ΙΕΡΑ ΜΗΤΡΟΠΟΛΙΣ ΣΕΡΡΩΝ ΚΑΙ ΝΙΓΡΙΤΗΣ ΝΑΟΣ ΠΕΡΙΚΑΛΛΗΣ. Ψηφίδες ιστορίας και ταυτότητας του Ιερού Ναού των Αγίων Θεοδώρων Σερρών.

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "ΙΕΡΑ ΜΗΤΡΟΠΟΛΙΣ ΣΕΡΡΩΝ ΚΑΙ ΝΙΓΡΙΤΗΣ ΝΑΟΣ ΠΕΡΙΚΑΛΛΗΣ. Ψηφίδες ιστορίας και ταυτότητας του Ιερού Ναού των Αγίων Θεοδώρων Σερρών."

Transcript

1 ΝΑΟΣ ΠΕΡΙΚΑΛΛΗΣ

2

3 ΙΕΡΑ ΜΗΤΡΟΠΟΛΙΣ ΣΕΡΡΩΝ ΚΑΙ ΝΙΓΡΙΤΗΣ ΝΑΟΣ ΠΕΡΙΚΑΛΛΗΣ Ψηφίδες ιστορίας και ταυτότητας του Ιερού Ναού των Αγίων Θεοδώρων Σερρών Επιμέλεια ΒΑΣΙΛΙΚΗ ΠΕΝΝΑ ΣΕΡΡΕΣ 2013

4 Α έκδοση: Σέρρες 2013 Για την έκδοση: Επικοινωνιακό και μορφωτικό Ίδρυμα Ιεράς Μητροπόλεως Σερρών και Νιγρίτης «Άγιος Νικήτας ο νέος». Κύπρου 10, Τ.Κ , Σέρρες, Τηλ.: , Ε-mail: Για τις φωτογραφίες: ΥΠΠΟΑ-12η ΕΒΑ ΙSΒΝ: Συντονισμός και επιστημονική επιμέλεια έκδοσης: ΒΑΣΙΛΙΚΗ ΠΕΝΝΑ Εκτύπωση-βιβλιοδεσία: ΓΡΑΦΙΚΕΣ ΤΕΧΝΕΣ «ΜΕΛΙΣΣΑ», Τηλ.: ,

5 Μαξίμῳ, τῷ ἀοιδίμῳ Ποιμενάρχῃ Πανευλαβῶς Ο Σ.Ν.Θ.

6

7 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΠΡΟΟΙΜΙΟΝ 9-24 Η ΤΙΜΗ ΤΩΝ ΑΓΙΩΝ ΘΕΟΔΩΡΩΝ Κοινωνία Ἁγίων Θεολόγος (Ἀποστολίδης), Μητροπολίτης Σερρῶν καί Νιγρίτης Οι άγιοι Θεόδωροι, Τήρων και Στρατηλάτης, στο χριστιανικό εορτολόγιο Παναγιώτης Ι. Σκαλτσής La venerazione dei Santi Teodori tra Oriente ed Occidente e le vicende delle loro reliquie Enrico Morini Ο Εγκαινισμός του Ιερού Ναού των Αγίων Θεοδώρων Σερρών και η λειτουργία του ως Προσκυνηματικού και Καθεδρικού ναού της Ιεράς Μητροπόλεως Σερρών και Νιγρίτης Παναγιώτης Ι. Σκαλτσής ΙΣΤΟΡΙΚΑ ΚΑΙ ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΚΑ Το χρονικό των Σερρών από τον 10ο έως και τον 15ο αιώνα Πολύμνια Κατσώνη Επισκόπηση της εκκλησιαστικής ιστορίας των Σερρών (13ος 16ος αιώνας) Κωνσταντίνος Μουστάκας Οι Σέρρες και ο ναός των Αγίων Θεοδώρων Βασιλική Πέννα L EKPHRASIS L ekphrasis de la metropole de Serrès et les miracles des saints Theodore par Theodore Pediasimos Paolo Odorico Νεοελληνική μετάφραση στον Πεδιάσιμο Χάρης Μεσσής

8 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ Ο ΝΑΟΣ ΤΩΝ ΑΓΙΩΝ ΘΕΟΔΩΡΩΝ Συμβολή στην οικοδομική ιστορία του ναού των Αγίων Θεοδώρων Σερρών Σταυρούλα Δαδάκη Approach to receive. The Apostle Andrew from the Communion scene of the Old Metropolis of Serres Ioli Kalavrezou Ο Επισκοπικός θρόνος της παλαιάς Μητροπόλεως Σερρών Σοφία Δουκατά-Δεμερτζή Η μαρμάρινη εικόνα του Χριστού Ευεργέτη Χαράλαμπος Πέννας Τα ριπίδια της παλαιάς Μητροπόλεως Σερρών Alexandra Trifonova ΒΙΟΓΡΑΦΙΚΑ

9 ΠΡΟΟΙΜΙΟΝ

10 Χρυσοκέντητοι ποταμοί ωμοφορίου, 17ος αιώνας s Μολύβδινη σφραγίδα τοῦ Μητροπολίτη Σερρών Θεοδώρου (β μισό 12ου αιώνα)

11 Ἱερώτατε Μητροπολῖτα Σερρῶν καὶ Νιγρίτης, ὑπέρτιμε καὶ ἔξαρχε πάσης Μακεδονίας, ἐν Ἁγίῳ Πνεύματι ἀγαπητὲ ἀδελφὲ καὶ συλλειτουργὲ τῆς ἡμῶν Μετριότητος κύριε Θεολόγε, χάρις καὶ ἔλεος εἴησαν τῇ ὑμετέρᾳ Ἱερότητι παρὰ τοῦ ἐπιφανέντος Κυρίου ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ. Παρακολουθοῦντες ἀπὸ τῆς Πόλεως μετὰ πολλοῦ τοῦ ἐνδιαφέροντος τὸ ἐπιτελούμενον ἐν τῇ καθ ὑμᾶς Ἱερᾷ Μητροπόλει ἐν γένει ἐκκλησιαστικὸν ἔργον, λίαν εὐχαρίστως ἐδεξάμεθα τὴν γνωστοποίησιν τῆς ὑμετέρας ἀγαπητῆς Ἱερότητος διὰ τὴν πραγματοποίησιν τῆς ἀνὰ χεῖρας ἐκδόσεως μὲ θέμα τὸν ἐν Σέρραις ἱστορικὸν παλαίφατον Ἱερὸν Ναὸν τῶν Ἁγίων Θεοδώρων, τῶν ὁποίων ἀληθινὸν κόσμημα, ἤδη ἀπὸ τῆς βυζαντινῆς ἐποχῆς, ἀποτελεῖ ὁ ναὸς οὗτος, διασωθείς, ἂν καὶ οὐχὶ «ἀβρόχοις ποσί», τῇ πρεσβείᾳ τῶν Ἁγίων Θεοδώρων ἐν μέσῳ τῶν πολυκύμαντων ἐναλλαγῶν τοῦ ἱστορικοῦ γίγνεσθαι. Ἰδιαιτέρως εὐαρεστούμεθα ἐπὶ τῇ ἐκδόσει ταύτῃ, καθ ὅτι ὁ περικαλλὴς καὶ μεγαλοπρεπέστατος ναὸς δὲν ἀποτελεῖ μόνον μνημεῖον πίστεως καὶ ἱστορίας τῶν Σερρῶν, ἀλλὰ καὶ σύμβολον τῶν διαχρονικῶν στενῶν πνευματικῶν σχέσεων αὐτῶν μετὰ τῆς Μητρὸς πάντων ἡμῶν Ἁγίας τοῦ Χριστοῦ Μεγάλης Ἐκκλησίας καὶ τῆς Βασιλίδος τῶν πόλεων. Ἐν αὐτῷ ἱερούργησαν, ηὐλόγησαν και ἡγίασαν τὸν λαὸν ἅγιοι προκάτοχοι τῆς ἡμῶν Μετριότητος ἐν τῷ Ἀρχιεπισκοπικῷ Θρόνῳ τῆς Κωνσταντινουπόλεως, ὡς ὁ ἐν Σέρραις πρὸς Κύριον μεταστὰς καὶ ἐν τῷ παρακειμένῳ τοῦ ναοῦ παρεκκλησίῳ ταφεὶς Κάλλιστος, καὶ ὁ πρῶτος μετὰ τὴν ἅλωσιν Πατριάρχης Γεννάδιος, ὁ Σχολάριος. Συγχρόνως τὸ περίλαμπρον καὶ ἐπιμελῶς περικεκοσμημένον ἀρχιτεκτονικὸν τοῦτο μνημεῖον ἐστέγασε τὰς εὐχάς, τοὺς καρδιακοὺς πόθους, τὰς θλίψεις, τὰς ἀγωνίας καὶ τὰς χαρὰς οὐ μόνον τῶν αὐτόθι πιστῶν τέκνων τῆς Μητρὸς Ἐκκλησίας, ἀλλὰ καὶ τῶν ἐκεῖθεν διερχομένων εὐσεβῶν βασιλέων, αὐτοκρατόρων καὶ ἀρχόντων τῆς Βασιλευούσης. Παρὰ τὰς δῃώσεις καὶ τὰς καταστροφὰς τὰς ὁποίας ὑπέστη καὶ τὰς λεηλασίας τοῦ κειμηλιακοῦ πλούτου του ὑπὸ βεβήλων χειρῶν, εἰς τὴν ροὴν τῶν αἰώνων, ὁ Ναὸς τῶν Ἁγίων Θεοδώρων, μὲ τὰ πολύτιμα θησαυρίσματα τῶν ἁγίων λειψάνων του, παραμένει μέχρι σήμερον ἄγλωττον κήρυγμα τῆς ἐπὶ γῆς παρουσίας τοῦ Σωτῆρος ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ καὶ τῆς χάριτος τῶν δοξασάντων τὸ ὄνομα Αὐτοῦ ἁγίων Του, θυσιαστήριον ἁγιάζον καὶ σῷζον τὸν λαόν, καταφύγιον ψυχῶν καὶ προτύπωσις 11

12 ΠΡΟΟΙΜΙΟΝ τοῦ κάλλους τοῦ οὐρανίου θυσιαστηρίου, ἔνθα «ναὸς οὐκ ἐστιν ἐν αὐτῇ ὁ γὰρ Κύριος ὁ Θεὸς ὁ παντοκράτωρ ναὸς αὐτῆς ἐστι, καὶ τὸ Ἀρνίον» (Ἀπ. 21, 22). Συγχαίροντες, ὅθεν, ἐγκαρδίως τὴν ὑμετέραν ἀγαπητὴν Ἱερότητα καὶ τοὺς κοπιάσαντας ἐκλεκτοὺς συνεργάτας, θεολόγους καὶ εἰδικοὺς ἐπιστήμονας, διὰ τὴν ἀνάδειξιν τῆς διαχρονικῆς προσφορᾶς τοῦ Ἱεροῦ τούτου Σεβάσματος, εὐχόμεθα ὑπὲρ καρποφόρου ἀποδόσεως τῆς ἐπιμελημένης ταύτης ἐκδόσεως, συμβαλλούσης εἰς τὴν ὁλοὲν αὔξουσαν στροφὴν καὶ ἐνασχόλησιν τοῦ ἑλληνορθοδόξου λαοῦ μετὰ τῶν πηγῶν τῆς ἱστορίας του, ὡς καὶ εἰς τὴν ἐπιδεικνυμένην ἐπιστημονικὴν τεκμηρίωσιν τῶν διασῳζομένων μνημείων πίστεως καὶ εὐσεβείας, ἐν οἷς ἱεροὶ ναοὶ καὶ ἱεραὶ μοναὶ τῶν Σερρῶν κατέχουν τὴν ἰδικὴν των ἰδιαιτάτην θέσιν. Ἡ δὲ πλουσιόδωρος χάρις τοῦ ἐπιφανέντος Κυρίου ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ εἴη πλουσίως μετὰ τῆς ὑμετέρας Ἱερότητος καὶ τοῦ ποιμνίου αὐτῆς κατὰ τὸ ἀρξάμενον νέον ἔτος. βιγ Ἰανουαρίου ιζ 12

13 Ο ΑΡΧΙΕΠΙΣΚΟΠΟΣ ΑΘΗΝΩΝ ΚΑΙ ΠΑΣΗΣ ΕΛΛΑΔΟΣ ΙΕΡΩΝΥΜΟΣ Β Σεβασμιώτατον Μητροπολίτην Σερρῶν καὶ Νιγρίτης κ. Θεολόγον Εἰς Σέρρας Ἀθήνῃσι 11ῃ Δεκεμβρίου 2012 Σεβασμιώτατε ἐν Χριστῷ ἀδελφέ, Ἰδιαίτερη εἶναι ἡ χαρὰ τὴν ὁποία ἐδοκίμασα στὴν εἴδηση τῆς ἐπετειακῆς ἐκδόσεως ποὺ ἀφιερώνετε στὸν ἱστορικὸ καὶ περικαλλῆ Ἱερὸ Ναὸ τῶν Ἁγίων Θεοδώρων Σερρῶν, ὁ ὁποῖος ἐστάθη διαχρονικῶς τὸ νοητὸ καὶ ἁπτὸ κέντρο τῆς εὐλογημένης ἐκκλησιαστικῆς κοινότητος ὅπου ἐτάχθηκε. Εἶναι πράγματι πολύτιμη αὐτὴ ἡ ἐκδοτικὴ πρωτοβουλία, καθὼς ἀναδεικνύει τὴν μακρὰ ἱστορία καὶ τὴν ὑψηλὴ καλλιτεχνικὴ παράδοση ποὺ ἀντιπροσωπεύει ὁ περίφημος αὐτὸς ναός, ἀληθινὸς θησαυρὸς γιὰ τὴν Ἐκκλησία μας καὶ τὴν πολιτιστική μας κληρονομιά. Πρωτίστως, πρόκειται ἱστορικὰ γιὰ ἕνα θαυμαστὸ καὶ σπουδαῖο βυζαντινὸ μνημεῖο, ἀντάξιο τῆς ἀποδιδόμενης τιμῆς πρὸς τοὺς δύο μεγαλομάρτυρες ἁγίους. Φέρει χαραγμένη πάνω του σχεδὸν ὁλόκληρη τὴν ἱστορικὴ πορεία τῆς Ἐκκλησίας μας ἀπὸ τοὺς παλαιοχριστιανικοὺς χρόνους. Συγκαταλέγεται στὰ ἀριστουργήματα τῆς ὥριμης βυζαντινῆς τέχνης καὶ στέκει ἀσάλευτος παρὰ τὶς βίαιες δοκιμασίες ποὺ ὑπέστη ὁ γλυπτὸς καὶ ψηφιδωτός του διάκοσμος στὸ πέρασμα τῶν αἰώνων, χάρις στὴν πρόνοια τοῦ Θεοῦ καὶ τὴν φροντίδα, τοὺς ἀγῶνες, τὴν ἀγάπη καὶ τὴν εὐσέβεια τῶν Σερραίων. Στὴν ἱστορία τῆς Ὀρθοδοξίας, ἀκόμη καὶ τὰ ταπεινὰ ὑλικὰ τῆς ἀρχιτεκτονικῆς ἐκφράζουν θεολογικὲς ἀλήθειες καὶ ἱερουργοῦν τὸ νοητὸ κάλλος. Δὲν εἶναι, λοιπόν, καθόλου ἀσήμαντο τὸ γεγονὸς ὅτι ταυτίζουμε καὶ ὀνομαστικὰ τὸν ἱερὸ ναὸ μὲ τὴ Μητρόπολη καὶ τὴν Ἐκκλησία. Δὲν ὁδηγούμεθα μόνον ψυχικὰ καὶ πνευματικά, ἀλλὰ καὶ αἰσθητὰ καὶ ἁπτὰ στὴ βασιλεία τῶν οὐρανῶν. Ἡ Ἐκκλησία μας ἀξιοποιεῖ θεολογικὰ τὴν καλλιτεχνικὴ γλώσσα, ποὺ ἀποτυπώνεται στὸ σχέδιο καὶ στὰ ὑλικὰ τῶν συναφῶν τεχνῶν τῆς ναοδομίας, ὥστε στὸ ἱερὸ κτίσμα νὰ χωρεῖται ὁ ἀχώρητος Θεός, καὶ αὐτὸ νὰ δένεται μὲ τὴ ζωή μας καὶ νὰ γίνεται ἡ καταφυγὴ καὶ τὸ θεμέλιο τῆς ψυχῆς ὡς ναοῦ τῶν θείων δωρεῶν. Ἀναδιφῶντες στὴν πλούσια ἱστορία ποὺ βαρύνει τὸν ἐπίγειο αὐτὸν οἶκο τοῦ Θεοῦ, στρέφουμε τὸν νοῦ μας σὲ ὅλους τοὺς ἁπλοὺς καὶ εὐκλεεῖς πιστοὺς τοῦ ἀπώτερου παρελθόντος, οἱ ὁποῖοι διήνυσαν ἐδῶ τὰ ἴδια βήματα, ὑπενθυμίζοντάς μας τὴν εὐθύνη νὰ σταθοῦμε στὸ ὕψος τῆς προσφορᾶς τους. Ἡ Χάρις τοῦ Θεοῦ καὶ τῶν Ἁγίων Του Θεοδώρων ἂς δικαιώνει καὶ ἂς γονιμοποιεῖ τὴν τόσο μεγάλη παρακαταθήκη τὴν ὁποία μᾶς κληροδότησαν, κατὰ τὸν ψαλμικὸ στίχο ὅτι οἱ «πεφυτευμένοι ἐν τῷ οἴκῳ Κυρίου καὶ ἐν ταῖς αὐλαῖς τοῦ Θεοῦ ἐξανθήσουσιν». Μαζὶ μὲ τὶς θερμὲς πατρικὲς εὐχές μου πρὸς ὅλους τοὺς ἀγαπητοὺς ἀναγνῶστες αὐτῆς τῆς σημαντικῆς ἐκδόσεως, δὲν ἔχω παρὰ νὰ συγχαρῶ τόσον ἐσᾶς ὅσο καὶ τοὺς ἀγαπητοὺς ἐπιμελητὲς καὶ συντελεστές της, εὐχόμενος δαψιλῆ τὴν εὐλογία τοῦ Κυρίου στὴν εὐόδωση καὶ τὴν καρποφορία της. Ἀγαπητός ἐν Χριστῷ ἀδελφός 13

14 ΕΙΣΟΔΙΚΟΝ Σέρρες, 17 Φεβρουαρίου Μνήμη τοῦ ἁγίου ἐνδόξου καί καλλινίκου Μάρτυρος Θεοδώρου. «Εὕροις δ ἄν ἐπιών καί πόλεις ἀτειχίστους, ἀγραμμάτους, ἀβασιλεύ τους, ἀχρημάτους, νομίσματος μή δεομένας, ἀπείρους θεάτρων καί γυμνασί ων, ἀνιέρου δέ πόλεως καί ἀθέου, μή χρωμένης εὐχαῖς, μηδέ ὅρκοις, μηδέ μαντείαις, μηδέ θυσίαις ἐπ ἀγαθοῖς, οὐδείς ἔσται θεατής». ( Πλούταρχος, πρὸς τὸν Ἐπικούρειον Κολώτη). Ἡ ἐμπειρική μελέτη καί παρατήρηση τῆς ἀνθρωπίνης ἱστορίας ἐπιβεβαιώνει πανηγυρικά τήν παραπάνω διαχρονικῶς ἰσχύουσα διαπίστωση τοῦ σοφοῦ συγγραφέως καί ἱστορικοῦ τῆς πολιᾶς ἀρχαιότητός μας, ὁ ὁποῖος διεξελθών τόν τότε γνωστόν κόσμο μετά θαυμασμοῦ παρατηρεῖ ὅτι δέν εὑρῆκε οὐδεμίαν πόλιν χωρίς ἱερά καί ναούς ἀφιερωμένους στήν λατρεία τοῦ θείου. Ὁ χριστιανισμός ὡς ἡ κατ ἐξοχήν πνευματική θρησκεία διδάσκει, διά τῶν χειλέων τοῦ θείου ἱδρυτοῦ της, ὅτι ὁ Θεός εἶναι ἁπλοῦν καί πανυπερτέλειον Πνεῦμα πού οὐσιοποιεῖ, ζωογονεῖ, συντηρεῖ, φωτίζει, ἁγιάζει, πλουτίζει καί νοηματοδοτεῖ μέ τήν πανταχοῦ παρουσίαν Του ὁλόκληρη τήν κτίση. Τό ἐνδιαίτημα ὅμως ἐκεῖνο στό ὁποῖο ἀναπαύεται μέ τρόπο ὅλως ἰδιαίτερο καί μοναδικό νά κατοικεῖ, ὁ «ἐπέκεινα πάσης κτίσεως νοούμενός τε καί ὑπάρχων» πανυπερτέλειος Θεός εἶναι τό συγγενές πρός Αὐτόν, ὡς ἰδικόν Του δημιούργημα, ἀνθρώπινο πνεῦμα, περί τοῦ ὁποίου ἡ θεοκίνητος προφητική γλῶττα, εἶπε: «ἐνοικήσω ἐν αὐτοῖς καί ἐμπεριπατήσω» (Β Κορ: 6.16). Ὁ ἄνθρωπος πλαστουργηθείς ἀπό τήν θεία μεγαλειότητα καί ἀγάπη ὡς δισύνθετο ὄν, συγγενεῦον κατά μέν τήν ἀθάνατον ψυχήν του μέ τόν οὐράνιον πνευματικόν κόσμον, κατά δέ τό χοϊκόν σκῆνος του μέ τήν ρέουσαν, ἀκμάζουσαν καί γηράσκουσαν ὕλην, καλεῖται νά δοξάσει καί νά λατρεύει τόν οὐράνιον Πατέρα του ὡς ὁλοκληρωμένη προσωπικότητα, δηλαδή καί μέ τό σῶμα του καί μέ τό πνεῦμα του «ἅτινά ἐστι τοῦ Θεοῦ» (Α Κορ: 6.20). Αὐτή τήν ἐσώτατη ὑπαρξιακή ἀνάγκη καί ἔφεση τοῦ διφυοῦς ἀνθρώπου, νά λατρεύει δηλαδή τόν ἅγιον Θεόν ἀπό τούς πρώτους του ἀκόμη βηματισμούς πάνω στή γῆ ἕως καί τῆς συντελείας τῶν αἰώνων, ὅταν τά σύμβολα καί τά ἀντίτυπα θά δώσουν τήν θέσιν τους στά ἀχειροποίητα καί αἰώνια ἀρχέτυπα, ἐξωτερικεύει καί ἐκφράζει καί ἡ ἀνοικοδόμησις τῶν Ναῶν. Τό ἐπί γῆς κατοικητήριο τοῦ πανταχοῦ παρόντος Θεοῦ ὑπῆρξε ἀπό ἀρχαιοτάτων χρόνων τό εὐγενέστερο δημιούργημα τοῦ ἀνθρώπου. Αὐτή τήν βαθεῖα ροπή, χωρίς νά ἀλλοιώνει τήν ὑψηλήν πνευματικότητά του, ἀλλά καί χωρίς νά καταργεῖ τόν ἄνθρωπον, ὑπηρετεῖ καί ὁ χριστιανισμός, ἀνιδρύοντας Ναούς τοῦ ζῶντος Θεοῦ, τούς ὁποίους ὀνομάζει Κυριακά, Ἐκκλησιαστήρια, Εὐκτήρια, Ἀνάκτορα, Τρόπαια, Προφητεῖα, Μαρτύρια καί Ἀποστολεῖα. Ὁ χριστιανικός ναός νοεῖται ὡς ὁ ἴδιος ὁ οὐρανός κατερχόμενος σέ σμικρογραφία 14

