΞΗ ΔΥΝΑΤΟΤΗΤΕΣ ΠΡΟΟΠΤΙΚΕΣ» ΛΑΜΙΑ 21 22 22 ΟΚΤΩΒΡΙΟΥ 2005 ΤΟ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΚΛΙΝΙΚΗΣ ΜΙΚΡΟΒΙΟΛΟΓΙΑΣ ΣΤΟΝ ΕΛΕΓΧΟ ΤΩΝ

Διαβάστε περισσότερα

ΣΔΥΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΔΠΙΣΗΜΙΟ ΚΤΠΡΟΤ ΥΟΛΗ ΔΠΙΣΗΜΧΝ ΤΓΔΙΑ ΣΜΗΜΑ ΝΟΗΛΔΤΣΙΚΗ. Πηπρηαθή εξγαζία

ΣΔΥΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΔΠΙΣΗΜΙΟ ΚΤΠΡΟΤ ΥΟΛΗ ΔΠΙΣΗΜΧΝ ΤΓΔΙΑ ΣΜΗΜΑ ΝΟΗΛΔΤΣΙΚΗ. Πηπρηαθή εξγαζία ΣΔΥΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΔΠΙΣΗΜΙΟ ΚΤΠΡΟΤ ΥΟΛΗ ΔΠΙΣΗΜΧΝ ΤΓΔΙΑ ΣΜΗΜΑ ΝΟΗΛΔΤΣΙΚΗ Πηπρηαθή εξγαζία ΣΟ ΑΓΥΟ ΠΟΤ ΒΙΧΝΟΤΝ ΓΟΝΔΙ ΣΗΝ ΦΡΟΝΣΙΓΑ ΑΤΣΙΣΙΚΟΤ ΠΑΙΓΙΟΤ 2-18 ΔΣΧΝ Φξεηδεξίθε Νενθιένπο Λεκεζόο, 2014 ΣΔΥΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΔΠΙΣΗΜΙΟ

Διαβάστε περισσότερα

ΓΕΩΠΟΝΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΤΜΗΜΑ ΑΓΡΟΤΙΚΗΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑΣ & ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ

ΓΕΩΠΟΝΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΤΜΗΜΑ ΑΓΡΟΤΙΚΗΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑΣ & ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΓΕΩΠΟΝΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΤΜΗΜΑ ΑΓΡΟΤΙΚΗΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑΣ & ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ «ΟΛΟΚΛΗΡΩΜΕΝΗ ΑΝΑΠΤΥΞΗ & ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΤΟΥ ΑΓΡΟΤΙΚΟΥ ΧΩΡΟΥ» ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ «Οικονομετρική διερεύνηση

Διαβάστε περισσότερα

Shellfish-borne Viral Outbreaks: A Systematic Review

Shellfish-borne Viral Outbreaks: A Systematic Review Shellfish-borne Viral Outbreaks: A Systematic Review Μπέλλου Μαρία, Βανταράκης Γεώργιος, Κόκκινος Πέτρος, Βανταράκης Απόστολος 1 Μονάδα Περιβαλλοντικής Μικροβιολογίας, Εργαστήριο Υγιεινής, Τμήμα Ιατρικής,

Διαβάστε περισσότερα

ΖΩΝΟΠΟΙΗΣΗ ΤΗΣ ΚΑΤΟΛΙΣΘΗΤΙΚΗΣ ΕΠΙΚΙΝΔΥΝΟΤΗΤΑΣ ΣΤΟ ΟΡΟΣ ΠΗΛΙΟ ΜΕ ΤΗ ΣΥΜΒΟΛΗ ΔΕΔΟΜΕΝΩΝ ΣΥΜΒΟΛΟΜΕΤΡΙΑΣ ΜΟΝΙΜΩΝ ΣΚΕΔΑΣΤΩΝ

ΖΩΝΟΠΟΙΗΣΗ ΤΗΣ ΚΑΤΟΛΙΣΘΗΤΙΚΗΣ ΕΠΙΚΙΝΔΥΝΟΤΗΤΑΣ ΣΤΟ ΟΡΟΣ ΠΗΛΙΟ ΜΕ ΤΗ ΣΥΜΒΟΛΗ ΔΕΔΟΜΕΝΩΝ ΣΥΜΒΟΛΟΜΕΤΡΙΑΣ ΜΟΝΙΜΩΝ ΣΚΕΔΑΣΤΩΝ EΘΝΙΚΟ ΜΕΤΣΟΒΙΟ ΠΟΛΥΤΕΧΕΙΟ Τμήμα Μηχανικών Μεταλλείων-Μεταλλουργών ΖΩΝΟΠΟΙΗΣΗ ΤΗΣ ΚΑΤΟΛΙΣΘΗΤΙΚΗΣ ΕΠΙΚΙΝΔΥΝΟΤΗΤΑΣ ΜΕ ΤΗ ΣΥΜΒΟΛΗ ΔΕΔΟΜΕΝΩΝ ΣΥΜΒΟΛΟΜΕΤΡΙΑΣ ΜΟΝΙΜΩΝ ΣΚΕΔΑΣΤΩΝ ΔΙΠΛΩΜΑΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ Κιτσάκη Μαρίνα

