Moυσική από την Ήπειρο. Moυσική από την Ήπειρο

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "Moυσική από την Ήπειρο. Moυσική από την Ήπειρο"

Transcript

1 Moυσική από την Ήπειρο Moυσική από την Ήπειρο

2 Μουσική από την Ήπειρο

3 Επιστημονική επιμέλεια - κείμενα - επιλογή ηχητικού υλικού Γιώργος Κοκκώνης Επιμέρους κείμενα Σίσσυ Θεοδοσίου Ηλίας Σκουλίδας Επιμέλεια έκδοσης Άννα Καραπάνου - Τμήμα Εκδόσεων Ιδρύματος της Βουλής Καλλιτεχνική επιμέλεια έκδοσης Θύμιος Πρεσβύτης, Θεόδωρος Αναγνωστόπουλος Επεξεργασία ηχογραφήσεων - Masters CDs Νίκος Διονυσόπουλος Παραγωγή λευκώματος Peak Advertising Παραγωγή CDs - DVD Creative Full Moon sa Εκτύπωση λευκώματος ΜΠΑΞΑΣ ΑΕ 2008 ΙΔΡΥΜΑ ΤΗΣ ΒΟΥΛΗΣ ΤΩΝ ΕΛΛΗΝΩΝ ΓΙΑ ΤΟΝ ΚΟΙΝΟΒΟΥΛΕΥΤΙΣΜΟ ΚΑΙ ΤΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ Βασ. Σοφίας Αθήνα τηλ.: , fax , Για την παραχώρηση υλικού ευχαριστούμε θερμά τους AEΠΙ (Ιστορικά Αρχεία) Αρχείο Ελληνικής Μουσικής, Τμήματος Λαϊκής και Παραδοσιακής Μουσικής ΤΕΙ Ηπείρου Αρχείο Ενώσεως Δελβινακιωτών Αθηνών Βιβλιοθήκη Εταιρείας Ηπειρωτικών Μελετών, Ιωάννινα Central Music Εκδόσεις Ποταμός Εκδόσεις Σύνολο Ηχογένεση General Music Κοινότητα Δίκορφου, Ζαγοροχωρίων Lyra Μονή Αγίας Αικατερίνης Σινά Μουσικοφιλολογικός Σύλλογος «Σκουφάς», Άρτα Σύλλογο προς Διάδοσιν της Εθνικής Μουσικής Βακάλη Θανάση Βερτόδουλου-Καψάλη Αγγελική Γιωτόπουλο Βαγγέλη Ευαγγέλου Βασίλη Καρρά Πολύβιο Λυκουρόπουλο Σωτήρη Παπαρούνη Δημήτρη Φραγκούλη Πέτρο και τον Ειδικό Λογαριασμό του ΤΕΙ Ηπείρου ISBN

4 Μ Ο Υ Σ Ι Κ O Σ Χ A Ρ Τ Η Σ Τ Ο Υ Ε Λ Λ Η Ν Ι Σ Μ Ο Y Μουσική από την Ήπειρο

5

6 Περιεχόμενα 7 Πρόλογος του Προέδρου της Βουλής των Ελλήνων Δημήτριου Σιούφα 8 Εισαγωγή 13 Ο χώρος και οι άνθρωποι 27 Η μουσική της Ηπείρου 77 Όργανα και γλεντιστές στην Ήπειρο 91 Η Ήπειρος και τα τραγούδια της 102 Σημειώσεις 104 Βιβλιογραφία 107 Κατάλογος εικόνων

7

8 Ο δεύτερος αυτός τόμος της σειράς Μουσικός Χάρτης του Ελληνισμού είναι αφιερωμένος στη Μουσική από την Ήπειρο. Στο λεύκωμα παρουσιάζεται ο μουσικός πολιτισμός της Ηπείρου, που είναι μια παράδοση μακρά, αλλά και ζωντανή και σε εξέλιξη. Προσεγγίζεται το θέμα σε συνάρτηση με τη φυσική γεωγραφία και την ανθρωπογεωγραφία του χώρου. Ο μουσικός χάρτης διαμορφώνεται από τα μεγάλα μουσικά κέντρα και τα δίκτυα κίνησής τους, με στόχο τον πληρέστερο προσδιορισμό των περιοχών που έπαιξαν και συνεχίζουν να παίζουν πρωταγωνιστικό ρόλο. Ταυτόχρονα αναδεικνύεται το δίκτυο επιρροής των κέντρων αυτών προς τις περιφέρειες καθώς και τα τοπικά ιδιώματα. Στους τρεις ψηφιακούς δίσκους (CDs) που συνοδεύουν την έκδοση καταγράφονται χαρακτηριστικά τραγούδια της Ηπείρου. Το μεγαλύτερο μέρος του ηχητικού υλικού προέρχεται από νέες ηχογραφήσεις, που αναδεικνύουν τις τοπικές σχολές και τις μουσικές πρακτικές, αλλά και από κλασικές ηχογραφήσεις μεγάλων μουσικών. Ευχαριστούμε θερμά τους συγγραφείς και τις υπηρεσίες του Ιδρύματος για την επιμελημένη αυτή έκδοση. Είναι βέβαιο ότι ο αναγνώστης, ο ακροατής και ο μελετητής θα εκτιμήσουν και την προσπάθεια και το αποτέλεσμα. Δημήτριος Γ. Σιούφας Πρόεδρος της Βουλής των Ελλήνων και Πρόεδρος του Ιδρύματος της Βουλής των Ελλήνων για τον Κοινοβουλευτισμό και τη Δημοκρατία

9

10 Εισαγωγή Πανηγύρι στη Λάβδανη. Από αριστερά: Μιχάλης Χαλιγιάννης (κλαρίνο), Γιάννης Χαλιγιάννης - Κερίμης (βιολί), Βασίλης Μπραχόπουλος - Καντρής (κλαρίνο), Στράτος Τσιρογιάννης (λαούτο). Ημουσική της Ηπείρου, όπως και των περισσότερων περιφερειών της Ελλάδας, είναι γνωστή στο ευρύ κοινό μέσω ενός ειδώλου της, το οποίο πολλαπλοί παράγοντες διαμόρφωσαν για περισσότερο από έναν αιώνα. Στη μορφή του ειδώλου αυτού αντανακλάται η γενικότερη αντίληψη περί λαϊκής μουσικής της υπαίθρου, η οποία διαμορφωμένη στον αστικό χώρο προήγαγε ένα εξιδανικευμένο παρελθόν σε αντίθεση με ένα εκφυλισμένο παρόν. Η διάκριση αυτή εισήγαγε την αγωνία μπροστά στον κίνδυνο αλλοίωσης της γνησιότητας και της αυθεντικότητας της παράδοσης. Ωστόσο, το πλαίσιο αναφοράς που επικαλείται αυτή η γνησιότητα είναι απλά μια ακολουθία στερεοτύπων, τα οποία σε μια προσπάθεια τυποποίησης βασικών στοιχείων του μουσικού πολιτισμού της Ηπείρου, τον απομόνωσαν από το ζωτικό του χώρο, τον κατέστησαν γραφικό, τον απονεύρωσαν από τις λειτουργικότητες που υπήρξαν η αρχή της ύπαρξής του, με άλλα λόγια τον εκφολκλόρισαν. Στην Ήπειρο ο τοπικός μουσικός πολιτισμός ζει στη δική του διάσταση και εξελίσσεται διαρκώς, ενσωματώνοντας τις καινοτομίες, ανανεώνοντας την κοινωνική του εμβέλεια, και πάντα αναπαράγοντας τις ιδιαιτερότητές του σε πολλαπλά επίπεδα, τα οποία ένας εξωγενής απολογισμός δεν μπορεί πάντα να αποδώσει ικανοποιητικά. Όπως λοιπόν ο ορειβάτης που διασχίζει τα βουνά της Ηπείρου διέρχεται την αχλύ που τα σκεπάζει για να βρει πρόσβαση στη μαγεία τους, έτσι και ο επισκέπτης που φιλοδοξεί να μυηθεί στον κόσμο των ήχων της δεν θα βρει την πλέον αυθεντική της διάσταση, δεν θα νιώσει τη γνησιότητά της, αν

