Ουµπέρτο Έκο Φυτική και ανόργανη µνήµη : Το µέλλον των βιβλίων. Απόδοση στα ελληνικά: Ελένη Τουλούπη

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "Ουµπέρτο Έκο Φυτική και ανόργανη µνήµη : Το µέλλον των βιβλίων. Απόδοση στα ελληνικά: Ελένη Τουλούπη"

Transcript

1 Ουµπέρτο Έκο Φυτική και ανόργανη µνήµη : Το µέλλον των βιβλίων Απόδοση στα ελληνικά: Ελένη Τουλούπη (Η οµιλία δόθηκε την 1η Νοεµβρίου 2003 στη βιβλιοθήκη της Αλεξάνδρειας). Έχουµε τρεις τύπους µνήµης. Η πρώτη είναι η οργανική, δηλαδή η µνήµη που είναι φτιαγµένη από σάρκα και αίµα, αυτή την οποία διαχειρίζεται ο εγκέφαλός µου. Η δεύτερη είναι η ανόργανη, και µε αυτή την έννοια η ανθρωπότητα έχει γνωρίσει δύο είδη τέτοιας µνήµης : χιλιετίες πριν ήταν η µνήµη που αντιπροσωπευόταν από πήλινα πινακίδια και οβελίσκους, πολύ γνωστά σε αυτή τη χώρα, όπου οι άνθρωποι σκάλιζαν τα κείµενά τους. Και το δεύτερο είναι η ηλεκτρονική µνήµη των σηµερινών υπολογιστών, βασισµένη στη σιλικόνη. Αλλά γνωρίσαµε κι άλλο ένα είδος µνήµης, την φυτική, αυτή που αντιπροσώπευαν οι πρώτοι πάπυροι, πάλι πολύ γνωστοί σε αυτή τη χώρα, και µετά τα βιβλία, φτιαγµένα από χαρτί. Αφήστε µε να αγνοήσω το γεγονός ότι σε µια συγκεκριµένη στιγµή το χαρτί των πρώτων γραπτών ήταν οργανικής προέλευσης, όπως και το ότι το πρώτο χαρτί ήταν φτιαγµένο από πανιά και όχι ξύλο. Ας µιλήσω για χάρη της απλότητας για την µνήµη για να χαρακτηρίσω τα βιβλία. Αυτό το µέρος υπήρξε και θα υπάρξει στο µέλλον αφιερωµένο στη διατήρηση των βιβλίων, µα είναι και θα παραµείνει ένας ναός της φυτικής µνήµης. Οι βιβλιοθήκες, στο πέρας των αιώνων, υπήρξαν ο πιο σηµαντικός τρόπος διατήρησης της συλλογικής µας σοφίας. Υπήρξαν και ακόµα υπάρχουν ένα είδος παγκόσµιου εγκεφάλου όπου µπορούµε να ανακαλέσουµε ό,τι ξεχάσαµε και ό,τι δεν ξέρουµε ήδη. Αν µου επιτρέπετε να χρησιµοποιήσω µια τέτοια µεταφορά, µια βιβλιοθήκη είναι η καλύτερη µίµηση που έγινε ποτέ ενός θεϊκού µυαλού, από ανθρώπινα όντα, όπου όλο το σύµπαν γίνεται ορατό και αντιληπτό την ίδια στιγµή. Ένα άτοµο που θα µπορούσε να αποθηκεύσει στο µυαλό του/της τις πληροφορίες που του παρέχει µια σπουδαία βιβλιοθήκη, θα µπορούσε να ξεπεράσει κατά κάποιο τρόπο το µυαλό του Θεού. Με άλλα λόγια, εφεύραµε τις βιβλιοθήκες γιατί ξέρουµε πως δεν έχουµε θεϊκές δυνάµεις αλλά προσπαθούµε να κάνουµε ό,τι µπορούµε για να τις µιµηθούµε. Το να χτίσουµε ή καλύτερα να ξαναχτίσουµε µια από τις σπουδαιότερες βιβλιοθήκες του κόσµου µπορεί να ακούγεται σαν πρόκληση. Συµβαίνει συχνά, σε άρθρα εφηµερίδων ή σε ακαδηµαϊκά γραπτά, κάποιοι συγγραφείς µπροστά στη νέα εποχή του ιαδικτύου και των υπολογιστών, να µιλούν για ένα πιθανό θάνατο των βιβλίων. Αν τα βιβλία επρόκειτο να εξαφανιστούν, όπως έκαναν οι οβελίσκοι και τα πήλινα πινακίδια των αρχαίων πολιτισµών, αυτό δεν θα ήταν αρκετό για να καταστραφούν οι βιβλιοθήκες. Αντίθετα, θα έπρεπε να επιβιώσουν ως µουσεία που διατηρούν τα ευρήµατα του παρελθόντος, όπως διατηρείται σε µουσείο η λίθος Ροζέτα, µόνο και µόνο επειδή δεν είµαστε συνηθισµένοι στο να σκαλίζουµε τα κείµενά µας σε ανόργανες επιφάνειες. Παρόλα αυτά, ο έπαινός µου στις βιβλιοθήκες θα είναι ακόµα πιο 1

2 αισιόδοξος. Ανήκω στους ανθρώπους που πιστεύουν ακόµα πως τα τυπωµένα βιβλία έχουν µέλλον και ότι όλοι οι φόβοι σε σχέση µε την εξαφάνισή τους είναι µόνο ένα ακόµα παράδειγµα των φόβων και τρόµων της χιλιετίας σχετικά µε το τέλος κάποιου πράγµατος, συµπεριλαµβανοµένου και του κόσµου. Κατά τη διάρκεια πολλών συνεντεύξεων ήµουν υποχρεωµένος να απαντήσω σε ερωτήσεις του τύπου : «Θα κάνουν περιττά τα βιβλία τα νέα ηλεκτρονικά µέσα;», «Θα κάνει περιττή τη Λογοτεχνία το ιαδίκτυο;», «Θα εξαφανιστεί η ιδέα της συγγραφής από το νέο υπερκειµενικό πολιτισµό;». Όπως µπορείτε να δείτε, αν έχετε ένα ισορροπηµένο µυαλό, αυτές είναι διαφορετικές ερωτήσεις και, αναλογιζόµενοι το άγχος µε το οποίο τέθηκαν, κάποιος θα µπορούσε να σκεφτεί πως ο δηµοσιογράφος αισθάνεται ασφαλής όταν η απάντηση είναι «Όχι, ηρέµησε, όλα είναι ΟΚ». Λάθος. Αν τους πεις ότι τα βιβλία, η λογοτεχνία, η συγγραφή δεν θα εκλείψουν, δείχνουν απελπισµένοι. Πού είναι τότε το λαβράκι ; Να δηµοσιεύσεις ότι κάποιος που έχει κερδίσει Νόµπελ είναι νεκρό;, είναι νέο. Το να πεις ότι είναι µια χαρά και ζωντανό; δεν ενδιαφέρει κανέναν, εκτός από τον ίδιο, υποθέτω. Αυτό που θέλω να κάνω σήµερα είναι να προσπαθήσω να ξεµπερδέψω ένα κουβάρι από ανησυχίες για διαφορετικά προβλήµατα. Το να ξεκαθαρίσουµε τις απόψεις µας για αυτά τα διαφορετικά προβλήµατα, µπορεί να µας βοηθήσει να καταλάβουµε καλύτερα τι εννοούµε συνήθως µε τους όρους «βιβλίο, κείµενο, λογοτεχνία, ερµηνεία, κλπ». Έτσι θα δείτε πως από µια ανόητη ερώτηση µπορούν να προκύψουν πολλές σοφές απαντήσεις και αυτά είναι µάλλον η πολιτισµική λειτουργία των αφελών συνεντεύξεων. Ας ξεκινήσουµε µε µια αιγυπτιακή ιστορία, παρότι ειπώθηκε από έναν Έλληνα. Σύµφωνα µε τον Πλάτωνα (στον «Φαίδρο), όταν ο Ερµής, ο φερόµενος ως επινοητής της συγγραφής, παρουσίασε την επινόησή του στον Φαραώ Θαµούς, ο Φαραώ εγκωµίασε την τόσο πρωτάκουστη τεχνική, η οποί θα επέτρεπε στους ανθρώπους να θυµούνται ό,τι διαφορετικά θα ξεχνούσαν. Αλλά ο Φαραώ δεν ήταν τόσο χαρούµενος. «Επιδέξιε Θευθ - είπε- η µνήµη είναι ένα σπουδαίο δώρο που θα έπρεπε να µείνει ζωντανή µε την συνεχή άσκησή της. Με την εφεύρεσή σου, οι άνθρωποι δεν θα είναι πια αναγκασµένοι να εξασκούν τη µνήµη τους. Θα θυµούνται τα πράγµατα, όχι εξαιτίας µιας εσωτερικής προσπάθειας, αλλά χάρη στην απλή χρήση ενός εξωτερικού µέσου. Μπορούµε να κατανοήσουµε την ανησυχία του Φαραώ. Η γραφή, όπως κάθε νέα τεχνολογική ανακάλυψη, θα αποχαύνωνε την ανθρώπινη δύναµη, την οποία υποτίθεται θα αναπλήρωνε και θα ενδυνάµωνε. Η γραφή ήταν επικίνδυνη γιατί θα µείωνε τις δυνάµεις του µυαλού, προσφέροντας στους ανθρώπους µια πετρωµένη ψυχή, µια καρικατούρα του µυαλού, µια ανόργανη µνήµη. Το κείµενο του Πλάτωνα είναι ειρωνικό, φυσικά. Ο Πλάτωνας έγραφε τα επιχειρήµατά του ενάντια στο γράψιµο. Αλλά προσποιούταν ότι ο λόγος του λεγόταν από τον Σωκράτη, ο οποίος δεν έγραφε (µια και δεν εξέδιδε, χάθηκε στην πορεία του ακαδηµαϊκού του αγώνα). 2

3 Στις µέρες µας, κανείς δε µοιράζεται την ανησυχία του Φαραώ, για δύο πολύ απλούς λόγους. Πρώτα απ όλα, ξέρουµε ότι τα βιβλία δεν είναι ένας τρόπος για να κάνουµε τους άλλους να σκέφτονται στη θέση µας. Αντίθετα είναι µηχανές που προκαλούν ακόµα πιο πολλές σκέψεις. Μόνο µετά την ανακάλυψη της γραφής ήταν δυνατό να γραφτεί ένα τέτοιο έργο τέχνης για την αυθόρµητη µνήµη, όπως «Η αναζήτηση του χαµένου χρόνου» του Προυστ. εύτερον, αν µια φορά κι έναν καιρό, οι άνθρωποι έπρεπε να εξασκούν τη µνήµη τους για να θυµούνται πράγµατα, µετά την ανακάλυψη της γραφής έπρεπε να εξασκούν τη µνήµη τους επιπλέον για να θυµούνται αυτά που είναι γραµµένα στα βιβλία. Τα βιβλία βελτιώνουν και κινητοποιούν τη µνήµη. εν τη ναρκώνουν. Παρόλα αυτά, ο Φαραώ εξέφραζε έναν αιώνιο φόβο. Τον φόβο ότι ένα νέο τεχνολογικό επίτευγµα µπορούσε να σκοτώσει κάτι που θεωρούµε πολύτιµο και γόνιµο. Χρησιµοποίησα το ρήµα «σκοτώνω» επίτηδες µια και αιώνες µετά ο Ουγκώ στην «Παναγία των Παρισίων», διηγήθηκε την ιστορία ενός ιερέα, του Κλοντ Φρόλο, οποίος κοιτούσε λυπηµένος τους πύργους του καθεδρικού του ναού. Η ιστορία αυτή λαµβάνει χώρα στον ΧV αιώνα, µετά την ανακάλυψη της τυπογραφίας. Πριν από αυτό, τα χειρόγραφα προορίζονταν σε ένα περιορισµένο αριθµό µορφωµένων ανθρώπων, αλλά ο µόνος τρόπος για να διδαχθούν οι µάζες για τις ιστορίες της Βίβλου, τη ζωή του Χριστού και των Αγίων, τις ηθικές αρχές, ακόµα και τα γεγονότα της εθνικής ιστορίας ή και τα πιο απλά νοήµατα της γεωγραφίας ή των θετικών επιστηµών (τη φύση άγνωστων ανθρώπων και τα γνωρίσµατα των φυτών και των πετρωµάτων), ήταν οι εικόνες ενός καθεδρικού. Ένας µεσαιωνικός καθεδρικός ήταν ένα είδος µόνιµου και αµετάβλητου τηλεοπτικού προγράµµατος, το οποίο θα έλεγε στους ανθρώπους τα πάντα, απαραίτητο οχυρό για την καθηµερινότητά τους και την αιώνια ζωή. Τώρα ο Φρόλο έχει στο τραπέζι του ένα τυπωµένο βιβλίο και ψιθυρίζει «Ceci tuera cela», «αυτό θα σκοτώσει το άλλο». (Το βιβλίο θα σκοτώσει τον καθεδρικό, το αλφάβητο θα σκοτώσει τις εικόνες). Το βιβλίο θα αποσπάσει τους ανθρώπους από τις πιο σηµαντικές αξίες τους, ενθαρρύνοντας τις αχρείαστες πληροφορίες, µια ελεύθερη απόδοση των Γραφών, µια παράλογη περιέργεια. Κατά τη διάρκεια της δεκαετίας του 60, ο Μάρσαλ Μακ Λιούαν, έγραψε το «Ο Γαλαξίας του Γουτεµβέργιου», όπου ανακοίνωσε πως ο γραµµικός τρόπος σκέψης που υποστηρίχθηκε από την ανακάλυψη της τυπογραφίας, ήταν στα πρόθυρα του να αντικατασταθεί από έναν πιο σφαιρικό τρόπο αντίληψης και κατανόησης µέσω των εικόνων της τηλεόρασης ή άλλου είδους ηλεκτρονικών συσκευών. Αν όχι ο Μακ Λιούαν, πολλοί από τους αναγνώστες έδειξαν µε το δάχτυλό τους πρώτα µια οθόνη τηλεόρασης και µετά ένα τυπωµένο βιβλίο λέγοντας «αυτό θα σκοτώσει το άλλο». Αν ο Μακ Λιούαν έµενε λίγο ακόµα ανάµεσά µας, θα ήταν ο πρώτος που θα έγραφε κάτι σαν το «Ο Γουτεµβέργιος ξαναχτυπά». Φυσικά ο υπολογιστής είναι ένα εργαλείο µέσω του οποίου κάποιος µπορεί να παράγει και να επεξεργαστεί εικόνες, σίγουρα οι οδηγίες δίνονται µε τη βοήθεια των εικονιδίων. Αλλά βέβαια ο υπολογιστής εξίσου έγινε πρώτα από όλα ένα εργαλείο που χρησιµοποιεί το αλφάβητο. Στην οθόνη του 3

4 τρέχουν λέξεις, γραµµές και προκειµένου να χρησιµοποιήσεις έναν υπολογιστή πρέπει να µπορείς να διαβάζεις και να γράφεις. Υπάρχουν διαφορές ανάµεσα στον πρώτο «Γαλαξία του Γουτεµβέργιου» και τον δεύτερο; Πολλές. Πρώτα από όλα ήταν µόνο ο αρχαίος επεξεργαστής λέξεων των αρχών της δεκαετίας του 80 που παρείχε ένα είδος γραµµικής γραπτής επικοινωνίας. Σήµερα οι υπολογιστές δεν είναι πια γραµµικά, αφού παρουσιάζουν µια δοµή υποκειµενική. Όλως περιέργως, ο υπολογιστής γεννήθηκε σαν µηχανή Τούρινγκ, ικανός να κάνει µόνο ένα βήµα τη φορά, και στην ουσία, στο βάθος της λειτουργίας του ακόµα δουλεύει µε αυτό τον τρόπο, µε ένα δυαδικό λογισµικό, 0-1, 0-1. Παρόλα αυτά η απόδοσή του δεν είναι πια γραµµική, είναι µια έκρηξη σηµειολογικών πυροτεχνηµάτων, το µοντέλο του δεν είναι τόσο πολύ µια ίσια γραµµή αλλά ένας πραγµατικός γαλαξίας όπου ο καθένας µπορεί να σχεδιάσει αναπάντεχες συνδέσεις µεταξύ διαφορετικών αστεριών, έτσι ώστε να δηµιουργήσουν καινούριες ουράνιες εικόνες σε κάθε νέα πλοήγηση. Αλλά είναι ακριβώς σε αυτό το σηµείο που η δική µας δραστηριότητα πρέπει να αρχίσει, γιατί µε την υπερκειµενική δοµή συνήθως εννοούµε δύο πολύ διαφορετικά φαινόµενα. 1. Το κειµενικό υπερκείµενο. Σε ένα παραδοσιακό βιβλίο κάποιος πρέπει να διαβάσει από τα αριστερά προς τα δεξιά (ή δεξιά προς τα αριστερά ή από πάνω προς τα κάτω ανάλογα µε τις διαφορετικές κουλτούρες ) σε µια γραµµική µορφή. Κάποιος µπορεί προφανώς να περάσει κάποιες σελίδες, κάποιος αφού έχει φτάσει στη σελ µπορεί να γυρίσει πίσω να τσεκάρει ή να ξαναδιαβάσει κάτι στη σελ. 20 αλλά αυτό απαιτεί φυσική εργασία. Αντίθετα ένα υπερκειµενικό κείµενο είναι ένα πολυδιάστατο δίκτυο ή ένας λαβύρινθος στον οποίο κάθε σηµείο µπορεί ενδεχοµένως να συνδεθεί µε έναν άλλο. 2. Το συστηµικό υπερκείµενο. Το WWW είναι η Μεγάλη Μητέρα Όλων των Υπερκειµένων, µια παγκόσµια βιβλιοθήκη όπου µπορείς ή θα µπορείς σε µικρό χρονικό διάστηµα να µαζέψεις όλα τα βιβλία που επιθυµείς. Το Web είναι το γενικό σύστηµα όλων των υπαρχόντων υπερκειµένων. Μια τέτοια διαφορά µεταξύ κειµένου και συστήµατος είναι εξαιρετικά σηµαντική και πρέπει να επανέλθουµε σε αυτήν για λίγο. Για την ώρα αφήστε µε να ξεκαθαρίσω την πιο αφελή από τις συχνά υποβληθείσες ερωτήσεις, στην οποία αυτή η διαφορα δεν είναι ακόµα ξεκάθαρη. Αλλά µόνο απαντώντας αυτή την ερώτηση, θα µπορέσουµε να ξεκαθαρίσουµε τα παραπάνω ζητήµατα. Η αφελής ερώτηση είναι η εξής : «Θα µπορέσουν οι δισκέτες, το ιαδίκτυο, τα συστήµατα πολυµέσων να κάνουν τα βιβλία να εξαφανιστούν;». Με αυτή την ερώτηση, φτάσαµε στο τελευταίο κεφάλαιο αυτής της «αυτό-θα-σκοτώσει-το-άλλο» ιστορίας µας. Αλλά ακόµα και αυτή η ερώτηση είναι µια µπερδεµένη ερώτηση, αφού µπορεί να διαµορφωθεί µε δύο διαφορετικούς τρόπους : α) «µπορεί να εξαφανιστούν τα βιβλία ως φυσικά αντικείµενα;» και β) «µπορούν τα βιβλία να εξαφανιστούν ως εικονικά αντικείµενα;» Ας απαντήσω την πρώτη ερώτηση. Ακόµα και µετά την ανακάλυψη της τυπογραφίας, τα βιβλία ποτέ δεν υπήρξαν τα µόνο µέσο απόκτησης πληροφοριών. Υπήρχαν οι ζωγραφιές, οι 4