Διαβάστε περισσότερα

Πανεπιστήμιο Πειραιώς Τμήμα Πληροφορικής Πρόγραμμα Μεταπτυχιακών Σπουδών «Πληροφορική»

Πανεπιστήμιο Πειραιώς Τμήμα Πληροφορικής Πρόγραμμα Μεταπτυχιακών Σπουδών «Πληροφορική» Πανεπιστήμιο Πειραιώς Τμήμα Πληροφορικής Πρόγραμμα Μεταπτυχιακών Σπουδών «Πληροφορική» Μεταπτυχιακή Διατριβή Τίτλος Διατριβής Επίκαιρα Θέματα Ηλεκτρονικής Διακυβέρνησης Ονοματεπώνυμο Φοιτητή Σταμάτιος

Διαβάστε περισσότερα

ΚΛΙΜΑΤΟΛΟΓΙΑ CLIMATOLOGY

ΚΛΙΜΑΤΟΛΟΓΙΑ CLIMATOLOGY 10 ο COMECAP 2010, Πρακτικά Συνεδρίου, Πάτρα 10 th COMECAP 2010, Proceedings, Patras, Greece ΚΛΙΜΑΤΟΛΟΓΙΑ CLIMATOLOGY ΥΧΡΟΥΡΟΝΗΚΖ ΓΗΑΚΤΜΑΝΖ ΣΧΝ ΖΛΔΚΣΡΗΚΧΝ ΔΚΚΔΝΧΔΧΝ ΣΖΝ ΔΛΛΑΓΑ ΓΗΑ ΣΖΝ ΥΡΟΝΗΚΖ ΠΔΡΗΟΓΟ 1998-2007

Διαβάστε περισσότερα

ΚΛΙΝΙΚΟ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΟ Μικροβιακή αντοχή και Νοσοκομειακές Λοιμώξεις: από την επιτήρηση στην παρέμβαση

ΚΛΙΝΙΚΟ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΟ Μικροβιακή αντοχή και Νοσοκομειακές Λοιμώξεις: από την επιτήρηση στην παρέμβαση Η Μ Ε Ρ Ε Σ Ε Λ Λ Η Ν Ι Κ Η Σ Μ Ι Κ Ρ Ο Β Ι Ο Λ Ο Γ Ι Κ Η Σ Ε Τ Α Ι Ρ Ε Ι Α Σ 2 0 1 5 Οργάνωση Γραμματεία: ASCENT Ε.Π.Ε. Μιχαλακοπούλου 29, 115 28 Αθήνα Τ. 210-7213225, F. 210 7246180 siorasgs@otenet.gr,

Διαβάστε περισσότερα

DETERMINATION OF THERMAL PERFORMANCE OF GLAZED LIQUID HEATING SOLAR COLLECTORS

DETERMINATION OF THERMAL PERFORMANCE OF GLAZED LIQUID HEATING SOLAR COLLECTORS ΕΘΝΙΚΟ ΚΕΝΤΡΟ ΕΡΕΥΝΑΣ ΦΥΣΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΗΜΟΚΡΙΤΟΣ / DEMOKRITOS NATIONAL CENTER FOR SCIENTIFIC RESEARCH ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΟΚΙΜΩΝ ΗΛΙΑΚΩΝ & ΑΛΛΩΝ ΕΝΕΡΓΕΙΑΚΩΝ ΣΥΣΤΗΜΑΤΩΝ LABORATORY OF TESTIN SOLAR & OTHER ENERY

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΡΙΛΗΨΗ. Λέξεις κλειδιά: Υγεία και συμπεριφορές υγείας, χρήση, ψυχότροπες ουσίες, κοινωνικό κεφάλαιο.

ΠΕΡΙΛΗΨΗ. Λέξεις κλειδιά: Υγεία και συμπεριφορές υγείας, χρήση, ψυχότροπες ουσίες, κοινωνικό κεφάλαιο. Α.Τ.Ε.Ι. ΚΡΗΤΗΣ Σ.Ε.Υ.Π. ΤΜΗΜΑ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ Τίτλος: «Χρήση ψυχοτρόπων ουσιών από μαθητές Α Λυκείου της Δευτεροβάθμιας Εκπαίδευσης του Νομού Ηρακλείου και ο ρόλος του Κοινωνικού

Διαβάστε περισσότερα

Ορισμός Αναλυτικής Χημείας

Ορισμός Αναλυτικής Χημείας Ορισμός Αναλυτικής Χημείας Αναλυτική Χημεία ορίζεται ως ο επιστημονικός κλάδος, που αναπτύσσει και εφαρμόζει μεθόδους, όργανα και στρατηγικές, για να δώσει πληροφορίες σχετικά με τη σύσταση και φύση υλικών

