Η ΕΒΡΑΪΚΗ ΠΑΡΟΥΣΙΑ ΣΤΙΣ ΣΕΡΡΕΣ ΜΕΧΡΙ ΤΟ ΟΛΟΚΑΥΤΩΜΑ

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "Η ΕΒΡΑΪΚΗ ΠΑΡΟΥΣΙΑ ΣΤΙΣ ΣΕΡΡΕΣ ΜΕΧΡΙ ΤΟ ΟΛΟΚΑΥΤΩΜΑ"

Transcript

1

2 ΜΩΥΣΗΣ Κ. ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΗΣ Η ΕΒΡΑΪΚΗ ΠΑΡΟΥΣΙΑ ΣΤΙΣ ΣΕΡΡΕΣ ΜΕΧΡΙ ΤΟ ΟΛΟΚΑΥΤΩΜΑ Οι απαρχές της Κοινότητας Υπήρχε εβραϊκή Κοινότητα στις Σέρρες υπό τη βυζαντινή κυριαρχία; Κάποιες ενδείξεις οδηγούν σ αυτό το συμπέρασμα: το όνομα της πόλης στα πιο παλιά ραβινικά ντοκουμέντα -τα ονόματα των πιο παλαιών γηγενών οικογενειών, όπως Οβαδία, Γαλιμίδη, Χιώτη κ.λπ.- γυναικεία ονόματα, όπως Καλομοίρα, π.χ. η ύπαρξη ενός Καλβασάρα (καραβανσεράιλ) -γκέτο περιβαλλόμενο από περιτείχισμα του οποίου οι πόρτες άνοιγαν το πρωί και έκλειναν το βράδυ, γκέτο που βρισκόταν κοντά σ ένα μεσαιωνικό κάστροτο κάστρο των Κατακουζηνών, τα ερείπια του οποίου υπάρχουν ακόμη στην κορυφή ενός λόφου και παλιές επάλξεις γκρεμισμένες προς το τέλος του 19 ου αιώνα, το antari και το γούνινο πανωφόρι που φορούσαν οι παλιές γενεές, και άλλες ενδείξεις μαρτυρούν την ύπαρξη μιας τέτοιας κοινότητας υπό το Βυζάντιο. Βέβαια δεν υπάρχουν παρά απλές, αλλά πολύ αληθοφανείς εικασίες. Η ανάπτυξή της Οι μεγάλοι Ραββίνοι Η Κοινότητα έφτασε σε όλη της την ανάπτυξη στις αρχές του 16 ου αιώνα με την άφιξη πολυάριθμων προσφύγων ισπανικής και πορτογαλικής καταγωγής. Από εκείνο το σημείο και μετά τα ντοκουμέντα είναι περισσότερα, οι πληροφορίες λιγότερο αμφίβολες και λιγότερο υποθετικές. Πολυάριθμες Ασκαμότ 1 (καταστατικοί κανόνες), που περικλείονται στα τόσο πλούσια και ποικίλα απανθίσματα των ραβινικών γνωμοδοτήσεων, αποτελούν μια πολύτιμη πηγή πάνω στο παρελθόν της Κοινότητας, τα ήθη της, τα πεπραγμένα της και τους εσωτερικούς της αγώνες. Μια άλλη πηγή πληροφόρησης προέρχεται από ένα παλιό έθιμο που διατηρήθηκε μέχρι τον εμπρησμό της Μεγάλης Κεντρικής Συναγωγής από τους Βουλγάρους το 1912, όπου ο λειτουργός μνημόνευε το βράδυ του Κολ Νιντρέ, κατά τη διάρκεια της τελετής μνημόνευσης των νεκρών, τα ονόματα όλων των ραβίνων που είχαν παράσχει κάποια υπηρεσία στην κοινότητα ή που είχαν καταλάβει τη ραβινική έδρα της κοινότητας από το 16 ο αιώνα και μετά. 1. Ασκαμότ: κανονισμοί, καταστατικοί κανόνες.

3 360 Μωυσής Κ. Κωνσταντίνης Εν μέσω θρησκευτικής σιωπής της ομήγυρης των πιστών, ο ιερουργός, με φωνή παλλόμενη από συγκίνηση έκανε μνεία όλων εκείνων που με την επιστήμη τους και την αφοσίωσή τους είχαν λαμπρύνει το παρελθόν της κοινότητας. Ήταν μια τελετή τόσο σοβαρή, τόσο αυστηρή, τόσο επίσημη που η συγκίνηση κυρίευε όλες τις καρδιές πράγμα το οποίο συνέβαλε στο να κάνει πιο βαρυσήμαντη ακόμη τη Μεγάλη Ολονυκτία του Κιπούρ, κατά την ώρα του Κολ Νιντρέ. Όλοι οι μεγάλοι ταλμουδιστές, νομομαθείς και καβαλιστές, που είχαν δοξάσει την κοινότητα κατά τη διάρκεια των αιώνων, «παρέλαυναν» αναδρομικά: μέλη της οικογένειας Ταϊτασάκ, οι Μιράντα, οι Στρούμσα κ.ά. Δίπλα στους γηγενείς σοφούς, που αφοσιώνονταν με ζήλο στη μελέτη της καμπαλά, ήταν ραβίνοι της οικογένειας Ταϊτασάκ, οπαδοί του μεσσιανικού κινήματος, που ασκούσαν πνευματικά λειτουργήματα κ.ά. Μεταξύ των μελών αυτής της μεγάλης οικογένειας σοφών, πρέπει να αναφέρουμε ιδίως το ραβίνο Ιωσήφ Ταϊτασάκ ο οποίος, παρά την ευσέβειά του και την τεράστια υπόληψη της οποίας έχαιρε, έπρεπε συχνά να μετακινείται για να εξασφαλίσει το λιγοστό σιτηρέσιο της οικογένειάς του. Οι σύγχρονοί του μιλούσαν γι αυτόν με έντονο θαυμασμό. Δεν φείδονταν εγκωμίων στα έργα τους. Σε ένα καταστατικό (ασκαμά) που περιλαμβάνεται στο Τφιλάτ Μωσέ του ραβ. Μωσέ Αλμοσνίνο ( ) και στο Αβκάτ Ροχέλ 1. του ραβ. Γιοσέφ Κάρο, συγγραφέα του κώδικα Σουλχάν Αρούχ, συνοδεύουν το όνομά του με το επίθετο gavra raba (μεγάλος άντρας). Τον περιγράφουν ως την πλέον εξέχουσα προσωπικότητα του αιώνα: gadol ador ve harado. Είναι ο πυρσός που φωτίζει τον κόσμο tsentseret aholam ve oro, κοσμητικό επίθετο που ο προφήτης Ζαχαρίας απέδιδε στον Ζερομπαμπέλ και στον αρχιερέα Ιοσούα, μεγάλο ιερέα στην Παλινόρθωση. Ο ραβ. Ιωσήφ Ταϊτασάκ έμεινε επίσης για λίγο καιρό στην Κωνσταντινούπολη και επέστρεψε στη Θεσσαλονίκη όπου απεβίωσε το 1565 (5323). Τα σχόλιά του πάνω στους Ψαλμούς κυκλοφόρησαν στη Βενετία με τον τίτλο lashon azaav (η γλώσσα του χρυσού), ένα σχόλιο πάνω στον Εκκλησιαστή, Porat Yosef, κυκλοφόρησε επίσης στην ίδια πόλη. Το lehem starim που εκδόθηκε στη Βενετία από το Χουάν ντε Γκάρα περιλαμβάνει αποσπάσματα από τα σχόλιά του σχετικά με μερικά κεφάλαια του Δανιήλ, των Θρήνων του Iερεμία, της Ρούθ και του κυλίνδρου της Εσθήρ. Μερικές γνωμοδοτήσεις του τις βρίσκουμε στις Συλλογές Γνωμοδοτήσεων του ραβ. Σαμουήλ της Μεδίνα, του ραβ. Ζοζέφ Κάρο και του ραβ. Σολομόν α Κοέν. Η πλειονότητα των μεγάλων ραβίνων που κατείχαν τη ραβινική έδρα των Σερρών προέρχονταν από τη Θεσσαλονίκη ή από αλλού, αλλά υπάρχουν και πολυάριθμοι σοφοί Εβραίοι που κατάγονταν από την ίδια την πόλη. Μεταξύ αυτών είναι ο ραβ. Σάλομον α Σιρονί, ο Σερραίος (16 ος αι.), ο οποίος έζησε υπό τη βασιλεία του Σουλεϊμάν του Μεγαλοπρεπούς και αρ-

4 Η εβραϊκή παρουσία στις Σέρρες μέχρι το Ολοκαύτωμα 361 γότερα εγκαταστάθηκε στην Κωνσταντινούπολη. Ήταν μια διακεκριμένη προσωπικότητα που οι σύγχρονοί του τον συνέκριναν με «κέδρο του Λιβάνου». Τοποθετείται μεταξύ των αντιρρησιών του ραβ. Γεούντα μπεν Μπολάτ, του ραβ. Ελιάου Αλεβί και του ραβ. Σάλομον μπεν Μαζαλτόβ σχετικά με μια διαφωνία για τη Συναγωγή «Chtip» στην Κων/πολη. Ένας άλλος σοφός, καταγόμενος από τις Σέρρες, ήταν ο ραβ. Γιοσέφ Φιρμόν που δεν πρέπει να συγχέεται με το συνονόματό του ραβ. Γιακόβ Φιρμόν. Ο Γιοσέφ Φιρμόν ήταν σύγχρονος του Μεγάλου Σοφού ραβ. Σολομών της δυναστείας Αλεβί, διάσημος ερμηνευτής, κηρυγματογράφος, ταλμουδιστής, θεολόγος, ποιητής και αριστοτελικός φιλόσοφος. Ο Φιρμόν έζησε στις Σέρρες περί το 1515 (5275), όπου δίδαξε Ταλμούδ και απέκτησε πολλούς μαθητές εκ των οποίων ο πιο διάσημος υπήρξε ο ραβ. Σολομών α Κοέν. Αργότερα πήγε στη Ζάκυνθο και τη Ναύπακτο, όπου και πέθανε το 1579 (5339). Η ραβινική έδρα των Σερρών, κατήχετο επίσης από μέλη της οικογένειας Μιράντα, τα έργα των οποίων υπάρχουν σε βιβλιοθήκες όλων των γεσιβότ της Ανατολής. Τον 17 ο αιώνα, η Κοινότητα υπέστη ισχυρό κλονισμό από τη σαββατιανή αναταραχή (το κίνημα του Σαμπετάι Τσβί), που αποτύπωσε ένα πολύ μυστικό χαρακτήρα στη θρησκευτική ζωή και η επίδραση της οποίας έγινε αισθητή μέχρι το τέλος του 19 ου αι. περίπου. Το Ζόαρ, αποτελούσε το ανάγνωσμα και την πνευματική τροφή των εγγραμμάτων. Μέχρι το 1895, υπήρχαν τρεις ευσεβείς αδελφότητες που μελετούσαν το Σάββατο το Ζόαρ. Το Λαγκ Μπαόμερ ή αλλιώς «la nochada del senor» εορταζόταν στις Σέρρες με ιδιαίτερη λαμπρότητα. Η πόλη των Σερρών είχε επίσης τους καβαλιστές της. Οικογένειες, όπως οι Αμόν και οι Οβαδία κ.λπ., αφιερώνονταν με ζήλο σ αυτή τη μελέτη και η παράδοση διατηρήθηκε μέχρι περίπου το Μεταξύ των μεγάλων ραβίνων που άφησαν στις Σέρρες μεγάλη φήμη σοφού πρέπει να αναφέρουμε τα τελευταία χρόνια του 18 ου αι. και τις αρχές του 19 ου αι., τον αρχιραββίνο Χαΐμ Αβραάμ Στρούσσα, ή Στρούμσα, συγγραφέα του Beit Avraam, σε δύο τόμους και Yareh Avraam. Επίσης τους: αρχιραββίνο Χαΐμ Αβράμ μπεν Νταβίντ, ή ραβ. Μπεν Νταβίντ συγγραφέα του Tiferet Adam, ραβ. Σιμόν μπεν Χασόν επονομαζόμενο Ραβ α Χασίντ, ραβ. Μεναχέμ α Κοέν μπεν Αρντούτ που προσκλήθηκε την εποχή του σουλτάνου Αμπντούλ Αζίζ από τον μεγάλο βεζίρη Φουάντ Πασά να επισκεφτεί την Κωνσταντινούπολη μαζί με τους αρχιραββίνους Παλάτσι της Σμύρνης και Γιακίρ Γκουερόν της Ανδριανούπολης για να ρυθμίσουν το ζήτημα της παύσης του αρχιραββίνου της Κων/πόλης Γιακόβ Αβιγκντόρ ( ), ζήτημα που δίχασε βαθιά την Κοινότητα μετά το περιστατικό που προκάλεσε ο ραβ. Ισάκ Ακρίς, που είχε αφορίσει τον κόμη Αβραάμ ντε Καμόντο, επειδή ίδρυσε το πρώτο μοντέρνο σχολείο, τη σχολή Περή Πασά,

5 362 Μωυσής Κ. Κωνσταντίνης που διηύθυναν οι Μπενουά Μπράνσγουικ και ο Ζυλ Νταλέμ, ραμπί Χαίμ α Λεβί το Γιαννιώτη. Ο τελευταίος αρχιραββίνος των Σερρών υπήρξε ο ραβ. Σαμουήλ Ραφαήλ μπεν Χαμπίμπ ( ) ( ), απόγονος του ραβ. Γιακόβ μπεν Χαμπίμπ του 16 ου αι., συγγραφέας του ayin Yaacov. Ο ραβ. Σαμουήλ υπήρξε ένας μεγάλος ταλμουδιστής, ταλαντούχος ιεροκήρυκας και αξιόλογος ποιητής. Στο παρουσιαστικό ήταν ένας άντρας σπάνιας ομορφιάς. Ήταν προικισμένος με μια φωνή τόσο καθάρια, τόσο γλυκιά, τόσο μελωδική και αγγελική που το Κιπούρ και το Σιμχά Τορά, πολλοί Μουσουλμάνοι και κυρίως ελληνικές χριστιανικές οικογένειες έρχονταν στη Συναγωγή για να τον ακούσουν να λειτουργεί μέσα στη μεγαλειώδη ομορφιά του. Διατήρησε τη δροσιά της φωνής του και τη φυσική του ομορφιά μέχρι τα γηρατειά του. Έφτασε στην ηλικία των 74 ετών, αφού γεννήθηκε το 5573 και πέθανε στις 27 Αβ Μετά το θάνατό του, η Κοινότητα δεν είχε πια αρχιραββίνο. Ο οικονομικός μαρασμός επιταχύνει την παρακμή, η αδιαφορία εντείνεται και οι απόπειρες που έγιναν για να κρατήσουν κάποιο περαστικό ραβίνο δεν τελεσφόρησαν. Η μεγάλη συναγωγή και το Μιντράς Οι Σέρρες είχαν πάντοτε μια μοναδική συναγωγή, που με τις διαστάσεις της και κυρίως με τους ωφέλιμους χώρους επαρκούσε για τις θρησκευτικές ανάγκες όλης της Κοινότητας. Οι παλιές Ασκαμότ απαγόρευαν την ανέγερση μιας νέας Συναγωγής. Φαίνεται ότι καυγάδες, ρήξεις, διαφορές ξέσπαγαν ανά πάσα στιγμή και διατάραζαν τη γαλήνη της Κοινότητας. Οι αρχιραββίνοι, θέλοντας να εδραιώσουν την ενότητα όλων των ομάδων, αποφάσισαν να μην επιτρέψουν το άνοιγμα άλλων τόπων προσευχής. Για όσους πιστούς διέμεναν στην εβραϊκή συνοικία ή στο Καλβασάρα ήταν εφικτό να υπόκεινται στις εντολές της ραβινικής αρχής, αλλά με την πάροδο του χρόνου οι οικογένειες πολλαπλασιάστηκαν και δημιουργήθηκαν νέες ανάγκες. Η μεγάλη Συναγωγή, που είχε πολλούς αιώνες ύπαρξης πίσω της, απειλούσε να καταρρεύσει. Καταστράφηκε και ξαναχτίστηκε κατά τα τέλη του 18 ου αιώνα ή στις αρχές του 19 ου υπό τη ραββινεία του ραβ. Αβραάμ Στρούσα. Ήταν πολύ μεγάλη και πολύ επιβλητική στην όψη. Είχε χωρητικότητα ατόμων. Η τεβά, κυκλικού σχήματος, ήταν στο μέσον του κτιρίου και είχε πολλά μέτρα ύψος. Η πρόσβαση εκεί γινόταν από μια σκάλα με 15 σκαλιά. Το κατώτερο μέρος ήταν στολισμένο με τοιχογραφίες που αναπαριστούσαν τοπία και εκεί υπήρχαν τα ονόματα ευεργετών ή συνδρομητών και στο υψηλότερο μέρος, κάτω από τα στασίδια του ημικύκλιου, περιτριγυριζόταν από τζαμαρίες που την πλημμύριζαν με φως. Τα 26 παράθυρά της είχαν συμβολική έννοια: αναπαριστούσαν το άθροισμα των 4 γραμμάτων του θείου τετράγραμμου.