5 τυπωµένες εικόνες, η προφορική διδασκαλία, κλπ. Απλά τα βιβλία αποδείχθηκαν ως το πιο κατάλληλο µέσο µετάδοσης πληροφοριών. Υπάρχουν δύο είδη βιβλίων: αυτά που προορίζονται για να διαβάσουµε και αυτά που προορίζονται για να τα συµβουλευτούµε. Όσον αφορά στα πρώτα, ο φυσιολογικός τρόπος για να τα διαβάσουµε είναι αυτός τον οποίο θα αποκαλούσα τον ιστορία εξιχνίασης. Ξεκινάς από την σελ.1, όπου ο συγγραφέας σου λέει πως ένα έγκληµα έγινε, ακολουθείς κάθε µονοπάτι της εξέλιξης µέχρι το τέλος και τελικά ανακαλύπτεις ότι ο ένοχος ήταν ο µπάτλερ. Τέλος του βιβλίου και τέλος της αναγνωστικής µας εµπειρίας. Ας σηµειωθεί πως και το ίδιο συµβαίνει όταν διαβάζετε µια φιλοσοφική διατριβή. Ο συγγραφέας ήθελε να ανοίξουµε το βιβλίο στην πρώτη του σελίδα, να ακολουθήσουµε τη σειρά των ερωτηµάτων που προτείνει, να δούµε πως φτάνει σε ορισµένα τελικά συµπεράσµατα. Φυσικά, µπορούµε να το ξαναδιαβάσουµε πηδώντας από τη µια σελίδα στην άλλη, προσπαθώντας να αποµονώσουµε, ας πούµε, κάθε αναφορά της λέξης «ιδέα» σε µια εργασία, περνώντας έτσι 100άδες σελίδες µε σκοπό να εστιάσουµε την προσοχή µας µόνο στα αποσπάσµατα που έχουν να κάνουν µε αυτή την έννοια, αλλά αυτοί είναι τρόποι διαβάσµατος που ο γράφων θα χαρακτήριζε αφύσικους. Έπειτα, είναι τα βιβλία που έχουµε για να τα συµβουλευόµαστε, όπως τα εγχειρίδια και οι εγκυκλοπαίδειες. Οι εγκυκλοπαίδειες συνελήφθησαν ως ιδέα µε σκοπό να τις συµβουλευόµαστε πάντα και ποτέ να µην τις διαβάζουµε από την πρώτη ως την τελευταία σελίδα. Ένας άνθρωπος που θα διάβαζε την Μπριττάνικα κάθε βράδυ πριν κοιµηθεί, από την πρώτη ως την τελευταία σελίδα, θα ήταν ένας κωµικός χαρακτήρας. Συνήθως κάποιος πιάνει έναν τόµο της εγκυκλοπαίδειας για να µάθει ή να θυµηθεί πότε πέθανε ο Ναπολέων ή ποιος είναι ο τύπος κάποιας χηµικής ένωσης. Οι λόγιοι χρησιµοποιούν εγκυκλοπαίδειες µε έναν πιο εκλεπτυσµένο τρόπο. Για παράδειγµα, αν θέλω να ξέρω αν ήταν πιθανό ή όχι να έχει γνωρίσει ο Ναπολέων τον Καντ, πρέπει να πάρω τον τόµο Κ και τον τόµο Ν της εγκυκλοπαίδειας µου : ανακαλύπτω ότι ο Ναπολέων γεννήθηκε το 1769 και πέθανε το 1821, ο Καντ γεννήθηκε το 1724 και πέθανε το 1804, όταν ο Ναπολέων ήταν ήδη αυτοκράτορας. εν είναι απίθανο να συναντήθηκαν. Πρέπει, κατά πάσα πιθανότητα, να συµβουλευτώ µια βιογραφία του Καντ ή του Ναπολέοντα αλλά σε µια τόσο σύντοµη βιογραφία του Ναπολέοντα, που γνώρισε τόσους ανθρώπους στη ζωή του, µπορεί να έχει παραληφθεί µια πιθανή συνάντησή του µε τον Καντ, ενώ σε µια βιογραφία του Καντ µια συνάντηση µε τον Ναπολέοντα θα έπρεπε να καταγραφεί. Εν συντοµία, πρέπει να ανατρέξω σε πολλά ράφια της βιβλιοθήκης µου, πρέπει να κρατήσω σηµειώσεις ώστε να συγκρίνω µετά όλες τις πληροφορίες που συγκέντρωσα. Με δυο λόγια, όλα αυτό θα µου κοστίσει κόπο. Με ένα υπερκείµενο, αντί για αυτά, µπορώ να πλοηγηθώ σε µια ολόκληρη εγκυκλοπαίδεια. Μπορώ να συσχετίσω ένα γεγονός που αναφέρεται στην αρχή µε µια σειρά από παρόµοια γεγονότα διασκορπισµένα σε όλο το κείµενο, µπορώ να συγκρίνω από την αρχή µέχρι το τέλος, µπορώ να ζητήσω µια λίστα όλων των λέξεων που ξεκινούν µε Α, µπορώ να ζητήσω όλες τις περιπτώσεις στις οποίες συνδέεται το όνοµα Ναπολέων µε το όνοµα Καντ, µπορώ να συγκρίνω τις ηµεροµηνίες 5

6 γέννησης και θανάτου τους µε δύο λόγια, µπορώ να κάνω τη δουλειά µου σε λίγα δευτερόλεπτα ή λεπτά. Τα υπερκείµενα θα αχρηστεύσουν σίγουρα τις εγκυκλοπαίδειες και τα εγχειρίδια. Παλιά ήταν δυνατό να έχεις µια ολόκληρη εγκυκλοπαίδεια σε ένα CDrom, σήµερα είναι δυνατό να την βρεις online, µε το πλεονέκτηµα ότι επιτρέπει την αντιπαράσταση γεγονότων και τη µη γραµµική ανάκτηση πληροφοριών. Το σύνολο των CD, συν τον υπολογιστή, θα καταλάβει το 1/5 του χώρου που θα καταλάµβανε µια εγκυκλοπαίδεια. Μια τυπωµένη εγκυκλοπαίδεια δεν µπορεί να µεταφερθεί το ίδιο εύκολα όσο ένα CD, δεν µπορεί να ανανεωθεί εύκολα. Τα ράφια που καταλαµβάνονται σήµερα στο σπίτι µου ή σε δηµόσιες βιβλιοθήκες από µέτρα και µέτρα εγκυκλοπαιδειών, θα µπορούσαν να εξαφανιστούν στο µέλλον και δε θα υπήρχε λόγος να παραπονεθεί κανείς για την εξαφάνισή τους αυτή. Ας θυµηθούµε ότι για πολλούς ανθρώπους µια πολύτοµη εγκυκλοπαίδεια είναι ένα άπιαστο όνειρο, όχι µόνο λόγω του κόστους της αλλά και λόγω του κόστους του τοίχου που θα την φιλοξενήσει. Προσωπικά, ξεκινώντας την καριέρα µου ως µεσαιωνιστής, θα ήθελα να έχω στο σπίτι µου τους 221 τόµους της Patrologia Latina του Migre. Είναι πολύ ακριβή αλλά θα µπορούσα να την αποκτήσω. Αυτό που δεν θα µπορούσα να αποκτήσω είναι ένα νέο διαµέρισµα όπου θα ήταν δυνατό να τοποθετήσω τους 221 τεράστιους τόµους χωρίς να είµαι υποχρεωµένος να εξαφανίσω τουλάχιστον άλλους 500 κανονικούς τόµους. Μπορεί ένα CD ή το διαδίκτυο να αντικαταστήσει τα βιβλία που έχουµε για να διαβάσουµε ; Ακόµα µια φορά, πρέπει να αποφασίσουµε αν η ερώτηση αφορά στα βιβλία ως πραγµατικά ή εικονικά αντικείµενα. Ας επανέλθουµε στο πραγµατικό πρόβληµα. Καλά νέα. Τα βιβλία θα παραµείνουν απαραίτητα όχι µόνο για τη λογοτεχνία, αλλά για κάθε περίπτωση όπου κάποιος πρέπει να διαβάσει προσεχτικά, όχι µόνο για να λάβει πληροφορίες αλλά και να στοχαστεί πάνω σε ένα θέµα. Το να διαβάσεις την οθόνη ενός υπολογιστή δεν είναι ίδιο µε το να διαβάσεις ένα βιβλίο. Σκεφτείτε τη διαδικασία για να µάθετε ένα καινούριο πρόγραµµα του υπολογιστή. Συνήθως το πρόγραµµα δείχνει στην οθόνη όλες τις πληροφορίες που χρειάζεσαι. Αλλά συνήθως οι χρήστες που θέλουν να µάθουν το πρόγραµµα, είτε τυπώνουν τις οδηγίες και τις διαβάζουν σα να ήταν βιβλία ή αγοράζουν ένα τυπωµένο εγχειρίδιο. Είναι πιθανό να συλλάβουµε µέσω ενός πολύ αναλυτικού οπτικού προγράµµατος πώς να τυπώσουµε και να δέσουµε ένα βιβλίο, αλλά για να πάρεις πληροφορίες για το πώς να γράψουµε (ή να χρησιµοποιήσουµε) ένα πρόγραµµα του υπολογιστή, χρειαζόµαστε ένα τυπωµένο εγχειρίδιο. Αφού έχω ξοδέψει όχι περισσότερες από 12 ώρες µπροστά στο πληκτρολόγιο, τα µάτια µου είναι σαν δύο µπαλάκια του τένις, και νιώθω την ανάγκη να ξαπλώσω αναπαυτικά σε µια πολυθρόνα και να διαβάσω µια εφηµερίδα ή ίσως και ένα καλό ποίηµα. Πιστεύω ότι οι υπολογιστές διαχέουν ένα καινούριο είδος µόρφωσης, αλλά είναι ανίκανοι να ικανοποιήσουν όλες τις πνευµατικές ανάγκες τις οποίες ερεθίζουν. Παρακαλώ θυµηθείτε πως και οι Εβραίοι και οι πρώτοι αραβικοί πολιτισµοί ήταν βασισµένοι σε ένα Βιβλίο και αυτό δεν είναι ανεξάρτητο από το γεγονός ότι ήταν και οι δύο νοµαδικοί λαοί. Οι Αιγύπτιοι µπορούσαν να σκαλίσουν τα αρχεία τους σε πέτρινους οβελίσκους, ο Μωυσής και ο 6

7 Μωάµεθ όµως δεν µπορούσαν. Αν θέλεις να διασχίσεις την Ερυθρά Θάλασσα ή να φύγεις από την Αραβική Χερσόνησο για την Ισπανία ή ανατολικότερα, ένας πάπυρος είναι πιο πρακτικός για την καταγραφή και µεταφορά της Βίβλου ή του Κορανίου σε σχέση µε έναν οβελίσκο. Και αυτός είναι ο λόγος για τον οποίο οι δύο πολιτισµοί που βασίζονταν σε ένα βιβλίο προτιµούσαν τη γραφή από τις εικόνες. Αλλά τα βιβλία έχουν κι άλλο ένα πλεονέκτηµα σε σχέση µε τους υπολογιστές. Παρότι είναι τυπωµένα σε µοντέρνο χαρτί, που κρατάει µόνο 70 χρόνια περίπου, είναι πιο ανθεκτικά. Επιπλέον, δεν κινδυνεύουν από πτώσης τάσης ή µπλακάουτ. Μέχρι σήµερα, τα βιβλία συνεχίζουν να αντιπροσωπεύουν τον πιο οικονοµικό και ευέλικτο τρόπο µεταφοράς πληροφορίας σε τόσο χαµηλό κόστος. Η επικοινωνία µέσω υπολογιστών ταξιδεύει πιο γρήγορα από σένα, ενώ τα βιβλία ταξιδεύουν µαζί σου και στη δική σου ταχύτητα. Αν ναυαγήσεις σε ένα έρηµο νησί, όπου δεν έχεις πουθενά τη δυνατότητα να βάλεις στην πρίζα έναν υπολογιστή, το βιβλίο σου είναι ένα πολύτιµο αντικείµενο. Ακόµα κι αν ο υπολογιστής σου έχει ηλιακές µπαταρίες, δεν µπορείς να διαβάσεις εύκολα ξαπλωµένος σε µια αιώρα. Τα βιβλία είναι ακόµα ο καλύτερος σύντροφος σε ένα ναυάγιο. Ανήκουν σε αυτό τον τύπο εργαλείων, τα οποία, αφού ανακαλύφθηκαν, δεν βελτιώθηκαν παραπάνω, γιατί είναι εντάξει έτσι όπως ήταν από την αρχή : όπως το σφυρί, το µαχαίρι, το κουτάλι ή το ψαλίδι. Υπάρχουν όµως ακόµα δύο νέες εφευρέσεις στα πρόθυρα της βιοµηχανικής εκµετάλλευσης. Το ένα είναι η εκτύπωση κατά παραγγελία : αν κάποιος έχει σκανάρει τα βιβλία πολλών βιβλιοθηκών ή εκδοτικών οίκων, ένας αναγνώστης µπορεί να επιλέξει το βιβλίο που χρειάζεται, ο χειριστής πατάει ένα κουµπί και το µηχάνηµα εκτυπώνει σε χαρτί και δένει ένα µόνο αντίτυπο, έτσι όπως το θέλει ο αναγνώστης. Αυτό θα αλλάξει σίγουρα όλη την εκδοτική αγορά, ίσως να εξαφανίσει και τις βιβλιοθήκες, το µόνο µέρος όπου µπορεί κανείς να βρει βιβλία για να τα σκανάρει και να τα ξανατυπώσει. Απλά, το κάθε βιβλίο θα προσαρµόζεται στις επιθυµίες του αγοραστή, όπως συνέβαινε και µε τα αρχαία χειρόγραφα. Η δεύτερη εφεύρεση είναι το ηλεκτρονικό βιβλίο µε το οποίο, συνδέοντάς το κανείς µε το ιαδίκτυο, µπορεί να έχει ένα βιβλίο τυπωµένο σε αυτές τις σελίδες. Ακόµα και σε αυτή την περίπτωση εξακολουθούµε να έχουµε ένα βιβλίο τόσο διαφορετικό από τα δικά µας, όσο διαφορετικά είναι τα δικά µας από τα αρχαία χειρόγραφα σε περγαµηνές ή όπως το πρώτο έργο του Σαίξπηρ το 1623 είναι διαφορετικό από την τελευταία έκδοση των εκδόσεων Penguin. Παρόλα αυτά, µέχρι σήµερα, τα ηλεκτρονικά βιβλία δεν αποδείχθηκαν τόσο επιτυχηµένα εµπορικά όσο ήλπιζαν οι εφευρέτες τους. Άκουσα πως κάποιοι χάκερς, µεγαλωµένοι µε τους υπολογιστές και ασυνήθιστοι στο να ξεφυλλίζουν βιβλία, τελικά διάβασαν µεγάλα λογοτεχνικά αριστουργήµατα σε µορφή ηλεκτρονικού βιβλίου, αλλά πιστεύω ότι το φαινόµενο αυτό παραµένει πολύ περιορισµένο. Οι άνθρωποι δείχνουν να προτιµούν την παραδοσιακή ανάγνωση ενός ποιήµατος ή ενός µυθιστορήµατος σε κανονικό χαρτί. Τα ηλεκτρονικά βιβλία πιθανώς να αποδειχτούν χρήσιµα για να τα συµβουλευόµαστε για να πάρουµε πληροφορίες, όπως συµβαίνει µε τα λεξικά ή µε άλλα ειδικά έγγραφα. Πιθανότατα, θα βοηθήσουν µαθητές που 7

