ΨΥΧΟΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΣΤΗΡΙΞΗ ΤΗΣ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑΣ ΟΤΑΝ ΤΟ ΠΑΙΔΙ ΝΟΣΕΙ ΜΕ ΚΑΡΚΙΝΟ

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "ΨΥΧΟΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΣΤΗΡΙΞΗ ΤΗΣ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑΣ ΟΤΑΝ ΤΟ ΠΑΙΔΙ ΝΟΣΕΙ ΜΕ ΚΑΡΚΙΝΟ"

Transcript

1 ΨΥΧΟΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΣΤΗΡΙΞΗ ΤΗΣ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑΣ ΟΤΑΝ ΤΟ ΠΑΙΔΙ ΝΟΣΕΙ ΜΕ ΚΑΡΚΙΝΟ Άννα Ζαφειροπούλου-Κουτρούμπα Ψυχολόγος Ογκολογικού Τμ. Νοσ. Παίδων Αθηνών «Παναγιώτη & Αγλαΐας Κυριακού» Όταν πλησιάζω ένα παιδί, μου εμπνέει δύο συναισθήματα: τρυφερότητα γι αυτό που είναι και σεβασμό γι αυτό που μπορεί να γίνει. - Louis Pasteur Εισαγωγή Ο καρκίνος στα παιδιά είναι μια σπάνια αρρώστια. Για το λόγο αυτό, οι περισσότεροι άνθρωποι γνωρίζουν ελάχιστα γι αυτήν και υποθέτουν πως η διάγνωση της ισοδυναμεί με θάνατο. Από τη δεκαετία του 50 και του 60 μέχρι σήμερα έχουν σημειωθεί καινοτομίες στο χώρο της ιατρικής αναφορικά με τον καρκίνο, με αποτέλεσμα τη σημαντική ανύψωση του ποσοστού επιβίωσης στα παιδιά που νοσούν σήμερα. Ο καρκίνος δεν θεωρείται πια μια αρρώστια συνυφασμένη με το θάνατο, αλλά ως μια χρόνια αρρώστια. Αυτή η αλλαγή στην ποιοτική φύση της αρρώστιας απαιτεί μια ταυτόχρονη αλλαγή στην ψυχοκοινωνική φροντίδα του παιδιού που νοσεί και της οικογένειας του. Το ενδιαφέρον, σήμερα, εστιάζεται στην επιβίωση, αλλά και στην ποιότητα ζωής του παιδιού και της οικογένειας του όχι μόνο κατά τη διάρκεια της θεραπείας αλλά και μετά την ολοκλήρωσή της (Eiser 2004). Ιστορική αναδρομή στην εξέλιξη της ψυχοκοινωνικής φροντίδας Η βελτίωση της επιβίωσης των παιδιών με καρκίνο και ιδιαίτερα εκείνων με οξεία λεμφοβλαστική λευχαιμία (Eiser 2004, Keene 1999) επιτεύχθηκε μεν στο πλαίσιο νέων θεραπευτικών μεθόδων, αλλά και μιας αλλαγής στην οργάνωση και στην κατεύθυνση της φροντίδας συνολικά, η οποία έγινε περισσότερο ανθρωποκεντρική (Eiser 2004). Πριν από τη δεκαετία του 70 η ψυχοκοινωνική παρέμβαση για τα παιδιά με καρκίνο περιοριζόταν στην ψυχολογική προετοιμασία του γονιού για τον επερχόμενο θάνατο του παιδιού του. Σήμερα, η κατάσταση έχει διαφοροποιηθεί στο πλαίσιο της ολιστικής προσέγγισης, όπου η ψυχοκοινωνική και η ιατρική παρέμβαση συμβαδίζουν αγκαλιάζοντας το άρρωστο παιδί και την οικογένεια του κατά τη θεραπεία, αλλά και μετά από αυτή. Συγκεκριμένα:

2 Η πρόγνωση των παιδιών με καρκίνο ήταν πτωχή. Τα παιδιά πέθαιναν σε σύντομο χρονικό διάστημα από τη στιγμή της διάγνωσης, με έντονο πόνο και ψυχική καταπόνηση. - Στόχος της φροντίδας ήταν η αντιμετώπιση των συμπτωμάτων αυτών και η προετοιμασία της οικογένειας για τον επικείμενο θάνατο. - Υπερίσχυε η ιατρική θέση να μην πληροφορούνται τα παιδιά, ώστε να περιορίζεται η ψυχική καταπόνηση που βίωναν. - Στη διάρκεια αυτής της περιόδου η συνεισφορά του Bowlby (1969) ήταν σημαντική, καθώς έδινε έμφαση στο δεσμό μητέρας- παιδιού κατά τη διάρκεια της θεραπείας και μετά. - Απουσίαζε ο υποστηρικτικός ρόλος του πατέρα Η αύξηση του χρόνου επιβίωσης των παιδιών στο διάστημα αυτό, προκάλεσε το ενδιαφέρον σχετικά: A. Με τις επιπτώσεις της θεραπείας και συγκεκριμένα: - Για τα όψιμα σωματικά συμπτώματα που βίωνε το παιδί, όπως δευτεροπαθείς νεοπλασματικές νόσοι, διαταραχές της γονιμότητας, διαταραχή της λειτουργίας των ζωτικών οργάνων (καρδιά, ήπαρ, νεφροί, εγκέφαλος) (Meadows & Hobbie 1986). - Για τις γνωστικές λειτουργίες και τη σχολική απόδοση (Eiser 2004). - Για τη μείωση της δυσφορίας του παιδιού λόγω των παρενεργειών της θεραπείας, όπως του πόνου, του εμετού και της ναυτίας (Eiser 2004). - Για την ενημέρωση του παιδιού, καθώς αναγνωρίζεται πως το παιδί λειτουργεί καλλίτερα όταν πληροφορείται για τις θεραπευτικές παρεμβάσεις (Eiser 2004).

3 Β. Με τις συνέπειες του καρκίνου: - Για ολόκληρη την οικογένεια (όχι μόνο για το παιδί και τη μητέρα) (Kupst 1992), κατά την ενημέρωση της διάγνωσης (Kupst & Sulman 1988), κατά τη διάρκεια της θεραπείας (Dahlquist et al. 1993, 1996) και μετά τη θεραπεία (Kupst et al. 1995). - Για τα υγιή αδέλφια. Μελέτες δείχνουν πως τα υγιή αδέλφια του παιδιού με καρκίνο εκφράζουν διαταραχές στη συμπεριφορά και συναισθηματικές δυσκολίες (Bluebond- Langner 1996, Carpenter & Sahler 1991, 1994). - Σχετικά με τον τρόπο που τις αντιλαμβάνονται και τις βιώνουν τα άρρωστα παιδιά και τα υγιή αδέλφια (Bluebond- Langner, 1978) έως σήμερα - Στόχος της ψυχοκοινωνικής παρέμβασης παραμένει η στήριξη ολόκληρης της οικογένειας, με έμφαση στην πεποίθηση πως τα παιδιά μετά το τέλος της θεραπείας μπορούν να επιτύχουν μια φυσιολογική ζωή (Eiser2004). - Τα περισσότερα ογκολογικά παιδιατρικά νοσοκομεία διαθέτουν ένα ευρύ φάσμα υποστηρικτικών υπηρεσιών, όπως κοινωνικούς λειτουργούς, ψυχολόγους ή προγράμματα ψυχοθεραπείας μέσα από το παιχνίδι, τη ζωγραφική και το παραμύθι. Αναγνωρίζεται πως η ποιότητα ζωής μπορεί να συνυπάρχει με την εμπειρία της αρρώστιας (Eiser 2004). - Αυξημένο ενδιαφέρον δίνεται στις ανάγκες του παιδιού που πεθαίνει και της οικογένειας του (παρηγορητική φροντίδα προγράμματα υποστήριξης της οικογένειας στο σπίτι - Hospice) (Eiser 2004). Η εμπειρία του καρκίνου οι και οι αντιδράσεις του άρρωστου παιδιού Τα παιδιά που νοσούν από καρκίνο κυριολεκτικά «βιάζονται» σωματικά αλλά και ψυχικά στο χώρο του νοσοκομείου, με χίλιες άσπρες στολές να τα περιτριγυρίζουν (άγνωστα πρόσωπα που ξαφνικά εισβάλλουν και ελέγχουν το σώμα τους), με απαιτήσεις και μεθόδους θεραπείας που προκαλούν απώτερες επιπλοκές, ατέλειωτο «πόνο» και το χρόνο που μοιάζει να μην έχει όρια: Πονάω, γιατί πονάω; Θα πονέσω;πότε θα πάω σπίτι μου; Πότε θα τελειώσει; Πότε θα φάω;...

4 Στην εισβολή, αλλά και καθ όλη τη διάρκεια της αρρώστιας τα παιδιά αντιδρούν είτε παθητικά είτε ενεργητικά, καθώς βάλλεται η ακεραιότητα, το αίσθημα της ασφάλειας και η αυτονομία τους ( πως αυτά την αντιλαμβάνονται ακόμα και μέσα στο πλαίσιο της εξάρτηση τους από τους γονείς τους), η αυτοεικόνα (ιδιαίτερα) και η ύπαρξη τους γενικότερα. Βιώνουν απώλειες, όπως ελέγχου και σωματικής ακεραιότητας. Το παιδί αντιδρά ενεργητικά δηλώνοντας κατάθλιψη, υπερκινητικότητα, άρνηση, αντίσταση, θυμό, βίαιη συμπεριφορά (σπρώχνουν και πετάνε πράγματα) ή χρησιμοποιώντας «κακές» λέξεις. Αντίθετα, μέσα στο χαμό τους, μερικά παιδιά δεν φέρουν καμία αντίσταση, εκδηλώνοντας παθητική συμπεριφορά όπως σιωπή και απόσυρση, αποτελώντας τους φαινομενικά «καλούς» ασθενείς. Και αυτό το φαινόμενο είναι μια καθαρά ψυχολογική αντίδραση που δεν θα πρέπει να παραβλέπεται. Μάλιστα, ηεσωστρεφής συμπεριφορά είναι τις περισσότερες φορές πιο επικίνδυνη από την εξωστρεφή και απαιτεί ιδιαίτερη προσοχή. Για πολλά από αυτά τα παιδιά, όταν απουσιάζει η επικοινωνία, η αρρώστια είναι τιμωρία γιατί ήταν κακά παιδιά. Οι ψυχολογικές αυτές αντιδράσεις δεν είναι παρά μηχανισμοί άμυνας για να μπορέσουν τα παιδιά να απαντήσουν στο άγχος και το φόβο που τα πνίγει: για το «γνωστό»-«άγνωστο» της αρρώστιας όταν η επικοινωνία μειονεκτεί σε σύγκριση με το επίπεδο κατανόησης τους όταν οι ερωτήσεις τους μένουν αναπάντητες για να φωνάξουν την ύπαρξη της ψυχής τους για να εκδηλώσουν το άγχος των ίδιων των γονιών τους Η εμπειρία του καρκίνου οι και οι αντιδράσεις των γονιών Είναι αδύνατο να αναφερθεί κανείς στην ψυχοσωματική εμπειρία των παιδιών με καρκίνο χωρίς να περιγραφεί εκείνη των γονιών. Ο μπαμπάς καθόταν για πολύ ώρα με σκυμμένο κεφάλι. Η κορούλα του συνεχίζει να ανταποκρίνεται πολύ καλά στη θεραπεία αλλά τότε ήταν αρχές ακόμα. Ξαφνικά τον ακούω να με ρωτάει: Τελικά Άννα, υπάρχει Θεός; Έδωσα τη μόνη απάντηση που ειλικρινά έχω: Για μένα υπάρχει και Τον έχω για δύναμη. Δεν Του αποδίδω ούτε το καλό, ούτε το κακό. Εκείνος με κοίταξε καλά-καλά κι εγώ άφησα τη σιωπή να κάνει τη δουλειά της

5 Το παιδί που νοσεί από καρκίνο συνιστά ένα φαινόμενο που φέροντας την απειλή θανάτου, είναι ασυμβίβαστο με τη φύση της ζωής όπως την γνωρίζουμε. Παράλληλα, αποτελεί ένα τα πιο ανατρεπτικά και στρεσογόνα γεγονότα στον κύκλο της ζωής μιας οικογένειας, όπου οι γονείς αδυνατούν να νοηματοδοτήσουν, πόσο μάλλον τα άρρωστα παιδιά και τα αδέρφια τους (Gorer 1965, cited in Rando 1991). Οι γονείς, αμέσως μετά το σοκ της διάγνωσης, βιώνουν μια περίοδο σύγχυσης με έντονο υπαρξιακό άγχος και ίσως τη μεγαλύτερη κρίση της ζωής τους. Η Nancy Keene (1999) εύγλωττα καταθέτει πως το μυαλό της έμοιαζε να κάνει απεργία. Στη συνέχεια και κατά διαστήματα σε όλη τη διάρκεια της θεραπείας του παιδιού τους, οι γονείς βρίσκονται κάτω από έντονο σωματικό, συναισθηματικό, οικονομικό και κοινωνικό άγχος. Αυτές οι περίοδοι κρίσης ακολουθούνται από περιόδους κανονικότητας. Το άγχος, όμως, της προοπτικής του θανάτου του παιδιού τους που συνοδεύει τη διάγνωση του καρκίνου τους ακολουθεί, άλλοτε σε μικρότερο και άλλοτε σε μεγαλύτερο βαθμό, καθόλη τη διάρκεια της ζωής του παιδιού τους. To γονικό άγχος εκδηλώνεται με φόβο, θυμό, απόγνωση, άρνηση, κούραση και σωματική αδυναμία, τύψεις και ενοχές, αλλά και έλλειψη επικοινωνίας με το σύντροφο, φόβο να αντιμετωπίσει τις ατέλειωτες ερωτήσεις του άρρωστου παιδιού, κοινωνική απομόνωση και άλλα. Την ίδια στιγμή, οι γονείς έρχονται αντιμέτωποι με την εμπειρία των υγιών παιδιών τους και παράλληλα καλούνται να τα στηρίξουν. Η εμπειρία του καρκίνου και οι αντιδράσεις των υγιών αδελφών Ο παιδικός καρκίνος είναι μια από τις πιο προκλητικές αρρώστιες που τα υγιή αδέλφια καλούνται να αντιμετωπίσουν (Sharpe & Rossiter 2002). Τα αδέλφια που «ζουν στη σκιά του καρκίνου», βιώνουν δυσάρεστες αλλαγές στην οικογενειακή ζωή και στο συναισθηματικό τους κόσμο (Bluebond Langner 1996). Σύμφωνα με την Bluebond Langner (1995, 1996), κατά τη διάρκεια της θεραπείας αυτά ζουν σε μια κατάσταση εντελώς διαφορετική από εκείνη των συνομήλικων τους.

6 Μέσα στην οικογένεια τα υγιή αδέλφια βιώνουν: 1. Τον οργανικό και συναισθηματικό πόνο του άρρωστου αδελφού. 2. Την αλλαγμένη εικόνα του. 3. Την απουσία του. 4. Τη μελαγχολική και την αγχωμένη παρουσία των γονιών τους. 5. Τη μακρόχρονη απουσία τους. 6. Αλλαγή στη θέση που μέχρι τότε κατείχαν στην οικογένεια. 7. Διαφορoποιημένη μεταχείριση. 8. Διάκριση σε σχέση με το άρρωστο παιδί. 9. Μετακινήσεις από το σπίτι τους στο σπίτι συγγενών. 10. Αλλαγή στο ρόλο τους. 11. Απογοήτευση (Bluebond-Langner 1996). Έξω από την οικογένεια τα υγιή αδέλφια βιώνουν: Αρνητικές αντιδράσεις από το περιβάλλον των φίλων. Περιορισμούς και διαταραχές στις κοινωνικές τους δραστηριότητες. (Bluebond-Lnagner 1996). Τα υγιή αδέλφια τις περισσότερες φορές αισθάνονται απόρριψη, νιώθουν μόνα, παραμελημένα, ενώ κάποια άλλα υπερπροστατευμένα (Bluebond-Lnagner 1995). Τα υγιή αδέλφια που δεν πληροφορούνται επαρκώς για τη φύση της αρρώστιας, την πορεία και την πρόγνωση της από τους γονείς τους, νιώθουν μπερδεμένα και προδομένα (Eiser 1993). Άλλα παιδιά αισθάνονται ενοχές ή γιατί αυτά είναι καλά ενώ το αδέλφι τους είναι πολύ άρρωστο ή γιατί πιστεύουν πως αυτά είναι η αιτία που το αδέλφι τους αρρώστησε, ή διότι πιάνουν τον εαυτό τους να δυσανασχετεί ( θέλω να πεθάνει για να ησυχάσω ). Μάλιστα, αρκετά είναι εκείνα που θεωρούν πως αν αρρώσταιναν τα ίδια, οι γονείς τους θα τα αγαπούσαν πιο πολύ(bluebond- Lanagner 1996). Πολλά υγιή αδέλφια παρουσιάζουν κοινωνική και ακαδημαϊκή δυσλειτουργία. Σύμφωνα με έρευνες, η διαφοροποιημένη συμπεριφορά των γονιών σχετίζεται με μεγαλύτερες συγκρούσεις και αρνητική συμπεριφορά ανάμεσα στο άρρωστο παιδί και τα υγιή αδέλφια (Boer 1990) ή με δείγματα υπερβολικής αγάπης προς αυτό. Σε αντίθεση, άλλες έρευνες υποστηρίζουν πως παρόλες τις συναισθηματικές συγκρούσεις που βιώνουν τα υγιή αδέλφια, αυτά αλληλοστηρίζονται με το άρρωστο παιδί σ όλη τη διάρκεια της κρίσης. Επικοινωνούν μεταξύ τους εκφράζοντας αμφιβολίες και φόβους για πράγματα που δεν θα τολμούσαν να συζητήσουν με ενήλικους. Μάλιστα, στις οικογένειες που υπάρχουν πολλά παιδιά, τα υγιή αδέλφια ανταλλάσσουν πληροφορίες μεταξύ τους. Τα μεγαλύτερα υγιή αδέλφια φροντίζουν τα μικρότερα, προσπαθώντας να μειώσουν το άγχος που τους προκαλεί η απουσία των γονιών τους (Eiser 1993).