6 Η εβραϊκή παρουσία στις Σέρρες μέχρι το Ολοκαύτωμα 363 Αυτό το είδος αρχιτεκτονικής ήταν μοναδικό στην περιοχή πόσο μάλλον που το κεντρικό μέρος του οικοδομήματος ξεπερνούσε σε ύψος εκείνο της γειτονικής εκκλησίας της Αγίας Φωτεινής. Ο ναός αυτός επαρκούσε για τις λατρευτικές ανάγκες όλης της κοινότητας. Εξάλλου, οι βοηθητικοί της χώροι συγκεντρωμένοι περιελάμβαναν ένα υπερώο για γυναίκες (snoga), μια γεσίβα, μια ραβινική βιβλιοθήκη αρκετά σημαντική, μια αίθουσα μελέτης, ένα δωμάτιο για φιλοξενία περαστικών φτωχών ομοθρήσκων hakneset orhim (σύναξη των επισκεπτών) και στο ισόγειο, ένα δωμάτιο προσευχής που στο παρελθόν χρησίμευε ως meldar (δημοτικό σχολείο). Κατά το δεύτερο ήμισυ του 16 ου αιώνα ο πληθυσμός, αισθανόμενος πολύ περιορισμένος εντός των τειχών, άρχισε να δημιουργεί νέα εστία σ ένα προάστιο αρκετά απομακρυσμένο από το κέντρο. Πρόκειται για το προάστιο Αραμπαντζιλάρ, αποκαλούμενο επίσης συνοικία Ντόγκαρμπυ. Οι πιστοί εξακολούθησαν, όπως στο παρελθόν, να συχνάζουν στη Μεγάλη Συναγωγή για να ασκήσουν εκεί τη λατρεία τους, αλλά, συν τω χρόνω, αντιλαμβάνονταν ότι αυτό δεν μπορούσε να συνεχιστεί. Η διαδρομή ήταν πολύ μακριά. Το χειμώνα οι δρόμοι μετατρέπονταν σε χαντάκια και το καλοκαίρι η ζέστη ήταν ανυπόφορη. Οι πιστοί του καινούργιου προαστίου αποφάσισαν να χτίσουν, παρά το παλιό καταστατικό, ένα μιντράς δηλαδή ένα τόπο προσευχής μικρότερων διαστάσεων. Αυτό υπήρξε το έναυσμα αδελφοκτόνων αγώνων που κατέληξαν σ ένα τραγικό γεγονός: το φόνο ενός πιστού, του Γιοσέφ Τσαλμόνα, που έπεσε θύμα ενός υπερβολικού φανατισμού. Για να εορτάσουν τις λειτουργίες του Μιντράς χρειαζόντουσαν μερικούς κυλίνδρους του Νόμου. Πού να τους βρούνε; Η Μεγάλη Συναγωγή είχε πολλούς. Αποφάσισαν να αρπάξουν μερικούς κρυφά και νύκτα μπήκαν από τα αποχωρητήρια του παλιού meldar της Συναγωγής. Κατά τη διάρκεια της αψιμαχίας που προκλήθηκε από αυτή την αρπαγή των Σεφαρίμ, μια Παρασκευή απόγευμα, ο Γιοσέφ Σαλμόνα φονεύθηκε από τα χτυπήματα των στιλέτων μερικών θερμοκέφαλων. Το επεισόδιο αυτό διατάραξε επί μακρό την ειρήνη της Κοινότητας και υπήρξε η αρχή αμοιβαίου μίσους και παρεξηγήσεων που δεν διαλύθηκαν παρά μόνο με την πάροδο του χρόνου. Αυτό συνέβαινε τον καιρό του «los Vente y dos»: ομάδας νέων από αστικές οικογένειες, οπαδών της προόδου της Κοινότητας. Εκκλησιαστικοί λειτουργοί, ψάλτες και παϊτανίμ Η Κοινότητα των Σερρών είχε πάντα λειτουργούς (hazanim), ψάλτες (mezmarim) και paitanim πρώτης κλάσης. Ο Εβραίος των Σερρών αγαπούσε τη ζωή. Είχε ένα ιδιαίτερο γούστο για τις τέχνες γενικά και για τη μουσική ειδικά. Όλοι, άντρες και γυναίκες, τραγουδούσαν σωστά και εκτιμούσαν δεόντως εκείνους που είχαν μελωδική φωνή κι ευχάριστο παρου-

7 364 Μωυσής Κ. Κωνσταντίνης σιαστικό. Ένας χαζάν άχαρος, κακοντυμένος, δύσμορφος και πονεμένος από το παραμικρό σωματικό ελάττωμα δεν μπορούσε να γίνει ευχάριστος στα μάτια ενός Σερραίου ακόμη κι αν ήταν άγγελος του Κυρίου και στη μουσική ένας Παγκανίνι. Επίσης οι ιερουργοί στις Σέρρες είχαν τη φήμη ότι είναι βιρτουόζοι του χαζανούτ και κανείς δεν μπορούσε να παινευτεί ότι τους ξεπερνούσε στην τέχνη της εκτέλεσης των λειτουργιών, να μελοποιούν έναν ύμνο ή ένα λειτουργικό κομμάτι και να απαγγέλλουν το εβδομαδιαίο σιντρά και την αφταρά του. Εκείνοι που άκουσαν να ιερουργεί έναν Ζοζέφ Αμαρίλιο, έναν ραβ. Μοσέ Αμαρίλιο, έναν ραβ. Αρόν Αμαρίλιο, έναν ραβ. Αβραάμ Ματαλών κ.λπ., είχαν μια ανάμνηση που δεν έσβησε ποτέ από το μυαλό τους. Ο ηλικιωμένος χαχάμ Αβραάμ Μπουένο ήταν αξεπέραστος στην τέχνη του να ψάλλει τα πιζμονίμ του Σιμχά Τορά και εκείνα του ραβ. Ισραέλ Νατζάρα. Όπως προανέφερα, ο Σερραίος είναι πολύ ευαίσθητος στο ωραίο. Πράγματι γεύεται με ηδονή τις όμορφες μελωδίες και ξέρει να τις αισθανθεί καλλιτεχνικά. Στις Σέρρες, όπως και στην Ανδριανούπολη, κάθε Εβραίος έχει ένα αηδόνι στο λαρύγγι του. Η ψυχή του, σαν αιολική άρπα, πάλλεται και συγκινείται με κάθε καλλιτεχνική εκδήλωση λυρικής ή θρησκευτικής υφής και, καθώς είναι προικισμένος με ωραία φωνή, αρέσκεται να θέτει την αριστοτεχνία του στις υπηρεσίες της λατρείας. Πρέπει να αποδώσουμε αυτή την ιδιαιτερότητα στη γλυκύτητα του κλίματος της πόλης, στη διαύγεια του γαλανού της ουρανού, στη διαφάνεια, στο κρύσταλλο των ποταμών της, στη μουρμούρα των πηγών της, στο αρμονικό θρόισμα της αύρας της, στη μεγαλοπρέπεια των ασύγκριτων κήπων της, των περιβολιών της, των δασών της, όπου τιτιβίζουν πρωί και βράδυ τ αηδόνια, τα σπουργίτια και μια ποικιλία άλλων ωδικών πτηνών ή ακόμη στο μεγαλείο των ανατολών και δύσεων του ηλίου. Αλλά, ποιος θα μπορούσε να βεβαιώσει, ότι αυτές οι επιρροές που αιωρούνταν στον αέρα αυτής της πόλης δεν έχουν συμβάλει στον εκλεπτισμό του γούστου, του ήδη έμφυτου, αυτών των υμνογράφων οι οποίοι, όπως οι μαφτιρίμ της Αδριανούπολης και οι λεβίτες του Ναού, ήταν υπερήφανοι να εξυψώνουν με την τέχνη τους, τη λαμπρότητα των λειτουργιών, των εορτών, των γάμων, των περιτομών και των τελετών που εορτάζονταν μέσα στη Μεγάλη Συναγωγή. Από την άλλη πλευρά, γνωρίζουμε ότι το αισθητήριο της ανατολίτικης μουσικής (τουρκική, περσική, αραβική) ήταν εξαπλωμένο παντού στην Ανατολή, κυρίως από την εποχή του Σουλεϊμάν του Μεγαλοπρεπούς και του Σελίμ του Β. Οι τεκέδες (οι μονές) των δερβίσηδων mevlevis, ήταν εγκατεστημένοι σε όλες τις σημαντικές πόλεις. Οι αιρετικοί αυτής της αδελφότητας γιόρταζαν τις μυστικές τους ακολουθίες συνοδεύοντάς τις με νεΐ, είδος μακριού φλάουτου που παράγει μια γλυκιά μουσική, διαπεραστική, μελαγχολική και

8 Η εβραϊκή παρουσία στις Σέρρες μέχρι το Ολοκαύτωμα 365 νοσταλγική. Οι ιερουργοί, οι ψάλτες και οι εβραίοι υμνογράφοι θεωρούσαν χρέος τους να παρίστανται κάθε Πέμπτη στις λειτουργίες των δερβίσηδων για τους οποίους οι μέθοδοι ματζόρε και μινόρε των ασιατικών μουσικών δεν είχαν μυστικά. Έτσι, πηγαίνοντας στο σχολείο τους, ένας μεγάλος αριθμός λειτουργών της Συναγωγής είχαν εξοικειωθεί με τις ανατολίτικες μελωδίες που τις προσάρμοζαν στους ύμνους (πιουτίμ) και στις δικές μας μελωδίες (πιζμονίμ). Ορισμένοι από αυτούς τους δασκάλους, που πλούτισαν το ρεπερτόριο της μουσικής της συναγωγής, κατάγονται από την Κων/πόλη, τη Σμύρνη, την Αδριανούπολη και το Διδυμότειχο. Στις Σέρρες, μόνο τα ονόματα ραβ. Αβραάμ Μπουένο και του ραβ. Αβραάμ Ματαλών διασώθηκαν από τη λησμονιά. Αλλά αυτοί δεν είναι παρά οι επίγονοι των Δασκάλων του άλλοτε. Καθηγητές εβραϊκής και ιερών γραφών Υπήρχαν καθηγητές που ήταν πραγματικοί σοφοί: όπως ο ραβ. Αβραάμ Ματαλών που άκμασε τις τελευταίες δεκαετίες του 19 ου αι. αλλά και οι ραβ. Μείρ Τσιμίνο, ραβ. Ααρών Ζοζέφ Περαχιά, ραβ. Ιακώβ Πασσύ, απόγονος του μεγάλου σοφού ραβ. Ιακώβ Πασσύ του 16 ου αι., ραβ. Μωσέ Αμαρίλιο, ραβ. Χαΐμ Μπεχάρ Αβραάμ. Χαΐμ Καμπιλί (απεβίωσε το 1937) και ραβ. Σαλτιέλ Ασκεναζί συνέβαλαν, σε μεγάλο βαθμό, στο να διαδώσουν με τη διδασκαλία τους την ουσία των εβραϊκών και τη γνώση της εβραϊκής κουλτούρας, θρησκευτικής και ηθικής. Πριν από αυτούς υπήρξε ο ραβ. Ναθάν που δίδασκε εβραϊκά και θρησκευτικά στις Σέρρες. Σχολεία, θρησκευτικές αδελφότητες, σύλλογοι κοινωνικής αλληλεγγύης και παιδείας Όπως οι εβραϊκές κοινότητες σ όλα τ άλλα μέρη, έτσι και η Κοινότητα των Σερρών, συντηρούσε από αμνημονεύτων χρόνων μια ή δύο αίθουσες οι οποίες, υπό το αρχαϊκό όνομα μελντάρ (meldar), παρείχαν στα παιδιά την παιδεία της θρησκείας, της Βίβλου, της εβραιο-ισπανικής και της αριθμητικής. Προς τα δεύτερο ήμισυ του 19 ου αιώνα, ανέγειραν ένα κτίριο πιο άνετο, μεγάλο, ευρύχωρο, καλά αεριζόμενο που περιλάμβανε μια αυλή, ένα περιβόλι με οπωροφόρα κι ένα υπόγειο. Ήταν το Ταλμούδ Τορά για όλα τα παιδιά της Κοινότητας. Εκεί δίδασκαν εβραϊκά, Βίβλο, το τελετουργικό, εβραϊκή γραμματική, το Νόμο του Ισραήλ, τουρκικά και γαλλικά. Δίδασκαν επίσης, για λίγο χρονικό διάστημα, ελληνικά ανώτερου επιπέδου που ήταν απαραίτητα για τις εμπορικές σχέσεις με τους Έλληνες χοντρέμπορους της πόλης και της περιοχής. Ήδη πριν την κατασκευή του Ταλμούδ Τορά και την αναδιοργάνωσή του, μερικές οικογένειες της αστικής τάξης βρίσκοντας ανεπαρκή για τα παιδιά τους τις βασικές γνώσεις που λάμβαναν στις αίθουσες, συνεισέφε-

9 366 Μωυσής Κ. Κωνσταντίνης ραν και έφεραν έναν καθηγητή που τους δίδασκε γαλλικά, παράλληλα με τις γενικές γνώσεις, απαραίτητες για έναν νέο καλής οικογενείας. Έτσι διαπλάστηκαν μερικοί νέοι των καλύτερων οικογενειών μεταξύ των οποίων πρέπει να αναφέρουμε τον Αβραάμ Σημαντώβ, χοντρέμπορο, που απεβίωσε στην Αλεξάνδρεια, πατέρα του Μεναχέμ Σημαντώβ που χρημάτισε πρόξενος του βασιλείου της Ιταλίας και πέθανε στη Θεσ/νίκη. Ο Χαΐμ, ο αποκαλούμενος Βιτάλ Μωσέ Φαρατζή, δικηγόρος, νομικός σύμβουλος της Γενικής Διοίκησης της δημόσιας οθωμανικής επιχείρισης καπνών, γερουσιαστής της αυτοκρατορίας, που πέθανε στην Κων/πολη, ο πατέρας του οποίου Μουσονασί Φαρατζή, πρώην πρόξενος της Αυστροουγγαρίας, υπήρξε μια από τις πιο εξέχουσες προσωπικότητες της κοινότητας Σερρών. Ο Λάζαρος Εσκενάζη, δικηγόρος, ο πατέρας του οποίου, Μπεχόρ Εσκενάζη, υπήρξε αυτοκρατορικός αρχιταμίας της νομαρχίας Δράμας. Τον καθηγητή που έφεραν τον έδιωξαν μετά από ένα μικρό σκάνδαλο κατά τους μεν, ή κατ άλλους, χάρη στις υποκινήσεις των αντιδραστικών, που έβλεπαν στην εισαγωγή των γαλλικών μια οπισθοδρόμηση των εβραϊκών και ένα κίνδυνο για την εβραϊκή πίστη. Αλλά το πρώτο άνοιγμα είχε γίνει. Οι πρooδευτικές οικογένειες που είχαν σαφή γνώση των αναγκών των σύγχρονων καιρών επέμεναν στην πρόοδο. Περί το 1880 έφεραν από τη Θεσσαλονίκη ένα νέο δάσκαλο Γαλλικών, τον Γκουαρτζέλα που έκανε επίσης τα μαθήματά του στο Ταλμούδ Τορά, αλλά που ήταν μόνο για μια ελίτ. Η μάζα ουδόλως επωφελείτο. Η επίσημη πλευρά, η Κοινότητα, ακολουθώντας το δρόμο των μεταρρυθμίσεων, έφερε από τη Θεσσαλονίκη ένα νέο καθηγητή Γαλλικών απόφοιτο των Σχολείων της Alliance Israelite Universelle, ιδρυθέντων σ αυτή την πόλη το Ήταν ο Ιακώβ Αζαριά, που πέθανε στη Βιέννη, και που διηύθυνε το νέο σχολείο με διακριτικότητα. Οι αντιδραστικοί κινητοποιούνταν ακόμη, αλλά μάταια. Το σύνθημα εκκίνησης είχε δοθεί και ένα νέο πνεύμα φυσούσε πάνω στην Κοινότητα. Ωστόσο, ελλείψει πόρων, ο νέος καθηγητής απολύθηκε. Υπηρέτησε για λίγο καιρό ως καθηγητής Γαλλικής στο ελληνικό Γυμνάσιο και αργότερα στο αυτοκρατορικό Λύκειο που μόλις είχε ιδρυθεί στις Σέρρες. Αργότερα εγκατέλειψε την εκπαίδευση και εισήλθε στην υπηρεσία της Οθωμανικής επιχείρησης καπνών (Ντεμίρ Χισσάρ, Πράβι, Καβάλα) και τελικά έγινε διευθυντής ενός μεγάλου αυστροουγγρικού οίκου καπνών. Η κοινότητα των Σερρών περνούσε εκείνη την εποχή μια κρίση που θα μπορούσε να αποβεί μοιραία. Με τους πενιχρούς πόρους που διέθετε, δεν ήταν πλέον σε θέση να διασφαλίσει τη συντήρηση του καινούργιου σχολείου. Ωστόσο δεν χάθηκε κάθε ελπίδα. Μετά από μια ανάπαυλα μερικών ετών, οι γονείς που επέμεναν να δώσουν στα παιδιά τους τις πρώτες βάσεις μια μοντέρνας εκπαίδευσης, προσέλαβαν, με δικά τους έξοδα, έναν εκπαιδευτικό που θα δί-

10 Η εβραϊκή παρουσία στις Σέρρες μέχρι το Ολοκαύτωμα 367 δασκε τα γαλλικά μερικές ώρες το πρωί. Ο Ιακώβ Οβαδία έγινε αργότερα δικηγόρος. Ο Μερκάδο Μπανρουμπή, γιος ενός εμπειρικού γιατρού, ο Σολομών Κούνιο κλπ. δίδαξαν κατά καιρούς. Αλλά η κατάσταση αυτή δεν μπορούσε να διαρκέσει πολύ. Ζήτησαν τη συνδρομή της Alliance για να τους αναδιοργανώσει το σχολείο. Η Alliance τους έδωσε επιχορήγηση. Το σχολείο γνώρισε τότε μια περίοδο ιδιαίτερης ακμής. Μετά ακολούθησαν οι κα Ντόλμαν, Βενιαμίν Χακίμ, Μιτράνι, Ιακώβ Εσκενάζη που διηύθυναν το σχολείο, που αυτή τη φορά ξανακτίστηκε χάρη σε δωρεές που έδωσε η Κοινότητα από κονδύλια χορηγηθέντα από παλιούς μαθητές, οι οποίοι έδωσαν στις Σέρρες και τη Θεσ/νίκη κάποιες θεατρικές παραστάσεις (1908), καθώς και με τη συνδρομή της Alliance και της βαρώνης Εντ. ντε Ρότσιλντ (η τελευταία ζητήθηκε από το στρατηγό Βεράντ, τότε αρχηγό της γαλλικής αποστολής για την αναδιοργάνωση της οθωμανικής χωροφυλακής στις Σέρρες). Το σχολείο αυτό έγινε βορά των φλογών, όταν οι Βούλγαροι πυρπόλησαν την πόλη το Μέχρι τότε η κοινότητα των Σερρών είχε, όπως κάθε εβραϊκή κοινότητα, τις θρησκευτικές της αδελφότητες (hevrot), τις φιλανθρωπικές και εκπαιδευτικές της οργανώσεις. Οι βαλκανικοί πόλεμοι και ο Α Π.Π. έθεσαν τέλος σ αυτή την αγαθοεργή δράση και στην πρόοδο της κοινότητας. Μετά τον εμπρησμό της πόλης οι κάτοικοί της μετανάστευσαν μαζικά στη Βουλγαρία (Σιλίστρια, Σόφια, Νευροκόπι, Γιάμπολι), καθώς επίσης στη Δράμα και την Καβάλα μέχρι τη χρονική στιγμή που η πόλη καταλήφθηκε από την Ελλάδα και άρχισε να επανέρχεται ο πληθυσμός της. Αυτό έγινε σταδιακά, γιατί η έλλειψη στέγης δεν διευκόλυνε την επιστροφή των κατοίκων της. Εκείνοι που την πλήρωσαν περισσότερο ήταν οι Εβραίοι. Αφ ης στιγμής διασκορπίστηκε η Κοινότητα, η πλειονότητα των μελών της εγκαταστάθηκαν στη Δράμα, στη Θεσ/ νίκη και αλλού. Όσον αφορά την προ του Α Παγκοσμίου Πολέμου περίοδο, η κοινότητα επιτελούσε ένα σύνολο έργων που την τιμούσαν. Το Μπικούρ Χολίμ με τους γιατρούς του, το φαρμακοποιό του, και τους φύλακές του, ασχολείτο με τους άπορους ασθενείς, στους οποίους εξασφάλιζε εκτός από ιατρική περίθαλψη, το γάλα, τα πουλερικά και τα καύσιμα του χειμώνα. Οι τρεις αδελφότητες (hevrot),της levaya, της rehitsa και των kevarim είχαν ως αποστολή να ασχολούνται με ό,τι σχετίζεται με τις κηδείες, το πλύσιμο και την ταφή των νεκρών. Τα μέλη αυτών των αδελφοτήτων, συγκεντρώνονταν όλα σε ένα χώρο του ναού αμέσως μετά τη λειτουργία του Σαμπάτ το πρωί, όπου ένας ραβίνος τους έκανε μια μικρή ομιλία παροτρύνοντάς τους να εκπληρώνουν σωστά τα καθήκοντά τους του καλού Εβραίου, να ακολουθούν τις ηθικές και θρησκευτικές επιταγές της Τορά. Στη συνέχεια μοίραζαν στους παριστάμενους ένα βραστό αυγό, ενχαμινάδο που το έβρεχαν μ ένα μικρό ποτήρι ρακί. Αυτό ονομαζόταν «tanda».