8 είναι υποχρεωµένοι να έχουν µαζί τους δέκα ή περισσότερα βιβλία όταν πηγαίνουν σχολείο, αλλά δεν θα αντικαταστήσουν άλλου είδους βιβλία που αγαπάµε να διαβάζουµε πριν κοιµηθούµε. Υπάρχουν πολλές νέες τεχνολογικές συσκευές που δεν αχρήστευσαν τις προηγούµενες. Τα αυτοκίνητα τρέχουν γρηγορότερα από τα ποδήλατα αλλά δεν εξαφάνισαν τα ποδήλατα και καµιά τεχνολογική βελτίωση δεν µπορεί να κάνει ένα ποδήλατο καλύτερο από ό,τι ήταν πριν. Η ιδέα ότι µια νέα τεχνολογία εξαφανίζει µια προηγούµενη είναι συχνά πολύ υπεραπλουστευµένη. Μετά την ανακάλυψη της φωτογραφίας, οι ζωγράφοι έπαψαν να νιώθουν υποχρεωµένοι να δουλεύουν ακόµα ως εργάτες που πρέπει να αναπαράγουν την πραγµατικότητα. Αλλά αυτό δε σηµαίνει πως η εφεύρεση του Νταγκέρ ενθάρρυνε µόνο την αφηρηµένη ζωγραφική. Υπάρχει ολόκληρη παράδοση στη µοντέρνα ζωγραφική, που δεν θα µπορούσε να υπάρξει χωρίς τα φωτογραφικά µοντέλα, όπως λ.χ. Ο υπερρεαλισµός. Η πραγµατικότητα ιδωµένη από τη µεριά του ζωγράφου µε µια φωτογραφική µατιά. Αυτό σηµαίνει πως στην ιστορία του πολιτισµού ποτέ δεν συνέβη απλά να «σκότωσε» ένα πράγµα κάτι άλλο. Σίγουρα όµως άλλαξε κάτι άλλο. Για να καταλήξουµε όσον αφορά στην αβασιµότητα της ιδέας της φυσικής εξαφάνισης των βιβλίων, ας πούµε ότι µερικές φορές ο φόβος αυτός δεν αφορά µόνο τα βιβλία αλλά γενικά κάθε τυπωµένο υλικό. Φευ, αν, κατά τύχη, κάποιος ήλπιζε ότι οι υπολογιστές, και ειδικότερα οι επεξεργαστές κειµένου, θα βοηθούσαν στην διάσωση των δασών, αυτό ήταν απλά ευσεβής πόθος. Οι υπολογιστές ενθαρρύνουν την παραγωγή του τυπωµένου υλικού. Τα κοµπιούτερ δηµιουργούν νέους τρόπους παραγωγής και διάδοσης τυπωµένων κειµένων. Για να ξαναδιαβάσουµε ένα κείµενο, και να το διορθώσουµε σωστά, αν δεν πρόκειται για ένα σύντοµο γράµµα, πρέπει να το εκτυπώσουµε, µετά να το ξαναδιαβάσουµε, µετά να το διορθώσουµε στον υπολογιστή και να το ξανατυπώσουµε. εν πιστεύω πως κάποιος είναι ικανός να γράψει ένα κείµενο εκατοντάδων σελίδων και να το διορθώσει χωρίς να το ξανατυπώσει πολλές φορές. Παρόλα αυτά υπάρχει σήµερα µια καινούρια άποψη στην ποιητική, σύµφωνα µε την οποία ακόµα και ένα βιβλίο-για-διάβασµα, ακόµα και ένα ποίηµα, µπορεί να µετατραπεί σε ένα υπερκείµενο. Σε αυτό το σηµείο µετατοπιζόµαστε στη δεύτερη ερώτηση, αφού το πρόβληµα δεν είναι πια (ή έστω όχι µόνο) φυσικό: αφορά στην ίδια τη φύση της δηµιουργικής δραστηριότητας, της αναγνωστικής διαδικασίας, και για να ξετυλίξουµε το κουβάρι των ερωτήσεων πρέπει πρώτα απ όλα να αποφασίσουµε τι εννοούµε µε τον όρο «υπερκειµενική σύνδεση» (Hypertextual link). Σηµειώστε ότι αν η ερώτηση αφορούσε την πιθανότητα ατέρµονων ή απεριόριστων ερµηνειών από την πλευρά του αναγνώστη, θα είχε πολύ λίγο να κάνει µε το πρόβληµα που συζητάµε. Αυτό έχει να κάνει µε την ποιητική του Τζόυς, που πίστευε για την Αγρύπνια για τον Φίννεγκαν ότι είναι ένα κείµενο που έπρεπε να διαβαστεί από έναν ιδανικό αναγνώστη ο οποίος έχει προσβληθεί από µια ιδανική αϋπνία. Αυτό θα αφορούσε τα όρια της ερµηνείας και τις περιπτώσεις της αποδοµητικής ανάγνωσης και της υπερερµηνείας, στα οποία αφιέρωσα άλλα γραπτά µου. Αυτό που είναι σήµερα στο µικροσκόπιο, είναι αυτές οι 8

9 περιπτώσεις στις οποίες η απεραντοσύνη ή έστω η αόριστη αφθονία ερµηνειών, δεν οφείλεται µόνο στην πρωτοβουλία του αναγνώστη, αλλά καλύτερα στην φυσική ευλυγισία του ίδιου του κειµένου, το οποίο παράγεται µόνο και µόνο για να ξαναγραφεί. Για να καταλάβουµε πως λειτουργούν τα κείµενα τέτοιου είδους, πρέπει να αποφασίσουµε κατά πόσον είναι περιορισµένο και συγκεκριµένο το σύµπαν των κειµένων για τα οποία συζητάµε, περιορισµένο αλλά εικονικά απεριόριστο, αόριστο αλλά περιορισµένο, απεριόριστο και αχανές. Πρώτα απ όλα, πρέπει να κάνουµε έναν προσεκτικό διαχωρισµό µεταξύ των συστηµάτων και των κειµένων. Ένα σύστηµα (λ.χ. Ένα γλωσσολογικό σύστηµα) είναι το σύνολο των πιθανοτήτων που δίνει µια φυσική γλώσσα. Ένας συγκεκριµένος αριθµός γραµµατικών κανόνων επιτρέπει στον οµιλητή να παράγει απεριόριστο αριθµό προτάσεων και κάθε γλωσσολογικό στοιχείο µπορεί να ερµηνευθεί µε άλλα γλωσσολογικά ή σηµειολογικά στοιχεία, µια λέξη µε έναν ορισµό, ένα γεγονός µε ένα παράδειγµα, ένα ζώο ή ένα λουλούδι µε µια εικόνα, κλπ, κλπ. Πάρτε ένα κανονικό εγκυκλοπαιδικό λεξικό. Μπορεί να ορίζει τον σκύλο ως θηλαστικό, και έτσι πρέπει να πας στο λήµµα «θηλαστικό» και αν εκεί τα θηλαστικά χαρακτηρίζονται ως ζώα κοκ, πρέπει να ψάξεις το λήµµα «ζώο», κλπ. Την ίδια στιγµή οι ιδιότητες του σκύλου µπορούν να δοθούν ως παράδειγµα µέσω εικόνων σκύλων διαφορετικής ράτσας, και αν λέγεται πως µια ράτσα ζει στη Λαπωνία πρέπει να ξέρεις που είναι Το σύστηµα είναι προκαθορισµένο (µια εγκυκλοπαίδεια είναι φυσικά περιορισµένη) αλλά εικονικά απεριόριστο µε την έννοια ότι µπορείς να γυρίζεις γύρω από αυτό ασταµάτητα µε µια κίνηση ad infinitum. Υπό αυτή την έννοια βέβαια όλα τα βιβλία περιλαµβάνονται µέσα σε ένα καλό λεξικό και µια καλή γραµµατική. Αν είσαι ικανός να χρησιµοποιήσεις σωστά ένα αγγλικό λεξικό, µπορείς να γράψεις τον Άµλετ, και είναι απλή τύχη ότι κάποιος τον έγραψε πριν από σένα. ώσε το ίδιο υπερκειµενικό σύστηµα στον Σαίξπηρ και σε έναν µαθητή και θα πρέπει να ακολουθήσουν την ίδια διαδικασία για να γράψουν το «Ρωµαίος και Ιουλιέτα». Οι Γραµµατικές, τα Λεξικά και οι Εγκυκλοπαίδειες είναι συστήµατα : χρησιµοποιώντας τα µπορείς να παράγεις όλα τα κείµενα που θέλεις. Αλλά ένα κείµενο δεν είναι ένα γλωσσολογικό ή ένα εγκυκλοπαιδικό σύστηµα. Ένα κείµενο που µας δίνεται µειώνει τις ατέρµονες ή ακαθόριστες πιθανότητες ενός συστήµατος να δηµιουργήσει ένα κλειστό σύµπαν. Αν προφέρω «Αυτό το πρωί πήρα για πρωινό», το λεξικό µου επιτρέπει να απαριθµήσω πολλά πιθανά αντικείµενα, υπό την προϋπόθεση να είναι οργανικά. Αλλά αν παράγω το κείµενό µου και προφέρω «Αυτό το πρωί πήρα για πρωινό ψωµί και βούτυρο», έχω αποκλείσει το τυρί, το χαβιάρι και τα µήλα. Ένα κείµενο ευνουχίζει τις απεριόριστες δυνατότητες ενός συστήµατος. Οι «Χίλιες και µια νύχτες» µπορούν να ερµηνευθούν µε πολλούς τρόπους, αλλά η ιστορία λαµβάνει χώρα στην Μέση Ανατολή και όχι στην Ιταλία, όπως και περιγράφει τα έργα του Αλί Μπαµπά ή της Σεχραζάτ και δεν αφορά σε έναν καπετάνιο αποφασισµένο να συλλάβει µια λευκή φάλαινα ή έναν ποιητή από την Τοσκάνη που επισκέπτεται την Κόλαση, το Καθαρτήριο και τον Παράδεισο Ας πάρουµε ένα παραµύθι, όπως την «Κοκκινοσκουφίτσα». Το κείµενο ξεκινάει µε ένα δεδοµένο αριθµό χαρακτήρων και καταστάσεων 9

10 (ένα µικρό κορίτσι, µια µητέρα, µια γιαγιά, ένα λύκο, ένα δάσος) και µέσα από µια σειρά συγκεκριµένων βηµάτων φτάνει σε µια λύση. Βέβαια, µπορείς να διαβάσεις το παραµύθι σαν µια αλληγορία και να αποδόσεις διαφορετικά ηθικά νοήµατα στα γεγονότα και στις πράξεις των ηρώων, αλλά δεν µπορείς να µετατρέψεις την Κοκκινοσκουφίτσα σε Σταχτοπούτα. Η «Αγρύπνια για τον Φίννεγκαν» είναι ανοιχτή σε πολλές ερµηνείες, αλλά είναι σίγουρο ότι δεν θα σου προσφέρει ποτέ την απόδειξη ενός θεωρήµατος ή την ολοκληρωµένη βιβλιογραφία του Γούντι Άλεν. Αυτό φαίνεται ασήµαντο αλλά το βασικό λάθος πολλών αποδοµιστών ήταν ότι πίστευαν πως µπορείς να κάνεις ό,τι θέλεις µε ένα κείµενο. Αυτό είναι σκανδαλωδώς λάθος. Τώρα ας υποθέσουµε ότι ένα συγκεκριµένο και περιορισµένο κείµενο είναι οργανωµένο υπερκειµενικά, από πολλές συνδέσεις που ενώνουν συγκεκριµένες λέξεις µε άλλες. Σε ένα λεξικό ή µια εγκυκλοπαίδεια η λέξη «λύκος» είναι ίσως συνδεδεµένη µε κάθε άλλη λέξη που είναι µέρος του πιθανού ορισµού ή περιγραφής της (ο λύκος είναι συνδεδεµένος µε το ζώο, το θηλαστικό, το άγριος, τα πόδια, τη γούνα, τα µάτια, τα δάση, τα ονόµατα των χωρών στις οποίες βρίσκονται λύκοι ). Στην Κοκκινοσκουφίτσα, ο λύκος µπορεί να συσχετιστεί µόνο µε τα αποσπάσµατα του κειµένου όπου εµφανίζεται ή αναφέρεται ρητά. Η σειρά των πιθανών συνδέσεων είναι περιορισµένη. Πώς µπορούν οι υπερκειµενικές στρατηγικές να «ανοίξουν» ένα συγκεκριµένο και περιορισµένο κείµενο; Η πρώτη δυνατότητα είναι να κάνουν το κείµενο φυσικά απεριόριστο, µε την έννοια ότι η ιστορία µπορεί να εµπλουτιστεί µε διαδοχικές συνεισφορές διαφορετικών συγγραφέων και σε ένα δεύτερο επίπεδο, επιτρέψτε µου να πω, είτε σε δύο είτε σε τρεις διαστάσεις. Εννοώ πως, αν πάρουµε ως παράδειγµα την «Κοκκινοσκουφίτσα», ο πρώτος συγγραφέας προτείνει µια αρχική συνθήκη (το κορίτσι µπαίνει στο δάσος) και διάφοροι άλλοι µπορούν να αναπτύξουν την ιστορία ο ένας µετά τον άλλο, και ειδικότερα, το κορίτσι δεν θα συναντά τον λύκο αλλά τον Αλί Μπαµπά, θα µπαίνουν και οι δύο σε ένα στοιχειωµένο κάστρο, εκεί θα συναντούν ένα µαγικό κροκόδειλο, κοκ, ώστε η ιστορία να µπορεί να συνεχίζεται για χρόνια. Αλλά µπορεί να είναι απεριόριστη και µε την έννοια ότι σε κάθε αφηγητική διακλάδωση (λ.χ.. Όταν το κορίτσι µπαίνει στο δάσος) πολλοί συγγραφείς µπορούν να κάνουν διαφορετικές επιλογές (για κάποιον από αυτούς θα συναντά τον Πινόκιο, για άλλον θα µεταµορφώνεται σε κύκνο, ή θα µπαίνει στις Πυραµίδες και θα ανακαλύπτει το θησαυρό του γιου του Τουταγχαµών). Αυτό σήµερα είναι εφικτό, και στο ιαδίκτυο µπορεί κανείς να βρει πολλά ενδιαφέροντα παραδείγµατα τέτοιων λογοτεχνικών παιχνιδιών. Είναι βέβαιο πως σε αυτό το σηµείο κάποιος µπορεί να αναρωτηθεί τι θα συµβεί µε την ίδια την έννοια της πατρότητας ενός κειµένου, από τη µια, και του έργου τέχνης, ως ενός οργανικού συνόλου, από την άλλη. Θέλω απλά να ενηµερώσω το κοινό µου πως αυτό έχει ήδη συµβεί στο παρελθόν χωρίς να επηρεάσει στο παραµικρό ούτε την πατρότητα των κειµένων αλλά ούτε και τα οργανικά σύνολα. Το πρώτο παράδειγµα είναι αυτό της Κοµέντια ντελ Άρτε : σε ένα «κανοβάτσο» (αυτό είναι η περίληψη της βασικής ιστορίας), κάθε παράσταση, ανάλογα µε τη διάθεση και τη 10

11 φαντασία των ηθοποιών, ήταν διαφορετική από τις άλλες, κι έτσι δεν µπορούµε να αναγνωρίσουµε ένα συγκεκριµένο έργο τέχνης, αποδιδόµενο σε έναν µόνο συγγραφέα, µε το όνοµα «Αρλεκίνο, υπηρέτης δυο αφεντάδων», αλλά µπορούµε µόνο να καταγράψουµε µια αδιάκοπη σειρά ερµηνειών σίγουρα διαφορετικών µεταξύ τους. Το τελευταίο παράδειγµα είναι µια ακολουθία τζαζ µουσικής. Πιστεύουµε ότι υπήρξε µια προνοµιούχα εκτέλεση του «Basin Street Blues», ενώ αργότερα διασώθηκε µόνο µια καταγεγραµµένη ηχογράφηση, αλλά ξέρουµε πως κάτι τέτοιο δεν είναι αλήθεια. Υπήρξαν τόσα «Basin Street Blues» όσες και οι ερµηνείες τους και θα υπάρχουν στο µέλλον ακόµα περισσότερες, φτάνει να συναντηθούν δύο ή περισσότεροι ερµηνευτές και να δοκιµάσουν ελεύθερα την προσωπική και ευφάνταστη εκδοχή τους για το πρωτότυπο θέµα. Αυτό που θέλω να πω είναι ότι είµαστε συνηθισµένοι στην απουσία της πατρότητας, µε την δηµοφιλή συλλογική τέχνη στην οποία κάθε συµµετέχων προσθέτει κάτι. Τέτοιοι τρόποι εφαρµογής ελεύθερης δηµιουργικότητας είναι καλοδεχούµενοι και αποτελούν µέρος του πολιτιστικού ιστού µιας κοινωνίας. Παρόλα αυτά, υπάρχει µια διαφορά ανάµεσα στην εφαρµογή της παραγωγής απεριόριστων και αχανών κειµένων και στην ύπαρξη ήδη έτοιµων κειµένων, τα οποία µπορούν πιθανά να ερµηνευθούν µε πολλούς τρόπους αλλά είναι φυσικά περιορισµένα. Στην ίδια σύγχρονη κουλτούρα δεχόµαστε και αξιολογούµε σύµφωνα µε διαφορετικά κριτήρια και µια νέα εκτέλεση της Πέµπτης του Μπετόβεν αλλά και µια του «Basin Street». Με αυτή την έννοια, δεν βλέπω πώς µπορεί το µαγευτικό παιχνίδι παραγωγής συλλογικών ατελείωτων ιστοριών στο ιαδίκτυο να µας στερήσει από την λογοτεχνία και την τέχνη γενικότερα. Πηγαίνουµε προς µια πιο απελευθερωµένη κοινωνία στην οποία η ελεύθερη δηµιουργικότητα θα συνυπάρχει µε την ερµηνεία ήδη γραµµένων κειµένων. Μου αρέσει αυτό. Αλλά δεν µπορώ να πω ότι αντικαταστήσαµε ένα παλιό πράγµα µε κάτι άλλο. Έχουµε και τα δυο, όξα τω Θεώ. Το ζάπινγκ στην τηλεόραση είναι ένα είδος δραστηριότητας που δεν έχει να κάνει σε τίποτα µε την παρακολούθηση µιας ταινίας. Ένα υπερκειµενικό εργαλείο που µας επιτρέπει να δηµιουργούµε νέα κείµενα δεν έχει να κάνει σε τίποτα µε την ικανότητά µας να ερµηνεύσουµε προϋπάρχοντα κείµενα. Προσπάθησα απεγνωσµένα να βρω ένα παράδειγµα απεριόριστου και περιορισµένου κειµένου, αλλά δεν βρήκα κάποιο ενδιαφέρον παράδειγµα. Μάλιστα, αν έχει κανείς ένα απεριόριστο αριθµό στοιχείων για να παίξει, γιατί να περιοριστεί στην παραγωγή ενός περιορισµένου σύµπαντος; Είναι ένα θεολογικό ζήτηµα, ένα είδος κοσµικού σπορ, στο οποίο κάποιος, ή ο Ένας, θα µπορούσε να εφαρµόσει κάθε δυνατή ερµηνεία, αλλά υποβάλει τον Εαυτό του σε έναν Κανόνα, δηλαδή, σε κάποια Όρια, και παράγει τελικά ένα πολύ µικρό και απλό σύµπαν. Επιτρέψτε µου παρόλα αυτά να ασχοληθώ µε µια ακόµα δυνατότητα, που µε την πρώτη µατιά υπόσχεται έναν απεριόριστο αριθµό δυνατοτήτων µε ένα συγκεκριµένο αριθµό στοιχείων (όπως κάθε σηµειωτικό σύστηµα), αλλά στην πραγµατικότητα προσφέρει µόνο µια ψευδαίσθηση ελευθερίας και δηµιουργικότητας. Ένα υπερκείµενο µπορεί να δώσει την ψευδαίσθηση του ανοίγµατος ακόµα και ενός κλειστού κειµένου : µια ιστορία εξιχνίασης µπορεί να δοµηθεί µε τέτοιο τρόπο ώστε οι αναγνώστες της να µπορούν να διαλέξουν 11