11 10 - ª À π ΔHN πƒ δεν καταδυθεί στην πραγματικότητά της, που σημαίνει στη συγχρονία της. Έως σήμερα, όποτε επιχειρήθηκε η σκιαγράφηση ενός μουσικού χάρτη της Ηπείρου, αυτή πραγματοποιήθηκε με βάση τη γεωγραφία, τη διοικητική ή τη φυσική. Η γεωγραφία ήταν ο οδηγός για να περιγραφούν οι πολιτισμικές ιδιαιτερότητες κάθε περιοχής. Αποτέλεσμα των προσεγγίσεων αυτών ήταν οι ταυτίσεις των γεωγραφικών περιοχών της Ηπείρου με συγκεκριμένα ισχυρά μουσικά ιδιώματα, τα οποία τις αντιπροσωπεύουν. Περιοχές που δεν αναδεικνύουν ισχυρά μουσικά χαρακτηριστικά εξαφανίζονται από το χάρτη. Ο σχεδιασμός της παρούσας έκδοσης έγινε με βάση τη λειτουργία των μουσικών πρακτικών εντός Ηπείρου, και όχι την τρέχουσα κοινωνική αναπαράσταση για το ηπειρώτικο ύφος. Ο χάρτης που προτείνεται διαμορφώνεται από τα μεγάλα μουσικά κέντρα- έδρες των μουσικών κομπανιών, καθώς και τα δίκτυα κίνησής τους. Έτσι, γίνεται απόπειρα να προσδιοριστούν πληρέστερα οι περιοχές που έπαιξαν και παίζουν πρωταγωνιστικό ρόλο, και να αναδειχθούν οι ακτίνες δράσης και επιρροής των κέντρων προς τις περιφέρειες αλλά και τα τοπικά ιδιώματα, είτε αυτά προέρχονται από αστικά ή ημιαστικά μουσικά κέντρα, είτε από μικρότερες και πιο απομακρυσμένες περιοχές, ή ακόμα από πολιτισμικές ομάδες (Βλάχοι, Σαρακατσάνοι κ.ά.), οι οποίες συχνά παρουσιάζονται χωρίς γεωγραφικό προσδιορισμό. Τα μουσικά ιδιώματα που συναντά κανείς στην Ήπειρο εκκινούν από τον τόπο, αλλά υλοποιούνται και διαμορφώνονται, ακολουθώντας μια δυναμική διεργασία, από τη σχέση κομπανίας-τόπου, όπως αυτή εμφαίνεται στη διαδικασία του γλεντιού. Για το λόγο αυτό το υλικό των τριών CDs περιλαμβάνει το βασικό ρεπερτόριο που χαρακτηρίζει τοπικά ιδιώματα και το οποίο συνδέεται όχι μόνο με περιοχές του χάρτη αλλά και με τους μουσικούς έως προσωπικότητες, τους εξέχοντες βιρτουόζους και κομπανίες που αποτελούν τους φορείς του. Βασικό άξονα προσέγγισης των περισσότερων μελετών - εκδόσεων για την ηπειρώτικη μουσική παράδοση αποτελούσε έως σήμερα το τραγούδι ως αυτόνομη μουσικο-ποιητική σύνθεση. Το ρεπερτόριο παρουσιάζεται εδώ όχι ως ακολουθία αυτόνομων τραγουδιών, όπως έχει καθιερωθεί από τη δισκογραφία για τεχνικούς λόγους, αλλά σε σειρές. Οι σειρές είναι το δημιουργικό αποτέλεσμα της ζωντανής διάδρασης μεταξύ του χορευτή και της κομπανίας, και της ανανεωμένης κάθε φορά διαχείρισης του ρεπερτορίου. Η διαμόρφωσή τους είναι άμεσα εξαρτημένη από το φύλο του χορευτή, την κοινωνική του θέση, ακόμα και τη διάθεση της στιγμής, ενώ ταυτόχρονα υπακούει σε μια σειρά αντιστίξεων (τσάμικο - συρτό, γρήγορο - αργό, εύθυμο - λυπητερό κ.λπ.). Η πρακτική αυτή εισάγει μια προγραμματική λειτουργία της μουσικής, και αντανακλά το συμβολικό πεδίο που διέπει τις σχέσεις του πρωτοχορευτή με την κοινότητα. Εδώ το ατομικό και το συλλογικό διαπλέκονται με μοναδικό τρόπο: παρόλο που εκκινούν από προσωπικές επιλογές, οι σειρές είναι τυπικές ενός τόπου, ιδιαίτερες και εντέλει αντιπροσωπευτικές. Στο πλαίσιο που αυτές ορίζουν, ένα κοινό ρεπερτόριο μπορεί να ερμηνεύεται με εντελώς διαφορετικό τρόπο από περιοχή σε περιοχή, προσλαμβάνοντας εντός τους χαρακτηριστική ταυτότητα και ύφος. Το μεγαλύτερο μέρος του συνόλου του ηχητικού υλικού που παρουσιάζεται εδώ προέρχεται από νέες ηχογραφήσεις που επικαλούνται σειρές, προκειμένου να αναδείξουν τις ιδιαιτερότητες των τοπικών σχολών, αλλά και την πραγματικότητα των μουσικών πρακτικών. Το υλικό αυτό είναι αντιπροσωπευτικό μιας παράδοσης εν ισχύ αλλά και εν εξελίξει. Πλαισιώνεται δε από κλασικές πλέον ηχογραφήσεις μεγάλων μουσικών, οι οποίοι πρωταγωνίστησαν στο πλαίσιο της διαμόρφωσης τεχνικής εκτέλεσης και ιδιωμάτων που σημάδεψαν τις επόμενες γενιές. Τα κείμενα που συνοδεύουν την έκδοση αυτή διαρθρώνονται σε τρία επίπεδα. Στο πρώτο, η ιστορική προσέγγιση συναρτά τη φυσική γεωγραφία του ηπειρώτικου χώρου στην ανθρωπογεωγραφία. Στο δεύτερο, αναπτύσσεται η μουσική γεωγραφία του, με την περιγραφή των μουσικών ιδιωμάτων, όπως αυτά διαμορφώνονται και εξελίσσονται στη μετάβασή τους από τη φωνητική στην εν οργάνοις εκδοχή. Στο τρίτο, η εθνογραφική γραφή προσεγγίζει το γλέντι ως σύνολο συμβολικών πρακτικών και ως εμπειρία του τελετουργικού και δυναμικού του χαρακτήρα. Ηθελημένα, τα τρία αυτά επίπεδα, παραμένουν αυτονομημένα στη συμπληρωματικότητά τους, υπακούοντας στην ανάγκη να διατηρήσουμε το λόγο για τέτοιου είδους φαινόμενα όσο γίνεται πολλαπλό και πολυδιάστατο, όσο γίνεται λιγότερο αποκλειστικό, κατ εικόνα της φυσικής τους υπόστασης. Το Παλιογέφυρο στην αρχή της χαράδρας του Βίκου.

12 Ãøƒ π π ƒø π - 11

13

14 Ο χώρος και οι άνθρωποι C. Mortier, Epirus Purrhi patria, 18ος αιώνας. Ογεωγραφικός όρος Ήπειρος (Άπειρος χώρα στη δωρική διάλεκτο, δηλαδή terra firma, ξηρά γη σε αντιδιαστολή με τη θάλασσα) αποδίδεται σε ελληνόφωνους θαλασσοπόρους της αρχαιότητας. Η οριοθέτηση της Ηπείρου σχετίζεται με τη φυσική και την πολιτική γεωγραφία. Το Ιόνιο πέλαγος και η Αδριατική θάλασσα στα δυτικά, όπως και ο Αμβρακικός κόλπος στα νότια, αποτελούν υδάτινα όρια. Ανατολικά, η οροσειρά της Πίνδου με προέκταση της κορυφογραμμής σε Γράμμο και Άγραφα διαχωρίζει την ευρύτερη περιοχή από τη Θεσσαλία και τη Μακεδονία. Τα όρια όμως προς βορρά είναι ασαφή και συμβατικά, και η επίκλησή τους σε διάφορες ιστορικές περιόδους εκφράζει τις ιδεολογικές προσεγγίσεις των ενδιαφερομένων αρχαίοι Έλληνες συγγραφείς τοποθετούσαν την εν λόγω νοητή γραμμή στα Ακροκεραύνια όρη, ενώ στη Ρωμαϊκή αυτοκρατορία (επί Διοκλητιανού) οργανώθηκαν δύο νέες επαρχίες, της Παλαιάς Ηπείρου και της Νέας Ηπείρου, με την τελευταία να περιλαμβάνει τα ιλλυρικά εδάφη βόρεια των Ακροκεραυνίων. Οι δύο επαρχίες αποτέλεσαν τη βάση για τα δύο μεταγενέστερα βυζαντινά θέματα Νικοπόλεως και Δυρραχίου. Η συγκρότηση ενός πολιτικού σχηματισμού, του «κράτους της Ηπείρου», μετά τη Δ Σταυροφορία (13ος αι.) που παλαιότερα επικράτησε να ονομάζεται «Δεσποτάτο της Ηπείρου» συνέτεινε σε επαναπροσδιορισμό της έννοιας Ήπειρος προς νότο. Η διαίρεση του χώρου σε δύο εδαφικές ενότητες, την Ήπειρο και την Αλβανία με όριο την κοίτη του ποταμού Σκούμπι (Γενούσου) απηχεί τις διαφοροποιήσεις σε επίπεδο πολιτικής και νοοτροπιών, οι οποίες διαμορφώθηκαν τον ύστερο Μεσαίωνα. Η συγκεκριμένη γεωγραφική διάκριση έγινε αποδεκτή και από τους Έλληνες λογίους της οθωμανικής