11 368 Μωυσής Κ. Κωνσταντίνης Οι χαβερίμ (τα μέλη των αδελφοτήτων) πήγαιναν να προγευματίσουν με την οικογένειά τους και στη συνέχεια, μετά από σύντομη ανάπαυση, άλλοι επισκέπτονταν τους συγγενείς τους ή ασθενείς, άλλοι έσπευδαν να παρακολουθήσουν τις ευλαβείς διαλέξεις των οργανώσεων, όπως εκείνες του «Marpe lanefech» ή του Ζοάρ, άλλοι επίσης πήγαιναν στη Συναγωγή στην ανάγνωση των ψαλμών ή στις ωδικές ασκήσεις των paitanim. Τέλος, άλλοι έκαναν ένα μικρό περίπατο και συζητούσαν, καθ οδόν, για την περασά της ημέρας, το σχολιασμό του Ρασί, τα κοινοτικά ζητήματα, τη διοίκηση του Μπικούρ Χολίμ, για την εξυπηρέτηση του κρεοπωλείου κ.λπ., αλλά ποτέ για πράγματα βέβηλα, επιχειρήσεις ή άλλα. Επέστρεφαν για το γεύμα το μεσημέρι. Ετρωγαν καλά προς τιμή του Σαμπάτ, έκαναν σιέστα και ξανάπαιρναν το δρόμο προς τη συναγωγή, όπου οι μαθητές του Σχολείου υπό τη διεύθυνση του καθηγητή της εβραϊκής τραγουδούσαν με τους παραδοσιακούς taamim ένα απόσπασμα σενί (δεύτερο) της περασά της ημέρας, ένα κεφάλαιο του Ησαΐα, των Παροιμιών, του Εκκλησιαστή του Σολομώντα, του Ιώβ, του Δανιήλ, της Ρούθ, των Περκέι Αβότ, του Μι Καμόχα, και ό,τι άλλο σύμφωνα με την εποχή. Όταν έφτανε η ώρα της Μινχά, προσεύχονταν, τραγουδούσαν ψαλμωδίες και άκουγαν το κήρυγμα, όταν γινόταν. Λίγος περίπατος, επιστροφή στο ναό, Αρβίτ, Αβνταλά και μετά περνούσαν τον καιρό τους στους γείτονες. Με την ανάπτυξη του σχολικού έργου, δημιουργήθηκαν οργανώσεις πιο σύγχρονου χαρακτήρα: η Αδελφότητα, οι Φίλοι της εκπαίδευσης, η σχολική βιβλιοθήκη, η αδελφότητα νεανίδων, οργάνωση αγαθοεργίας, η νεολαία του Ισραήλ (νααρέι μπνέι Γισραέλ), ένας σύλλογος, στον οποίο σύχναζε η ελίτ της κοινότητας και ξένοι. Μετά τους βαλκανικούς πολέμους, προς ενίσχυση του σιωνισμού, ιδρύθηκαν στις Σέρρες σιωνιστικές αθλητικές οργανώσεις: η Μακάμπι, η «Θεόδωρος Έρτσελ». Διοικητική επιτροπή και πρόσθετα έργα Πριν από τη διάλυση της κοινότητας, κατά τη διάρκεια των τελευταίων πολέμων, επικεφαλής ήταν ο αρχιραββίνος ο οποίος, μαζί με το κοινοτικό συμβούλιο και τους παρνασίμ ασχολούνταν με τα γενικά ενδιαφέροντα της κοινότητας και τις σχέσεις με τις αρχές (φόροι, δικαίωμα κεφαλικού φόρου, πέτσα, διαχείριση των ιδρυμάτων κλπ). Το συμβούλιο εκλεγόταν με περιορισμένη ψηφοφορία. Μόνο όσοι πλήρωναν πέτσα είχαν δικαίωμα ψήφου. Το συμβούλιο διόριζε τις επιτροπές για τη διαχείριση του σχολείου, του Μπικούρ Χολίμ, του κρεοπωλείου, των σοχετίμ, της κνέσετ ορχίμ (έργο βοήθειας στους διερχόμενους άπορους), την επιτροπή της συναγωγής, των θρησκευτικών αδελφοτήτων κ.λπ. Υπό την ελληνική διοίκηση, η κοινότητα είχε ένα αναγνωρισμένο από τις αρχές συμβούλιο από το οποίο εξαρτώντο η σχολική επιτροπή, η επιτροπή συναγωγής και κοινωνικής βοηθείας, κ.ά.

12 Η εβραϊκή παρουσία στις Σέρρες μέχρι το Ολοκαύτωμα 369 Συστατικά στοιχεία της Κοινότητας Όταν ρίχνει κανείς μια γρήγορη ματιά στο παρελθόν της κοινότητας των Σερρών αντιλαμβάνεται ότι αποτελεί συγκέντρωση ανθρώπων διαφορετικής προέλευσης. Εύκολα αναγνωρίζει τις παρακάτω ομάδες: α) βυζαντινή ομάδα. Είναι η πιο παλιά. Σ αυτήν ανήκουν οι Οβαδία, οι Γκαλιμίδι, οι Χαζάν, οι Μισραχί, οι Καρανφίλ (παραμόρφωση του Καροφίλος), οι Μεσουλάμ κ.λπ. β) ομάδα ασκεναζί. Οι Ασκεναζί που φέρουν αυτό το πατρωνυμικό όνομα περιλαμβάνουν πολλές οικογένειες: τους Φάις (Weiss), τους Σίμχα. Επίσης το όνομα Μπουλίσα, παραφθορά της νοικοκυράς είναι εσκεναζίτικης καταγωγής επίσης παρατήρηση για κείνους που ονομάζονται Σουνχούλα (διάβαζε Σιμπούλα Εύθυμη). γ) ομάδα ισπανοπορτογαλλική. Είναι οι απόγονοι των εξόριστων της Αραγώνας, της Καστίλλης, της Ανδαλουσίας και της Πορτογαλίας. Οι Αμπολάφια, οι Ασκαλόνι, οι Γκατένιο, οι Αμπραβανέλ, οι Αλμοσλίνο, οι Μπενβενίστε, οι Αμαρίλιο, οι Πάσσι, οι Σαπόρτα, οι Ασσέο, οι Αμόν, οι Μπουένο, οι Κάστρο, οι Καλδερών, οι Μπενφοράδο, οι Ερρέρα, οι Γκαλέγκος, οι Ατίας, οι Μουσάφια (από το Άμστερνταμ και το Αμβούργο). δ) ιταλική ομάδα. Οι Βενέτσια, οι Περαχιά, οι Αλκοσέρ. Τα ονόματα Μποναφίλια, Μπονόμο ή Μπουονόμο και Τζουλιέτα είναι ιταλικής καταγωγής. ε) αφρικανική ομάδα. Οι Σερρέρο, οι Καμπιλί, οι Τζεμπέλι, οι Αλτσέιχ. στ) ετερογενείς ομάδες. Οι Αζαριά (από τη Βέροια), οι Σημαντόβ (από την Κέρκυρα), οι Μπαρκή (από τη Σμύρνη), οι Μπιτσατσή ή Μπειτσετζί (από την Αδριανούπολη). Οι Πρίσναλη (από την Πρίστινα), οι Ματαλών, οι Μπενσοάμ, οι Νεγρίν (από τη Λάρισα), οι Χιότι (από τη Χίο), οι Μπαχάρ (από την Κων/πολη), οι Γενή, Μπενοζίλιο, Κούνιο, Μπουρλά, Κασσάβι, Μάρκους, Γκάβιος. ζ) ομάδα Θεσσαλονίκης. Στην ομάδα αυτή ανήκουν πολυάριθμες αστικές οικογένειες που ήρθαν να εγκατασταθούν από τη Θεσσαλονίκη στις Σέρρες διά μέσου των αιώνων και ιδίως το 19 ο αι.: οι Αρδίτη, οι Φλωρεντίν, οι Χασσίδ, οι Σαπόρτα, οι Μπρούδο, οι Σαλτιέλ, οι Κόβο, οι Σιμχά, οι Ρούσο, οι Μπενοζίλιο, οι Αβαγιού (Αμπιόμ;) κ.λπ. Σε τί αριθμό ανερχόταν αυτός ο πληθυσμός δεν γνωρίζουμε με ακρίβεια. Μιλούσαν για 600 οικογένειες τον καιρό του «los vinte y dos» μεταξύ 1860 και Αν σκεφτεί κανείς ότι οι Κοινότητες της Δράμας, της Καβάλας, του Νευροκοπίου, της Ξάνθης και της Ζιλαχόβα ιδρύθηκαν από Ισραηλίτες των Σερρών, ο αριθμός δεν είναι υπερβολικός. Αλλά έκτοτε έπεσε στις 300 ή 180 οικογένειες. Από τον καιρό της πυρκαγιάς, που έβαλαν οι Βούλγαροι, η πόλη των Σερρών άδειασε από ολόκληρο τον πληθυσμό της. Μερικοί επέστρεψαν στην πόλη και σχημάτισαν μαζί με ξένα προς την

13 370 Μωυσής Κ. Κωνσταντίνης παλιά κοινότητα στοιχεία έναν οικισμό 130 οικογενειών. Η Κοινότητα είχε περί το 1880 περίπου 300 οικογένειες, πράγμα που σημαίνει περίπου ψυχές. Αν η κοινότητα μπόρεσε να έχει 600 οικογένειες, αυτό συνέβη τον καιρό της μεγάλης ευημερίας της πόλης που συμπίπτει με τον πόλεμο του διχασμού στην Αμερική ( ). Οι Σέρρες ήταν τότε ένα μεγάλο κέντρο παραγωγής βάμβακος με πολύ υψηλές τιμές. Δημιουργήθηκαν πολύ μεγάλες περιουσίες που συνεισέφεραν τα μέγιστα στην ευημερία της πόλης. Αλλά μετά τον Α Παγκόσμιο Πόλεμο, επήλθε η καταστροφή και η πόλη άρχισε να παρακμάζει. Μετά από αυτά τα γεγονότα που κατέστρεψαν πολλές οικογένειες, άρχισε το κίνημα μετανάστευσης προς άλλες επαρχιακές πόλεις: Δράμα, Ξάνθη, Νευροκόπι, Θεσσαλονίκη, Κωνσταντινούπολη. Η εβραϊκή παροικία των Σερρών αποτελούσε μια πραγματική αριστοκρατία και δεν είχε χάσει τίποτα από το παλιό της μεγαλείο. Οι ισραηλίτες αυτής της πόλης ξεχώριζαν από το αξιοπρεπές και περήφανο βάδισμά τους, από τα ιπποτικά και φιλόξενα ήθη τους, από τη σχολαστική καθαριότητα των σπιτιών τους. Ακόμη και τα σπίτια των φτωχών ήταν ανθισμένα και ασπρισμένα με ασβέστη. Τους αναγνώριζαν από το ότι ήταν περιποιημένοι, από τους λεπτούς τους τρόπους, από την κομψότητα της εμφάνισης, από τη φινέτσα των χαρακτηριστικών τους, από τους αριστοκρατικούς τρόπους των γυναικών και των κοριτσιών τους, από την λίγο υπεροπτική περηφάνια ακόμη και των απόρων, που δεν προσέφευγαν στην αγαθοεργία ή στην ευεργεσία παρά μόνο σε στιγμές πολύ μεγάλης απόγνωσης. Κοινωνική κατάσταση Οι Ισραηλίτες των Σερρών είχαν ως ενασχόληση τις τραπεζικές υποθέσεις, το χοντρεμπόριο (βαμβάκι, γλυκάνισο, όπιο, δημητριακά, βιοτεχνία) και το λιανικό εμπόριο. Άλλοι ήταν γιατροί, φαρμακοποιοί, δικηγόροι, χειροτέχνες και καταστηματάρχες. Μεταξύ αυτών, πολύ γνωστές ήταν οι οικογένειες του Αρόν Ασκαλονί, του Μερκάδο Ασκαλονί, του Αρόν Οβαδία, του Κάρα Γιάκο (Οβαδία) κ.λπ. Οι πατριαρχικές αυτές οικογένειες εκτιμούντο για το μεγαλείο, τη λάμψη, την αρχοντιά, την ιπποτική γαλαντομία που θύμιζαν τους μακρινούς τους προγόνους της Ισπανίας. Ακόμη και μέσα στον ξεπεσμό τους, που συμπίπτει με την παρακμή των μεγάλων φεουδαρχικών τούρκικων οίκων, είχαν διατηρήσει κάτι από το μεγαλείο του άλλοτε. Αυτό μπορεί να το πει κανείς εξίσου και για τις οικογένειες της ανώτερης αστικής τάξης που ως οικογένειες χοντρέμπορων, τραπεζιτών, πρακτόρων συναλλάγματος, προξένων και γιατρών, κατείχαν πρώτης τάξεως θέσεις στη ζωή της πόλης και της κοινότητας, όπως οι: Γιοσεφάτσι Φαρατζή, Μουχαονάτσι, Νταβιτσόν, Αβραμάτσι Φαρατζή, Αβραάμ Μπενρουμπή, Μπενβενίστε, τους Γκαλιμίδη, Χαΐμ Μπεντζόν, Γιεσουά Αμπραβανέλ, Σημαντόβ κ.λπ. Όλοι ήταν γνήσιοι απόγονοι, των Ισπανών ευγενών (hidalgos), των

14 Η εβραϊκή παρουσία στις Σέρρες μέχρι το Ολοκαύτωμα 371 εβραίων της Καστίλης, της Αραγονίας, της Καταλονίας, του Ναβάρο και της Ανδαλουσίας που είχαν διατηρήσει, ακόμη και στην παρακμή τους, την παλιά τους αρχοντιά. Προς το τέλος του 19 ου αιώνα, υπήρχαν ακόμη οικογένειες που ως έμποροι, τραπεζίτες, γιατροί, φαρμακοποιοί, δικηγόροι, απέλαυαν μιας επίζηλης κατάστασης. Οι οικογένειες Κούνιο (Ηλίας, Αβραάμ, Γκεντάλια) διακρίνονταν στο εμπόριο υφαντών και υφασμάτων. Οι Μπεχοράτσι Μπενβενίστε, πατέρας και γιος, που αργότερα εγκαταστάθηκαν στη Δράμα, Μωσέ Μπουρλά, πατέρας και γιος, οι Λάζαρος Εσκενάζη, ο Γιακώβ Οβαδία ως δικηγόροι. Οι Αβραάμ Μπενρουμπή και ο γιος του Μωΰς, οι Βιντάλ Μπενρουμπή. Οι Αμών ντε Μεντόνσα (αμερικανοί) ως γιατροί. Οι Γιουδά Κοέν που πέθανε στην Παλαιστίνη, Ιεσουά μπαρ Γεσουά ως φαρμακοποιοί, οι Αμπουλάφια, οι Σαμουέλ Ασκαλονί, οι Χαίμ Φλωρεντίν ως sandikeminis (θησαυροφύλακες της κυβέρνησης). Υπήρχαν, επίσης, ορισμένες οικογένειες, οι οποίες ως καταστηματάρχες, μικροέμποροι, παραγγελιοδόχοι, μικρο-ενεχυροδανειστές, χειροτέχνες κ.λπ., ζούσαν σε μια έντιμη άνεση, αλλά η πλειονότητα του πληθυσμού φυτοζωούσε και της έλλειπαν τα απαραίτητα προς το ζην. Αλλά και ο πιο φτωχός Εβραίος Σερραίος, είναι υπερήφανος και έχει σε αξιοσημείωτο βαθμό την αίσθηση της αξιοπρέπειας. Ποτέ Σερραίος δεν άπλωσε το χέρι για να ζητήσει ελεημοσύνη. Είναι ικανός να πεθάνει από την πείνα παρά να ταπεινωθεί. Ο άντρας, η γυναίκα, θα εργάζονταν ως οικόσιτοι υπηρέτες, υπηρέτριες, γυναίκες οικονόμοι ή παραδουλεύτρες, πλύστρες, τροφοί, παλιατζήδες, μάγειρες κ.λπ. προκειμένου να διατηρήσουν την ανεξαρτησία τους για να μην καταφύγουν στη δημόσια ελεημοσύνη. Η μόνη συνδρομή που δεχόταν ο Σερραίος, χωρίς να ξεπέφτει και χωρίς να νοιώσει μειωμένος είναι, όταν ένας Μαικήνας του έκανε ένα δάνειο ή του έδινε πίστωση για να ασκήσει ένα επάγγελμα ή μικρεμπόριο. Μαικήνες και φιλάνθρωποι Υπήρχαν, πράγματι, οικογένειες οι οποίες θεωρούσαν χρέος τους να τείνουν, με δική τους πρωτοβουλία και χωρίς να τους το ζητούν, χείρα βοηθείας σε κείνους που κέρδιζαν λίγα, στις απόκληρες από τη μοίρα οικογένειες. Προς τα μέσα του 19 ου αιώνα, ένας άνθρωπος που άφησε τη φήμη μεγάλου φιλάνθρωπου υπήρξε ο σενιόρ Γιοσεφάτσι Φαρατζή, πατέρας του Μ. Φαρατζή, πρόξενου της Αυστρίας και παππούς του δικηγόρου και γερουσιαστή Βιτάλ (Χαϊμ) Φαρατζή. Ένα μέρος της περιουσίας του το προόριζε για να συνδράμει τους πολυάριθμους οικογενειάρχες, δανείζοντας χρήματα χωρίς τον παραμικρό τόκο. Κάθε Κυριακή πρωί, οι προστατευόμενοί του παρέλαυναν μπροστά του για να λάβουν τα αποταμιευμένα γι αυτούς χρήματα που έπρεπε να επιστραφούν το απόγευμα της Παρασκευής για να τα ξαναπάρουν την επόμενη Κυριακή. Ηταν ένας διακριτικός τρόπος να κάνει

15 372 Μωυσής Κ. Κωνσταντίνης κάποιος αγαθοεργία, χωρίς να ταπεινώσει τον πλησίον του. Κανένας δεν γνωρίζει πόσες δυστυχίες ανακούφισε. Χάρη σ αυτή τη διαδικασία, πολυάριθμες οικογένειες δεν εγκατέλειψαν την οικογενειακή στέγη σ αυτούς τους καιρούς της σκληρής και δύσκολης ζωής. Λίγη ψυχολογία Ο Εβραίος Σερραίος, ο γνήσιος Εβραίος Σερραίος είναι αναπόσπαστα δεμένος με τη γη που τον γέννησε. Αγαπά την πατρίδα του και για τίποτα στον κόσμο δεν θα αποχωριζόταν τα μέρη που γεννήθηκε ή που αναπαύονται τα λείψανα των προγόνων του. Mόνο η αθλιότητα, η απόλυτη αθλιότητα και οι μεγάλες κακουχίες θα μπορούσαν να τον πείσουν να εκπατριστεί και αυτό με βαριά καρδιά. Ο Σερραίος είναι πιστός στις φιλίες του. Είναι μια αρετή που την καλλιεργεί με ιδιαίτερη φροντίδα. Με τρυφερή φροντίδα ενδιαφέρεται για τους αρρώστους, τους χτυπημένους από τη μοίρα, για κείνους που βρίσκονται σε ένδεια και κυρίως για εκείνους που, ενώ άλλοτε ζούσαν άνετα, έπεσαν σε ένδεια. Στην οικογενειακή και κοινωνική ζωή, εμφανιζόταν καλός σύζυγος, εξαιρετικός πάτερ φαμίλιας, στοργικός, καλός, προσηνής, προνοητικός, ειρηνικός, εξυπηρετικός χωρίς δουλικότητα, ελεήμων, χαρούμενος, και φιλόξενος. Όσον αφορά τη θρησκεία, είναι ευσεβής, χωρίς θρησκοληψία, συντηρητικός, αυστηρός, ανεκτικός προς τους άλλους. Ωστόσο, καθώς είναι μεσογειακός και έχει ήλιο στις φλέβες του, είναι, κατά καιρούς, επιρρεπής σε απότομες αλλαγές ψυχικής διάθεσης, που τον οδηγούν σε υπερβολές, παρεκτροπές και τον κάνουν να διαπράττει έκτροπα που είναι αταίριαστα με τη συνήθη λεπτότητα του χαρακτήρα τους και τους τρόπους του. Έτσι εξηγούνται, στο παρελθόν, οι ασυνήθιστοι θυμοί του προς τους θρησκευτικούς και λαϊκούς αρχηγούς του και στις υποθέσεις της συναγωγής, του σχολείου και τις υπηρεσίες των κρεοπωλών. Οι Σέρρες και οι εμποροπανηγύρεις τους Γνωρίζουμε το ρόλο που έπαιξαν κατά το μεσαίωνα, οι εμποροπανηγύρεις στη Δύση, όπως και στην Ανατολή. Λόγω των δυσκολιών στις επικοινωνίες, ήταν αναγκαίο οι άνθρωποι να μπορούν να εφοδιάζονται για μια μακρά περίοδο, εξ ου οι πανηγύρεις. Οι έμποροι προερχόμενοι απ όλες τις χώρες, συγκεντρώνονταν ορισμένες ημερομηνίες σε συγκεκριμένα μέρη και έφερναν εκεί τα εμπορεύματά τους σε μεγάλες ποσότητες. Πολύ γνωστά ήταν τα παζάρια που λάμβαναν χώρα στην Τροία, στην Reims, στη Λυών, στο Μποκαίρ, στο Λεντί στη Γαλλία, όπου συναντιούνταν οι Καταλανοί, οι Ιταλοί, οι Μαυριτανοί, οι Έλληνες, οι Λεβαντίνοι εκείνο του Λάιπζιγκ στη Γερμανία, του Νιζνί Νόβγκοροντ στη Ρωσία κλπ. Ήταν το ίδιο στην Ανατολή. Αλλά εδώ, τον καιρό των γενιτσάρων, είχαν σταματήσει από καιρό να συντηρούν τους δρόμους. Η ασφάλεια