7 Στη έρευνα των Carpenter και Sahler (1991), σε 107 υγιή αδέλφια, για τα οποία οι γονείς είχαν αναφέρει πολύ καλή προσαρμογή στην αρχή και λίγο μετά τη διάγνωση της αρρώστιας του αδελφού ή της αδελφής, τα 61 υγιή παιδιά (57%) εκδήλωσαν στην πορεία της θεραπείας δείγματα παθολογικής συμπεριφοράς, όπως συναισθηματικές αντιδράσεις, αρνητική συμπεριφορά και συχνούς σωματικούς πόνους για να τραβήξουν τη προσοχή, μειωμένη ακαδημαϊκή προσπάθεια, απόσυρση ή επιθετικότητα, προβλήματα στον ύπνο και στη διατροφή, καθώς επίσης δείγματα παλινδρόμησης, όπως βραδινή ενούρηση. Τα υγιή αδέρφια αντιλαμβάνονται πως οι γονείς τους υποφέρουν και διαισθάνονται τη σοβαρότητα της αρρώστιας του αδερφού ή της αδερφής τους. Τα αδέρφια έχουν ανάγκη να επικοινωνούν συχνά με το άμεσο περιβάλλον τους και θέλουν να είναι ενεργά μέλη της ομάδας μητέρα-πατέρας που στηρίζει το άρρωστο αδέρφι τους. Οι ψυχολογικές επιπτώσεις της θεραπείας του καρκίνου στα παιδιά Ο καρκίνος προσβάλει το παιδί σε μια ιδιαίτερα ευάλωτη περίοδο για τη σωματική, τη συναισθηματική και την κοινωνική του ανάπτυξη. Η αρρώστια και η θεραπεία επηρεάζουν την πνευματική και ψυχοκοινωνική ωρίμανση του παιδιού και επομένως δυσχεραίνουν την εκπαιδευτική και κοινωνική ένταξη τους (Jankovic et al. 1999, Van Dongen- Melman & Sanders- Woudstra1986). 0 έως μηνών Σύμφωνα με τη θεωρία του Piaget (1954) στην ηλικία αυτή το παιδί βρίσκεται στο στάδιο της αισθησιοκινητικής νοημοσύνης, όπου οι διανοητικές προσπάθειες βασίζονται σε απλές αισθητηριακές και κινητικές δραστηριότητες. Στη φάση αυτή, το παιδί σταδιακά συνειδητοποιεί την ύπαρξη του εξωτερικούαντικειμενικού κόσμου. Σύμφωνα με τη θεωρία του Erikson (1967), αυτό βιώνει κρίσεις οι οποίες επηρεάζουν θετικά ή αρνητικά τη συναισθηματική και κοινωνική ανάπτυξη του παιδιού. Στον πρώτο χρόνο της ζωής του, το παιδί αναπτύσσει το αίσθημα βασικής εμπιστοσύνης ή δυσπιστίας, ανάλογα με την κάλυψη ή όχι των βασικών αναγκών του. Επομένως, η συνεχής μητρική φροντίδα είναι ουσιαστική. Στο στάδιο αυτό, το παιδί δεν έχει πραγματική αντίληψη για τη διάγνωση του καρκίνου. Ωστόσο η διάγνωση αυτή μπορεί να αλλάξει τη διαδικασία της ανάπτυξης της αυτογνωσίας του παιδιού. Συγκεκριμένα, διαταράσσεται η φυσιολογική διαδικασία της διαφοροποίησης του παιδιού από τη μητέρα, καθώς αυτό βιώνει τραυματικές εμπειρίες όπως ξαφνικό αποχωρισμό από τη μητέρα, επίπονες εξετάσεις κ.τ.λ (Hockenberry & Coody 1986). Μέχρι την ηλικία των δύο ετών, η συναισθηματική και κοινωνική ανάπτυξη του παιδιού διακρίνεται από το στάδιο (Εrikson 1967) ανάπτυξης αυτονομίας ή αβεβαιότητας και ντροπής, όπου τα παιδιά προσπαθούν να ελέγξουν το περιβάλλον τους. Όμοια και σε αυτό το στάδιο ανάπτυξης το παιδί δεν αντιλαμβάνεται τη σημασία και τη διάσταση του καρκίνου και δεν μπορεί να κατανοήσει την αιτία της τραυματικής αυτής εμπειρίας. Την ίδια στιγμή, δεν είναι σε θέση να διεκδικήσει την αυτονομία του (Pinkertonet al. 1994), με αποτέλεσμα να παρουσιάζει στοιχεία παλινδρόμησης στη συμπεριφορά του. Εκλαμβάνει, παράλληλα, τις θεραπευτικές διαδικασίες ως τιμωρία.

8 2 ο έως 4 ο 5 ο έτος Στην περίοδο αυτή της συμβολικής σκέψης σύμφωνα με τον Piaget (1954), το παιδί σχηματίζει έννοιες, χωρίς όμως να έχει την ικανότητα να διακρίνει τις γενικές από τις ειδικές. Στην προσχολική ηλικία (3-5 ετών), κατά τον Erikson (1967), το παιδί περνά από το στάδιο ανάπτυξης πρωτοβουλίας ή ενοχής στην προσπάθεια του να ανεξαρτητοποιηθεί. Το παιδί στην ηλικία αυτή έχει ανεπτυγμένη φαντασία και έντονη αίσθηση της περιπέτειας και της περιέργειας. Συχνά αντιδρά με θυμό και γίνεται επιθετικό, καθώς η ζωή του διαταράσσεται από τη διάγνωση του καρκίνου. Σε αυτή τη φάση το παιδί θεωρεί πως προκάλεσε το ίδιο τον καρκίνο, φοβάται να κοιμηθεί και βλέπει εφιάλτες (Hockenberry & Coody 1986). 6o έως 11 ο έτος Η περίοδος της αντιληπτικής σκέψης, η οποία ξεκινά από το 4 ο έτος της ζωής του παιδιού χαρακτηρίζεται από εμπειρική και απόλυτα συγκεκριμένη σκέψη. Το παιδί αποκτά ικανότητες και δεξιότητες και προϋποθέσεις για την επικοινωνία. Από το 7 ο έως το 11 ο έτος, το παιδί βρίσκεται στο στάδιο των συγκεκριμένων νοητικών ενεργειών, όπου είναι σε θέση να οργανώσει τη σκέψη του σχετικά με τα εξωτερικά αντικείμενα με λογική συνέπεια. Μπορεί πλέον να αξιολογήσει την άποψη των άλλων. Παραγωγικότητα ή ανεπάρκεια είναι το στάδιο της συναισθηματικής και κοινωνικής ανάπτυξης που περνά το παιδί σε αυτή την ηλικία (Erikson 1967). Το παιδί έχοντας αποκτήσει τη βασική εμπιστοσύνη, την αυτονομία και την πρωτοβουλία από τα προηγούμενα στάδια είναι πια ικανό να νιώθει παραγωγικό. Το παιδί ικανοποιείται όταν κάποιο έργο που ολοκληρώνει, παράλληλα ικανοποιεί και τις επιθυμίες των σημαντικών άλλων. Το παιδί που στην ηλικία αυτή παραμένει εξαρτημένο από τους γονείς του, δεν ενεργοποιείται και δεν αναπτύσσει νέες δεξιότητες, με αποτέλεσμα να νιώθει ανεπάρκεια και κατωτερότητα. Στη φάση αυτή η διάγνωση του καρκίνου απειλεί την αναπτυσσόμενη ανεξαρτησία, αυτονομία και αυτόεικόνα και ταυτόχρονα διαταράσσονται οι κοινωνικές σχέσεις έξω από την οικογένεια (σχολείο, γειτονιά). Οι μεταβολές στη σωματική του εικόνα λόγω της αρρώστιας και της θεραπείας της μπορεί να προκαλέσουν αίσθημα ανασφάλειας και απομόνωσης. Αναρωτιέται για την αιτία της αρρώστιας και αδυνατεί να της αποδώσει νόημα. Συχνά νιώθει θυμό και απογοήτευση που τις περισσότερες φορές στρέφει προς τους γονείς του (Pinkerton et al. 1994, Hockenberry & Coody 1986). 11 ο 15 ο έτος Η πρώιμη εφηβεία είναι η περίοδος των τυπικών νοητικών ενεργειών. Ο έφηβος αποκτά αφηρημένη σκέψη και μπορεί να σχηματίζει θεωρίες (Piaget 1954).

9 Σύμφωνα με τον Erikson (1967) ο έφηβος αναφορικά με την συναισθηματική και κοινωνική του ανάπτυξη στην περίοδο αυτή βρίσκεται στο στάδιο της ταυτότητας ή σύγχυσης ρόλων. Ο έφηβος αναρωτιέται για τον εαυτό του, για τις αξίες του και για τα πιστεύω του και προσπαθεί να ορίσει τους ρόλους του, που όλα αυτά στοιχειοθετούν τη διαδικασία αναζήτησης της ταυτότητας του. Αν δεν τα καταφέρει πιθανόν να κυριευθεί από σύγχυση σχετικά με το ποιος είναι. Ιδιαίτερη σημασία μάλιστα έχει η κοινωνικοποίηση του με τους συνομήλικους του. Οι έφηβοι μπορούν να κατανοήσουν τι σημαίνει η διάγνωση του καρκίνου. Η αρρώστια αλλάζει τα μελλοντικά τους σχέδια και συνειδητοποιούν την πιθανότητα του θανάτου. Η αίσθηση απώλειας ελέγχου επιφέρει συναισθήματα θυμού, πίκρας, απογοήτευσης και κατάθλιψης (Folley et al.1993). Οι συνέπειες στο παιδί που ζει με τον καρκίνο, άμεσες και έμμεσες, απαιτείται να εκτιμηθούν έγκαιρα με ιδιαιτερότητα, διακριτικότητα και διορατικότητα. Αν δεν αντιμετωπιστούν με συνέπεια, δυσχεραίνεται η προσαρμογή του παιδιού στην αρρώστια και στη θεραπεία της, διαταράσσεται η συναισθηματική και η γνωστική ανάπτυξη και παράλληλα διακυβεύεται η ψυχοκοινωνική αποκατάσταση του παιδιού και της οικογένειας του. Ψυχοκοινωνική στήριξη Ιατρονοσηλευτική Ψυχολογική Θεραπευτική Δυναμική = Φροντίδα & Ίαση Κοινωνική Διεπιστημονική Στήριξη Η παρουσία των ιατρών, νοσηλευτών, ψυχολόγων, κοινωνικών λειτουργών και πνευματικών στο πλαίσιο της ψυχοκοινωνικής παρέμβασης θα πρέπει να είναι συντονισμένη, ώστε η ατμόσφαιρα της στήριξης του παιδιού και της οικογένειας του να χαρακτηρίζεται από εμπιστοσύνη, οικειότητα και ασφάλεια (Jankovic et al.1999).

10 Σκοπός Κύριος στόχος της ψυχοκοινωνικής υποστήριξης, ως ο συνδυασμός ιατρικής, νοσηλευτικής, ψυχολογικής και κοινωνικής ποιοτικής προσφοράς είναι: 1. Να μπορέσει το άρρωστο παιδί και η οικογένεια του να μάθουν να ζουν με την αρρώστια που λέγεται καρκίνος στο παιδί. 2. Το παιδί με καρκίνο πρέπει να μεγαλώνει μέσα σε ένα θετικό και όσο γίνεται φυσιολογικό περιβάλλον. 3. Το κλίμα της απαισιοδοξίας που το περιβάλλει να αντικατασταθεί από μια αίσθηση ζωής, όπως είναι αυτή που πηγάζει από την ενεργητική προσφορά και υποστήριξη. 4. Τα παιδιά με καρκίνο πρέπει να μπορούν να μεγαλώνουν και να ωριμάζουν φυσιολογικά στο πλαίσιο των δυνατοτήτων τους και αυτών της οικογένειάς τους (φυσικές, κοινωνικές, οικονομικές και πολιτισμικές) και να απολαμβάνουν προνόμια, δικαιώματα και υπευθυνότητες που παρέχονται στα υγιή παιδιά. 5. Τα υγιή αδέρφια να μεγαλώνουν και να ωριμάζουν στην ίδια γραμμή προτεραιότητας με το άρρωστο παιδί. Προϋποθέσεις Προϋποθέσεις για την αποτελεσματική ψυχοκοινωνική στήριξη του παιδιού και της οικογένειας είναι: Η γνώση πως η «αποδοχή» της τραυματικής εμπειρίας του καρκίνου από το γονιό, το άρρωστο παιδί ή το υγιές αδέρφι δεν είναι μία αυτόματη διαδικασία, αλλά μια διεργασία που περνάει από στάδια, όπου το άτομο δοκιμάζεται και αμφιταλαντεύεται. Αποδοχή και αντίσταση /πάλη μέχρι το ποθητό αποτέλεσμα είναι οι αντιδράσεις που καλείται να ενισχύσει το προσωπικό υγείας και όχι αποδοχή και υποταγή. Η γνώση της πραγματικότητας του παιδιού (Bartholome, 1995). Ένα φαινόμενο που αντιμετωπίζουν το προσωπικό υγείας και ιδιαίτερα οι γονείς που στηρίζουν το άρρωστο παιδί με καρκίνο και τα αδέλφια του είναι το γεγονός ότι τα παιδιά ζούνε σε μια δική τους πραγματικότητα πολύ διαφορετική από τη γονική. Η κατανόηση αυτής της πραγματικότητας είναι η γέφυρα ανάμεσα στους δύο κόσμους που βοηθάει τους γονείς να καταλάβουν τα παιδιά τους και να αντιμετωπίσουν τα προβλήματά τους και τις ανάγκες τους, τόσο στην ομαλή καθημερινότητα όσο και στην περίοδο μιας χρόνιας και απειλητικής για τη ζωή αρρώστιας. Συγκεκριμένα: H ταυτότητα του παιδιού