15 14 - ª À π ΔHN πƒ περιόδου. Οι αρχαιοκεντρικοί μελετητές προτιμούσαν την αντίληψη του Στράβωνα και του γεωγράφου Πτολεμαίου (Ακροκεραύνια όρη), ενώ οι βυζαντινοκεντρικοί τη μεταγενέστερη. Ο διαμφισβητούμενος όρος Αλβανία ή Αρβανιτιά αποτέλεσε ένα επιπλέον ζήτημα κυρίως ως προς τον καθορισμό της έκτασής του. Οι μεταγενέστερες οριοθεσίες, οι οποίες έχουν προταθεί από Έλληνες και ευρωπαίους ερευνητές, καθώς και η χρήση των προαναφερθέντων όρων από περιηγητές, γεωγράφους και εθνολόγους κατά τον 19ο και τον 20ό αιώνα, έχουν το θεωρητικό τους έρεισμα στις απόψεις που προαναφέρθηκαν. Στην πρακτική της οθωμανικής διοίκησης, ο ηπειρωτικός χώρος στις αρχές του 19ου αιώνα, κατά το μεγαλύτερο μέρος του, ανήκε στο πασαλίκι των Ιωαννίνων εξαίρεση αποτελούσε το λεκανοπέδιο της Κορυτσάς και η περιοχή της Κολώνιας, εδάφη υπαγόμενα στη διοικητική περιφέρεια των Βιτωλίων (Μοναστηρίου). Με την εφαρμογή των μεταρρυθμίσεων (tanzimat) το 1846 πραγματοποιήθηκε διοικητική ανακατάταξη και σχηματισμός του εγιαλετίου Ιωαννίνων (μετατράπηκε σε βιλαέτι το 1867) με τα βόρεια σύνορά του να φτάνουν μέχρι τις όχθες του Σκούμπι. Η επέκταση του ελληνικού κράτους με τους Βαλκανικούς πολέμους ( ) και η ίδρυση αλβανικού κράτους κατέληξαν στο διαμερισμό του χώρου στα δύο εθνικά κράτη. Πρέπει να τονιστεί ότι η δυτική πλευρά της βαλκανικής χερσονήσου κατά τις περισσότερες ιστορικές περιόδους ήταν προσανατολισμένη ή είχε εξάρτηση από πολιτικά κέντρα που κυριαρχούσαν στο Αιγαίο πέλαγος. Κατά συνέπεια, η Ήπειρος αποτελούσε περιθωριακή περιοχή όσον αφορά τις πολιτικές εξελίξεις. Η σημασία της αυξανόταν, όταν οι κρατικές δομές εξασθενούσαν ή διασπόνταν και παράλληλα ισχυροί πολιτικοί σχηματισμοί στη δυτική και την κεντρική Ευρώπη ενδιαφέρονταν για τις εξελίξεις στις ακτές της Αδριατικής και του Ιονίου (ρωμαϊκό imperium και βασίλειο του Πύρρου, Νορμανδοί και μεσαιωνικό «κράτος της Ηπείρου» βενετική κυριαρχία, γαλλική και βρετανική κατοχή στα παράλια του Ιονίου πελάγους [τέλη 18ου αι.], και τέλος προσέγγιση με τον Αλή πασά των Ιωαννίνων αλλά και τους Μπουσατλήδες πασάδες της Σκόδρας). Συμπερασματικά, η αναζήτηση ορίων διαχρονικών και αμετάβλητων στην περιγραφή της έννοιας Ήπειρος είναι ατελέσφορη. Ο χώρος γεωμορφολογικά χαρακτηρίζεται από οροσειρές και ποταμούς, παράγοντες οι οποίοι καθορίζουν και τη δημιουργία οδών επικοινωνίας. Πέντε οροσειρές διατρέχουν την Ήπειρο με κατεύθυνση από βόρεια-βορειοδυτικά (από την πεδινή λεκάνη της Μουζακιάς) προς νότια-νοτιοανατολικά. Η υψηλότερη και πλέον ανατολική είναι η οροσειρά της Πίνδου, η οποία συνιστά φυσικό φραγμό στην επικοινωνία με τη Θεσσαλία και τη Μακεδονία παράλληλα αποτελεί τον υδατοκρίτη των νερών του Αιγαίου πελάγους από τα αντίστοιχα του Ιονίου. Τα Ακροκεραύνια όρη στα δυτικά διαμορφώνουν μια ακτογραμμή με απόκρημνους βράχους, ελάχιστες προσβάσεις στη θάλασσα και ακόμη λιγότερα φυσικά λιμάνια για τη ναυσιπλοΐα. Το κλίμα της Ηπείρου ποικίλλει ανάλογα με την απόσταση από τη θάλασσα. Οι κλιματικές συνθήκες και οι καλλιέργειες ελάχιστα έχουν μεταβληθεί από τη νεολιθική περίοδο. Οι παράκτιες περιοχές έχουν μεσογειακό κλίμα και εδάφη κατάλληλα για ελαιώνες και εσπεριδοειδή (πεδιάδες Άρτας και Πρέβεζας). Αντίθετα, η δυτική Πίνδος έχει κλίμα κεντρο-ευρωπαϊκό. Σημαντικό κλιματολογικό παράγοντα συνιστούν και οι βροχοπτώσεις (Ιωάννινα, β μισό 20ού αι., 1,10 μ. ετησίως) κάτι που εξηγεί και την αφθονία των νερών. Οι ποταμοί της Ηπείρου (Αώος, Καλαμάς ή Θύαμις, Άραχθος, Αχέρων) διασχίζουν στενές κοιλάδες και απόκρημνα φαράγγια (Κλεισούρα, Σούλι, Αώος [Κόνιτσα], Καλαμάς [Μενίνα], λάκκες του Αχέροντα [Δερβιζιάνων, Μπότσαρη, Τσαγκαριώτικου]) στην πορεία τους προς τη θάλασσα, έχουν μεγάλες ποσότητες νερών και είναι μερικώς διαβατοί. Πλωτοί είναι, σε κάποια σημεία τους, κυρίως ο Λούρος και ο Άραχθος. Σημαντικός είναι ο ρόλος και των μικρότερων ποταμών (Δρίνος, Σούχας, Βοϊδομάτης, Ζαγορίτικος), οι οποίοι ακολουθούν τη γραμμή των πεδιάδων (Αυλώνα, Άρτας) και εκβάλλουν στους μεγάλους. Η επικοινωνία του λεκανοπεδίου των Ιωαννίνων και της κοιλάδας της Δρόπολης με προέκταση των δικτύων προς τα βορειοδυτικά μέσω του Αώου (Βογιούσα) και προς τα νότια μέσω των κοιλάδων του Αράχθου και του Λούρου διασφάλιζε την απρόσκοπτη σύνδεση της Ηπείρου και της ευρύτερης περιοχής από τον Αυλώνα, το Τεπελένι και το Αργυρόκαστρο μέχρι τα Ιωάννινα και την Άρτα. Ιδιαίτερα κοπιώδης διαδρομή για Το τρίτοξο γεφύρι του Πλακίδα ή Καλογερικό κοντά στους Κήπους και το Κουκούλι.

16 Ãøƒ π π ƒø π - 15

17 16 - ª À π ΔHN πƒ

18 Ãøƒ π π ƒø π - 17 Η Παρηγορήτρια, Άρτα, Ο ποταμός Άραχθος και στο βάθος η Μονή Φανερωμένης, Άρτα, ανθρώπους και υποζύγια ήταν για αιώνες η κύρια διάβαση προς τη Θεσσαλία (Ζυγός Μετσόβου). Η σημασία του περάσματος τεκμαίρεται και από τα προνόμια τα οποία κατείχαν οι περίοικοι πληθυσμοί του Μετσόβου και του Μαλακασίου. Βορειότερα, υπήρχε και ο δρόμος προς την Κορυτσά, τη Φλώρινα και το Μοναστήρι μέσω των υψωμάτων του Λεσκοβικίου και της κοιλάδας της Κολώνιας. Ο συγκεκριμένος δρόμος εξακολουθούσε να είναι η μόνη αξιόλογη αμαξιτή σύνδεση της Ηπείρου με τη Μακεδονία, κατά τη διάρκεια του Μεσοπολέμου και μετά το σχηματισμό του αλβανικού κράτους. Οι εύφορες περιοχές είναι: στα νότια, οι πεδιάδες της Άρτας και της Πρέβεζας στα δυτικά, η πεδιάδα του Φαναρίου, η πεδιάδα της Παραμυθιάς, η λεκάνη του Μαργαριτίου και της Μαζαρακιάς όπως και η πεδιάδα κοντά στη λίμνη του Βουθρωτού (σημερινός Βούρκος), η κοιλάδα της Δρόπολης, η Πωγωνιανή αλλά και η Κόνιτσα κέντρο ορεινής και πεδινής περιοχής, η οποία ενώνεται από τους ποταμούς Σαραντάπορο και Βοϊδομάτη, καθώς και το λεκανοπέδιο της Κορυτσάς. Το οροπέδιο των Ιωαννίνων με τους γειτονικούς λόφους και το εκτεταμένο οδικό δίκτυο αποτελούσε το σημαντικότερο και πλουσιότερο φυσικό και παραγωγικό δυναμικό. Τα Ιωάννινα υπήρξαν στα νεότερα χρόνια το διοικητικό, στρατιωτικό, οικονομικό και πολιτισμικό κέντρο της Ηπείρου.

19 18 - ª À π ΔHN πƒ Μικρά και μεγαλύτερα λιμάνια, όπως η Πρέβεζα (το σημαντικότερο εμπορικό κέντρο κατά την ύστερη οθωμανική περίοδο, με τακτική ατμοπλοϊκή σύνδεση με το Λόυντ της Αυστροουγγρικής αυτοκρατορίας), η Ηγουμενίτσα (αναπτύχθηκε στα τέλη του 20ού και τις αρχές του 21ου αι. και λειτουργεί ως θαλάσσια πύλη της Ελλάδας προς τη δυτική και την κεντρική Ευρώπη), η Πάργα, η Σαγιάδα (με ρηχά νερά), οι Άγιοι Σαράντα, ο Πάνορμος (Πόρτο Παλέρμο) και ο Αυλώνας συμπληρώνουν τα συγκοινωνιακά δίκτυα της Ηπείρου. Ο πληθυσμός της Ηπείρου κατά τα νεότερα χρόνια υπήρξε αντικείμενο μελέτης ήδη από τον 19ο αιώνα όταν μιλούμε για νεότερη και σύγχρονη εποχή στην Ήπειρο εννοούμε την περίοδο από την οθωμανική κατάκτηση (μέσα 15ου αι.) έως και σήμερα. Δύο είναι τα σημαντικότερα κέντρα παραγωγής λόγου: α. η πολιτική σκοπιμότητα και β. η ακαδημαϊκή έρευνα. Στο δίπολο αυτό το κάθε σκέλος δεν εκφράζει υποχρεωτικά λόγο αντιθετικό ή ανεξάρτητο ως προς το έτερό του. Άλλωστε, η ιστορική έρευνα με διακριτές εξαιρέσεις δεν προσέφερε συνολικά επαρκείς ερμηνείες. Ενδιαφέρον εκδηλώθηκε αρχικά από τους περιηγητές του 18ου και του 19ου αιώνα, στη συνέχεια εμφανίστηκαν οι διάφοροι εθνογραφικοί χάρτες και οι στατιστικές των κρατικών μηχανισμών, και έπειτα ένα ευρύτερο πλέγμα μελετητών (ιστορικοί, γεωγράφοι, κοινωνιολόγοι, δημογράφοι). Σημαντική τομή υπήρξε ο λόγος των ίδιων των Ηπειρωτών για τους συμπατριώτες τους (πρωτοστατούσα η Εταιρεία Ηπειρωτικών Μελετών αλλά και η δημιουργία Φιλοσοφικής Σχολής στο Πανεπιστήμιο Ιωαννίνων) το β μισό του 20ού αιώνα. Ο ορισμός του Σινάν πασά, με τον οποίο παραχωρήθηκαν εγγράφως συγκεκριμένα προνόμια στους κατοίκους των Ιωαννίνων, μετά την παράδοσή τους στις 9 Οκτωβρίου Η ανθρωπογεωγραφία από κοινωνιολογική άποψη ενδιαφέρεται ιδιαίτερα για την κατανομή των φυλών, των γλωσσών και των θρησκειών. Οι όροι φυλή, γλώσσα, έθνος, εθνική συνείδηση ερμηνεύονται σύμφωνα με τους ιδεολογικούς προσανατολισμούς των συγγραφέων. Στην περίπτωση της Ηπείρου, οι γλωσσικές ομάδες δεν έχουν απαραίτητα συνάφεια με τις έννοιες φυλετική καταγωγή και εθνική κοινότητα. Η ύπαρξη και η πληθώρα σλαβικών τοπωνυμίων δεν αντιστοιχεί και σε ισοδύναμη παρουσία σλαβικών πληθυσμών στην περιοχή αντίστοιχη αναγωγή ισχύει και για την κάθοδο αλβανόφωνων φύλων κατά τον ύστερο Μεσαίωνα, καθώς και η δική τους μετάβαση άφησε ανάλογα ίχνη. Τρεις υπήρξαν οι γλωσσικές κοινότητες, οι οποίες αποτέλεσαν αντικείμενο διεκδίκη-