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΕΚΠΑΙ ΕΥΤΙΚΟ Ι ΡΥΜΑ ΚΡΗΤΗΣ ΣΧΟΛΗ ΙΟΙΚΗΣΗΣ ΚΑΙ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΙΟΙΚΗΣΗΣ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΕΚΠΑΙ ΕΥΤΙΚΟ Ι ΡΥΜΑ ΚΡΗΤΗΣ ΣΧΟΛΗ ΙΟΙΚΗΣΗΣ ΚΑΙ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΙΟΙΚΗΣΗΣ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΕΚΠΑΙ ΕΥΤΙΚΟ Ι ΡΥΜΑ ΚΡΗΤΗΣ ΣΧΟΛΗ ΙΟΙΚΗΣΗΣ ΚΑΙ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΙΟΙΚΗΣΗΣ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ Το franchising ( δικαιόχρηση ) ως µέθοδος ανάπτυξης των επιχειρήσεων λιανικού εµπορίου

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ. Πτυχιακή διατριβή Ο ΡΟΛΟΣ ΤΟΥ ΜΗΤΡΙΚΟΥ ΚΑΠΝΙΣΜΑΤΟΣ ΣΤΗΝ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΠΑΙΔΙΚΟΥ ΑΣΘΜΑΤΟΣ

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ. Πτυχιακή διατριβή Ο ΡΟΛΟΣ ΤΟΥ ΜΗΤΡΙΚΟΥ ΚΑΠΝΙΣΜΑΤΟΣ ΣΤΗΝ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΠΑΙΔΙΚΟΥ ΑΣΘΜΑΤΟΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ Πτυχιακή διατριβή Ο ΡΟΛΟΣ ΤΟΥ ΜΗΤΡΙΚΟΥ ΚΑΠΝΙΣΜΑΤΟΣ ΣΤΗΝ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΠΑΙΔΙΚΟΥ ΑΣΘΜΑΤΟΣ Φιλίππου Άντρη Λευκωσία 2012 ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ

Διαβάστε περισσότερα

ΓΕΩΠΟΝΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΤΜΗΜΑ ΕΠΙΣΤΗΜΗΣ ΤΡΟΦΙΜΩΝ ΚΑΙ ΔΙΑΤΡΟΦΗΣ ΤΟΥ ΑΝΘΡΩΠΟΥ

ΓΕΩΠΟΝΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΤΜΗΜΑ ΕΠΙΣΤΗΜΗΣ ΤΡΟΦΙΜΩΝ ΚΑΙ ΔΙΑΤΡΟΦΗΣ ΤΟΥ ΑΝΘΡΩΠΟΥ ΓΕΩΠΟΝΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΤΜΗΜΑ ΕΠΙΣΤΗΜΗΣ ΤΡΟΦΙΜΩΝ ΚΑΙ ΔΙΑΤΡΟΦΗΣ ΤΟΥ ΑΝΘΡΩΠΟΥ Πρόγραμμα Μεταπτυχιακών Σπουδών «Επιστήμη και Τεχνολογία Τροφίμων και Διατροφή του Ανθρώπου» Κατεύθυνση: «Διατροφή, Δημόσια

Διαβάστε περισσότερα

Οργάνωση / Γραμματεία: ASCENT ΕΠΕ Βασ. Σοφίας 77-115 21 Αθήνα - Τηλ: 210 7213225 Fax: 210 7246180 e-mail: siorasgs@otenet.gr

Οργάνωση / Γραμματεία: ASCENT ΕΠΕ Βασ. Σοφίας 77-115 21 Αθήνα - Τηλ: 210 7213225 Fax: 210 7246180 e-mail: siorasgs@otenet.gr Χορηγούνται Μόρια Συνεχιζόμενης Ιατρικής Εκπαίδευσης C.M.E. CREDITS ΘΕΜΑΤΑ 1. ΠΑΛΑΙΕΣ ΚΑΙ ΝΕΕΣ ΜΕΘΟΔΟΙ ΤΥΠΟΠΟΙΗΣΗΣ ΒΑΚΤΗΡΙΩΝ ΚΑΙ ΙΩΝ Πέμπτη 13 Δεκεμβρίου 2007, 16.30-19.00 2. ΜΥΚΟΒΑΚΤΗΡΙΔΙΑ. ΤΟ ΠΑΡΟΝ ΚΑΙ

Διαβάστε περισσότερα

Σχήμα 1. Επιπολασμός HIV λοίμωξης ανά έτος σε άτομα ηλικίας > 15 ετών.

Σχήμα 1. Επιπολασμός HIV λοίμωξης ανά έτος σε άτομα ηλικίας > 15 ετών. Η ΧΡΗΣΗ ΤΩΝ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΩΝ ESTIMATION AND PROJECTION PACKAGE (EPP) ΚΑΙ SPECTRUM ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΚΤΙΜΗΣΗ ΤΟΥ ΕΠΙΠΟΛΑΣΜΟΥ ΚΑΙ ΤΗΣ ΕΠΙΠΤΩΣΗΣ ΤΗΣ HIV ΛΟΙΜΩΞΗΣ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ Στην Ελλάδα, η επιτήρηση της HIV/AIDS λοίμωξης

Διαβάστε περισσότερα