11 εξελίσσεται πολύ αργά και σπάνια ολοκληρώνεται ή και ανακαλύπτεται πριν το τέλος της εφηβείας (Bartholome 1995). Ο κόσμος των παιδιών αιωρείται ανάμεσα στην πραγματικότητα και στη φαντασία. Ενώ για τους μεγάλους αυτές είναι δύο διακριτές οντότητες δεν συμβαίνει το ίδιο για τα παιδιά ακόμα και στην ηλικία των εννέα χρόνων. Το παιδί, που για παράδειγμα ονειρεύεται ένα τέρας κάτω από το κρεβάτι, ζητάει από το γονιό να ψάξει εκεί για σιγουριά. Η ιδέα της πιθανότητας και αυτή του τυχαίου γεγονότος, κάτι δύσκολο και για μας τους ίδιους να εντάξουμε στην καθημερινότητα της ζωής μας, εκλείπουν σχεδόν τελείως από τον κόσμο των παιδιών. Γι αυτά, τα πράγματα δεν συμβαίνουν έτσι τυχαία αλλά έχουν συγκεκριμένη αιτία. Ένα αδέλφι, για παράδειγμα, μπορεί να πιστεύει πως αυτό είναι η αιτία που αρρώστησε τόσο σοβαρά ο αδελφός του, γιατί τον είχε χτυπήσει δυνατά την προηγούμενη. Άλλο, που ήταν πολύ άτακτο και είχε γίνει η αιτία να τσακωθούν οι γονείς του, πιστεύει πως για τιμωρία το έχουν αφήσει μόνο του με τη γιαγιά ή τη θεία, ενώ και οι δύο γονείς του είναι στο νοσοκομείο με το άρρωστο αδελφό για τόσο πολύ καιρό. Ο εγωκεντρισμός των παιδιών διαφέρει από αυτόν των μεγάλων. Εγωκεντρικός είναι αυτός που ασχολείται με ένα διαμορφωμένο γι αυτόν «εγώ». Δεν σημαίνει πάντα πως αυτός είναι το επίκεντρο μιας κατάστασης. Τα παιδιά δεν έχουν τέτοια επιλογή. Γι αυτά, τα πάντα σχετίζονται με τα συναισθήματα τους, τις σκέψεις τους, τις ιδέες τους και τις πράξεις τους. Εάν η μαμά, για παράδειγμα κλαίει, το παιδί αισθάνεται ότι αυτό έχει κάνει κάτι κακό. Τα παιδιά διαφέρουν στο πως αυτά εκλαμβάνουν την αίσθηση του χρόνου. Ένα παιδί πέντε ή και έξι ετών δεν μπορεί να δει τη διαφορά ανάμεσα σε δύο εβδομάδες και δύο μήνες. Για το παιδί είναι απλά πολύς καιρός. Επίσης ο χρόνος για το παιδί έχει σχέση με το παρόν. Το σε λίγο σημαίνει τώρα. Τέλος, πέρα από τη δυσκολία να εκλάβουν τη γραμμική πρόοδο του φυσικού χρόνου, τα παιδιά, ακόμα και στην ηλικία των δέκα, δεν αντιλαμβάνονται όπως οι μεγάλοι την ιδέα του προσωπικού χρόνου, αυτού της μιας ολόκληρης ζωής, πόσο μάλλον της αιωνιότητας. Ø Η γνώση της εμπειρίας του παιδιού «Η πραγματικότητα του παιδιού εξελίσσεται σταδιακά και διαμορφώνεται θετικά ή αρνητικά μέσα στο άμεσο περιβάλλον του και μέσα από τις εμπειρίες που βιώνει σε αυτό» (Bluebond-Langner1996). Για να είναι αποτελεσματική η αντιμετώπιση και η στήριξη των υγιών αδελφών, για να γίνει γνωστό αυτό που ξέρουν και εκείνο που τα απασχολεί, είναι φανερό πως πρέπει, πέρα από την ηλικία και το γνωστικό τους επίπεδο, να ληφθούν υπόψη, κύρια, οι εμπειρίες τους και να γίνει κατανοητός ο τρόπος με τον οποίο αυτά τις αντιλαμβάνονται και τις εκφράζονται στη χρόνια και απειλητική αρρώστια του καρκίνου. Έρευνες έχουν δείξει πως τα υγιή αδέλφια εκδηλώνουν την αντίληψη τους ως προς τη σοβαρότητα της αρρώστιας και φανερώνουν τα συναισθήματά τους και τις ανάγκες τους μέσα από το παιχνίδι, τη ζωγραφική και τη λεκτική έκφραση (Bluebond-Langner 1996).

12 Θα πρέπει: - Η συλλογική στήριξη να ξεκινά από την πρώτη στιγμή της ενημέρωσης και να συνεχίζεται σε όλη τη διάρκεια της πορείας της αρρώστιας (θεραπεία, θεραπεία συντήρησης και επανέλεγχος), να αγκαλιάζει την οικογένεια ως σύνολο, αλλά και κάθε μέλος της με ιδιαιτερότητα και να δύναται να συνεχίζεται ανάλογα με τις ανάγκες. - Να παρακολουθείται η οικογένεια ως μονάδα, - Να αντιμετωπίζονται ικανοποιητικά οι συναισθηματικές ανάγκες: (α) του άρρωστου παιδιού (που εκφράζονται μέσα από το παιχνίδι, τη ζωγραφική, τις συνεντεύξεις) (β) των υγιών αδερφών (που εκφράζονται μέσα από το παιχνίδι, τη ζωγραφική, τις συνεντεύξεις) (γ) της μάνας (δ) του πατέρα (στ) των μελών του υποστηρικτικού δικτύου της οικογένειας. - Να λαμβάνονται υπόψη οι μηχανισμοί άμυνας της οικογένειας σε προηγούμενη κρίση και να αξιολογείται η αποτελεσματικότητα τους. - Να λαμβάνεται υπόψη η μορφή της οικογένειας (π.χ μονογονεϊκή) και οι διαπροσωπικές σχέσεις μεταξύ των μελών (ομαλές ή όχι). - Να γίνεται κάθε δυνατή προσπάθεια ώστε να διασφαλίζεται το υψηλότερο δυνατό επίπεδο ποιότητας ζωής σε όλη την πορεία της αρρώστιας και για όλα τα μέλη. - Οι παρεμβάσεις προς τους γονείς να γίνονται με βάση το εκπαιδευτικό, πολιτισμικό και κοινωνικό τους υπόβαθρο.

13 - Οι παρεμβάσεις προς τα παιδιά να γίνονται με βάση το αναπτυξιακό τους στάδιο (π.χ πληροφόρηση). - Για τα μέλη της διεπιστημονικής ομάδας που παρακολουθεί και στηρίζει το παιδί και την οικογένεια του να υπάρχει πρόγραμμα ψυχοθεραπευτικής στήριξης, ώστε να προλαμβάνονται και να αντιμετωπίζονται συμπτώματα επαγγελματικής εξουθένωσης. Παρεμβάσεις Σύμφωνα με την Eiser (2004), οι αντιδράσεις των παιδιών είναι στενά συνδεμένες με εκείνες των γονιών και των αδελφών τους στην πορεία της ασθένειας. Επομένως, η ψυχοκοινωνική παρέμβαση δεν μπορεί να είναι αποτελεσματική εφόσον δεν συμπεριληφθεί ολόκληρη η οικογένεια στον προγραμματισμό και στην εφαρμογή της. Παράλληλα, η παρέμβαση θεωρείται ολοκληρωμένη όταν συνεχίζεται μετά την ολοκλήρωση της θεραπείας, στοχεύοντας στην ψυχοκοινωνική αποκατάσταση του παιδιού και της οικογένειας του. 1. Ενισχύονται οι γονείς στην προσπάθειά τους (Keene 1999): (α) Να υιοθετήσουν εκείνη τη φιλοσοφία ζωής που τους ταιριάζει και θα τους βοηθήσει να αποδεχτούν τη διάγνωση και να αντεπεξέλθουν στις πιθανές συνέπειες της, (β) να επαναπροσδιορίσουν το νόημα της ζωής που η καθημερινότητα, πριν από το κτύπημα της αρρώστιας του παιδιού, ίσως είχε διαβρώσει, (γ) να μπορούν να βρίσκουν συνεχή στήριξη για βοήθεια ο ένας από τον άλλον ή από άτομα μέσα στο άμεσο περιβάλλον τους. Ιδιαίτερη έμφαση δίνεται στη δύναμη που μπορούν να αντλήσουν μέσα από τα μάτια του άρρωστου παιδιού τους, (δ) να επικοινωνούν, να πληροφορούν και να στηρίζουν συναισθηματικά το άρρωστο παιδί αλλά και τα αδέρφια του, καθόλη τη διάρκεια της αρρώστιας σύμφωνα με την ηλικία και το επίπεδο ανάπτυξής τους, (ε) να χρησιμοποιούν τα δικά τους αποθέματα προσαρμογής στις συνεχείς στρεσογόνες περιστάσεις που τους κατακλύζουν, (στ) να διατηρούν την ελπίδα τους, καθώς η ελπίδα διατηρεί τη θέληση για ζωή, την πίστη για ένα καλλίτερο αύριο και ενισχύει τη δύναμη να αντεπεξέρχονται τις αντιξοότητες της θεραπείας,

14 (ζ) να αντιμετωπίσουν το άρρωστο παιδί. Το άγχος και η στενοχώρια τους δεν πρέπει να εκδηλώνεται μπροστά στο παιδί. Τα μικρά παιδιά μιμούνται και εκφράζουν το γονικό άγχος. Τα μεγαλύτερα θέλουν μετά από λίγες μέρες να βλέπουν τη μητέρα τους όμορφη όπως αυτά την έχουν συνηθίσει. Στην αντίθετη περίπτωση μελαγχολούν εκλαμβάνοντας τη διάθεση της μητέρας ως σοβαρότητα της αρρώστιας. (η) να κατανοήσουν τα αρνητικά στοιχεία της υπερπροστασίας (π.χ δώρα, απομόνωση) που νιώθουν και τις συνέπειες της στην ίαση και στην αποκατάσταση του παιδιού. Η θέσπιση ορίων και κανόνων από τους γονείς προς το άρρωστο παιδί, αλλά και τα υγιή αδέρφια είναι σημαντική για την προσαρμογή των παιδιών συνολικά. (θ) να πληροφορούν και να προετοιμάζουν το άρρωστο παιδί τους σχετικά με τις ιατρονοσηλευτικές παρεμβάσεις που πρόκειται να αντιμετωπίσει ανάλογα με τις αντιδράσεις του, (ια) να επικοινωνούν με το ιατρικό και νοσηλευτικό προσωπικό έτσι ώστε να αποφεύγουν τις εικασίες και να συγχρονίζονται με την πραγματικότητα. (ιβ) να επιβεβαιώνονται πως και το υγιές παιδί τους περιλαμβάνεται στο πρόγραμμα της υποστήριξης. 2. Ενισχύεται το άρρωστο παιδί στη προσπάθεια του (Keene 1999): (α) Να αφομοιώσει τις πληροφορίες σχετικά με τη διάγνωση και τη θεραπεία και να κατανοήσει την εμπειρία του. Η ενημέρωση και η πληροφόρηση του παιδιού θα πρέπει να γίνονται χωρίς να αποκρύπτονται στοιχεία, με βάση την πραγματικότητα και ανάλογα με το αναπτυξιακό στάδιο της ωρίμανσης του, (β) να ωριμάσει μέσα από αυτήν, (γ) να εκδηλώνει ελεύθερα τα συναισθήματα του και να τα χειρίζεται, (δ) να συμμορφώνεται στο θεραπευτικό σχήμα και να προετοιμάζεται ψυχολογικά για τις ιατρονοσηλευτικές πράξεις,

15 (ε) να αντεπεξέρχεται στις παρενέργειες της θεραπείας, Το θέμα του χειρισμού των παρενεργειών όπως πόνος, ναυτία, εμετός είναι ένα πολύ σημαντικό ζήτημα στην ψυχοκοινωνική αντιμετώπιση του παιδιού (Jankovic et al. 1999). Την ίδια στιγμή, η προσπάθεια θα πρέπει να στοχεύει την εξασφάλιση ήρεμου θεραπευτικού περιβάλλοντος, όπου το παιδί θα νιώθει ασφάλεια και οικειότητα. Μορφές ψυχοθεραπευτικής παρέμβασης προς αυτή την κατεύθυνση είναι η θεραπεία μέσα από την τέχνη (π.χ ζωγραφική), το παιχνίδι και το παραμύθι (Keene 1999) Ένα άλλο σημαντικό θέμα για το άρρωστο παιδί- μαθητή, είναι φόβος της διακοπής της εκπαιδευτικής διαδικασίας, λόγο της απειλής της χρονιότητας της αρρώστιας. Είναι σημαντική η διαβεβαίωση πως δεν θα χάσει τη χρονιά του. Για το λόγο αυτό, το παιδί θα πρέπει να ενισχύεται να συμμετέχει στο εκπαιδευτικό πρόγραμμα που παρέχεται στο νοσοκομείο. Αυτή η διαδικασία δίνει στο παιδί την αίσθηση της καθημερινότητας και της φυσιολογικής πορείας των πραγμάτων, αλλά και το απαραίτητο για το συγκεκριμένο στάδιο ανάπτυξης του αίσθημα επάρκειας και παραγωγικότητας. 3. Ενισχύονται τα υγιή αδέλφια: (α) Να κατανοήσουν την αρρώστια του αδελφού τους, (β) να είναι ενεργητικοί παράγοντες στη στήριξη του άρρωστου αδελφού τους (π.χ επισκέψεις), (γ) να πληροφορούνται και να εισακούγονται, (δ) να προσαρμοστούν στις ανάγκες και τους περιορισμούς της νέας κατάστασης, (ε) να εκφράζουν τα συναισθήματα τους. Η προσαρμογή των υγιών αδελφών στην εμπειρία της αρρώστιας δεν είναι πάντα αρνητική. Σύμφωνα με έρευνες, με επαρκή στήριξη ορισμένα βιώματα της εμπειρίας των υγιών αδελφών είναι δυνατόν να τα βοηθήσουν να καλυτερεύσουν τον τρόπο που κατανοούν τους άλλους, δίνοντας τους τη δυνατότητα να αναπτύξουν ενσυναίσθηση και αποδοχή (Parmelee 1986, Horwitz & Kazak 1990, Bluebond-Langner1996,Labay, 2004).

16 Υποτροπή και Τελικό στάδιο Η πορεία της αρρώστιας δεν έχει πάντα την ποθητή εξέλιξη Η υποτροπή είναι πιο οδυνηρή από τη διάγνωση. Οι γονείς ξέρουν καλά πως η κατάσταση είναι πολύ σοβαρή. Ο θυμός ξαναγυρίζει. Η ψυχοκοινωνική παρέμβάση εντείνεται για όλη την οικογένεια. Τα πρώτα θετικά αποτελέσματα της επανεφόδου της θεραπείας (εντατική θεραπεία) επαναφέρουν την ΕΛΠΙΔΑ, οπότε η οικογένεια βρίσκει πάλι το ρυθμό της γύρω από το άρρωστο παιδί. Το τελικό στάδιο χαρακτηρίζεται από οδύνη. Το συναίσθημα αυτό ξεκινάει από το ιατρονοσιλευτικό προσωπικό. Η ανακοίνωση προς τους γονείς είναι ιδιαίτερα ψυχοφθόρος για τον ιατρό που έχει αναλάβει την ευθύνη, καθώς η ελπίδα που σημαδεύει τη ζωή έχει χαθεί. Οι γονείς παραπαίουν μεταξύ οδύνης και χαμού: Τι σημαίνει αυτό; Τι μου λέτε τώρα; Εννοείτε πως το παιδί μου θα πεθάνει; Στο τελικό στάδιο ζωής του παιδιού βασικό ρόλο στη ψυχοκοινωνική παρέμβαση έχει η ψυχολογική υποστήριξη του άρρωστου παιδιού και της οικογένειας. Συγκεκριμένα, στόχος της παρέμβασης είναι η αντιμετώπιση και ο χειρισμός: (α) συναισθημάτων εγκατάλειψης από το ιατρονοσηλευτικό προσωπικό που συχνά βιώνουν οι γονείς, όταν οι προσπάθειες της ομάδας περιορίζονται στην παρηγορητική φροντίδα του άρρωστου παιδιού και στη διαχείριση του πόνου. (β) της αποδοχής από τους γονείς πως ο καλύτερος χώρος για να διασφαλιστεί η ποιότητα ζωής του παιδιού στο στάδιο αυτό είναι το οικείο περιβάλλον του σπιτιού τους. (γ) του θρήνου των γονιών για τις χαμένες ελπίδες και τα ανικανοποίητα όνειρα τους (προπαρασκευαστικό θρήνος). Η υποστηρικτική παρέμβαση στο στάδιο αυτό εστιάζεται στην προσπάθεια των γονιών να αποεπενδύσουν σταδιακά από τις δικές τους προσδοκίες και να επενδύσουν στην πραγματικότητα του παιδιού τους και να της αποδώσουν νόημα. (δ) τα ερωτηματικά και της απορίες του άρρωστου παιδιού και των υγιών αδελφών. Η υποστήριξη συνεχίζεται μέχρι το θάνατο του παιδιού και μετά από αυτόν.