20 Ãøƒ π π ƒø π - 19 σης από τα ανταγωνιστικά εθνικά κινήματα και τις εθνοκεντρικές αντιλήψεις Ελλήνων, Αλβανών και Ρουμάνων κατά το β μισό του 19ου αιώνα και τις αρχές του 20ού στην περιφέρεια του βιλαετίου Ιωαννίνων. Η πρώτη και μικρότερη αριθμητικά κοινότητα υπήρξαν οι βλαχόφωνοι ή αρωμούνοι. Οι εστίες τους ήταν 25 χωριά στις δυτικές πλαγιές της Πίνδου με επίκεντρο το Σιράκο και τους Καλαρίτες (κατοικούνταν μόνο το καλοκαίρι καθώς οι κάτοικοί τους ήταν κυρίως νομάδες κτηνοτρόφοι), ο κάμπος της Μουζακιάς με επίκεντρο το Φίερι (ποιμενικοί πληθυσμοί, οι οποίοι το καλοκαίρι συγκεντρώνονταν στα υψίπεδα του όρους Τομόρι) και μερικές πατριές Αρβανιτόβλαχων στα ορεινά της Πρεμετής και της Κολώνιας, οι οποίες είχαν τις χειμερινές τους εγκαταστάσεις στις πεδιάδες του Δελβίνου, της Θεσπρωτίας και της Πρέβεζας. Τη δεύτερη γλωσσική κοινότητα απάρτιζαν οι αλβανόφωνοι. Κατά την ύστερη οθωμανική περίοδο, οι ζώνες της αλβανοφωνίας μπορούν να προσδιοριστούν σε δύο. Η πρώτη, με κυρίαρχη ομιλούμενη γλώσσα τα αλβανικά, μπορεί με αρκετές επιμέρους διαφοροποιήσεις να τοπογραφηθεί βόρεια της κοιλάδας της Δρόπολης, των χωριών του Πωγωνίου, της πεδιάδας του Βούρκου και των χωριών της Ρίζας Δελβίνου. Η δεύτερη, περιλαμβάνει τον αλβανόφωνο θύλακα της Τσαμουριάς, με σημείο αναφοράς τους μουσουλμάνους Τσάμηδες, αλλά και γειτονικές περιοχές, όπως ο κάμπος του Φαναρίου. Η τρίτη και σημαντικότερη γλωσσική ομάδα ήταν οι ελληνόφωνοι πληθυσμοί. Συμπαγής ελληνόφωνος πληθυσμός απαντά νότια της πρώτης ζώνης της αλβανοφωνίας, περιλαμβάνοντας και σημαντικούς αλλόγλωσσους θύλακες (π.χ. βλαχόφωνοι Πίνδου, αλβανόφωνοι Τσαμουριάς). Ελληνικά μιλούσαν και οι περισσότεροι από τους αστικούς πληθυσμούς, μουσουλμανικούς και εβραϊκούς στα Ιωάννινα, την Άρτα και την Κόνιτσα. Διεσπαρμένοι ελληνόφωνοι πληθυσμοί συναντώνται και βόρεια της πρωτεύουσας ζώνης αλβανοφωνίας (π.χ. στη Χειμάρρα, αλλά και πληθυσμοί σε σημαντικά αστικά κέντρα, όπως το Αργυρόκαστρο και ο Αυλώνας). Χαλκωματάς. Η χρήση της ελληνικής γλώσσας υπήρξε ευρεία και για μια σειρά ιδιαίτερων λόγων: αποτελούσε τη γλώσσα στις θρησκευτικές τελετές των χριστιανών ορθόδοξων, ενώ ήταν η lingua franca στο δημόσιο χώρο και το εμπόριο. Η επιτυχία της αποδεικνύεται και από τη χρήση της σε επίσημες διοικητικές πράξεις. Επιπρόσθετα, η ίδρυση και λειτουργία ελληνικών σχολείων, ιδιαίτερα κατά την ύστερη περίοδο της οθωμανικής κυριαρχίας, είχε ως αποτέλεσμα την περαιτέρω διάδοση της ελληνικής γλώσσας. Στα συγκεκριμένα σχολεία απόδειξη του μεγέθους επιρροής τους φοιτούσαν και μουσουλμάνοι, γόνοι των σημαντικότερων οικογενειών, καθώς η ελληνομάθεια είχε επιβληθεί ως στοιχείο υπεροχής στη διαμόρφωση των τοπικών κοινωνικών ελίτ. Στην κυρίαρχη θέση της ελληνικής γλώσσας οφείλεται και η σημαίνουσα ύπαρξη δίγλωσσων πληθυσμών, κυρίως αρρένων, οι οποίοι είχαν ως μητρική τους γλώσσα την αλβανική ή τη βλαχική, ενώ στο δημόσιο χώρο χρησιμοποιούσαν την ελληνική. Οι δίγλωσσοι αυτοί πληθυσμοί αποτελούσαν και το μεγαλύτερο πρόβλημα, καθώς οι διάφοροι συντάκτες εθνογραφικών πινάκων και χαρτών προσπαθούσαν να τους οικειοποιηθούν στο πλαίσιο ανάπτυξης του εκάστοτε εθνικού κινήματος.

21 20 - ª À π ΔHN πƒ Ως προς το θρησκευτικό στοιχείο, οι κάτοικοι της Ηπείρου διακρίνονται κατά την οθωμανική κυριαρχία σε πέντε ομάδες: τις ολιγομελείς κοινότητες των Εβραίων (κυρίως στα Ιωάννινα και στην Άρτα αλλά και στην Πρέβεζα), τους επίσης λίγους καθολικούς χριστιανούς στον Αυλώνα, τους ορθόδοξους χριστιανούς, τους μουσουλμάνους σουνίτες και τους μπεκτασήδες. Δεν πρέπει να διαφύγει της προσοχής μας και η ύπαρξη κρυπτοχριστιανών, ιδιαίτερα στα χωριά της Σπαθίας, όπως και ευάριθμων χριστιανών προτεσταντών. Η ύπαρξη μουσουλμάνων ήταν αποτέλεσμα της οθωμανικής κατάκτησης και των εκτεταμένων εξισλαμισμών αλβανόφωνων πληθυσμών. Οι έποικοι μουσουλμάνοι ήταν ολιγάριθμοι, ενώ πολλές μετακινήσεις τους συνδέονταν και με τη στελέχωση της οθωμανικής διοίκησης. Πρέπει να σημειώσουμε ότι στις οθωμανικές απογραφές υπάρχει η τάση να παραλείπονται οι Ρόμηδες (Γύφτοι). Οι μουσουλμάνοι Ρόμηδες προσμετρούνται στους μουσουλμάνους (γνωρίζουμε π.χ. εκείνους της Βοστίνας), ενώ τα στατιστικά στοιχεία για τους αντίστοιχους χριστιανούς στο βιλαέτι Ιωαννίνων είναι ελάχιστα. Η ανάδειξη της θρησκείας ως σημαντικής παραμέτρου του εθνισμού σε αντίθεση με τη φυλή ή τη γλώσσα κατά την οθωμανική κυριαρχία είχε ως αποτέλεσμα να επαυξηθεί η σύγχυση και κατά τη διαδικασία σχηματισμού των βαλκανικών εθνικών κινημάτων. Η ανταλλαγή των πληθυσμών που καθορίστηκε με την ελληνοτουρκική σύμβαση η τελευταία είχε ενσωματωθεί στη Συνθήκη της Λωζάννης (1923) με αποτέλεσμα την αποχώρηση της πλειονότητας των μουσουλμάνων από την Ήπειρο και την εγκατάσταση ελληνορθόδοξων πληθυσμών από τη Μικρά Ασία, την Καππαδοκία και τον Πόντο, η έκβαση του «Βορειοηπειρωτικού ζητήματος», η χάραξη των συνόρων των εθνικών κρατών Ελλάδας και Αλβανίας, κατά τη διάρκεια του 20ού αιώνα και οι συνέπειες του Β Παγκοσμίου πολέμου (η εξόντωση από τους ναζιστές του μεγαλύτερου μέρους του εβραϊκού πληθυσμού, αλλά και η απομάκρυνση των μουσουλμάνων Τσάμηδων) επέφεραν αλλαγές στη σύνθεση του πληθυσμού. Στις αρχές του 21ου αιώνα στον ευρύτερο χώρο υπάρχει μία αναγνωρισμένη εθνική μειονότητα: η ελληνική στη νότια Αλβανία. Όπως είναι αντιληπτό οι προσεγγίσεις του ανθρώπινου δυναμικού στο χώρο της Ηπείρου βρίσκονται σε άμεση συνάφεια και με τις διοικητικές μεταρρυθμίσεις. Η οθωμανική κατάκτηση (14ος-15ος αι.) οδήγησε στο σχηματισμό σαντζακιών. Αρχικά της L. Dupré, Ο πασάς των Ιωαννίνων Αλή Τεπελενλής στη λίμνη του Βουθρωτού. Αρβανιτιάς (σαντζάκ-ι Αρβανίτ) με έδρα το Αργυρόκαστρο, το οποίο υπαγόταν στο εγιαλέτι της Ρούμελης (το τελευταίο περιλάμβανε όλα τα ευρωπαϊκά εδάφη της αυτοκρατορίας). Στη συνέχεια, δημιουργήθηκαν τα σαντζάκια Ιωαννίνων και Δελβίνου, ενώ εκείνο της Αρβανιτιάς διασπάστηκε και κατά ένα μεγάλο μέρος αποτέλεσε το σαντζάκι του Αυλώνα ενδεικτικά αναφέρουμε ότι το Πωγώνι υπαγόταν στο σαντζάκι του Αυλώνα και η Θεσπρωτία στο σαντζάκι του Δελβίνου. Η πολιτική του σουλτάνου Μαχμούτ Β (τέλη 18ου - αρχές 19ου αι.) ευνόησε τη δημιουργία ισχυρών πασάδων στα όρια της αυτοκρατορίας στα δυτικά Βαλκάνια υπήρξαν ο Αλή Τεπελενλής που έγινε