15 ΠΡΟΟΙΜΙΟΝ στήν γῆ. Αὐτή τήν πίστη ἐκφράζει μέ τρόπο γλαφυρό ὁ σεπτός Πατριάρχης Κωνσταντινουπόλεως Γερμανός, λέγων περί τοῦ χριστιανικοῦ ναοῦ: «Ἐκκλησία ἐστι ναός Θεοῦ, τέμενος ἅ γιον, οἶκος προσευχῆς, συνάθροισις λαοῦ, σῶμα Χριστοῦ, ὄνομα αὐτῆς νύμφη Χριστοῦ τῷ ὕδατι τοῦ βαπτίσματος Αὐτοῦ καθαρθεῖσα, καί τῷ αἵματι ραντισθεῖσα τῷ Αὐτοῦ, καί νυμφικῶς ἐστολισαμένη, καί τῷ τοῦ Ἁγίου Πνεύματος μύρῳ σφραγιζομένη. Ἐκκλησία ἐστίν ἐπίγειος οὐρανός, ἐν ᾗ ὁ ἐπουράνιος Θεός ἐνοικεῖ καί ἐμπεριπατεῖ, ἀντιτυποῦσα τήν Σταύρωσιν καί τήν Ταφήν καί τήν Ἀνάστασιν Χριστοῦ, δεδοξασμένη ὑπέρ τήν σκηνήν τοῦ Μωϋσέως, ἐν πατριάρχαις προτυπωθεῖσα, ἐν ἀποστόλοις θεμελιωθεῖσα, ἐν ᾗ τό ἱλαστήριον καί τά ἅγια τῶν ἁγίων, ἐν προφήταις προκηρυχθεῖσα, ἐν ἱεράρχαις κατακοσμηθεῖσα καί ἐν μάρτυσι τελειωθεῖσα καί ἐν τοῖς ἁγίοις αὐτῶν λειψάνων ἐνθρονισθεῖσα. Ἐκκλησία ἐστίν οἶκος θεϊκός, ἔνθα ἡ μυστική ζωοθυσία γέγονε...» (Γερμανός Κωνσταντινουπόλεως, PG 98: 381 καί 385). Ἡ περιάκουστος πόλις τῶν Σερρῶν, «τό μέγα καί κλεινόν ἄστυ» δεχθεῖσα ἐνωρίτατα ἀπό χέρια Ἀποστολικά τόν σπόρον τοῦ θείου Εὐαγγελίου, ὡραΐστηκε ἀπό τά πρωτοχριστιανικά ἀκόμη χρόνια, κυρίως ὅμως κατά τούς χρόνους τῆς ἐνδόξου βασιλείας τῶν χριστιανῶν Ρωμαίων αὐτοκρατόρων, μέ περίλαμπρους ναούς καί σεβάσματα, τῶν ὁποίων προεξάρχει ὁ παλαιός Μητροπολιτικός ναός τῶν Ἁγίων Θεοδώρων, τοῦ ὁποίου ἡ ἀνίδρυσις ἀνάγεται πιθανότατα κατά τόν 6ο ἤ τόν 11ο αἰώνα μ.χ. Ὁ θεῖος καί περικαλλής Ναός τῶν Ἁγίων Θεοδώρων ἀποτελεῖ γιά τήν πόλη τῶν Σερρῶν ἕνα διαχρονικό σύμβολο θερμουργοῦ πίστεως, εὐλαβείας καί πολιτισμοῦ, ἀλλά καί τόν πλέον εὔγλωττο κήρυκα τῆς τοπικῆς μας ἱστορίας. Αὐτόν τόν ἐκπάγλου ὡραιότητος ναό περιγράφει ἐναργέστατα ὁ λόγιος Σερραῖος ρήτορας τοῦ 14ου αἰῶνος Θεόδωρος Πεδιάσιμος ὡς ἑξῆς: «Πολλῶν ὄντων ἅ τήν τῶν Φερέων πόλιν κοσμεῖ καί σεμνύει καί διάδηλον πᾶσι ποιεῖ, οὐχ ἧττον τούτων ἁπάντων οἶμαι καί τόν σεπτόν καί θεῖον νεώ, τόν περικαλλῆ φημι καί θαυμάσιον, τόν ἐπ ὀνόματι τῶν θείων δωρεῶν φερωνύμων δομηθέντα, τῶν ὡς ἀληθῶς ἐπωνύμων καί τοῖς ἔργοις αὐτοῖς θείας δωρεᾶς ἑαυτούς ἀναδειξάντων» (Θεόδωρος Πεδιάσιμος, Ἔκφρασις περί τοῦ ἱεροῦ τῶν Φερῶν). Σ αὐτόν τόν πανίερο οἶκο τοῦ Θεοῦ ἐκκλησιάστηκαν καί προσευχήθηκαν αὐτοκράτορες, ἱερούργησαν Πατριάρχες, εὐλόγησαν, παρεκάλεσαν, ἐστήριξαν, ἐδίδαξαν, ἁγίασαν τόν λαό τοῦ Θεοῦ θεοφώτιστοι Ποιμένες τῆς τοπικῆς μας Ἐκκλησίας, ὑπηρέτησαν τίς ἀνάγκες του μεγάλες μορφές τῆς πατρίδος καί τοῦ τόπου μας, ὡς ὁ Ἐμμανουήλ Παπᾶς, συνάχθηκε ὁ λαός τοῦ Θεοῦ γιά νά «μεταλάβει» ἀπό τόν κρατῆρα τῆς χαρᾶς καί τῆς θλίψεως, τήν διά τῆς πίστεως παρεχόμενη ἄνωθεν σωτηρία, παρηγορία καί ἐνίσχυση. Σέ αὐτόν τόν πάνσεπτο ναό ἀναπαύονται σκηνώματα ἁγίων καί δικαίων, ἀναμένοντα τήν κοινήν ἀνάστασιν καί ἁγιάζοντα τόν τόπον καί τούς πιστούς. Ὁ παλαιός Μητροπολιτικός Ναός τῶν Ἁγίων Θεοδώρων βαριά ἀκόμη λαβωμένος ἀπό τήν ἀποτρόπαια διά πυρός καταστροφή του ἀπό τά στρατεύματα κατοχῆς τῆς πρός βορρᾶν γείτονος χώρας τό 1913, κυρίως ὅμως ἀπό τήν εἰσέτι ὑφισταμένη λεηλασία τῶν λατρευτικῶν, πνευματικῶν καί πολιτιστικῶν του θησαυρῶν καί κειμηλίων, στέκεται ὀρθός καί ζωντανός καί συνιστᾶ γιά τήν μαρτυρική ἀλλά καί ἔνδοξη πόλη τῶν Σερρῶν ἕνα φωτεινό μετέωρο πρώτου μεγέθους, πού φωτίζει τό παρελθόν της, ἁγιάζει καί νοηματοδοτεῖ ἐλπιδοφόρα τό παρόν καί τό μέλλον της. Ἡ τοπική μας Ἐκκλησία φιλοδοξεῖ μέ τόν παρόντα τόμο, ὁ ὁποῖος ἐκδίδεται μέ τήν εὐκαιρία τῆς λαμπρᾶς ἐπετείου τῆς συμπληρώσεως ἑκατό χρόνων ἀπό τῆς ἀπελευθερώσεως τῆς πόλεως τῶν Σερρῶν ( ) καί τῆς περιοχῆς μας ἀπό τήν σκληράν διπλήν τυρρανίαν, πρωτίστως τῶν Ὀθωμανῶν Τούρκων καί ἀκολούθως καί τῶν Βουλγάρων, νά ἰχνηλατήσει μέ βαθύτατο σεβασμό καί δέος τήν ὑπερχιλιόχρονη ἱστορία τοῦ πανσέπτου παλαιοῦ Μητροπολιτικοῦ της Ναοῦ τῶν ἁγίων Θεοδώρων, ἐλπίζουσα ὅτι ἡ προσπάθεια αὐτή θά λειτουργήσει σύν τοῖς ἄλλοις καί ὡς ἀντίδοτον 15

16 ΠΡΟΟΙΜΙΟΝ στήν ἱστορική λήθη πού, δυστυχῶς, τείνει νά ἀποτελεῖ τόν κοινό παρονομαστή τοῦ κοινωνικοῦ καί ἐθνικοῦ μας βίου. Παραλλήλως ἡ προσπάθεια αὐτή προσφέρεται καί ὡς ταπεινόν ἀντίδωρον βαθείας εὐγνωμοσύνης πρός ὅλους ἐκείνους, κληρικούς καί λαϊκούς, ἀδελφούς καί πατέρες μας, πού διαχρονικῶς ἐργάσθηκαν, ἕως καί τῶν ἡμερῶν μας, μετά θαυμαστοῦ ζήλου καί θυσιαστικῆς ἀφοσιώσεως γιά τήν εὐπρέπεια τοῦ οἴκου τοῦ Θεοῦ. Ἰδιαιτέρως μνημονεύομεν ἀξιοχρέως τῶν ἀειμνήστων λαμπρῶν ἐπιστημόνων, ἀρχαιολόγων Ἀναστασίου Ὀρλάνδου καί Εὐσταθίου Στίκα, πού μέ τήν στήριξη τῆς ἑλληνικῆς Πολιτείας ἀνέλαβαν τό σπουδαῖο ἔργο τῆς ἀναστηλώσεως καί συντηρήσεως τοῦ κατεστραμμένου, ἀπό τήν θηριωδία τῶν ἀλλοτρίων (1913) καί τήν ἀδικαιολόγητη ἀδιαφορία τῶν ἡμετέρων, ναοῦ, ἀλλά κυρίως τοῦ ἀοιδίμου σεπτοῦ προκατόχου μας, Μητροπολίτου Μαξίμου, στήν ποιμαντική φρόνηση καί μέριμνα τοῦ ὁποίου ὀφείλεται ἡ οὐσιαστική ἀπόδοση τοῦ ἀνακαινισθέντος, μερίμνῃ καί κόπῳ αὐτοῦ, Ναοῦ τῶν Ἁγίων Θεοδώρων στήν θεία λατρεία μέσα ἀπό τήν ἐπίσημη ἀνακήρυξή του ὡς Προσκυνηματικοῦ Ναοῦ τῆς Ἱερᾶς Μητροπόλεώς μας. Δοξάζομεν καί προσκυνοῦμεν ὁλοθύμως τόν ὑπερύμνητον Ἅγιον Θεόν, τόν χορηγόν παντός ἀγαθοῦ, πού μᾶς ἀξίωσε νά φέρωμεν εἰς αἴσιον τέλος τό παρόν ἔργον. Ἐκφράζομεν ὡσαύτως πάνυ εὐλαβῶς καί εὐγνωμόνως τάς ἐγκαρδίους εὐχαριστίας ἡμῶν πρός τούς λίαν προφρόνως καί πάνυ τιμητικῶς διά τήν τοπικήν μας Ἐκκλησίαν προλογίσαντας εὐλογητικῶς τόν ἀνά χεῖρας τόμον, τόν τε Παναγιώτατον Οἰκουμενικόν Πατριάρχην κ.κ. ΒΑΡΘΟΛΟΜΑΙΟΝ καί τόν Μακαριώτατον Ἀρχιεπίσκοπον Ἀθηνῶν καί πάσης Ἑλλάδος κ.κ. ΙΕΡΩΝΥΜΟΝ Β. Χάριτας ἔχομεν καί πρός τόν Ἀξιότιμον Ὑπουργόν Μακεδονίας καί Θράκης κ. Θεόδωρον Καράογλου, διά τήν ὑπό τοῦ Ὑπουργείου Μακεδονίας καί Θράκης προσφερθεῖσαν εὐγενῶς στήριξιν, διά τήν ὁλοκλήρωσιν ἐκδόσεως τοῦ παρόντος τόμου. Ὡσαύτως ἀξιοχρέως εὐχαριστοῦμεν εὐγνωμόνως τήν ἐλλογιμωτάτην Ἀναπληρώτριαν Καθηγήτριαν Βυζαντινῆς Ἱστορίας, Νομισματικῆς καί Σιγιλλογραφίας τοῦ Πανεπιστημίου Πελοποννήσου κ. Βασιλικήν Πέννα, τήν πολλά κοπιάσασα διά τόν συντονισμόν καί τήν ἐπιστημονικήν ἐπιμέλειαν τῆς ἐπετειακῆς αὐτῆς ἐκδόσεως, καθώς καί τούς περισπουδάστους καί λαμπρούς συγγραφεῖς τῶν κειμένων τοῦ παρόντος τόμου καί πάντας ὅσους καθ οἱονδήποτε τρόπον συνήργησαν εἰς τήν ὁλοκλήρωσιν τοῦ ἐγχειρήματος αὐτοῦ. Ἰδιαιτέρως εὐχαριστοῦμε καί τίς ΓΡΑΦΙΚΕΣ ΤΕΧΝΕΣ «ΜΕΛΙΣΣΑ» διά τήν ἄψογον, ἐξ ἐπόψεως καλλιτεχνικῆς καί ἐκτυπωτικῆς ἐργασίαν των. Ὁ δέ Κύριος τῶν δυνάμεων καί Θεός πάσης παρακλήσεως, διά πρεσβειῶν τῆς Κυρίας Θεοτόκου τῆς Πονολυτρίας, ὡς καί τῶν ἁγίων ἐνδόξων μεγαλομαρτύρων Θεοδώρων, τοῦ Τήρωνος καί τοῦ Στρατηλάτου καί πάντων τῶν ἁγίων Του, εὐχόμεθα νά εὐλογῇ καί νά χαριτώνῃ ἀφθονοπαρόχως ἐκ τοῦ ἀκενώτου θησαυροῦ τῆς ἀγάπης καί τῆς χάριτός Του τήν ζωήν καί τά ἔργα πάντων ἡμῶν. Εὐχέτης πρός τόν Κύριον Ο ΜΗΤΡΟΠΟΛΙΤΗΣ Ο ΣΕΡΡΩΝ ΚΑΙ ΝΙΓΡΙΤΗΣ ΘΕΟΛΟΓΟΣ 16

17 ΧΑΙΡΕΤΙΣΜΟΣ ΤΟΥ ΥΠΟΥΡΓΟΥ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ ΚΑΙ ΘΡΑΚΗΣ ΘΕΟΔΩΡΟΥ ΚΑΡΑΟΓΛΟΥ Τις Σέρρες και τον Ιερό Ναό των Αγίων Θεοδώρων, το λαμπρότερο βυζαντινό μνημείο της πόλης, που είναι άρρηκτα συνδεδεμένο με την μακραίωνη ιστορία και τις τύχες της, ενώνει μια κοινή μοίρα. Η καταστροφή στις 28 Ιουνίου του Το τίμημα της απελευθέρωσης ήταν βαρύ. Τα περισσότερα μνημεία της πόλης, περίπου τέσσερις χιλιάδες σπίτια και χίλια καταστήματα, παραδόθηκαν στις φλόγες κατά την αποχώρηση του Βουλγαρικού Στρατού. Με το ξεκίνημα της ελπιδοφόρας και ελεύθερης ζωής, μετά από 530 χρόνια σκλαβιάς, ο Ναός των Αγίων Θεοδώρων συνέχισε να αποτελεί το κέντρο της εκκλησιαστικής, πνευματικής, πολιτιστικής και εθνικής ζωής μιας πόλης, η οποία ευρισκόμενη σε ένα από τα πιο ταραγμένα σταυροδρόμια της Ευρώπης, μόχθησε προκειμένου να διατηρήσει την ελληνικότητα της. Και το κατάφερε, διότι στα δύσκολα χρόνια της υποδούλωσης, οι Σερραίοι πρώτα αγωνίζονταν να διαφυλάξουν τη θρησκεία, τη γλώσσα και κάθε τι ελληνικό. Πολύτιμος σύμμαχος σε αυτήν την προσπάθεια στάθηκε η Εκκλησία. Πρωτοπόρα στους απελευθερωτικούς αγώνες και εγγυήτρια της διαιώνισης της Ελληνικής παιδείας στην περιοχή, η συμβολή της υπήρξε αδιαμφισβήτητη. Υπερασπίστηκε με σθένος το ποίμνιο της και η συνεισφορά της στην παλιγγενεσία του 1821, αλλά και στους Βαλκανικούς πολέμους του , ήταν πολύπλευρη και αποφασιστική. Χάρη και στη δική της ανεκτίμητη δράση και υποστήριξη, ξεπρόβαλαν θρυλικοί ήρωες όπως ο Εμμανουήλ Παπάς, ο Παπαπασχάλης, ο Μητρούσης, ο Ούρδας, ο Παναγιώτου και πολλοί άλλοι. Ως σύμβολο και μνημειακό κτίριο, ο Ιερός Ναός των Αγίων Θεοδώρων είναι άρρηκτα συνδεδεμένος με την εκκλησιαστική ζωή και το θρησκευτικό αίσθημα των κατοίκων των Σερρών. Σταυροδρόμι του ένδοξου παρελθόντος με το παρόν και το αύριο, ανέκτησε και πάλι την αίγλη του παρελθόντος μετά τις αναστηλωτικές και ανακαινιστικές εργασίες που ξεκίνησαν το 1938 και ολοκληρώθηκαν το Έλκοντας την καταγωγή μου από τις Σέρρες, γνωρίζω ότι ο ξακουστός για το αρχιτεκτονικό του κάλλος Ιερός Ναός των Αγίων Θεοδώρων, αποτελεί μια εμβληματική παρουσία, η οποία εκφράζει τη διαχρονικότητα του Έθνους μας και τη δύναμη που αντλούμε από την Ορθόδοξη πίστη. Αγέρωχος, εξιστορεί την πίστη, που μας κράτησε ενωμένους στα δύσκολα, και τα ανδραγαθήματα των προγόνων μας, θυμίζοντάς μας πως η μοίρα οδηγεί εκείνους που την ακολουθούν και σέρνει εκείνους που αντιστέκονται. 17

18 ΠΡΟΟΙΜΙΟΝ Εύχομαι η ειδική έκδοση της Ι.Μ. Σερρών και Νιγρίτης, που αποτελεί προϊόν της αξιέπαινης πρωτοβουλίας του Σεβασμιωτάτου Μητροπολίτη Σερρών και Νιγρίτης κ.κ. Θεολόγου, να μεταλαμπαδεύσει την ιστορία αυτού του Ιερού Ναού σε κάθε γωνιά της Μακεδονίας και της Θράκης, ώστε όλοι οι Βορειοελλαδίτες να γίνουν κοινωνοί του σπουδαίου και ανεκτίμητου μνημειακού κτιρίου των Αγίων Θεοδώρων Σερρών. Ο Υπουργός Μακεδονίας και Θράκης Θεόδωρος Γ. Καράογλου 18

19

20

21 ΠΡΟΛΟΓΟΣ H περίοδος, από τους πρώτους χριστιανικούς και πρώιμους βυζαντινούς χρόνους έως και τους μεταβυζαντινούς, αντιπροσωπεύεται στη χώρα μας από ένα μεγάλο αριθμό εκκλησιαστικών μνημείων, τα οποία στην πλειονότητά τους, είναι ενσωματωμένα στον ιστό της σύγχρονης ελληνικής πόλης ή του σύγχρονου ελληνικού χωριού. Τα μνημεία αυτά, πάνω στη διασταύρωση σημαντικών δρόμων, δίπλα σε πλατείες και σε άνετους κοινόχρηστους χώρους, αλλά και σκορπισμένα ανάμεσα στα σπίτια των κατοίκων, μοιάζουν να επιβεβαιώνουν τη σταθερότητα και τη διάρκειά ενός τόπου, να αναδεικνύουν την ιδιομορφία του και σε τελική ανάλυση να εκπέμπουν μια ασύγκριτη ευαισθησία για αυτόν. Μέσα σε αυτό το πλαίσιο, η ζωντανή χρήση μιας παλαιάς εκκλησίας, στην πόλη ή στην ύπαιθρο, δίνει μια ξεχωριστή ακτινοβολία στον τόπο. Ταυτοχρόνως, τα ίδια αυτά τα μνημεία, αποκτούν μια λειτουργική υπόσταση και γίνονται συνειδητά κομμάτια της καθημερινότητας. Γέφυρες του σήμερα με το χθές, ενσωματώνονται στο σύγχρονο περιβάλλον, και συμβάλλουν, ώστε το παρελθόν να μην προσλαμβάνεται σαν κάτι απόμακρο και αδιάφορο, αλλά σαν μια φυσική συνέχεια γεγονότων, παραδόσεων και πεποιθήσεων. Η αλήθεια είναι ότι τα μνημεία αποκτούν μια ζωντανή υπόσταση άμα τα αισθανθούμε μέσα στη ζωή και μέσα στην ιστορία του τόπου. Η συνειδητή συμφιλίωση της καθημερινής ζωής των κατοίκων με τη μνήμη του παρελθόντος, αποτελεί έναν ιδανικό συνδυασμό, κυρίως αν ξεπεραστεί ο κίνδυνος στρέβλωσης της μοναδικότητας αυτών των μνημείων, με την εφαρμογή δικών μας μέτρων και σταθμών, και αν επιτευχθεί μια συντονισμένη προσπάθεια μελέτης και ανάδειξής τους, με γνώμονα τις προϋποθέσεις που απαιτεί η επιστημονική έρευνα. Η έκδοση του παρόντος τόμου αντικατροπτίζει, με τον καλύτερο τρόπο, μια τέτοια εμπνευσμένη τακτική. Η πρωτοβουλία ανήκει στον Σεβασμιώτατο Μητροπολίτη Σερρών και Νιγρίτης κ.κ. Θεολόγο, ο οποίος, με επιστολή του, στις 24 Μαϊου 2012, μου ζήτησε να αναλάβω τόν συντονισμόν καί τήν εὐθύνην τῆς συγγραφῆς ἑνός ἐπιστημονικοῦ τόμου, ἀναφερομένου εἰς τόν περίλαμπρον καί παλαίφατον Ναόν τῶν θείων Θεοδώρων, ὁ ὁποῖος ὑπῆρξε διαχρονικῶς τό κέντρον τῆς ἐκκλησιαστικῆς, πνευματικῆς, πολιτιστικῆς καί ἐθνικῆς ζωῆς τοῦ τόπου μας.... Η ιδιαιτέρως τιμητική προς εμένα πρόταση, με ενθάρρυνε να αποδεχτώ το εγχείρημα με την ελπίδα ότι θα ανταπεξέλθω με τον καλύτερο δυνατόν τρόπο στην ολοκλήρωση του σπουδαίου και σημαντικού αυτού πονήματος. Η ευθύνη μεγάλη, αν αναλογιστεί κανείς τους σπουδαίους εκείνους επιστήμονες που ασχολήθηκαν στο παρελθόν με την μελέτη της Παλαιάς Μητροπόλεως Σερρών, τόν Ιερό Ναό των αγίων Θεοδωρων και συνέγραψαν εκτενείς και σπουδαίες μελέτες, όπως οι Paul Perdrizet, Esprit-Marie Cousinery, Πέτρος Παπαγεωργίου, Γεώργιος Λαμπάκης, Ευάγγελος Στράτης, Αναστάσιος Ορλάνδος, Ανδρέας Ξυγγόπουλος κ.ά. Το άρθρο της Αγγελικής Στρατή για το σωζόμενο ψηφιδωτό του αγίου Ανδρέα, καθώς και η μελέτη του Συμεών Πασχαλίδη για την αρχική θέση της 21