16 Η εβραϊκή παρουσία στις Σέρρες μέχρι το Ολοκαύτωμα 373 ήταν ανύπαρκτη. Θα μπορούσε να αναφερθούν πολυάριθμες περιπτώσεις ληστειών, φόνων και λεηλασιών που λυμαίνονταν την Τουρκία και τρομοκρατούσαν τον τόπο. Τα βιβλία των ραββινικών γνωμοδοτήσεων μας πληροφορούν εκτενώς γι αυτό το θέμα. Αρκεί να αναφέρουμε το φόνο ολόκληρου καραβανιού ισραηλιτών εμπόρων που εξαφανίστηκε το 1617 (5377) στο γυρισμό προς τη Θεσσαλονίκη από την πανήγυρη της Ντόλια στην περιοχή της Πετρίς. Τα παζάρια οργανώνονταν σε μεγάλες πόλεις και μερικές φορές σε πόλεις ήσσονος σημασίας, σε τακτές εποχές. Οι χοντρέμποροι που πήγαιναν στην πανήγυρη έπρεπε να είναι πολλοί, εις τρόπον ώστε να σχηματίζουν ένα καραβάνι ικανό να αντισταθεί στις συμμορίες των ληστών. Οι χοντρέμποροι από κάθε περιοχή, έρχονταν στην πανήγυρη να εκθέσουν τα εμπορεύματά και τα τρόφιμά τους για να τα πουλήσουν ή για να τα ανταλλάξουν με άλλα προϊόντα. Τα εμπορεύματα ήταν ανάλογα με τη φύση τους, τοποθετημένα σε κασόνια, μπαούλα, κούτες ή τυλιγμένα σε μουσαμά για να τα βάζουν πάνω σε μουλάρια, άλογα, καμήλες, ή στο μέσον επιμήκων κάρων που τα έσερναν βουβάλια. Οι άνθρωποι ντύνονταν με ενδυμασίες αλβανικές, μουσουλμανικές (φουστανέλα, ποτούρ, τακία, κιούλα) και ήταν οπλισμένοι με ένα τουφέκι ή με καραμπίνα, η ζώνη τους γεμάτη από πιστόλια και στην ανάγκη στιλέτα. Μόλις τελείωνε η πανήγυρη, ξαναγυρνούσαν ανά ομάδες και ξανάρχιζε σε κάθε νέα πανήγυρη, γιατί αυτές ήταν πολυάριθμες. Υπήρχαν πανηγύρεις της ευρύτερης περιφέρειας. καθώς και άλλες τοπικού χαρακτήρα. Η εμποροπανήγυρη των Σερρών ήταν μια από τις πιο φημισμένες και πολυσύχναστες. Η κοιλάδα των Σερρών ήταν ο σιτοβολώνας της Μακεδονίας. Υπό την τουρκική κυριαρχία είχε τη φήμη μιας κοιλάδας, όπου έρρεε ο Πακτωλός «Σέρρες Οβασί», αποκαλείτο, «altun yovassi». Πράγματι εκεί καλλιεργούσαν δημητριακά, σουσάμι, όπιο, γλυκάνισο (ρεζιανέ), καπνό, μουριές, βαμβάκι. Ασκούσαν την εκτροφή μεταξοσκώληκα και την κτηνοτροφία. Η πανήγυρη που λάμβανε χώρα Μάρτιο Απρίλιο ήταν πηγή πλουτισμού για την πόλη και την περιφέρεια. Πήγαιναν εκεί άλλοτε από τη Θράκη, τη Βουλγαρία, τη Σερβία, το Μαυροβούνι, την Αλβανία, τη Βοσνία Ερζεγοβίνη, τη Βλαχία, τη Μολδαβία, τη Θεσσαλία, την Αυστροουγγαρία, ακόμη και τη Ρωσία. Στις Σέρρες, γίνονταν ανταλλαγές αγροτικών προϊόντων, αλόγων, δερμάτων βυρσοδεψίας, πρώτων υλών, μπαχαρικών, υλών βαφής (λουλάκι), σαφράν, υφασμάτων από τη Βιέννη, το Σεντάν και το Ελμπέφ, μεταξωτών και μάλλινων, μεταξωτού νήματος, τρέσας, κρασιών, σαπουνιού, ρώσικου χαβιαριού, όπλων, σοβατεπί κ.λπ. Η γεωργία, όπως το εμπόριο και η βιομηχανία, ήταν ανεπτυγμένα. Η τεράστια πανήγυρη κατελάμβανε ένα μεγάλο τμήμα της πόλης το tabana (dibag-hane = η συνοικία των βυρσοδεψών και οι βοηθητικοί τους χώροι). Ήταν ακόμη πολύ σημαντική γύρω στα έτη 1860 και Τον καιρό του

17 374 Μωυσής Κ. Κωνσταντίνης εμφυλίου αμερικάνικου πολέμου, οι Σέρρες γνώρισαν μια πρωτόγνωρη ευημερία. Χάρη στις πολύ σημαντικές εμπορικές συναλλαγές στην αγορά βάμβακος αποκτήθηκαν κολοσσιαίες περιουσίες. Έλληνες και Εβραίοι πλούτισαν, αλλά επίσης υπέστησαν τις συνέπειες τη στιγμή της πανωλεθρίας. Η κάμψη άρχισε το 1865 και επιταχύνθηκε με την κατασκευή της γραμμής των Ανατολικών. Αυτό υπήρξε για την εμποροπανήγυρη των Σερρών η χαριστική βολή και το ανεπανόρθωτο ψυχορράγημα της ευημερίας της πόλης. Βέβαια, υπήρξαν για μερικά ακόμη χρόνια πανηγύρεις. Αλλά πανηγύρεις άλλου είδους, τοπικού χαρακτήρα. Οι έμποροι, σχεδόν όλοι Εβραίοι και ντονμέδες από τη Θεσσαλονίκη, εγκαθίσταντο σε δύο τεράστια οικοδομήματα διαμορφωμένα για τη διακίνηση των εμπορευμάτων (ψιλικά, κιγκαλερία, υφαντά υφάσματα, δίχτυα, παιχνιδάκια, υφάσματα, γενικό εμπόριο, μαστίχα κ.λπ.). Ήταν η σκιά του μεγαλείου του άλλοτε. Ο χώρος αυτής της πανήγυρης ονομάστηκε Κερεβάν Χάνι. Υπήρχαν δύο: το παλιό Κερεβάν χάνι και το νέο Κερεβάν χάνι. Έκτοτε, μετά τα έτη , Iσραηλίτες έμποροι από τη Θεσσαλονίκη άρχισαν να εγκαθίστανται στην πόλη και να ιδρύσουν εμπορικές επιχειρήσεις αρκετά σημαντικές. Τέτοιοι ήταν οι Μπενσουσάν (βιοτεχνία), οι Γκεντάλια Ερρέρα (ψιλικά), οι Φρανσές και οι Σαλώμ (φαρμακευτικά προϊόντα), οι Φλωρεντίν (τραπεζίτες), οι Σιμχά (βιοτεχνία), οι Σαλτιέλ (προϊόντα βιοτεχνίας) κ.λπ. Αντίθετα οι γηγενείς ισραηλίτες των Σερρών εγκαταλείπουν την πόλη και εγκαθίστανται στη Δράμα, το Νευροκόπι, τη Ζιλιάχοβα, Καβάλα, Ξάνθη, Θεσσαλονίκη και αλλού. Είναι οι Μπενβενίστε, οι Μιχαέλ, οι Οβαδία, οι Ντανιέλ, οι Σημαντώβ κ.λπ. Τα τελευταία χρόνια του 19 ου αιώνα, η κοινότητα κέρδισε σε γόητρο και σε υπόληψη, λόγω της εγκατάστασης στις Σέρρες μερικών οικογενειών που ήρθαν με την ιδιότητα των δημοσίων υπαλλήλων της αυτοκρατορικής κυβέρνησης: Ο Μωύς εφέντη Αλμπάλα, δικαστής, πρόεδρος του πρωτοδικείου, οι στρατιωτικοί γιατροί Χαίμ Σουρουγιόν και Μπαχάρ, ο δημοτικός κτηνίατρος Γιακώβ εφέντη Μπεχάρ, ο Ζοζέφ εφέντη Κρούγκερ, μεσολαβητής/σύνδεσμος σε προξένους, ο Δρ. Αμών ντε Μεντόνσα (αμερικανικής καταγωγής) που υπήρξε προξενικός υπάλληλος της Βουλγαρίας, κ.ά. Αλλά η κατάσταση θα άλλαζε προσεχώς εκ θεμελίων, όπως άλλωστε παντού στην Τουρκία, την επομένη της επανάστασης των Νεότουρκων. Ήταν οι τελευταίοι σπασμοί μιας αυτοκρατορίας που ψυχορραγούσε. Οι Σέρρες, οι Βαλκανικοί Πόλεμοι και ο Α Παγκόσμιος Πόλεμος Πριν τελειώσω θα πω δυο λόγια για την κατάσταση, από εβραϊκή σκοπιά, στις Σέρρες κατά τη διάρκεια των Βαλκανικών και του Α Παγκόσμιου Πολέμων. Κατά τη διάρκεια της πρώτης περιόδου (1912), τα παραρτήματα των εφημερίδων έκαναν τον κόσμο να πιστεύει ότι οι Τούρκοι είχαν νι-

18 Η εβραϊκή παρουσία στις Σέρρες μέχρι το Ολοκαύτωμα 375 κήσει τους συμμάχους και ότι ο στρατός τους είχε μπει θριαμβευτικά στη Φιλιππούπολη. Η πραγματικότητα ήταν εντελώς διαφορετική. Οι Βούλγαροι ήταν προ των πυλών των Σερρών. Ο πρώτος που μπήκε ήταν κάποιος Αντάρτ, ένας Βούλγαρος ιππέας ο οποίος, μόλις έφτασε, κατευθύνθηκε προς το Δημαρχείο για να το καταλάβει. Μετά από λίγο άλλοι ελεύθεροι σκοπευτές Βούλγαροι μπήκαν μέσα στην πόλη και άρχισαν να κάνουν έρευνες στα σπίτια, όπου κατοικούσαν Τούρκοι. Το ίδιο έκαναν και στο σπίτι του Χαΐμ Φλωρεντίν, προύχοντα της Κοινότητας, που κάποτε είχε χρηματίσει επικεφαλής του αυτοκρατορικού Θησαυροφυλάκιου. Τον είχαν καταδώσει ως τουρκόφιλο, που έκρυβε στο σπίτι του όπλα και πυρομαχικά. Δεν ήταν τίποτε από αυτά. Δεν βρήκαν στο σπίτι του παρά ένα επίσημο ένδυμα ανάλογο της ιεραρχίας του «rutbe», που του είχε χαρίσει η κυβέρνηση. Οι ελεύθεροι σκοπευτές άρπαξαν αυτό το επίσημο κοστούμι και τον συνέλαβαν. Η κα Φλωρεντίν, που μιλούσε άπταιστα βουλγαρικά, υπερασπίστηκε με ευγλωττία το σύζυγό της και οι ελεύθεροι σκοπευτές αποσύρθηκαν χωρίς να του κάνουν κακό. Την Παρασκευή το απόγευμα ο βουλγαρικός στρατός έμπαινε στις Σέρρες. Οι σχέσεις μεταξύ των ελληνοβουλγάρων συμμάχων οξύνθηκαν βαθμηδόν, καθώς οι βλέψεις των Βουλγάρων για την κατοχή της Θεσσαλονίκης κατέστησαν σαφείς. Καθώς οι Έλληνες προχωρούσαν, οι Βούλγαροι δεν είχαν άλλη λύση παρά να εγκαταλείψουν την πόλη και να αποσυρθούν. Μέσα σε οκτώ ημέρες επικράτησε αναρχία. Πολλές εβραϊκές και χριστιανικές οικογένειες βρήκαν εκείνες τις μέρες της αγωνίας καταφύγιο στο σπίτι του Μεναχέμ Σημαντόβ, προξένου της Ιταλίας σ αυτή την πόλη. Το σπίτι και οι βοηθητικοί του χώροι, οι κήποι και το ισόγειο του προξενείου τέθηκαν στη διάθεση όλων αυτών που χτυπούσαν την πόρτα αυτού του Οίκου, του τόσο δεκτικού και φιλόξενου. Οι Βούλγαροι έπρεπε να φύγουν για να μη βρεθούν περικυκλωμένοι από τις ελληνικές μεραρχίες που ήταν έτοιμες να μπουν στην πόλη. Έτσι, μια Παρασκευή, έφιπποι Βούλγαροι υποχωρώντας σαν αετοί, διέσχιζαν, με μεγάλη ταχύτητα τους δρόμους της πόλης διασκορπίζοντας μια σκόνη από εύφλεκτα υλικά, η οποία, καθώς έπαιρνε φωτιά, την μετέδιδε αμέσως στα μέγαρα, τα σπίτια, ξενοδοχεία, εκκλησίες, συναγωγές και σε κάθε τι που συναντούσε. Σε λίγα λεπτά η πόλη είχε μεταβληθεί σε μια ανατριχιαστική πυρά, η όψη της οποίας σκόρπιζε τον αποτροπιασμό, τη φρίκη και τον πανικό. Στο σπίτι των Σημαντόβ, οι πρόσφυγες, άντρες και γυναίκες τύλιγαν τις στέγες, τα παράθυρα και τα κουφώματα με πανιά και χαλιά βρεμένα για να εμποδίσουν την πυρκαγιά να καταβροχθίσει το σπίτι. Εκείνη τη στιγμή μια συμμορία κομιτατζήδων, οπλισμένων μέχρι τα δόντια, χτυπά την πόρτα του Προξενείου. Χριστιανοί και Εβραίοι, κάτωχροι, κλαίνε και θρηνούν. Καμία πένα δεν θα μπορούσε να περιγράψει την απόγνωση αυτής της τραγικής στιγμής, γράφει ένας αυτόπτης μάρτυρας αυτών των ανθρώπων

19 376 Μωυσής Κ. Κωνσταντίνης που περιμένουν, παγωμένοι από τρόμο, με το θάνατο στην ψυχή, την ώρα της υπέρτατης θυσίας. Όλοι ετοιμάζονται για το θάνατο και τον περιμένουν αναπόφευκτα. Η μοιραία στιγμή έφτασε. Ούτε αμυδρή ελπίδα, γιατί ο εχθρός είναι αμείλικτος και θέλει να πάρει εκδίκηση για την ήττα του. Ο αείμνηστος Μ. Σημαντόβ, ντυμένος με το επίσημο κοστούμι του, το κάλυμμα της κεφαλής και όλα τα διακριτικά του λειτουργήματός του, ανοίγει το παράθυρο του δωματίου του και μιλάει άγρια στη συμμορία. Λέει μερικές κουβέντες γεμάτες κουράγιο και αξιοπρέπεια που φαίνεται να αγγίζουν αυτές τις καρδιές τις αναίσθητες στα κλάματα. Τους δίνει χρήματα, πολλά χρήματα. Όμως υπήρχε μέσα στη συμμορία ένας παλιός γνώριμος του Μ. Σημαντόβ «Βεβαιωθείτε, του λέει, μην πιστεύετε τίποτε, κ. Σημαντόβ όσο θα είμαι εκεί, εγγυώμαι για τη ζωή σας». Αφού είπε έτσι, μπαίνει σαν φύλακας στην πόρτα του Προξενείου και στέκεται σκοπιά. Ήταν βράδυ, καθώς ο ελληνικός στρατός ήταν έτοιμος να κάνει την είσοδό του στην πόλη, που οι Βούλγαροι τράπηκαν σε φυγή και συνενώθηκαν με τον κυρίως στρατό κατά την πορεία του προς άλλη κατεύθυνση. Αν οι Έλληνες δεν έφταναν εγκαίρως εκείνη τη μέρα, όλοι θα είχαν ανελέητα σφαγιαστεί. Μη γνωρίζοντας πού να καταφύγουν ούτε τί να κάνουν, μερικές εβραϊκές οικογένειες άστεγες, όλη η πόλη είχε καεί, εκτός από δύο-τρία προάστια πολύ μακριά από το κέντρο, πήγαν στο Νευροκόπι, το Γιάμπολι, τη Σιλιστρία, τη Σόφια, όπου εγκαταστάθηκαν προσωρινά. Όσοι δεν εγκατέλειψαν την πόλη εγκαταστάθηκαν στο Αραμπατζή Μαχαλεσί, που ήταν ένα από τα λίγα προάστια που οι Βούλγαροι λυπήθηκαν κατά την εσπευσμένη φυγή τους. Όσον αφορά τον ισραηλιτικό πληθυσμό των Σερρών, η πλειονότητά του εγκαταστάθηκε στη Δράμα και τη Θεσσαλονίκη. Μερικοί δεν άργησαν να επιστρέψουν στις ερειπωμένες εστίες τους. Άλλοι δεν είχαν κατοικία. Ήταν εξαιρετικά δύσκολο να βρει κανείς κατάλυμα σε μια πόλη καμένη. Με την πάροδο του χρόνου «οι διασωθέντες που επέστρεψαν» μπόρεσαν να αναδιοργανωθούν και να αποκαταστήσουν μια Κοινότητα σε μικρογραφία. Στο μικρό αριθμό του γηγενούς στοιχείου ήρθε να ενταχθεί ένας πυρήνας Εβραίων κατεστραμμένων από τον πόλεμο που έρχονταν στις Σέρρες με την ελπίδα να ξαναβρούν εργασία στα ελληνο-αυστριακά μαγαζιά των καπνών. Ο Ζοζέφ Φαρατζή θεώρησε χρέος του να παραχωρήσει στους πρόσφυγες και στην Κοινότητα το στήριγμα της ισχυρής συνδρομής του. Δέχτηκε στα εργοστάσιά του ικανό αριθμό αυτών των πεινασμένων, ανοικοδόμησε με έξοδά του τη Συναγωγή που έφερε το όνομά του, υπερκάλυψε τα ελλείμματα του σχολείου, του Μπικούρ Χολίμ κ.λπ. Χωρίς εκείνον η Κοινότητα θα ήταν ανεπανόρθωτα χαμένη. Για τις τόσες ευεργεσίες προς το κοινό, γνωστές και άγνωστες, οι συμπατριώτες του τού προόριζαν μια αιώνια αναγνώριση. Ανακήρυξαν τον κ. Ζοζέφ Φαρατζή επίτιμο πρόεδρο της Κοινότητας. Δεν υπήρχε καλύτερος τρόπος να απο-