12 τη δική τους λύση, αποφασίζοντας στο τέλος αν ο ένοχος πρέπει να είναι ο µπάτλερ, ο επίσκοπος, ο ντετέκτιβ, ο αφηγητής, ο συγγραφέας ή ο αναγνώστης. Μπορούν να χτίσουν έτσι την δική τους ιστορία. Μια τέτοια ιδέα δεν είναι καινούρια. Πριν την ανακάλυψη των υπολογιστών, οι ποιητές και οι αφηγητές είχαν ονειρευτεί ένα εντελώς ανοιχτό κείµενο το οποίο οι αναγνώστες θα µπορούσαν να ξαναδηµιουργήσουν µε διαφορετικούς τρόπους. Τέτοια ήταν η ιδέα «του Βιβλίου», όπως το εξύµνησε ο Μαλλαρµέ. Ο Ρέιµοντ Κενό εφηύρε έναν συνδυαστικό αλγόριθµο χάρη στον οποίο ήταν δυνατό να δηµιουργηθούν, από µια σειρά περιορισµένων γραµµών, δισεκατοµµύρια ποιήµατα. Στις αρχές του 60 ο Μαξ Σαπόρτα έγραψε και εξέδωσε ένα µυθιστόρηµα του οποίου οι σελίδες µπορούσαν να αντικατασταθούν έτσι ώστε να δηµιουργούνται διαφορετικές ιστορίες και ο Νάνι Μπαλεστρίνι έδωσε σε έναν υπολογιστή µια ασυνάρτητη σειρά από στίχους για να τους συνδυάσει µε πολλούς τρόπους και να δηµιουργήσει έτσι µια σειρά από ποιήµατα. Πολλοί σύγχρονοι µουσικοί παρήγαγαν µουσικά θέµατα, που αν τα «µαγειρέψουµε», µπορούµε να δηµιουργήσουµε διάφορες µουσικά έργα. Όλα αυτά τα φυσικά ευέλικτα κείµενα πρέπει να δώσουν µια εντύπωση της απόλυτης ελευθερίας από την πλευρά του αναγνώστη. Αλλά είναι µόνο µια εντύπωση, µια ψευδαίσθηση ελευθερίας. Ο µόνος µηχανισµός που επιτρέπει σε κάποιον να παράγει απεριόριστα κείµενα µε έναν περιορισµένο αριθµό στοιχείων που προϋπάρχουν εδώ και καιρό είναι το αλφάβητο. Χρησιµοποιώντας ένα αλφάβητο, µε έναν µειωµένο αριθµό γραµµάτων, κάποιος µπορεί να παράγει, στ αλήθεια, δισεκατοµµύρια κείµενα, και αυτό είναι ακριβώς αυτό που έγινε από τον Όµηρο ως το σήµερα. Ένα κείµενο-ερέθισµα που µας παρέχει όχι γράµµατα, ούτε λέξεις, αλλά προκαθορισµένες ακολουθίες λέξεων ή σελίδων, δεν µας επιτρέπει να επινοήσουµε ό,τι θέλουµε. Είµαστε µόνο ελεύθεροι να µετακινήσουµε µεγάλα προκαθορισµένα κοµµάτια του κειµένου µε έναν µεγάλο αριθµό διαφορετικών τρόπων. Στην τελευταία διαχωριστική γραµµή της ελεύθερης προσαρµογής µιας γλώσσας, υπάρχει ένα κείµενο που ξεκινάει σαν κλειστό (ας πούµε η Κοκκινοσκουφίτσα ή Οι Χίλιες και µια Νύχτες) και που εγώ, ο αναγνώστης, µπορώ να αλλάξω σύµφωνα µε τις προτιµήσεις µου, εκπονώντας έτσι ένα δεύτερο κείµενο, που δεν είναι πια το πρωτότυπο, του οποίου ο συγγραφέας είµαι εγώ, παρότι η επικύρωση του ως πνευµατικής µου ιδιοκτησίας είναι ένα όπλο ενάντια στην έννοια της περιορισµένης πατρότητας. Το ιαδίκτυο είναι ανοιχτό για τέτοια πειράµατα, και τα περισσότερα από αυτά µπορούν να είναι όµορφα και ικανοποιητικά. Τίποτα δεν µας απαγορεύει να γράψουµε µια ιστορία όπου η Κοκκινοσκουφίτσα κατασπαράζει τον λύκο. Τίποτα δεν µας απαγορεύει να ενώσουµε διαφορετικές ιστορίες σε ένα είδος αφηγηµατικού συνονθυλεύµατος. Αλλά αυτό δεν έχει να κάνει µε την πραγµατική λειτουργία και την βαθιά γοητεία των βιβλίων. Ένα βιβλίο µας προσφέρει ένα κείµενο το οποίο, παρότι είναι ανοιχτό σε πολλαπλές ερµηνείες, µας λέει κάτι που δεν µπορεί να αλλάξει. Ας υποθέσουµε πως διαβάζετε το «Πόλεµος και Ειρήνη» του Τολστόι : εύχεστε απεγνωσµένα να µη δεχτεί η Νατάσα το φλερτ αυτού του άθλιου καθάρµατος, του Ανατόλι. Απελπισµένα εύχεστε να µην πεθάνει αυτός ο 12

13 υπέροχος άνθρωπος, ο πρίγκηπας Αντρέι και να ζήσει ευτυχισµένος µαζί µε τη Νατάσα για πάντα. Αν είχατε το «Πόλεµος και Ειρήνη» σε ένα υπερκειµενικό και διαδραστικό Cdrom, θα µπορούσατε να ξαναγράψετε την δική σας ιστορία, σύµφωνα µε τις επιθυµίες σας, θα µπορούσατε να φανταστείτε αµέτρητους «Πολέµους και Ειρήνες», όπου ο Πιερ Μπεσούκοφ κατορθώνει να σκοτώσει τον Ναπολέοντα ή, σύµφωνα µε τις επιθυµίες σας, ο Ναπολέων οπωσδήποτε νικά τον Στρατηγό Κουτούσοφ. Τι ελευθερία, τι ενθουσιασµός, πράγµατι! Κάθε Μπουβάρ ή Πεκούσετ θα µπορούσε να γίνει Φλωµπέρ! Αλίµονο, µε ένα ήδη γραµµένο βιβλίο (του οποίου η µοίρα είναι προκαθορισµένη από µια «καταπιεστική» συγγραφική απόφαση) δεν µπορούµε. Είµαστε υποχρεωµένοι να δεχτούµε τους νόµους της Μοίρας και να συνειδητοποιήσουµε ότι είµαστε ανίκανοι να αλλάξουµε το Πεπρωµένο. Ένα υπερκειµενικό και διαδραστικό µυθιστόρηµα µας επιτρέπει να εξασκήσουµε την ελευθερία και τη δηµιουργικότητα µας, και ελπίζω ότι µια τέτοια εφευρετική δραστηριότητα θα εφαρµόζεται και στα σχολεία στο µέλλον. Αλλά ο ήδη σίγουρα γραµµένος «Πόλεµος και Ειρήνη» δεν µας φέρνει αντιµέτωπους µε τις απεριόριστες δυνατότητες της φαντασίας µας, αλλά µε τους αυστηρούς νόµους που διέπουν τη Ζωή και τον Θάνατο. Στους «Άθλιους» του Βίκτορ Ουγκώ βρίσκουµε µια όµορφη περιγραφή της µάχης του Βατερλό. Το Βατερλό του Ουγκώ είναι το αντίθετο από αυτό του Σταντάλ. Ο Σταντάλ στο «Μοναστήρι της Πάρµας», βλέπει την µάχη µέσα από τα µάτια του ήρωά του, ο οποίος ζει το γεγονός από µέσα και δεν καταλαβαίνει την πολυπλοκότητα του. Αντίθετα, ο Ουγκό, περιγράφει τη µάχη από την οπτική γωνία του Θεού και την ακολουθεί σε κάθε λεπτοµέρεια, διέποντας µε την αφηγηµατική του µατιά όλη τη σκηνή. Ο Ουγκώ όχι µόνο ξέρει τι συνέβη, αλλά επίσης ξέρει τι θα µπορούσε να έχει συµβεί και δεν συνέβη. Ξέρει πως αν ο Ναπολέων γνώριζε ότι, πέρα από την κορυφή του όρους Saint Jean, υπήρχε ένας γκρεµός, το ιππικό του Στρατηγού Μιλό δεν θα είχε πέσει πάνω στο πεζικό του Αγγλικού Στρατού (αλλά ο πληροφοριοδότης του ήταν ασαφής ή απρόθυµος να µιλήσει). Ο Ουγκώ ξέρει πως αν ο βοσκός που οδήγησε τον Στρατηγό Φον Μπίλο είχε προτείνει µια διαφορετική διαδροµή, ο στρατός της Πρωσίας δεν θα είχε φτάσει έγκαιρα για να προκαλέσει τη γαλλική ήττα. Με ένα παιχνίδι ρόλων κάποιος θα µπορούσε να ξαναγράψει το Βατερλό ώστε ο Γκράουτσι να έφτανε µε τους άντρες του να σώσει τον Ναπολέοντα, αλλά η τραγική οµορφιά του Βατερλό του Ουγκώ είναι ότι οι αναγνώστες αισθάνονται πως τα πράγµατα έγιναν ανεξάρτητα από τις επιθυµίες τους. Η γοητεία της τραγικής λογοτεχνίας είναι ότι νιώθουµε ότι οι Ήρωές της θα µπορούσαν να αποφύγουν τη Μοίρα τους αλλά δεν τα κατάφεραν, λόγω της αδυναµίας τους, της περηφάνιας τους ή µιας έλλειψης διορατικότητας. Άλλωστε, ο Ουγκώ µας λέει : «Τέτοιος ίλιγγος, τέτοιο λάθος, τέτοια καταστροφή, τέτοια πτώση που άφησε εµβρόντητη ολόκληρη την Ιστορία, είναι κάτι χωρίς αιτία; Όχι η εξαφάνιση ενός τέτοιου σπουδαίου άνδρα ήταν απαραίτητη για τον ερχοµό του νέου αιώνα. Κάποιος, στον οποίο κανείς δεν µπορεί να αντιτεθεί, φρόντισε αυτό το γεγονός Ο Θεός πέρασε από εκεί, Dieu a pass`e.» 13

14 Αυτό είναι κάτι που µας λέει κάθε σπουδαίο βιβλίο, ο Θεός πέρασε από εκεί, και Αυτός πέρασε και για τον πιστό αλλά και τον άθρησκο. Υπάρχουν βιβλία που δεν µπορούµε να ξαναγράψουµε γιατί ο ρόλος τους είναι να µας διδάξουν για την Αναγκαιότητα, και µόνο αν τα σεβαστούµε όπως είναι, µπορούν να µας δώσουν αυτή τη σοφία. Το καταπιεστικό µάθηµά τους είναι απολύτως απαραίτητο για να φτάσουµε ένα υψηλότερο επίπεδο πνευµατικής και ηθικής ελευθερίας. Ελπίζω και εύχοµαι ότι η Αλεξανδρινή Βιβλιοθήκη θα συνεχίσει να µαζεύει και να αποθηκεύει τέτοιου είδους βιβλία ώστε να παρέχει στους νέους αναγνώστες την αναντικατάστατη εµπειρία της ανάγνωσής τους. Χρόνια πολλά σε αυτό το ναό της φυτικής µνήµης. 14

ΦΟΙΤΗΤΡΙΑ: ΠΑΤΣΑΤΖΑΚΗ ΕΛΕΝΗ, ΑΕΜ:3196 ΕΡΓΑΣΙΑ ΣΤΟ ΜΑΘΗΜΑ : ΥΕ258 ΕΝΑΛΛΑΚΤΙΚΕΣ ΜΟΡΦΕΣ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗΣ ΤΩΝ ΓΛΩΣΣΙΚΩΝ ΔΕΞΙΟΤΗΤΩΝ

ΦΟΙΤΗΤΡΙΑ: ΠΑΤΣΑΤΖΑΚΗ ΕΛΕΝΗ, ΑΕΜ:3196 ΕΡΓΑΣΙΑ ΣΤΟ ΜΑΘΗΜΑ : ΥΕ258 ΕΝΑΛΛΑΚΤΙΚΕΣ ΜΟΡΦΕΣ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗΣ ΤΩΝ ΓΛΩΣΣΙΚΩΝ ΔΕΞΙΟΤΗΤΩΝ 2015 ΕΡΓΑΣΙΑ ΣΤΟ ΜΑΘΗΜΑ : ΥΕ258 ΕΝΑΛΛΑΚΤΙΚΕΣ ΜΟΡΦΕΣ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗΣ ΤΩΝ ΓΛΩΣΣΙΚΩΝ ΔΕΞΙΟΤΗΤΩΝ ΦΟΙΤΗΤΡΙΑ: ΠΑΤΣΑΤΖΑΚΗ ΕΛΕΝΗ, ΑΕΜ:3196 ΕΠΙΒΛΕΠΟΥΣΑ ΚΑΘΗΓΗΤΡΙΑ: ΓΡΙΒΑ ΕΛΕΝΗ 5/2/2015 ΕΙΣΑΓΩΓΗ Αυτό το portfolio φτιάχτηκε

Διαβάστε περισσότερα

1 / 15 «ΟΙ ΓΛΩΣΣΕΣ ΚΑΙ ΕΓΩ» Ερωτηµατολόγιο για τους µαθητές της 3 ης Γυµνασίου. Μάρτιος 2007

1 / 15 «ΟΙ ΓΛΩΣΣΕΣ ΚΑΙ ΕΓΩ» Ερωτηµατολόγιο για τους µαθητές της 3 ης Γυµνασίου. Μάρτιος 2007 1 / 15 ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΑΝΟΙΚΤΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ Έρευνα υποστηριζόµενη από τη Γενική ιεύθυνση Εκπαίδευσης και Πολιτισµού της Ε.Ε., στο πλαίσιο του προγράµµατος Σωκράτης «ΟΙ ΓΛΩΣΣΕΣ ΚΑΙ ΕΓΩ» Ερωτηµατολόγιο

Διαβάστε περισσότερα

Το κορίτσι με τα πορτοκάλια. Εργασία Χριστουγέννων στο μάθημα της Λογοτεχνίας. [Σεμίραμις Αμπατζόγλου] [Γ'1 Γυμνασίου]

Το κορίτσι με τα πορτοκάλια. Εργασία Χριστουγέννων στο μάθημα της Λογοτεχνίας. [Σεμίραμις Αμπατζόγλου] [Γ'1 Γυμνασίου] Το κορίτσι με τα πορτοκάλια Εργασία Χριστουγέννων στο μάθημα της Λογοτεχνίας [Σεμίραμις Αμπατζόγλου] [Γ'1 Γυμνασίου] Εργασία Χριστουγέννων στο μάθημα της Λογοτεχνίας: Σεμίραμις Αμπατζόγλου Τάξη: Γ'1 Γυμνασίου

Διαβάστε περισσότερα

ΦΥΛΛΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ (ΦΑΣΗ 1 η )

ΦΥΛΛΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ (ΦΑΣΗ 1 η ) ΦΥΛΛΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ (ΦΑΣΗ 1 η ) 1 ΣΥΝΕΝΤΕΥΞΗ ΤΟΥ JACKSON POLLOCK ΣΤΟΝ ΔΗΜΟΣΙΟΓΡΑΦΟ WILLIAM WRIGHT ΤΟ ΚΑΛΟΚΑΙΡΙ ΤΟΥ 1950. Το καλοκαίρι του 1950 o δημοσιογράφος William Wright πήρε μια πολύ ενδιαφέρουσα ηχογραφημένη

Διαβάστε περισσότερα

Εντυπώσεις μαθητών σεμιναρίου Σώμα - Συναίσθημα - Νούς

Εντυπώσεις μαθητών σεμιναρίου Σώμα - Συναίσθημα - Νούς Εντυπώσεις μαθητών σεμιναρίου Σώμα - Συναίσθημα - Νούς A...Τα αισθήματα και η ενεργεία που δημιουργήθηκαν μέσα μου ήταν μοναδικά. Μέσα στο γαλάζιο αυτό αυγό, ένιωσα άτρωτος, γεμάτος χαρά και αυτοπεποίθηση.