22 ΠΡΟΟΙΜΙΟΝ ανάγλυφης εικόνας της Παναγίας Πονολύτριας, η οποία σήμερα βρίσκεται και πάλι τοποθετημένη στο ναό των αγίων Θεοδώρων, δείχνουν ότι το μνημείο δεν σταμάτησε να ελκύει το ενδιαφέρον και των νεώτερων μελετητών. Πολλά ακόμη τα προβλήματα αναφορικά με την αρχική αφιέρωση του ναού, τις ιστορικές του φάσεις, και γενικότερα για την ένταξη της αρχιτεκτονικής του μορφής και της ψηφιδωτής του διακόσμησης στο ευρύ φάσμα της βυζαντινής τέχνης. Στόχος της παρούσας έκδοσης ήταν η κατάθεση των νεώτερων αποτελεσμάτων της έρευνας, σε ιστορικό και αρχαιολογικό επίπεδο, αλλά και σε θέματα που αφορούν στη λατρεία των αγίων Θεοδώρων. Πιστεύουμε ότι ο στόχος επιτεύχθηκε και κυρίως ότι συγκεντρώθηκαν νέα στοιχεία που προκαλούν για μια συνέχιση της έρευνας και που καταδεικνύουν τη διαχρονική σπουδαιότητα του μνημείου ως τόπου λατρείας, ως σημείου αναφοράς στην ιστορία του τόπου, και ως πυρήνα έμπνευσης για μια συνεχή καλλιτεχνική παραγωγή, κάτω από τις εμπνευσμένες πρωτοβουλίες σημαντικών εκκλησιαστικών και κοσμικών αξιωματούχων και απλών ανθρώπων. Θα ήθελα να εκφράσω για μια ακόμη φορά τις ευχαριστίες μου στον Σεβασμιώτατο Μητροπολίτη κ. Θεολόγο, για την εμπιστοσύνη που μου έδειξε και για τις ενδιαφέρουσες συζητήσεις που είχαμε μαζί, αναφορικά με την πορεία της έκδοσης, αλλά και για θέματα που άπτονται της επιστημονικής μελέτης του μνημείου. Ευχαριστίες οφείλονται, επίσης, στη κ. Σταυρούλα Δαδάκη, προϊσταμένη της 12ης Εφορείας Βυζαντινών Αρχαιοτήτων, για την ουσιαστική της συμβολή στην έκδοση του τόμου, με την παραχώρηση πλούσιου και ανέκδοτου φωτογραφικού υλικού από το φωτογραφικό αρχείο της αρμόδιας Εφορείας Βυζαντινών Αρχαιοτήτων. Η συνεργασία μου με τις Γραφικές Τέχνες «Μέλισσα» Α.Ε., ήταν ουσιαστική και εποικοδομητική. Η φιλοξενία, η επαγγελματικότητα, το αμέριστο ενδιαφέρον και η ακούραστη εργασία τους είναι άξια αναφοράς. Η επιστροφή μου στις Σέρρες μοιάζει με ένα όμορφο όνειρο... ήταν η αρχή μιας οικογενειακής, επαγγελματικής και επιστημονικής καριέρας που χάνεται στις αρχές της δεκαετίας του 1970, με όμορφες αναμνήσεις. Βασιλική Πέννα Αναπληρώτρια Καθηγήτρια Βυζαντινής Ιστορίας, Νομισματικής και Σιγιλλογραφίας Πανεπιστήμιο Πελοποννήσου 22

23 ΣΥΝΤΟΜΟΓΡΑΦΙΕΣ AASS Acta Sanctorum, 1-71 (Paris ) ΑΒΜΕ ACO, ser. sec. ΑΔ AΕΜΘ AnatSt AnBoll ArchOtt ArtB AStCal BCH BHG BHO BSl BZ CahArch CCSG CCSL CSCO ГЛАСНИК DACL DBI DHGE ΔΧΑΕ DOP Ἀρχεῖον τῶν Βυζαντινῶν Μνημείων τῆς Ἑλλάδος Acta Conciliorum Oecumenicorum. Series secunda, ed. R. Riedinger, Berlin 1984 Ἀρχαιολογικὸν Δελτίον To Αρχαιολογικό Έργο στη Μακεδονία και Θράκη Anatolian Studies Analecta Bollandiana Archivum Ottomanicum Art Bulletin Archivio storico per la Calabria e la Lucania Bulletin de correspondance hellénique Bibliotheca Hagiographica Graeca, ed. F. Halkin, Bruxelles (=SubsHag 8a) Bibliotheca Hagiographica Orientalis, ed. Socii Bollandiani and P. Peeters, Bruxelles 1910 (=SubsHag 10) Byzantinoslavica Byzantinische Zeitschrift Cahiers archéologiques Corpus christianorum, Series Graeca Corpus christianorum, Series latina Corpus Scriptorum Christianorum Orientalium Glasnik Institut za Nacionalna Istorija Dictionnaire d archéologie chrétienne et de liturgie Dizionario Biografico degli Italiani Dictionnaire d Historie et de Géographie Ecclésiastique Δελτίον τῆς Χριστιανικῆς Ἀρχαιολογικῆς Ἑταιρείας Dumbarton Oaks Papers 23

24 ΣΥΝΤΟΜΟΓΡΑΦΙΕΣ ΕΕΒΣ EEΦΣΠΘ ΕΕΠΣΑΠΘ EΟ ΘΗΕ JÖB MGH Ep MGH ScriptRerLangob Ἐπετηρὶς Ἑταιρείας Βυζαντινῶν Σπουδῶν Ἐπιστημονικὴ Ἐπετηρὶς τῆς Φιλοσοφικῆς Σχολῆς τοῦ Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης Ἐπιστημονικὴ Ἐπετηρὶς τῆς Πολυτεχνικῆς Σχολῆς τοῦ Ἀριστοτελείου Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης Échos d Orient Θρησκευτική και Ηθική Εγκυκλοπαίδεια Jahrbuch der Österreichischen Byzantinistik, vol. 18- (Wien ) (Note: Before 1969, Jahrbuch der Österreichischen Byzantinischen Gesellschaft, JÖBG) Monumenta Germaniae historica, Epistolae Monumenta Germaniae historica, Scriptores rerum Langobardicarum et Italicarum saec. VI IX MM F. Miklosich, J. Mu ller, Acta et diplomata graeca medii aevi sacra et profana, 6 τόμοι (Βιέννη ) MonAnt ΝΕ OCA ODB OKS ΠΑΑ ΠΑΕ Monumenti antichi, Accademia nazionale dei Lincei Νέος Ἑλληνομνήμων Orientalia christiana analecta The Oxford Dictionary of Byzantium, ed. A. Kazhdan et al. (NewYork-Oxford, 1991) Ostkirchliche Studien Πρακτικὰ τῆς Ἀκαδημίας Ἀθηνῶν Πρακτικὰ τῆς ἐν Ἀθήναις Ἀρχαιολογικῆς Ἑταιρείας PG Patrologiae cursus completus, Series graeca, éd. J.- P. Migne (Paris ) PL Patrologiae cursus completus, Series latina, éd. J.- P. Migne, (Paris ) PO Patrologia Orientalis, ed. R. Graffin F. Nau, 1-. Paris REB RHC Hocc Revue des Études byzantines Recueils des historiens des Croisades, Historiens occidentaux RIS, n.s. Rerum italicarum scriptores, new series (Città di Castello-Bologna, 1900-) SBN SC SubsHag Su dostf Synaxarium CP TM ŽivaAnt ZRVI Studi bizantini e neoellenici Sources chrétiennes Subsidia Hagiographica Su dost-forschungen Synaxarium ecclesiae Constantinopolitanae: Propylaeum ad Acta sanctorum Novembris, ed. H. Delehaye (Bruxelles, 1902) Travaux et mémoires Živa Antika Zbornik Radova Vizantološkog Instituta 24

25 Η ΤΙΜΗ ΤΩΝ ΑΓΙΩΝ ΘΕΟΔΩΡΩΝ

26 Σέρρες, Αρχαιολογικό Μουσείο. Απότμημα μαρμάρινης ανάγλυφης εικόνας με παράσταση δεομένης Θεοτόκου (;), 12ος αιώνας

27 ΚΟΙΝΩΝΙΑ ΑΓΙΩΝ Θεολόγος (Ἀποστολίδης), Μητροπολίτης Σερρῶν καί Νιγρίτης «Μετά ταῦτα εἶδον, καί ἰδού ὄχλος πολύς, ὅν ἀριθμῆσαι αὐτόν οὐδείς ἐδύνατο, ἐκ παντός ἔθνους καί φυλῶν καί λαῶν καί γλωσσῶν, ἑστῶτας ἐνώπιον τοῦ θρόνου καί ἐνώπιον τοῦ ἀρνίου, περιβεβλημένους στολάς λευκάς, καί φοίνικες ἐν ταῖς χερσίν αὐτῶν, καί κράζουσι φωνῇ μεγάλῃ λέγοντες, ἡ σωτηρία τῷ Θεῷ ἡμῶν τῷ καθημένῳ ἐπί τοῦ θρόνου καί τῷ ἀρνίῳ...οὗτοι οἱ περιβεβλημένοι τάς στολάς τάς λευκάς τίνες εἰσί καί πόθεν ἦλθον; οὗτοί εἰσιν οἱ ἐρχόμενοι ἐκ τῆς θλίψεως τῆς μεγάλης, καί ἔπλυναν τάς στολάς αὐτῶν καί ἐλεύκαναν αὐτάς ἐν τῷ αἵματι τοῦ ἀρνίου. Διά τοῦτό εἰσιν ἐνώπιον τοῦ θρόνου τοῦ Θεοῦ καί λατρεύουσιν αὐτῷ ἡμέρας καί νυκτός ἐν τῷ ναῷ αὐτοῦ καί ὁ καθήμενος ἐπί τοῦ θρόνου σκηνώσει ἐπ αὐτούς» 1. Ὁ φύσει Ἅγιος Θεός Ὁ θεατής τῶν ἀρρήτων ἀποκαλύψεων, ὁ Εὐαγγελιστής καί Ἀπόστολος τοῦ Χριστοῦ, Ἰωάννης ὁ Θεολόγος, ἀναδεικνύει μέσα ἀπό τό ἱερό βιβλίο τῆς Ἀποκαλύψεως, γιά πρώτη ἴσως φορά, τήν διαμορφούμενη πίστη τῆς ἀρχέγονης χριστιανικῆς Ἐκκλησίας ἀναφορικῶς μέ τήν λειτουργία καί τήν παρουσία τῶν ἁγίων καί μάλιστα τῶν μαρτύρων στήν ζωή της. Οἱ ἅγιοι, ὡς οἱ κατ ἐξοχήν θεούμενοι ἄνθρωποι ἀπολαμβάνουν τῆς κοινωνίας μετά τοῦ Ἁγίου Θεοῦ, γεγονός πού ἀποτελεῖ γιά τόν ἄνθρωπο «τῶν ἐφετῶν τήν ἀκρότητα». Ἡ σέ ἀναφορά καί ἀπόλυτη ἐξάρτηση πρός τόν μόνον ὀντολογικῶς Ἅγιον Θεόν, σχετική ἁγιότητα τοῦ ἀνθρώπου ὁριοθετεῖται καί σημαίνεται ἀπό τήν καταφατική ἀνταπόκρισή του στήν διαχρονική καί σωτήρια πρόσκλησή Του, «ἅγιοι γίνεσθε, ὅτι ἐγώ ἅγιός εἰμι» 2. Ἡ ἀπόλυτος ἁγιότης τοῦ Θεοῦ ἀποτελεῖ ὄρος ἀπρόσιτο γιά τόν πεπερασμένο ἄνθρωπο, γνόφον ἀπροσπέλαστον γιά κάθε κτίσμα. Παρά ταῦτα ὁ ἄνθρωπος, ὡς εἰκόνα τοῦ ἁγίου Θεοῦ, καλεῖται μέ τήν χάρη Του νά φτάσει στήν ὀντολογική του ἐντελέχεια, στήν πραγμάτωση δηλαδή τοῦ πραγματικοῦ τέλους τῆς ὑπάρξεώς του. Νά γίνει κατά χάριν θεός. «Εἰς τοῦτο ἡμᾶς πεποίηκεν ὁ Θεός, ἵνα γενώμεθα θείας κοινωνοί φύσεως, καί τῆς αὐτοῦ ἀϊδιότητος μέτοχοι, καί φανῶμεν αὐτῷ ὅμοιοι κατά τήν ἐκ χάριτος θέωσιν...» 3. Ὁ Θεός, καθώς ἀποκαλύπτεται ἀπό ἀγάπην στόν ἄνθρωπο, ἐμφανίζει ταυτοχρόνως καί τήν ἁγιότητά Του, γεγονός πού εἶναι μυστήριο φοβερό (mysterium tremendum) ἀλλά καί θελκτικό (mysterium fascinosum) γιά τήν ἀνθρώπινη ψυχή. Μέσα ἀπό αὐτήν τήν κοινωνία ὁ ἄνθρωπος βρίσκει τόν βαθύτερο σκοπό τῆς ὑπάρξεώς του, πού δέν εἶναι ἄλλος ἀπό τήν θέα τοῦ προσώπου τοῦ Θεοῦ. 1. Ἀποκ 7: Λευϊτ 11: 44. Α Πέτρου 1: Μαξιμοσ Ομολογητησ, Κεφάλαια διάφορα θεολογικά τε καί οἰκονομικά και περί ἀρετῆς καί κακίας, PG 90: 1193D. 27

28 Η ΤΙΜΗ ΤΩΝ ΑΓΙΩΝ ΘΕΟΔΩΡΩΝ Αὐτή ἡ μακαρία και ἀτέλεστος πορεία «τῶν τελείων πρός τήν ἀτέλεστον τελειότητα» 4 ἐπιτυγχάνεται μόνο μέσα ἀπό τόν ἁγιασμό τοῦ ἀνθρώπου πού δέν γνωρίζει τέλος, καθώς κατά τόν ἅγιο Συμεών τόν νέο Θεολόγο: «Ἡ γνωστῶς καί εὐαισθήτως γινομένη ἐνοίκησις τῆς τρισυποστάτου Θεότητος ἐν τοῖς τελείοις οὐ πλήρωσις πόθου ἐστίν, ἀλλά μᾶλλον ἀρχή καί αἰτία σφοδροτέρου καί μείζονος πόθου. Ἔκτοτε γάρ οὐκ ἐᾷ τόν ὑποδεξάμενον αὐτήν ἠρεμεῖν, ἀλλ ὡς ὑπό πυρός ἀεί ἐκκαιόμενον καί πυρούμενον ἐπαίρεσθαι εἰς φλόγα πόθου θειοτέρου ποιεῖ. Κατάληψιν γάρ καί τέλος τοῦ ποθουμένου εὑρεῖν ὁ νοῦς μή δυνάμενος, οὐδέ μέτρον τῷ πόθῳ καί τῆ ἀγάπῃ δύναται δοῦναι, ἀλλά τῷ ἀτελέστῳ τέλει φθάσαι καί καταλαβεῖν βιαζόμενος, ἀτέλεστον ἀεί τόν πόθον καί ἀπλήρωτον τήν ἀγάπην ἐν ἑαυτῷ περιφέρει» 5. Ὁ ἁγιασμός-τελείωσις τοῦ ἀνθρώπου δέν περιορίζεται σέ μέτρα, οὔτε γνωρίζει τέλος. Αὐτό ὑπογραμμίζει καί ὁ ἱερός Μάξιμος ὁ ὁμολογητής λέγων: «Ἀεικίνητος δέ στάσις περί τό ἐφετόν τῶν ἐφιεμένων ἐστίν, ἡ τοῦ ἐφετοῦ διηνεκής τε καί ἀδιάστατος ἀπόλαυσις, ἀπόλαυσις δέ διηνεκής καί ἀδιάστατος τοῦ ἐφετοῦ, ἡ τῶν ὑπέρ φύσιν θείων καθέστηκε μέθεξις» 6. Οἱ ἅγιοι συνεχῶς θά γίνονται χωρητικότεροι στήν μέθεξη τῆς ἀκτίστου δόξης τοῦ Τρισαγίου Θεοῦ. Τοῦτο ἐπιβεβαιώνει ὁ ἅγιος Ἰωάννης ὁ Θεολόγος, λέγων στό ἱερό βιβλίο τῆς Ἀποκαλύψεως: «καί ὁ ἅγιος ἁγιασθήτω ἔτι» 7 καί ἐπαναλαμβάνει τό θεοκίνητο στόμα τοῦ Χριστοῦ, ὁ θεῖος Παῦλος προτρέπων: «διώκετε τόν ἁγιασμόν οὗ χωρίς οὐ δύνασθε ἰδεῖν Θεοῦ πρόσωπον» 8. Ὅταν ὁ ἄνθρωπος βιώσει αὐτήν τήν ἐμπειρία, τότε αἰσθάνεται τό ἅγιον ὡς κορυφαία ἐκδήλωση τῆς φιλόστοργης ἀγάπης καί προνοίας τοῦ ἐπουρανίου Πατέρα. Ἡ ἀπόλυτος ἁγιότης, βεβαίως, τοῦ Θεοῦ εἶναι κάτι πολύ περισσότερον ἀπό ἕνα ἰδίωμά Του. Θά μπορούσαμε ἀκινδύνως νά ἰσχυρισθοῦμε ὅτι συνιστᾶ μυστήριον ἱερόν. Ὁ Θεός εἶναι ὁ μόνος φύσει Ἅγιος καί μάλιστα σύμφωνα μέ τό ὅραμα τοῦ προφήτου Ἡσαΐου: «Ἅγιος, Ἅγιος, Ἅγιος, Κύριος Σαβαώθ» 9 εἶναι Τρισάγιος. Τοῦτο τό γεγονός ἐκφράζει ταυτοχρόνως καί τήν ἄπειρη ἁγιότητα τοῦ Θεοῦ. Κατά δέ τόν θεῖον ἱερομύστην Διονύσιον τόν Ἀρεοπαγίτην, ὁ Θεός εἶναι καί ἡ αἰτία τῆς ἁγιωσύνης, «καί αὐτός ὁ θεαρχικώτατος νοῦς ὁ Θεός, ἡ πάσης ἁγιωσύνης καί θεουργίας αἰτία...» 10. Οἱ οὐράνιες δυνάμεις λατρεύουν ἀκαταπαύστως τόν Τρισάγιο Θεό καί δοξάζουν τήν ἀπερίγραπτη ἁγιότητά Του, μέ τήν ὁποία οὐσιοποιεῖ, συντηρεῖ, διακρατεῖ, σοφοποιεῖ, φωτίζει καί ἁγιάζει ἀενάως ὁλόκληρη τήν ὁρατή καί ἀόρατη κτίση. Συγκαταβατικῶς καί ἐξ ἄκρας ἀγάπης πρός τόν ἄνθρωπο ἀποκαλύπτεται ὁ Ἅγιος Θεός στό θεανδρικό πρόσωπο, τοῦ Κυρίου μας Ἰησοῦ Χριστοῦ. Ἡ παρουσία τοῦ Χριστοῦ στόν κόσμο εἶναι ἡ παρουσία τοῦ Ἁγίου, ἡ ὁποία μαρτυρεῖται ἀπό τόν Θεόν Πατέρα καί ἐπισφραγίζεται ἀπό τό Ἅγιον Πνεῦμα. Ἡ ἁγιότης αὐτή τοῦ Κυρίου Ἰησοῦ ἀναγνωρίζεται, στό μέτρο κάθε φορά τῆς ἄνωθεν ἀποκαλύψεως, ὄχι μόνον ἀπό τούς μαθητές Του ἀλλά καί ἀπό τούς ὑπεναντίους. Ἔτσι οἱ διωκόμενοι δαίμονες Τόν ὀνομάζουν «Ἅγιον τοῦ Θεοῦ» 11, ἐνῶ ὁ 4. Ιωαννησ Σιναϊτησ, Κλίμαξ, Λόγος ΚΘ, PG 88: 1148C. 5. Συμεων Νεοσ Θεολογοσ, Κεφάλαια Πρακτικά καί Θεολογικά ρ, κεφ. ζ, ἔκδ. J. Darrouzès, Chapitres théologiques gnostiques et pratiques, (SC 51), Παρίσι 1957, σ Μαξιμοσ Ομολογητησ, Πρός Θαλάσσιον τόν ὁσιώτατον πρεσβύτερον καί ἡγούμενον, περί διαφόρων ἀποριῶν τῆς Θείας Γραφῆς, Ἐρώτησις ΝΘ, PG 90: 608D. Βλ. ἐπίσης Maximi confessoris quaestiones ad Thalassium, ἔκδ. C. Laga, C. Steel, τόμ. 2 ( CCSG 22), Turnhout, Leuven 1990, σ Ἀποκ 22: Ἑβρ 12: Ἡσ 6: Διονυσιοσ Αρεοπαγιτησ, Περί τῆς ἐκκλησιαστικῆς Ἱεραρχίας, PG 3: 384Β. Βλ. ἐπίσης Corpus Dionysiacum ii: Pseudo Dionysius Areopagita. De coelesti hierarchia, de ecclesiastica hierarchia, de mystica theologia, epistulae, ἔκδ. G. Heil, A.M. Ritter (Βερολίνο 1991): Μρκ 1:

29 ΚΟΙΝΩΝΙΑ ΑΓΙΩΝ ἑκατόνταρχος ἀναγνωρίζει ὅτι ὁ πάσχων ἀδίκως Ἰησοῦς εἶναι «ἀληθῶς Θεοῦ Υἱός» 12. Ὁ Θεάνθρωπος Ἰησοῦς Χριστός εἶναι ὁ Ἅγιος, ὁ Κύριος, τό ἀπαύγασμα τῆς δόξης τοῦ Θεοῦ Πατρός. Στήν Καινή Διαθήκη ἔχουμε τήν φιλάνθρωπη φανέρωση τοῦ Θεοῦ Πατέρα στό πρόσωπο τοῦ Κυρίου Ἰησοῦ κατά τήν διαβεβαίωση τοῦ ἰδίου τοῦ Χριστοῦ, ὁ ὁποῖος εἶπε: «ὁ ἑωρακώς ἐμέ ἑώρακε τόν Πατέρα» 13. Ἡ ἐξ Ἁγίου Πνεύματος καί Μαρίας τῆς Παρθένου ἐνανθρώπηση τοῦ Θεοῦ Λόγου ἀποτελεῖ τήν βάση καί τήν ἐγγύηση τοῦ ἁγιασμοῦ καί τῆς θεώσεως τῶν πιστῶν μελῶν τῆς Ἐκκλησίας. Ὁ Νυμφίος Χριστός, ἡ πανακήρατος κεφαλή τοῦ Σώματος τῆς Ἐκκλησίας, ἀγάπησε αὐτήν ἕως θανάτου, θανάτου δέ σταυροῦ καί μάλιστα «ἑαυτόν παρέδωκεν ὑπέρ αὐτῆς, ἵνα αὐτήν ἁγιάσῃ, καθαρίσας τῶ λουτρῶ τοῦ ὕδατος ἐν ρήματι, ἵνα παραστήσῃ αὐτός ἑαυτῷ ἔνδοξον τήν Ἐκκλησίαν, μή ἔχουσαν σπίλον ἤ ρυτίδα ἤ τι τῶν τοιούτων, ἀλλ ἵνα ᾖ ἁγία καί ἄμωμος» 14. Ὁ Κύριος ἦλθε στόν πτωχεύσαντα διά τήν ἁμαρτίαν κόσμον γιά νά τόν πλουτίσει μέ τούς θησαυρούς τῆς ἀδαπάνητης χρηστότητος καί ἁγιωσύνης Του. Ἡ Ἁγία Ἐκκλησία Ἀσύλητον πνευματικό θησαυροφυλάκιο τοῦ πλούτου τῆς ἁγιότητος τοῦ Θεοῦ εἶναι ἡ Ἐκκλησία, ἡ θεοπρεπεστάτη καί ἁγιοφόρος νύμφη τοῦ Χριστοῦ. Αὐτή ἡ Ἐκκλησία, τό πανάσπιλο Σῶμα τοῦ Κυρίου, καθώς μετέχει στήν πανακήρατη ἁγιότητα τῆς Κεφαλῆς, εἶναι ἁγία. Οἱ βαπτισμένοι δέ χριστιανοί στόν βαθμό πού συμμετέχουν μέ τόν πνευματικό τους ἀγώνα στήν μέθεξη αὐτῆς τῆς ἁγιότητος καθίστανται μέ τήν χάρη τοῦ Θεοῦ, κατά χάριν ἅγιοι. Οἱ πιστοί συνοικοδομοῦνται «εἰς κατοικητήριον τοῦ Θεοῦ ἐν Πνεύματι» 15. Ἡ ἁγιότητα παρέχεται ὡς δῶρον τοῦ Θεοῦ στά μέλη τῆς Ἐκκλησίας Του, ἐφόσον καί ἐκεῖνα τό ἐπιθυμοῦν. Οἱ πιστοί χριστιανοί ὡς «κεκλημένοι ἅγιοι» ἀπολαμβάνουν ἐν Χριστῷ Ἰησοῦ τήν χαρισματικήν δωρεάν τῆς κοινωνίας μετά τοῦ Ἁγίου Θεοῦ, καθιστάμενοι «συμπολῖται τῶν ἁγίων καί οἰκεῖοι τοῦ Θεοῦ» 16. Στό ἱερό κείμενο τῆς Καινῆς Διαθήκης ἡ ἁγιότης, κατά τό λόγιον τοῦ Κυρίου μας καλεῖται καί τελειότης. «Ἔσεσθε οὖν ὑμεῖς τέλειοι, ὥσπερ ὁ Πατήρ ὑμῶν ὁ ἐν οὐρανοῖς τέλειός ἐστι» 17. Ἡ τελείωση τοῦ ἀνθρώπου ἐξαρτᾶται ἀπό τήν χαρισματική, διά τοῦ ἁγίου Βαπτίσματος, ἐνσωμάτωση καί παραμονή του στό Πανάγιο Σῶμα τοῦ Κυρίου Ἰησοῦ Χριστοῦ, πού ἔγινε γιά ἐμᾶς «ἀπό Θεοῦ δικαιοσύνη, ἁγιασμός καί ἀπολύτρωσις» 18. Ἅγιος, λοιπόν, δύναται νά εἶναι πλέον ἐκεῖνος πού ζεῖ τήν ζωή τοῦ Χριστοῦ, πού διαδοχικῶς ὡριμάζει πνευματικῶς, ὥστε νά φθάσει «εἰς ἄνδρα τέλειον, εἰς μέτρον ἡλικίας τοῦ πληρώματος τοῦ Χριστοῦ» 19, πού φανερώνει τόν Χριστό στόν κόσμο, πού ἐπαναλαμβάνει μαζί μέ τόν θεηγόρο Ἀπόστολο Παῦλο, τό «Ζῶ δέ οὐκέτι ἐγώ, ζῇ δέ ἐν ἐμοί Χριστός» 20. Αὐτή ἡ σχέση-κοινωνία τοῦ πιστοῦ μέ τόν Χριστό εἶναι βαθειά ἐκκλησιαστική. Ὁ ἅγιος εἶναι ὁ γλυκύτατος καρπός τοῦ καλλιγόνου δένδρου τῆς Ἐκκλησίας, ἡ ὁποία φυτεύθηκε στόν κόσμο ἀπό 12. Μτθ 27: Ἰω 14: Ἐφ 5: Ἐφ 2: Ἑβρ 3: Μτθ 5: Α Κορ: Ἐφ 4: Γαλ 2:

30 Η ΤΙΜΗ ΤΩΝ ΑΓΙΩΝ ΘΕΟΔΩΡΩΝ τήν ἀγάπη τοῦ Θεοῦ Πατρός, ἀρδεύεται μέ τό αἷμα τοῦ Κυρίου Ἰησοῦ, αὐξάνει καί καρποφορεῖ μέ τήν χάρη τοῦ Ἁγίου Πνεύματος. Τό ἀχειροποίητον ἐργαστήριον καί διδακτήριον ἁγιωσύνης μέσα στόν κόσμο εἶναι ἡ Ἐκκλησία καί ἐκτός αὐτῆς σωτηρία δέν ὑπάρχει. Μέ τήν ἄκτιστη χάρη τῶν θείων μυστηρίων ὁ ἄνθρωπος ἐνδύεται τόν Χριστό καί γίνεται πραγματικά «χριστοφόρος, ναοφόρος καί θεοφόρος» 21. Ἀποκτᾶ «ὁμοήθειαν Θεοῦ» 22. Ἡ ἔνδυση, βέβαια, τοῦ ἀνθρώπου μέ τόν Χριστό προϋποθέτει προηγουμένως τήν ἀπέκδυση-ἐγκατάλειψη τοῦ παλαιοῦ ἀνθρώπου πού δουλεύει στήν φθορά, τήν ἁμαρτία, τόν θάνατο, καθώς «τίς συμφωνία φωτός πρός σκότος, Χριστοῦ πρός Βελίαλ;» 23. Ἡ μυστική ἐν Ἁγίῳ Πνεύματι παρουσία τοῦ Χριστοῦ στήν ζωή τοῦ πιστοῦ χαρίζει περίσσεια ζωῆς. «Ἐγώ ἦλθον», λέγει ὁ Κύριος, «ἵνα ζωήν ἔχωσι καί περισσόν ἔχωσι» 24. Ἡ παρουσία Του προσφέρει κορεσμό τῆς ὑπαρξιακῆς δίψας στόν ἄνθρωπο καί καρποφορία μεγάλη. «Ὁ δέ καρπός τοῦ Πνεύματός ἐστιν ἀγάπη, χαρά, εἰρήνη, μακροθυμία, χρηστότης, ἀγαθωσύνη, πίστις, πραότης, ἐγκράτεια...» 25. Αὐτή ἡ δυναμική μιᾶς νέας, ἐν Χριστῷ καί μαζί μέ τόν Χριστό ζωῆς, ἀπαλλαγμένης ἀπό κάθε τί τό παλαιό καί ρυπαρό συνιστᾶ τήν ἁγιότητα, ἡ ὁποία σφραγίζει τήν ἐδῶ ζωή, ὡς πρόγευση τῆς πραγματικῆς ζωῆς. Τέλος δέ αὐτῆς εἶναι ἡ αἰώνιος ζωή, δηλαδή ἡ ἀτέλεστος κοινωνία μετά τοῦ Θεοῦ. Πηγή, ἐμπνευστής, συμπαραστάτης καί συνοδοιπόρος σ αὐτήν τήν συνεχῆ πορεία θεοκοινωνίας εἶναι ὁ ἴδιος ὁ Χριστός, ὁ ὁποῖος εἶπε ὅτι «ἐγώ εἰμι ἡ ὁδός καί ἡ ἀλήθεια καί ἡ ζωή» 26 καί, «χωρίς ἐμοῦ οὐ δύνασθε ποιεῖν οὐδέν» 27. Ὁ καθένας, λοιπόν, πιστός, μέλος τῆς Ἐκκλησίας πού προσηλώνει στόν σταυρό, μέσα ἀπό τόν καθημερινό του πνευματικό ἀγώνα, τόν παλαιό ἄνθρωπο «σύν τοῖς παθήμασι καί ταῖς ἐπιθυμίαις αὐτοῦ» 28 καί ἀκολουθεῖ ἐλευθέρως τόν Χριστόν μέσα στήν Ἐκκλησία Του καί διά τῆς Ἐκκλησίας Του, ἀποκτᾶ πραγματικά δυναμική ἁγιότητος καί προοπτική σωτηρίας. Οἱ ἅγιοι - οἱ φίλοι τοῦ Χριστοῦ Ὁ κατά Χριστόν θεούμενος ἄνθρωπος (ὁ ἅγιος) μέσα ἀπό τήν προοπτική τοῦ ἁγιασμοῦ του σφυρηλατεῖ μία ἐν ἐλευθερίᾳ σχέση ὁλοκληρωτικῆς ἀφιερώσεως στόν Θεό. Γίνεται ἔτσι, ὁ κτιστός ἄνθρωπος τό δοχεῖον τῆς χάριτος, τό σκεῦος τῆς ἐκλογῆς τοῦ Θεοῦ, ἡ φανέρωσις στόν κόσμο τῆς ἀγάπης καί τῆς ἁγιότητος τοῦ Θεοῦ. Σέ αὐτό τό μῆκος κύματος κινεῖται καί ἡ θεολογική σκέψις τοῦ μεγάλου τῆς Ἐκκλησίας μας ἡλίου, τοῦ ἱεροῦ Βασιλείου, ὁ ὁποῖος ὑποστηρίζει ὅτι: «ἁγιασμός δέ ἐστι τό ἀνακεῖσθαι τῷ ἁγίῳ Θεῷ ἐξ ὁλοκλήρου, καί ἀδιαστάτως ἐν παντί καιρῷ, διά φροντίδος καί σπουδῆς τῶν αὐτῷ ἀρεσκόντων» 29. Τό δέ χρυσό στόμα τῆς Ἐκκλησίας, ὁ θεῖος Χρυσόστομος, ὑποστηρίζει ὅτι ἡ ἁγιότητα τοῦ ἀνθρώπου εἶναι προϊόν τῆς ἐλεύθερης συνεργασίας Θεοῦ καί ἀνθρώπου 21. Iγνατιοσ Αντιοχειασ, Ἐπιστολαί, Πρός Ἐφεσίους, κεφ. IX, PG 5: 652. Βλ. ἐπίσης Ignace d Antioche. Polycarpe de Smyrne. Lettres. Martyre de Polycarpe, 4th edn, ἔκδ. P. T. Camelot (SC 10) Παρίσι 1969, σ Idem, Μαγνησιεῦσιν, κεφ. VΙ, PG 5: 668Β. Ignace d Antioche..., σ Β Κορ: Ἰω 10: Γαλ 5: Ἰω 14: Ἰω 14: Γαλ 5: Βασιλειοσ Καισαρειας, Κεφάλαια τῶν ὅρων τῶν κατά ἐπιτομήν, Ἐρώτησις ΝΓ, PG 31: 1117C. 30

31 ΚΟΙΝΩΝΙΑ ΑΓΙΩΝ καί συμπληρώνει λέγοντας ὅτι: «Ἅγιοί εἰσι πάντες ὅσοι πίστιν ὀρθήν μετά βίου ἔχουσιν» 30. Ἅγιος, λοιπόν, κατά τά ἀνωτέρω, δέν εἶναι ἁπλῶς ὁ καλός ἄνθρωπος, ἀλλά ὁ πιστός καί κατά Χριστόν ἄρτιος ἄνθρωπος. Οἱ ἅγιοι ζοῦν μίαν ζωήν αὐθεντικῆς πίστεως καί τέτοια εἶναι μόνον ἡ κατά Χριστόν ζωή. Οἱ φίλοι τοῦ Θεοῦ ζοῦν γιά τόν Χριστό καί διά τοῦ Χριστοῦ. Ἐπειδή δέ εἶναι φιλόθεοι, εἶναι καί πραγματικά φιλάνθρωποι, γι αὐτό καί ὅσο ζοῦσαν στόν παρόντα κόσμο ἀλλά καί μετά τήν μετάστασή τους δέν σταματοῦν νά εὐεργετοῦν πολυτρόπως τούς σύνδουλούς τους, δηλαδή ἐμᾶς τούς ἀνθρώπους. Λέγει χαρακτηριστικῶς καί πάλιν ὁ ἱερός Χρυσόστομος: «Τοιαῦτα γάρ τῶν ἁγίων τά σπλάγχνα, μή τά ἑαυτῶν μεριμνᾶν μόνον, ἀλλ ὥσπερ περί μιᾶς οἰκίας, τῆς οἰκουμένης, ἤ σώματος ἑνός, τοῦ τῶν ἀνθρώπων πλήθους, οὕτω παρακαλεῖν τόν Θεόν» 31. Οἱ ἅγιοι διά τῆς πίστεως καί τοῦ ἀγῶνος τους καταθέτουν στόν κόσμο τήν πλέον ἀξιόπιστη μαρτυρία περί τοῦ Κυρίου Ἰησοῦ. Μαρτυρία πλήρη πίστεως, ἀληθείας, ἐλπίδος καί ἀγάπης. Γι αὐτό καί εἶναι ἀξεπέραστα πρότυπα ζωῆς, ἐπίκαιρα γιά κάθε ἐποχή. Ἀρνήθησαν ἐλευθέρως τόν κόσμον τοῦτον καί ἔγιναν, μέ τήν χάριν τοῦ Θεοῦ, οὐρανοπολίτες κατά τήν διακήρυξη τοῦ θείου Παύλου, ὁμολογοῦντες ὅτι «οὐκ ἔχομεν ὧδε μένουσαν πόλιν, ἀλλά τήν μέλλουσαν ἐπιζητοῦμεν» 32. Ἀκολούθησαν μέ πιστότητα τό θέλημα τοῦ Θεοῦ, τό ὁποῖο μέ συνέπεια καί ἐπιμονή ἀγωνίσθησαν μέχρι τέλους νά ἐφαρμόσουν στήν ζωή τους, καθώς ἐπίστευαν ὅτι οἱ ἐντολές τοῦ Θεοῦ δέν εἶναι ἁπλές διατάξεις ἠθικοῦ χαρακτῆρος, ἀλλά αὐτός ὁ ἴδιος ὁ Χριστός πού φιλανθρώπως κρύπτεται κάτω ἀπό αὐτές. Ὁ συνεχής ἀγώνας γιά τήν ἐφαρμογή τῶν θείων ἐντολῶν πού εἶναι δρόμοι σωτηρίας, τρόποι αὐθεντικῆς πιστοποιήσεως τῆς ἀγάπης μας πρός Ἐκεῖνον, πορεῖες συναντήσεως καί κοινωνίας μέ τόν Κύριον, ἀπαιτεῖ συνεχῆ ἐγρήγορση, ὑψηλό φρόνημα, καθαρότητα ψυχῆς, προθυμία καί ἀπόλυτη ἐγκατάλειψη στήν ἄβυσσο τοῦ ἐλέους τοῦ Θεοῦ. Οἱ ἐντολές τοῦ Θεοῦ δέν εἶναι ἕνα ἐπαχθές βάρος γιά ὅσους ἀγαποῦν πραγματικά τόν Θεό. Ἡ ἐφαρμογή τους συνιστᾶ κορυφαία ἔκφραση τῆς πληγωμένης ἀπό τόν θεῖο ἔρωτα ἀνθρωπίνης ψυχῆς. «Ἐάν τις ἀγαπᾷ με, τόν λόγον μου τηρήσει, καί ὁ Πατήρ μου ἀγαπήσει αὐτόν καί πρός αὐτόν ἐλευσόμεθα καί μονήν παρ αὐτῷ ποιήσομεν» 33. Ὑπ αὐτήν τήν ἔννοια, οἱ ἅγιοι ἔγιναν θεοφόροι, χριστοφόροι καί ναοφόροι, ἀληθινοί δηλαδή καί ἔμψυχοι Ναοί τῆς Παναγίας Τριάδος. Εἶναι ἐκεῖνοι πού φανερώνουν στόν κόσμο τήν δόξα τοῦ Θεοῦ. Εἶναι οἱ πολύφωτοι καί πολύεδροι πνευματικοί ἀδάμαντες πού ἀντανακλοῦν στό παγκόσμιο στερέωμα τό φῶς καί τό ἀπερίγραπτο μεγαλεῖο τῆς θείας μακαριότητος. Ἐδόξασαν τόν Θεόν καί «ἐν τῷ σώματι καί ἐν τῷ πνεύματι, ἅτινά ἐστι τοῦ Θεοῦ» 34 καί ἀντιδοξάζονται ἀπό Ἐκεῖνον δαψιλῶς καί κατά τήν παροῦσαν ζωήν καί κυρίως μετά ἀπό αὐτήν, ὥστε «ὁ κόπος (αὐτῶν) οὐκ ἔστι κενός ἐν Κυρίῳ» 35. Οἱ ἄνθρωποι τοῦ Θεοῦ, βιώνουν ἐμπειρικῶς στήν καθημερινότητά τους τό μυστήριο τοῦ Σταυροῦ τοῦ Κυρίου, ὥστε μέ ἀλαλήτους στεναγμούς ψυχῆς νά φωνάζουν πρός τόν ἠγαπημένον Κύριον: «ἕνεκά σου θανατούμεθα ὅλην τήν ἡμέραν» 36. Ζοῦν τήν χαρμολύπην τοῦ Σταυροῦ, ὥστε νά μποροῦν νά ἀπολαμβάνουν ἀκολούθως καί τούς καρπούς τῆς Ἀναστάσεώς Του καί νά προγεύονται καί τῆς χαρᾶς τῶν ἐσχάτων. Ἀπό τά πρῶτα ἀκόμα χρόνια τῆς Ἐκκλησίας ἕνας ἰδιαίτερος τρόπος συμμετοχῆς 30. Ιωαννησ Χρυσοστομοσ, Ὑπόμνημα εἰς τήν πρός Τιμόθεον Ἐπιστολήν Πρώτην, Ὁμιλία ΙΔ, PG 62: Idem, Εἰς τόν Θ Ψαλμόν, PG 55: Ἑβρ 13: Ἰω 14: Α Κορ: Α Κορ: Ρωμ 8:

32 Η ΤΙΜΗ ΤΩΝ ΑΓΙΩΝ ΘΕΟΔΩΡΩΝ στό πάθος τοῦ Κυρίου θεωρήθηκε τό μαρτύριο τοῦ αἵματος. Ὁ μαρτυρικός θάνατος εἶναι κατά τόν χρυσορρόα Ἀρχιεπίσκοπο Κωνσταντινουπόλεως Ἰωάννη, ἡ ὑψίστη ἔκφραση τῆς ἀγάπης πρός τόν Κύριο καθώς, «Οὐδείς τῶν ἀνθρώπων οὕτως αὐτόν ἠγάπησεν ὡς οἱ μάρτυρες» 37. Οἱ μάρτυρες προήρχοντο ἀπό κάθε ἡλικία, φύλο, κοινωνική κατηγορία, ἔθνος, περιοχή. Ἄνδρες, γυναῖκες καί παιδιά, πλούσιοι καί πτωχοί, βασιλεῖς καί στρατιῶτες, ἱερεῖς καί φιλόσοφοι, ἁπαλές νεάνιδες καί ὥριμοι ἄνδρες, μέ παρρησία ἐκήρυξαν Ἰησοῦν Χριστόν, ἐσταυρωμένον καί ἀναστάντα, ἐνώπιον ἐθνῶν καί βασιλέων καί ἔλαβαν, μέσα ἀπό τό μαρτύριό τους, τό ὁποῖο ἐθαύμασαν καί οἱ ἀγγελικές δυνάμεις, τόν ἀμαράντινο στέφανο τῆς δόξης. Εἶναι ἐκεῖνοι πού κατά τήν ὅραση τοῦ Εὐαγγελιστοῦ Ἰωάννου ἐλεύκαναν διά τοῦ ὑπέρ τοῦ Χριστοῦ αἵματός τους τούς χιτῶνες τους. Εἶναι οἱ ἐρχόμενοι ἐκ τῆς θλίψεως τῆς μεγάλης πού τώρα παραστέκουν θριαμβευτικῶς ἐνώπιον τοῦ θρόνου τοῦ Θεοῦ. Οἱ καλλίνικοι μάρτυρες τοῦ Χριστοῦ, τῆς οἰκουμένης ἡ δόξα καί τῆς Ἐκκλησίας τό ἀγλάϊσμα, «ὧν οὐκ ἦν ἄξιος ὁ κόσμος» 38, οἱ ὁποῖοι ὡς νέφος μᾶς σκεπάζουν, μᾶς διδάσκουν μέ τό παράδειγμά τους καί μᾶς παροτρύνουν μέ τήν ζωήν τους ἵνα «δι ὑπομονῆς τρέχωμεν τόν προκείμενον ἡμῖν ἀγῶνα, ἀφορῶντες εἰς τόν τῆς πίστεως ἀρχηγόν καί τελειωτήν Ἰησοῦν» 39. Τό ἀειθαλές δένδρον τῆς Ἐκκλησίας τοῦ Χριστοῦ ποτίζεται ἀπό τά ἄφθονα αἵματα τῶν μαρτύρων τῶν πρώτων κυρίως τεσσάρων χριστιανικῶν αἰώνων, ἀλλά καί τῆς κάθε ἐποχῆς. «Τοῦτο τό αἷμα», λέγει ὁ μέγας Ἀντιοχεύς διδάσκαλος, «ἄγγελοι ὁρῶντες ἐτέρποντο, δαίμονες ἔφριττον, καὶ αὐτὸς δὲ ὁ διάβολος ἔτρεμεν. Οὐ γὰρ αἷμα ἦν ἁπλῶς τὸ ὁρώμενον, ἀλλ αἷμα σωτήριον, αἷμα ἅγιον, αἷμα τῶν οὐρανῶν ἄξιον» 40. Τό μαρτύριο εἶναι δομικό καί θεμελιῶδες στοιχεῖο στό θεῖο οἰκοδόμημα τῆς Ἐκκλησίας μας. Μετά τούς διωγμούς, τό μαρτύριο ὡς «μετοχή τῶν Δεσποτικῶν παθημάτων» λαμβάνει ἄλλη μορφή, ὡς μαρτύριο τῆς συνειδήσεως, ὡς ἀγώνας γιά τήν ἀρετή καί τήν ἐφαρμογή τῶν θείων ἐντολῶν μέσα σέ ἕνα κόσμο πού «ὅλος ἐν τῷ πονηρῷ κεῖται» 41. Λίγο ἀργότερα μέσα ἀπό τήν σκληρή πάλη τῆς Ἐκκλησίας κατά τῶν αἱρέσεων γιά τήν διασφάλιση τῆς ἀκεραιότητος τῆς σώζουσας δογματικῆς Εὐαγγελικῆς ἀληθείας, τό μαρτύριο γίνεται μαρτυρία τοῦ Θεοῦ. «Πᾶς κῆρυξ ἀληθείας, μάρτυς ἐστί Θεοῦ» 42. Τό στοιχεῖο τοῦ μαρτυρίου στήν τριπλή του διάσταση, ὡς τό κατ ἐξοχήν αὐθεντικό στοιχεῖο ἁγιότητος θά διατρέχει ὅλη τήν ἀνθρώπινη ἱστορία μέχρι καί τοῦ τέλους της καί θά ἀναδεικνύει τούς ἐκλεκτούς τῆς κάθε ἐποχῆς. Αὐτήν τήν ἀλήθεια ἐκφράζει καί πάλιν ὁ ἅγιος Ἰωάννης ὁ Χρυσόστομος λέγων ὅτι: «μάρτυρα οὐχί θάνατος ποιεῖ μόνον, ἀλλά καί ἡ πρόθεσις... καί ἀπό τῆς γνώμης πολλάκις πλέκεται ὁ τοῦ μαρτυρίου στέφανος» 43. Μάρτυρες εἶναι, ἐπίσης, καί ἐκεῖνοι οἱ ὁποῖοι διά τόν Χριστόν καί «τά δικαιώματά Του» ἀδικοῦνται καί διώκονται, χλευάζονται καί διασύρονται, συκοφαντοῦνται καί ἐδαφίζονται. Εἶναι οἱ μάρτυρες τῆς ἀληθείας. Τέτοιους πνευματικούς ἀθλητές ἀναδεικνύει ἡ Ἐκκλησία σέ κάθε ἐποχή, καθώς, «τῶν ἁγίων τά κατορθώματα ἀναφαίρετα καί ἀκαταγώνιστα... Τό δέ αἴτιον Θεός ἐστιν ὁ ταύταις ἐνοικῶν ταῖς ψυχαῖς» 44. Ἡ Ἐκκλησία μας εἶναι καί σχολεῖο καί φυτώριο ἐν δυνάμει μαρτύρων καί ἁγίων. 37. Ιωαννησ Χρυσοστομοσ, Εἰς τούς ἁγίους πάντας τοὺς ἐν ὅλῳ τῷ κόσμῳ μαρτυρήσαντας, PG 50: Ἑβρ 11: Ἑβρ 11: Ιωαννησ Χρυσοστομοσ, Εἰς τούς ἁγίους πάντας..., PG 50: Α Ἰωάννου 5: Ιωαννησ Χρυσοστομοσ, Εἰς τήν Ἀνάληψιν, PG 52: Ιdem, Ἐγκώμιον εἰς τὸν ἐν ἁγίοις πατέρα ἡμῶν Εὐστάθιον ἀρχιεπίσκοπον Ἀντιοχείας τῆς μεγάλης, PG 50: Ιdem, Ἐγκώμιον εἰς τόν ἅγιον μάρτυρα Ἰουλιανόν, PG 50:

33 ΚΟΙΝΩΝΙΑ ΑΓΙΩΝ «Ὁ πνευματικός Οἶκος τοῦ Θεοῦ» 45 ἀκόμη οἰκοδομεῖται καί ὁ Κύριος ἀναβάλλει φιλανθρώπως τόν καιρόν τῆς δευτέρας καί ἀδεκάστου παρουσίας Του, ὥστε καί νέοι «λίθοι ζῶντες» 46 νά περιληφθοῦν στήν ἁγία καί ἀχειροποίητη οἰκοδομή, συνηρμοσμένοι ἐν Ἁγίῳ Πνεύματι πρός τόν «ἀκρογωνιαῖον λίθον» 47, Ἰησοῦν Χριστόν. Νέοι μάρτυρες καί ἅγιοι θά ὑπάρχουν μέχρι τῆς συντελείας τῶν αἰώνων, καθώς τοῦτο εἶναι τό ἔργον τῆς πνοῆς τοῦ Παρακλήτου μέσα στήν Ἐκκλησία. Ὁ κόσμος ζεῖ, ἐπειδή ὑπάρχουν οἱ ἅγιοι, οἱ παλαιοί καί οἱ νέοι, οἱ γνωστοί καί οἱ ἀφανέρωτοι. Τοῦτο χαρακτηριστικῶς ἐπισημαίνει καί πάλιν ὁ ἱερός Χρυσόστομος, λέγων: «...κἄν ὁ κοινός ἡμῖν ὀργίζηται Δεσπότης διὰ τὸ πλῆθος τῶν ἁμαρτημάτων, δυνησόμεθα ταῦτα προβαλλόμενοι τά (μαρτυρικά) σώματα, ταχέως αὐτόν ἵλεων ποιῆσαι...» 48. Αὐτήν τήν μεγάλη, ἐξ ἐμπειρίας, ἀλήθεια ἐπαναλαμβάνει καί μέ σοφία ἐκπληκτική ὁ λαός τοῦ Θεοῦ, ὑποστηρίζων ὅτι ὁ κόσμος κρατιέται χάρις στίς προσευχές τῶν ἁγίων, οἱ ὁποῖοι ὡς παρουσία Χριστοῦ καί ὡς ζύμη ἱερά καί ἁγία ἀναπλάθουν σωστικά ὅλο τόν κόσμο, ἀπομακρύνοντας τήν δυσωδία τῆς ἁμαρτίας καί τοῦ θανάτου καί ἐξιλεώνουν τήν δικαία «ὀργή» τοῦ Θεοῦ. Ἡ λατρεία τοῦ Ἁγίου Θεοῦ καί ἡ τιμή τῶν ἁγίων Ἡ Ἁγία τοῦ Χριστοῦ Ἐκκλησία ἀπό πολύ ἐνωρίς, ἔσυρε μέ ἀπόλυτη εὐκρίνεια τήν διαχωριστική ἐκείνη γραμμή ἀνάμεσα στήν λατρεία καί τήν προσκύνηση, πού ἀνήκουν ἀποκλειστικά καί μόνο στόν Τρισάγιο Θεό καί στήν τιμή πού τό πλήρωμα τῆς Ἐκκλησίας ἀποδίδει στούς γνησίους θεράποντες καί φίλους τοῦ Χριστοῦ, τούς ἁγίους. Ὁ ἐν ἁγίοις θαυμαστός Θεός τιμᾶ πρῶτος τούς ἁγίους Του, τούς ὁποίους καί ἀξιώνει τῆς δόξης Του, παρέχοντας σέ αὐτούς τήν θέα τοῦ προσώπου Του, τά ποικίλα χαρίσματα καί τό πρεσβεύειν ὑπέρ τῶν ἀγωνιζομένων σύνδουλών τους. Τά θαυμαστά καί θαυμάσια τῆς ζωῆς τῶν ἁγίων μας εἶναι ἔργα τῆς δυνάμεως καί τῆς ἀγάπης τοῦ Θεοῦ. Ἡ τιμητική προσκύνηση τῶν ἁγίων προέρχεται καί ἀπορρέει πρωτίστως ἀπό τόν τιμήσαντα αὐτούς Θεόν. «Λίαν ἐτιμήθησαν οἱ φίλοι σου, ὁ Θεός» 49 ἀναφωνεῖ μέ ἱερή ἔκπληξη ὁ ψαλμωδός. Οἱ ἅγιοι μέ τήν ζωή τους, τήν ὁμολογία τους ὑπέρ Χριστοῦ, τήν ὁποίαν «ὁ Κύριος ἐν οὐρανῷ ἀπεγράψατο» 50 μέ τόν ἐπώδυνο ἀγώνα τους, ὥστε νά μορφωθεῖ μέσα τους ὁ Χριστός, μέ τήν ὑπέρλογη ἀφοβία τους ἔναντι τῶν μαρτυρίων, μέ τήν ἁγία καί ἐνάρετη ζωή τους, μέ τούς ἀσυμβίβαστους ἀγῶνες τους γιά τήν στερέωση τῆς ἀληθείας, μέ τήν ὑψοποιό μετάνοια καί τήν ἐνσυνείδητη ταπεινοφροσύνη τους, πού ἀπέρρεε ἀπό τήν βαθειά αἴσθηση τῆς μηδαμινότητός τους μπροστά στόν ὠκεανό τῆς θείας ἀγάπης καί τοῦ μεγαλείου καί τέλος, πολλές φορές μέ τήν προσφορά τῆς ἰδίας τους τῆς ζωῆς, ὡς θυσίας ὁλοκαυτώματος πρός τόν ἐρασμιώτατο τῆς ψυχῆς τους Νυμφίο, προκαλοῦν τόν θαυμασμό τῶν ἀσωμάτων ἀγγελικῶν δυνάμεων, ντροπιάζουν τίς φάλαγγες τῶν δυσμενῶν δαιμόνων, φιμώνουν τήν ἀλαζονεία τῶν ἰσχυρῶν, πλουτίζουν τήν Ἐκκλησία, στερεώνουν τόν κόσμο, χαροποιοῦν τά συστήματα τῶν πιστῶν, ἀναχαιτίζουν τήν φθορά καί τόν θάνατο, παρουσιάζουν τήν ζωή τους στόν κόσμο ὡς ἐπιστολή Χριστοῦ «γινωσκομένη καί ἀναγινωσκομένη ὑπό πάντων ἀνθρώπων» 51, δοξάζουν τόν Θεό καί ἀντιδοξάζονται ἀπό Ἐκεῖνον. 45. Α Πέτρου 2: Στό ἴδιο. 47. Α Πέτρου 2: Ιωαννησ Χρυσοστομοσ, Ἐγκώμιον εἰς μάρτυρας Αἰγυπτίους, PG 50: Ψλμ 138: Βασιλειοσ Καισαρειας, Ὁμιλία ΙΘ, εἰς τούς Ἁγίους Τεσσαράκοντα Μάρτυρας, PG 31: 512B. 51. Β Κορ. 3:

Τι είναι το Άγιο Πνεύμα. Διδ. Εν. 8

Τι είναι το Άγιο Πνεύμα. Διδ. Εν. 8 Τι είναι το Άγιο Πνεύμα Διδ. Εν. 8 Κεντρικό γεγονός στη ζωή της Εκκλησίας Το Άγιο Πνεύμα επιφοίτησε στους αποστόλους και παραμένει στην Εκκλησία ως Παράκλητος, για να καθοδηγεί τους πιστούς «Εἰς πᾶσαν

Διαβάστε περισσότερα

ΙΕΡΑ ΜΗΤΡΟΠΟΛΙΣ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΚΑΤΑΛΟΓΟΣ ΕΚΔΟΣΕΩΝ

ΙΕΡΑ ΜΗΤΡΟΠΟΛΙΣ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΚΑΤΑΛΟΓΟΣ ΕΚΔΟΣΕΩΝ ΙΕΡΑ ΜΗΤΡΟΠΟΛΙΣ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΚΑΤΑΛΟΓΟΣ ΕΚΔΟΣΕΩΝ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗ 2012 ΙΕΡΑ ΜΗΤΡΟΠΟΛΙΣ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ 1. Ἡ Καινή Διαθήκη, Θεσσαλονίκη 2010. 2. Ἱερός Ναός ἁγίου Γεωργίου (Ροτόντα), Κατάθεση μαρτυρία, Θεσσαλονίκη

Διαβάστε περισσότερα

Ο Τριαδικός Θεός: οι γιορτές της Πεντηκοστής και του Αγίου Πνεύματος. Διδ. Εν. 14

Ο Τριαδικός Θεός: οι γιορτές της Πεντηκοστής και του Αγίου Πνεύματος. Διδ. Εν. 14 Ο Τριαδικός Θεός: οι γιορτές της Πεντηκοστής και του Αγίου Πνεύματος Διδ. Εν. 14 Σαράντα ημέρες μετά το Πάσχα η Εκκλησία μας γιορτάζει την Ανάληψη του Κυρίου στους ουρανούς Με την Ανάληψη, επισφραγίζεται

Διαβάστε περισσότερα

Παντί τῷ πληρώματι τῆς καθ ἡμᾶς Ἱερᾶς Μητροπόλεως Ἀττικῆς καί Βοιωτίας.

Παντί τῷ πληρώματι τῆς καθ ἡμᾶς Ἱερᾶς Μητροπόλεως Ἀττικῆς καί Βοιωτίας. Ἀναγνωσθήτω ἐπ Ἐκκλησία Παντί τῷ πληρώματι τῆς καθ ἡμᾶς Ἱερᾶς Μητροπόλεως Ἀττικῆς καί Βοιωτίας. Ἀγαπητοί ἐν Χριστῷ Ἀδελφοί. «Ὁ Χριστός μεθ ἡμῶν καί οὐδείς καθ ἡμῶν» Μέ αἴσθημα εὐθύνης καί πικρίας ἀναλογιζόμενος

Διαβάστε περισσότερα

Στὴν ἀρχὴ ἦταν ὁ Λόγος. Ὁ Λόγος ἦταν μαζὶ μὲ

Στὴν ἀρχὴ ἦταν ὁ Λόγος. Ὁ Λόγος ἦταν μαζὶ μὲ ΚΕΦΑΛΑΙΟ Α ἤ 01ο (01-52) 01-05 Ὁ Λόγος εἶναι Θεὸς καὶ ημιουργὸς τῶν πάντων Στὴν ἀρχὴ ἦταν ὁ Λόγος. Ὁ Λόγος ἦταν μαζὶ μὲ τὸ Θεὸ Πατέρα καὶ ἦταν Θεὸς ὁ Λόγος. Αὐτὸς ἦταν στὴν ἀρχὴ μαζὶ μὲ τὸ Θεὸ Πατέρα.

Διαβάστε περισσότερα

1. Στα αποστολικά χρόνια, η Θεία Ευχαριστία γινόταν διαφορετικά από τον τρόπο που έγινε τη βραδιά του Μυστικού Δείπνου.

1. Στα αποστολικά χρόνια, η Θεία Ευχαριστία γινόταν διαφορετικά από τον τρόπο που έγινε τη βραδιά του Μυστικού Δείπνου. ΜΑΘΗΜΑ 22 ο ΙΔΡΥΣΗ ΚΑΙ ΙΣΤΟΡΙΚΗ ΕΞΕΛΙΞΗ ΤΗΣ Θ.ΕΥΧΑΡΙΣΤΙΑΣ Να χαρακτηρίσετε τις παρακάτω προτάσεις ως σωστές ή λανθασμένες, σύμφωνα με την ιστορία της αρχαίας Εκκλησίας, γράφοντας δίπλα στον αριθμό κάθε

Διαβάστε περισσότερα

ΔΕΥΤΕΡΗ ΑΝΑΦΟΡΑ. Γι αυτό και εμείς, ενωμένοι με τους Αγγέλους και τους αγίους, διακηρύττουμε τη δόξα σου αναφωνώντας και λέγοντας (ψάλλοντας):

ΔΕΥΤΕΡΗ ΑΝΑΦΟΡΑ. Γι αυτό και εμείς, ενωμένοι με τους Αγγέλους και τους αγίους, διακηρύττουμε τη δόξα σου αναφωνώντας και λέγοντας (ψάλλοντας): ΔΕΥΤΕΡΗ ΑΝΑΦΟΡΑ 99. Παρ ότι η δεύτερη ευχή είναι συγκροτημένη με το προοίμιό της, μπορεί να χρησιμοποιηθεί και με άλλα προοίμια, ιδιαίτερα με εκείνα που σε περίληψη περιγράφουν το Μυστήριο της Σωτηρίας,

Διαβάστε περισσότερα

ΛΕΟΝΤΕΙΟ ΛΥΚΕΙΟ ΝΕΑΣ ΣΜΥΡΝΗΣ ΤΟΜΕΑΣ ΠΟΙΜΑΝΤΙΚΗΣ

ΛΕΟΝΤΕΙΟ ΛΥΚΕΙΟ ΝΕΑΣ ΣΜΥΡΝΗΣ ΤΟΜΕΑΣ ΠΟΙΜΑΝΤΙΚΗΣ ΛΕΟΝΤΕΙΟ ΛΥΚΕΙΟ ΝΕΑΣ ΣΜΥΡΝΗΣ ΤΟΜΕΑΣ ΠΟΙΜΑΝΤΙΚΗΣ Αγία και Μεγάλη Τεσσαρακοστή Δομήνικος Θεοτοκόπουλος: Ο Άγιος Πέτρος μετανοών (1600) «Αυτός σήκωσε τις αμαρτίες μας με το ίδιο Του το σώμα στο σταυρό, για

Διαβάστε περισσότερα

Πανήγυρη Αγίου Γεωργίου 2016

Πανήγυρη Αγίου Γεωργίου 2016 1 Πανήγυρη Αγίου Γεωργίου 2016 Αγαπητοί μου Αδελφοί, λίγες ημέρες μετά από τη λαμπρή πανήγυρη της Ανάστασης του Κυρίου, πλημμυρισμένοι από πνευματική χαρά εορτάζουμε σήμερα τον Μεγαλομάρτυρα Άγιο Γεώργιο,

Διαβάστε περισσότερα

ΥΠΑΡΧΕΙ ΜΟΝΟ ΕΝΑΣ ΘΕΟΣ!

ΥΠΑΡΧΕΙ ΜΟΝΟ ΕΝΑΣ ΘΕΟΣ! ΥΠΑΡΧΕΙ ΜΟΝΟ ΕΝΑΣ ΘΕΟΣ! (There is only one God) Πού μπορείς να πάς ώστε να απομακρυνθείς από το Θεό; Ο Θεός γεμίζει κάθετόπο και χρόνο. Δεν υπάρχει τόπος χωρίς να είναι εκεί ο Θεός. Ο Θεός μίλησε μέσα

Διαβάστε περισσότερα

ΑΓΙΑΣ ΦΙΛΟΘΕΗΣ 19-21, ΑΘΗΝΑ ΤΗΛ FAX: ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΥΛΙΚΟ

ΑΓΙΑΣ ΦΙΛΟΘΕΗΣ 19-21, ΑΘΗΝΑ ΤΗΛ FAX: ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΥΛΙΚΟ ΑΓΙΑΣ ΦΙΛΟΘΕΗΣ 19-21, 105 56 ΑΘΗΝΑ ΤΗΛ. 2103352364 FAX: 2103237654 www.iaath.gr, E-Mail: ipe.iaath@gmail.com ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΥΛΙΚΟ 5 Η ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ: ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΓΙΑ ΤΗ ΔΗΜΙΟΥΡΓΙΑ ΠΟΛΙΤΙΣΤΙΚΩΝ

Διαβάστε περισσότερα

Να ιεραρχήσετε τα παρακάτω στάδια από τις φάσεις της θείας οικονομίας

Να ιεραρχήσετε τα παρακάτω στάδια από τις φάσεις της θείας οικονομίας ΜΑΘΗΜΑ 7 Ο Η ΠΑΡΟΥΣΙΑ ΤΟΥ ΘΕΟΥ ΣΤΗΝ ΑΝΘΡΩΠΙΝΗ ΙΣΤΟΡΙΑ Να ιεραρχήσετε τα παρακάτω στάδια από τις φάσεις της θείας οικονομίας σύμφωνα με τη χρονική σειρά που πραγματοποιήθηκαν: 1. Προαναγγελία του Μεσσία

Διαβάστε περισσότερα

Η Μ Ε Ρ Ι Δ Α «ΕΝΗΜΕΡΩΝΟΜΑΙ ΚΑΙ ΓΙΝΟΜΑΙ ΟΔΟΔΕΙΚΤΗΣ ΣΤΑ ΜΟΝΟΠΑΤΙΑ ΤΩΝ ΠΡΟΣΚΥΜΑΤΩΝ ΤΟΥ ΤΟΠΟΥ ΜΑΣ» Σάββατο, 13 Δεκ. 2013.

Η Μ Ε Ρ Ι Δ Α «ΕΝΗΜΕΡΩΝΟΜΑΙ ΚΑΙ ΓΙΝΟΜΑΙ ΟΔΟΔΕΙΚΤΗΣ ΣΤΑ ΜΟΝΟΠΑΤΙΑ ΤΩΝ ΠΡΟΣΚΥΜΑΤΩΝ ΤΟΥ ΤΟΠΟΥ ΜΑΣ» Σάββατο, 13 Δεκ. 2013. Η Μ Ε Ρ Ι Δ Α Διοργανωτές: «ΕΝΗΜΕΡΩΝΟΜΑΙ ΚΑΙ ΓΙΝΟΜΑΙ ΟΔΟΔΕΙΚΤΗΣ ΣΤΑ ΜΟΝΟΠΑΤΙΑ ΤΩΝ ΠΡΟΣΚΥΜΑΤΩΝ ΤΟΥ ΤΟΠΟΥ ΜΑΣ» Σάββατο, 13 Δεκ. 2013 ΣΑΣ ΚΑΛΩΣΟΡΙΖΟΥΜΕ ΣΤΙΣ ΑΥΛΕΣ ΤΗΣ ΑΡΧΙΕΠΙΣΚΟΠΗΣ ΧΑΙΡΟΜΑΣΤΕ ΠΟΥ ΕΙΜΑΣΤΕ

Διαβάστε περισσότερα

Β Διεθνές Συνέδριο Κυπριακής Αγιολογίας

Β Διεθνές Συνέδριο Κυπριακής Αγιολογίας Στο πλαίσιο των δραστηριοτήτων της Πολιτιστικής Ακαδημίας «Άγιος Επιφάνιος» πραγματοποιήθηκε, από τις 13-15 Φεβρουαρίου 2014, στο Μέγα Συνοδικό της Ιεράς Μητροπόλεως Κωνσταντίας στο Παραλίμνι το Β Διεθνές

Διαβάστε περισσότερα

ΛΕΟΝΤΕΙΟ ΛΥΚΕΙΟ ΝΕΑΣ ΣΜΥΡΝΗΣ ΤΟΜΕΑΣ ΠΟΙΜΑΝΤΙΚΗΣ

ΛΕΟΝΤΕΙΟ ΛΥΚΕΙΟ ΝΕΑΣ ΣΜΥΡΝΗΣ ΤΟΜΕΑΣ ΠΟΙΜΑΝΤΙΚΗΣ ΛΕΟΝΤΕΙΟ ΛΥΚΕΙΟ ΝΕΑΣ ΣΜΥΡΝΗΣ ΤΟΜΕΑΣ ΠΟΙΜΑΝΤΙΚΗΣ 2014 Αγία και Μεγάλη Τεσσαρακοστή «Αυτός σήκωσε τις αμαρτίες μας με το ίδιο Του το σώμα στο σταυρό, για να πεθάνουμε κι εμείς ως προς την αμαρτία και να

Διαβάστε περισσότερα

(άγιο μύρο / τριήμερη / ολόλευκα / κολυμβήθρας / κατάδυση) «Στο χρίσμα, ο ιερέας χρίει τον.. σ όλα τα μέρη του σώματός του με

(άγιο μύρο / τριήμερη / ολόλευκα / κολυμβήθρας / κατάδυση) «Στο χρίσμα, ο ιερέας χρίει τον.. σ όλα τα μέρη του σώματός του με ΜΑΘΗΜΑ 21 Ο ΤΑ ΜΥΣΤΗΡΙΑ ΤΟΥ ΒΑΠΤΙΣΜΑΤΟΣ ΚΑΙ ΤΟΥ ΧΡΙΣΜΑΤΟΣ Να ξαναγράψετε το κείμενο που ακολουθεί συμπληρώνοντας τα κενά με τις κατάλληλες λέξεις ή φράσεις που δίνονται στην παρένθεση. Σε κάθε κενό αντιστοιχεί

Διαβάστε περισσότερα

Ομιλία Δημάρχου στα εγκαίνια ανακαινισμού Ι.Ν.Ζ.Πηγής Αμπελοκήπων ( )

Ομιλία Δημάρχου στα εγκαίνια ανακαινισμού Ι.Ν.Ζ.Πηγής Αμπελοκήπων ( ) [1] Ομιλία Δημάρχου στα εγκαίνια ανακαινισμού Ι.Ν.Ζ.Πηγής Αμπελοκήπων (6.4.2014) Σεβασμιώτατε, Πανοσωλογιώτατε π. Ιερόθεε, Αιδεσιμώτατοι, Συνάδελφοι στην Τοπική Αυτοδιοίκηση, Κυρίες και Κύριοι Με την χάρη

Διαβάστε περισσότερα

1. Η «Λειτουργία των πιστών» αφορά μόνο τους βαπτισμένους χριστιανούς. 4. Στη Θεία Λειτουργία οι πιστοί παρακαλούν τον Θεό να έχουν ειρηνικό θάνατο.