20 Η εβραϊκή παρουσία στις Σέρρες μέχρι το Ολοκαύτωμα 377 δείξουν την άπειρη ευγνωμοσύνη τους σε κείνον που υπήρξε ο προστάτης τους. Η ομιλία αυτή βασίστηκε σε στοιχεία που περιλαμβάνονται σε χειρόγραφο του Μερκάδο Κόβο, μιας από τις πλέον σημαντικές φυσιογνωμίες των Βαλκανίων πριν από το Ολοκαύτωμα. Το χειρόγραφο διασώθηκε από τον κουνιάδο του Δαυίδ Σαπόρτα μετά την απελευθέρωσή του από τα στρατόπεδα συγκέντρωσης. Δημοσιεύτηκε, υπό την αιγίδα του Κέντρου Ερευνών για θέματα Ιουδαϊσμού της Θεσσαλονίκης (Τελ Αβίβ ). Ο Μερκάδο Κόβο γεννήθηκε το 1874 στις Σέρρες. Οι γονείς του κατάγονταν από τη Θεσσαλονίκη. Μελέτησε και έμαθε ξένες γλώσσες και απέκτησε και πολλές γνώσεις ως αυτοδίδακτος. Προτίμησή του ήταν η ιστορία. Πολύ νέος προσλήφθηκε ως εκπαιδευτικός στο σχολείο της Κοινότητας και λίγο αργότερα έγινε διευθυντής του σχολείου της Alliance Israelite Universelle. Δεν ήταν απλός δάσκαλος, αλλά εκπαιδευτικός στην ψυχή. Φλογερά δεμένος με το πνεύμα του παραδοσιακού εβραϊσμού, μια ποιητική φύση που παλλόταν από αγάπη για το Ισραήλ και τη Σιών ήξερε να εμφυτεύει αυτά τα συναισθήματα στην καρδιά των μαθητών του. Συνέθεσε βιβλικά δράματα και τα παρουσίασε με ομάδες ερασιτεχνών, όπως π.χ. την Εστέρ, προσαρμογή από τον Ρακίνα, με συνοδεία χορωδίας με τραγούδια που συνέθεσε ο ίδιος, και τα οποία επί χρόνια τα τραγουδούσε η νεολαία των Σερρών και άλλων πόλεων. Το 1908 εγκαταστάθηκε στη Θεσσαλονίκη και διορίστηκε καθηγητής γαλλικών και εβραϊκής ιστορίας στο ιδιωτικό Γυμνάσιο Αλτσέχ, καθώς και στο δημοτικό Πίντο. Έλαβε μέρος στην πνευματική ζωή των σιωνιστικών κύκλων και τα άρθρα του διαβάζονταν πολύ από τη νεολαία που τον λάτρευε. Ήξερε μουσική, αλλά τη γνώση αυτή τη χρησιμοποιούσε για δική του ευχαρίστηση και για τους φίλους του στις γιορτές, όπου συμμετείχε και συνόδευε με το βιολί του και με την ωραία φωνή του τραγουδώντας δικές του συνθέσεις ή εθνικά θέματα προκαλώντας τον ενθουσιασμό. Όταν η ελληνική κυβέρνηση άνοιξε στη Θεσ/νίκη Πανεπιστήμιο, στο οποίο εγγράφηκε ένας μεγάλος αριθμός Εβραίων νέων, η στοά Μπενέ Μπερίθ, με σκοπό να εμποδίσει την απομάκρυνση αυτών των φοιτητών από τις αξίες του ιουδαϊσμού και να διατηρήσει την εβραϊκή φλόγα στις καρδιές τους, οργάνωσε τμήμα εβραϊκής ιστορίας. Το τμήμα αυτό το εμπιστεύτηκε στον Μερκάδο Κόβο, που ήξερε με τη θέρμη του λόγου του και τη βαθιά γνώση της ιστορίας παράλληλα με την ευρωπαϊκή του κουλτούρα, να τραβά το ενδιαφέρον και να παθιάζει τους μαθητές του για πράγματα του λαού τους και να τους κερδίζει στην εθνική ιδέα. Αυτός ο γενναιόψυχος εκπαιδευτικός της νεολαίας, που ήταν επίσης ένας ξεχωριστός άνθρωπος από άποψη ευγένειας χαρακτήρα, ένας πραγματικός Zadik (δίκαιος) πέθανε στη Θεσ/νίκη τον Ιούνιο του Η σύζυγος και η μοναχοκόρη του εκτοπίστηκαν από τους ναζί και εξοντώθηκαν σε στρατόπεδο συγκέντρωσης.

ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΟΣ «ΕΒΡΑΙΚΟΙ ΤΟΠΟΙ ΤΗΣ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ»

ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΟΣ «ΕΒΡΑΙΚΟΙ ΤΟΠΟΙ ΤΗΣ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ» 1 ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΟΣ «ΕΒΡΑΙΚΟΙ ΤΟΠΟΙ ΤΗΣ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ» ΘΕΜΑ ΕΡΓΑΣΙΑΣ: ΤΟ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ ΤΗΣ ΕΒΡΑΙΚΗΣ ΚΟΙΝΟΤΗΤΑΣ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΟΙ ΣΧΟΛΕΣ «ΓΚΑΤΕΝΙΟ» ΚΑΙ «ΤΑΛΜΟΥΝΤ ΤΟΡΑ ΧΑΓΚΑΔΟΛ» ΩΣ ΧΩΡΟΙ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΤΩΝ ΕΒΡΑΙΩΝ

Διαβάστε περισσότερα

ΜΕΙΟΝΟΤΗΤΕΣ ΤΗΣ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ

ΜΕΙΟΝΟΤΗΤΕΣ ΤΗΣ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΜΕΙΟΝΟΤΗΤΕΣ ΤΗΣ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ Η Θεσσαλονίκη αποτελούσε και αποτελεί «σταυροδρόμι» πολιτισμών Ένα μεγάλο κομμάτι του πληθυσμού της αποτελούνταν από τους Εβραίους: ΕΤΟΣ ΠΛΗΘΥΣΜΟΣ: ΣΥΝΟΛΙΚΟΣ ΠΛΗΘΥΣΜΟΣ ΕΒΡΑΙΚΟΣ

Διαβάστε περισσότερα

Ιουδαϊσµός. α) Παρουσίαση θρησκείας:

Ιουδαϊσµός. α) Παρουσίαση θρησκείας: Ιουδαϊσµός α) Παρουσίαση θρησκείας: Ο Ιουδαϊσµός είναι η παραδοσιακή θρησκεία των Εβραίων. Σύµφωνα µε τον ορθόδοξο Ιουδαϊσµό και τους βαθιά θρησκευόµενους Εβραίους, ο βιβλικός πατριάρχης Αβραάµ ήταν ο

Διαβάστε περισσότερα

Χριστούγεννα. Ελάτε να ζήσουμε τα. όπως πραγματικά έγιναν όπως τα γιορτάζει η εκκλησία μας όπως τα νιώθουν τα μικρά παιδιά

Χριστούγεννα. Ελάτε να ζήσουμε τα. όπως πραγματικά έγιναν όπως τα γιορτάζει η εκκλησία μας όπως τα νιώθουν τα μικρά παιδιά Ελάτε να ζήσουμε τα όπως πραγματικά έγιναν όπως τα γιορτάζει η εκκλησία μας όπως τα νιώθουν τα μικρά παιδιά Χριστούγεννα (μέσα από ιστορίες και χριστουγεννιάτικα παιχνίδια) 1 Στόχοι: Μέσα από διάφορες

Διαβάστε περισσότερα

ΤΟ ΤΑΞΙΔΙ ΜΑΣ ΣΤΗΝ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΥΠΟΛΗ

ΤΟ ΤΑΞΙΔΙ ΜΑΣ ΣΤΗΝ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΥΠΟΛΗ ΤΟ ΤΑΞΙΔΙ ΜΑΣ ΣΤΗΝ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΥΠΟΛΗ Η πολυπόθητη μέρα για την εκδρομή μας στην Κωνσταντινούπολη είχε φτάσει! Βαλίτσες, φωτογραφικές μηχανές, τα λόγια που είχε να μάθει ο καθένας από όσους συμμετέχουμε

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ. Η χαρά της αγάπης

ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ. Η χαρά της αγάπης ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ Η χαρά της αγάπης Καρδιά που νοιάζεται για όλους Ο Αγιος Ιωάννης ο Ελεήμων Ο Άγιος Ιωάννης γεννήθηκε στην πόλη της Άμαθούντας*. Οι γονείς του ήταν ευσεβείς χριστιανοί. Ο πατέρας του ήταν

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΙΣΤΟΡΙΑΣ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ (διαγώνισμα 1)

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΙΣΤΟΡΙΑΣ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ (διαγώνισμα 1) ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΙΣΤΟΡΙΑΣ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ (διαγώνισμα 1) ΟΜΑΔΑ Α ΘΕΜΑ Α1 Α.1.1.α Το Νοέμβριο του 1919 υπογράφηκε η συνθήκη του Νεϊγύ.πριν από την υπογραφή της συνθήκης) σελ 140 σχ.βιβλ. Β. Κατά

Διαβάστε περισσότερα

«Ο Αϊούλαχλης και ο αετός»

«Ο Αϊούλαχλης και ο αετός» ΠΑΡΑΜΥΘΙ #25 «Ο Αϊούλαχλης και ο αετός» (Φλώρινα - Μακεδονία Καύκασος) Διαγωνισμός παραδοσιακού παραμυθιού ebooks4greeks.gr ΠΑΡΑΜΥΘΙ #25 Ψηφίστε το παραμύθι που σας άρεσε περισσότερο εδώ μέχρι 30/09/2011

Διαβάστε περισσότερα

Τα παιδιά της Πρωτοβουλίας και η Δώρα Νιώπα γράφουν ένα παραμύθι - αντίδωρο

Τα παιδιά της Πρωτοβουλίας και η Δώρα Νιώπα γράφουν ένα παραμύθι - αντίδωρο Τα παιδιά της Πρωτοβουλίας και η Δώρα Νιώπα γράφουν ένα παραμύθι - αντίδωρο Ο Ηλίας ανεβαίνει Ψηλά Ψηλότερα Κάθε Μάρτιο, σε μια Χώρα Κοντινή, γινόταν μια Γιορτή! Η Γιορτή των Χαρταετών. Για πρώτη φορά,

Διαβάστε περισσότερα

www.kalymnikifilia.gr

www.kalymnikifilia.gr Η επιρροή του ελληνικού πολιτισμού και της ελληνικής γλώσσας στη διαμόρφωση του ρωσικού εκπαιδευτικού συστήματος (το παράδειγμα των Εκπαιδευτικών ιδρυμάτων της Μόσχας) ΒΑΝΤΙΜ ΓΙΑΡΟΒΟÏ Kαθηγητής μουσικής

Διαβάστε περισσότερα

«ΑΓΝΩΣΤΟΙ ΑΝΑΜΕΣΑ ΜΑΣ»

«ΑΓΝΩΣΤΟΙ ΑΝΑΜΕΣΑ ΜΑΣ» «ΑΓΝΩΣΤΟΙ ΑΝΑΜΕΣΑ ΜΑΣ» ΤΑΞΗ Γ1 2 ο Δ Σ ΓΕΡΑΚΑ ΔΑΣΚ:Αθ.Κέλλη ΘΕΩΡΗΤΙΚΗ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗ Κατά τη διάρκεια της περσινής σχολικής χρονιάς η τάξη μας ασχολήθηκε με την ανάγνωση και επεξεργασία λογοτεχνικών βιβλίων

Διαβάστε περισσότερα

Το παραμύθι της αγάπης

Το παραμύθι της αγάπης Το παραμύθι της αγάπης Μια φορά και ένα καιρό, μια βασίλισσα έφερε στον κόσμο ένα παιδί τόσο άσχημο που σχεδόν δεν έμοιαζε για άνθρωποs. Μια μάγισσα που βρέθηκε σιμά στη βασίλισσα την παρηγόρησε με τούτα

Διαβάστε περισσότερα

Υπεύθυνη καθηγήτρια: κα. Π. Γιαννακοπούλου Μαθήτριες: Ασσάτωφ Άννα, Μιχαλιού Μαντώ, Αργύρη Μαρία, Τσαουσίδου - Πετρίτση Σοφία Τμήμα: Α3

Υπεύθυνη καθηγήτρια: κα. Π. Γιαννακοπούλου Μαθήτριες: Ασσάτωφ Άννα, Μιχαλιού Μαντώ, Αργύρη Μαρία, Τσαουσίδου - Πετρίτση Σοφία Τμήμα: Α3 Υπεύθυνη καθηγήτρια: κα. Π. Γιαννακοπούλου Μαθήτριες: Ασσάτωφ Άννα, Μιχαλιού Μαντώ, Αργύρη Μαρία, Τσαουσίδου - Πετρίτση Σοφία Τμήμα: Α3 Η Σπάρτη ήταν πόλη- κράτος στην Αρχαία Ελλάδα, χτισμένη στις όχθες

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ. Η χαρά της αγάπης

ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ. Η χαρά της αγάπης ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ Η χαρά της αγάπης Καρδιά που φιλοξενεί όλους Ο Αβραάμ και η Σάρρα Μια μέρα, ο Αβραάμ καθόταν μπροστά στη σκηνή του κάτω από μια βελανιδιά. Ήταν μεσημέρι κι έκανε πολλή ζέστη. Τρεις άγνωστοι

Διαβάστε περισσότερα

5. Η ΔΙΑΔΙΚΑΣΙΑ ΤΗΣ ΜΟΡΦΩΣΗΣ Ο ΑΘΗΝΑΙΟΣ ΚΑΙ Η ΕΡΓΑΣΙΑ Η ΑΘΗΝΑ ΓΙΟΡΤΑΖΕΙ

5. Η ΔΙΑΔΙΚΑΣΙΑ ΤΗΣ ΜΟΡΦΩΣΗΣ Ο ΑΘΗΝΑΙΟΣ ΚΑΙ Η ΕΡΓΑΣΙΑ Η ΑΘΗΝΑ ΓΙΟΡΤΑΖΕΙ 5. Η ΔΙΑΔΙΚΑΣΙΑ ΤΗΣ ΜΟΡΦΩΣΗΣ Ο ΑΘΗΝΑΙΟΣ ΚΑΙ Η ΕΡΓΑΣΙΑ Η ΑΘΗΝΑ ΓΙΟΡΤΑΖΕΙ ΣΤΗΝ ΑΘΗΝΑ ΤΗΣ ΕΠΟΧΗΣ ΤΟΥ ΠΕΡΙΚΛΗ 5 ος αι. π.χ. ΧΡΙΣΤΟΔΟΥΛΑΚΗΣ ΧΡΗΣΤΟΣ ΦΙΛΟΛΟΓΟΣ Η Μόρφωση των νέων - αγοριών Η εκπαίδευση στην αρχαία

Διαβάστε περισσότερα

ΔΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗ ΠΕΡΙΗΓΗΣΗ ΣΤΗΝ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΥΠΟΛΗ ΤΟΥ ΣΥΝΔΕΣΜΟΥ ΦΙΛΟΛΟΓΩΝ Ν.ΣΕΡΡΩΝ.

ΔΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗ ΠΕΡΙΗΓΗΣΗ ΣΤΗΝ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΥΠΟΛΗ ΤΟΥ ΣΥΝΔΕΣΜΟΥ ΦΙΛΟΛΟΓΩΝ Ν.ΣΕΡΡΩΝ. ΔΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗ ΠΕΡΙΗΓΗΣΗ ΣΤΗΝ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΥΠΟΛΗ ΤΟΥ ΣΥΝΔΕΣΜΟΥ ΦΙΛΟΛΟΓΩΝ Ν.ΣΕΡΡΩΝ. Ένα μοναδικό ταξίδι, οδοιπορικό στην ιστορία του πολιτισμού και της εκπαίδευσης των Ελλήνων, σχεδίασε

Διαβάστε περισσότερα

Πόλεμος για το νερό. Συγγραφική ομάδα. Καραγκούνης Τριαντάφυλλος Κρουσταλάκη Μαρία Λαμπριανίδης Χάρης Μυστακίδου Βασιλική

Πόλεμος για το νερό. Συγγραφική ομάδα. Καραγκούνης Τριαντάφυλλος Κρουσταλάκη Μαρία Λαμπριανίδης Χάρης Μυστακίδου Βασιλική Πόλεμος για το νερό Συγγραφική ομάδα Καραγκούνης Τριαντάφυλλος Κρουσταλάκη Μαρία Λαμπριανίδης Χάρης Μυστακίδου Βασιλική 3 ο Δημοτικό Σχολείο Ωραιοκάστρου Τάξη ΣΤ1 Θεσσαλονίκη 2006 ΠΟΛΕΜΟΣ ΓΙΑ ΤΟ ΝΕΡΟ Άκουγα

Διαβάστε περισσότερα

ΤΑΞΗ ΣΥΓΚΛΗΤΙΚΩΝ ΚΑΙ ΒΟΥΛΕΥΤΩΝ-Βουλευτές:

ΤΑΞΗ ΣΥΓΚΛΗΤΙΚΩΝ ΚΑΙ ΒΟΥΛΕΥΤΩΝ-Βουλευτές: ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΔΙΑΡΘΡΩΣΗ ΣΤΟ ΒΥΖΑΝΤΙΟ ΑΥΤΟΚΡΑΤΟΡΑΣΚΑΙΟΙΠΕΡΙΑΥΤΟΝ ΣΥΓΚΛΗΤΙΚΟΙKAI BOYΛΕΥΤΕΣ (HONESTIORES ΕΝΤΙΜΟΤΑΤΟΙ) - ΣΤΡΑΤΟΣ- ΚΛΗΡΟ ΠΟΛΙΤΙΚΟ ΤΜΗΜΑ ΤΗΣ ΚΟΙΝΩΝΙΑΣ Αυτοκράτορας: H ανάρρηση στο θρόνο χάρη στο

Διαβάστε περισσότερα

4. Η Καινή Διαθήκη Β : Οι Επιστολές και η Αποκάλυψη

4. Η Καινή Διαθήκη Β : Οι Επιστολές και η Αποκάλυψη 4. Η Καινή Διαθήκη Β : Οι Επιστολές και η Αποκάλυψη 1. Τι ήταν και γιατί γράφτηκαν οι επιστολές του αποστόλου Παύλου; Ήταν γράμματα που έστελνε ο απόστολος στις χριστιανικές κοινότητες που είχε ιδρύσει.

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΓΑΣΙΕΣ. Α ομάδα. Αφού επιλέξεις τρία από τα παραπάνω αποσπάσματα που σε άγγιξαν περισσότερο, να καταγράψεις τις δικές σου σκέψεις.