22 Ãøƒ π π ƒø π - 21 πασάς Ιωαννίνων και οι Μπουσατλήδες που δημιούργησαν το πασαλίκι της Σκόδρας. Η εφαρμογή των οθωμανικών μεταρρυθμίσεων στην Ήπειρο πραγματοποιήθηκε το 1846, λόγω των σημαντικών αντιδράσεων που προέβαλαν μουσουλμάνοι Αλβανοί ηγέτες στις μεταρρυθμίσεις σε στρατολογία και φορολογία. Οι σημαντικότερες διοικητικές μεταβολές έγιναν με το νόμο περί βιλαετίων (1864), ο οποίος απέφερε και το σχηματισμό του βιλαετίου των Ιωαννίνων ( ). Το βιλαέτι Ιωαννίνων υποδιαιρούνταν αρχικά σε πέντε σαντζάκια: α) Ιωαννίνων: περιλάμβανε τους καζάδες Ιωαννίνων, Κόνιτσας, Γρεβενών και Παραμυθιάς (αρχικά υπήρχε και καζάς Μετσόβου) β) Αργυροκάστρου: περιλάμβανε τους καζάδες Αργυροκάστρου, Δελβίνου, Τεπελενίου, Πρεμετής, Φιλιατών (αρχικά υπήρχε και καζάς Πωγωνίου) γ) Μπερατίου: περιλάμβανε τους καζάδες Μπερατίου, Αυλώνα, Σκραπαρίου (αρχικά υπήρχε και καζάς Τομορίτσας) δ) Πρέβεζας: περιλάμβανε τους καζάδες Πρέβεζας, Άρτας, Μαργαριτίου και Πάργας-Φαναρίου ε) Τρικάλων: περιλάμβανε κυρίως τμήματα της σημερινής Θεσσαλίας. Όπως σε όλες τις διοικητικές μεταρρυθμίσεις, με την πάροδο του χρόνου σημειώθηκαν μεταβολές και αναδείξεις νέων κέντρων. Η περιοχή της Κορυτσάς, όπως προαναφέρθηκε, δεν συμπεριλαμβανόταν και ευρύτερα θεωρήθηκε ότι ανήκει στην Ήπειρο, κυρίως στον ελληνικό λόγο κατά τον 20ό αιώνα. Η επόμενη σημαντική διοικητική μεταβολή συνέβη με τη δημιουργία των εθνικών κρατών. Σήμερα ο όρος Ήπειρος χρησιμοποιείται στην Ελλάδα ως διοικητική μονάδα και αποτελεί την περιφέρεια Ηπείρου με πρωτεύουσα τα Ιωάννινα. Περιλαμβάνει τους νομούς Ιωαννίνων (πρωτεύουσα τα Ιωάννινα και σημαντικά οικιστικά σύνολα η Κόνιτσα και το Μέτσοβο), Άρτας (πρωτεύουσα η Άρτα), Πρέβεζας (πρωτεύουσα η Πρέβεζα και δευτερεύον κέντρο η Φιλιππιάδα) και Θεσπρωτίας (πρωτεύουσα η Ηγουμενίτσα και σημαντικά πληθυσμιακά κέντρα η Παραμυθιά και οι Φιλιάτες). Εκτός από την κοινωνιολογική προσέγγιση, την ανθρωπογεωγραφία επηρεάζουν έντονα και οι οικονομικοί μηχανισμοί. Η οθωμανική κατάκτηση επέφερε μεταβολές και στο γαιοκτητικό καθεστώς. Οι κρατικές γαίες (mîrî) ήταν οι περισσότερες, ενώ υπήρχαν και οι αφιερωματικές (vakif) και οι ιδιωτικές (mulk). Στις κρατικές γαίες περιλαμβάνονταν και τα τιμάρια, τα οποία παραχωρούσε ο σουλτάνος σε αξιωματούχους του ως αντάλλαγμα των υπηρεσιών τους. Οι περισσότεροι σπαχήδες (τιμαριούχοι) στον ηπειρωτικό χώρο ήταν εξισλαμισθέντες χριστιανοί. Τα ευφορότερα εδάφη τα εκμεταλλεύονταν μουσουλμάνοι, Οθωμανοί ή Αλβανοί. Η σταδιακή παρακμή του τιμαριωτικού συστήματος μετέτρεψε μεγάλες εκτάσεις σε τσιφλίκια (μέσα 18ου αι.). Μεταγενέστερα, ο Αλή Τεπελενλής οικειοποιήθηκε μεγάλες εκτάσεις γης, ενώ οι μεταρρυθμίσεις στην αυτοκρατορία (μέσα 19ου αι.) επέφεραν αλλαγές στις αποδόσεις του φορολογικού συστήματος προς όφελος της κεντρικής εξουσίας. Στη ύστερη οθωμανική κυριαρχία, οι αγρότες Ηπειρώτες ήταν οικονομικά εξαθλιωμένοι με λιγοστά και πρωτόγονα εργαλεία. Η έλλειψη επαρκών οδικών δικτύων σημαντική ανάπτυξη συντελέστηκε όταν πασάς των Ιωαννίνων ήταν ο Αλή Τεπελενλής επέτεινε τα προβλήματα. Τα γεωργικά προϊόντα που κυρίως καλλιεργούνταν ήταν τα δημητριακά (περίπου το 93% της καλλιεργούμενης έκτασης), ιδιαίτερα το καλαμπόκι η καλλιέργειά του ευνοήθηκε από τη χαμηλή ανάγκη σε σπόρο και το υγρό κλίμα, το σιτάρι και σε μικρότερες ποσότητες το κριθάρι, η βρώμη, η σίκαλη και το κεχρί. Στις πεδινές όχθες των ποταμών Λούρου, Αχέροντα και Αώου σημαντική υπήρξε και η καλλιέργεια ρυζιού. Ο καπνός ευδοκιμούσε ιδιαίτερα στην Παραμυθιά και την Πάργα. Τα αμπέλια καταλάμβαναν μικρές επιφάνειες και είχαν αντίστοιχα μικρή παραγωγή, με αποτέλεσμα να γίνονται εισαγωγές κρασιού, ενώ στην πεδιάδα της Άρτας καλλιεργήθηκε βαμβάκι και λινάρι. Ελαιώνες υπήρχαν κατά μήκος των ακτών και στις πεδιάδες της Πρέβεζας και του Ιονίου. Από τα εσπεριδοειδή σημειώνουμε τα πορτοκάλια της Άρτας, καθώς και τα κίτρα της Πάργας. Η κτηνοτροφία αναπτύχθηκε περισσότερο συχνά σε βάρος της γεωργίας άναρχα και με αποψίλωση ορεινών δασικών περιοχών. Στις αρχές του 20ού αιώνα, αρκετά αγροτεμάχια μετατράπηκαν σε χειμαδιά. Είναι χαρακτηριστικό ότι οι κτηνοτρόφοι του Σιράκου, οι οποίοι διαχείμαζαν στον κάμπο της Λάμαρης, αναγκάστηκαν να μετακινηθούν σε άλλα μέρη, στο ελληνικό κράτος. Σε περιοχές όπου υπήρχαν μουριές (Ζαγόρι, Τζουμέρκα, Κατσανοχώρια, χωριά Λάκκας Σουλίου) οι κάτοικοι ασχολούνταν με τη σηροτροφία. Η οικοδομική ξυλεία δεν ήταν αρκετή αντίθετα, γίνονταν εξαγωγές ξυλοκάρβουνου. Βασικό μέγεθος κατά την περίοδο της οθωμανική κυριαρχίας στην οικονομία του ηπειρωτικού χώρου αποτέλεσε η βιοτεχνία, ιδιαίτερα οι συντεχνίες (esnaf ή rufet). Το

23 22 - ª À π ΔHN πƒ

24 Ãøƒ π π ƒø π - 23 Κωδωνοποιείο, δεκαετία Κρεοπωλεία στην Παραμυθιά, Εβραίος νερουλάς, 1930.

25 24 - ª À π ΔHN πƒ σημαντικότερο βιοτεχνικό και εμπορικό κέντρο της περιοχής ήταν τα Ιωάννινα. Μεγάλες συντεχνίες δημιούργησαν γουναράδες, ταμπάκηδες, καποτάδες, τερζήδες, παπουτσήδες και τσαρουχάδες. Η δομή κάθε συντεχνίας των Ιωαννίνων προέβλεπε τη λειτουργία διοικητικού συμβουλίου (λόντζα) με σημαντικές αρμοδιότητες. Στο Αργυρόκαστρο υπήρχε σημαντική παραγωγή κεντημάτων και υφασμάτων, ενώ στο Δέλβινο υποδημάτων. Στην Κορυτσά υπήρχαν εσνάφια βυρσοδεψών και ραπτών. Παράλληλα, αναπτύχθηκε η αγροτική οικιακή βιοτεχνία με την επεξεργασία του μαλλιού των ζώων, ενώ η υφαντική τέχνη εξελίχθηκε κυρίως στο Μέτσοβο, το Σιράκο, τους Καλαρίτες και τη Θεσπρωτία. Το εμπόριο στον ηπειρωτικό χώρο διεξαγόταν στις διαρκείς αγορές, οι οποίες λειτουργούσαν στα όρια των πόλεων, στις εβδομαδιαίες αγορές (παζάρια) αλλά και στα ετήσια εμπορικά πανηγύρια. Φημισμένες ήταν οι εμποροπανηγύρεις στην Πωγωνιανή και στη Μπουνίλα (κοντά στα Ιωάννινα), οι ζωοπανηγύρεις της Σαμαρίνας και της Κόνιτσας και στο Κατσικοπάζαρο (Άρτα). Οι ηπειρώτες έμποροι διέθεταν τα χαρακτηριστικά του βαλκάνιου ορθόδοξου εμπόρου, όπως τον περιέγραψε ο T. Stojanovich, και ίδρυσαν σημαντικές εμπορικές παροικίες στην κεντρική και την ανατολική Ευρώπη. Επίσης, είχαν ιδρυθεί κομπανίες, δηλαδή εμπορικές σε μεγάλο βαθμό οικογενειακές εταιρείες, οι οποίες έλεγχαν τα στάδια της διακίνησης του προϊόντος, ιδιαίτερα στη χερσόνησο του Αίμου (π.χ. οι Μοσχοπολίτες και οι Γιαννιώτες). Πρέπει να τονίσουμε ότι τα λιμάνια της Αδριατικής και του Ιονίου αποτέλεσαν σταθμούς στα δίκτυα εμπορικών συναλλαγών με δυτικά κράτη, αρχικά με τη Βενετία και στη συνέχεια με τη Γαλλία, την Αγγλία αλλά και την Αυστροουγγαρία. Στο β μισό του 19ου αιώνα, όπως έχει προαναφερθεί, ατμόπλοια ποικίλων εταιρειών προσέγγιζαν στα λιμάνια και το εσωτερικό εμπορικό δίκτυο είχε δύο οδικούς άξονες: Άγιοι Σαράντα ή Σαγιάδα - Ιωάννινα και Ιωάννινα - Πρέβεζα. Τα Ιωάννινα, έδρα του Οθωμανού διοικητή, αδιαφιλονίκητο εμπορικό κέντρο και συγκοινωνιακός κόμβος, συνδέονταν επιπρόσθετα με το Βουθρωτό, την Πάργα, τον Αυλώνα και το Πόρτο Παλέρμο (Πάνορμο). Σαμαράς στο Μέτσοβο.