Διαβάστε περισσότερα

Εισαγωγή. Ειρήνη Σταματούδη, LL.M., Ph.D. Διευθύντρια Ο.Π.Ι.

Εισαγωγή. Ειρήνη Σταματούδη, LL.M., Ph.D. Διευθύντρια Ο.Π.Ι. Εισαγωγή Ο οδηγός που κρατάς στα χέρια σου είναι μέρος μιας σειράς ενημερωτικών οδηγών του Οργανισμού Πνευματικής Ιδιοκτησίας. Σκοπό έχει να δώσει απαντήσεις σε κάποια βασικά ερωτήματα που μπορεί να έχεις

Διαβάστε περισσότερα

Σχολή Ι.Μ.Παναγιωτόπουλου Το κορίτσι με τα πορτοκάλια Του Γιοστέιν Γκάαρντερ Λογοτεχνικό ανάγνωσμα Χριστουγέννων 2014-2015

Σχολή Ι.Μ.Παναγιωτόπουλου Το κορίτσι με τα πορτοκάλια Του Γιοστέιν Γκάαρντερ Λογοτεχνικό ανάγνωσμα Χριστουγέννων 2014-2015 Σχολή Ι.Μ.Παναγιωτόπουλου Το κορίτσι με τα πορτοκάλια Του Γιοστέιν Γκάαρντερ Λογοτεχνικό ανάγνωσμα Χριστουγέννων 2014-2015 Δημητριάννα Σκουρτσή Γ2 Σχολικό έτος 2014-15 Τάξη Γ Γυμνασίου Λογοτεχνικό Εξωσχολικό

Διαβάστε περισσότερα

Σοφία Παράσχου. «Το χάνουμε!»

Σοφία Παράσχου. «Το χάνουμε!» 1 Σειρά Σπουργιτάκια Εκδόσεις Πατάκη «Το χάνουμε!» Σοφία Παράσχου Εικονογράφηση: Βαγγέλης Ελευθερίου Σελ. 52 Δραστηριότητες για Α & Β τάξη Συγγραφέας: Η Σοφία Παράσχου γεννήθηκε στην Κάρπαθο και ζει στην

Διαβάστε περισσότερα

1 / 13 «ΟΙ ΓΛΩΣΣΕΣ ΚΑΙ ΕΓΩ» Ερωτηµατολόγιο για τους µαθητές της 5 ης ηµοτικού. Μάρτιος 2007

1 / 13 «ΟΙ ΓΛΩΣΣΕΣ ΚΑΙ ΕΓΩ» Ερωτηµατολόγιο για τους µαθητές της 5 ης ηµοτικού. Μάρτιος 2007 1 / 13 ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΑΝΟΙΚΤΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ Έρευνα υποστηριζόµενη από τη Γενική ιεύθυνση Εκπαίδευσης και Πολιτισµού της Ε.Ε., στο πλαίσιο του προγράµµατος Σωκράτης «ΟΙ ΓΛΩΣΣΕΣ ΚΑΙ ΕΓΩ» Ερωτηµατολόγιο

Διαβάστε περισσότερα

Κείμενα Κατανόησης Γραπτού Λόγου

Κείμενα Κατανόησης Γραπτού Λόγου Κέντρο Ελληνικής Γλώσσας Πιστοποίηση Επάρκειας της Ελληνομάθειας 18 Ιανουαρίου 2013 A2 Κείμενα Κατανόησης Γραπτού Λόγου Διάρκεια Εξέτασης 30 λεπτά Διάρκεια Εξέτασης 30 λεπτά Ερώτημα 1 (7 μονάδες) Διαβάζετε

Διαβάστε περισσότερα

Το ψέμα είναι ένας εύκολος τρόπος να αποφύγεις την πραγματικότητα : συνέντευξη του Άγγελου Αγγέλου και της Έμης Σίνη στο elniplex

Το ψέμα είναι ένας εύκολος τρόπος να αποφύγεις την πραγματικότητα : συνέντευξη του Άγγελου Αγγέλου και της Έμης Σίνη στο elniplex Το ψέμα είναι ένας εύκολος τρόπος να αποφύγεις την πραγματικότητα : συνέντευξη του Άγγελου Αγγέλου και της Έμης Σίνη στο elniplex Η Έμη Σίνη μεγάλωσε στη Ρόδο, σπούδασε πολιτικός μηχανικός στο Μετσόβιο

Διαβάστε περισσότερα

Το Ηµερολόγιο των Μάγιας και τα Χρήµατα από τον ρ. Καρλ Τζοχάν Κάλλεµαν

Το Ηµερολόγιο των Μάγιας και τα Χρήµατα από τον ρ. Καρλ Τζοχάν Κάλλεµαν Το Ηµερολόγιο των Μάγιας και τα Χρήµατα Από τον ρ. Καρλ Τζοχάν Κάλλεµαν Λοιπόν, ήθελα να µιλήσω για δυο πράγµατα που νοµίζω δεν συνδέονται πάντα αλλά, πραγµατικά θα τους άξιζε µια σύνδεση. Το ένα είναι

Διαβάστε περισσότερα

Στέφανος Λίβος: «Η συγγραφή δεν είναι καθημερινή ανάγκη για μένα. Η έκφραση όμως είναι!»

Στέφανος Λίβος: «Η συγγραφή δεν είναι καθημερινή ανάγκη για μένα. Η έκφραση όμως είναι!» Ημερομηνία 27/4/2015 Μέσο Συντάκτης Link www.thinkover.gr Ανδριάνα Βούτου http://www.thinkover.gr/2015/04/27/stefanos-livos/ Στέφανος Λίβος: «Η συγγραφή δεν είναι καθημερινή ανάγκη για μένα. Η έκφραση

Διαβάστε περισσότερα

Ο συγγραφέας Θάνος Κονδύλης και το «Έγκλημα στην αρχαία Αμφίπολη Σάββατο, 10 Οκτωβρίου 2015-10:2

Ο συγγραφέας Θάνος Κονδύλης και το «Έγκλημα στην αρχαία Αμφίπολη Σάββατο, 10 Οκτωβρίου 2015-10:2 Ο συγγραφέας Θάνος Κονδύλης και το «Έγκλημα στην αρχαία Αμφίπολη Σάββατο, 10 Οκτωβρίου 2015-10:2 Συνέντευξη στη Μαίρη Γκαζιάνη «Τελικά οι σύγχρονοι Έλληνες φέρουμε στο αίμα μας το dna των αρχαίων προγόνων

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΟΔΡΑΣΗ ΑΠΟ ΤΗ ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΗ ΤΟΥ ΤΡΟΜΟΥ

ΑΠΟΔΡΑΣΗ ΑΠΟ ΤΗ ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΗ ΤΟΥ ΤΡΟΜΟΥ ΑΠΟΔΡΑΣΗ ΑΠΟ ΤΗ ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΗ ΤΟΥ ΤΡΟΜΟΥ - Α,α,α,α,α,α,α! ούρλιαξε η Νεφέλη - Τρομερό! συμπλήρωσε η Καλλιόπη - Ω, Θεέ μου! αναφώνησα εγώ - Απίστευτα τέλειο! είπε η Ειρήνη και όλες την κοιτάξαμε λες και είπε

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΓΑΣΙΕΣ. Α ομάδα. Αφού επιλέξεις τρία από τα παραπάνω αποσπάσματα που σε άγγιξαν περισσότερο, να καταγράψεις τις δικές σου σκέψεις.

ΕΡΓΑΣΙΕΣ. Α ομάδα. Αφού επιλέξεις τρία από τα παραπάνω αποσπάσματα που σε άγγιξαν περισσότερο, να καταγράψεις τις δικές σου σκέψεις. Α ομάδα ΕΡΓΑΣΙΕΣ 1. Η συγγραφέας του βιβλίου μοιράζεται μαζί μας πτυχές της ζωής κάποιων παιδιών, άλλοτε ευχάριστες και άλλοτε δυσάρεστες. α) Ποια πιστεύεις ότι είναι τα μηνύματα που θέλει να περάσει μέσα

Διαβάστε περισσότερα

Το ταξίδι στην 11η διάσταση

Το ταξίδι στην 11η διάσταση Το ταξίδι στην 11η διάσταση Το κείμενο αυτό δεν αντιπροσωπεύει το πώς παρουσιάζονται οι 11 διστάσεις βάση της θεωρίας των υπερχορδών! Είναι περισσότερο «τροφή για σκέψη» παρά επιστημονική άποψη. Οι σκέψεις

Διαβάστε περισσότερα

Αφροδίτη Βακάλη: «Σε όλες τις εποχές ο δρόμος της συγγραφής ήταν και είναι μοναχικός»

Αφροδίτη Βακάλη: «Σε όλες τις εποχές ο δρόμος της συγγραφής ήταν και είναι μοναχικός» Αφροδίτη Βακάλη: «Σε όλες τις εποχές ο δρόμος της συγγραφής ήταν και είναι μοναχικός» Η Αφροδίτη Βακάλη γεννήθηκε στην Αθήνα το 1965 και είναι εκπαιδευτικός. Σπούδασε Αγγλική Φιλολογία στο Πανεπιστήμιο

Διαβάστε περισσότερα

Οι ιχνηλάτες ταξιδεύουν σε άγνωστα νερά

Οι ιχνηλάτες ταξιδεύουν σε άγνωστα νερά Οι ιχνηλάτες ταξιδεύουν σε άγνωστα νερά Μια φορά κι έναν καιρό μια παρέα από μαθητές και μαθήτριες που αγαπούσαν την περιπέτεια και ήθελαν να γνωρίσουν τον κόσμο αποφάσισε να κάνει ένα ταξίδι μακρινό.

Διαβάστε περισσότερα

Από ξύλο και ασήμι φτιαγμένο το νέο βιβλίο της Δήμητρας Παπαναστασοπούλου

Από ξύλο και ασήμι φτιαγμένο το νέο βιβλίο της Δήμητρας Παπαναστασοπούλου Ημερομηνία 19/3/2015 Μέσο Συντάκτης Link artpress.sundaybloody.com Βασίλης Κάργας http://artpress.sundaybloody.com/?it_books=%ce%b1%cf%80%cf%8c- %CE%BE%CF%8D%CE%BB%CE%BF-%CE%BA%CE%B1%CE%B9- %CE%B1%CF%83%CE%AE%CE%BC%CE%B9-

Διαβάστε περισσότερα

Τα παιδιά δεν έπαψαν ποτέ να με εκπλήσσουν

Τα παιδιά δεν έπαψαν ποτέ να με εκπλήσσουν Τα παιδιά δεν έπαψαν ποτέ να με εκπλήσσουν Έχοντας μεγαλώσει με το Ουράνιο Τόξο, ο Χρήστος Δημόπουλος αποτελεί μία οικεία φιγούρα. Κάθε μέρα «έμπαινε» στο σπίτι, μας έλεγε ιστορίες, μας έδειχνε κατασκευές.

Διαβάστε περισσότερα

Η ζωή είναι αλλού. < <Ηλέκτρα>> Το διαδίκτυο είναι γλυκό. Προκαλεί όμως εθισμό. Γι αυτό πρέπει τα παιδιά. Να το χρησιμοποιούν σωστά

Η ζωή είναι αλλού. < <Ηλέκτρα>> Το διαδίκτυο είναι γλυκό. Προκαλεί όμως εθισμό. Γι αυτό πρέπει τα παιδιά. Να το χρησιμοποιούν σωστά Δράση 2 Σκοπός: Η αποτελεσματικότερη ενημέρωση των μαθητών σχετικά με όλα τα είδη συμπεριφορικού εθισμού και τις επιπτώσεις στην καθημερινή ζωή! Οι μαθητές εντοπίζουν και παρακολουθούν εκπαιδευτικά βίντεο,

Διαβάστε περισσότερα

Ο Καταστατικός Χάρτης της Γης

Ο Καταστατικός Χάρτης της Γης Ο Καταστατικός Χάρτης της Γης Προσαρµογή για παιδιά Εισαγωγή Η γη είναι το σπίτι µας - Ζούµε σε µια πολύ σηµαντική εποχή και πρέπει να προστατεύσουµε τη Γη. - Όλοι οι λαοί του κοσµού φτιάχνουν µια µεγάλη

Διαβάστε περισσότερα

Μεγάλο βραβείο, μεγάλοι μπελάδες. Μάνος Κοντολέων. Εικονογράφηση: Τέτη Σώλου

Μεγάλο βραβείο, μεγάλοι μπελάδες. Μάνος Κοντολέων. Εικονογράφηση: Τέτη Σώλου Συλλογή Περιστέρια 148 Εικονογράφηση εξωφύλλου: Εύη Τσακνιά 1. Το σωστό γράψιμο Έχεις προσέξει πως κάποια βιβλία παρακαλούμε να μην τελειώσουν ποτέ κι άλλα, πάλι, από την πρώτη κιόλας σελίδα τα βαριόμαστε;

Διαβάστε περισσότερα

ΗΛΕΚΤΡΟΝΙΚΗ ΑΠΟΔΕΛΤΙΩΣΗ

ΗΛΕΚΤΡΟΝΙΚΗ ΑΠΟΔΕΛΤΙΩΣΗ «Δεν γράφω για να είμαι αγαπητή» Βικτόρια Χίσλοπ: «Τον Ερντογάν τον φοβάμαι. Είναι δικτάτορας!» H Βικτόρια Χίσλοπ Η συγγραφέας Βικτόρια Χίσλοπ, γνωστή για «Το Νησί» που μεταφέρθηκε με μεγάλη επιτυχία στην

Διαβάστε περισσότερα

ΨΗΦΙΑΚΑ ΠΑΙΧΝΙΔΙΑ ΣΕ ΣΥΣΚΕΥΕΣ ΚΙΝΗΤΗΣ

ΨΗΦΙΑΚΑ ΠΑΙΧΝΙΔΙΑ ΣΕ ΣΥΣΚΕΥΕΣ ΚΙΝΗΤΗΣ 1 of 18 4/16/2015 4:11 PM ΨΗΦΙΑΚΑ ΠΑΙΧΝΙΔΙΑ ΣΕ ΣΥΣΚΕΥΕΣ ΚΙΝΗΤΗΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ Το ερωτηματολόγιο αυτό έχει διάφορες ενότητες για τα ψηφιακά παιχνίδια που παίζονται σε συσκευές κινητής τεχνολογίας και ειδικότερα

Διαβάστε περισσότερα

Τα παιδιά της Πρωτοβουλίας και η Δώρα Νιώπα γράφουν ένα παραμύθι - αντίδωρο

Τα παιδιά της Πρωτοβουλίας και η Δώρα Νιώπα γράφουν ένα παραμύθι - αντίδωρο Τα παιδιά της Πρωτοβουλίας και η Δώρα Νιώπα γράφουν ένα παραμύθι - αντίδωρο Ο Ηλίας ανεβαίνει Ψηλά Ψηλότερα Κάθε Μάρτιο, σε μια Χώρα Κοντινή, γινόταν μια Γιορτή! Η Γιορτή των Χαρταετών. Για πρώτη φορά,

Διαβάστε περισσότερα

Σόφη Θεοδωρίδου: "Αν δε συμπάσχεις με τους ήρωές σου, δεν είναι αληθινοί"

Σόφη Θεοδωρίδου: Αν δε συμπάσχεις με τους ήρωές σου, δεν είναι αληθινοί Σόφη Θεοδωρίδου: "Αν δε συμπάσχεις με τους ήρωές σου, δεν είναι αληθινοί" Το clickatlife επιλέγει ρήσεις από έντεκα συγγραφείς της παγκόσμιας κλασσικής λογοτεχνίας για να ανοίξει διάλογο με σύγχρονους

Διαβάστε περισσότερα

Τράντα Βασιλική Β εξάμηνο Ειδικής Αγωγής

Τράντα Βασιλική Β εξάμηνο Ειδικής Αγωγής Τράντα Βασιλική Β εξάμηνο Ειδικής Αγωγής Ο Μικρός Πρίγκιπας έφτασε στη γη. Εκεί είδε μπροστά του την αλεπού. - Καλημέρα, - Καλημέρα, απάντησε ο μικρός πρίγκιπας, ενώ έψαχνε να βρει από πού ακουγόταν η

Διαβάστε περισσότερα

ΟΥΙΛΙΑΜ ΛΑΝΤΕΪ συνέντευξη στον Ελπιδοφόρο Ιντζέμπελη

ΟΥΙΛΙΑΜ ΛΑΝΤΕΪ συνέντευξη στον Ελπιδοφόρο Ιντζέμπελη Ημερομηνία 25/2/2015 Μέσο Συντάκτης Link diastixo.gr Ελπιδοφόρος Ιντζέμπελης http://diastixo.gr/sinentefxeis/xenoi/3524-william-landay ΟΥΙΛΙΑΜ ΛΑΝΤΕΪ συνέντευξη στον Ελπιδοφόρο Ιντζέμπελη Δημοσιεύτηκε

Διαβάστε περισσότερα

«Πούλα τα όσο θες... πούλα ας πούµε το καλάµι από 200 ευρώ, 100. Κατάλαβες;»

«Πούλα τα όσο θες... πούλα ας πούµε το καλάµι από 200 ευρώ, 100. Κατάλαβες;» «Πούλα τα όσο θες... πούλα ας πούµε το καλάµι από 200 ευρώ, 100. Κατάλαβες;» Οπου (Α) ο καλούµενος - χρήστης της υπ' αριθ. 698... (µέλος της Χ.Α.) Οπου (Β) ο καλών Ηµεροµηνία: 20/09/2013 Εναρξη: 22:12':00''

Διαβάστε περισσότερα

1) Γιατί ασχοληθήκατε με το Έργο EduRom

1) Γιατί ασχοληθήκατε με το Έργο EduRom Στις 28 Φεβρουαρίου, δύο από τους εθελοντές του Edurom από το Μεσογειακό Σχολείο της Ταρραγόνα βρέθηκαν στην Ημέρα Εκπαίδευσης του «Δικτύου για τη δημοκρατική εκπαίδευση των ενηλίκων: μπροστά με τη δύναμη

Διαβάστε περισσότερα

Όλοι καλούμαστε να αντιμετωπίσουμε διάφορα συναισθήματα και διαθέσεις. Ορισμένες φορές νιώθουμε ευτυχισμένοι και ενθουσιασμένοι.