1. Η «Λειτουργία των πιστών» αφορά μόνο τους βαπτισμένους χριστιανούς. 4. Στη Θεία Λειτουργία οι πιστοί παρακαλούν τον Θεό να έχουν ειρηνικό θάνατο. ΜΑΘΗΜΑ 23 ο ΤΟ ΒΑΘΥΤΕΡΟ ΝΟΗΜΑ ΤΗΣ ΘΕΙΑΣ ΕΥΧΑΡΙΣΤΙΑΣ Να συμπληρώσετε την παρακάτω πρόταση επιλέγοντας τη σωστή απάντηση, σύμφωνα με τη διδασκαλία της Εκκλησίας, από τις φράσεις α, β, γ, δ. Να τεκμηριώσετε

Διαβάστε περισσότερα

Σε παρακαλούμε, λοιπόν, Κύριε: το ίδιο Πανάγιο Πνεύμα ας ευδοκήσει να αγιάσει τα δώρα αυτά, 118. Ενώνει τα χέρια, τα επιθέτει στα Δώρα και λέει:

Σε παρακαλούμε, λοιπόν, Κύριε: το ίδιο Πανάγιο Πνεύμα ας ευδοκήσει να αγιάσει τα δώρα αυτά, 118. Ενώνει τα χέρια, τα επιθέτει στα Δώρα και λέει: ΤΕΤΑΡΤΗ ΑΝΑΦΟΡΑ 116. Το προοίμιο της παρακάτω Ευχαριστιακής ευχής δεν επιτρέπεται να αντικατασταθεί με άλλο, διότι συνολικά παρουσιάζει σε περίληψη την ιστορία της σωτηρίας μας. Ο Κύριος να είναι μαζί

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΟΙΜΙΟ ΚΟΙΝΟ 1 Η αποκατάσταση των πάντων διά του Ιησού Χριστού

ΠΡΟΟΙΜΙΟ ΚΟΙΝΟ 1 Η αποκατάσταση των πάντων διά του Ιησού Χριστού ΠΡΟΟΙΜΙΟ ΚΟΙΝΟ 1 Η αποκατάσταση των πάντων διά του Ιησού Χριστού 72. Το προοίμιο που ακολουθεί χρησιμοποιείται στις Λειτουργίες που είτε δεν Θεέ παντοδύναμε και αιώνιε, Δι αυτού ευδόκησες να αποκαταστήσεις

Διαβάστε περισσότερα

Στη συνέχεια έκανε αναφορά στην επίσκεψη που είχε την προηγούμενη μέρα στο Κέντρο, όπου ο κ. Μαρτίνοβιτς εξήγησε στον ίδιο και στους συνεργάτες του,

Στη συνέχεια έκανε αναφορά στην επίσκεψη που είχε την προηγούμενη μέρα στο Κέντρο, όπου ο κ. Μαρτίνοβιτς εξήγησε στον ίδιο και στους συνεργάτες του, ΔΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ Την Παρασκευή, 20 Ιουνίου, πραγματοποιήθηκε στο Κέντρο Θρησκευτικών Μελετών του Μίνσκ συνάντηση ανάμεσα στο Θεοφιλέστατο Επίσκοπο Καρπασίας κ. Χριστοφόρο και 10 εκπροσώπων Ορθοδόξων Κέντρων

Διαβάστε περισσότερα

Σύνοδος οὐρανοῦ καί γῆς

Σύνοδος οὐρανοῦ καί γῆς Σύνοδος οὐρανοῦ καί γῆς...ἡ ὀρθόδοξη εἰκόνα εἶναι καρπός τῆς ἀποκαλυπτικῆς ἐμπειρίας τῶν θεουμένων ἁγίων. Εἶναι γνωστόν ὅτι οἱ ἅγιοι, ὅταν φθάνουν στήν θέωση καί τήν θεωρία τῆς δόξης τοῦ Θεοῦ, μετέχουν

Διαβάστε περισσότερα

Η Παύλεια Θεολογία. Σωτηριολογία. Αικατερίνη Τσαλαμπούνη Επίκουρη Καθηγήτρια Τμήμα Ποιμαντικής και Κοινωνικής Θεολογίας

Η Παύλεια Θεολογία. Σωτηριολογία. Αικατερίνη Τσαλαμπούνη Επίκουρη Καθηγήτρια Τμήμα Ποιμαντικής και Κοινωνικής Θεολογίας ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΑΝΟΙΧΤΑ ΑΚΑΔΗΜΑΙΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ Η Σωτηριολογία Αικατερίνη Τσαλαμπούνη Επίκουρη Καθηγήτρια Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό υπόκειται σε άδειες χρήσης Creative

Διαβάστε περισσότερα

Ομιλία στην Σχολική Εορτή των Τριών Ιεραρχών Γυμνάσιο Ξυλοφάγου

Ομιλία στην Σχολική Εορτή των Τριών Ιεραρχών Γυμνάσιο Ξυλοφάγου Ομιλία στην Σχολική Εορτή των Τριών Ιεραρχών Γυμνάσιο Ξυλοφάγου Ήταν γύρω στον 11 ου αι. στα χρόνια του Αλέξιου Κομνηνού όταν στην Κωνσταντινούπολη ξέσπασε με νέα διαμάχη. Άνθρωποι των γραμμάτων και μη,

Διαβάστε περισσότερα

Ερμηνεία του κατά Ιωάννην Ευαγγελίου Ενότητα: 2

Ερμηνεία του κατά Ιωάννην Ευαγγελίου Ενότητα: 2 Ερμηνεία του κατά Ιωάννην Ευαγγελίου Ενότητα: 2 Χρήστος Καρακόλης Τμήμα Θεολογίας Σελίδα 2 1. Πρόλογος Ι Α 1α Ἐν ἀρχῇ ἦν ὁ λόγος α β καὶ ὁ λόγος ἦν πρὸς τὸν θεόν, β γ καὶ θεὸς ἦν ὁ λόγος, α 2 οὗτος ἦν

Διαβάστε περισσότερα

(Εξήγηση του τίτλου και της εικόνας που επέλεξα για το ιστολόγιό μου)

(Εξήγηση του τίτλου και της εικόνας που επέλεξα για το ιστολόγιό μου) Εν αρχή ην ο Λόγος. (Εξήγηση του τίτλου και της εικόνας που επέλεξα για το ιστολόγιό μου) Στις νωπογραφίες της οροφής της Καπέλα Σιξτίνα φαίνεται να απεικονίζονται μέρη του ανθρώπινου σώματος, όπως ο εγκέφαλος,

Διαβάστε περισσότερα

Πατρ τ ιάρχης Αλ εξα εξ νδρείας ένας από τους πέντε μεγάλους Πατέρες της Ανατολικής Εκκλησίας

Πατρ τ ιάρχης Αλ εξα εξ νδρείας ένας από τους πέντε μεγάλους Πατέρες της Ανατολικής Εκκλησίας Ο Μέγας Αθανάσιος: αγωνιστής της ορθής πίστης Πατριάρχης Αλεξανδρείας Πατριάρχης Αλεξανδρείας ένας από τους πέντε μεγάλους Πατέρες της Ανατολικής Εκκλησίας των πρώτων χριστιανικών αιώνων (Μέγας Αθανάσιος,

Διαβάστε περισσότερα

ΜΑΘΗΜΑ 11 Ο Η ΑΝΑΣΤΑΣΗ ΤΟΥ ΧΡΙΣΤΟΥ

ΜΑΘΗΜΑ 11 Ο Η ΑΝΑΣΤΑΣΗ ΤΟΥ ΧΡΙΣΤΟΥ ΜΑΘΗΜΑ 11 Ο Η ΑΝΑΣΤΑΣΗ ΤΟΥ ΧΡΙΣΤΟΥ Να συμπληρώσετε κάθε μια από τις προτάσεις 1, 2, 3, 4 και 5, επιλέγοντας τη σωστή απάντηση, σύμφωνα με τη διδασκαλία της Εκκλησίας, από τις αντίστοιχες φράσεις α, β,

Διαβάστε περισσότερα

(Σταυροπροσκυνήσεως, Απόκρεω, Αγίου Ιωάννη Κλίμακος, Τελώνη & Φαρισαίου, Αγίου Γρηγορίου Παλαμά, Τυρινής, Ασώτου, Οσίας Μαρίας Αιγυπτίας, Ορθοδοξίας)

(Σταυροπροσκυνήσεως, Απόκρεω, Αγίου Ιωάννη Κλίμακος, Τελώνη & Φαρισαίου, Αγίου Γρηγορίου Παλαμά, Τυρινής, Ασώτου, Οσίας Μαρίας Αιγυπτίας, Ορθοδοξίας) (Σταυροπροσκυνήσεως, Απόκρεω, Αγίου Ιωάννη Κλίμακος, Τελώνη & Φαρισαίου, Αγίου Γρηγορίου Παλαμά, Τυρινής, Ασώτου, Οσίας Μαρίας Αιγυπτίας, Ορθοδοξίας) Τ ρ ι ώ δ ι ο Η περίοδος αυτή πήρε το όνομα της από

Διαβάστε περισσότερα

Ἡ θεολογία τῆς ἑορτῆς τῶν Χριστουγέννων

Ἡ θεολογία τῆς ἑορτῆς τῶν Χριστουγέννων 1 Ἰωάννης Ν. Λίλης Ἡ θεολογία τῆς ἑορτῆς τῶν Χριστουγέννων Ἀναμφισβήτητα τό πιό λαμπρό κομμάτι τῆς Ἐκκλησίας μᾶς εἶναι ὁ λειτουργικός της πλοῦτος. Κάθε μήνα, κάθε ἑβδομάδα, κάθε ἡμέρα ὁ λειτουργικός ἐκκλησιαστικός

Διαβάστε περισσότερα

Η Παύλεια Θεολογία. Εκκλησιολογία. Αικατερίνη Τσαλαμπούνη Επίκουρη Καθηγήτρια Τμήμα Ποιμαντικής και Κοινωνικής Θεολογία

Η Παύλεια Θεολογία. Εκκλησιολογία. Αικατερίνη Τσαλαμπούνη Επίκουρη Καθηγήτρια Τμήμα Ποιμαντικής και Κοινωνικής Θεολογία ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΑΝΟΙΧΤΑ ΑΚΑΔΗΜΑΙΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ Η Εκκλησιολογία Αικατερίνη Τσαλαμπούνη Επίκουρη Καθηγήτρια Τμήμα Ποιμαντικής και Κοινωνικής Θεολογία Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό

Διαβάστε περισσότερα

Ολοι είμαστε αδέλφια

Ολοι είμαστε αδέλφια ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ Θρησκευτικά Γ Δημοτικού (Μέρος Α ) Ολοι είμαστε αδέλφια ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΩΝ Θρησκευτικά Γ Δημοτικού Ολοι είμαστε αδέλφια (Μέρος A )

Διαβάστε περισσότερα

ΙΕΡΑ ΜΗΤΡΟΠΟΛΙΣ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ. ΙΕΡΟΣ ΝΑΟΣ ΜΕΤΑΜΟΡΦΩΣΕΩΣ ΤΟΥ ΣΩΤΗΡΟΣ (Δελφῶν καί Μιαούλη) Τηλ:2310-828989. Ἡ Θεία Κοινωνία.

ΙΕΡΑ ΜΗΤΡΟΠΟΛΙΣ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ. ΙΕΡΟΣ ΝΑΟΣ ΜΕΤΑΜΟΡΦΩΣΕΩΣ ΤΟΥ ΣΩΤΗΡΟΣ (Δελφῶν καί Μιαούλη) Τηλ:2310-828989. Ἡ Θεία Κοινωνία. ΙΕΡΑ ΜΗΤΡΟΠΟΛΙΣ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΙΕΡΟΣ ΝΑΟΣ ΜΕΤΑΜΟΡΦΩΣΕΩΣ ΤΟΥ ΣΩΤΗΡΟΣ (Δελφῶν καί Μιαούλη) Τηλ:2310-828989 Ἡ Θεία Κοινωνία κατ οἶκον Θεσσαλονίκη 2008 Κάποιοι συσχετίζουν κάκιστα τὴν παρουσία τοῦ ἱερέως στό

Διαβάστε περισσότερα

ΧΡΙΣΤΙΑΝΙΚΗ ΗΘΙΚΗ. Ενότητα 12: Ο ΟΝΤΟΛΟΓΙΚΟΣ ΧΑΡΑΚΤΗΡΑΣ ΤΗΣ ΧΡΙΣΤΙΑΝΙΚΗΣ ΗΘΙΚΗΣ. ΜΑΡΙΑ Κ. ΚΑΡΑΜΠΕΛΙΑ Τμήμα Ιερατικών Σπουδών

ΧΡΙΣΤΙΑΝΙΚΗ ΗΘΙΚΗ. Ενότητα 12: Ο ΟΝΤΟΛΟΓΙΚΟΣ ΧΑΡΑΚΤΗΡΑΣ ΤΗΣ ΧΡΙΣΤΙΑΝΙΚΗΣ ΗΘΙΚΗΣ. ΜΑΡΙΑ Κ. ΚΑΡΑΜΠΕΛΙΑ Τμήμα Ιερατικών Σπουδών ΧΡΙΣΤΙΑΝΙΚΗ ΗΘΙΚΗ Ενότητα 12: Ο ΟΝΤΟΛΟΓΙΚΟΣ ΧΑΡΑΚΤΗΡΑΣ ΤΗΣ ΧΡΙΣΤΙΑΝΙΚΗΣ ΗΘΙΚΗΣ ΜΑΡΙΑ Κ. ΚΑΡΑΜΠΕΛΙΑ Τμήμα Ιερατικών Σπουδών Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό υπόκειται σε άδειες χρήσης Creative

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΣΕΥΧΗ: Η ΠΗΓΗ ΤΩΝ ΑΓΑΘΩΝ Β ΤΟΜΟΣ (Το πρακτικό μέρος)

ΠΡΟΣΕΥΧΗ: Η ΠΗΓΗ ΤΩΝ ΑΓΑΘΩΝ Β ΤΟΜΟΣ (Το πρακτικό μέρος) ΕΚΔΟΣΕΙΣ «ΦΩΤΟΔΟΤΕΣ» - Κορυδαλλών 10 Κάντζα Αττικής 153 51 Phone: 210 6658 551 - Email: fotodotes@yahoo.gr ΠΡΟΣΕΥΧΗ: Η ΠΗΓΗ ΤΩΝ ΑΓΑΘΩΝ Β ΤΟΜΟΣ (Το πρακτικό μέρος) Συγγραφέας: Παπαδημητρακόπουλος Κωνσταντίνος

Διαβάστε περισσότερα

ΙΕΡΑ ΜΗΤΡΟΠΟΛΙΣ ΙΛΙΟΥ, ΑΧΑΡΝΩΝ ΚΑΙ ΠΕΤΡΟΥΠΟΛΕΩΣ

ΙΕΡΑ ΜΗΤΡΟΠΟΛΙΣ ΙΛΙΟΥ, ΑΧΑΡΝΩΝ ΚΑΙ ΠΕΤΡΟΥΠΟΛΕΩΣ ΙΕΡΑ ΜΗΤΡΟΠΟΛΙΣ ΙΛΙΟΥ, ΑΧΑΡΝΩΝ ΚΑΙ ΠΕΤΡΟΥΠΟΛΕΩΣ Η αλήθεια για τους Μάρτυρες του Ιεχωβά Ιστορία της Εταιρείας Η οργάνωση των «Μαρτύρων του Ιεχωβά», των γνωστών χιλιαστών, είναι μια πολυεθνική εταιρεία.

Διαβάστε περισσότερα

Τίνα με λέγουσιν οι άνθρωποι είναι; Διδ. Εν. 7

Τίνα με λέγουσιν οι άνθρωποι είναι; Διδ. Εν. 7 Τίνα με λέγουσιν οι άνθρωποι είναι; Διδ. Εν. 7 Ερώτημα προς τους μαθητές Τι λέγουν οι άνθρωποι για μένα; Οι μαθητές απαντούν Άλλοι λένε πως είσαι ο Ιωάννης ο Βαπτιστής, άλλοι ο Προφήτης Ηλίας και άλλοι

Διαβάστε περισσότερα

Αντιστοιχήστε ένα γράμμα της πρώτης στήλης με έναν αριθμό της δεύτερης στήλης (στη δεύτερη στήλη δύο επιλογές περισσεύουν).

Αντιστοιχήστε ένα γράμμα της πρώτης στήλης με έναν αριθμό της δεύτερης στήλης (στη δεύτερη στήλη δύο επιλογές περισσεύουν). ΜΑΘΗΜΑ 25 Ο ΤΟ ΜΥΣΤΗΡΙΟ ΤΟΥ ΓΑΜΟΥ Αντιστοιχήστε ένα γράμμα της πρώτης στήλης με έναν αριθμό της δεύτερης στήλης (στη δεύτερη στήλη δύο επιλογές περισσεύουν). ΣΤΗΛΗ Α ΣΤΗΛΗ Β α. «Κατ οίκον εκκλησία» 1.

Διαβάστε περισσότερα

Περιεχόμενα ΕΚΛΟΓΗ, ΧΕΙΡΟΤΟΝΙΑ, ΕΝΘΡΟΝΙΣΗ

Περιεχόμενα ΕΚΛΟΓΗ, ΧΕΙΡΟΤΟΝΙΑ, ΕΝΘΡΟΝΙΣΗ Περιεχόμενα Πρόλογος Α ΕΚΛΟΓΗ, ΧΕΙΡΟΤΟΝΙΑ, ΕΝΘΡΟΝΙΣΗ Ἀντιφώνηση κατά τό μικρό μήνυμα ἀνακοίνωση τῆς ἐκλογῆς Χειροτονητήριος λόγος τοῦ Ἐψηφισμένου Μητροπολίτου Ναυπάκτου καί Ἁγίου Βλασίου Ἱεροθέου Προσφώνηση

Διαβάστε περισσότερα

Αποστολικοί Πατέρες και Απολογητές. Tuesday, March 5, 13

Αποστολικοί Πατέρες και Απολογητές. Tuesday, March 5, 13 Αποστολικοί Πατέρες και Απολογητές Το πλήρωμα του χρόνου Συνάντηση Ιουδαϊκού κόσμου με ελληνισμό. Μετάφραση των εβδομήκοντα, Φίλωνας μέσω της αλληγορίας. Η ελληνική φιλοσοφία έδωσε την έννοια της θεωρίας,

Διαβάστε περισσότερα

«Προσκυνοῦμεν σου τά πάθη Χριστέ» Οδοιπορικό στη Μεγάλη Εβδομάδα. Διδ. Εν. 10

«Προσκυνοῦμεν σου τά πάθη Χριστέ» Οδοιπορικό στη Μεγάλη Εβδομάδα. Διδ. Εν. 10 «Προσκυνοῦμεν σου τά πάθη Χριστέ» Οδοιπορικό στη Μεγάλη Εβδομάδα Διδ. Εν. 10 α) Οι ακολουθίες της Μεγάλης Εβδομάδας Μεγάλη Εβδομάδα: επειδή γιορτάζουμε μεγάλα (σπουδαία) γεγονότα Από την Κυριακή των Βαΐων

Διαβάστε περισσότερα

ΤΟ ΠΑΣΧΑΛΙΝΟ ΜΗΝΥΜΑ ΤΟΥ ΑΡΧΙΕΠΙΣΚΟΠΟΥ ΜΑΣ

ΤΟ ΠΑΣΧΑΛΙΝΟ ΜΗΝΥΜΑ ΤΟΥ ΑΡΧΙΕΠΙΣΚΟΠΟΥ ΜΑΣ Dies Domini ΕΒΔΟΜΑΔΙΑΙΟ ΔΕΛΤΙΟ της Ποιμαντικής Ενότητας της Καθολικής Μητροπόλεως Νάξου Αρ. 30 5-19 ΑΠΡΙΛΙΟΥ 2015 ΜΕΓΑΛΗ ΕΒΔΟΜΑΔΑ & ΚΥΡΙΑΚΗ ΤΟΥ ΠΑΣΧΑ ΤΟ ΠΑΣΧΑΛΙΝΟ ΜΗΝΥΜΑ ΤΟΥ ΑΡΧΙΕΠΙΣΚΟΠΟΥ ΜΑΣ Προσφιλείς

Διαβάστε περισσότερα

ΧΡΙΣΤΙΑΝΙΚΗ ΗΘΙΚΗ. Ενότητα 18: ΤΑ ΔΟΓΜΑΤΑ ΤΗΣ ΕΚΚΛΗΣΙΑΣ ΩΣ ΔΕΙΚΤΕΣ ΖΩΗΣ. ΜΑΡΙΑ Κ. ΚΑΡΑΜΠΕΛΙΑ Τμήμα Ιερατικών Σπουδών

ΧΡΙΣΤΙΑΝΙΚΗ ΗΘΙΚΗ. Ενότητα 18: ΤΑ ΔΟΓΜΑΤΑ ΤΗΣ ΕΚΚΛΗΣΙΑΣ ΩΣ ΔΕΙΚΤΕΣ ΖΩΗΣ. ΜΑΡΙΑ Κ. ΚΑΡΑΜΠΕΛΙΑ Τμήμα Ιερατικών Σπουδών ΧΡΙΣΤΙΑΝΙΚΗ ΗΘΙΚΗ Ενότητα 18: ΤΑ ΔΟΓΜΑΤΑ ΤΗΣ ΕΚΚΛΗΣΙΑΣ ΩΣ ΔΕΙΚΤΕΣ ΖΩΗΣ ΜΑΡΙΑ Κ. ΚΑΡΑΜΠΕΛΙΑ Τμήμα Ιερατικών Σπουδών Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό υπόκειται σε άδειες χρήσης Creative Commons.