17 Άλλες Πηγές Ψυχοκοινωνικής Στήριξης Φιλανθρωπικοί σύλλογοι, όπως η Φλόγα και η Ελπίδα που διαθέτουν ξενώνες που αγκαλιάζουν το παιδί και την οικογένεια του από την περιφέρεια. Παγκόσμιοι υποστηρικτικοί σύλλογοι, όπως Κάνε μια ευχή και Πέρα από το φεγγάρι, που στόχο έχουν να δώσουν χαρά στο παιδί. Κατασκηνώσεις για παιδιά με νεοπλασματική νόσο, όπως το Barretstown στην Ιρλανδία. Με τη σωστή συλλογική, ενεργητική προσφορά για στήριξη δεν θα υπάρχουν τελικά «αντίο» στο χώρο του παιδικού καρκίνου. Θα υπάρχουν πάντα αγκαλιές, ζεστά χαμόγελα, ανοικτή καρδιά και ατέλειωτα θυμάμαι. Σαν άλλος Προμηθέας Δεσμώτης, το άρρωστο παιδί είναι σύμβολο ελπίδας και δύναμης αλλά και αξιοπρέπειας και ηρωισμού. Σ αυτό το παιδί οφείλουμε το νόημα της ζωής και αυτό μας διδάσκει τον τρόπο να τη ζούμε. ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ Bluebond-Langner, M. (1996). In the shadow of illness: Parents and siblings of the chronically ill child. Princeton: Princeton University Press. Bluebond-Langner, M. (1995).Worlds of dying children and their well siblings. In K. Doka (ed.),children mourning, Mourning children. Washington, DC: The Hospice Foundation of America. Bluebond-Langner, M. (1978). The private worlds of dying children. Princeton: Princeton University Press. Boer, F. (1990) Sibling Relationships in Middle Childhood. Leiden: DSWO University O Leiden Press. Bowlby, J. (1969). Attachment and loss. New York: Basic Books. Carpenter, P. J., & Levant, C. S. (1994). Sibling adaptation to the family crisis of childhood cancer. In D. J. Bearison & R. K. Mulhern (Eds.), Pediatric Psyco-oncology: Psychological perspectives on children with cancer (pp ). New York: Oxford U.P. Carpenter, P.J. & Sahler, O.J.Z. (1991) Sibling perception and adaptation tochildhood cancer: Conceptual and methodological considerations. In J.H.Johnson and S.B.Johnson (eds) Advances in Child Health Psychology. Gainesville: University of Florida Press. Dahlquist, L. M., Czyewski, D. I., & Jones, C. L. (1996). Parents of children with cancer: A longitudinal study of emotional distress, coping style, and marital adjustment two and twenty months after diagnosis.journal of Pediatric Psychology, 21,

18 Dahlquist, L. M., Czyzewski, D. I., Copeland, K. G., Jones, C. L., Taub, E., & Vaughan, J. K. (1993). Parents of children newly diagnosed with cancer: Anxiety, coping and marital distress. Journal of Pediatric Psychology, 3, Eiser, C. (2004). Children with cancer. The quality of life. Lawrence Erbaum Associates: New Jersey. Eiser, C. (1993). The impact of chronic disease on sibling relationships. In C. Eiser (ed.) Growing up with a Chronic Disease. London: Jessica Kingsley Publishers. Erikson, E. (1967). Growth and crisis: the health personality. In R. Lazarus & E. Opton (eds)personalityseleted Reading. Harmondsworth: Penguin. Foley, G., Fochtman, D. & Mooney, K. (eds)(1993). Nursing care of the child with cancer, 2 nd edn. Philadelphia: W.B.Saunders. Hockenberry, M. & Coody, D. (eds). (1986). Pediatric Oncology and Hematology. Perspectives on carrre. St Louis: C.V. Mosby. Jankovic M., Brouwers P., Valsecchi, M.G., et al. (1994). Association of 1800cGy cranial irradiation with intellectual functioning in children with acute lymphoblastic leukemia. Lancet, 344, Jankovic, M., Van Dongen- Melman, J. E. W. M., Vasilatou-Kosmidis, H. & Jenney, E.M. (1999). Improving the quality of life for children with cancer. Tumori, 85, Keene, N. (1999). Childhood Leukemia: A guide for families, friends and caregivers. Sebastopol, CA: O Reilly & Associates, Inc. Kups, M. J., Natta, M. B., Richardson, C. C., Schulman, J. L., Lavigne, J. V., & Das, L. (1995). Family coping with pediatric leukaemia: Ten years after treatment. Journal of Pediatric psychology, 20, Kupst, M. J. (1992). Long-term family coping with acute lymphoblastic leukaemia in childhood. In A. M. La Greca, L. J. Siegel, J. L. Wallander, 7 C. E. Walker (Eds.), Sress and coping in child health (pp ). New York: Guilford. Kups, M. J., & Schulman, J. L. (1988). Long term coping with pediatric leukemia: A six-year follow up study. Journal of Pediatric Psychology, 13, Langton, E. (2000). The child with cancer. Family- Centred in practice. Bailliere Tindall. New York. Labay, L.E. & Walco, G.A. (2004). Brief report: Empathy and psychological adjustment in siblings of children with cancer. Journal of Pediatric Psychology 29(4), Meadows, A. T., & Hobbie, W. L. (1986). The medical consequences of cure. Cancer, 58, Parmelee, A.H. (1986). Children s illnesses: Their beneficial effects on behavioral development. Child Development, 57, Piaget, J. (1954). The construction of reality and the child. Basic Books, New York. Pinkert, C.R., Cushing, P. & Sepion, B. (1994). Childhood cancer management. A practical handbook. Chapman & Hall medical: London. Rando, T.A.(1986). Parental loss of a child. Champaign Illinois: Research Press. Van Dongen- Melman, J.E.W.M., & Sanders- Woudstra, J.A.R. (1986). Psychosocial aspects of childhood cancer: a review of the literature. J. Child. Psychiatr., 27,

Το παιδί μου έχει αυτισμό Τώρα τι κάνω

Το παιδί μου έχει αυτισμό Τώρα τι κάνω Το παιδί μου έχει αυτισμό Τώρα τι κάνω Το όνειρο Ένα ζευγάρι περιμένει παιδί. Τότε αρχίζει να ονειρεύεται αυτό το παιδί. Κτίζει την εικόνα ενός παιδιού μέσα στο μυαλό του. Βάσει αυτής της εικόνας, κάνει

Διαβάστε περισσότερα

Η αντίσταση στην ψυχοθεραπεία από ασθενείς με καρκίνο

Η αντίσταση στην ψυχοθεραπεία από ασθενείς με καρκίνο Η αντίσταση στην ψυχοθεραπεία από ασθενείς με καρκίνο Χριστιάνα Μήτση Ψυχολόγος Μsc-Ψυχοθεραπεύτρια Πανελληνίου Συλλόγου Γυναικών με Καρκίνο Μαστού «Άλμα Ζωής» ΣΥΜΦΩΝΑ ΜΕ ΤΑ ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ: Υπάρχουν

Διαβάστε περισσότερα

ΔΕΞΙΟΤΗΤΕΣ ΣΥΜΒΟΥΛΕΥΤΙΚΗΣ (Α & Β ΚΥΚΛΟΣ) ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΕΜΙΝΑΡΙΟΥ

ΔΕΞΙΟΤΗΤΕΣ ΣΥΜΒΟΥΛΕΥΤΙΚΗΣ (Α & Β ΚΥΚΛΟΣ) ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΕΜΙΝΑΡΙΟΥ ΔΕΞΙΟΤΗΤΕΣ ΣΥΜΒΟΥΛΕΥΤΙΚΗΣ (Α & Β ΚΥΚΛΟΣ) ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΕΜΙΝΑΡΙΟΥ Γ. ΔΕΞΙΟΤΗΤΕΣ ΣΥΜΒΟΥΛΕΥΤΙΚΗΣ (Α & Β ΚΥΚΛΟΣ) Ημ/νίες Διεξαγωγής: 16-17/11, 30/11, 01/12, 07 08/12, 2013, 11-12/01, 25-26/01, 01-02/02, 15-16/02,

Διαβάστε περισσότερα

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗ ΕΠΙΣΤΗΜΗ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ Α ΕΞΑΜΗΝΟ

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗ ΕΠΙΣΤΗΜΗ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ Α ΕΞΑΜΗΝΟ ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗ ΕΠΙΣΤΗΜΗ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ Α ΕΞΑΜΗΝΟ ΚΑΥΚΙΑ ΘΕΟΔΩΡΑ ΚΑΘΗΓΗΤΡΙΑ ΕΦΑΡΜΟΓΩΝ 1 ο Μάθημα Προγραμματισμένα μαθήματα 2/10, 9/10, 16/10, 23/10, 30/10, 6/11, 13/11, 20/11, 27/11, 4/12, 11/12,

Διαβάστε περισσότερα

Η Ψυχική υγεία του παιδιού και ο ρόλος του ευρύτερου περιβάλλοντος

Η Ψυχική υγεία του παιδιού και ο ρόλος του ευρύτερου περιβάλλοντος Η Ψυχική υγεία του παιδιού και ο ρόλος του ευρύτερου περιβάλλοντος Κάθε παιδί έχει το δικαίωμα να ζει και να μεγαλώνει σ ένα υγιές περιβάλλον, το οποίο θα διασφαλίζει και θα προάγει την σωματική και ψυχική

Διαβάστε περισσότερα

Γεώργιος Ν.Λυράκος Μάθηµα Ψυχολογία της Υγείας Φυσικοθεραπεία ιάλεξη 8η 2014

Γεώργιος Ν.Λυράκος Μάθηµα Ψυχολογία της Υγείας Φυσικοθεραπεία ιάλεξη 8η 2014 Γεώργιος Ν.Λυράκος Μάθηµα Ψυχολογία της Υγείας Φυσικοθεραπεία ιάλεξη 8η 2014 Τις τελευταίες τρεις δεκαετίες ένας αριθµός εναλλακτικών µοντέλων για τον πόνο πέραν του ιατρικού ενσωµατώνουν ψυχολογικούς(αντίληψη,

Διαβάστε περισσότερα

TO ΠΑΙΧΝΙΔΙ ΣΤΟ ΝΗΠΙΑΓΩΓΕΙΟ

TO ΠΑΙΧΝΙΔΙ ΣΤΟ ΝΗΠΙΑΓΩΓΕΙΟ TO ΠΑΙΧΝΙΔΙ ΣΤΟ ΝΗΠΙΑΓΩΓΕΙΟ Η λέξη ΠΑΙΧΝΊΔΙ προέρχεται από την λέξη παίχτης παίζω παις. Με την έννοια παιχνίδι ορίζουμε την κατ εξοχήν αυθόρμητη και ενδιαφέρουσα δραστηριότητα των παιδιών που έχει ως στόχο

Διαβάστε περισσότερα

Σχολικό πλαίσιο Οικογένεια με αυτιστικό παιδί Δώρα Παπαγεωργίου Κλινική Ψυχολόγος

Σχολικό πλαίσιο Οικογένεια με αυτιστικό παιδί Δώρα Παπαγεωργίου Κλινική Ψυχολόγος Σχολικό πλαίσιο Οικογένεια με αυτιστικό παιδί Δώρα Παπαγεωργίου Κλινική Ψυχολόγος Η απώλεια του «ονειρεμένου παιδιού» Οι γονείς βιώνουν μιαν απώλεια. Βιώνουν την απώλεια του παιδιού που έκτισαν μέσα στο

Διαβάστε περισσότερα

Εφηβεία και Πρότυπα. 2)Τη στάση του απέναντι στους άλλους, ενήλικες και συνομηλίκους

Εφηβεία και Πρότυπα. 2)Τη στάση του απέναντι στους άλλους, ενήλικες και συνομηλίκους Εφηβεία και Πρότυπα Τι σημαίνει εφηβεία; Η εφηβεία είναι η περίοδος της ζωής του ανθρώπου που αρχίζει με το τέλος της παιδικής ηλικίας και οδηγεί στην ενηλικίωση. Είναι μια εξελικτική φάση που κατά τη

Διαβάστε περισσότερα

Περιγραφή ατοµικής περίπτωσης µεσήλικης γυναίκας µε Aποφευκτική ιαταραχή Προσωπικότητας και Αγοραφοβία 12ο Πανελλήνιο Συνέδριο Ψυχολογικής Έρευνας 14 17 Μαϊου 2009, Βόλος, Πανεπιστήµιο Θεσσαλίας Χ. Βαρβέρη-Γ.

Διαβάστε περισσότερα

Γονείς και Έφηβοι Λίγο Πριν τις Πανελλαδικές: Τρόποι Αποδοτικής Μελέτης και Διαχείρισης του Άγχους Τι είναι το Άγχος και τι το Προκαλεί;

Γονείς και Έφηβοι Λίγο Πριν τις Πανελλαδικές: Τρόποι Αποδοτικής Μελέτης και Διαχείρισης του Άγχους Τι είναι το Άγχος και τι το Προκαλεί; Γονείς και Έφηβοι Λίγο Πριν τις Πανελλαδικές: Τρόποι Αποδοτικής Μελέτης και Διαχείρισης του Άγχους Τι είναι το Άγχος και τι το Προκαλεί; Τι είναι το άγχος; Άγχος είναι ο τρόπος με τον οποίο αντιδρά το

Διαβάστε περισσότερα

Λαµβάνοντας τη διάγνωση: συναισθήµατα και αντιδράσεις

Λαµβάνοντας τη διάγνωση: συναισθήµατα και αντιδράσεις Λαµβάνοντας τη διάγνωση: συναισθήµατα και αντιδράσεις Πιθανότατα αισθάνεστε πολύ αναστατωµένοι αφού λάβατε µια διάγνωση καρκίνου. Συνήθως είναι δύσκολο να αποδεχθείτε τη διάγνωση αµέσως και αυτό είναι

Διαβάστε περισσότερα

ΝΟΣΗΛΕΙΑ ΚΑΤ ΟΙΚΟΝ ΣΕ ΠΑΙΔΙ ΜΕ ΧΡΟΝΙΑ ΝΟΣΟ

ΝΟΣΗΛΕΙΑ ΚΑΤ ΟΙΚΟΝ ΣΕ ΠΑΙΔΙ ΜΕ ΧΡΟΝΙΑ ΝΟΣΟ ΝΟΣΗΛΕΙΑ ΚΑΤ ΟΙΚΟΝ ΣΕ ΠΑΙΔΙ ΜΕ ΧΡΟΝΙΑ ΝΟΣΟ ΠΑΤΗΝΕΑΣ ΝΙΚΟΛΑΟΣ ΜΑΚΡΙΔΟΥ ΕΙΡΗΝΗ ΕΠΙΒΛΕΠΩΝ: ΑΒΡΑΜΙΚΑ ΜΑΡΙΑ (ΚΑΘΗΓΗΤΡΙΑ ΕΦΑΡΜΟΓΩΝ) ΣΚΟΠΟΣ ΤΗΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ Σκοπός της παρούσης εργασίας είναι η κατανόηση της σπουδαιότητας

Διαβάστε περισσότερα

Έφηβος και Διαδίκτυο Ο Ρόλος του Γονέα

Έφηβος και Διαδίκτυο Ο Ρόλος του Γονέα Έφηβος και Διαδίκτυο Ο Ρόλος του Γονέα 22 Μαρτίου 2014 Ανδρέας Ευαγόρου Ψυχολόγος Εφηβεία Ψυχική και σωματική ανάπτυξη Πέρασμα από την παιδική στην ενήλικη ζωή Ενδοψυχικές αναδομήσεις Ανάγκη αυτονομίας

Διαβάστε περισσότερα

Εφηβεία και Εξαρτήσεις Τρόποι αντιμετώπισης και παρέμβασης

Εφηβεία και Εξαρτήσεις Τρόποι αντιμετώπισης και παρέμβασης Εφηβεία και Εξαρτήσεις Τρόποι αντιμετώπισης και παρέμβασης Όπως όλοι γνωρίζουμε η εφηβεία είναι η περίοδος μετάβασης από την παιδική ηλικία στην ενήλικη ζωή. Γίνονται γρήγορες αλλαγές στο σώμα και στο

Διαβάστε περισσότερα

ΚΟΙΝΟΤΙΚΟ ΝΗΠΙΑΓΩΓΕΙΟ «ΛΗΤΩ ΠΑΠΑΧΡΙΣΤΟΦΟΡΟΥ» ΚΑΙ ΒΡΕΦΟΚΟΜΙΚΟΣ ΣΤΑΘΜΟΣ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΚΥΠΡΟY

ΚΟΙΝΟΤΙΚΟ ΝΗΠΙΑΓΩΓΕΙΟ «ΛΗΤΩ ΠΑΠΑΧΡΙΣΤΟΦΟΡΟΥ» ΚΑΙ ΒΡΕΦΟΚΟΜΙΚΟΣ ΣΤΑΘΜΟΣ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΚΥΠΡΟY ΚΟΙΝΟΤΙΚΟ ΝΗΠΙΑΓΩΓΕΙΟ «ΛΗΤΩ ΠΑΠΑΧΡΙΣΤΟΦΟΡΟΥ» ΚΑΙ ΒΡΕΦΟΚΟΜΙΚΟΣ ΣΤΑΘΜΟΣ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΚΥΠΡΟY Προσαρμογή- Αποχωρισμός Αγαπητοί γονείς, Κατανοώντας τους προβληματισμούς και τα ερωτήματα σας γύρω από θέματα

Διαβάστε περισσότερα

Διαχείριση κρίσεων: Ψυχοκοινωνικές. Γεωργία Κιζιρίδου, Εξελικτική Σχολική Ψυχολόγος, MSc, Εκπαιδεύτρια Ενηλίκων georgiakiz@yahoo.