ΕΡΓΑΣΙΕΣ. Α ομάδα. Αφού επιλέξεις τρία από τα παραπάνω αποσπάσματα που σε άγγιξαν περισσότερο, να καταγράψεις τις δικές σου σκέψεις. Α ομάδα ΕΡΓΑΣΙΕΣ 1. Η συγγραφέας του βιβλίου μοιράζεται μαζί μας πτυχές της ζωής κάποιων παιδιών, άλλοτε ευχάριστες και άλλοτε δυσάρεστες. α) Ποια πιστεύεις ότι είναι τα μηνύματα που θέλει να περάσει μέσα

Διαβάστε περισσότερα

1 / 15 «ΟΙ ΓΛΩΣΣΕΣ ΚΑΙ ΕΓΩ» Ερωτηµατολόγιο για τους µαθητές της 3 ης Γυµνασίου. Μάρτιος 2007

1 / 15 «ΟΙ ΓΛΩΣΣΕΣ ΚΑΙ ΕΓΩ» Ερωτηµατολόγιο για τους µαθητές της 3 ης Γυµνασίου. Μάρτιος 2007 1 / 15 ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΑΝΟΙΚΤΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ Έρευνα υποστηριζόµενη από τη Γενική ιεύθυνση Εκπαίδευσης και Πολιτισµού της Ε.Ε., στο πλαίσιο του προγράµµατος Σωκράτης «ΟΙ ΓΛΩΣΣΕΣ ΚΑΙ ΕΓΩ» Ερωτηµατολόγιο

Διαβάστε περισσότερα

Η Βίβλος για Παιδιά παρουσιάζει. Η Γέννηση του Ιησού Χριστού

Η Βίβλος για Παιδιά παρουσιάζει. Η Γέννηση του Ιησού Χριστού Η Βίβλος για Παιδιά παρουσιάζει Η Γέννηση του Ιησού Χριστού Συγγραφέας: Edward Hughes Εικονογράφηση:M. Maillot Διασκευή:E. Frischbutter; Sarah S. Μετάφραση: Evangelia Zyngiri Παραγωγός: Bible for Children

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΡΙΑΔΙΑΒΑΙΝΟΝΤΑΣ ΣΤΟ ΧΩΡΟ ΚΑΙ ΣΤΟ ΧΡΟΝΟ ΤΟΥ ΒΥΖΑΝΤΙΟΥ. Πολιτιστικό πρόγραμμα με βάση την Ιστορία της Ε Δημοτικού

ΠΕΡΙΑΔΙΑΒΑΙΝΟΝΤΑΣ ΣΤΟ ΧΩΡΟ ΚΑΙ ΣΤΟ ΧΡΟΝΟ ΤΟΥ ΒΥΖΑΝΤΙΟΥ. Πολιτιστικό πρόγραμμα με βάση την Ιστορία της Ε Δημοτικού ΠΕΡΙΑΔΙΑΒΑΙΝΟΝΤΑΣ ΣΤΟ ΧΩΡΟ ΚΑΙ ΣΤΟ ΧΡΟΝΟ ΤΟΥ ΒΥΖΑΝΤΙΟΥ Πολιτιστικό πρόγραμμα με βάση την Ιστορία της Ε Δημοτικού Υπεύθυνη Εκπαιδευτικός: Χρύσα Κουράκη, Δασκάλα, Δρ. Παιδικής Λογοτεχνίας Παν/μίου Ιωαννίνων

Διαβάστε περισσότερα

ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΝΟΜΟΣ ΜΑΓΝΗΣΙΑΣ Βόλος... 04. 2011

ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΝΟΜΟΣ ΜΑΓΝΗΣΙΑΣ Βόλος... 04. 2011 ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΝΟΜΟΣ ΜΑΓΝΗΣΙΑΣ Βόλος... 04. 2011 ΔΗΜΟΣ ΒΟΛΟΥ Ο ΔΗΜΑΡΧΟΣ Αριθ. Πρωτ.:. ΠΡΟΣ : τον κ. Πρόεδρο του Δημοτικού Συμβουλίου ΕΝΤΑΥΘΑ ΘΕΜΑ: «Λήψη απόφασης για την έγκριση μετάβασης αντιπροσωπείας

Διαβάστε περισσότερα

LET S DO IT BETTER improving quality of education for adults among various social groups

LET S DO IT BETTER improving quality of education for adults among various social groups INTERVIEWS REPORT February / March 2012 - Partner: Vardakeios School of Hermoupolis - Target group: Immigrants, women 1 η συνέντευξη Από την Αλβανία Το 2005 Η γλώσσα. Ήταν δύσκολο να επικοινωνήσω με τους

Διαβάστε περισσότερα

Ομιλία στην Σχολική Εορτή των Τριών Ιεραρχών Γυμνάσιο Ξυλοφάγου

Ομιλία στην Σχολική Εορτή των Τριών Ιεραρχών Γυμνάσιο Ξυλοφάγου Ομιλία στην Σχολική Εορτή των Τριών Ιεραρχών Γυμνάσιο Ξυλοφάγου Ήταν γύρω στον 11 ου αι. στα χρόνια του Αλέξιου Κομνηνού όταν στην Κωνσταντινούπολη ξέσπασε με νέα διαμάχη. Άνθρωποι των γραμμάτων και μη,

Διαβάστε περισσότερα

Η Βίβλος για Παιδιά παρουσιάζει. Η Γέννηση του Ιησού Χριστού

Η Βίβλος για Παιδιά παρουσιάζει. Η Γέννηση του Ιησού Χριστού Η Βίβλος για Παιδιά παρουσιάζει Η Γέννηση του Ιησού Χριστού Συγγραφέας: Edward Hughes Εικονογράφηση:M. Maillot Διασκευή:E. Frischbutter; Sarah S. Μετάφραση: Evangelia Zyngiri Παραγωγός: Bible for Children

Διαβάστε περισσότερα

Βυζαντινά Χρόνια. Τι έτρωγαν, Τι έπιναν Οι συνήθειες τους, Ενδυμασία

Βυζαντινά Χρόνια. Τι έτρωγαν, Τι έπιναν Οι συνήθειες τους, Ενδυμασία Βυζαντινά Χρόνια Τι έτρωγαν, Τι έπιναν Οι συνήθειες τους, Ενδυμασία Τι έτρωγαν Στη διατροφή των Βυζαντινών βασικό ρόλο είχαν το ψωμί, τα λαχανικά, τα όσπρια και τα δημητριακά που τα μαγείρευαν με διάφορους

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΑΣΤΑΣΙΑΣ ΠΡΩΤΟΓΗΡΟΥ Πρωτοδίκου Διοικητικών Δικαστηρίων ΟΜΙΛΙΑ ΚΑΤΑ ΤΗΝ ΕΚΔΗΛΩΣΗ ΤΗΣ ΧΟΡΩΔΙΑΣ ΟΡΧΗΣΤΡΑΣ ΤΩΝ ΝΕΩΝ ΤΗΣ ΙΕΡΑΣ ΜΗΤΡΟΠΟΛΕΩΣ ΧΑΛΚΙΔΟΣ

ΑΝΑΣΤΑΣΙΑΣ ΠΡΩΤΟΓΗΡΟΥ Πρωτοδίκου Διοικητικών Δικαστηρίων ΟΜΙΛΙΑ ΚΑΤΑ ΤΗΝ ΕΚΔΗΛΩΣΗ ΤΗΣ ΧΟΡΩΔΙΑΣ ΟΡΧΗΣΤΡΑΣ ΤΩΝ ΝΕΩΝ ΤΗΣ ΙΕΡΑΣ ΜΗΤΡΟΠΟΛΕΩΣ ΧΑΛΚΙΔΟΣ ΑΝΑΣΤΑΣΙΑΣ ΠΡΩΤΟΓΗΡΟΥ Πρωτοδίκου Διοικητικών Δικαστηρίων ΟΜΙΛΙΑ ΚΑΤΑ ΤΗΝ ΕΚΔΗΛΩΣΗ ΤΗΣ ΧΟΡΩΔΙΑΣ ΟΡΧΗΣΤΡΑΣ ΤΩΝ ΝΕΩΝ ΤΗΣ ΙΕΡΑΣ ΜΗΤΡΟΠΟΛΕΩΣ ΧΑΛΚΙΔΟΣ Κυριακή 19 Δεκεμβρίου 2010 Έμπλεη ευγνωμοσύνης, με βαθιά

Διαβάστε περισσότερα

Ολοι είμαστε αδέλφια

Ολοι είμαστε αδέλφια ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ Θρησκευτικά Γ Δημοτικού (Μέρος Α ) Ολοι είμαστε αδέλφια ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΩΝ Θρησκευτικά Γ Δημοτικού Ολοι είμαστε αδέλφια (Μέρος A )

Διαβάστε περισσότερα

ο ΡΗΓΑΧ Φ^ΑΙ Χ ο ΡΗΓΑΧ Φ^ΑΙ Σ Η Χάρτα Διασυνδέσεις ΒιΒλιογραφία

ο ΡΗΓΑΧ Φ^ΑΙ Χ ο ΡΗΓΑΧ Φ^ΑΙ Σ Η Χάρτα Διασυνδέσεις ΒιΒλιογραφία Η Χάρτα ο ΡΗΓΑΧ Φ^ΑΙ Χ Εκείνη την εποχή η περιοχή που καλύπτει τη σημερινή Ελλάδα ήταν τμήμα της Οθωμανικής αυτοκρατορίας. Ο Ρήγας σπούδασε στην Κωνσταντινούπολη, έμαθε γαλλικά, ιταλικά και γερμανικά και

Διαβάστε περισσότερα

1 00:00:08,504 --> 00:00:11,501 το σχολείο της Τσιάπας παρουσιάζει: 2 00:00:14,259 --> 00:00:17,546 "ποιοί είναι οι Ζαπατίστας;"

1 00:00:08,504 --> 00:00:11,501 <i>το σχολείο της Τσιάπας παρουσιάζει:</i> 2 00:00:14,259 --> 00:00:17,546 <b>ποιοί είναι οι Ζαπατίστας;</b> 1 00:00:08,504 --> 00:00:11,501 το σχολείο της Τσιάπας παρουσιάζει: 2 00:00:14,259 --> 00:00:17,546 "ποιοί είναι οι Ζαπατίστας;" 3 00:00:17,967 --> 00:00:20,395 Οι Ζαπατίστας είναι ένα κίνημα.

Διαβάστε περισσότερα

Επίσκεψη στην Αρχαία Αγορά

Επίσκεψη στην Αρχαία Αγορά Επίσκεψη στην Αρχαία Αγορά Η Αγορά ήταν η μεγαλύτερη πλατεία της πόλης. Η πλατεία άρχισε να χρησιμοποιείται ως δημόσιος χώρος από τα αρχαϊκά χρόνια. Μέχρι τότε στην περιοχή υπήρχαν σπίτια και τάφοι. Ο

Διαβάστε περισσότερα

Το συγκλονιστικό άρθρο. του Γλέζου στη Welt. Διαβάστε το συγκλονιστικό άρθρο του Μανώλη Γλέζου στη 1 / 5

Το συγκλονιστικό άρθρο. του Γλέζου στη Welt. Διαβάστε το συγκλονιστικό άρθρο του Μανώλη Γλέζου στη 1 / 5 άρθρο του Μανώλη Γλέζου στη γερμανική εφημερίδα Die Welt, στο οποίο εξηγεί στους Γερμανούς Το συγκλονιστικό άρθρο του Γλέζου στη Welt Διαβάστε το συγκλονιστικό άρθρο του Μανώλη Γλέζου στη 1 / 5 γερμανική

Διαβάστε περισσότερα

2. ΑΝΑΓΕΝΝΗΣΗ ΚΑΙ ΑΝΘΡΩΠΙΣΜΟΣ

2. ΑΝΑΓΕΝΝΗΣΗ ΚΑΙ ΑΝΘΡΩΠΙΣΜΟΣ 2. ΑΝΑΓΕΝΝΗΣΗ ΚΑΙ ΑΝΘΡΩΠΙΣΜΟΣ Συμπλήρωση κενών ακόλουθες λέξεις (τρεις λέξεις περισσεύουν): βιβλιοθήκη, Βαλκανική, ανθρωπιστικός, πανεπιστήμιο, χειρόγραφο, Ιταλική, τυπογραφία, σπάνιος. Η Αναγέννηση και

Διαβάστε περισσότερα

Το Ασβεστοχώρι ΤΟ ΑΣΒΕΣΤΟΧΩΡΙ

Το Ασβεστοχώρι ΤΟ ΑΣΒΕΣΤΟΧΩΡΙ ΤΟ ΑΣΒΕΣΤΟΧΩΡΙ Το Ασβεστοχώρι Σελ.2 Το Ασβεστοχώρι βρίσκεται σε απόσταση 10 χιλιομέτρων βορειοδυτικά του κέντρου της Θεσσαλονίκης, σε υψόμετρο 400 μέτρων, χτισμένο αμφιθεατρικά στους πρόποδες δύο λόφων

Διαβάστε περισσότερα

Γνωρίζω Δεν ξεχνώ Διεκδικώ

Γνωρίζω Δεν ξεχνώ Διεκδικώ 2014-2015 Γνωρίζω Δεν ξεχνώ Διεκδικώ Η τουρκική εισβολή μέσα από φωτογραφίες Εργασίες από τα παιδιά του Γ 2 Το πρωί της 20 ης Ιουλίου 1974, οι Κύπριοι ξύπνησαν από τον ήχο των σειρήνων. Ο ουρανός ήταν

Διαβάστε περισσότερα

Κύριε Βουλευτή, Κύριε Περιφερειάρχα, Κύριε Δήμαρχε, Σεβαστοί Πατέρες, Κυρίες και Κύριοι,

Κύριε Βουλευτή, Κύριε Περιφερειάρχα, Κύριε Δήμαρχε, Σεβαστοί Πατέρες, Κυρίες και Κύριοι, Κύριε Βουλευτή, Κύριε Περιφερειάρχα, Κύριε Δήμαρχε, Σεβαστοί Πατέρες, Κυρίες και Κύριοι, Όπως πολλοί Βρετανοί της γενιάς μου, μεγάλωσα σε μια οικογένεια και πήγα σε ένα σχολείο όπου η μνήμη και η απόδοση

Διαβάστε περισσότερα

«Το δαμαλάκι με τα χρυσά πόδια»

«Το δαμαλάκι με τα χρυσά πόδια» ΠΑΡΑΜΥΘΙ #39 «Το δαμαλάκι με τα χρυσά πόδια» (Ρόδος Δωδεκάνησα) Διαγωνισμός παραδοσιακού παραμυθιού ebooks4greeks.gr ΠΑΡΑΜΥΘΙ #39 Ψηφίστε το παραμύθι που σας άρεσε περισσότερο εδώ μέχρι 30/09/2011 Δείτε

Διαβάστε περισσότερα

ΔΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ. «Η Νίκη της Δράμας»

ΔΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ. «Η Νίκη της Δράμας» Δράμα 29-10-2013 ΔΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ «Η Νίκη της Δράμας» Πραγματοποιήθηκαν στις 28 Οκτώβρη 2013 τα αποκαλυπτήρια του μνημείου - σύμβολο για την επέτειο των 100 χρόνων από την απελευθέρωση του τόπου μας, που γιορτάζουμε

Διαβάστε περισσότερα

Χάνι Αβέρωφ, Ξάνθη. Βοήθημα για τον εκπαιδευτικό. Νατάσα Μιχαηλίδου Αρχαιολόγος- Μουσειολόγος- Ξεναγός. Περιεχόμενα

Χάνι Αβέρωφ, Ξάνθη. Βοήθημα για τον εκπαιδευτικό. Νατάσα Μιχαηλίδου Αρχαιολόγος- Μουσειολόγος- Ξεναγός. Περιεχόμενα Χάνι Αβέρωφ, Ξάνθη Βοήθημα για τον εκπαιδευτικό Περιεχόμενα 1. Εισαγωγή... 2 2. Χάνια... 2 3. Τα Χάνια της Ξάνθης... 3 4. Το Χάνι Αβέρωφ... 3 5. Εικόνες... 4 6. Βιβλιογραφία... 6 Νατάσα Μιχαηλίδου Αρχαιολόγος-

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΟΔΩΡΟΣ ΠΑΓΚΑΛΟΣ. Συντροφιά με την Κιθάρα ΕΚΔΟΣΗ: ΠΝΕΥΜΑΤΙΚΟ ΚΕΝΤΡΟ ΙΕΡΟΥ ΝΑΟΥ ΕΥΑΓΓΕΛΙΣΤΡΙΑΣ ΠΕΙΡΑΙΩΣ

ΘΕΟΔΩΡΟΣ ΠΑΓΚΑΛΟΣ. Συντροφιά με την Κιθάρα ΕΚΔΟΣΗ: ΠΝΕΥΜΑΤΙΚΟ ΚΕΝΤΡΟ ΙΕΡΟΥ ΝΑΟΥ ΕΥΑΓΓΕΛΙΣΤΡΙΑΣ ΠΕΙΡΑΙΩΣ ΘΕΟΔΩΡΟΣ ΠΑΓΚΑΛΟΣ Συντροφιά με την Κιθάρα ΕΚΔΟΣΗ: ΠΝΕΥΜΑΤΙΚΟ ΚΕΝΤΡΟ ΙΕΡΟΥ ΝΑΟΥ ΕΥΑΓΓΕΛΙΣΤΡΙΑΣ ΠΕΙΡΑΙΩΣ Συντροφιά με την Κιθάρα ΘΕΟΔΩΡΟΣ ΠΑΓΚΑΛΟΣ Συντροφιά με την Κιθάρα ΑΘΗΝΑ 2011 Έκδοση: c Πνευματικό

Διαβάστε περισσότερα

Aφιερωμένο στην Παυλίνα Κ. για το νόστο και τη θλίψη πού έχει για το Μαγικό Ψάρι του Αιγαίου

Aφιερωμένο στην Παυλίνα Κ. για το νόστο και τη θλίψη πού έχει για το Μαγικό Ψάρι του Αιγαίου Aφιερωμένο στην Παυλίνα Κ. για το νόστο και τη θλίψη πού έχει για το Μαγικό Ψάρι του Αιγαίου Ένα Ψάρι στο Αγκίστρι Μια φορά και έναν καιρό πριν περίπου δυο αιώνες μεγάλη καταιγίδα με βροντές και αστραπές

Διαβάστε περισσότερα

31.03 01.04 02.04 Γ Υ Μ Ν Α Σ Ι Ο

31.03 01.04 02.04 Γ Υ Μ Ν Α Σ Ι Ο 31.03 01.04 02.04 Γ Υ Μ Ν Α Σ Ι Ο 2η στάση 3 ΒΕΡΟΙΑ ΙΩΑΝΝΙΝΑ Άφιξη περίπου... Στο Epirus Palace 5* 7ο χλμ. Ιωαννίνων-Αθηνών Τηλέφωνο: 2651 093555 0 λεπτά ΜΟΥΣΘΕΝΗ 1η στάση 15 λεπτά ΞΑΝΘΗ Αναχώρηση 07.00

Διαβάστε περισσότερα

Τράντα Βασιλική Β εξάμηνο Ειδικής Αγωγής

Τράντα Βασιλική Β εξάμηνο Ειδικής Αγωγής Τράντα Βασιλική Β εξάμηνο Ειδικής Αγωγής Ο Μικρός Πρίγκιπας έφτασε στη γη. Εκεί είδε μπροστά του την αλεπού. - Καλημέρα, - Καλημέρα, απάντησε ο μικρός πρίγκιπας, ενώ έψαχνε να βρει από πού ακουγόταν η

Διαβάστε περισσότερα

Κατευόδιο στο Γέροντα Σπυρίδωνα Μικραγιαννανίτη

Κατευόδιο στο Γέροντα Σπυρίδωνα Μικραγιαννανίτη Κατευόδιο στο Γέροντα Σπυρίδωνα Μικραγιαννανίτη Δευτέρα, 11 Μάιος 2015 Άγιον Όρος Αδελφέ, πατέρα, γέροντα και ΦΙΛΕ, αγαπημένε μου Σπυρίδωνα καλή ανάπαυση και Καλή Ανάσταση. π. Τιμόθεος Ηλιάκης "Στις 04.10

Διαβάστε περισσότερα

Μαθημα 1. Η λατρεία στη ζωή των πιστών σήμερα

Μαθημα 1. Η λατρεία στη ζωή των πιστών σήμερα Μαθημα 1. Η λατρεία στη ζωή των πιστών σήμερα ΣΤΟΧΟΙ: Οι μαθητές να 1. Διατυπώνουν τους προβληματισμούς τους γύρω από τη λατρεία. 2. Υποστηρίζουν με επιχειρήματα ότι στη χριστιανική θρησκεία η λατρεία

Διαβάστε περισσότερα

Ο "Παραμυθάς" Νίκος Πιλάβιος στα Χανιά

Ο Παραμυθάς Νίκος Πιλάβιος στα Χανιά Ο "Παραμυθάς" Νίκος Πιλάβιος στα Χανιά 18 Ιαν 2014 Χανιά (18/1), Σταλός (19/1), Χανιά 18.01 έως 19.01 Ο "Παραμυθάς" Νίκος Πιλάβιος στα Χανιά Ο Παραμυθάς των παιδικών μας χρόνων έρχεται στην Κρήτη Όταν

Διαβάστε περισσότερα

Κεντρική Βιβλιοθήκη. Δομοκού 2 Σταθμός Λαρίσης ΤΚ.10440 Τηλ. 210-8810884 email:publibrath@yahoo.gr

Κεντρική Βιβλιοθήκη. Δομοκού 2 Σταθμός Λαρίσης ΤΚ.10440 Τηλ. 210-8810884 email:publibrath@yahoo.gr Κεντρική Βιβλιοθήκη Δομοκού 2 Σταθμός Λαρίσης ΤΚ.10440 Τηλ. 210-8810884 email:publibrath@yahoo.gr Δευτέρα 16 Ιουνίου, 11:00-1:00, το πρωί Πνευστά και κρουστά. Αντίθετοι κόσμοι κοινές μελωδίες Με τη συνοδεία