Διαβάστε περισσότερα

ΕΥΧΕΣ ΑΠΟΛΥΣΗΣ ΣΤΟ ΤΕΛΟΣ ΤΗΣ ΘΕΙΑΣ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑΣ ΚΑΙ ΔΕΗΣΕΙΣ ΕΠΙ ΤΟΥ ΛΑΟΥ. Α. Στις Ακολουθίες Περιόδου

ΕΥΧΕΣ ΑΠΟΛΥΣΗΣ ΣΤΟ ΤΕΛΟΣ ΤΗΣ ΘΕΙΑΣ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑΣ ΚΑΙ ΔΕΗΣΕΙΣ ΕΠΙ ΤΟΥ ΛΑΟΥ. Α. Στις Ακολουθίες Περιόδου ΕΥΧΕΣ ΑΠΟΛΥΣΗΣ ΣΤΟ ΤΕΛΟΣ ΤΗΣ ΘΕΙΑΣ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑΣ ΚΑΙ ΔΕΗΣΕΙΣ ΕΠΙ ΤΟΥ ΛΑΟΥ ΕΠΙΣΗΜΕΣ ΕΥΧΕΣ ΑΠΟΛΥΣΗΣ Τις παρακάτω ευχές ο λειτουργός δύναται, ελεύθερα, να τις χρησιμοποιήσει στο τέλος της θείας Λειτουργίας

Διαβάστε περισσότερα

Οι Καθολικές επιστολές

Οι Καθολικές επιστολές EIΔΙΚΗ ΕΙΣΑΓΩΓΗ Μάθημα 10 Οι Καθολικές επιστολές ΚΑΘΟΛΙΚΕΣ ΕΠΙΣΤΟΛΕΣ Ιακώβου Α Πέτρου Β Πέτρου Α Ιωάννου Α Ιωάννου Α Ιωάννου Ιούδα Οι 7 αυτές επιστολές επιγράφονται με το όνομα του αποστολέα τους και όχι

Διαβάστε περισσότερα

ΠΟΙΜΑΝΤΙΚΗ ΘΕΟΛΟΓΙΑ. Ενότητα 8: ΠΡΟΫΠΟΘΕΣΕΙΣ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΙΚΗΣ ΔΙΑΚΟΝΙΑΣ ΤΟΥ ΘΕΙΟΥ ΛΟΓΟΥ. ΜΑΡΙΑ Κ. ΚΑΡΑΜΠΕΛΙΑ Πρόγραμμα Ιερατικών Σπουδών

ΠΟΙΜΑΝΤΙΚΗ ΘΕΟΛΟΓΙΑ. Ενότητα 8: ΠΡΟΫΠΟΘΕΣΕΙΣ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΙΚΗΣ ΔΙΑΚΟΝΙΑΣ ΤΟΥ ΘΕΙΟΥ ΛΟΓΟΥ. ΜΑΡΙΑ Κ. ΚΑΡΑΜΠΕΛΙΑ Πρόγραμμα Ιερατικών Σπουδών ΠΟΙΜΑΝΤΙΚΗ ΘΕΟΛΟΓΙΑ Ενότητα 8: ΠΡΟΫΠΟΘΕΣΕΙΣ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΙΚΗΣ ΔΙΑΚΟΝΙΑΣ ΤΟΥ ΘΕΙΟΥ ΛΟΓΟΥ ΜΑΡΙΑ Κ. ΚΑΡΑΜΠΕΛΙΑ Πρόγραμμα Ιερατικών Σπουδών Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό υπόκειται σε άδειες χρήσης

Διαβάστε περισσότερα

Θρησκευτικά Α Λυκείου GI_A_THI_0_10296 Απαντήσεις των θεμάτων ΘΕΜΑ Α1

Θρησκευτικά Α Λυκείου GI_A_THI_0_10296 Απαντήσεις των θεμάτων ΘΕΜΑ Α1 Θρησκευτικά Α Λυκείου GI_A_THI_0_10296 Απαντήσεις των θεμάτων ΘΕΜΑ Α1 α) Να συμπληρώσετε κάθε μια από τις προτάσεις 1, 2, 3, 4 και 5 επιλέγοντας τη σωστή απάντηση, σύμφωνα με τη διδασκαλία της Εκκλησίας,

Διαβάστε περισσότερα

Η Παύλεια Θεολογία. Πνευματολογία. Αικατερίνη Τσαλαμπούνη Επίκουρη Καθηγήτρια Τμήμα Ποιμαντικής και Κοινωνικής Θεολογία

Η Παύλεια Θεολογία. Πνευματολογία. Αικατερίνη Τσαλαμπούνη Επίκουρη Καθηγήτρια Τμήμα Ποιμαντικής και Κοινωνικής Θεολογία ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΑΝΟΙΧΤΑ ΑΚΑΔΗΜΑΙΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ Η Πνευματολογία Αικατερίνη Τσαλαμπούνη Επίκουρη Καθηγήτρια Τμήμα Ποιμαντικής και Κοινωνικής Θεολογία Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό

Διαβάστε περισσότερα

ΑΡΧΑΙΟ ΚΕΙΜΕΝΟ. ΕΝΟΤΗΤΑ 4η

ΑΡΧΑΙΟ ΚΕΙΜΕΝΟ. ΕΝΟΤΗΤΑ 4η ΑΡΧΑΙΟ ΚΕΙΜΕΝΟ ΕΝΟΤΗΤΑ 4η 15. Bούλομαι δὲ καὶ ἃς βασιλεῖ πρὸς τὴν πόλιν συνθήκας ὁ Λυκοῦργος ἐποίησε διηγήσασθαι: μόνη γὰρ δὴ αὕτη ἀρχὴ διατελεῖ οἵαπερ ἐξ ἀρχῆς κατεστάθη: τὰς δὲ ἄλλας πολιτείας εὕροι

Διαβάστε περισσότερα

ΤΟ ΣΥΜΒΟΛΟ ΠΙΣΤΗΣ ΤΩΝ ΑΠΟΣΤΟΛΩΝ

ΤΟ ΣΥΜΒΟΛΟ ΠΙΣΤΗΣ ΤΩΝ ΑΠΟΣΤΟΛΩΝ ΤΟ ΣΥΜΒΟΛΟ ΠΙΣΤΗΣ ΤΩΝ ΑΠΟΣΤΟΛΩΝ ΔΙΑΛΕΞΗ 1 Η : ΤΑ ΑΡΘΡΑ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ Περιεχόμενα Διάγραμμα Ένα διάγραμμα του μαθήματος Σημειώσεις Ένα πρότυπο που παρέχει: το διάγραμμα το μαθήματος, σημειώσεις κλειδιά, αποσπάσματα

Διαβάστε περισσότερα

OMIΛΙΑ ΠΑΝΙΕΡΟΤΑΤΟΥ ΜΗΤΡΟΠΟΛΙΤΗ ΚΙΤΙΟΥ Κ.Κ.ΧΡΥΣΟΣΤΟΜΟΥ ΣΤΟ Ρ.Ι.Κ

OMIΛΙΑ ΠΑΝΙΕΡΟΤΑΤΟΥ ΜΗΤΡΟΠΟΛΙΤΗ ΚΙΤΙΟΥ Κ.Κ.ΧΡΥΣΟΣΤΟΜΟΥ ΣΤΟ Ρ.Ι.Κ OMIΛΙΑ ΠΑΝΙΕΡΟΤΑΤΟΥ ΜΗΤΡΟΠΟΛΙΤΗ ΚΙΤΙΟΥ Κ.Κ.ΧΡΥΣΟΣΤΟΜΟΥ ΣΤΟ Ρ.Ι.Κ Αγαπητοί μου Χριστιανοί, Σας ευχαριστώ που μου δίνεται σήμερα την ευκαιρία, να μοιραστώ μαζί σας τις σκέψεις και το όραμά μου για την Εκκλησία

Διαβάστε περισσότερα

Θέμα: «Περὶ τοῦ προσώπου τοῦ Ἀναδόχου εἰς τὸ Μυστήριον τοῦ Βαπτίσματος».

Θέμα: «Περὶ τοῦ προσώπου τοῦ Ἀναδόχου εἰς τὸ Μυστήριον τοῦ Βαπτίσματος». ΕΓΚΥΚΛΙΟΣ ὑπ ἀριθμ. 18 Πρὸς Ἅπαντας τοὺς Ἐφημερίους τῆς καθ ἡμᾶς Ἱερᾶς Μητροπόλεως. Θέμα: «Περὶ τοῦ προσώπου τοῦ Ἀναδόχου εἰς τὸ Μυστήριον τοῦ Βαπτίσματος». Ἀγαπητοὶ Πατέρες, Ἐξ αἰτίας τοῦ ὅτι παρατηρεῖται

Διαβάστε περισσότερα

Α.) ΘΕΟΣ ΑΠΟΚΑΛΥΠΤΟΜΕΝΟΣ

Α.) ΘΕΟΣ ΑΠΟΚΑΛΥΠΤΟΜΕΝΟΣ 1 Α.) ΘΕΟΣ ΑΠΟΚΑΛΥΠΤΟΜΕΝΟΣ I.) Το λυτρωτικό έργο του Χριστού Ο Θεός της χριστιανικής πίστης δεν είναι «Θεός αποκεκρυμμένος» (Deus absconditus), αλλά «Θεός αποκεκαλυμμένος» (Deus revelatus). Κι αν κατά

Διαβάστε περισσότερα

ΧΡΙΣΤΙΑΝΙΚΗ ΗΘΙΚΗ. Ενότητα 14: ΟΙ ΕΝΤΟΛΕΣ ΤΟΥ ΘΕΟΥ ΩΣ ΘΕΙΕΣ ΕΝΕΡΓΕΙΕΣ. ΜΑΡΙΑ Κ. ΚΑΡΑΜΠΕΛΙΑ Τμήμα Ιερατικών Σπουδών

ΧΡΙΣΤΙΑΝΙΚΗ ΗΘΙΚΗ. Ενότητα 14: ΟΙ ΕΝΤΟΛΕΣ ΤΟΥ ΘΕΟΥ ΩΣ ΘΕΙΕΣ ΕΝΕΡΓΕΙΕΣ. ΜΑΡΙΑ Κ. ΚΑΡΑΜΠΕΛΙΑ Τμήμα Ιερατικών Σπουδών ΧΡΙΣΤΙΑΝΙΚΗ ΗΘΙΚΗ Ενότητα 14: ΟΙ ΕΝΤΟΛΕΣ ΤΟΥ ΘΕΟΥ ΩΣ ΘΕΙΕΣ ΕΝΕΡΓΕΙΕΣ ΜΑΡΙΑ Κ. ΚΑΡΑΜΠΕΛΙΑ Τμήμα Ιερατικών Σπουδών Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό υπόκειται σε άδειες χρήσης Creative Commons. Για

Διαβάστε περισσότερα

Λίγα λόγια για την προσευχή με το κομποσχοίνι.

Λίγα λόγια για την προσευχή με το κομποσχοίνι. Λίγα λόγια για την προσευχή με το κομποσχοίνι. Το κομποσχοίνι είναι φτιαγμένο για να κάνουμε προσευχή. Δεν είναι διακοσμητικό, ούτε κάτι μαγικό. Είναι όπλο ιερό, μας υπενθυμίζει την προσευχή την οποία

Διαβάστε περισσότερα

Η θεολογική διδασκαλία της προς Εβραίους. Οι βασικές θέσεις και οι ιδιαιτερότητες της επιστολής σε σχέση με τα υπόλοιπα βιβλία της Κ.Δ.

Η θεολογική διδασκαλία της προς Εβραίους. Οι βασικές θέσεις και οι ιδιαιτερότητες της επιστολής σε σχέση με τα υπόλοιπα βιβλία της Κ.Δ. Η θεολογική διδασκαλία της προς Εβραίους Οι βασικές θέσεις και οι ιδιαιτερότητες της επιστολής σε σχέση με τα υπόλοιπα βιβλία της Κ.Δ. Διαπιστώσεις Α. Δεν εντοπίζονται άμεσοι φιλολογικοί δεσμοί με τους

Διαβάστε περισσότερα

1 1 παυλος και σιλουανος και τιμοθεος

1 1 παυλος και σιλουανος και τιμοθεος 2 Tesalonika 1 1 παυλος και σιλουανος και τιμοθεος τη εκκλησια θεσσαλονικεων εν θεω πατρι ημων και κυριω ιησου χριστω 2 χαρις υμιν και ειρηνη απο θεου πατρος ημων και κυριου ιησου χριστου 3 ευχαριστειν

Διαβάστε περισσότερα

Παρόμοια νὰ σκεφθῇς ὅτι καὶ ἕνας ποὺ στέκεται κοντὰ σὲ μία μεγάλη πυρκαϊά, διατηρεῖ τὴν θερμότητα γιὰ πολὺ καιρὸ καὶ μετὰ τὴν ἀπομάκρυνσί του ἀπὸ τὴν φωτιά. Άραγε ἀπὸ ποιὰ ἄρρητη εὐωδία φιλανθρωπίας, ἀπὸ

Διαβάστε περισσότερα

Επιλέγεται η διερευνητική μέθοδος, σύμφωνα με τα προβλεπόμενα στο ΠΣ. Παρουσιάζοντας: Σύγχρονα πρότυπα και στοιχεία λατρείας προς αυτά.

Επιλέγεται η διερευνητική μέθοδος, σύμφωνα με τα προβλεπόμενα στο ΠΣ. Παρουσιάζοντας: Σύγχρονα πρότυπα και στοιχεία λατρείας προς αυτά. ΔΕ2:ΘΡΗΣΚΕΥΤΙΚΟΤΗΤΑ ΥΠΟΕΝΟΤΗΤΑ:ΛΑΤΡΕΙΑ Οι μαθητές/μαθήτριες να: - διακρίνουν τη λατρεία ως συστατικό στοιχείο της θρησκευτικότητας, - συνδέουν τους λατρευτικούς κύκλους της Ορθόδοξης λατρείας με την καθημερινότητά.

Διαβάστε περισσότερα

Ερμηνεία Αποκαλυπτικών κειμένων της Καινής Διαθήκης

Ερμηνεία Αποκαλυπτικών κειμένων της Καινής Διαθήκης ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΑΝΟΙΧΤΑ ΑΚΑΔΗΜΑΙΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ Ερμηνεία Αποκαλυπτικών κειμένων της Καινής Διαθήκης Ενότητα 9: Το βιβλίο της Αποκάλυψης: Α μέρος Αικατερίνη Τσαλαμπούνη Άδειες Χρήσης

Διαβάστε περισσότερα

Χίος, ὡραῖο νησί κι ἄν δέν φόρεσες δαφνόκλαρα, σοῦ φτάνει γιά δόξα σου τό ἀκάνθινο τοῦ μαρτυρίου στεφάνι.

Χίος, ὡραῖο νησί κι ἄν δέν φόρεσες δαφνόκλαρα, σοῦ φτάνει γιά δόξα σου τό ἀκάνθινο τοῦ μαρτυρίου στεφάνι. Χίος, ὡραῖο νησί κι ἄν δέν φόρεσες δαφνόκλαρα, σοῦ φτάνει γιά δόξα σου τό ἀκάνθινο τοῦ μαρτυρίου στεφάνι. Ἡ Χἀρις τῆς Τρισηλίου Θεότητος, τοῦ ἀνάρχου Πατρός, τοῦ συνανάρχου Υἱοῦ καί τοῦ συναϊδίου Ἁγίου

Διαβάστε περισσότερα

ΙΕΡΕΣ ΑΚΟΛΟΥΘΙΕΣ ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΥ

ΙΕΡΕΣ ΑΚΟΛΟΥΘΙΕΣ ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΥ ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ 1 ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΥ Ἀρχὴ τῆς Ἰνδίκτου, ἤτοι τοῦ Νέου Ἔτους, Συμεὼν ὁσίου τοῦ Στυλίτου, τῶν Ἁγίων 40 Γυναικῶν, Ἀμμοῦν Διακόνου Ἑσπερινός-Παράκληση 18:00-19:00 06:30-08:30 2 4 6 8 Μάμαντος Μεγαλομάρτυρος,

Διαβάστε περισσότερα

Μεγάλη προετοιμασία, χωρίς προσδοκίες. Τετάρτη 23 Μαρτίου 2016, 9.00 π.μ. Στάδιο Εἰρήνης καί Φιλίας, Αἴθουσα «Μελίνα Μερκούρη» Πειραιῶς

Μεγάλη προετοιμασία, χωρίς προσδοκίες. Τετάρτη 23 Μαρτίου 2016, 9.00 π.μ. Στάδιο Εἰρήνης καί Φιλίας, Αἴθουσα «Μελίνα Μερκούρη» Πειραιῶς ΘΕΟΛΟΓΙΚΗ - ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΗ ΗΜΕΡΙΔΑ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΗΜΕΡΙΔΟΣ «ΑΓΙΑ ΚΑΙ ΜΕΓΑΛΗ ΣΥΝΟΔΟΣ» Μεγάλη προετοιμασία, χωρίς προσδοκίες. Τετάρτη 23 Μαρτίου 2016, 9.00 π.μ. Στάδιο Εἰρήνης καί Φιλίας, Αἴθουσα «Μελίνα Μερκούρη»

Διαβάστε περισσότερα

Χ Α Ι Ρ Ε Τ Ι Σ Μ Ο Σ Του Σεβ. Μητροπολίτου ΔΩΔΩΝΗΣ κ. κ. Χ Ρ Υ Σ Ο Σ Τ Ο Μ Ο Υ ( ΠΡΟΣΦΩΝΗΣΕΙΣ) Νιώθω ιδιαιτέρα χαρούμενος που σήμερα, κληρικοί και

Χ Α Ι Ρ Ε Τ Ι Σ Μ Ο Σ Του Σεβ. Μητροπολίτου ΔΩΔΩΝΗΣ κ. κ. Χ Ρ Υ Σ Ο Σ Τ Ο Μ Ο Υ ( ΠΡΟΣΦΩΝΗΣΕΙΣ) Νιώθω ιδιαιτέρα χαρούμενος που σήμερα, κληρικοί και Χ Α Ι Ρ Ε Τ Ι Σ Μ Ο Σ Του Σεβ. Μητροπολίτου ΔΩΔΩΝΗΣ κ. κ. Χ Ρ Υ Σ Ο Σ Τ Ο Μ Ο Υ ( ΠΡΟΣΦΩΝΗΣΕΙΣ) Νιώθω ιδιαιτέρα χαρούμενος που σήμερα, κληρικοί και λαϊκοί, «συναχθέντες επί τω αυτώ» φιλοξενούμεθα σε τούτο

Διαβάστε περισσότερα

Η Α.Θ.Π. ο Οικουμενικός Πατριάρχης κ.κ. Βαρθολομαίος. τίμησε με την παρουσία του τις εκδηλώσεις για τον εορτασμό

Η Α.Θ.Π. ο Οικουμενικός Πατριάρχης κ.κ. Βαρθολομαίος. τίμησε με την παρουσία του τις εκδηλώσεις για τον εορτασμό Θέρμη 25/10/2013 Η Α.Θ.Π. ο Οικουμενικός Πατριάρχης κ.κ. Βαρθολομαίος τίμησε με την παρουσία του τις εκδηλώσεις για τον εορτασμό των 35 χρόνων των Εκπαιδευτηρίων Ε. Μαντουλίδη. Τον εορτασμό των 35 χρόνων

Διαβάστε περισσότερα

ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΕΣ ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ Α ΛΥΚΕΙΟΥ

ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΕΣ ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ Α ΛΥΚΕΙΟΥ 1 of 5 14/4/2014 12:35 ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΕΣ ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ Α ΛΥΚΕΙΟΥ 14-4-2014 Ερώτηση παρακίνησης: 1 Τα Χριστούγεννα η Εκκλησία γιορτάζει: τη Θεία Ενανθρώπηση τη Θεία Ευχαριστία τη Βάπτιση του Χριστού Ερώτηση παρακίνησης:

Διαβάστε περισσότερα

1 ο - ΣΧΕΔΙΟ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ

1 ο - ΣΧΕΔΙΟ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ 1 ο - ΣΧΕΔΙΟ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ Θέμα: Η ενότητα σώματος και ψυχής: το μυστήριο του Ευχελαίου (κεφ.27) Σχολείο:Περιφερειακό Λύκειο Αγίου Χαραλάμπους, Έμπα Τάξη:Α Λυκείου Καθηγητής: Νικόλαος Καραμπάς Π.Μ.Π.: 16951

Διαβάστε περισσότερα

ΟΙΚΟΥΜΕΝΙΚΟΝ ΠΑΤΡΙΑΡΧΕΙΟΝ Ο ΜΗΤΡΟΠΟΛΙΤΗΣ ΠΕΤΡΑΣ ΚΑΙ ΧΕΡΡΟΝΗΣΟΥ ΝΕΚΤΑΡΙΟΣ

ΟΙΚΟΥΜΕΝΙΚΟΝ ΠΑΤΡΙΑΡΧΕΙΟΝ Ο ΜΗΤΡΟΠΟΛΙΤΗΣ ΠΕΤΡΑΣ ΚΑΙ ΧΕΡΡΟΝΗΣΟΥ ΝΕΚΤΑΡΙΟΣ ΟΙΚΟΥΜΕΝΙΚΟΝ ΠΑΤΡΙΑΡΧΕΙΟΝ Ο ΜΗΤΡΟΠΟΛΙΤΗΣ ΠΕΤΡΑΣ ΚΑΙ ΧΕΡΡΟΝΗΣΟΥ ΝΕΚΤΑΡΙΟΣ Αγαπητοί μου, Όλοι μας χαιρόμαστε απόψε ιδιαίτερα στα Θυρανοίξια του Ιερού αυτού Ναού. Βλέπουμε τον ιστορικό αυτό Ναό της Παναγίας

Διαβάστε περισσότερα

ΔΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ. «Ο ΑΠΟΣΤΟΛΟΣ ΠΑΥΛΟΣ» του Ευθύμιου Βαρλάμη ΜΟΥΣΕΙΟ ΒΥΖΑΝΤΙΝΟΥ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ 2016

ΔΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ. «Ο ΑΠΟΣΤΟΛΟΣ ΠΑΥΛΟΣ» του Ευθύμιου Βαρλάμη ΜΟΥΣΕΙΟ ΒΥΖΑΝΤΙΝΟΥ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ 2016 ΔΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ «Ο ΑΠΟΣΤΟΛΟΣ ΠΑΥΛΟΣ» του Ευθύμιου Βαρλάμη ΜΟΥΣΕΙΟ ΒΥΖΑΝΤΙΝΟΥ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ 2016 Σε συνδιοργάνωση με το Υπουργείο Εσωτερικών και Διοικητικής Ανασυγκρότησης (Μακεδονίας και Θράκης), η Ιερά Μητρόπολη

Διαβάστε περισσότερα

ΧΡΙΣΤΙΑΝΙΚΗ ΗΘΙΚΗ. Ενότητα 1: Η ΕΝΝΟΙΑ ΤΗΣ ΗΘΙΚΗΣ. ΜΑΡΙΑ Κ. ΚΑΡΑΜΠΕΛΙΑ Τμήμα Ιερατικών Σπουδών

ΧΡΙΣΤΙΑΝΙΚΗ ΗΘΙΚΗ. Ενότητα 1: Η ΕΝΝΟΙΑ ΤΗΣ ΗΘΙΚΗΣ. ΜΑΡΙΑ Κ. ΚΑΡΑΜΠΕΛΙΑ Τμήμα Ιερατικών Σπουδών ΧΡΙΣΤΙΑΝΙΚΗ ΗΘΙΚΗ Ενότητα 1: Η ΕΝΝΟΙΑ ΤΗΣ ΗΘΙΚΗΣ ΜΑΡΙΑ Κ. ΚΑΡΑΜΠΕΛΙΑ Τμήμα Ιερατικών Σπουδών Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό υπόκειται σε άδειες χρήσης Creative Commons. Για εκπαιδευτικό υλικό,

Διαβάστε περισσότερα

Να συμπληρώσετε κάθε μια από τις προτάσεις 1, 2, 3, 4 και 5, επιλέγοντας τη σωστή απάντηση από τις αντίστοιχες φράσεις α, β, γ:

Να συμπληρώσετε κάθε μια από τις προτάσεις 1, 2, 3, 4 και 5, επιλέγοντας τη σωστή απάντηση από τις αντίστοιχες φράσεις α, β, γ: ΜΑΘΗΜΑ 18 Ο ΟΙ ΑΓΙΕΣ ΕΙΚΟΝΕΣ Να συμπληρώσετε κάθε μια από τις προτάσεις 1, 2, 3, 4 και 5, επιλέγοντας τη σωστή απάντηση από τις αντίστοιχες φράσεις α, β, γ: 1. Η αποκατάσταση της προσκύνησης των εικόνων

Διαβάστε περισσότερα

ΙΑΤΑΞΗ ΤΗΣ ΘΕΙΑΣ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑΣ

ΙΑΤΑΞΗ ΤΗΣ ΘΕΙΑΣ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑΣ ΙΑΤΑΞΗ ΤΗΣ ΘΕΙΑΣ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑΣ ιάταξη της θείας Λειτουργίας 1. Όταν ο λαός συναχθεί, ο ιερέας με τους βοηθούς του προχωρεί προς το ιερό, ενώ ψάλλεται το εισοδικό άσμα. Όταν φτάσει στο ιερό, κάνει υπόκλιση

Διαβάστε περισσότερα

Άγιος Ιωάννης ο Χρυσόστομος: Να λες στη γυναίκα. σου ότι την αγαπάς και να της το δείχνεις.