Διαχείριση κρίσεων: Ψυχοκοινωνικές. Γεωργία Κιζιρίδου, Εξελικτική Σχολική Ψυχολόγος, MSc, Εκπαιδεύτρια Ενηλίκων georgiakiz@yahoo. Διαχείριση κρίσεων: Ψυχοκοινωνικές Γεωργία Κιζιρίδου, Εξελικτική Σχολική Ψυχολόγος, MSc, Εκπαιδεύτρια Ενηλίκων georgiakiz@yahoo.gr Διαχείριση κρίσεων: Ψυχο-κοινωνικές «Ακόμα και οι χώρες που είναι εξοπλισμένες

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΝΑΙΣΘΗΜΑΤΙΚΗ ΝΟΗΜΟΣΥΝΗ, ΕΞΕΛΙΞΗ ΚΑΙ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑ

ΣΥΝΑΙΣΘΗΜΑΤΙΚΗ ΝΟΗΜΟΣΥΝΗ, ΕΞΕΛΙΞΗ ΚΑΙ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑ ΣΥΝΑΙΣΘΗΜΑΤΙΚΗ ΝΟΗΜΟΣΥΝΗ, ΕΞΕΛΙΞΗ ΚΑΙ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑ 5ο μάθημα Διδάσκουσα Δήμητρα Ιορδάνογλου ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΣΤΡΕΣ Διεθνές Εθνικό Οργανισμού Πανεπιστημίου Διαπροσωπικό Ατομικό ΜΕΡΙΚΟΙ ΟΡΙΣΜΟΙ ΑΓΧΟΣ: Ένας "μη

Διαβάστε περισσότερα

Η σχολική άρνηση/φοβία: Η πρόληψη και η αντιμετώπισή της

Η σχολική άρνηση/φοβία: Η πρόληψη και η αντιμετώπισή της Η σχολική άρνηση/φοβία: Η πρόληψη και η αντιμετώπισή της Το νέο σχολικό έτος ξεκινά, με τα «πρωτάκια» να αντιμετωπίζουν τη μεγαλύτερη μετάβαση στην έως τώρα ζωή τους. Το παιδί αποχωρίζεται για πρώτη φορά

Διαβάστε περισσότερα

Θέμα πτυχιακής Μαθησιακές δυσκολίες και Κακοποίηση παιδιών

Θέμα πτυχιακής Μαθησιακές δυσκολίες και Κακοποίηση παιδιών Θέμα πτυχιακής Μαθησιακές δυσκολίες και Κακοποίηση παιδιών Ορισμός μαθησιακών διαταραχών Η αδυναμία των μαθητών να ανταποκριθούν στις απαιτήσεις ενός κανονικού σχολείου. Τα μαθησιακά προβλήματα ΔΕΝ οφείλονται

Διαβάστε περισσότερα

ΤΙΤΛΟΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΝΕΥΡΙΚΗ ΑΝΟΡΕΞΙΑ ΦΟΙΤΗΤΡΙΕΣ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ ΜΑΚΡΟΓΙΑΝΝΗ ΑΙΚΑΤΕΡΙΝΗ ΜΑΥΡΙΔΟΥ ΠΑΡΘΕΝΑ

ΤΙΤΛΟΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΝΕΥΡΙΚΗ ΑΝΟΡΕΞΙΑ ΦΟΙΤΗΤΡΙΕΣ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ ΜΑΚΡΟΓΙΑΝΝΗ ΑΙΚΑΤΕΡΙΝΗ ΜΑΥΡΙΔΟΥ ΠΑΡΘΕΝΑ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ ΜΑΘΗΜΑ : ΚΟΙΝΟΤΙΚΗ ΝΟΣ/ΚΗ ΙΙ ΥΠ. ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ : ΚΥΠΑΡΙΣΗ ΤΙΤΛΟΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΝΕΥΡΙΚΗ ΑΝΟΡΕΞΙΑ ΦΟΙΤΗΤΡΙΕΣ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ ΜΑΚΡΟΓΙΑΝΝΗ ΑΙΚΑΤΕΡΙΝΗ ΜΑΥΡΙΔΟΥ ΠΑΡΘΕΝΑ ΛΑΡΙΣΑ 2010 1 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ 1. Εισαγωγή

Διαβάστε περισσότερα

ΤΡΟΧΑΙΟ ΔΥΣΤΥΧΗΜΑ. Στηρίζοντας το παιδί που θρηνεί το θάνατο αγαπημένου προσώπου από τροχαίο δυστύχημα

ΤΡΟΧΑΙΟ ΔΥΣΤΥΧΗΜΑ. Στηρίζοντας το παιδί που θρηνεί το θάνατο αγαπημένου προσώπου από τροχαίο δυστύχημα ΤΡΟΧΑΙΟ ΔΥΣΤΥΧΗΜΑ Στηρίζοντας το παιδί που θρηνεί το θάνατο αγαπημένου προσώπου από τροχαίο δυστύχημα Στηρίζοντας το παιδί που θρηνεί το θάνατο αγαπημένου προσώπου από τροχαίο δυστύχημα Tα παιδιά έχουν

Διαβάστε περισσότερα

Κέντρο Πρόληψης των Εξαρτήσεων και Προαγωγής της Ψυχοκοινωνικής Υγείας Περιφερειακής Ενότητας Κιλκίς «ΝΗΡΕΑΣ»

Κέντρο Πρόληψης των Εξαρτήσεων και Προαγωγής της Ψυχοκοινωνικής Υγείας Περιφερειακής Ενότητας Κιλκίς «ΝΗΡΕΑΣ» Εργαστήριο δικτύωσης σε εκπαιδευτικούς πρωτοβάθμιας και δευτεροβάθμιας εκπαίδευσης με θέμα: «Η συναισθηματική νοημοσύνη και η επίδρασή της στην εκπαιδευτική διαδικασία» 6 7 Μαΐου 2014 Κέντρο Πρόληψης των

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΣΑΡΜΟΓΗ ΣΤΟ STRESS STRESS: ΠΙΕΣΗ

ΠΡΟΣΑΡΜΟΓΗ ΣΤΟ STRESS STRESS: ΠΙΕΣΗ ΠΡΟΣΑΡΜΟΓΗ ΣΤΟ STRESS STRESS: ΠΙΕΣΗ Στρεσσογόνος παράγοντας Οτιδήποτε κάνει τον άνθρωπο να βιώνει στρες Είναι μια αλλαγή στην ομοιόσταση του ατόμου Παράγοντες που προκαλούν στρες Ενδογενείς Εξωγενείς Ενδογενείς

Διαβάστε περισσότερα

Τι είναι φόβος και τι φοβια;

Τι είναι φόβος και τι φοβια; ΦΟΒΟΙ - ΦΟΒΙΕΣ Τι είναι φόβος και τι φοβια; Φόβος: η δυσάρεστη συναισθηματική κατάσταση που δημιουργείται απέναντι σε πραγματικό κίνδυνο, ή απειλή. Φοβία: ο επίμονος φόβος που παγιδεύει το άτομο περιορίζοντας

Διαβάστε περισσότερα

ΨΥΧΟΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ ΚΑΙ ΨΥΧΙΚΗ ΥΓΕΙΑ

ΨΥΧΟΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ ΚΑΙ ΨΥΧΙΚΗ ΥΓΕΙΑ ΓΕΩΡΓΙΑ ΓΕΩΡΓΙΟΥ ΟΡΙΣΜΟΣ: Ψυχοεκπαιδευση είναι μια μορφή εκπαίδευσης και θεραπεία επιλογής για τα άτομα με ψυχικό πρόβλημα η οποία συνδιάζει διάφορες μορφές θεραπείας όπως η συμπεριφορική και η προσωποκεντρική.

Διαβάστε περισσότερα

ΚΑΡΚΙΝΟΣ ΠΝΕΥΜΟΝΑ. Ποιός είναι ο καλύτερος τρόπος για να αντιμετωπιστεί;

ΚΑΡΚΙΝΟΣ ΠΝΕΥΜΟΝΑ. Ποιός είναι ο καλύτερος τρόπος για να αντιμετωπιστεί; www.agaliazo.gr ΚΑΡΚΙΝΟΣ ΠΝΕΥΜΟΝΑ Λεωσθένους 21-23, 18536 Πειραιάς - Τ: 210 4181641 - F: 210 4535343 e: oekk@otenet.gr - www.oekk.gr ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ Ν. ΑΧΑΙΑΣ Πατρέως 8-10, 26221 Πάτρα - Τ/F: 2610 226122 e:

Διαβάστε περισσότερα

Διαταραχές συμπεριφοράς στην Άνοια

Διαταραχές συμπεριφοράς στην Άνοια Διαταραχές συμπεριφοράς στην Άνοια Κώστας Νικολάου ψυχίατρος Παρουσίαση βασισμένη στο: BPSD Educational Pack, International Psychogeriatric Association (IPA) 2002 Τα Συμπεριφορικά και Ψυχολογικά συμπτώματα

Διαβάστε περισσότερα

Μοντέλα Υγείας. Βασικές Αρχές Βιοϊατρικού Μοντέλου. Θετικές επιπτώσεις Βιοϊατρικής προσέγγισης. 2 Βασικές Ιδεολογίες για Υγεία & Αρρώστια

Μοντέλα Υγείας. Βασικές Αρχές Βιοϊατρικού Μοντέλου. Θετικές επιπτώσεις Βιοϊατρικής προσέγγισης. 2 Βασικές Ιδεολογίες για Υγεία & Αρρώστια ΜΟΝΤΕΛΑ ΥΓΕΙΑΣ-ΑΣΘΕΝΕΙΑΣ ΓΝΩΣΤΙΚΗ ΑΝΑΠΑΡΑΣΤΑΣΗ ΑΡΡΩΣΤΙΑΣ 2 Βασικές Ιδεολογίες για Υγεία & Αρρώστια Μοντέλα Υγείας Βιοιατρικό Μοντέλο Ολιστικό, Βιοψυχοκοινωνικό Μοντέλο Αρχαία Ελλάδα (Ιπποκράτης 400π.Χ.)

Διαβάστε περισσότερα

Πως μπορώ να υποστηρίξω τον άνθρωπό μου. να αντιμετωπίσει το λέμφωμα;

Πως μπορώ να υποστηρίξω τον άνθρωπό μου. να αντιμετωπίσει το λέμφωμα; Πως μπορώ να υποστηρίξω τον άνθρωπό μου να αντιμετωπίσει το λέμφωμα; Το λέμφωμα είναι δυνητικά ιάσιμη νόσος Με την επιστημονική συνεργασία του Αιματολογικού Τμήματος, Γ Πανεπιστημιακής Παθολογικής Κλινικής,

Διαβάστε περισσότερα

Π ε ρ ι ε χ ό μ ε ν α

Π ε ρ ι ε χ ό μ ε ν α ΕΝΗΜΕΡΩΤΙΚΟ ΕΝΤΥΠΟ Π ε ρ ι ε χ ό μ ε ν α 1. Πρόλογος 2. Τι είναι η Κατά Πλάκας Σκλήρυνση/Πολλαπλή Σκλήρυνση 3. Λίγα λόγια για τον Παγκύπριο Σύνδεσμο Πολλαπλής Σκλήρυνσης Π ρ ό λ ο γ ο ς Ο λόγος της σύνταξης

Διαβάστε περισσότερα

Σύνδρομο Asperger Το σύνδρομο του μικρού σοφού

Σύνδρομο Asperger Το σύνδρομο του μικρού σοφού Σύνδρομο Asperger Το σύνδρομο του μικρού σοφού Πώς γίνεται ένα παιδί να έχει ιδιαίτερη κλίση στα μαθηματικά, στη μουσική, στις ξένες γλώσσες, στη μετεωρολογία, να έχει ξεχωριστές ικανότητες και ενδιαφέροντα,

Διαβάστε περισσότερα

AYTOKTONIA. Στηρίζοντας το παιδί που θρηνεί το θάνατο αγαπημένου προσώπου που αυτοκτονεί

AYTOKTONIA. Στηρίζοντας το παιδί που θρηνεί το θάνατο αγαπημένου προσώπου που αυτοκτονεί AYTOKTONIA Στηρίζοντας το παιδί που θρηνεί το θάνατο αγαπημένου προσώπου που αυτοκτονεί Στηρίζοντας το παιδί που θρηνεί το θάνατο αγαπημένου προσώπου που αυτοκτονεί Η αυτοκτονία αγαπημένου προσώπου είναι

Διαβάστε περισσότερα

ΙΑΤΡΟΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ ΚΕΝΤΡΟ ΠΑΛΛΗΝΗΣ

ΙΑΤΡΟΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ ΚΕΝΤΡΟ ΠΑΛΛΗΝΗΣ ΙΑΤΡΟΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ ΚΕΝΤΡΟ ΠΑΛΛΗΝΗΣ Υπουργείο Υγείας- Διοίκηση 1 ης ΥΠΕ Αττικής Γενικό Νοσοκομείο Αττικής ΣΙΣΜΑΝΟΓΛΕΙΟ- ΑΜΑΛΙΑ ΦΛΕΜΙΝΓΚ Ν.Π.Δ.Δ. Μπαρδάνη Ειρήνη, Ψυχίατρος Παιδιών και Εφήβων, Σ. Δ/ντρια Μαυραντώνη

Διαβάστε περισσότερα

Βασικές αρχές της γνωσιακής συµπεριφοριστικής ψυχοθεραπείας 1ο Πανελλήνιο Συνέδριο Φοιτητών Ψυχολογίας 11 13 Απριλίου 2008, Αθήνα Γ.

Βασικές αρχές της γνωσιακής συµπεριφοριστικής ψυχοθεραπείας 1ο Πανελλήνιο Συνέδριο Φοιτητών Ψυχολογίας 11 13 Απριλίου 2008, Αθήνα Γ. Βασικές αρχές της γνωσιακής συµπεριφοριστικής ψυχοθεραπείας 1ο Πανελλήνιο Συνέδριο Φοιτητών Ψυχολογίας 11 13 Απριλίου 2008, Αθήνα Γ. Ευσταθίου Γνωσιακή συµπεριφοριστική θεραπεία Σειρά προτάσεων παρέµβασης

Διαβάστε περισσότερα

Η χαμηλή αυτοπεποίθηση - Βοηθείστε το παιδί σας. Επιμέλεια football-academies Τρίτη, 27 Μάρτιος 2012

Η χαμηλή αυτοπεποίθηση - Βοηθείστε το παιδί σας. Επιμέλεια football-academies Τρίτη, 27 Μάρτιος 2012 Εισηγήσεις που μπορούν να βοηθήσουν τα παιδιά σας - Μια μαγική λέξη που κάνει τους ανθρώπους και κυρίως τα παιδιά να αισθάνονται άνετα, πολύ καλά με τον εαυτό τους και τους άλλους. ΑΠΟΦΥΓΕΤΕ τα αρνητικά

Διαβάστε περισσότερα

ΑΙΘΟΥΣΑ 4. ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ 2 Θετικές σχέσεις: θεωρία και πράξη

ΑΙΘΟΥΣΑ 4. ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ 2 Θετικές σχέσεις: θεωρία και πράξη TETARTH 15 ΜΑΪΟΥ 2013 14.00-15.00 ΠΡΟΣΕΛΕΥΣΗ ΣΥΝΕΔΡΩΝ-ΕΓΓΡΑΦΕΣ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΑΓΩΓΗΣ, ΝΕΑ ΧΗΛΗ ΚΑΡΑΘΕΟΔΩΡΗ ΑΜΦΙΘΕΑΤΡΟ ΑΙΘΟΥΣΑ 9 ΑΙΘΟΥΣΑ 10 ΑΙΘΟΥΣΑ ΣΥΝΕΛΕΥΣΕΩΝ 15.00-17.00 ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ 1 Σκέφτομαι & Πράττω

Διαβάστε περισσότερα

Breaking. Β Προπαιδευτική Παθολογική Νικολαΐδου Βαρβάρα Ειδικευόμενη Παθολογίας

Breaking. Β Προπαιδευτική Παθολογική Νικολαΐδου Βαρβάρα Ειδικευόμενη Παθολογίας Breaking Β Προπαιδευτική Παθολογική Νικολαΐδου Βαρβάρα Ειδικευόμενη Παθολογίας Πώς θα την προσεγγίσετε; Γυναίκα 57 ετών πρόσφατα υποβλήθηκε σε κολονοσκόπηση. Κατά την εξέταση βρέθηκε μάζα μεγέθους 2cm

Διαβάστε περισσότερα

Μουσικοθεραπεία ΟΙ ΙΔΙΟΤΗΤΕΣ ΤΗΣ ΜΟΥΣΙΚΗΣ, ΧΡΗΣΙΜΑ ΕΡΓΑΛΕΙΑ ΤΗΣ ΜΟΥΣΙΚΟΘΕΡΑΠΕΙΑΣ

Μουσικοθεραπεία ΟΙ ΙΔΙΟΤΗΤΕΣ ΤΗΣ ΜΟΥΣΙΚΗΣ, ΧΡΗΣΙΜΑ ΕΡΓΑΛΕΙΑ ΤΗΣ ΜΟΥΣΙΚΟΘΕΡΑΠΕΙΑΣ Μουσικοθεραπεία Ντόρα Ψαλτοπούλου Μουσικοθεραπεύτρια MA-CMT Master of Arts, New York University να τσιγγάνικο ρητό λέει ότι «όποιος πόνο έχει, μιλιά δεν έχει». Κι ένας Κινέζος ποιητής θα πει ότι «χτυπάμε

Διαβάστε περισσότερα

Παιδαγωγική Ψυχολογία Βιομηχανική Ψυχολογία

Παιδαγωγική Ψυχολογία Βιομηχανική Ψυχολογία ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗ ΕΠΙΜΟΡΦΩΣΗ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΩΝ ΤΟΥ ΟΑΕΔ Παιδαγωγική Ψυχολογία Βιομηχανική Ψυχολογία ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΑΝΩΤΑΤΗ ΣΧΟΛΗ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗΣ ΚΑΙ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΗΣ ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΟΣ ΥΠΕΥΘΥΝΟΣ ΕΝΟΤΗΤΑΣ: Μαρμαρινός Ιωάννης

Διαβάστε περισσότερα

Αγωγή και προαγωγή της υγείας στην παιδική και εφηβική ηλικία.