ΕΛΠ 40. Εθνοπολιτισμικές ταυτότητες και χορευτικά ρεπερτόρια του Βορειοελλαδικού χώρου.

ΕΛΠ 40. Εθνοπολιτισμικές ταυτότητες και χορευτικά ρεπερτόρια του Βορειοελλαδικού χώρου. ΕΛΠ 40 Εθνοπολιτισμικές ταυτότητες και χορευτικά ρεπερτόρια του Βορειοελλαδικού χώρου. Διαμόρφωση κεφαλαίων εργασίας: 1. Μουσική και χορός: απαραίτητα στοιχέια κουλτούρας 2. Βορειοελλαδικός χώρος και πληθυσιακές

Διαβάστε περισσότερα

Νέοι τόποι Περιπέτεια Φύση Παράδοση Ιστορία. Πολιτισμός Ζωή Μνημεία Ασφάλεια Χαρά

Νέοι τόποι Περιπέτεια Φύση Παράδοση Ιστορία. Πολιτισμός Ζωή Μνημεία Ασφάλεια Χαρά Νέοι τόποι Περιπέτεια Φύση Παράδοση Ιστορία Πολιτισμός Ζωή Μνημεία Ασφάλεια Χαρά 1 2 Η Εγνατία Οδός δίνει άλλες διαστάσεις και ευκαιρίες στην επισκεψιμότητα. Η δυνατότητα του επισκέπτη να διασχίσει όλη

Διαβάστε περισσότερα

ΔΕΛΤΙΟ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΩΝ ΔΕΙΚΤΗ ΚΟ-Π-4: ΜΕΤΑΒΟΛΗ ΠΛΗΘΥΣΜΟΥ

ΔΕΛΤΙΟ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΩΝ ΔΕΙΚΤΗ ΚΟ-Π-4: ΜΕΤΑΒΟΛΗ ΠΛΗΘΥΣΜΟΥ ΔΕΛΤΙΟ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΩΝ ΔΕΙΚΤΗ ΟΡΙΣΜΟΣ - ΣΚΟΠΙΜΟΤΗΤΑ Ο δείκτης προσδιορίζει τον πληθυσμό και τη μεταβολή του ανά Περιφέρεια, Νομό και Δήμο της Ζώνης IV. Η σκοπιμότητα του δείκτη αφορά στην γνώση των μακροσκοπικών

Διαβάστε περισσότερα

Αιτιολογική έκθεση. µεγάλων δυσκολιών που η κρίση έχει δηµιουργήσει στον εκδοτικό χώρο και στους

Αιτιολογική έκθεση. µεγάλων δυσκολιών που η κρίση έχει δηµιουργήσει στον εκδοτικό χώρο και στους Αιτιολογική έκθεση Η Επιτροπή Κρατικών Bραβείων Λογοτεχνικής Μετάφρασης εργάστηκε για τα βραβεία του 2013, όπως και την προηγούµενη χρονιά, έχοντας επίγνωση α. των µεγάλων δυσκολιών που η κρίση έχει δηµιουργήσει

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ : Κείμενο του ενημερωτικού εντύπου

ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ : Κείμενο του ενημερωτικού εντύπου ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ : Κείμενο του ενημερωτικού εντύπου [ΕΓΝΑΤΙΑ - κείμενο εντύπου.doc] ΑΝΚΟ σελ 1/5 ΕΓΝΑΤΙΑ, ΤΟΥΡΙΣΜΟΣ Η Εγνατία οδός είναι ένα έργο εξαιρετικά σημαντικό για την ανάπτυξη του τόπου. Ένας αυτοκινητόδρομος

Διαβάστε περισσότερα

Η ΣΗΜΑΙΑ ΚΑΙ ΤΟ ΕΘΝΟΣΗΜΟ

Η ΣΗΜΑΙΑ ΚΑΙ ΤΟ ΕΘΝΟΣΗΜΟ Η ΒΟΥΛΓΑΡΙΑ Η ΣΗΜΑΙΑ ΚΑΙ ΤΟ ΕΘΝΟΣΗΜΟ Η σημαία της Βουλγαρίας αποτελείται από τρεις ισομεγέθεις οριζόντιες λωρίδες χρώματος λευκού(στην κορυφή), πράσινου και κόκκινου. Το λευκό αντιπροσωπεύει την ειρήνη,

Διαβάστε περισσότερα

108 Ιστορίας και Εθνολογίας Θράκης (Κομοτηνή)

108 Ιστορίας και Εθνολογίας Θράκης (Κομοτηνή) 108 Ιστορίας και Εθνολογίας Θράκης (Κομοτηνή) Το Τμήμα ιδρύθηκε το 1990 και άρχισε να λειτουργεί το ακαδημαϊκό έτος 1991-1992. Δέχεται κατ' έτος 200 περίπου φοιτητές. Σκοπός Σκοπός του Τμήματος είναι:

Διαβάστε περισσότερα

ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΑΝΟΙΧΤΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΣΠΟΥΔΕΣ ΣΤΟΝ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟ Θ.Ε.: ΕΠΟ 11 Κοινωνική και οικονομική ιστορία της Ευρώπης

ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΑΝΟΙΧΤΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΣΠΟΥΔΕΣ ΣΤΟΝ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟ Θ.Ε.: ΕΠΟ 11 Κοινωνική και οικονομική ιστορία της Ευρώπης ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΑΝΟΙΧΤΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΣΠΟΥΔΕΣ ΣΤΟΝ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟ Θ.Ε.: ΕΠΟ 11 Κοινωνική και οικονομική ιστορία της Ευρώπης 2 η εργασία 2012 13 ΘΕΜΑ: «Στις παραμονές της λεγόμενης βιομηχανικής επανάστασης,

Διαβάστε περισσότερα

Ενδεικτικές απαντήσεις στα θέματα της Ιστορίας. κατεύθυνσης των Πανελλαδικών εξετάσεων 2014

Ενδεικτικές απαντήσεις στα θέματα της Ιστορίας. κατεύθυνσης των Πανελλαδικών εξετάσεων 2014 Θέμα Α1 Ενδεικτικές απαντήσεις στα θέματα της Ιστορίας κατεύθυνσης των Πανελλαδικών εξετάσεων 2014 ΟΜΑΔΑ ΠΡΩΤΗ Α) Με τη βιομηχανική επανάσταση καθώς η κατοχή γης έπαυε προοδευτικά να είναι πηγή εξουσίας

Διαβάστε περισσότερα

Α.1.1.α.6 ΣΥΓΚΕΝΤΡΩΣΗ ΛΟΙΠΩΝ ΣΤΟΙΧΕΙΩΝ ΑΝΑΠΤΥΞΙΑΚΑ ΜΕΓΕΘΗ ΚΑΙ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΧΩΡΟΤΑΞΙΚΗΣ ΟΡΓΑΝΩΣΗΣ

Α.1.1.α.6 ΣΥΓΚΕΝΤΡΩΣΗ ΛΟΙΠΩΝ ΣΤΟΙΧΕΙΩΝ ΑΝΑΠΤΥΞΙΑΚΑ ΜΕΓΕΘΗ ΚΑΙ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΧΩΡΟΤΑΞΙΚΗΣ ΟΡΓΑΝΩΣΗΣ Α.1.1.α.6 ΣΥΓΚΕΝΤΡΩΣΗ ΛΟΙΠΩΝ ΣΤΟΙΧΕΙΩΝ ΑΝΑΠΤΥΞΙΑΚΑ ΜΕΓΕΘΗ ΚΑΙ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΧΩΡΟΤΑΞΙΚΗΣ ΟΡΓΑΝΩΣΗΣ 1. ΗΜΟΓΡΑΦΙΚΑ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΑ ΠΟΛΙΤΙΣΤΙΚΑ ΚΟΙΝΩΝΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΚΑΙ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΑ 1.1 Πληθυσµός Κατά την εκπόνηση του

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΑΛΕΞΗ ΕΒΔΟΜΗ Η ΠΡΩΙΜΗ ΜΕΣΑΙΩΝΙΚΗ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΑ

ΔΙΑΛΕΞΗ ΕΒΔΟΜΗ Η ΠΡΩΙΜΗ ΜΕΣΑΙΩΝΙΚΗ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΑ ΔΙΑΛΕΞΗ ΕΒΔΟΜΗ Η ΠΡΩΙΜΗ ΜΕΣΑΙΩΝΙΚΗ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΑ 1. Εισαγωγή - Η πιο παραμελημένη περίοδος της ιστορίας της Ελληνικής είναι η μεσαιωνική. Για λόγους καθαρά ιδεολογικούς και πολιτικούς, το

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΝΤΡΟ ΒΑΛΚΑΝΙΚΗΣ ΜΟΥΣΙΚΗΣ ΒΑΛΚΑΝΙΩΝ ΔΡΩΜΕΝΑ ΔΗΜΟΣ ΑΡΤΑΙΩΝ. Κάστρο Άρτας, 20-21-22 Ιουνίου. - Light in Babylon (Τουρκία - Ισραήλ - Συρία - Γαλλία)

ΚΕΝΤΡΟ ΒΑΛΚΑΝΙΚΗΣ ΜΟΥΣΙΚΗΣ ΒΑΛΚΑΝΙΩΝ ΔΡΩΜΕΝΑ ΔΗΜΟΣ ΑΡΤΑΙΩΝ. Κάστρο Άρτας, 20-21-22 Ιουνίου. - Light in Babylon (Τουρκία - Ισραήλ - Συρία - Γαλλία) ΚΕΝΤΡΟ ΒΑΛΚΑΝΙΚΗΣ ΜΟΥΣΙΚΗΣ ΒΑΛΚΑΝΙΩΝ ΔΡΩΜΕΝΑ ΔΗΜΟΣ ΑΡΤΑΙΩΝ Κάστρο Άρτας, 20-21-22 Ιουνίου Παρασκευή 20 Ιουνίου - Light in Babylon (Τουρκία - Ισραήλ - Συρία - Γαλλία) Οι Light in Babylon αποτελούν ένα «πολυεθνικό»