Όλοι καλούμαστε να αντιμετωπίσουμε διάφορα συναισθήματα και διαθέσεις. Ορισμένες φορές νιώθουμε ευτυχισμένοι και ενθουσιασμένοι. Μελαγχολία Το φυλλάδιο θα σου φανεί χρήσιμο στην περίπτωση που νιώθεις θλίψη ή μελαγχολία. Θα σε βοηθήσει να καταλάβεις αν έχεις συμπτώματα κατάθλιψης και πώς μπορείς να βοηθήσεις τον εαυτό σου ή κάποιον

Διαβάστε περισσότερα

Περιεχόμενα. Σελίδα 3 από 21

Περιεχόμενα. Σελίδα 3 από 21 Σελίδα 1 από 21 Σελίδα 2 από 21 Περιεχόμενα Κεφάλαιο 1 Χρήσεις του υπολογιστή... 4 Κεφάλαιο 2 Βασικά τμήματα υπολογιστή... 6 Κεφάλαιο 3 - Ασφάλεια... 9 Κεφάλαιο 4 - Ποντίκι... 11 Κεφάλαιο 5 - Πληκτρολόγιο...

Διαβάστε περισσότερα

Χριστούγεννα. Ελάτε να ζήσουμε τα. όπως πραγματικά έγιναν όπως τα γιορτάζει η εκκλησία μας όπως τα νιώθουν τα μικρά παιδιά

Χριστούγεννα. Ελάτε να ζήσουμε τα. όπως πραγματικά έγιναν όπως τα γιορτάζει η εκκλησία μας όπως τα νιώθουν τα μικρά παιδιά Ελάτε να ζήσουμε τα όπως πραγματικά έγιναν όπως τα γιορτάζει η εκκλησία μας όπως τα νιώθουν τα μικρά παιδιά Χριστούγεννα (μέσα από ιστορίες και χριστουγεννιάτικα παιχνίδια) 1 Στόχοι: Μέσα από διάφορες

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΕΙΣΑΓΩΓΗ 3 ΜΕΘΟ ΟΛΟΓΙΑ ΓΙΑ ΤΗΝ ΚΑΤΑΓΡΑΦΗ ΤΩΝ ΠΑΡΑΜΥΘΙΩΝ 4

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΕΙΣΑΓΩΓΗ 3 ΜΕΘΟ ΟΛΟΓΙΑ ΓΙΑ ΤΗΝ ΚΑΤΑΓΡΑΦΗ ΤΩΝ ΠΑΡΑΜΥΘΙΩΝ 4 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΕΙΣΑΓΩΓΗ 3 ΜΕΘΟ ΟΛΟΓΙΑ ΓΙΑ ΤΗΝ ΚΑΤΑΓΡΑΦΗ ΤΩΝ ΠΑΡΑΜΥΘΙΩΝ 4 ΠΗΓΕΣ ΑΝΑΖΗΤΗΣΗΣ 5 ΣΤΑ ΙΑ ΠΡΟΕΤΟΙΜΑΣΙΑΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΚΑΤΑΓΡΑΦΗ ΤΩΝ ΠΑΡΑΜΥΘΙΩΝ 6 ΤΡΟΠΟΣ ΚΑΤΑΓΡΑΦΗΣ 7 ΣΥΝΤΗΡΗΣΗ ΚΑΙ ΑΠΟΘΗΚΕΥΣΗ ΤΟΥ ΥΛΙΚΟΥ

Διαβάστε περισσότερα

«ΑΓΝΩΣΤΟΙ ΑΝΑΜΕΣΑ ΜΑΣ»

«ΑΓΝΩΣΤΟΙ ΑΝΑΜΕΣΑ ΜΑΣ» «ΑΓΝΩΣΤΟΙ ΑΝΑΜΕΣΑ ΜΑΣ» ΤΑΞΗ Γ1 2 ο Δ Σ ΓΕΡΑΚΑ ΔΑΣΚ:Αθ.Κέλλη ΘΕΩΡΗΤΙΚΗ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗ Κατά τη διάρκεια της περσινής σχολικής χρονιάς η τάξη μας ασχολήθηκε με την ανάγνωση και επεξεργασία λογοτεχνικών βιβλίων

Διαβάστε περισσότερα

Κατανόηση προφορικού λόγου

Κατανόηση προφορικού λόγου Κατανόηση προφορικού λόγου Επίπεδο Γ Δεύτερη διδακτική πρόταση Μυθολογία Ενδεικτική διάρκεια: Ομάδα-στόχος: Διδακτικός στόχος: Στρατηγικές: Υλικό: Ενσωμάτωση δραστηριοτήτων: 1 διδακτική ώρα έφηβοι και

Διαβάστε περισσότερα

Ερωτηματολόγιο Προγράμματος "Ασφαλώς Κυκλοφορώ" (αρχικό ερωτηματολόγιο) Για μαθητές Δ - Ε - ΣΤ Δημοτικού

Ερωτηματολόγιο Προγράμματος Ασφαλώς Κυκλοφορώ (αρχικό ερωτηματολόγιο) Για μαθητές Δ - Ε - ΣΤ Δημοτικού Ερωτηματολόγιο Προγράμματος "Ασφαλώς Κυκλοφορώ" (αρχικό ερωτηματολόγιο) Για μαθητές Δ - Ε - ΣΤ Δημοτικού Tάξη & Τμήμα:... Σχολείο:... Ημερομηνία:.../.../200... Όνομα:... Ερωτηματολόγιο Προγράμματος "Ασφαλώς

Διαβάστε περισσότερα

Πιάστε τους! Συλλογή Χελιδόνια Εκδόσεις Πατάκη

Πιάστε τους! Συλλογή Χελιδόνια Εκδόσεις Πατάκη Συλλογή Χελιδόνια Εκδόσεις Πατάκη Πιάστε τους! Φίλιππος Μανδηλαράς, Μαρία Παπαγιάννη Εικονογράφηση: Μιχάλης Κουντούρης Σελ. 260 Έπαινος Κύκλου του Ελληνικού Παιδικού Βιβλίου ραστηριότητες για την Ε & την

Διαβάστε περισσότερα

Δεκατέσσερις ιστορίες ζητούν συγγραφέα

Δεκατέσσερις ιστορίες ζητούν συγγραφέα ΓΙΩΡΓΟΣ Σ. ΔΡΟΥΛΙΑΣ Δεκατέσσερις ιστορίες ζητούν συγγραφέα Παραγωγή λόγου για την Ε και την ΣΤ Δημοτικού ΠΡΟΛΟΓΟΣ Για να κρατάς αυτό το βιβλίο στα χέρια σου, σημαίνει ότι θέλεις να μάθεις να εκφράζεσαι

Διαβάστε περισσότερα

Ο "Παραμυθάς" Νίκος Πιλάβιος στα Χανιά

Ο Παραμυθάς Νίκος Πιλάβιος στα Χανιά Ο "Παραμυθάς" Νίκος Πιλάβιος στα Χανιά 18 Ιαν 2014 Χανιά (18/1), Σταλός (19/1), Χανιά 18.01 έως 19.01 Ο "Παραμυθάς" Νίκος Πιλάβιος στα Χανιά Ο Παραμυθάς των παιδικών μας χρόνων έρχεται στην Κρήτη Όταν

Διαβάστε περισσότερα

Τα περισσότερα παιδιά έχουν κατοικίδια στην αυλή τους. Υπάρχουν πολλά αδέσποτα στο Δήμο που δηλητηριάζονται. Η επιθυμία των παιδιών να γνωρίσουν τα

Τα περισσότερα παιδιά έχουν κατοικίδια στην αυλή τους. Υπάρχουν πολλά αδέσποτα στο Δήμο που δηλητηριάζονται. Η επιθυμία των παιδιών να γνωρίσουν τα ΣΤ τάξη Δημοτικού Σχολείου Μακρυγιάλου 2009-2010 1 Τα περισσότερα παιδιά έχουν κατοικίδια στην αυλή τους. Υπάρχουν πολλά αδέσποτα στο Δήμο που δηλητηριάζονται. Η επιθυμία των παιδιών να γνωρίσουν τα άγρια

Διαβάστε περισσότερα

Στον κόσμο με την Thalya

Στον κόσμο με την Thalya Γρηγόρης Μπελαβίλας Στον κόσμο με την Thalya Συνέντευξη: Τσέκος Αθανάσιος Tι σάς κάνει να γράφετε μουσική? Ο βασικός λογος είναι ότι οι μουσικές που γράφω μού αρέσουν πολύ πιό πολύ από τίς μουσικές τών

Διαβάστε περισσότερα

Λένα Μαντά : «Προσπαθώ να μην πονέσω κάποιον, παρά να του οφείλω μια συγνώμη»

Λένα Μαντά : «Προσπαθώ να μην πονέσω κάποιον, παρά να του οφείλω μια συγνώμη» Λένα Μαντά : «Προσπαθώ να μην πονέσω κάποιον, παρά να του οφείλω μια συγνώμη» Συνέντευξη στην Ελευθερία Καμπούρογλου Το «Μια συγνώμη για το τέλος» είναι η νέα συγγραφική δουλειά της Λένας Μαντά, που μόλις

Διαβάστε περισσότερα

Οι αριθμοί σελίδων με έντονη γραφή δείχνουν τα κύρια κεφάλαια που σχετίζονται με το θέμα. ΣΧΕΣΗ ΜΕ ΜΑΘΗΜΑ

Οι αριθμοί σελίδων με έντονη γραφή δείχνουν τα κύρια κεφάλαια που σχετίζονται με το θέμα. ΣΧΕΣΗ ΜΕ ΜΑΘΗΜΑ Τί σε απασχολεί; Διάβασε τον κατάλογο που δίνουμε παρακάτω και, όταν συναντήσεις κάποιο θέμα που απασχολεί κι εσένα, πήγαινε στις σελίδες που αναφέρονται εκεί. Διάβασε τα κεφάλαια, που θα βρεις σ εκείνες

Διαβάστε περισσότερα

Την Τετάρτη 24 Σεπτεμβρίου στις 19.00 η Μάργκαρετ Ατγουντ θα μιλήσει στο Megaron Plus με θέμα «Δυστοπίες και η ελληνική επιρροή πάνω σε αυτές».

Την Τετάρτη 24 Σεπτεμβρίου στις 19.00 η Μάργκαρετ Ατγουντ θα μιλήσει στο Megaron Plus με θέμα «Δυστοπίες και η ελληνική επιρροή πάνω σε αυτές». ΜΑΡΓΚΑΡΕΤ ΑΤΓΟΥΝΤ Ο ταλαντούχος αναγνώστης ζει με το βιβλίο Ίσως η μεγαλύτερη εν ζωή συγγραφέας στην αγγλόφωνη λογοτεχνία. Για μένα, μια περίπτωση που στο μέλλον θα θεωρηθεί ατόπημα αν η Σουηδική Ακαδημία

Διαβάστε περισσότερα

«ΧΕΔΙΟ ΕΡΓΑΙΑ ΓΙΑ ΣΗΝ ΕΤΕΛΙΚΣΗ ΖΩΝΗ» Γούτου Ελένη (Β ΤΑΞΗ) ΣΟΧΟΙ. Άςκηςη ςτην αφήγηςη και τη δραματοποίηςη των μύθων.

«ΧΕΔΙΟ ΕΡΓΑΙΑ ΓΙΑ ΣΗΝ ΕΤΕΛΙΚΣΗ ΖΩΝΗ» Γούτου Ελένη (Β ΤΑΞΗ) ΣΟΧΟΙ. Άςκηςη ςτην αφήγηςη και τη δραματοποίηςη των μύθων. ΕΤΕΛΙΚΣΗ ΖΩΝΗ Α & Β ΣΑΞΗ 1 ο ΔΗΜΟΣΙΚΟ ΧΟΛΕΙΟ ΠΛΑΣΤΚΑΜΠΟΤ ΧΟΛΙΚΟ ΕΣΟ 2013-2014 «ΧΕΔΙΟ ΕΡΓΑΙΑ ΓΙΑ ΣΗΝ ΕΤΕΛΙΚΣΗ ΖΩΝΗ» ΘΕΜΑ: «ΑΙΣΩΠΟΥ ΜΥΘΟΙ» ΣΑΞΕΙ: Α & Β ΕΚΠΑΙΔΕΤΣΙΚΟΙ: Παρτάλα Μαριάνθη (Α ΤΑΞΗ) Γούτου Ελένη

Διαβάστε περισσότερα

Περιεχόµενα: 5 Ο στάδιο: γράφω και διαβάζω τρισύλλαβες λέξεις 6 ο στάδιο: γράφω και διαβάζω λέξεις που αρχίζουν µε φωνήεν 7 ο στάδιο: γράφω και διαβάζω λέξεις που έχουν τελικό σίγµα (-ς) 8 ο στάδιο: γράφω

Διαβάστε περισσότερα

Π Ι Σ Τ Ο Π Ο Ι Η Σ Η Ε Π Α Ρ Κ Ε Ι Α Σ Τ Η Σ ΕΛΛΗΝΟΜΑΘΕΙΑΣ Κ Α Τ Α Ν Ο Η Σ Η Π Ρ Ο Φ Ο Ρ Ι Κ Ο Υ Λ Ο Γ Ο Υ ΔΕΥΤΕΡΗ ΣΕΙΡΑ Δ Ε Ι Γ Μ Α Τ Ω Ν 02

Π Ι Σ Τ Ο Π Ο Ι Η Σ Η Ε Π Α Ρ Κ Ε Ι Α Σ Τ Η Σ ΕΛΛΗΝΟΜΑΘΕΙΑΣ Κ Α Τ Α Ν Ο Η Σ Η Π Ρ Ο Φ Ο Ρ Ι Κ Ο Υ Λ Ο Γ Ο Υ ΔΕΥΤΕΡΗ ΣΕΙΡΑ Δ Ε Ι Γ Μ Α Τ Ω Ν 02 Ε Π Α Ρ Κ Ε Ι Α Σ Τ Η Σ ΕΛΛΗΝΟΜΑΘΕΙΑΣ Κ Α Τ Α Ν Ο Η Σ Η Π Ρ Ο Φ Ο Ρ Ι Κ Ο Υ Λ Ο Γ Ο Υ ΔΕΥΤΕΡΗ ΣΕΙΡΑ Δ Ε Ι Γ Μ Α Τ Ω Ν 2 5 Μ 0 Ν Α Δ Ε Σ 1 Y Π Ο Υ Ρ Γ Ε Ι Ο Π Α Ι Δ Ε Ι Α Σ Κ Α Ι Θ Ρ Η Σ Κ Ε Υ Μ Α Τ Ω Ν

Διαβάστε περισσότερα

Π Ι Σ Τ Ο Π Ο Ι Η Σ Η Ε Π Α Ρ Κ Ε Ι Α Σ Τ Η Σ ΕΛΛΗΝΟΜΑΘΕΙΑΣ Κ Α Τ Α Ν Ο Η Σ Η Π Ρ Ο Φ Ο Ρ Ι Κ Ο Υ Λ Ο Γ Ο Υ Π Ρ Ω Τ Η Σ Ε Ι Ρ Α Δ Ε Ι Γ Μ Α Τ Ω Ν

Π Ι Σ Τ Ο Π Ο Ι Η Σ Η Ε Π Α Ρ Κ Ε Ι Α Σ Τ Η Σ ΕΛΛΗΝΟΜΑΘΕΙΑΣ Κ Α Τ Α Ν Ο Η Σ Η Π Ρ Ο Φ Ο Ρ Ι Κ Ο Υ Λ Ο Γ Ο Υ Π Ρ Ω Τ Η Σ Ε Ι Ρ Α Δ Ε Ι Γ Μ Α Τ Ω Ν Ε Π Α Ρ Κ Ε Ι Α Σ Τ Η Σ ΕΛΛΗΝΟΜΑΘΕΙΑΣ Κ Α Τ Α Ν Ο Η Σ Η Π Ρ Ο Φ Ο Ρ Ι Κ Ο Υ Λ Ο Γ Ο Υ Π Ρ Ω Τ Η Σ Ε Ι Ρ Α Δ Ε Ι Γ Μ Α Τ Ω Ν 2 5 Μ 0 Ν Α Δ Ε Σ 1 Y Π Ο Υ Ρ Γ Ε Ι Ο Π Α Ι Δ Ε Ι Α Σ Κ Α Ι Θ Ρ Η Σ Κ Ε Υ Μ Α

Διαβάστε περισσότερα

Θα σε βοηθούσε για παράδειγμα να γράψεις και εσύ μια λίστα με σκέψεις σαν αυτή που έκανε η Ζωή και εμφανίστηκε ο «Αγχολέων»!

Θα σε βοηθούσε για παράδειγμα να γράψεις και εσύ μια λίστα με σκέψεις σαν αυτή που έκανε η Ζωή και εμφανίστηκε ο «Αγχολέων»! Η Ζωή είναι 8 χρονών και πριν 3 χρόνια ο παιδιάτρος και οι γονείς της, της εξήγησαν πως έχει Νεανική Ιδιοπαθή Αρθρίτιδα. Από τότε η Ζωή κάνει όλα αυτά που τη συμβούλεψε ο παιδορευματολόγος της και είναι

Διαβάστε περισσότερα

KEΦΑΛΑΙΟ 1 AN HMΟΥΝ ΜΕΓΑΛΟΣ. Όταν είσαι μικρός ένα πράγμα είναι σίγουρο. Ότι θέλεις να μεγαλώσεις όσο πιο γρήγορα γίνεται.