Διαβάστε περισσότερα

Π Ι Σ Τ Ο Π Ο Ι Η Σ Η Ε Π Α Ρ Κ Ε Ι Α Σ Τ Η Σ ΕΛΛΗΝΟΜΑΘΕΙΑΣ Κ Α Τ Α Ν Ο Η Σ Η Π Ρ Ο Φ Ο Ρ Ι Κ Ο Υ Λ Ο Γ Ο Υ Π Ρ Ω Τ Η Σ Ε Ι Ρ Α Δ Ε Ι Γ Μ Α Τ Ω Ν

Π Ι Σ Τ Ο Π Ο Ι Η Σ Η Ε Π Α Ρ Κ Ε Ι Α Σ Τ Η Σ ΕΛΛΗΝΟΜΑΘΕΙΑΣ Κ Α Τ Α Ν Ο Η Σ Η Π Ρ Ο Φ Ο Ρ Ι Κ Ο Υ Λ Ο Γ Ο Υ Π Ρ Ω Τ Η Σ Ε Ι Ρ Α Δ Ε Ι Γ Μ Α Τ Ω Ν Ε Π Α Ρ Κ Ε Ι Α Σ Τ Η Σ ΕΛΛΗΝΟΜΑΘΕΙΑΣ Κ Α Τ Α Ν Ο Η Σ Η Π Ρ Ο Φ Ο Ρ Ι Κ Ο Υ Λ Ο Γ Ο Υ Π Ρ Ω Τ Η Σ Ε Ι Ρ Α Δ Ε Ι Γ Μ Α Τ Ω Ν 2 5 Μ 0 Ν Α Δ Ε Σ 1 Y Π Ο Υ Ρ Γ Ε Ι Ο Π Α Ι Δ Ε Ι Α Σ Κ Α Ι Θ Ρ Η Σ Κ Ε Υ Μ Α

Διαβάστε περισσότερα

Έρικα Τζαγκαράκη. Τα Ηλιοβασιλέματα. της μικρής. Σταματίας

Έρικα Τζαγκαράκη. Τα Ηλιοβασιλέματα. της μικρής. Σταματίας Έρικα Τζαγκαράκη Τα Ηλιοβασιλέματα της μικρής Σταματίας στην μικρη Ριτζάκη Σταματία-Σπυριδούλα Τα Ηλιοβασιλέματα της μικρής Σταματίας ISBN: 978-618-81493-0-4 Έρικα Τζαγκαράκη Θεσσαλονίκη 2014 Έρικα Τζαγκαράκη

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΩΝ

ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΩΝ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ Θρησκευτικά B Δημοτικού (Μέρος Α ) Ομορφος κόσμος ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΩΝ Θρησκευτικά Β Δημοτικού Ομορφος κόσμος (Μέρος A ) Συγγραφική ομάδα:

Διαβάστε περισσότερα

Το τέλος του Μικρασιατικού Ελληνισμού

Το τέλος του Μικρασιατικού Ελληνισμού Το τέλος του Μικρασιατικού Ελληνισμού Η γιαγιά μου, η μητέρα του πατέρα μου, λεγόταν Αλεξάνδρα Καλπάκα και ήταν γεννημένη στο Αϊβαλί. Οι γονείς της ήταν Αϊβαλιώτες, γέννημα θρέμμα. Ζούσαν στο Αϊβαλί πάρα

Διαβάστε περισσότερα

33 Ο ΔΗΜΟΤΙΚΟ ΣΧΟΛΕΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΑΣΥΛΟ ΤΟΥ ΠΑΙΔΙΟΥ ΤΜΗΜΑ Ε2 2013-2014 1

33 Ο ΔΗΜΟΤΙΚΟ ΣΧΟΛΕΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΑΣΥΛΟ ΤΟΥ ΠΑΙΔΙΟΥ ΤΜΗΜΑ Ε2 2013-2014 1 ΕΝΑ ΓΟΗΤΕΥΤΙΚΟ ΤΑΞΙΔΙ ΣΤΑ ΒΥΖΑΝΤΙΝΑ ΧΡΟΝΙΑ, ΓΕΜΑΤΟ ΕΚΠΛΗΞΕΙΣ ΚΑΙ ΠΟΛΛΑ ΣΗΜΑΝΤΙΚΑ ΓΕΓΟΝΟΤΑ. 33 Ο ΔΗΜΟΤΙΚΟ ΣΧΟΛΕΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΑΣΥΛΟ ΤΟΥ ΠΑΙΔΙΟΥ ΤΜΗΜΑ Ε2 2013-2014 1 Εικόνα 1 Εικόνα 2 Ρωμαϊκές λεγεώνες

Διαβάστε περισσότερα

«ΠΟΛΕΜΟΣ ΚΑΙ ΤΕΧΝΗ» ΟΜΑΔΑ: ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ ΘΕΜΑ: ΟΛΟΚΑΥΤΩΜΑ

«ΠΟΛΕΜΟΣ ΚΑΙ ΤΕΧΝΗ» ΟΜΑΔΑ: ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ ΘΕΜΑ: ΟΛΟΚΑΥΤΩΜΑ «ΠΟΛΕΜΟΣ ΚΑΙ ΤΕΧΝΗ» ΟΜΑΔΑ: ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ ΘΕΜΑ: ΟΛΟΚΑΥΤΩΜΑ Η τέχνη είναι ο αγωγός του ωφέλιμου για τον άνθρωπο. Υπηρετεί την αλήθεια, για αυτό και δεν μπορεί να ωραιοποιεί τη χυδαιότητα του πολέμου, η οποία

Διαβάστε περισσότερα

σόκ. Σιώπησε και έφυγε μετανιωμένος χωρίς να πει τίποτα, ούτε μια λέξη.» Σίμος Κάρμιος Λύκειο Λειβαδιών Σεπτέμβριος 2013

σόκ. Σιώπησε και έφυγε μετανιωμένος χωρίς να πει τίποτα, ούτε μια λέξη.» Σίμος Κάρμιος Λύκειο Λειβαδιών Σεπτέμβριος 2013 Εμπειρίες που αποκόμισα από το Διήμερο Σεμινάριο που αφορά στην ένταξη Παιδιών με Απώλεια Ακοής στη Μέση Γενική και Μέση Τεχνική και Επαγγελματική Εκπαίδευση Είχα την τύχη να συμμετάσχω στο διήμερο σεμινάριο

Διαβάστε περισσότερα

Τι σημαίνει αστικά πεδία σε μετάβαση για εσάς και την καλλιτεχνική σας δημιουργία;

Τι σημαίνει αστικά πεδία σε μετάβαση για εσάς και την καλλιτεχνική σας δημιουργία; Τι σημαίνει αστικά πεδία σε μετάβαση για εσάς και την καλλιτεχνική σας δημιουργία; Δύσκολη ερώτηση Για την καλλιτεχνική μου δημιουργία δεν παίζει κανένα ρόλο. Αυτό που με πικραίνει είναι ότι έζησα την

Διαβάστε περισσότερα

Ο Αετός της Μάνης - Σας βλέπω πάρα πολύ ζωντανό και πολύ φιλόξενο. Έτσι είναι πάντα ο Ανδρέας Μαστοράκος;

Ο Αετός της Μάνης - Σας βλέπω πάρα πολύ ζωντανό και πολύ φιλόξενο. Έτσι είναι πάντα ο Ανδρέας Μαστοράκος; Ο Αετός της Μάνης - Σας βλέπω πάρα πολύ ζωντανό και πολύ φιλόξενο. Έτσι είναι πάντα ο Ανδρέας Μαστοράκος; Πρώτα, πρώτα είμαι άνθρωπος. Γεννήθηκα από φτωχή οικογένεια. Υπέφερα πολύ. Από 10 χρονών εργαζόμουν

Διαβάστε περισσότερα

κάνουμε τι; Γιατί άμα είναι να είμαστε απλώς ενωμένοι, αυτό λέγεται παρέα. Εγώ προτιμώ να παράγουμε ένα Έργο και να δούμε.

κάνουμε τι; Γιατί άμα είναι να είμαστε απλώς ενωμένοι, αυτό λέγεται παρέα. Εγώ προτιμώ να παράγουμε ένα Έργο και να δούμε. Εισήγηση του Ν. Λυγερού στη 2η Παγκόσμια Συνδιάσκεψη Ποντιακής Νεολαίας "Οι προκλήσεις του 21ου αιώνα, η ποντιακή νεολαία και ο ρόλος της στο οικουμενικό περιβάλλον". Συνεδριακό Κέντρο Ιωάννης Βελλίδης

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΤΑΣΗ ΣΤΟ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΚΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ ΑΤΤΙΚΗΣ

ΠΡΟΤΑΣΗ ΣΤΟ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΚΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ ΑΤΤΙΚΗΣ ΠΡΟΤΑΣΗ ΣΤΟ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΚΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ ΑΤΤΙΚΗΣ ΧΩΡΟΙ ΙΣΤΟΡΙΚΗΣ ΜΝΗΜΗΣ - ΤΟΠΟΣΗΜΑ Η αφετηρία και ο τερματισμός: Στρατόπεδο Χαϊδαρίου (μπλοκ 15) - Σκοπευτήριο Καισαριανής. Μνημεία της Εθνικής μας Αντίστασης.

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ. Αδέλφια στο σχολείο

ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ. Αδέλφια στο σχολείο ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ Αδέλφια στο σχολείο Οι συμμαθητές και οι συμμαθήτριές μου Οι μαθήτριες του Χριστού Κάποτε, μια γυναίκα, που ονομαζόταν Μάρθα, υποδέχτηκε στο σπίτι της τον Ιησού. Η Μάρθα, ήταν αδελφή του

Διαβάστε περισσότερα

Εντυπώσεις μαθητών σεμιναρίου Σώμα - Συναίσθημα - Νούς

Εντυπώσεις μαθητών σεμιναρίου Σώμα - Συναίσθημα - Νούς Εντυπώσεις μαθητών σεμιναρίου Σώμα - Συναίσθημα - Νούς A...Τα αισθήματα και η ενεργεία που δημιουργήθηκαν μέσα μου ήταν μοναδικά. Μέσα στο γαλάζιο αυτό αυγό, ένιωσα άτρωτος, γεμάτος χαρά και αυτοπεποίθηση.

Διαβάστε περισσότερα

ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΑΝΟΙΧΤΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΣΠΟΥΔΕΣ ΣΤΟΝ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟ Θ.Ε.: ΕΠΟ 11 Κοινωνική και οικονομική ιστορία της Ευρώπης

ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΑΝΟΙΧΤΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΣΠΟΥΔΕΣ ΣΤΟΝ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟ Θ.Ε.: ΕΠΟ 11 Κοινωνική και οικονομική ιστορία της Ευρώπης ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΑΝΟΙΧΤΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΣΠΟΥΔΕΣ ΣΤΟΝ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟ Θ.Ε.: ΕΠΟ 11 Κοινωνική και οικονομική ιστορία της Ευρώπης 2 η εργασία 2012 13 ΘΕΜΑ: «Στις παραμονές της λεγόμενης βιομηχανικής επανάστασης,

Διαβάστε περισσότερα

Η ΕΛΛΗΝΙΚΟΤΗΤΑ ΤΟΥ ΑΜΑΝΕ

Η ΕΛΛΗΝΙΚΟΤΗΤΑ ΤΟΥ ΑΜΑΝΕ 1 Η ΕΛΛΗΝΙΚΟΤΗΤΑ ΤΟΥ ΑΜΑΝΕ Ο Σμυρναϊκός Μανές ή αλλιώς Μανέρως. Κατά τους Αρχαίους συγγραφείς ο Μανέρως ήταν θλιβερός ήχος και τον ονομάζανε Μανέρω ή Λίναιος θρήνος διότι κατά τα λεγόμενα με τον ήχο αυτό

Διαβάστε περισσότερα

Τράπεζα θεμάτων Νέας Ελληνικής Γλώσσας Β Λυκείου GI_V_NEG_0_18247

Τράπεζα θεμάτων Νέας Ελληνικής Γλώσσας Β Λυκείου GI_V_NEG_0_18247 Τράπεζα θεμάτων Νέας Ελληνικής Γλώσσας Β Λυκείου GI_V_NEG_0_18247 Κείμενο [Η επίδραση της τηλεόρασης στην ανάγνωση] Ένα σημαντικό ερώτημα που αφορά τις σχέσεις τηλεόρασης και προτιμήσεων του κοινού συνδέεται

Διαβάστε περισσότερα

5. ΜΑΡΑΘΩΝΙΟΣ ΚΑΙ ΑΘΛΗΤΗΣ

5. ΜΑΡΑΘΩΝΙΟΣ ΚΑΙ ΑΘΛΗΤΗΣ 5. ΜΑΡΑΘΩΝΙΟΣ ΚΑΙ ΑΘΛΗΤΗΣ Έντυπο 5.4.1. «Κυριακίδης» Δραστηριότητα 1 η : «Στέλιος Κυριακίδης, η ζωή μου» Ο Στέλιος Κυριακίδης ήταν αθλητής δρόμων ημιαντοχής και αντοχής, με ιδιαίτερη έφεση στον μαραθώνιο.

Διαβάστε περισσότερα

ΥΠΑΡΧΕΙ ΜΟΝΟ ΕΝΑΣ ΘΕΟΣ!

ΥΠΑΡΧΕΙ ΜΟΝΟ ΕΝΑΣ ΘΕΟΣ! ΥΠΑΡΧΕΙ ΜΟΝΟ ΕΝΑΣ ΘΕΟΣ! (There is only one God) Πού μπορείς να πάς ώστε να απομακρυνθείς από το Θεό; Ο Θεός γεμίζει κάθετόπο και χρόνο. Δεν υπάρχει τόπος χωρίς να είναι εκεί ο Θεός. Ο Θεός μίλησε μέσα

Διαβάστε περισσότερα

ΑΡΧΑΪΚΗ ΕΠΟΧΗ 800 479 π.χ.

ΑΡΧΑΪΚΗ ΕΠΟΧΗ 800 479 π.χ. ΑΡΧΑΪΚΗ ΕΠΟΧΗ 800 479 π.χ. ΧΡΙΣΤΟΔΟΥΛΑΚΗΣ ΧΡΗΣΤΟΣ ΦΙΛΟΛΟΓΟΣ Ποιες ήταν οι αιτίες της διάσπασης του φυλετικού κράτους; Η αύξηση του πληθυσμού και η έλλειψη καλλιεργήσιμης γης. Η καταπίεση που ασκούσαν

Διαβάστε περισσότερα

ΙΕ ΔΗΜΟΤΙΚΟ ΛΕΜΕΣΟΥ (Κ.Α.) ΣΧΟΛΙΚΗ ΧΡΟΝΙΑ:

ΙΕ ΔΗΜΟΤΙΚΟ ΛΕΜΕΣΟΥ (Κ.Α.) ΣΧΟΛΙΚΗ ΧΡΟΝΙΑ: ΙΕ ΔΗΜΟΤΙΚΟ ΛΕΜΕΣΟΥ (Κ.Α.) ΣΧΟΛΙΚΗ ΧΡΟΝΙΑ: 2007-2008 Τάξη: Γ 3 Όνομα: Η μύτη μου είναι μεγάλη. Όχι μόνο μεγάλη, είναι και στραβή. Τα παιδιά στο νηπιαγωγείο με λένε Μυτόγκα. Μα η δασκάλα τα μαλώνει: Δεν

Διαβάστε περισσότερα

Το κορίτσι με τα πορτοκάλια. Εργασία Χριστουγέννων στο μάθημα της Λογοτεχνίας. [Σεμίραμις Αμπατζόγλου] [Γ'1 Γυμνασίου]

Το κορίτσι με τα πορτοκάλια. Εργασία Χριστουγέννων στο μάθημα της Λογοτεχνίας. [Σεμίραμις Αμπατζόγλου] [Γ'1 Γυμνασίου] Το κορίτσι με τα πορτοκάλια Εργασία Χριστουγέννων στο μάθημα της Λογοτεχνίας [Σεμίραμις Αμπατζόγλου] [Γ'1 Γυμνασίου] Εργασία Χριστουγέννων στο μάθημα της Λογοτεχνίας: Σεμίραμις Αμπατζόγλου Τάξη: Γ'1 Γυμνασίου

Διαβάστε περισσότερα

Τριγωνοψαρούλη, μην εμπιστεύεσαι ΠΟΤΕ... αχινό! Εκπαιδευτικός σχεδιασμός παιχνιδιού: Βαγγέλης Ηλιόπουλος, Βασιλική Νίκα.

Τριγωνοψαρούλη, μην εμπιστεύεσαι ΠΟΤΕ... αχινό! Εκπαιδευτικός σχεδιασμός παιχνιδιού: Βαγγέλης Ηλιόπουλος, Βασιλική Νίκα. Ήρθε ένας νέος μαθητής στην τάξη. Όλοι τον αποκαλούν ο «καινούριος». Συμφωνείς; 1 Δεν είναι σωστό να μη φωνάζουμε κάποιον με το όνομά του. Είναι σαν να μην τον αναγνωρίζουμε. Σωστά. Έχει όνομα και με αυτό

Διαβάστε περισσότερα

Π Ι Σ Τ Ο Π Ο Ι Η Σ Η Ε Π Α Ρ Κ Ε Ι Α Σ Τ Η Σ ΕΛΛΗΝΟΜΑΘΕΙΑΣ Κ Α Τ Α Ν Ο Η Σ Η Π Ρ Ο Φ Ο Ρ Ι Κ Ο Υ Λ Ο Γ Ο Υ ΔΕΥΤΕΡΗ ΣΕΙΡΑ Δ Ε Ι Γ Μ Α Τ Ω Ν 02

Π Ι Σ Τ Ο Π Ο Ι Η Σ Η Ε Π Α Ρ Κ Ε Ι Α Σ Τ Η Σ ΕΛΛΗΝΟΜΑΘΕΙΑΣ Κ Α Τ Α Ν Ο Η Σ Η Π Ρ Ο Φ Ο Ρ Ι Κ Ο Υ Λ Ο Γ Ο Υ ΔΕΥΤΕΡΗ ΣΕΙΡΑ Δ Ε Ι Γ Μ Α Τ Ω Ν 02 Ε Π Α Ρ Κ Ε Ι Α Σ Τ Η Σ ΕΛΛΗΝΟΜΑΘΕΙΑΣ Κ Α Τ Α Ν Ο Η Σ Η Π Ρ Ο Φ Ο Ρ Ι Κ Ο Υ Λ Ο Γ Ο Υ ΔΕΥΤΕΡΗ ΣΕΙΡΑ Δ Ε Ι Γ Μ Α Τ Ω Ν 2 5 Μ 0 Ν Α Δ Ε Σ 1 Y Π Ο Υ Ρ Γ Ε Ι Ο Π Α Ι Δ Ε Ι Α Σ Κ Α Ι Θ Ρ Η Σ Κ Ε Υ Μ Α Τ Ω Ν

Διαβάστε περισσότερα

Ευλογηµένο Καταφύγιο Άξιον Εστί Κατασκήνωση Κοριτσιών ηµοτικού

Ευλογηµένο Καταφύγιο Άξιον Εστί Κατασκήνωση Κοριτσιών ηµοτικού Ευλογηµένο Καταφύγιο Άξιον Εστί Κατασκήνωση Κοριτσιών ηµοτικού Μακρυνίτσα 2010 Ύμνος της ομάδας «Ευαγγέλιο» Βιβλία και μαθήματα ζωγραφισμένα σχήματα και τόσα βοηθήματα να μη δυσκολευτώ Απ όλους τόσα έμαθα