Άγιος Ιωάννης ο Χρυσόστομος: Να λες στη γυναίκα. σου ότι την αγαπάς και να της το δείχνεις. Άγιος Ιωάννης ο Χρυσόστομος: Να λες στη γυναίκα σου ότι την αγαπάς και να της το δείχνεις. Επιμέλεια: Βασιλική Σωτηριάδη Θεού πλάσμα είναι η γυναίκα. Με την αποστροφή σου δεν προσβάλλεις εκείνην, αλλά

Διαβάστε περισσότερα

1 η Θεματική ενότητα- Μπορούν οι άνθρωποι να εικονίζουν το Θεό; 1. Δώστε τον ορισμό της εικόνας.

1 η Θεματική ενότητα- Μπορούν οι άνθρωποι να εικονίζουν το Θεό; 1. Δώστε τον ορισμό της εικόνας. 1 η Θεματική ενότητα- Μπορούν οι άνθρωποι να εικονίζουν το Θεό; 1. Δώστε τον ορισμό της εικόνας. 2. Ποια η έννοια της λέξεως είδωλο στο θρησκευτικό τομέα; 3. Ποιο από τα παρακάτω αποτελούν μορφές σύγχρονης

Διαβάστε περισσότερα

1. Ποιος μαθητής πήγε στους Αρχιερείς; Τι του έδωσαν; (Μτ 26,14-16) Βαθ. 1,0 2. Πόσες μέρες έμεινε στην έρημο; (Μκ 1,12)

1. Ποιος μαθητής πήγε στους Αρχιερείς; Τι του έδωσαν; (Μτ 26,14-16) Βαθ. 1,0 2. Πόσες μέρες έμεινε στην έρημο; (Μκ 1,12) ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΣΤΑ ΘΡΗΣΚΕΥΤΙΚΑ ΤΑΞΗ: Β ΤΕΤΡΑΜΗΝΟ Α ΟΜΑΔΑ: 1 1. Ποιος μαθητής πήγε στους Αρχιερείς; Τι του έδωσαν; (Μτ 26,14-16),0 2. Πόσες μέρες έμεινε στην έρημο; (Μκ 1,12),0 3. Ποιοι είναι οι μαθητές του

Διαβάστε περισσότερα

ΔΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ. «Η Νίκη της Δράμας»

ΔΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ. «Η Νίκη της Δράμας» Δράμα 29-10-2013 ΔΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ «Η Νίκη της Δράμας» Πραγματοποιήθηκαν στις 28 Οκτώβρη 2013 τα αποκαλυπτήρια του μνημείου - σύμβολο για την επέτειο των 100 χρόνων από την απελευθέρωση του τόπου μας, που γιορτάζουμε

Διαβάστε περισσότερα

Η Παύλεια Θεολογία. Ανθρωπολογία. Αικατερίνη Τσαλαμπούνη Επίκουρη Καθηγήτρια Τμήμα Ποιμαντικής και Κοινωνικής Θεολογία

Η Παύλεια Θεολογία. Ανθρωπολογία. Αικατερίνη Τσαλαμπούνη Επίκουρη Καθηγήτρια Τμήμα Ποιμαντικής και Κοινωνικής Θεολογία ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΑΝΟΙΧΤΑ ΑΚΑΔΗΜΑΙΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ Η Ανθρωπολογία Αικατερίνη Τσαλαμπούνη Επίκουρη Καθηγήτρια Τμήμα Ποιμαντικής και Κοινωνικής Θεολογία Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό

Διαβάστε περισσότερα

ΘΡΗΣΚΕΥΤΙΚΑ Α ΛΥΚΕΙΟΥ

ΘΡΗΣΚΕΥΤΙΚΑ Α ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΡΗΣΚΕΥΤΙΚΑ Α ΛΥΚΕΙΟΥ Σεπτέμβριος 2015 Α ΤΑΞΗ (Δίωρο πρώτο τετράμηνο) 1.(ΔΕ 2) Το νόημα και η εξέλιξη της χριστιανικής λατρείας. (ΔΕ 3) Ο Χριστός εγκαινιάζει την αληθινή λατρεία. (ΔΕ 4) Με τη λατρεία εκφράζουμε

Διαβάστε περισσότερα

Μαχόμενη Θεολογία. Περιεχόμενα. 1. Τί πολίτες θέλει ἡ σύγχρονη ἐξουσία; Μιά συνέντευξη γιά τά ναρκωτικά. 2. Ἡ σημασία τῆς Γεννήσεως τοῦ Χριστοῦ

Μαχόμενη Θεολογία. Περιεχόμενα. 1. Τί πολίτες θέλει ἡ σύγχρονη ἐξουσία; Μιά συνέντευξη γιά τά ναρκωτικά. 2. Ἡ σημασία τῆς Γεννήσεως τοῦ Χριστοῦ Μαχόμενη Θεολογία Περιεχόμενα Πρόλογος 1996 1. Τί πολίτες θέλει ἡ σύγχρονη ἐξουσία; Μιά συνέντευξη γιά τά ναρκωτικά 1997 2. Ἡ σημασία τῆς Γεννήσεως τοῦ Χριστοῦ 1998 3. Προβλήματα ἐκκλησιαστικῆς ζωῆς 4.

Διαβάστε περισσότερα

ΧΡΙΣΤΙΑΝΙΚΗ ΗΘΙΚΗ. Ενότητα 25: Ο ΚΙΝΔΥΝΟΣ ΤΟΥ ΦΟΝΤΑΜΕΝΤΑΛΙΣΜΟΥ. ΜΑΡΙΑ Κ. ΚΑΡΑΜΠΕΛΙΑ Τμήμα Ιερατικών Σπουδών

ΧΡΙΣΤΙΑΝΙΚΗ ΗΘΙΚΗ. Ενότητα 25: Ο ΚΙΝΔΥΝΟΣ ΤΟΥ ΦΟΝΤΑΜΕΝΤΑΛΙΣΜΟΥ. ΜΑΡΙΑ Κ. ΚΑΡΑΜΠΕΛΙΑ Τμήμα Ιερατικών Σπουδών ΧΡΙΣΤΙΑΝΙΚΗ ΗΘΙΚΗ Ενότητα 25: Ο ΚΙΝΔΥΝΟΣ ΤΟΥ ΦΟΝΤΑΜΕΝΤΑΛΙΣΜΟΥ ΜΑΡΙΑ Κ. ΚΑΡΑΜΠΕΛΙΑ Τμήμα Ιερατικών Σπουδών Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό υπόκειται σε άδειες χρήσης Creative Commons. Για εκπαιδευτικό

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΜΑΤΑ ΓΙΑ ΘΕΟΛΟΓΟΥΣ

ΘΕΜΑΤΑ ΓΙΑ ΘΕΟΛΟΓΟΥΣ ΘΕΜΑΤΑ ΓΙΑ ΘΕΟΛΟΓΟΥΣ Οι ερωτήσεις προέρχονται από την τράπεζα των χιλιάδων θεμάτων του γνωστικού αντικειμένου των θεολόγων που επιμελήθηκε η εξειδικευμένη ομάδα εισηγητών των Πανεπιστημιακών Φροντιστηρίων

Διαβάστε περισσότερα

Σᾶς εὐαγγελίζομαι τὸ χαρμόσυνο ἄγγελμα τῆς γεννήσεως τοῦ. Χριστοῦ, ποὺ ἀποτελεῖ τὴν κορυφαία πράξη τοῦ Θεοῦ νὰ σώσει τὸν

Σᾶς εὐαγγελίζομαι τὸ χαρμόσυνο ἄγγελμα τῆς γεννήσεως τοῦ. Χριστοῦ, ποὺ ἀποτελεῖ τὴν κορυφαία πράξη τοῦ Θεοῦ νὰ σώσει τὸν Χριστούγεννα 2013 Ἀρ. Πρωτ. 1157 Πρός τό Χριστεπώνυμο πλήρωμα τῆς καθ ἡμᾶς Ἱερᾶς Μητροπόλεως Χριστὸς γεννᾶται, δοξάσατε. Ἀδελφοί μου ἀγαπητοί, Σᾶς εὐαγγελίζομαι τὸ χαρμόσυνο ἄγγελμα τῆς γεννήσεως τοῦ Χριστοῦ,

Διαβάστε περισσότερα

Πατήρ Αβραάμ Μάθημα - Τρία Η ζωή του Αβραάμ: Σύγχρονη εφαρμογή. Οδηγός μελέτης

Πατήρ Αβραάμ Μάθημα - Τρία Η ζωή του Αβραάμ: Σύγχρονη εφαρμογή. Οδηγός μελέτης Πατήρ Αβραάμ Μάθημα - Τρία Η ζωή του Αβραάμ: Σύγχρονη εφαρμογή Οδηγός μελέτης Περιεχόμενα Περίγραμμα Ένα περίγραμμα του μαθήματος, Σημειώσεις Το περίγραμμα το μαθήματος; με αποσπάσματα και περιλήψεις του

Διαβάστε περισσότερα

ΤΟ ΚΉΡΥΓΜΑ ΚΑΙ ΤΑ ΘΑΎΜΑΤΑ ΜΈΣΑ ΑΠΌ ΤΗ ΛΑΤΡΕΊΑ

ΤΟ ΚΉΡΥΓΜΑ ΚΑΙ ΤΑ ΘΑΎΜΑΤΑ ΜΈΣΑ ΑΠΌ ΤΗ ΛΑΤΡΕΊΑ ΤΟ ΚΉΡΥΓΜΑ ΚΑΙ ΤΑ ΘΑΎΜΑΤΑ ΜΈΣΑ ΑΠΌ ΤΗ ΛΑΤΡΕΊΑ ΓΕΓΟΝΌΤΑ ΤΗς ΖΩΉς ΤΟΥ ΧΡΙΣΤΟΎ Ακίνητες γιορτές Κινητές γιορτές Χριστούγεννα Περιτομή Υπαπαντή Θεοφάνεια Μεταμόρφωση Είσοδος στα Ιεροσόλυμα Μυστικός Δείπνος

Διαβάστε περισσότερα

«ΟΡΘΟΔΟΞΙΑ ΚΑΙ ΔΙΑΘΡΗΣΚΕΙΑΚΟΣ ΔΙΑΛΟΓΟΣ» Γ. ΜΑΡΤΖΕΛΟΥ

«ΟΡΘΟΔΟΞΙΑ ΚΑΙ ΔΙΑΘΡΗΣΚΕΙΑΚΟΣ ΔΙΑΛΟΓΟΣ» Γ. ΜΑΡΤΖΕΛΟΥ Από τη Διακήρυξη της Διαθρησκειακής Συνάντησης στις Βρυξέλες το 2001 με θέμα «Η ειρήνη του Θεού εν τω κόσμο». Στη Διακήρυξη που βρήκε μεγάλη απήχηση, ιδιαίτερα στην οικουμενική προσπάθεια για την οικοδόμηση

Διαβάστε περισσότερα

Οι εικόνες της Ανάστασης στην Ορθόδοξη Βυζαντινή Αγιογραφία

Οι εικόνες της Ανάστασης στην Ορθόδοξη Βυζαντινή Αγιογραφία Οι εικόνες της Ανάστασης στην Ορθόδοξη Βυζαντινή Αγιογραφία Η γιορτή της Ανάστασης του Κυρίου είναι η σημαντικότερη, η λαμπρότερη, η πιο χαρούμενη μέρα μέσα στον εορταστικό κύκλο της Χριστιανοσύνης. Και

Διαβάστε περισσότερα

Οι άγιες εικόνες: έκφραση της πίστης.

Οι άγιες εικόνες: έκφραση της πίστης. Οι άγιες εικόνες: έκφραση της πίστης. Οι εικόνες αναπληρώνουν τα είδωλα και άρα αυτοί που τις προσκυνούν είναι ειδωλολάτρες.. Όμως δεν πρέπει να προσκυνούμε κατασκευάσματα των ανθρώπινων χεριών, αφού

Διαβάστε περισσότερα

Γράφουμε στον πίνακα τη λέξη κλειδί «φονταμενταλισμός», διαβάζουμε τις εργασίες και καταλήγουμε στον ορισμό της. (Με τον όρο φονταμενταλισμός

Γράφουμε στον πίνακα τη λέξη κλειδί «φονταμενταλισμός», διαβάζουμε τις εργασίες και καταλήγουμε στον ορισμό της. (Με τον όρο φονταμενταλισμός ΦΑΣΗ Β: 2 ο δίωρο Γράφουμε στον πίνακα τη λέξη κλειδί «φονταμενταλισμός», διαβάζουμε τις εργασίες και καταλήγουμε στον ορισμό της. (Με τον όρο φονταμενταλισμός (θεμελιωτισμός) εκφράζονται οι τάσεις εμμονής

Διαβάστε περισσότερα

Καλωσόρισμα στην Αρχιεπισκοπή, Λευκωσία 10.02.2012

Καλωσόρισμα στην Αρχιεπισκοπή, Λευκωσία 10.02.2012 ΠΟΙΜΑΝΤΙΚΗ ΕΠΙΣΚΕΨΗ ΣΤΗΝ ΚΥΠΡΟ ΤΟΥ ΜΑΚΑΡΙΟΤΑΤΟΥ MAR BECHARA BOUTROS RAI ΠΑΤΡΙΑΡΧΗ ΑΝΤΙΟΧΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΑΣΗΣ ΑΝΑΤΟΛΗΣ ΤΩΝ ΜΑΡΩΝΙΤΩΝ 10-11-12-13 ΦΕΒΡΟΥΑΡΙΟΥ 2012 Καλωσόρισμα στην Αρχιεπισκοπή, Λευκωσία 10.02.2012

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΣΧΑΛΙΟΣ ΕΓΚΥΚΛΙΟΣ Ο ΜΗΤΡΟΠΟΛΙΤΗΣ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΑΝΘΙΜΟΣ

ΠΑΣΧΑΛΙΟΣ ΕΓΚΥΚΛΙΟΣ Ο ΜΗΤΡΟΠΟΛΙΤΗΣ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΑΝΘΙΜΟΣ ΙΕΡΑ ΜΗΤΡΟΠΟΛΙΣ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ 2015 ἀριθμ. πρωτ.: 181.- ΑΓΙΟΝ ΠΑΣΧΑ 12 ΑΠΡΙΛΙΟΥ ΠΑΣΧΑΛΙΟΣ ΕΓΚΥΚΛΙΟΣ Ο ΜΗΤΡΟΠΟΛΙΤΗΣ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΑΝΘΙΜΟΣ Πρὸς τὸν ἱερὸ Κλῆρο καὶ τὸν εὐσεβῆ Λαὸ τῆς καθ ἡμᾶς Ἱερᾶς Μητροπόλεως

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΡΙΛΙΟΣ 2007. http://www.ecclesia.gr/greeknews/default.asp. Ευχές στον Μακαριώτατο. Αναζήτηση στο Αρχείο Ειδήσεων. ΑΡΧΕΙΟ ΕΙΔΗΣΕΩΝ --Επιλέξτε Μήνα--

ΑΠΡΙΛΙΟΣ 2007. http://www.ecclesia.gr/greeknews/default.asp. Ευχές στον Μακαριώτατο. Αναζήτηση στο Αρχείο Ειδήσεων. ΑΡΧΕΙΟ ΕΙΔΗΣΕΩΝ --Επιλέξτε Μήνα-- Σελίδα 1 από 5 ΑΡΧΕΙΟ ΕΙΔΗΣΕΩΝ --Επιλέξτε Μήνα-- Αναζήτηση στο Αρχείο Ειδήσεων Αναζήτηση ΑΠΡΙΛΙΟΣ 2007 Ευχές στον Μακαριώτατο Συνάντηση του Μακαριωτάτου με τον Πρόεδρο της Κυπριακής Δημοκρατίας Πληροφοριακό

Διαβάστε περισσότερα

ΙΕΡΑ ΜΗΤΡΟΠΟΛΙΣ ΣΥΡΟΥ

ΙΕΡΑ ΜΗΤΡΟΠΟΛΙΣ ΣΥΡΟΥ ΙΕΡΑ ΜΗΤΡΟΠΟΛΙΣ ΣΥΡΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΤΩΝ ΙΕΡΩΝ ΑΚΟΛΟΥΘΙΩΝ ΩΣ ΚΑΙ ΘΕΙΩΝ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΩΝ ΚΑΙ ΧΟΡΟΣΤΑΣΙΩΝ ΤΟΥ ΣΕΒΑΣΜΙΩΤΑΤΟΥ ΜΗΤΡΟΠΟΛΙΤΟΥ κ. ΔΩΡΟΘΕΟΥ Β' ΚΑΤΑ ΤΗΝ ΜΕΓΑΛΗ ΕΒΟΜΑΔΑ ΚΑΙ ΠΑΣΧΑ 2016 Ελογημένα μου παιδιά

Διαβάστε περισσότερα

Kalogirou, Dimitra. Neapolis University

Kalogirou, Dimitra. Neapolis University Neapolis University HEPHAESTUS Repository School of Health Sciences http://hephaestus.nup.ac.cy Master Degree Thesis 2015 þÿÿ¹ º ¹½É½¹º Â Ä ¾µ¹Â Äɽ þÿãä ÃŽ ÀĹº º±¹ ÃÄ ½ ɱ½ Kalogirou, Dimitra þÿ Á̳Á±¼¼±

Διαβάστε περισσότερα

ΘΡΗΣΚΕΥΤΙΚΟΣ ΤΟΥΡΙΣΜΟΣ. Της Μαρίας Αποστόλα

ΘΡΗΣΚΕΥΤΙΚΟΣ ΤΟΥΡΙΣΜΟΣ. Της Μαρίας Αποστόλα ΘΡΗΣΚΕΥΤΙΚΟΣ ΤΟΥΡΙΣΜΟΣ Της Μαρίας Αποστόλα Η Ελλάδα υπήρξε από τους πρώτους δέκτες του Χριστιανισμού και τα μνημεία της ελληνικής ορθοδοξίας αποτελούν αναπόσπαστο κομμάτι της εθνικής κληρονομιάς, αποτελώντας

Διαβάστε περισσότερα

Χριστιανική Γραμματεία ΙI

Χριστιανική Γραμματεία ΙI Χριστιανική Γραμματεία ΙI Ενότητα 1-Β Α7-8: Χριστολογία 4ου-5ου αιώνα Αναστάσιος Γ. Μαράς, Δρ Θ. Πρόγραμμα Ιερατικών Σπουδών Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό υπόκειται σε άδειες χρήσης Creative

Διαβάστε περισσότερα

Η ΙΣΟΤΗΤΑ ΤΩΝ ΔΥΟ ΦΥΛΩΝ ΣΤΗΝ ΧΡΙΣΤΙΑΝΙΚΗ ΕΚΚΛΗΣΙΑ ΒΡ5 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ

Η ΙΣΟΤΗΤΑ ΤΩΝ ΔΥΟ ΦΥΛΩΝ ΣΤΗΝ ΧΡΙΣΤΙΑΝΙΚΗ ΕΚΚΛΗΣΙΑ ΒΡ5 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ Η ΙΣΟΤΗΤΑ ΤΩΝ ΔΥΟ ΦΥΛΩΝ ΣΤΗΝ ΧΡΙΣΤΙΑΝΙΚΗ ΕΚΚΛΗΣΙΑ ΒΡ5 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ 1. Η ισότητα των δύο φύλων στην Παλαιά Διαθήκη. 2. Η ισότητα των δύο φύλων στην Καινή Διαθήκη. 3. Η ισότητα των δύο φύλων στην Εκκλησία

Διαβάστε περισσότερα

ΑΘ. ΧΑΡΧΑΛΑΚΗ ΚΑΤΑ ΤΟΝ ΕΟΡΤΑΣΜΟ ΤΗΣ ΕΠΕΤΕΙΟΥ ΤΗΣ

ΑΘ. ΧΑΡΧΑΛΑΚΗ ΚΑΤΑ ΤΟΝ ΕΟΡΤΑΣΜΟ ΤΗΣ ΕΠΕΤΕΙΟΥ ΤΗΣ ΠΑΝΥΓΗΡΙΚΗ ΟΜΙΛΙΑ ΔΗΜΑΡΧΟΥ ΚΥΘΗΡΩΝ κ. ΕΥΣΤΡΑΤΙΟΥ ΑΘ. ΧΑΡΧΑΛΑΚΗ ΚΑΤΑ ΤΟΝ ΕΟΡΤΑΣΜΟ ΤΗΣ ΕΠΕΤΕΙΟΥ ΤΗΣ 28 ης ΟΚΤΩΒΡΙΟΥ 1940 ΣΤΗΝ ΠΛΑΤΕΙΑ ΣΤΑΗ ΤΗΣ ΧΩΡΑΣ ΚΥΘΗΡΩΝ 1 ΚΥΘΗΡΑ, 28 η ΟΚΤΩΒΡΙΟΥ 2015 Σεβασμιώτατε Κύριε

Διαβάστε περισσότερα

ΧΡΙΣΤΙΑΝΙΚΗ ΗΘΙΚΗ. Ενότητα 26: ΕΚΚΛΗΣΙΑΤΙΚΗ ΑΚΡΙΒΕΙΑ ΚΑΙ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ. ΜΑΡΙΑ Κ. ΚΑΡΑΜΠΕΛΙΑ Τμήμα Ιερατικών Σπουδών

ΧΡΙΣΤΙΑΝΙΚΗ ΗΘΙΚΗ. Ενότητα 26: ΕΚΚΛΗΣΙΑΤΙΚΗ ΑΚΡΙΒΕΙΑ ΚΑΙ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ. ΜΑΡΙΑ Κ. ΚΑΡΑΜΠΕΛΙΑ Τμήμα Ιερατικών Σπουδών ΧΡΙΣΤΙΑΝΙΚΗ ΗΘΙΚΗ Ενότητα 26: ΕΚΚΛΗΣΙΑΤΙΚΗ ΑΚΡΙΒΕΙΑ ΚΑΙ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ ΜΑΡΙΑ Κ. ΚΑΡΑΜΠΕΛΙΑ Τμήμα Ιερατικών Σπουδών Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό υπόκειται σε άδειες χρήσης Creative Commons. Για

Διαβάστε περισσότερα

Αγάπη: όχι ευκαιρία για καλή πράξη, αλλά

Αγάπη: όχι ευκαιρία για καλή πράξη, αλλά Αγάπη: όχι ευκαιρία για καλή πράξη, αλλά π. Αλέξανδρου Σμέμαν Η επόμενη Κυριακή ονομάζεται Κυριακή της Απόκρεω γιατί στη διάρκεια της εβδομάδας που ακολουθεί αρχίζει μια περιορισμένη νηστεία αποχή κρέατος»

Διαβάστε περισσότερα

Η ΘΕΙΑ ΕΥΧΑΡΙΣΤΙΑ ΩΣ ΦΑΝΕΡΩΣΗ ΤΩΝ ΓΕΓΟΝΟΤΩΝ ΤΗΣ ΘΕΙΑΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑΣ (Μέρος 2 ο )

Η ΘΕΙΑ ΕΥΧΑΡΙΣΤΙΑ ΩΣ ΦΑΝΕΡΩΣΗ ΤΩΝ ΓΕΓΟΝΟΤΩΝ ΤΗΣ ΘΕΙΑΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑΣ (Μέρος 2 ο ) 1 Η ΘΕΙΑ ΕΥΧΑΡΙΣΤΙΑ ΩΣ ΦΑΝΕΡΩΣΗ ΤΩΝ ΓΕΓΟΝΟΤΩΝ ΤΗΣ ΘΕΙΑΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑΣ (Μέρος 2 ο ) Η Εκκλησία, στην οποία είναι ο χώρος που ενεργεί το Άγιο Πνεύμα, περιλαμβάνεται στη θεϊκή κυριαρχία πάνω στο χρόνο. Το έργο

Διαβάστε περισσότερα