KEΦΑΛΑΙΟ 1 AN HMΟΥΝ ΜΕΓΑΛΟΣ. Όταν είσαι μικρός ένα πράγμα είναι σίγουρο. Ότι θέλεις να μεγαλώσεις όσο πιο γρήγορα γίνεται. KEΦΑΛΑΙΟ 1 AN HMΟΥΝ ΜΕΓΑΛΟΣ Όταν είσαι μικρός ένα πράγμα είναι σίγουρο. Ότι θέλεις να μεγαλώσεις όσο πιο γρήγορα γίνεται. Ο μπαμπάς μου λέει ότι αυτά είναι χαζομάρες και ότι όταν μεγαλώσω θα θέλω να ήμουν

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕ ΡΟ ΧΟΥΑΝ ΓΚΟΥΤΙΕΡΕΣ

ΠΕ ΡΟ ΧΟΥΑΝ ΓΚΟΥΤΙΕΡΕΣ Ηµερολόγιο 2016 28 ΔΕΥΤΕΡΑ iανουaριος 29 ΤΡΙΤΗ 30 ΤΕΤΑΡΤΗ 31 ΠΕΜΠΤΗ 51 ΠΑΡΑΣΚΕΥΗ 62 Πρωτοχρονιά (αργία) ΣΑΒΒΑΤΟ ρεϊμοντ καρβερ dfsfsdfsdfsdfdsfsd Απέκτησες τελικά, έστω κι έτσι, αυτό που ήθελες από τούτη

Διαβάστε περισσότερα

Η τέχνη της συνέντευξης Martes, 26 de Noviembre de 2013 12:56 - Actualizado Lunes, 17 de Agosto de 2015 18:06

Η τέχνη της συνέντευξης Martes, 26 de Noviembre de 2013 12:56 - Actualizado Lunes, 17 de Agosto de 2015 18:06 No hay traducción disponible. του Χουάν Μαγιόργκα 4 ΠΡΟΣΩΠΑ: 3 Γυναίκες (γιαγιά, μητέρα και εγγονή) και ένας άντρας γύρω στα 30. Το τελευταίο έργο του μεγάλου Ισπανού δραματουργού που ανέβηκε στο Εθνικό

Διαβάστε περισσότερα

Γνωριμία με τη φωτογραφική έκφραση για παιδιά του Δημοτικού

Γνωριμία με τη φωτογραφική έκφραση για παιδιά του Δημοτικού Μένης Θεοδωρίδης Γνωριμία με τη φωτογραφική έκφραση για παιδιά του Δημοτικού Η μικρή εισαγωγή στη φωτογραφική έκφραση για παιδιά 6-12 χρόνων που ακολουθεί, γράφτηκε με σκοπό να ενθαρρύνει τους εκπαιδευτικούς

Διαβάστε περισσότερα

ζωγραφίζοντας µε τον υπολογιστή

ζωγραφίζοντας µε τον υπολογιστή ζωγραφίζοντας µε τον υπολογιστή Μια από τις εργασίες που µπορούµε να κάνουµε µε τον υπολογιστή είναι και η ζωγραφική. Για να γίνει όµως αυτό πρέπει ο υπολογιστής να είναι εφοδιασµένος µε το κατάλληλο πρόγραµµα.

Διαβάστε περισσότερα

Naoki HigasHida. Γιατί χοροπηδώ. Ένα αγόρι σπάει τη σιωπή του αυτισμού. david MiTCHELL. Εισαγωγή:

Naoki HigasHida. Γιατί χοροπηδώ. Ένα αγόρι σπάει τη σιωπή του αυτισμού. david MiTCHELL. Εισαγωγή: Naoki HigasHida Γιατί χοροπηδώ Ένα αγόρι σπάει τη σιωπή του αυτισμού Εισαγωγή: david MiTCHELL 41 Ε13 Προτιμάς να είσαι μόνος σου; «Α, μην ανησυχείτε γι αυτόν προτιμά να είναι μόνος του». Πόσες φορές το

Διαβάστε περισσότερα

Ερωτηματολόγιο αυτοαξιολόγησης μαθησιακού τύπου (προφίλ)

Ερωτηματολόγιο αυτοαξιολόγησης μαθησιακού τύπου (προφίλ) VAK Learning Styles Self-Assessment Questionnaire Ερωτηματολόγιο αυτοαξιολόγησης μαθησιακού τύπου (προφίλ) Κυκλώστε ή επιλέξτε την απάντηση που αντιπροσωπεύει καλύτερα τη γενικότερη συμπεριφορά σας. Θυμηθείτε

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΕΙΣΑΓΩΓΗ 3 ΜΕΘΟ ΟΛΟΓΙΑ ΓΙΑ ΤΗΝ ΚΑΤΑΓΡΑΦΗ ΤΩΝ ΠΑΡΑΜΥΘΙΩΝ 4

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΕΙΣΑΓΩΓΗ 3 ΜΕΘΟ ΟΛΟΓΙΑ ΓΙΑ ΤΗΝ ΚΑΤΑΓΡΑΦΗ ΤΩΝ ΠΑΡΑΜΥΘΙΩΝ 4 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΕΙΣΑΓΩΓΗ 3 ΜΕΘΟ ΟΛΟΓΙΑ ΓΙΑ ΤΗΝ ΚΑΤΑΓΡΑΦΗ ΤΩΝ ΠΑΡΑΜΥΘΙΩΝ 4 ΠΗΓΕΣ ΑΝΑΖΗΤΗΣΗΣ 5 ΣΤΑ ΙΑ ΠΡΟΕΤΟΙΜΑΣΙΑΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΚΑΤΑΓΡΑΦΗ ΤΩΝ ΠΑΡΑΜΥΘΙΩΝ 6 ΤΡΟΠΟΣ ΚΑΤΑΓΡΑΦΗΣ 7 ΣΥΝΤΗΡΗΣΗ ΚΑΙ ΑΠΟΘΗΚΕΥΣΗ ΤΟΥ ΥΛΙΚΟΥ

Διαβάστε περισσότερα

Μια μέρα μπήκε η δασκάλα στην τάξη κι είπε ότι θα πήγαιναν ένα μακρινό ταξίδι.

Μια μέρα μπήκε η δασκάλα στην τάξη κι είπε ότι θα πήγαιναν ένα μακρινό ταξίδι. ΤΟ ΦΑΝΤΑΣΤΙΚΟ ΤΑΞΙΔΙ ΜΙΑΣ ΠΑΡΕΑΣ ΠΑΙΔΙΩΝ Μια μέρα μπήκε η δασκάλα στην τάξη κι είπε ότι θα πήγαιναν ένα μακρινό ταξίδι. Αμέσως χάρηκαν πολύ, αλλά κι απογοητεύτηκαν ταυτόχρονα όταν έμαθαν ότι θα ήταν ένα

Διαβάστε περισσότερα

Πώς Να Γίνεις Hacker

Πώς Να Γίνεις Hacker Hacking... http://earthlab.uoi.gr/indy/hacker-howto-gr/ Πώς Να Γίνεις Hacker Eric Steven Raymond Μετάφραση από τα αγγλικά: Αριστοτέλης Μικρόπουλος 1. Ο κόσμος είναι γεμάτος από διασκεδαστικά προβλήματα

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΝΑΙΣΘΗΜΑΤΙΚΗ ΝΟΗΜΟΣΥΝΗ Η ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΕΝΟΣ ΧΡΗΣΙΜΟΥ ΕΡΓΑΛΕΙΟΥ ΓΙΑ ΤΙΣ ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΕΣ ΣΥΝΔΙΑΛΛΑΓΕΣ

ΣΥΝΑΙΣΘΗΜΑΤΙΚΗ ΝΟΗΜΟΣΥΝΗ Η ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΕΝΟΣ ΧΡΗΣΙΜΟΥ ΕΡΓΑΛΕΙΟΥ ΓΙΑ ΤΙΣ ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΕΣ ΣΥΝΔΙΑΛΛΑΓΕΣ ΣΥΝΑΙΣΘΗΜΑΤΙΚΗ ΝΟΗΜΟΣΥΝΗ Η ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΕΝΟΣ ΧΡΗΣΙΜΟΥ ΕΡΓΑΛΕΙΟΥ ΓΙΑ ΤΙΣ ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΕΣ ΣΥΝΔΙΑΛΛΑΓΕΣ Αγγελική Γουδέλη, 2011 Κοινωνικό Άγχος Αμηχανία Φόβος Το κοινωνικό άγχος, ή αλλιώς κοινωνική φοβία, θεωρείται

Διαβάστε περισσότερα

< > Ο ΚΕΝΟΣ ΧΩΡΟΣ ΕΙΝΑΙ ΤΟ ΦΥΣΙΚΟ ΦΑΙΝΟΜΕΝΟ, ΤΟΥ ΟΠΟΙΟΥ Η ΕΞΗΓΗΣΗ ΑΠΟΔΕΙΚΝΥΕΙ ΕΝΑ ΠΑΓΚΟΣΜΙΟ ΠΝΕΥΜΑ

< > Ο ΚΕΝΟΣ ΧΩΡΟΣ ΕΙΝΑΙ ΤΟ ΦΥΣΙΚΟ ΦΑΙΝΟΜΕΝΟ, ΤΟΥ ΟΠΟΙΟΥ Η ΕΞΗΓΗΣΗ ΑΠΟΔΕΙΚΝΥΕΙ ΕΝΑ ΠΑΓΚΟΣΜΙΟ ΠΝΕΥΜΑ Κ. Γ. ΝΙΚΟΛΟΥΔΑΚΗΣ 1 < > Ο ΚΕΝΟΣ ΧΩΡΟΣ ΕΙΝΑΙ ΤΟ ΦΥΣΙΚΟ ΦΑΙΝΟΜΕΝΟ, ΤΟΥ ΟΠΟΙΟΥ Η ΕΞΗΓΗΣΗ ΑΠΟΔΕΙΚΝΥΕΙ ΕΝΑ ΠΑΓΚΟΣΜΙΟ ΠΝΕΥΜΑ Επαναλαμβάνουμε την έκπληξή μας για τα τεράστια συμπλέγματα γαλαξιών, τις πιο μακρινές

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΜΑΤΑ ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΩΝ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ 2011

ΘΕΜΑΤΑ ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΩΝ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ 2011 ΘΕΜΑΤΑ ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΩΝ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ 2011 ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ www.scooltime.gr ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙ ΑΣ Γ ΗΜΕΡΗΣΙΩΝ ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΚΑΙ ΕΠΑΛ (ΟΜΑ Α Β ) ΠΕΜΠΤΗ 12

Διαβάστε περισσότερα

ΠΩΣ ΕΡΩΤΕΥΟΝΤΑΙ ΣΤΗ ΒΕΡΟΝΑ; Μικρός οδηγός για δραστηριότητες μελέτης κινηματογραφικών μεταφορών από θεατρικά έργα του Σαίξπηρ

ΠΩΣ ΕΡΩΤΕΥΟΝΤΑΙ ΣΤΗ ΒΕΡΟΝΑ; Μικρός οδηγός για δραστηριότητες μελέτης κινηματογραφικών μεταφορών από θεατρικά έργα του Σαίξπηρ ΠΩΣ ΕΡΩΤΕΥΟΝΤΑΙ ΣΤΗ ΒΕΡΟΝΑ; Μικρός οδηγός για δραστηριότητες μελέτης κινηματογραφικών μεταφορών από θεατρικά έργα του Σαίξπηρ αρχική εκδοχή: Θεοδωρίδης Μ. (2006), «Πώς ερωτεύονται στη Βερόνα; σκέψεις για

Διαβάστε περισσότερα

Γιώργης Παυλόπουλος. Τι είναι ποίηση...

Γιώργης Παυλόπουλος. Τι είναι ποίηση... Γιώργης Παυλόπουλος Τι είναι ποίηση... "Αν ένα πουλί μπορούσε να πει με ακρίβεια τι τραγουδάει, γιατί τραγουδάει, και τι είναι αυτό που το κάνει να τραγουδάει, δεν θα τραγούδαγε". Κυρίες και Κύριοι Φίλες

Διαβάστε περισσότερα

Κατανόηση γραπτού λόγου

Κατανόηση γραπτού λόγου Κατανόηση γραπτού λόγου Επίπεδο Β Τρίτη διδακτική πρόταση Κατοικίδια ζώα Ενδεικτική διάρκεια: Ομάδα στόχος: Διδακτικός στόχος: Στρατηγικές: Ενσωμάτωση δεξιοτήτων: Υλικό: 1 διδακτική ώρα παιδιά ή ενήλικες

Διαβάστε περισσότερα

ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΜΕΣΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΚΡΑΤΙΚΑ ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΑ ΕΠΙΜΟΡΦΩΣΗΣ

ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΜΕΣΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΚΡΑΤΙΚΑ ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΑ ΕΠΙΜΟΡΦΩΣΗΣ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΜΕΣΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΚΡΑΤΙΚΑ ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΑ ΕΠΙΜΟΡΦΩΣΗΣ ΤΕΛΙΚΕΣ ΕΝΙΑΙΕΣ ΓΡΑΠΤΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΣΧΟΛΙΚΗ ΧΡΟΝΙΑ 2014-15 Μάθημα: Ελληνικά για ξενόγλωσσους Επίπεδο: Ε1 Διάρκεια:

Διαβάστε περισσότερα

Tα Ατσιποπουλάκια!!! Για παιδιά από 5 εώς 105 ετών...

Tα Ατσιποπουλάκια!!! Για παιδιά από 5 εώς 105 ετών... Τεύχος 5o Iαν - Φεβ. 2008 2ο ηµ. Σχ. Ατσιπόπουλου Tα Ατσιποπουλάκια!!! Για παιδιά από 5 εώς 105 ετών... Περιεχόµενα... Αποκριάτικο πάρτυ 2009 «Ο πίνακας από την αρχή»...σελ. 2 «Τα παραµύθια στη ζωή µας»...σελ.

Διαβάστε περισσότερα

Χάρτινη Αγκαλιά Συγγραφέας: Ιφιγένεια Μαστρογιάννη

Χάρτινη Αγκαλιά Συγγραφέας: Ιφιγένεια Μαστρογιάννη Χάρτινη Αγκαλιά Συγγραφέας: Ιφιγένεια Μαστρογιάννη Επιμέλεια εργασίας: Παναγιώτης Γιαννόπουλος Περιεχόμενα Ερώτηση 1 η : σελ. 3-6 Ερώτηση 2 η : σελ. 7-9 Παναγιώτης Γιαννόπουλος Σελίδα 2 Ερώτηση 1 η Η συγγραφέας

Διαβάστε περισσότερα

για παιδιά (8-12 ετών) Κατανόηση γραπτού λόγου

για παιδιά (8-12 ετών) Κατανόηση γραπτού λόγου Α1 για παιδιά (8-12 ετών) Διάρκεια: 30 λεπτά Επίπεδο Α1 για παιδιά (8-12 ετών) Ερώτημα 1 (7 μονάδες) Η Χαρά γράφει ένα γράμμα στη Νικολέτα. Θέλεις να δεις αν καταλαβαίνεις αυτά που διαβάζεις, γι αυτό σημειώνεις

Διαβάστε περισσότερα

Οι πρωταγωνιστές του βιβλίου!!

Οι πρωταγωνιστές του βιβλίου!! JOSTEIN GAARDER «Αφότου γεννήθηκες, ανυπομονώ να σου διηγηθώ την ιστορία του κοριτσιού με τα πορτοκάλια. Σήμερα - δηλαδή τώρα που σου γράφω- είσαι ακόμα πολύ μικρός για να την καταλάβεις. Γι αυτό θα στην

Διαβάστε περισσότερα

ΛΟΡΑΝ ΛΑΦΟΡΓΚ: TA ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ ΤΗΣ ΖΩΗΣ

ΛΟΡΑΝ ΛΑΦΟΡΓΚ: TA ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ ΤΗΣ ΖΩΗΣ ΛΟΡΑΝ ΛΑΦΟΡΓΚ: TA ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ ΤΗΣ ΖΩΗΣ Ο διάσηµος µαθηµατικός µιλάει για την παγκόσµια γλώσσα της επιστήµης του, την αλήθεια, την οµορφιά, τη µοναξιά του ερευνητή αλλά και το πώς µπορούµε να ανακαλύψουµε

Διαβάστε περισσότερα

«Ο Αϊούλαχλης και ο αετός»

«Ο Αϊούλαχλης και ο αετός» ΠΑΡΑΜΥΘΙ #25 «Ο Αϊούλαχλης και ο αετός» (Φλώρινα - Μακεδονία Καύκασος) Διαγωνισμός παραδοσιακού παραμυθιού ebooks4greeks.gr ΠΑΡΑΜΥΘΙ #25 Ψηφίστε το παραμύθι που σας άρεσε περισσότερο εδώ μέχρι 30/09/2011

Διαβάστε περισσότερα

ΑΦΙΕΡΩΜΑ: Καλοκαίρι. Βιβλίο: Η χαµένη πόλη. Συνταγή ΤΙΤΙΝΑ: κρέπα. Από την Μαριλένα Ντε Πιάν και την Ελένη Κοτζάµπαση - 1 - Μια εφηµερίδα για όλους

ΑΦΙΕΡΩΜΑ: Καλοκαίρι. Βιβλίο: Η χαµένη πόλη. Συνταγή ΤΙΤΙΝΑ: κρέπα. Από την Μαριλένα Ντε Πιάν και την Ελένη Κοτζάµπαση - 1 - Μια εφηµερίδα για όλους Ιούλιος 2011 Τεύχος 11 3 Μια εφηµερίδα για όλη την οικογένεια ΑΦΙΕΡΩΜΑ: Καλοκαίρι Βιβλίο: Η χαµένη πόλη Συνταγή ΤΙΤΙΝΑ: κρέπα Από την Μαριλένα Ντε Πιάν και την Ελένη Κοτζάµπαση - 1 - ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ Η γλώσσα

Διαβάστε περισσότερα

Ο εγωιστής γίγαντας. Μεταγραφή : Γλυμίτσα Ευθυμία. Διδασκαλείο Δημοτικής Εκπαίδευσης. «Αλέξανδρος Δελμούζος»

Ο εγωιστής γίγαντας. Μεταγραφή : Γλυμίτσα Ευθυμία. Διδασκαλείο Δημοτικής Εκπαίδευσης. «Αλέξανδρος Δελμούζος» Ο εγωιστής γίγαντας Μεταγραφή : Γλυμίτσα Ευθυμία Διδασκαλείο Δημοτικής Εκπαίδευσης «Αλέξανδρος Δελμούζος» 2010-2011 Κάθε απόγευμα μετά από το σχολείο τα παιδιά πήγαιναν για να παίξουν στον κήπο του γίγαντα.