Διαβάστε περισσότερα

Τι σημαίνει ο όρος «βυζαντινόν»;

Τι σημαίνει ο όρος «βυζαντινόν»; Τι σημαίνει ο όρος «βυζαντινόν»; Ο όρος«βυζαντινόν» αναφέρεται στο Μεσαιωνικό κράτος που εδιοικείτο από την Κωνσταντινούπολη, τη μεγάλη πόλη των ακτών του Βοσπόρου. Οι ιστορικοί χρησιμοποιούν τον όρο αυτόν

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΟ ΤΟ ΜΕΣΑΙΩΝΑ ΣΤΗΝΑΝΑΓΕΝΝΗΣΗ

ΑΠΟ ΤΟ ΜΕΣΑΙΩΝΑ ΣΤΗΝΑΝΑΓΕΝΝΗΣΗ ΑΠΟ ΤΟ ΜΕΣΑΙΩΝΑ ΣΤΗΝΑΝΑΓΕΝΝΗΣΗ εμφανίζεται ΣΤΗ ΒΟΡΕΙΑ ΙΤΑΛΙΑ Επηρεάζεται από το ελληνικό και ρωμαϊκό πολιτισμό ΟΥΜΑΝΙΣΜΟΣ ΖΩΓΡΑΦΙΚΗ ΘΕΑΤΡΟ ΑΣΤΡΟΝΟΜΙΑ Αξία στον ΝΤΑ ΒΙΝΤΣΙ ΣΑΙΞΠΗΡ ΚΟΠΕΡΝΙΚΟΣ Άνθρωπο ΜΙΧΑΗΛ

Διαβάστε περισσότερα

ΤΑΞΗ ΣΥΓΚΛΗΤΙΚΩΝ ΚΑΙ ΒΟΥΛΕΥΤΩΝ-Βουλευτές:

ΤΑΞΗ ΣΥΓΚΛΗΤΙΚΩΝ ΚΑΙ ΒΟΥΛΕΥΤΩΝ-Βουλευτές: ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΔΙΑΡΘΡΩΣΗ ΣΤΟ ΒΥΖΑΝΤΙΟ ΑΥΤΟΚΡΑΤΟΡΑΣΚΑΙΟΙΠΕΡΙΑΥΤΟΝ ΣΥΓΚΛΗΤΙΚΟΙKAI BOYΛΕΥΤΕΣ (HONESTIORES ΕΝΤΙΜΟΤΑΤΟΙ) - ΣΤΡΑΤΟΣ- ΚΛΗΡΟ ΠΟΛΙΤΙΚΟ ΤΜΗΜΑ ΤΗΣ ΚΟΙΝΩΝΙΑΣ Αυτοκράτορας: H ανάρρηση στο θρόνο χάρη στο

Διαβάστε περισσότερα

www.kalymnikifilia.gr

www.kalymnikifilia.gr Η επιρροή του ελληνικού πολιτισμού και της ελληνικής γλώσσας στη διαμόρφωση του ρωσικού εκπαιδευτικού συστήματος (το παράδειγμα των Εκπαιδευτικών ιδρυμάτων της Μόσχας) ΒΑΝΤΙΜ ΓΙΑΡΟΒΟÏ Kαθηγητής μουσικής

Διαβάστε περισσότερα

ΔΗΜΟΤΙΚΟ ΤΡΑΓΟΥΔΙ. Όπως η εκκλησιαστική, έτσι και η δημοτική μουσική είναι μονοφωνική και τροπική και δεν ακολουθεί τη δυτική τονική αρμονία.

ΔΗΜΟΤΙΚΟ ΤΡΑΓΟΥΔΙ. Όπως η εκκλησιαστική, έτσι και η δημοτική μουσική είναι μονοφωνική και τροπική και δεν ακολουθεί τη δυτική τονική αρμονία. Το δημοτικό τραγούδι αποτελεί μια σημαντική έκφραση της λαϊκής δημιουργίας. Ως λογοτεχνικό είδος αντλεί το υλικό του από την προφορική λογοτεχνική παράδοση. Στις παραδοσιακές κοινωνίες (στην εποχή της

Διαβάστε περισσότερα

ΔΕΛΤΙΟ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΩΝ ΔΕΙΚΤΗ SET20: ΕΠΙΧΕΙΡΗΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑ

ΔΕΛΤΙΟ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΩΝ ΔΕΙΚΤΗ SET20: ΕΠΙΧΕΙΡΗΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑ ΔΕΛΤΙΟ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΩΝ ΔΕΙΚΤΗ ΟΡΙΣΜΟΣ - ΣΚΟΠΙΜΟΤΗΤΑ Ο δείκτης εκτιμά την εξέλιξη του αριθμού και του κύκλου εργασιών των επιχειρήσεων στους Νομούς και στις Περιφέρειες στη Ζώνης Επιρροής της Εγνατίας Οδού

Διαβάστε περισσότερα

Χαρτογράφηση της εξαγωγικής δραστηριότητας της Ελλάδας ανά Περιφέρεια και Νοµό 2008-2012

Χαρτογράφηση της εξαγωγικής δραστηριότητας της Ελλάδας ανά Περιφέρεια και Νοµό 2008-2012 Χαρτογράφηση της εξαγωγικής δραστηριότητας της Ελλάδας ανά Περιφέρεια και Νοµό 2008-2012 Ινστιτούτο Εξαγωγικών Ερευνών και Σπουδών Σύνδεσµος Εξαγωγέων Βορείου Ελλάδος Θεσσαλονίκη, 23/05/13 Σκοπός της µελέτης:

Διαβάστε περισσότερα

ΔΕΛΤΙΟ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΩΝ ΔΕΙΚΤΗ SET11: ΤΑΞΙΝΟΜΗΣΗ ΑΣΤΙΚΩΝ ΚΕΝΤΡΩΝ

ΔΕΛΤΙΟ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΩΝ ΔΕΙΚΤΗ SET11: ΤΑΞΙΝΟΜΗΣΗ ΑΣΤΙΚΩΝ ΚΕΝΤΡΩΝ ΔΕΛΤΙΟ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΩΝ ΔΕΙΚΤΗ ΟΡΙΣΜΟΣ - ΣΚΟΠΙΜΟΤΗΤΑ Ο δείκτης προσδιορίζει την ταξινόμηση (α) όλων των αστικών κέντρων και των πρωτευουσών των νομών της Ζώνης IV κατά πληθυσμιακό μέγεθος, (β) των αστικών

Διαβάστε περισσότερα

Β2. β) Πρώτα απ όλα: Αρχικά παράλληλα: ταυτόχρονα εξάλλου: άλλωστε

Β2. β) Πρώτα απ όλα: Αρχικά παράλληλα: ταυτόχρονα εξάλλου: άλλωστε ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ Α.1 Το συγκεκριμένο κείμενο αναφέρεται στην ανάγκη προσέγγισης των αρχαίων χώρων θέασης και ακρόασης από τους Νεοέλληνες. Επρόκειτο για τόπους έκφρασης συλλογικότητας. Επιπλέον, σ αυτούς γεννήθηκε

Διαβάστε περισσότερα

Ωστόσο, δεν υπάρχει αµφιβολία ότι ο πολιτισµός χρειάζεται τον τουρισµό και το αντίστροφο. Γιατί ο πρώτος χρειάζεται χρηµατοδότηση των συχνά

Ωστόσο, δεν υπάρχει αµφιβολία ότι ο πολιτισµός χρειάζεται τον τουρισµό και το αντίστροφο. Γιατί ο πρώτος χρειάζεται χρηµατοδότηση των συχνά ΗΚεντρική Μακεδονία είναι η χώρα των θεών του Ολύµπου, του πολιτισµού των αρχαίων Μακεδόνων, της δόξας του Μεγάλου Αλεξάνδρου, αλλά και της βυζαντινής Ορθόδοξης µεγαλοπρέπειας. Είναι η γη των µύθων, των

Διαβάστε περισσότερα

ΕΘΝΙΚΟ ΙΔΡΥΜΑ ΕΡΕΥΝΩΝ [επιστήμης κοινωνία]

ΕΘΝΙΚΟ ΙΔΡΥΜΑ ΕΡΕΥΝΩΝ [επιστήμης κοινωνία] ΕΘΝΙΚΟ ΙΔΡΥΜΑ ΕΡΕΥΝΩΝ [επιστήμης κοινωνία] ειδικές μορφωτικές εκδηλώσεις 2014 2015 www.eie.gr Νέες προσεγγίσεις στην Ιστορία του Νότου της Ρωσικής Aυτοκρατορίας, 1784-1914 ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΙΣΤΟΡΙΚΩΝ ΕΡΕΥΝΩΝ

Διαβάστε περισσότερα

2. ΑΝΑΓΕΝΝΗΣΗ ΚΑΙ ΑΝΘΡΩΠΙΣΜΟΣ

2. ΑΝΑΓΕΝΝΗΣΗ ΚΑΙ ΑΝΘΡΩΠΙΣΜΟΣ 2. ΑΝΑΓΕΝΝΗΣΗ ΚΑΙ ΑΝΘΡΩΠΙΣΜΟΣ Συμπλήρωση κενών ακόλουθες λέξεις (τρεις λέξεις περισσεύουν): βιβλιοθήκη, Βαλκανική, ανθρωπιστικός, πανεπιστήμιο, χειρόγραφο, Ιταλική, τυπογραφία, σπάνιος. Η Αναγέννηση και

Διαβάστε περισσότερα

Γεωλογία - Γεωγραφία Β Γυμνασίου ΦΥΛΛΑΔΙΟ ΑΣΚΗΣΕΩΝ. Τ μαθητ : Σχολικό Έτος:

Γεωλογία - Γεωγραφία Β Γυμνασίου ΦΥΛΛΑΔΙΟ ΑΣΚΗΣΕΩΝ. Τ μαθητ : Σχολικό Έτος: Γεωλογία - Γεωγραφία Β Γυμνασίου ΦΥΛΛΑΔΙΟ ΑΣΚΗΣΕΩΝ Τ μαθητ : Σχολικό Έτος: 1 ΜΑΘΗΜΑ 1, Οι έννοιες «γεωγραφική» και «σχετική» θέση 1. Με τη βοήθεια του χάρτη στη σελ.12, σημειώστε τις παρακάτω πόλεις στην