Διαβάστε περισσότερα

Χάρτινη Αγκαλιά Συγγραφέας: Ιφιγένεια Μαστρογιάννη

Χάρτινη Αγκαλιά Συγγραφέας: Ιφιγένεια Μαστρογιάννη Χάρτινη Αγκαλιά Συγγραφέας: Ιφιγένεια Μαστρογιάννη Επιμέλεια εργασίας: Παναγιώτης Γιαννόπουλος Περιεχόμενα Ερώτηση 1 η : σελ. 3-6 Ερώτηση 2 η : σελ. 7-9 Παναγιώτης Γιαννόπουλος Σελίδα 2 Ερώτηση 1 η Η συγγραφέας

Διαβάστε περισσότερα

Κυριε Γενικέ Πρόξενε. Αγαπητες φιλες και φιλοι

Κυριε Γενικέ Πρόξενε. Αγαπητες φιλες και φιλοι Κυριε Γενικέ Πρόξενε Αγαπητες φιλες και φιλοι Όταν πριν από πολλα χρονια, περιπου στην ηλικια των 7 χρονων, ο πατερας μου Ζαχαριας Δουλαμης αποφασισε να μας στειλει, εμενα και την αδερφη μου, να μαθουμε

Διαβάστε περισσότερα

Αναπτύσσοντας Υγιείς σχέσεις με τα παιδιά στο οικογενειακό και σχολικό περιβάλλον μέσα από την βελτίωση της επικοινωνίας

Αναπτύσσοντας Υγιείς σχέσεις με τα παιδιά στο οικογενειακό και σχολικό περιβάλλον μέσα από την βελτίωση της επικοινωνίας Αναπτύσσοντας Υγιείς σχέσεις με τα παιδιά στο οικογενειακό και σχολικό περιβάλλον μέσα από την βελτίωση της επικοινωνίας Δρ. Χρήστος Παναγιωτόπουλος Αναπληρωτής Καθηγητής Παιδικής και Εφηβικής Ψυχικής

Διαβάστε περισσότερα

ΥΔΡΟΠΕΡΑΤΟΤΗΤΑ (ΧΡΙΣΤΟΦΟΡΟΥ) Τίτλος διερεύνησης: Ποιοί παράγοντες επηρεάζουν το πόσο νερό συγκρατεί το χώμα;

ΥΔΡΟΠΕΡΑΤΟΤΗΤΑ (ΧΡΙΣΤΟΦΟΡΟΥ) Τίτλος διερεύνησης: Ποιοί παράγοντες επηρεάζουν το πόσο νερό συγκρατεί το χώμα; ΥΔΡΟΠΕΡΑΤΟΤΗΤΑ (ΧΡΙΣΤΟΦΟΡΟΥ) Τίτλος διερεύνησης: Ποιοί παράγοντες επηρεάζουν το πόσο νερό συγκρατεί το χώμα; Σύντομη περιγραφή διερεύνησης: Σκοπός αυτής της διερεύνησης ήταν να κάνουν κάποιες υποθέσεις

Διαβάστε περισσότερα

Τα σημαντικότερα γεγονότα της Παλαιάς Διαθήκης εκτυλίσσονται στην περιοχή που. Η Μέση Ανατολή στην αρχαιότητα

Τα σημαντικότερα γεγονότα της Παλαιάς Διαθήκης εκτυλίσσονται στην περιοχή που. Η Μέση Ανατολή στην αρχαιότητα Ο ΚΟΣΜΟΣ ΤΗΣ ΠΑΛΑΙΑΣ ΔΙΑΘΗΚΗΣ Τα σημαντικότερα γεγονότα της Παλαιάς Διαθήκης εκτυλίσσονται στην περιοχή που ονομάζεται ΜΕΣΗ ΑΝΑΤΟΛΗ Η Μέση Ανατολή στην αρχαιότητα Ποια σύγχρονα κράτη αποτελούν την περιοχή

Διαβάστε περισσότερα

ΟΝΟΜΑ ΜΑΘΗΤΗ/ΤΡΙΑΣ: ΟΝΟΜΑ ΣΧΟΛΕΙΟΥ: Ένας οδηγός για τα δικαιώματα των παιδιών σε συνεργασία με την:

ΟΝΟΜΑ ΜΑΘΗΤΗ/ΤΡΙΑΣ: ΟΝΟΜΑ ΣΧΟΛΕΙΟΥ: Ένας οδηγός για τα δικαιώματα των παιδιών σε συνεργασία με την: ΟΝΟΜΑ ΜΑΘΗΤΗ/ΤΡΙΑΣ: ΟΝΟΜΑ ΣΧΟΛΕΙΟΥ: Ένας οδηγός για τα δικαιώματα των παιδιών σε συνεργασία με την: Μάθε για τη σύμβαση. Γνώρισε τα δικαιώματά σου. Το βιβλιαράκι που κρατάς στα χέρια σου περιέχει 54 άρθρα

Διαβάστε περισσότερα

Ο εγωιστής γίγαντας. Μεταγραφή : Γλυμίτσα Ευθυμία. Διδασκαλείο Δημοτικής Εκπαίδευσης. «Αλέξανδρος Δελμούζος»

Ο εγωιστής γίγαντας. Μεταγραφή : Γλυμίτσα Ευθυμία. Διδασκαλείο Δημοτικής Εκπαίδευσης. «Αλέξανδρος Δελμούζος» Ο εγωιστής γίγαντας Μεταγραφή : Γλυμίτσα Ευθυμία Διδασκαλείο Δημοτικής Εκπαίδευσης «Αλέξανδρος Δελμούζος» 2010-2011 Κάθε απόγευμα μετά από το σχολείο τα παιδιά πήγαιναν για να παίξουν στον κήπο του γίγαντα.

Διαβάστε περισσότερα

Η ΜΑΧΗ ΤΗΣ ΚΡΗΤΗΣ ΚΑΙ Η ΑΝΤΙΣΤΑΣΗ ΤΟΥ ΛΑΟΥ ΤΗΣ ΟΙ ΓΥΝΑΙΚΕΣ ΣΤΗΝ ΑΝΤΙΣΤΑΣΗ

Η ΜΑΧΗ ΤΗΣ ΚΡΗΤΗΣ ΚΑΙ Η ΑΝΤΙΣΤΑΣΗ ΤΟΥ ΛΑΟΥ ΤΗΣ ΟΙ ΓΥΝΑΙΚΕΣ ΣΤΗΝ ΑΝΤΙΣΤΑΣΗ Η ΜΑΧΗ ΤΗΣ ΚΡΗΤΗΣ ΚΑΙ Η ΑΝΤΙΣΤΑΣΗ ΤΟΥ ΛΑΟΥ ΤΗΣ ΟΙ ΓΥΝΑΙΚΕΣ ΣΤΗΝ ΑΝΤΙΣΤΑΣΗ Η Μάχη της Κρήτης έχει µια ξεχωριστή θέση στη ροή των γεγονότων του Β' Παγκοσµίου Πολέµου. Ο Ελληνικός λαός στη Κρήτη, εγκαταλελειµµένος

Διαβάστε περισσότερα

1) Γιατί ασχοληθήκατε με το Έργο EduRom

1) Γιατί ασχοληθήκατε με το Έργο EduRom Στις 28 Φεβρουαρίου, δύο από τους εθελοντές του Edurom από το Μεσογειακό Σχολείο της Ταρραγόνα βρέθηκαν στην Ημέρα Εκπαίδευσης του «Δικτύου για τη δημοκρατική εκπαίδευση των ενηλίκων: μπροστά με τη δύναμη

Διαβάστε περισσότερα

Η τέχνη της συνέντευξης Martes, 26 de Noviembre de 2013 12:56 - Actualizado Lunes, 17 de Agosto de 2015 18:06

Η τέχνη της συνέντευξης Martes, 26 de Noviembre de 2013 12:56 - Actualizado Lunes, 17 de Agosto de 2015 18:06 No hay traducción disponible. του Χουάν Μαγιόργκα 4 ΠΡΟΣΩΠΑ: 3 Γυναίκες (γιαγιά, μητέρα και εγγονή) και ένας άντρας γύρω στα 30. Το τελευταίο έργο του μεγάλου Ισπανού δραματουργού που ανέβηκε στο Εθνικό

Διαβάστε περισσότερα

Από τα παιδιά της Β 2

Από τα παιδιά της Β 2 Από τα παιδιά της Β 2 Γιαλούσα Η Γιαλούσα βρίσκεται στην Καρπασία. Είναι κοντά στο Μοναστήρι του Αποστόλου Ανδρέα. Το χωριό οφείλει το όνομα του στη θέση του, που είναι δίπλα από τη θάλασσα. Οι κάτοικοι

Διαβάστε περισσότερα

ΙΣΤΟΡΙΚΟΙ ΣΤΑΘΜΟΙ ΙΣΤΟΡΙΚΕΣ ΠΡΟΣΩΠΙΚΟΤΗΤΕΣ

ΙΣΤΟΡΙΚΟΙ ΣΤΑΘΜΟΙ ΙΣΤΟΡΙΚΕΣ ΠΡΟΣΩΠΙΚΟΤΗΤΕΣ ΙΣΤΟΡΙΚΟΙ ΣΤΑΘΜΟΙ ΙΣΤΟΡΙΚΕΣ ΠΡΟΣΩΠΙΚΟΤΗΤΕΣ Στην Αττική οι Αρβανίτες κατοικούσαν στο μεγαλύτερο μέρος της υπαίθρου. Ουσιαστικά την ελληνική γλώσσα την διατηρήσαν οι κλειστές ελληνικές κοινωνίες των Αθηνών

Διαβάστε περισσότερα

Η Βίβλος για Παιδιά παρουσιάζει. ΟΟυρανός, το Υπέροχο Σπίτι του Θεού

Η Βίβλος για Παιδιά παρουσιάζει. ΟΟυρανός, το Υπέροχο Σπίτι του Θεού Η Βίβλος για Παιδιά παρουσιάζει ΟΟυρανός, το Υπέροχο Σπίτι του Θεού Συγγραφέας: Edward Hughes Εικονογράφηση:Lazarus Διασκευή:SarahS. Μετάφραση: Evangelia Zyngiri Παραγωγός: Bible for Children www.m1914.org

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΟ ΤΟ ΜΕΣΑΙΩΝΑ ΣΤΗΝΑΝΑΓΕΝΝΗΣΗ

ΑΠΟ ΤΟ ΜΕΣΑΙΩΝΑ ΣΤΗΝΑΝΑΓΕΝΝΗΣΗ ΑΠΟ ΤΟ ΜΕΣΑΙΩΝΑ ΣΤΗΝΑΝΑΓΕΝΝΗΣΗ εμφανίζεται ΣΤΗ ΒΟΡΕΙΑ ΙΤΑΛΙΑ Επηρεάζεται από το ελληνικό και ρωμαϊκό πολιτισμό ΟΥΜΑΝΙΣΜΟΣ ΖΩΓΡΑΦΙΚΗ ΘΕΑΤΡΟ ΑΣΤΡΟΝΟΜΙΑ Αξία στον ΝΤΑ ΒΙΝΤΣΙ ΣΑΙΞΠΗΡ ΚΟΠΕΡΝΙΚΟΣ Άνθρωπο ΜΙΧΑΗΛ

Διαβάστε περισσότερα

ΗΛΙΑΧΤΙΔΑ. Μη Κερδοσκοπική Οργάνωση. Κέντρο Φιλοξενίας Παιδιού

ΗΛΙΑΧΤΙΔΑ. Μη Κερδοσκοπική Οργάνωση. Κέντρο Φιλοξενίας Παιδιού ΗΛΙΑΧΤΙΔΑ Μη Κερδοσκοπική Οργάνωση Κέντρο Φιλοξενίας Παιδιού 2ας Μαΐου 5 Νέα Σμύρνη, 17121 Ηλιαχτίδα Ιδρύθηκε το 2000 Κατέχει την ειδική πιστοποίηση Πρωτοβάθμιας και Δευτεροβάθμιας Κοινωνικής Φροντίδας

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ. Όμορφος κόσμος

ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ. Όμορφος κόσμος ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ Όμορφος κόσμος Φροντίζουμε όλα τα πλάσματα Η Αγία Μελανγκέλ: η προστάτιδα του περιβάλλοντος Εξακόσια χρόνια μετά τη γέννηση του Χριστού, γεννήθηκε στα καταπράσινα δάση της Ιρλανδίας μια

Διαβάστε περισσότερα

Εισαγωγή. Ειρήνη Σταματούδη, LL.M., Ph.D. Διευθύντρια Ο.Π.Ι.

Εισαγωγή. Ειρήνη Σταματούδη, LL.M., Ph.D. Διευθύντρια Ο.Π.Ι. Εισαγωγή Ο οδηγός που κρατάς στα χέρια σου είναι μέρος μιας σειράς ενημερωτικών οδηγών του Οργανισμού Πνευματικής Ιδιοκτησίας. Σκοπό έχει να δώσει απαντήσεις σε κάποια βασικά ερωτήματα που μπορεί να έχεις

Διαβάστε περισσότερα

ISBN 978-960-484-159-2

ISBN 978-960-484-159-2 Η ΠΡΩΤΗ ΜΟΥ ΙΣΤΟΡΙΑ Ο Μέγας Αλέξανδρος Κείμενο: Φίλιππος Μανδηλαράς Επιμέλεια κειμένου: Ράνια Ζωίδη Εικονογράφηση: Ναταλία Καπατσούλια Διόρθωση: Αντωνία Κιλεσσοπούλου 2010, Εκδόσεις Κυριάκος Παπαδόπουλος

Διαβάστε περισσότερα

ΓΙΑΝΝΗΣ ΜΑΚΡΥΓΙΑΝΝΗΣ: ΑΠΟΜΝΗΜΟΝΕΥΜΑΤΑ

ΓΙΑΝΝΗΣ ΜΑΚΡΥΓΙΑΝΝΗΣ: ΑΠΟΜΝΗΜΟΝΕΥΜΑΤΑ ΓΙΑΝΝΗΣ ΜΑΚΡΥΓΙΑΝΝΗΣ: ΑΠΟΜΝΗΜΟΝΕΥΜΑΤΑ 1.α. Το κείμενο: Ο Μακρυγιάννης άρχισε να γράφει τα Απομνημονεύματα στις 26 Φεβρουαρίου του 1829 στο Άργος όπου είχε οριστεί Γενικός Αρχηγός της Εκτελεστικής Δυνάμεως

Διαβάστε περισσότερα

Το εμβληματικό της κτίριο

Το εμβληματικό της κτίριο Θεσσαλονίκη, Φεβρουάριος 2014 Η Χριστιανική Αδελφότητα Νέων Θεσσαλονίκης Η ΧΑΝ Θεσσαλονίκης ιδρύεται ως σωματείο κοινωφελές, μη κερδοσκοπικό το 1921. Οι δραστηριότητές της επικεντρώνονται στους νέους ανθρώπους,

Διαβάστε περισσότερα

ΖΑΝ ΖΑΚ ΡΟΥΣΣΩ. ΑΠΟΣΠΑΣΜΑ ΑΠΟ ΤΟ «ΑΙΜΙΛΙΟΣ ή ΠΕΡΙ ΑΓΩΓΗΣ»

ΖΑΝ ΖΑΚ ΡΟΥΣΣΩ. ΑΠΟΣΠΑΣΜΑ ΑΠΟ ΤΟ «ΑΙΜΙΛΙΟΣ ή ΠΕΡΙ ΑΓΩΓΗΣ» ΖΑΝ ΖΑΚ ΡΟΥΣΣΩ ΑΠΟΣΠΑΣΜΑ ΑΠΟ ΤΟ «ΑΙΜΙΛΙΟΣ ή ΠΕΡΙ ΑΓΩΓΗΣ» Αν είναι αλήθεια ότι ο άνθρωπος γεννιέται καλός και γίνεται μοχθηρός μόνο μέσα από την κακή επιρροή της κοινωνίας στην οποία ζει, η μεταρρύθμιση

Διαβάστε περισσότερα

Διοικητικό Συμβούλιο. Πρόλογος

Διοικητικό Συμβούλιο. Πρόλογος Διοικητικό Συμβούλιο Πρόεδρος: Χ. Παπαφράγκος Αντιπρόεδρος: Ε. Σκληρός Γραμματέας/Ταμίας: Α. Σωτηρόπουλος Μέλη: Φ. Καρακώστας Σ. Σκούρτης Πρόλογος Αγαπητοί Συνάδελφοι, Με χαρά σας προσκαλούμε στις 3 προγραμματισμένες

Διαβάστε περισσότερα

1 ΕΠΑ.Λ. ΣΙΒΙΤΑΝΙΔΕΙΟΥ ΣΧΟΛΗΣ ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ 2011 Α ΤΕΤΡΑΜΗΝΟ

1 ΕΠΑ.Λ. ΣΙΒΙΤΑΝΙΔΕΙΟΥ ΣΧΟΛΗΣ ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ 2011 Α ΤΕΤΡΑΜΗΝΟ 1 ΕΠΑ.Λ. ΣΙΒΙΤΑΝΙΔΕΙΟΥ ΣΧΟΛΗΣ ο ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ 2011 Α ΤΕΤΡΑΜΗΝΟ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΟΡΓΑΝΩΣΗ ΣΤΗΝ ΑΡΧΑΙΑ ΑΘΗΝΑ ΤΩΝ ΚΛΑΣΙΚΩΝ ΧΡΟΝΩΝ ΚΑΘΗΓΗΤΕΣ ΚΟΥΦΑΛΙΩΤΗΣ ΗΛΙΑΣ ΧΑΤΖΗΚΥΡΙΑΚΟΥ ΕΥΘΥΜΙΑ ΚΑΡΥΑΤΙΔΕΣ ΠΑΡΘΕΝΩΝΑΣ

Διαβάστε περισσότερα

Ο Τοτός και ο Μπόμπος εξετάζονται από το δάσκαλό τους. Ο Μπόμπος βγαίνει από την αίθουσα και λέει στον Τοτό:

Ο Τοτός και ο Μπόμπος εξετάζονται από το δάσκαλό τους. Ο Μπόμπος βγαίνει από την αίθουσα και λέει στον Τοτό: Ο Τοτός και ο Μπόμπος εξετάζονται από το δάσκαλό τους. Ο Μπόμπος βγαίνει από την αίθουσα και λέει στον Τοτό: - "Η πρώτη απάντηση είναι 1821, η δεύτερη Θεόδωρος Κολοκοτρώνης και η τρίτη δεν ξέρουμε ερευνάται

Διαβάστε περισσότερα

ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΜΕΣΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΚΡΑΤΙΚΑ ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΑ ΕΠΙΜΟΡΦΩΣΗΣ

ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΜΕΣΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΚΡΑΤΙΚΑ ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΑ ΕΠΙΜΟΡΦΩΣΗΣ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΜΕΣΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΚΡΑΤΙΚΑ ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΑ ΕΠΙΜΟΡΦΩΣΗΣ ΤΕΛΙΚΕΣ ΕΝΙΑΙΕΣ ΓΡΑΠΤΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΣΧΟΛΙΚΗ ΧΡΟΝΙΑ 2009-2010 Μάθημα: Ελληνικά Επίπεδο: 4 Διάρκεια; 2.30 ώρες Ημερομηνία:

Διαβάστε περισσότερα

ΖΑΚ ΠΡΕΒΕΡ ΠΟΙΗΜΑΤΑ ΓΙΑ ΣΕΝΑ ΑΓΑΠΗ ΜΟΥ

ΖΑΚ ΠΡΕΒΕΡ ΠΟΙΗΜΑΤΑ ΓΙΑ ΣΕΝΑ ΑΓΑΠΗ ΜΟΥ ΖΑΚ ΠΡΕΒΕΡ ΠΟΙΗΜΑΤΑ ΓΙΑ ΣΕΝΑ ΑΓΑΠΗ ΜΟΥ Πήγα στην αγορά με τα πουλιά Κι αγόρασα πουλιά Για σένα αγάπη μου Πήγα στην αγορά με τα λουλούδια Κι αγόρασα λουλούδια Για σένα αγάπη μου Πήγα στην αγορά με τα σιδερικά

Διαβάστε περισσότερα