Διαβάστε περισσότερα

Στόχοι. Αναβλητικότητα. «Πώς να την ξεπεράσετε µια και καλή» Η εκπαίδευση θα ξεκινήσει στις 21:02 ακριβώς και θα διαρκέσει περίπου 60 λεπτά

Στόχοι. Αναβλητικότητα. «Πώς να την ξεπεράσετε µια και καλή» Η εκπαίδευση θα ξεκινήσει στις 21:02 ακριβώς και θα διαρκέσει περίπου 60 λεπτά Βεβαιωθείτε ότι λειτουργούν τα ηχεία σας (θα πρέπει να ακούγεται µουσική). Αναβλητικότητα «Πώς να την ξεπεράσετε µια και καλή» Στόχοι Κλείστε όλα τα υπόλοιπα προγράµµατα για να µη συναντήσετε προβλήµατα

Διαβάστε περισσότερα

Φύλλο δραστηριοτήτων 4 ης τηλεδιάσκεψης

Φύλλο δραστηριοτήτων 4 ης τηλεδιάσκεψης Φύλλο δραστηριοτήτων 4 ης τηλεδιάσκεψης Οµάδα... Ονόµατα::...... ραστηριότητα 1 η Από το βιβλίο Ιστορίας της Νεότερης Ελλάδας χάθηκε το κεφάλαιο του Μικρασιατικού πολέµου. Εσείς αναλαµβάνετε να το γράψετε.

Διαβάστε περισσότερα

Εισαγωγή στην επανάληψη

Εισαγωγή στην επανάληψη Εισαγωγή στην επανάληψη Στο κεφάλαιο αυτό ήρθε η ώρα να μελετήσουμε την επανάληψη στον προγραμματισμό λίγο πιο διεξοδικά! Έχετε ήδη χρησιμοποιήσει, χωρίς πολλές επεξηγήσεις, σε προηγούμενα κεφάλαια τις

Διαβάστε περισσότερα

ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙ ΑΣ Γ ΤΑΞΗ

ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙ ΑΣ Γ ΤΑΞΗ ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙ ΑΣ ΑΠΟΛΥΤΗΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Σ ΕΝΙΑΙΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΠΕΜΠΤΗ 23 ΜΑΪΟΥ 2002 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙ ΕΙΑΣ: ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ ΣΥΝΟΛΟ ΣΕΛΙ ΩΝ: ΤΕΣΣΕΡΙΣ (4) ΚΕΙΜΕΝΟ O εικοστός αιώνας δικαίως χαρακτηρίζεται

Διαβάστε περισσότερα

Έρικα Τζαγκαράκη. Τα Ηλιοβασιλέματα. της μικρής. Σταματίας

Έρικα Τζαγκαράκη. Τα Ηλιοβασιλέματα. της μικρής. Σταματίας Έρικα Τζαγκαράκη Τα Ηλιοβασιλέματα της μικρής Σταματίας στην μικρη Ριτζάκη Σταματία-Σπυριδούλα Τα Ηλιοβασιλέματα της μικρής Σταματίας ISBN: 978-618-81493-0-4 Έρικα Τζαγκαράκη Θεσσαλονίκη 2014 Έρικα Τζαγκαράκη

Διαβάστε περισσότερα

Χρήσιµες ληροφορίες σε εφήβους 12-15 ετών γιατο ώς να κυκλοφορούν µε ασφάλεια στους δρόµους

Χρήσιµες ληροφορίες σε εφήβους 12-15 ετών γιατο ώς να κυκλοφορούν µε ασφάλεια στους δρόµους Χρήσιµες ληροφορίες σε εφήβους 12-15 ετών γιατο ώς να κυκλοφορούν µε ασφάλεια στους δρόµους Γραμματεία Διυπουργικής Επιτροπής Οδικής Ασφάλειας 19/03/2014 Πόσα παιδιά (

Διαβάστε περισσότερα

ΣΕΛΙ Α 1 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1 - ΑΡΧΙΚΑ

ΣΕΛΙ Α 1 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1 - ΑΡΧΙΚΑ ΣΕΛΙ Α 1 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1 - ΑΡΧΙΚΑ Πως αλλάζω γλώσσα; 1 ος τρόπος Συνδυασµός πλήκτρων αριστερό Ctrl + Shift 2 ος τρόπος Από την ένδειξη γλώσσας στην γραµµή εργασιών Πως βάζω τον τόνο ; (Εφόσον βρίσκοµαι στα

Διαβάστε περισσότερα

Aνάπτυξη δημιουργικότητας και καλλιέργεια δημιουργικής σκέψης. Χριστιάνα Χρίστου Β Δημοτικό Κοκκινοτριμιθιάς

Aνάπτυξη δημιουργικότητας και καλλιέργεια δημιουργικής σκέψης. Χριστιάνα Χρίστου Β Δημοτικό Κοκκινοτριμιθιάς Aνάπτυξη δημιουργικότητας και καλλιέργεια δημιουργικής σκέψης Χριστιάνα Χρίστου Β Δημοτικό Κοκκινοτριμιθιάς Τα δεδομένα Παρατηρήθηκε Απαξιωτική στάση/συμπεριφορά για το σχολείο, τα μαθήματα και το περιεχόμενο

Διαβάστε περισσότερα

ΜΟΥΡΜΟΥΡΙΖΟΝΤΑΣ...... στο όνειρο

ΜΟΥΡΜΟΥΡΙΖΟΝΤΑΣ...... στο όνειρο ΜΟΥΡΜΟΥΡΙΖΟΝΤΑΣ...... στο όνειρο Κατά παραγγελία γράψιμο και κατά παραγγελία ψυχές... γίνεται; Κι όμως γίνεται... Οι πιο πολλοί είναι τους είδους, αλλά της ψυχής, δεν είναι κανείς... Εγώ με της πένας μου

Διαβάστε περισσότερα

Το συγκλονιστικό άρθρο. του Γλέζου στη Welt. Διαβάστε το συγκλονιστικό άρθρο του Μανώλη Γλέζου στη 1 / 5

Το συγκλονιστικό άρθρο. του Γλέζου στη Welt. Διαβάστε το συγκλονιστικό άρθρο του Μανώλη Γλέζου στη 1 / 5 άρθρο του Μανώλη Γλέζου στη γερμανική εφημερίδα Die Welt, στο οποίο εξηγεί στους Γερμανούς Το συγκλονιστικό άρθρο του Γλέζου στη Welt Διαβάστε το συγκλονιστικό άρθρο του Μανώλη Γλέζου στη 1 / 5 γερμανική

Διαβάστε περισσότερα

Το βιβλίο αυτό ανήκει στην:...

Το βιβλίο αυτό ανήκει στην:... 20 κλασικά αλλά και καινούρια παραμύθια με πριγκίπισσες Το βιβλίο αυτό ανήκει στην:... ΤΙΤΛΟΣ ΠΡΩΤΟΤΥΠΟΥ: PRINCESS STORIES Από τις Εκδόσεις Igloo Books, Μεγάλη Βρετανία 2009 ΤΙΤΛΟΣ BIBΛΙΟΥ: Ιστορίες για

Διαβάστε περισσότερα

σόκ. Σιώπησε και έφυγε μετανιωμένος χωρίς να πει τίποτα, ούτε μια λέξη.» Σίμος Κάρμιος Λύκειο Λειβαδιών Σεπτέμβριος 2013

σόκ. Σιώπησε και έφυγε μετανιωμένος χωρίς να πει τίποτα, ούτε μια λέξη.» Σίμος Κάρμιος Λύκειο Λειβαδιών Σεπτέμβριος 2013 Εμπειρίες που αποκόμισα από το Διήμερο Σεμινάριο που αφορά στην ένταξη Παιδιών με Απώλεια Ακοής στη Μέση Γενική και Μέση Τεχνική και Επαγγελματική Εκπαίδευση Είχα την τύχη να συμμετάσχω στο διήμερο σεμινάριο

Διαβάστε περισσότερα

''Μιλω ντας επιγραμματικα για την ανα γκη δημιουργι ας του νε ου ανθρω που''

''Μιλω ντας επιγραμματικα για την ανα γκη δημιουργι ας του νε ου ανθρω που'' ''Μιλω ντας επιγραμματικα για την ανα γκη δημιουργι ας του νε ου ανθρω που'' ''Ο άνθρωπος δεν αρκείται πια στις μέχρι τώρα θεωρήσεις φιλοσοφικές και μη και νιώθει την ανάγκη δημιουργίας μιας δικής του

Διαβάστε περισσότερα

12+10 τρόποι να καταστρέψετε την ιστοσελίδα σας

12+10 τρόποι να καταστρέψετε την ιστοσελίδα σας 12+10 τρόποι να καταστρέψετε την ιστοσελίδα σας copyright 2007, Το παρόν αποτελεί πνευµατική ιδιοκτησία της. Απαγορεύεται η διανοµή, ανατύπωση ή αντιγραφή χωρίς την έγγραφη 12 τρόποι να καταστρέψετε την

Διαβάστε περισσότερα

Πρόγραμμα Διαλέξεων ΟΙ ΠΕΡΙΠΕΤΕΙΕΣ ΤΗΣ ΣΚΕΨΗΣ

Πρόγραμμα Διαλέξεων ΟΙ ΠΕΡΙΠΕΤΕΙΕΣ ΤΗΣ ΣΚΕΨΗΣ Πρόγραμμα Διαλέξεων ΟΙ ΠΕΡΙΠΕΤΕΙΕΣ ΤΗΣ ΣΚΕΨΗΣ Κύκλος επτά (7) διαλέξεων, με την συμμετοχή εννέα (9) κορυφαίων ομιλητών, με κοινό χαρακτηριστικό γνώρισμα την πρωτοποριακή σκέψη. Στόχος των ομιλιών είναι

Διαβάστε περισσότερα

Ομαδική Εργασία Παραγωγής Γραπτού Λόγου με θέμα: «ΤΟ ΣΧΟΛΕΙΟ ΜΟΥ»

Ομαδική Εργασία Παραγωγής Γραπτού Λόγου με θέμα: «ΤΟ ΣΧΟΛΕΙΟ ΜΟΥ» Ομαδική Εργασία Παραγωγής Γραπτού Λόγου με θέμα: «ΤΟ ΣΧΟΛΕΙΟ ΜΟΥ» Δ τάξη, 2013-2014 Παρουσίαση γραπτής εργασίας «ΤΟ ΣΧΟΛΕΙΟ ΜΟΥ» ΟΚΤΩΒΡΙΟΣ 2013 Τα βήματα που ακολουθήσαμε ήταν: 1. Αφού η δασκάλα μας έγραψε

Διαβάστε περισσότερα

Μαθαίνουµε τα παιδιά να χρησιµοποιούν τις νέες τεχνολογίες αποτελεσµατικά και µε ασφάλεια. Μαρία Ζάππα - Κασαπίδη

Μαθαίνουµε τα παιδιά να χρησιµοποιούν τις νέες τεχνολογίες αποτελεσµατικά και µε ασφάλεια. Μαρία Ζάππα - Κασαπίδη Μαθαίνουµε τα παιδιά να χρησιµοποιούν τις νέες τεχνολογίες αποτελεσµατικά και µε ασφάλεια Μαρία Ζάππα - Κασαπίδη Παλαιάκαινέαδεδοµένα 1. Νέοι όροι στο καθηµερινό µας λεξιλόγιο ιαδικτυακόραδιόφωνο, αναµετάδοσηεκποµπής,

Διαβάστε περισσότερα

Η Βίβλος για Παιδιά παρουσιάζει. Η Γέννηση του Ιησού Χριστού

Η Βίβλος για Παιδιά παρουσιάζει. Η Γέννηση του Ιησού Χριστού Η Βίβλος για Παιδιά παρουσιάζει Η Γέννηση του Ιησού Χριστού Συγγραφέας: Edward Hughes Εικονογράφηση:M. Maillot Διασκευή:E. Frischbutter; Sarah S. Μετάφραση: Evangelia Zyngiri Παραγωγός: Bible for Children

Διαβάστε περισσότερα

ΓΙΑ ΠΑΙΔΙΑ 8-12 ΕΤΩΝ Π Ι Σ Τ Ο Π Ο Ι Η Σ Η Ε Π Α Ρ Κ Ε Ι Α Σ Τ Η Σ ΕΛΛΗΝΟΜΑΘΕΙΑΣ Κ Α Τ Α Ν Ο Η Σ Η Γ Ρ Α Π Τ Ο Υ Λ Ο Γ Ο Υ Π Ρ Ω Τ Η Σ Ε Ι Ρ Α

ΓΙΑ ΠΑΙΔΙΑ 8-12 ΕΤΩΝ Π Ι Σ Τ Ο Π Ο Ι Η Σ Η Ε Π Α Ρ Κ Ε Ι Α Σ Τ Η Σ ΕΛΛΗΝΟΜΑΘΕΙΑΣ Κ Α Τ Α Ν Ο Η Σ Η Γ Ρ Α Π Τ Ο Υ Λ Ο Γ Ο Υ Π Ρ Ω Τ Η Σ Ε Ι Ρ Α ΓΙΑ ΠΑΙΔΙΑ 8 - ΕΤΩΝ Ε Π Α Ρ Κ Ε Ι Α Σ Τ Η Σ ΕΛΛΗΝΟΜΑΘΕΙΑΣ Κ Α Τ Α Ν Ο Η Σ Η Γ Ρ Α Π Τ Ο Υ Λ Ο Γ Ο Υ Π Ρ Ω Τ Η Σ Ε Ι Ρ Α Δ Ε Ι Γ Μ Α Τ Ω Ν Μ Ν Α Δ Ε Σ Y Π Ο Υ Ρ Γ Ε Ι Ο Π Α Ι Δ Ε Ι Α Σ Κ Α Ι Θ Ρ Η Σ Κ Ε

Διαβάστε περισσότερα

«Το κορίτσι με τα πορτοκάλια»

«Το κορίτσι με τα πορτοκάλια» «Το κορίτσι με τα πορτοκάλια» Α ομάδα «Κάθεσαι καλά, Γκέοργκ; Καλύτερα να καθίσεις, γιατί σκοπεύω να σου διηγηθώ μια ιστορία για γερά νεύρα». Με αυτόν τον τρόπο ο συγγραφέας του βιβλίου αρχίζει να ξετυλίγει

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΓΝΩΣΤΙΚΗΣ ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΗΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΚΑΤΑΝΟΗΣΗ Δρ. Ζαφειριάδης Κυριάκος Οι ικανοί αναγνώστες χρησιμοποιούν πολλές στρατηγικές (συνδυάζουν την

ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΓΝΩΣΤΙΚΗΣ ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΗΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΚΑΤΑΝΟΗΣΗ Δρ. Ζαφειριάδης Κυριάκος Οι ικανοί αναγνώστες χρησιμοποιούν πολλές στρατηγικές (συνδυάζουν την 1 ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΓΝΩΣΤΙΚΗΣ ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΗΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΚΑΤΑΝΟΗΣΗ Δρ. Ζαφειριάδης Κυριάκος Οι ικανοί αναγνώστες χρησιμοποιούν πολλές στρατηγικές (συνδυάζουν την παλαιότερη γνώση τους, σημειώνουν λεπτομέρειες, παρακολουθούν

Διαβάστε περισσότερα

Συνέντευξη από τη. ηµοσιογράφοι. κα Τατιάνα Στεφανίδου. Είµαι πολλά χρόνια δηµοσιογράφος, από το 1992.

Συνέντευξη από τη. ηµοσιογράφοι. κα Τατιάνα Στεφανίδου. Είµαι πολλά χρόνια δηµοσιογράφος, από το 1992. ΑΞΙΖΕΙ ΝΑ ΤΟ ΙΑΒΑΣΕΙΣ Συνέντευξη από τη δηµοσιογράφο κα Τατιάνα Στεφανίδου ηµοσιογράφοι Χάρης Μιχαηλίδης ηµήτρης Μαρούδας Φένια Πάσσα Αµαλία Τζήµα Λυδία Τούµπη Συντονισµός -επιµέλεια κειµένου Όµιλος δηµοσιογραφίας

Διαβάστε περισσότερα

Χρήστος Μαναριώτης Σχολικός Σύμβουλος 4 ης Περιφέρειας Ν. Αχαϊας Η ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΤΟΥ ΣΚΕΦΤΟΜΑΙ ΚΑΙ ΓΡΑΦΩ ΣΤΗΝ Α ΔΗΜΟΤΙΚΟΥ ΣΧΟΛΕΙΟΥ

Χρήστος Μαναριώτης Σχολικός Σύμβουλος 4 ης Περιφέρειας Ν. Αχαϊας Η ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΤΟΥ ΣΚΕΦΤΟΜΑΙ ΚΑΙ ΓΡΑΦΩ ΣΤΗΝ Α ΔΗΜΟΤΙΚΟΥ ΣΧΟΛΕΙΟΥ Η ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΤΟΥ ΣΚΕΦΤΟΜΑΙ ΚΑΙ ΓΡΑΦΩ ΣΤΗΝ Α ΔΗΜΟΤΙΚΟΥ ΣΧΟΛΕΙΟΥ Η καλλιέργεια της ικανότητας για γραπτή έκφραση πρέπει να αρχίζει από την πρώτη τάξη. Ο γραπτός λόγος χρειάζεται ως μέσο έκφρασης. Βέβαια,

Διαβάστε περισσότερα