Αγωγή και προαγωγή της υγείας στην παιδική και εφηβική ηλικία. Αγωγή και προαγωγή της υγείας στην παιδική και εφηβική ηλικία. Α. Ξεκαλάκη Παιδίατρος Δ/νση Κοινωνικής και Αναπτυξιακής Παιδιατρικής Ινστιτούτο Υγείας του Παιδιού Προαγωγή της υγείας Αρχικός ορισμός: Οι

Διαβάστε περισσότερα

Πιστοποιημένες εξ αποστάσεως εκπαιδεύσεις από την Βρετανική Ένωση Ψυχολόγων

Πιστοποιημένες εξ αποστάσεως εκπαιδεύσεις από την Βρετανική Ένωση Ψυχολόγων Πιστοποιημένες εξ αποστάσεως εκπαιδεύσεις από την Βρετανική Ένωση Ψυχολόγων Εισαγωγή στην Κλινική Νευροψυχολογία της Μείζωνος Κατάθλιψης & της Σχιζοφρένειας (ONLINE CLINICAL SEMINAR) Εισηγητής: Δρ. Αλεξάνδρα

Διαβάστε περισσότερα

ΑΓΓΕΛΙΚΗ ΑΝΤΩΝΑΚΟΠΟΥΛΟΥ, Μ.Α. ΨΥΧΟΛΟΓΟΣ

ΑΓΓΕΛΙΚΗ ΑΝΤΩΝΑΚΟΠΟΥΛΟΥ, Μ.Α. ΨΥΧΟΛΟΓΟΣ Ενισχύστε την Αυτοπεποίθηση των Παιδιών Βελτιώνοντας & Μαθαίνοντας τον Γονεϊκό Τύπο!!! ΑΓΓΕΛΙΚΗ ΑΝΤΩΝΑΚΟΠΟΥΛΟΥ, Μ.Α. ΨΥΧΟΛΟΓΟΣ Κλεισθένους 12 (Στοά Κοββατζή) 1 ος όροφος Τηλ.: 2742029421 Κιν.: 6979985566

Διαβάστε περισσότερα

Η συγγραφέας και ψυχολόγος Γιούλη Μιγγείρου στο agrinio-life Μαμά, μπαμπά σας χρειάζομαι!

Η συγγραφέας και ψυχολόγος Γιούλη Μιγγείρου στο agrinio-life Μαμά, μπαμπά σας χρειάζομαι! Η συγγραφέας και ψυχολόγος Γιούλη Μιγγείρου στο agrinio-life Μαμά, μπαμπά σας χρειάζομαι! Με ένα πραγματικά απλό και κατανοητό λόγο, η κυρία Μιγγείρου στο νέο της βιβλίο Μαμά, μπαμπά σας χρειάζομαι, που

Διαβάστε περισσότερα

Άσκηση και κατάθλιψη. Γιάννης Θεοδωράκης Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας

Άσκηση και κατάθλιψη. Γιάννης Θεοδωράκης Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας Άσκηση και κατάθλιψη. Γιάννης Θεοδωράκης Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας Θέματα που θα αναπτυχθούν Άσκηση και κατάθλιψη Άσκηση και σχιζοφρένεια Άσκηση και αλκοόλ Εισαγωγή Για την αντιμετώπιση της κατάθλιψης και

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΝΑΙΣΘΗΜΑΤΙΚΗ ΝΟΗΜΟΣΥΝΗ Η ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΕΝΟΣ ΧΡΗΣΙΜΟΥ ΕΡΓΑΛΕΙΟΥ ΓΙΑ ΤΙΣ ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΕΣ ΣΥΝΔΙΑΛΛΑΓΕΣ

ΣΥΝΑΙΣΘΗΜΑΤΙΚΗ ΝΟΗΜΟΣΥΝΗ Η ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΕΝΟΣ ΧΡΗΣΙΜΟΥ ΕΡΓΑΛΕΙΟΥ ΓΙΑ ΤΙΣ ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΕΣ ΣΥΝΔΙΑΛΛΑΓΕΣ ΣΥΝΑΙΣΘΗΜΑΤΙΚΗ ΝΟΗΜΟΣΥΝΗ Η ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΕΝΟΣ ΧΡΗΣΙΜΟΥ ΕΡΓΑΛΕΙΟΥ ΓΙΑ ΤΙΣ ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΕΣ ΣΥΝΔΙΑΛΛΑΓΕΣ Αγγελική Γουδέλη, 2011 Κοινωνικό Άγχος Αμηχανία Φόβος Το κοινωνικό άγχος, ή αλλιώς κοινωνική φοβία, θεωρείται

Διαβάστε περισσότερα

Αποκατάσταση Καρδιοπαθούς Ασθενούς Ο ρόλος του Ψυχιάτρου

Αποκατάσταση Καρδιοπαθούς Ασθενούς Ο ρόλος του Ψυχιάτρου Αποκατάσταση Καρδιοπαθούς Ασθενούς Ο ρόλος του Ψυχιάτρου Πανταζής Α. Ιορδανίδης Διδάκτωρ Ψυχιατρικής Α.Π.Θ Καθηγητής Ψυχολογίας & Διατροφής, ΑΤΕΙ Ιορδανίδης,, 10/3/11 1 ρ.πανταζής Ιορδανίδης, 10/3/11 2

Διαβάστε περισσότερα

Ερωτηματολόγιο γονέων παιδιών με αναπηρία

Ερωτηματολόγιο γονέων παιδιών με αναπηρία Εισαγωγή Το ΑΝΑΠΗΡΙΑ ΤΩΡΑ σε συνεργασία με ευρωπαϊκούς φορείς συμμετέχει σε ένα πρόγραμμα για την υποστήριξη δημιουργίας θετικού οικογενειακού κλίματος σε οικογένειες με παιδιά με και ευνοϊκών συνθηκών

Διαβάστε περισσότερα

Η ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑ ΜΠΡΟΣΤΑ ΣΤΗΝ ΠΟΛΛΑΠΛΗ ΣΚΛΗΡΥΝΣΗ

Η ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑ ΜΠΡΟΣΤΑ ΣΤΗΝ ΠΟΛΛΑΠΛΗ ΣΚΛΗΡΥΝΣΗ Η ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑ ΜΠΡΟΣΤΑ ΣΤΗΝ ΠΟΛΛΑΠΛΗ ΣΚΛΗΡΥΝΣΗ Τρόποι θετικής προσαρμογής Ελένη Τσαχαγέα Κλινική Ψυχολόγος Επιστ. Συνεργάτης Νευρολογικό Τμήμα Γ.Ν.Α «Γιώργος Γεννηματάς» Σκοπός Ομιλίας Να παρουσιάσει το

Διαβάστε περισσότερα

ΣΑΥΤΡΡΤΘΜΑ ΕΜΙΝΑΡΙΑ/ΕΡΓΑΣΗΡΙΑ ΓΙΑ ΤΓΓΕΝΕΙ ΚΑΙ ΠΕΡΙΘΑΛΠΟΝΣΕ ΗΛΙΚΙΩΜΕΝΩΝ ΚΑΙ ΑΘΕΝΩΝ ΜΕ ΑΝΟΙΑ

ΣΑΥΤΡΡΤΘΜΑ ΕΜΙΝΑΡΙΑ/ΕΡΓΑΣΗΡΙΑ ΓΙΑ ΤΓΓΕΝΕΙ ΚΑΙ ΠΕΡΙΘΑΛΠΟΝΣΕ ΗΛΙΚΙΩΜΕΝΩΝ ΚΑΙ ΑΘΕΝΩΝ ΜΕ ΑΝΟΙΑ ΣΑΥΤΡΡΤΘΜΑ ΕΜΙΝΑΡΙΑ/ΕΡΓΑΣΗΡΙΑ ΓΙΑ ΤΓΓΕΝΕΙ ΚΑΙ ΠΕΡΙΘΑΛΠΟΝΣΕ ΗΛΙΚΙΩΜΕΝΩΝ ΚΑΙ ΑΘΕΝΩΝ ΜΕ ΑΝΟΙΑ Το Πανελλήνιο Ινστιστούτο Νευροεκφυλιστικών Νοσημάτων (P.I.N.Dis) σε συνεργασία με την Ελληνική Εταιρεία Νόσου

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΡΑΣΚΕΥΗ ΣΑΚΚΑ. Nευρολόγος-Ψυχίατρος, Πρόεδρος της Εταιρείας Νόσου Alzheimer και Συναφών Διαταραχών Αθηνών ALZHEIMER

ΠΑΡΑΣΚΕΥΗ ΣΑΚΚΑ. Nευρολόγος-Ψυχίατρος, Πρόεδρος της Εταιρείας Νόσου Alzheimer και Συναφών Διαταραχών Αθηνών ALZHEIMER ΠΑΡΑΣΚΕΥΗ ΣΑΚΚΑ Nευρολόγος-Ψυχίατρος, Πρόεδρος της Εταιρείας Νόσου Alzheimer και Συναφών Διαταραχών Αθηνών ALZHEIMER ΤΟ ΦΟΡΤΙΟ ΤΩΝ ΦΡΟΝΤΙΣΤΩΝ ΑΣΘΕΝΩΝ ΜΕ ΑΝΟΙΑ ΤΟ ΦΟΡΤΙΟ ΤΩΝ ΦΡΟΝΤΙΣΤΩΝ ΑΣΘΕΝΩΝ ΜΕ ΑΝΟΙΑ

Διαβάστε περισσότερα

Personal resuscitation plans and end of life planning for children with disability and life-limiting/life-threatening conditions

Personal resuscitation plans and end of life planning for children with disability and life-limiting/life-threatening conditions Personal resuscitation plans and end of life planning for children with disability and life-limiting/life-threatening conditions A Wolff, 1 J Browne, 1 W P Whitehouse 1,2 1 Family Health Division, Nottingham

Διαβάστε περισσότερα

ΑΡΧΕΣ ΟΡΓΑΝΩΣΗΣ ΚΑΙ ΔΙΟΙΚΗΣΗΣ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ ΚΑΙ ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ. Κεφάλαιο 3 ο

ΑΡΧΕΣ ΟΡΓΑΝΩΣΗΣ ΚΑΙ ΔΙΟΙΚΗΣΗΣ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ ΚΑΙ ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ. Κεφάλαιο 3 ο ΑΡΧΕΣ ΟΡΓΑΝΩΣΗΣ ΚΑΙ ΔΙΟΙΚΗΣΗΣ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ ΚΑΙ ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ: ΝΙΚΟΛΑΟΣ Χ. ΤΖΟΥΜΑΚΑΣ ΟΙΚΟΝΟΜΟΛΟΓΟΣ Κεφάλαιο 3 ο Διεύθυνση-Παρακίνηση 3.1. Ηγεσία-Βασικές έννοιες Η επιτυχία των επιχειρήσεων ή των οργανισμών

Διαβάστε περισσότερα

Λεωνίδου Τόνια, εκπαιδευτικός ειδικής αγωγής 3 ο Ειδικό σχολείο Ευόσμου

Λεωνίδου Τόνια, εκπαιδευτικός ειδικής αγωγής 3 ο Ειδικό σχολείο Ευόσμου Λεωνίδου Τόνια, εκπαιδευτικός ειδικής αγωγής 3 ο Ειδικό σχολείο Ευόσμου 80% των ατόμων με ADHD έχουν και δεύτερη διαταραχή και 60% αυτών έχουν δύο ή περισσότερες Σύμφωνα με το DSM-IV-TR: Στο 50 % των ατόμων

Διαβάστε περισσότερα

Πυξιδίσματα: Ένα καινοτόμο πρόγραμμα πρόληψης και αγωγής υγείας για τους βρεφονηπιακούς και παιδικούς σταθμούς

Πυξιδίσματα: Ένα καινοτόμο πρόγραμμα πρόληψης και αγωγής υγείας για τους βρεφονηπιακούς και παιδικούς σταθμούς Πυξιδίσματα: Ένα καινοτόμο πρόγραμμα πρόληψης και αγωγής υγείας για τους βρεφονηπιακούς και παιδικούς σταθμούς των Α.Πορτσέλη, Μ. Κυριακίδου Η παρούσα εισήγηση αφορά στην παρουσίαση ενός καινοτόμου προγράμματος

Διαβάστε περισσότερα

Η νόσος του Parkinson δεν είναι µόνο κινητική διαταραχή. Έχει υπολογισθεί ότι µέχρι και 50% των ασθενών µε νόσο Πάρκινσον, µπορεί να βιώσουν κάποια

Η νόσος του Parkinson δεν είναι µόνο κινητική διαταραχή. Έχει υπολογισθεί ότι µέχρι και 50% των ασθενών µε νόσο Πάρκινσον, µπορεί να βιώσουν κάποια ρ ZΩΗ ΚΑΤΣΑΡΟΥ Νευρολόγος ιευθύντρια ΕΣΥ Η νόσος του Parkinson δεν είναι µόνο κινητική διαταραχή. Έχει υπολογισθεί ότι µέχρι και 50% των ασθενών µε νόσο Πάρκινσον, µπορεί να βιώσουν κάποια µορφή κατάθλιψης,

Διαβάστε περισσότερα

Ερωτηματολόγιο για επαγγελματίες που εργάζονται σε φορείς που εξυπηρετούν ανθρώπους με αναπηρία

Ερωτηματολόγιο για επαγγελματίες που εργάζονται σε φορείς που εξυπηρετούν ανθρώπους με αναπηρία Partnership: AIAS Bol1gna onlus (I) Εισαγωγή Το ΑΝΑΠΗΡΙΑ ΤΩΡΑ σε συνεργασία με ευρωπαϊκούς φορείς συμμετέχει σε ένα πρόγραμμα για την υποστήριξη δημιουργίας θετικού οικογενειακού κλίματος σε οικογένειες

Διαβάστε περισσότερα

ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΘΕΜΑ: Ο ΥΠΟΣΤΗΡΙΚΤΙΚΟΣ ΡΟΛΟΣ ΤΟΥ ΝΟΣΗΛΕΥΤΗ ΣΕ ΓΥΝΑΙΚΕΣ ΜΕ ΚΑΡΚΙΝΟ ΜΑΣΤΟΥ ΠΟΥ ΥΠΟΒΑΛΛΟΝΤΑΙ ΣΕ ΧΗΜΕΙΟΘΕΡΑΠΕΙΑ

ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΘΕΜΑ: Ο ΥΠΟΣΤΗΡΙΚΤΙΚΟΣ ΡΟΛΟΣ ΤΟΥ ΝΟΣΗΛΕΥΤΗ ΣΕ ΓΥΝΑΙΚΕΣ ΜΕ ΚΑΡΚΙΝΟ ΜΑΣΤΟΥ ΠΟΥ ΥΠΟΒΑΛΛΟΝΤΑΙ ΣΕ ΧΗΜΕΙΟΘΕΡΑΠΕΙΑ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΜΗΜΑ: ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΘΕΜΑ: Ο ΥΠΟΣΤΗΡΙΚΤΙΚΟΣ ΡΟΛΟΣ ΤΟΥ ΝΟΣΗΛΕΥΤΗ ΣΕ ΓΥΝΑΙΚΕΣ ΜΕ ΚΑΡΚΙΝΟ ΜΑΣΤΟΥ ΠΟΥ ΥΠΟΒΑΛΛΟΝΤΑΙ ΣΕ ΧΗΜΕΙΟΘΕΡΑΠΕΙΑ ΕΠΙΒΛΕΠΩΝ

Διαβάστε περισσότερα

Αρετή Ευθυμίου. Υπεύθυνη Κέντρων Ημέρας Εταιρεία Νόσου Alzheimer & Συναφών Διαταραχών Αθηνών

Αρετή Ευθυμίου. Υπεύθυνη Κέντρων Ημέρας Εταιρεία Νόσου Alzheimer & Συναφών Διαταραχών Αθηνών Αρετή Ευθυμίου Υπεύθυνη Κέντρων Ημέρας Εταιρεία Νόσου Alzheimer & Συναφών Διαταραχών Αθηνών Ποιος είναι ο Φροντιστής Σύμφωνα με τον ορισμό που δίνει το δίκτυο EUROCARERS (www.eurocarers.org), φροντιστής

Διαβάστε περισσότερα

Στρες και τεχνικές διαχείρισής του. Χρήσιμες επισημάνσεις για εκπαιδευτικούς και γονείς

Στρες και τεχνικές διαχείρισής του. Χρήσιμες επισημάνσεις για εκπαιδευτικούς και γονείς Στρες και τεχνικές διαχείρισής του. Χρήσιμες επισημάνσεις για εκπαιδευτικούς και γονείς Ευάγγελος Χ. Καραδήμας Αναπληρωτής Καθηγητής Κλινικής Ψυχολογίας της Υγείας, Πανεπιστήμιο Κρήτης Στην ενότητα που

Διαβάστε περισσότερα

ΜΙΑ ΜΕΡΑ ΣΤΟ ΠΑΙΔΚΟ ΣΤΑΘΜΟ

ΜΙΑ ΜΕΡΑ ΣΤΟ ΠΑΙΔΚΟ ΣΤΑΘΜΟ ΜΙΑ ΜΕΡΑ ΣΤΟ ΠΑΙΔΚΟ ΣΤΑΘΜΟ ΤΟ ΠΑΙΧΝΙΔΙ ΤΗΣ ΧΑΡΑΣ ΚΑΤΕΡΙΝΑ ΠΟΥΛΕΑ Μια μέρα στο παιδικό σταθμό «Το παιχνίδι της χαράς» Στο παιχνίδι της χαράς υπάρχει ένα περιβάλλον όπου παρέχει στα παιδιά ασφάλεια, φροντίδα,

Διαβάστε περισσότερα

Δήμητρα Ηλιάδου MD, MSc Ψυχίατρος

Δήμητρα Ηλιάδου MD, MSc Ψυχίατρος Δήμητρα Ηλιάδου MD, MSc Ψυχίατρος Οικονομική κρίση «Δεν πρέπει να υποτιμήσουμε την αναστάτωση και τις πιθανές συνέπειες της οικονομικής κρίσης, δεν πρέπει να ξαφνιαστούμε αν δούμε περισσότερες αυτοκτονίες

Διαβάστε περισσότερα

ΔΟΛΟΦΟΝΙΑ. Στηρίζοντας το παιδί που θρηνεί τη δολοφονία αγαπημένου προσώπου

ΔΟΛΟΦΟΝΙΑ. Στηρίζοντας το παιδί που θρηνεί τη δολοφονία αγαπημένου προσώπου ΔΟΛΟΦΟΝΙΑ Στηρίζοντας το παιδί που θρηνεί τη δολοφονία αγαπημένου προσώπου Στηρίζοντας το παιδί που θρηνεί τη δολοφονία αγαπημένου προσώπου O θάνατος αγαπημένου προσώπου από μια εσκεμμένη πράξη βίας αποτελεί

Διαβάστε περισσότερα

e-seminars Αναπτύσσομαι 1 Προσωπική Βελτίωση Seminars & Consulting, Παναγιώτης Γ. Ρεγκούκος, Σύμβουλος Επιχειρήσεων Εισηγητής Ειδικών Σεμιναρίων

e-seminars Αναπτύσσομαι 1 Προσωπική Βελτίωση Seminars & Consulting, Παναγιώτης Γ. Ρεγκούκος, Σύμβουλος Επιχειρήσεων Εισηγητής Ειδικών Σεμιναρίων e-seminars Πρωτοποριακή Συνεχής Επαγγελματική και Προσωπική Εκπαίδευση Προσωπική Βελτίωση Αναπτύσσομαι 1 e Seminars Copyright Seminars & Consulting Page 1 Περιεχόμενα 1. Γιατί είναι απαραίτητη η ανάπτυξη

Διαβάστε περισσότερα

Οδηγός γονέων Διαταραχή Ελλειμματικής προσοχής με ή χωρίς υπερκινητικότητα (ΔΕΠ/Υ)

Οδηγός γονέων Διαταραχή Ελλειμματικής προσοχής με ή χωρίς υπερκινητικότητα (ΔΕΠ/Υ) Οδηγός γονέων Διαταραχή Ελλειμματικής προσοχής με ή χωρίς υπερκινητικότητα (ΔΕΠ/Υ) ΤΙ ΕΙΝΑΙ Η ΔΕΠΥ; Αποτελεί μια ομάδα διαταραχών όπου τα συμπτώματα εμφανίζονται πριν από την ηλικία των 12 ετών. Τα κυριότερα

Διαβάστε περισσότερα

Υπεύθυνη Επιστημονικού Πεδίου Χρυσή Χατζηχρήστου

Υπεύθυνη Επιστημονικού Πεδίου Χρυσή Χατζηχρήστου «ΝΕΟ ΣΧΟΛΕΙΟ (Σχολείο 21 ου αιώνα) Νέο Πρόγραμμα Σπουδών, Οριζόντια Πράξη» MIS: 295450 Υποέργο 1: «Εκπόνηση Προγραμμάτων Σπουδών Πρωτοβάθμιας και Δευτεροβάθμιας Εκπαίδευσης και οδηγών για τον εκπαιδευτικό

Διαβάστε περισσότερα

ΚΑΡΚΙΝΟΣ ΠΝΕΥΜΟΝΑ. Όλα όσα θέλετε να ξέρετε αν κάποιο αγαπημένο σας πρόσωπο είναι ασθενής

ΚΑΡΚΙΝΟΣ ΠΝΕΥΜΟΝΑ. Όλα όσα θέλετε να ξέρετε αν κάποιο αγαπημένο σας πρόσωπο είναι ασθενής www.agaliazo.gr ΚΑΡΚΙΝΟΣ ΠΝΕΥΜΟΝΑ Λεωσθένους 21-23, 18536 Πειραιάς - Τ: 210 4181641 - F: 210 4535343 e: oekk@otenet.gr - www.oekk.gr ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ Ν. ΑΧΑΙΑΣ Πατρέως 8-10, 26221 Πάτρα - Τ/F: 2610 226122 e:

Διαβάστε περισσότερα

του παιδιού στο σπίτι και στο σχολείο Δρ Παναγιώηης Γαλάνης Σσνηονιζηής Εκπαίδεσζης Γραθείοσ Εκπαίδεσζης Σηοσηγάρδης

του παιδιού στο σπίτι και στο σχολείο Δρ Παναγιώηης Γαλάνης Σσνηονιζηής Εκπαίδεσζης Γραθείοσ Εκπαίδεσζης Σηοσηγάρδης του παιδιού στο σπίτι και στο σχολείο Δρ Παναγιώηης Γαλάνης Σσνηονιζηής Εκπαίδεσζης Γραθείοσ Εκπαίδεσζης Σηοσηγάρδης Κοινωνικοποίηση του παιδιού στο σπίτι και στο σχολείο Στους ρυθμούς με τους οποίους

Διαβάστε περισσότερα

Διαταραχές συμπεριφοράς ανοϊκών

Διαταραχές συμπεριφοράς ανοϊκών Επιστημονικό Συμπόσιο ALCOVE Αθήνα 12 & 13 Οκτωβρίου 2012 Διαταραχές συμπεριφοράς ανοϊκών ασθενών που φροντίζονται στο σπίτι Ελένη Μαργιώτη Κλινική Νευροψυχολόγος Συντονίστρια Κέντρου Ημέρας Αμαρουσίου

Διαβάστε περισσότερα

Ο ΡΟΛΟΣ ΤΟΥ ΓΟΝΙΟΥ ΣΗΜΕΡΑ ΚΑΙ ΟΙ ΣΥΝΑΙΣΘΗΜΑΤΙΚΕΣ ΑΝΑΓΚΕΣ ΤΩΝ ΠΑΙΔΙΩΝ ΠΡΟΣΧΟΛΙΚΗΣ ΗΛΙΚΙΑΣ

Ο ΡΟΛΟΣ ΤΟΥ ΓΟΝΙΟΥ ΣΗΜΕΡΑ ΚΑΙ ΟΙ ΣΥΝΑΙΣΘΗΜΑΤΙΚΕΣ ΑΝΑΓΚΕΣ ΤΩΝ ΠΑΙΔΙΩΝ ΠΡΟΣΧΟΛΙΚΗΣ ΗΛΙΚΙΑΣ Ο ΡΟΛΟΣ ΤΟΥ ΓΟΝΙΟΥ ΣΗΜΕΡΑ ΚΑΙ ΟΙ ΣΥΝΑΙΣΘΗΜΑΤΙΚΕΣ ΑΝΑΓΚΕΣ ΤΩΝ ΠΑΙΔΙΩΝ ΠΡΟΣΧΟΛΙΚΗΣ ΗΛΙΚΙΑΣ Το να είσαι γονιός δεν είναι εύκολο πράγμα. Δεν υπάρχει ευκαιρία για πρόβα, δεν υπάρχουν σχολεία. Το μόνο που κουβαλάμε

Διαβάστε περισσότερα

Παρουσίαση στο VIII Ετήσιο Συνέδριο της Ελληνικής Εταιρείας Συμβουλευτικής (E.A.C) «Διαζύγιο: Απόκρυψη ή Προετοιμασία»

Παρουσίαση στο VIII Ετήσιο Συνέδριο της Ελληνικής Εταιρείας Συμβουλευτικής (E.A.C) «Διαζύγιο: Απόκρυψη ή Προετοιμασία» Παρουσίαση στο VIII Ετήσιο Συνέδριο της Ελληνικής Εταιρείας Συμβουλευτικής (E.A.C) «Διαζύγιο: Απόκρυψη ή Προετοιμασία» Εισαγωγή Θα αναφερθώ περιληπτικά στο φαινόμενο του διαζυγίου, την συχνά επώδυνη διαδικασία

Διαβάστε περισσότερα

Διατροφικές Διαταραχές. Κεφάλαια 7 8

Διατροφικές Διαταραχές. Κεφάλαια 7 8 Διατροφικές Διαταραχές Κεφάλαια 7 8 7. Πώς να βοηθήσουμε τα άτομα που υποφέρουν από Ψυχογενή Ανορεξία Στόχος η πάσχουσα να τρέφεται κανονικά ώστε να αποκατασταθεί το φυσιολογικό της βάρος. Ο στόχος αυτός

Διαβάστε περισσότερα

1.7.2015 Ble Pavillon XENIA KOURTOGLOU PRESENTATION

1.7.2015 Ble Pavillon XENIA KOURTOGLOU PRESENTATION 1.7.2015 Ble Pavillon XENIA KOURTOGLOU PRESENTATION I Didn't Sign Up for This Ξένια Κούρτογλου Founder & Managing Partner Focus Bari S.A Co-founder e-satisfaction Τι θα δούμε I. Οι δυνάμεις της αλλαγής

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΝΟΠΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΥΝΕΔΡΙΟΥ

ΣΥΝΟΠΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΥΝΕΔΡΙΟΥ ΣΥΝΟΠΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΥΝΕΔΡΙΟΥ ΩΡΑ ΠΕΜΠΤΗ 6 ΝΟΕΜΒΡΙΟΥ 2014 16:30 Υποδοχή - Εγγραφή συνέδρων 18:00 Τελετή έναρξης 18:30 Κεντρική ομιλία Α. Καλαντζή-Αζίζι Η ψυχολογία των διδασκόντων στα Ανώτατα Εκπαιδευτικά

Διαβάστε περισσότερα

«Ενδυνάμωση και υποστήριξη ομάδων οικογενειών ατόμων με αυτισμό»

«Ενδυνάμωση και υποστήριξη ομάδων οικογενειών ατόμων με αυτισμό» «Ενδυνάμωση και υποστήριξη ομάδων οικογενειών ατόμων με αυτισμό» Υπουργείο Εθνικής Παιδείας και Θρησκευμάτων ΙΙ ΕΠΕΑΕΚ Ενέργεια 1.1.4 Εκπαίδευση Ατόμων με Ειδικές Ανάγκες Πράξη 1.1.4 α Φορέας Υλοποίησης:

Διαβάστε περισσότερα

Αιμιλίζα Στεφανίδου 1, Δημοσθένης Μπούρος 2, Μιλτιάδης Λειβαδίτης 2, Αθανασία Πατάκα 1, Παρασκευή Αργυροπούλου 1

Αιμιλίζα Στεφανίδου 1, Δημοσθένης Μπούρος 2, Μιλτιάδης Λειβαδίτης 2, Αθανασία Πατάκα 1, Παρασκευή Αργυροπούλου 1 Αιμιλίζα Στεφανίδου 1, Δημοσθένης Μπούρος 2, Μιλτιάδης Λειβαδίτης 2, Αθανασία Πατάκα 1, Παρασκευή Αργυροπούλου 1 1 Μονάδα Αναπνευστικής Ανεπάρκειας, Α.Π.Θ., Γ.Π.Ν. «Γ.Παπανικολάου» 2 Τμήμα Ιατρικής, Δημοκρίτειο

Διαβάστε περισσότερα

Aγχώδεις διαταραχές. Αυτό το φυλλάδιο εξηγεί τι είναι οι αγχώδεις διαταραχές και πώς μπορείτε να βρείτε βοήθεια.

Aγχώδεις διαταραχές. Αυτό το φυλλάδιο εξηγεί τι είναι οι αγχώδεις διαταραχές και πώς μπορείτε να βρείτε βοήθεια. Αυτό το φυλλάδιο εξηγεί τι είναι οι αγχώδεις διαταραχές και πώς μπορείτε να βρείτε βοήθεια. Οι αγχώδεις διαταραχές, όπως η Γενικευμένη Αγχώδης Διαταραχή, η Διαταραχή Πανικού και η Κοινωνική Φοβία, συνήθως

Διαβάστε περισσότερα

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΟΝ ΑΥΤΙΣΜΟ ΚΑΙ ΤΙΣ ΔΙΑΧΥΤΕΣ ΑΝΑΠΤΥΞΙΑΚΕΣ ΔΙΑΤΑΡΑΧΕΣ Βάγια Α. Παπαγεωργίου Παιδοψυχίατρος

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΟΝ ΑΥΤΙΣΜΟ ΚΑΙ ΤΙΣ ΔΙΑΧΥΤΕΣ ΑΝΑΠΤΥΞΙΑΚΕΣ ΔΙΑΤΑΡΑΧΕΣ Βάγια Α. Παπαγεωργίου Παιδοψυχίατρος «Ενδυνάμωση και υποστήριξη ομάδων οικογενειών ατόμων με αυτισμό» Υπουργείο Εθνικής Παιδείας και Θρησκευμάτων ΙΙ ΕΠΕΑΕΚ Ενέργεια 1.1.4 Εκπαίδευση Ατόμων με Ειδικές Ανάγκες Πράξη 1.1.4 α Φορέας Υλοποίησης:

Διαβάστε περισσότερα

Ενημερωτικό Φυλλάδιο για την. Κατάθλιψη. Απόδοση: Αγγελίνα Δροσίτη, κλινικός ψυχολόγος Επιμέλεια: Στάθης Παναγούλιας, ψυχίατρος-δ/ντής Ε.Σ.Υ.

Ενημερωτικό Φυλλάδιο για την. Κατάθλιψη. Απόδοση: Αγγελίνα Δροσίτη, κλινικός ψυχολόγος Επιμέλεια: Στάθης Παναγούλιας, ψυχίατρος-δ/ντής Ε.Σ.Υ. Ενημερωτικό Φυλλάδιο για την Κατάθλιψη Απόδοση: Αγγελίνα Δροσίτη, κλινικός ψυχολόγος Επιμέλεια: Στάθης Παναγούλιας, ψυχίατρος-δ/ντής Ε.Σ.Υ. ΚΕΝΤΡΟ ΨΥΧΙΚΗΣ ΥΓΕΙΑΣ ΠΕΡΙΣΤΕΡΙΟΥ ΕΘΝΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ ΥΓΕΙΑΣ Εκδότης:

Διαβάστε περισσότερα

, Ph.D. SYLLABUS 2009-2010

, Ph.D. SYLLABUS 2009-2010 ΕΘΝΙΚΗ ΣΧΟΛΗ ΗΜΟΣΙΑΣ ΥΓΕΙΑΣ ΤΟΜΕΑΣ ΚΟΙΝΩΝΙΟΛΟΓΙΑΣ ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΕΣ ΣΤΙΣ ΥΠΗΡΕΣΙΕΣ ΥΓΕΙΑΣ Γ. Κουλιεράκης, Ph.D. Ψυχολόγος της Υγείας SYLLABUS Ακαδηµαϊκό Έτος 2009-2010 ΒΑΣΙΚΗ ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ M. Robin DiMatteo

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΕΡΕΥΝΗΣΗ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΩΝ ΑΝΑΓΚΩΝ ΕΡΓΑΖΟΜΕΝΩΝ ΣΕ ΦΟΡΕΙΣ ΨΥΧΙΚΗΣ ΥΓΕΙΑΣ

ΔΙΕΡΕΥΝΗΣΗ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΩΝ ΑΝΑΓΚΩΝ ΕΡΓΑΖΟΜΕΝΩΝ ΣΕ ΦΟΡΕΙΣ ΨΥΧΙΚΗΣ ΥΓΕΙΑΣ ΔΙΕΡΕΥΝΗΣΗ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΩΝ ΑΝΑΓΚΩΝ ΕΡΓΑΖΟΜΕΝΩΝ ΣΕ ΦΟΡΕΙΣ ΨΥΧΙΚΗΣ ΥΓΕΙΑΣ 1 ΔΙΕΡΕΥΝΗΣΗ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΩΝ ΑΝΑΓΚΩΝ ΕΡΓΑΖΟΜΕΝΩΝ ΕΡΩΤΗΜΑΤΟΛΟΓΙΟ ΕΡΓΑΖΟΜΕΝΩΝ 2 (2010) ΚΕΚ Κέντρου Ψυχικής Υγιεινής 3 ΕΡΩΤΗΜΑΤΟΛΟΓΙΟ ΓΙΑ

Διαβάστε περισσότερα

TEACCH: ΘΕΡΑΠΕΙΑ & ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ ΠΑΙΔΙΩΝ ΜΕ ΑΥΤΙΣΜΟ & ΔΙΑΤΑΡΑΧΕΣ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑΣ. Β. Α. Παπαγεωργίου Παιδοψυχίατρος

TEACCH: ΘΕΡΑΠΕΙΑ & ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ ΠΑΙΔΙΩΝ ΜΕ ΑΥΤΙΣΜΟ & ΔΙΑΤΑΡΑΧΕΣ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑΣ. Β. Α. Παπαγεωργίου Παιδοψυχίατρος TEACCH: ΘΕΡΑΠΕΙΑ & ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ ΠΑΙΔΙΩΝ ΜΕ ΑΥΤΙΣΜΟ & ΔΙΑΤΑΡΑΧΕΣ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑΣ Β. Α. Παπαγεωργίου Παιδοψυχίατρος Τι Είναι ο Αυτισμός; 1. Διαταραχή Επικοινωνίας: Επηρεάζει την κατανόηση και τη χρήση όλων των

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΩΤΑΤΟ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΙΔΡΥΜΑ ΚΑΒΑΛΑΣ ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ ΔΙΔΥΜΟΤΕΙΧΟΥ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ «ΨΥΧΟΛΟΓΙΚΗ ΣΤΗΡΙΞΗ ΠΑΙΔΙΟΥ ΜΕ ΚΑΡΚΙΝΟ»

ΑΝΩΤΑΤΟ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΙΔΡΥΜΑ ΚΑΒΑΛΑΣ ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ ΔΙΔΥΜΟΤΕΙΧΟΥ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ «ΨΥΧΟΛΟΓΙΚΗ ΣΤΗΡΙΞΗ ΠΑΙΔΙΟΥ ΜΕ ΚΑΡΚΙΝΟ» ΑΝΩΤΑΤΟ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΙΔΡΥΜΑ ΚΑΒΑΛΑΣ ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ ΔΙΔΥΜΟΤΕΙΧΟΥ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ «ΨΥΧΟΛΟΓΙΚΗ ΣΤΗΡΙΞΗ ΠΑΙΔΙΟΥ ΜΕ ΚΑΡΚΙΝΟ» ΣΑΜΑΡΑ ΑΛΕΞΑΝΔΡΑ Α.Μ. 105 ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΕΠΙΒΛΕΠΟΥΣΑ ΚΑΘΗΓΗΤΡΙΑ: ΚΑ. ΚΟΥΡΤΟΥΜΑ ΜΑΡΙΑ

Διαβάστε περισσότερα

Πώς να μάθετε το παιδί, να προστατεύει τον εαυτό του!

Πώς να μάθετε το παιδί, να προστατεύει τον εαυτό του! Πώς να μάθετε το παιδί, να προστατεύει τον εαυτό του! Όλοι οι γονείς, αλλά ιδιαίτερα οι μονογονείς, έχουν ένα άγχος παραπάνω σε ό,τι αφορά την ασφάλεια του παιδιού τους. Μία φίλη διαζευγμένη με ένα κοριτσάκι

Διαβάστε περισσότερα

Διαταραχές Πρόσληψης Τροφής στην Εφηβεία

Διαταραχές Πρόσληψης Τροφής στην Εφηβεία Διαταραχές Πρόσληψης Τροφής στην Εφηβεία Β. Α. Παπαγεωργίου MD, Med, Δρ. Α.Π.Θ. Παιδοψυχίατρος - TEACCH Consultant τ. Επίκουρος Καθηγήτρια Παιδοψυχιατρικής Οι Δ.Π.Τ. Δεν είναι απλώς αποκλίνουσες διατροφικές

Διαβάστε περισσότερα

Ε.202-2: ΕΓΧΕΙΡΙΔΙΟ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ

Ε.202-2: ΕΓΧΕΙΡΙΔΙΟ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ ΚΩΔΙΚΟΣ: Ε.202-2 ΕΝΤΥΠΑ ΣΥΣΤΗΜΑΤΟΣ ΠΟΙΟΤΗΤΑΣ ΕΝΤΥΠΟ: ΕΓΧΕΙΡΙΔΙΟ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ ΕΚΔΟΤΗΣ: ΥΠΕΥΘΥΝΟΣ ΣΥΝΤΑΞΗΣ ΕΓΧΕΙΡΙΔΙΟΥ Ε.202-2: ΕΓΧΕΙΡΙΔΙΟ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ A ΜΕΡΟΣ 1. ΓΕΝΙΚΑ ΚΩΔΙΚΟΣ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ: Υ ΕΞΑΜΗΝΟ: Γ ΜΑΘΗΜΑ:

Διαβάστε περισσότερα

Μάχη Νικολάρα: Δεν ακούγεται και πολύ δημιουργικό αυτό, έτσι όπως το περιγράφετε.

Μάχη Νικολάρα: Δεν ακούγεται και πολύ δημιουργικό αυτό, έτσι όπως το περιγράφετε. Μάχη Νικολάρα: Θα μιλήσουμε για τον τομέα της εκπαίδευσης από μια άλλη σκοπιά. Οι ανακοινώσεις του Υπουργείου Παιδείας εχθές ανέτρεψαν κατά κάποιο τρόπο τον προγραμματισμό αυτής της εκπομπής, όμως όλα

Διαβάστε περισσότερα

ΗΜΕΡΙΔΑ Η ΣΥΜΒΟΥΛΕΥΤΙΚΗ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ ΣΤΑ ΠΑΙΔΙΑ ΠΕΡΙΛΗΨΕΙΣ. Παρασκευή 23 Νοεμβρίου 2007. ώρα 9.30-14.45

ΗΜΕΡΙΔΑ Η ΣΥΜΒΟΥΛΕΥΤΙΚΗ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ ΣΤΑ ΠΑΙΔΙΑ ΠΕΡΙΛΗΨΕΙΣ. Παρασκευή 23 Νοεμβρίου 2007. ώρα 9.30-14.45 ΗΜΕΡΙΔΑ Η ΣΥΜΒΟΥΛΕΥΤΙΚΗ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ ΣΤΑ ΠΑΙΔΙΑ ΠΕΡΙΛΗΨΕΙΣ Παρασκευή 23 Νοεμβρίου 2007 ώρα 9.30-14.45 Αμφιθέατρο «Ι. Δρακόπουλος» Κεντρικό κτήριο Πανεπιστημίου Αθηνών (Πανεπιστημίου 30) ΟΡΓΑΝΩΣΗ Συμβουλευτικό

Διαβάστε περισσότερα

BRAIN MATTERS INSTITUTE. Προγράμματα. Σεπτέμβριος - Δεκέμβριος 2015. Promoting Excellence in Mental Health through Learning

BRAIN MATTERS INSTITUTE. Προγράμματα. Σεπτέμβριος - Δεκέμβριος 2015. Promoting Excellence in Mental Health through Learning BRAIN MATTERS INSTITUTE Προγράμματα Σεπτέμβριος - Δεκέμβριος 2015 Στόχος του η Προώθηση της Ψυχικής Υγείας μέσα από την Μάθηση Promoting Excellence in Mental Health through Learning www.brainmattersinstitute.com

Διαβάστε περισσότερα

Αυτοπεποίθηση & Άγχος στα Παιδιά. Άντιμετώπιση Άγχους ΕΞετάσεων. Αγγελική Αντωνακοπούλου, Μ.Α. Ψυχολόγος

Αυτοπεποίθηση & Άγχος στα Παιδιά. Άντιμετώπιση Άγχους ΕΞετάσεων. Αγγελική Αντωνακοπούλου, Μ.Α. Ψυχολόγος Αυτοπεποίθηση & Άγχος στα Παιδιά Άντιμετώπιση Άγχους ΕΞετάσεων Αγγελική Αντωνακοπούλου, Μ.Α. Ψυχολόγος Η αυτοπεποίθηση είναι απαραίτητη για την επιτυχία του παιδιού σε όλους τους τομείς της ζωής του!!!

Διαβάστε περισσότερα

Προετοιμασία και προσέγγιση μητέρων για Μητρικό Θηλασμό

Προετοιμασία και προσέγγιση μητέρων για Μητρικό Θηλασμό Προετοιμασία και προσέγγιση μητέρων για Μητρικό Θηλασμό Καλλιόπη Μάλφα Μαία, ελεύθερη επαγγελματίας τ..πρόεδρος ΣΕΜΜ Αθηνών Αντιπρόεδρος Ψυχοπροφυλακτικής Εταιρείας Μέλος Εθνικής Επιτροπής Μητρικού Θηλασμού

Διαβάστε περισσότερα

Αυτισμός καλής λειτουργικότητας: Δυο χρόνια εμπειρίας στο Τ.Ε.Ν.Ε. ΑΝΝΑ ΠΑΡΑΔΕΙΣΙΩΤΗ ΠΑΙΔΟΨΥΧΙΑΤΡΟΣ MD, Ph.D

Αυτισμός καλής λειτουργικότητας: Δυο χρόνια εμπειρίας στο Τ.Ε.Ν.Ε. ΑΝΝΑ ΠΑΡΑΔΕΙΣΙΩΤΗ ΠΑΙΔΟΨΥΧΙΑΤΡΟΣ MD, Ph.D Αυτισμός καλής λειτουργικότητας: Δυο χρόνια εμπειρίας στο Τ.Ε.Ν.Ε. ΑΝΝΑ ΠΑΡΑΔΕΙΣΙΩΤΗ ΠΑΙΔΟΨΥΧΙΑΤΡΟΣ MD, Ph.D ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗΣ Χαρακτηριστικά Αυτισμού Καλής Λειτουργικότητας ( ομιλία, κινητικός συντονισμός,

Διαβάστε περισσότερα

Αυτισμός - Νοητική υστέρηση

Αυτισμός - Νοητική υστέρηση Αυτισμός - Νοητική υστέρηση Τζένη Σουμάκη Παιδοψυχίατρος Ψυχαναλύτρια Επιστημονικά Υπεύθυνη Κέντρου Διατροφικών Διαταραχών ΑΝΑΣΑ Γρ. Ελληνικής Εταιρίας Ψυχαναλυτικής Ψυχοθεραπείας Μέλος Δ.Σ. Ελληνικής

Διαβάστε περισσότερα

Μάθετε στο παιδί σας τον Κανόνα των Εσωρούχων.

Μάθετε στο παιδί σας τον Κανόνα των Εσωρούχων. 1. Μάθετε στο παιδί σας τον Κανόνα των Εσωρούχων. Υπολογίζεται ότι περίπου ένα στα πέντε παιδιά πέφτει θύμα σεξουαλικής βίας, συμπεριλαμβανομένης της σεξουαλικής κακοποίησης. Μπορείτε να βοηθήσετε να μη

Διαβάστε περισσότερα

Εισαγωγή. Τι είναι ''social media''; Τι είναι ο εθισμός; Τι είναι εθισμός στο διαδίκτυο;

Εισαγωγή. Τι είναι ''social media''; Τι είναι ο εθισμός; Τι είναι εθισμός στο διαδίκτυο; Εισαγωγή Τι είναι ''social media''; Ως μέσα κοινωνικής δικτύωσης (social media) ορίζονται τα μέσα, τα οποία αλληλεπιδρούν μεταξύ ομάδων ανθρώπων μέσω των διαδικτυακών κοινοτήτων. Υπάρχουν διάφορες μορφές

Διαβάστε περισσότερα

Προσωπο-κεντρική θεωρία (person-centred) [πρώην Πελατο-κεντρική θεωρία ]

Προσωπο-κεντρική θεωρία (person-centred) [πρώην Πελατο-κεντρική θεωρία ] Προσωπο-κεντρική θεωρία (person-centred) [πρώην Πελατο-κεντρική θεωρία ] Φαινομενολογική θεωρητική κατεύθυνση η οποία υποστηρίζει ότι ο άνθρωπος διαθέτει από μόνος του την ικανότητα για προσωπική ανάπτυξη

Διαβάστε περισσότερα

Θρήνος & απώλεια Το να μεγαλώνει κανείς συνιστά μία διαρκή διεργασία αλλαγής που περιλαμβάνει απώλειες αλλά και οφέλη. Για τα παιδιά μικρές αλλαγές κι εμπειρίες όπως η έναρξη του παιδικού σταθμού ή του

Διαβάστε περισσότερα

Η ΕΦΑΡΜΟΓΗ ΤΗΣ ΠΡΟΣΩΠΟΚΕΝΤΡΙΚΗΣ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗΣ

Η ΕΦΑΡΜΟΓΗ ΤΗΣ ΠΡΟΣΩΠΟΚΕΝΤΡΙΚΗΣ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗΣ Η ΕΦΑΡΜΟΓΗ ΤΗΣ ΠΡΟΣΩΠΟΚΕΝΤΡΙΚΗΣ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗΣ ΣΕ ΤΑΞΕΙΣ ΜΕ ΠΟΛΥΜΟΡΦΟ ΜΑΘΗΤΙΚΟ ΔΥΝΑΜΙΚΟ Η υφιστάμενη κατάσταση καταπίεση από τον κοινωνικό τους περίγυρο απαιτήσεις του σχολικού περιβάλλοντος Όλο και περισσότεροι

Διαβάστε περισσότερα

Τι είναι ψυχοθεραπεία;

Τι είναι ψυχοθεραπεία; (M. HERSEN και W. SLEDGE, Encyclopedia of Psychotherapy Academic Press, 2002) 1 Τι είναι ψυχοθεραπεία; Ψυχοθεραπεία είναι η λεκτική επικοινωνία μεταξύ θεραπευόμενου και ψυχοθεραπευτή με σκοπό : Την διάγνωση

Διαβάστε περισσότερα