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΑΛΕΞΗ ΤΡΙΤΗ ΤΟ ΑΛΦΑΒΗΤΟ ΚΑΙ Η ΔΙΑΜΟΡΦΩΣΗ ΤΩΝ ΑΡΧΑΙΩΝ ΕΛΛΗΝΙΚΩΝ ΔΙΑΛΕΚΤΩΝ

ΔΙΑΛΕΞΗ ΤΡΙΤΗ ΤΟ ΑΛΦΑΒΗΤΟ ΚΑΙ Η ΔΙΑΜΟΡΦΩΣΗ ΤΩΝ ΑΡΧΑΙΩΝ ΕΛΛΗΝΙΚΩΝ ΔΙΑΛΕΚΤΩΝ ΔΙΑΛΕΞΗ ΤΡΙΤΗ ΤΟ ΑΛΦΑΒΗΤΟ ΚΑΙ Η ΔΙΑΜΟΡΦΩΣΗ ΤΩΝ ΑΡΧΑΙΩΝ ΕΛΛΗΝΙΚΩΝ ΔΙΑΛΕΚΤΩΝ 1. Από τη Γραμμική Β στην εισαγωγή του αλφαβήτου - Στον ελληνικό χώρο, υπήρχε ένα σύστημα γραφής μέχρι το 1200 π.χ. περίπου, η

Διαβάστε περισσότερα

ΕΘΝΙΚΟΣ ΔΡΥΜΟΣ ΠΙΝΔΟΥ

ΕΘΝΙΚΟΣ ΔΡΥΜΟΣ ΠΙΝΔΟΥ ΕΘΝΙΚΟΣ ΔΡΥΜΟΣ ΠΙΝΔΟΥ Γεωγραφικά στοιχεία Ο Εθνικός Δρυμός Πίνδου, γνωστός και ως Βάλια Κάλντα βρίσκεται σε ιδιαίτερα δυσπρόσιτη περιοχή της οροσειράς της Πίνδου στα όρια μεταξύ των νομών Γρεβενών και

Διαβάστε περισσότερα

ΣΧΕΔΙΑΓΡΑΜΜΑ 2ης ΕΡΓΑΣΙΑΣ

ΣΧΕΔΙΑΓΡΑΜΜΑ 2ης ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΣΠΟΥΔΕΣ ΣΤΟΝ ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟ ΕΛΠ 11: Ελληνική Ιστορία Ακ. Έτος: 2008-9 ΣΧΕΔΙΑΓΡΑΜΜΑ 2ης ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΘΕΜΑ: Η βυζαντινή αριστοκρατία κατά τους 9 ο έως 12 ο αιώνα: δομή και χαρακτηριστικά, ανάπτυξη και σχέσεις

Διαβάστε περισσότερα

Σκούρτου, Ε. (2011). Η Διγλωσσία στο Σχολείο. Αθήνα: Gutenberg. Γλώσσες και Διγλωσσία στον Κόσμο. Κεφάλαιο Πρώτο

Σκούρτου, Ε. (2011). Η Διγλωσσία στο Σχολείο. Αθήνα: Gutenberg. Γλώσσες και Διγλωσσία στον Κόσμο. Κεφάλαιο Πρώτο Σκούρτου, Ε. (2011). Η Διγλωσσία στο Σχολείο. Αθήνα: Gutenberg. Γλώσσες και Διγλωσσία στον Κόσμο Κεφάλαιο Πρώτο Η διγλωσσία / πολυγλωσσία είναι ένα παλιό φαινόμενο. Πάει χέρι με χέρι με τις μετακινήσεις

Διαβάστε περισσότερα

ΕΞΕΛΙΞΗ ΤΗΣ ΟΙΚΟΔΟΜΙΚΗΣ ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΑΣ 2009-2012 Ιούνιος 2014

ΕΞΕΛΙΞΗ ΤΗΣ ΟΙΚΟΔΟΜΙΚΗΣ ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΑΣ 2009-2012 Ιούνιος 2014 Το παρόν κείμενο εργασίας παρουσιάζει τα αποτελέσματα επεξεργασίας δεδομένων της ΕΛΣΤΑΤ για την εξέλιξη της ιδιωτικής οικοδομικής δραστηριότητας στις Περιφέρειες διέλευσης της Εγνατίας Οδού και των καθέτων

Διαβάστε περισσότερα

Ιστορία του νεότερου και σύγχρονου κόσμου

Ιστορία του νεότερου και σύγχρονου κόσμου Ιστορία ΣΤ' Δημοτικού Ιστορία του νεότερου και σύγχρονου κόσμου Βιβλίο μαθητή ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ Ιωάννης Κολιόπουλος Ομότιμος Καθηγητής Ιάκωβος Μιχαηλίδης Επίκουρος Καθηγητής, ΑΠΘ Αθανάσιος Καλλιανιώτης Σχολικός

Διαβάστε περισσότερα

Ομιλία του καθηγητού Χρήστου Σ. Ζερεφού, ακαδημαϊκού Συντονιστού της ΕΜΕΚΑ

Ομιλία του καθηγητού Χρήστου Σ. Ζερεφού, ακαδημαϊκού Συντονιστού της ΕΜΕΚΑ Ομιλία του καθηγητού Χρήστου Σ. Ζερεφού, ακαδημαϊκού Συντονιστού της ΕΜΕΚΑ Οι επιμέρους μελέτες ανέδειξαν τον πλούτο των φυσικών πόρων που διαθέτει η χώρα μας αλλά και τους κινδύνους που απειλούν το φυσικό

Διαβάστε περισσότερα

ICOM και ΜΟΥΣΕΙΟΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗ

ICOM και ΜΟΥΣΕΙΟΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗ ICOM ΔΙΕΘΝΕΣ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ ΜΟΥΣΕΙΩΝ ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΤΜΗΜΑ Αγ.Ασωμάτων 15 ΑΘΗΝΑ 105 53 Τηλ./Fax: 210 3219414 www.otenet.gr/icom Email icom@otenet.gr ICOM και ΜΟΥΣΕΙΟΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗ Το Διεθνές Συμβούλιο Μουσείων ιδρύθηκε

Διαβάστε περισσότερα

Τμήμα Κλασικών Σπουδών και Φιλοσοφίας

Τμήμα Κλασικών Σπουδών και Φιλοσοφίας Τμήμα Κλασικών Σπουδών και Φιλοσοφίας Γραφεία: Κτήριο Αποστολίδη, Καλλιπόλεως και Ερεσού 1 T.K. 20537, 1678 Λευκωσία, Τηλ.: + 357 22893850, Τηλομ.: + 357 22 894491 Παρουσίαση 26 Ιανουαρίου 2014 2. ΣΚΟΠΟΣ

Διαβάστε περισσότερα

ΝΟΜΑΡΧΙΑΚΗ ΑΥΤΟΔΙΟΙΚΗΣΗ ΜΑΓΝΗΣΙΑΣ ΓΡΑΦΕΙΟ ΥΠΟΣΤΗΡΙΞΗΣ ΠΡΟΪΟΝΤΩΝ

ΝΟΜΑΡΧΙΑΚΗ ΑΥΤΟΔΙΟΙΚΗΣΗ ΜΑΓΝΗΣΙΑΣ ΓΡΑΦΕΙΟ ΥΠΟΣΤΗΡΙΞΗΣ ΠΡΟΪΟΝΤΩΝ ΝΟΜΑΡΧΙΑΚΗ ΑΥΤΟΔΙΟΙΚΗΣΗ ΜΑΓΝΗΣΙΑΣ ΓΡΑΦΕΙΟ ΥΠΟΣΤΗΡΙΞΗΣ ΠΡΟΪΟΝΤΩΝ «ΑΝΤΑΜΩΜΑ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΚΑΙ ΓΕΥΣΕΩΝ» 4,5 και 6 ΣΕΠΤΕΜΒΡΗ 2009 ΠΑΡΑΛΙΑ ΒΟΛΟΥ (Τράπεζα Ελλάδος) Το Γραφείο Υποστήριξης Προϊόντων της Νομαρχιακής

Διαβάστε περισσότερα

186 Γλώσσας Φιλολογίας και Πολιτισμού Παρευξείνειων Χωρών Θράκης (Κομοτηνή)

186 Γλώσσας Φιλολογίας και Πολιτισμού Παρευξείνειων Χωρών Θράκης (Κομοτηνή) 186 Γλώσσας Φιλολογίας και Πολιτισμού Παρευξείνειων Χωρών Θράκης (Κομοτηνή) Σκοπός Το Τμήμα σύμφωνα με το ιδρυτικό του διάταγμα, έχει ως κύρια αποστολή «την καλλιέργεια, προαγωγή και διάδοση, με τη διδασκαλία

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΙΩΑΝΝΙΝΩΝ

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΙΩΑΝΝΙΝΩΝ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΙΩΑΝΝΙΝΩΝ ΔΙΕΘΝΕΣ ΚΕΝΤΡΟ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ-ΠΑΡΑΔΟΣΗΣ ΠΑΡΑΔΟΣΗΣ & ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ «ΣΤΑΥΡΟΣ ΝΙΑΡΧΟΣ» IΣΤΟΡΙΚΟ Tο Κοινωφελές Ίδρυμα «Σταύρος Νιάρχος», αναγνωρίζοντας τις δραστηριότητές

Διαβάστε περισσότερα

Όψεις Βυζαντίου... στο Αρχαιολογικό Μουσείο Ηγουμενίτσας. Εφορεία Αρχαιοτήτων Θεσπρωτίας

Όψεις Βυζαντίου... στο Αρχαιολογικό Μουσείο Ηγουμενίτσας. Εφορεία Αρχαιοτήτων Θεσπρωτίας Εφορεία Αρχαιοτήτων Θεσπρωτίας... στο Αρχαιολογικό Μουσείο Ηγουμενίτσας Το φυλλάδιο αυτό είναι του/της... που επισκέφθηκε το Αρχαιολογικό Μουσείο Ηγουμενίτσας στις... Το φυλλάδιο που κρατάς στα χέρια σου

Διαβάστε περισσότερα

Αφ ενός στην ανάγκη περιορισμού και ελέγχου των οξύτατων προβλημάτων που αντιμετωπίζουν οι κάτοικοι, οι εργαζόμενοι και η ιδία ως περιοχή.

Αφ ενός στην ανάγκη περιορισμού και ελέγχου των οξύτατων προβλημάτων που αντιμετωπίζουν οι κάτοικοι, οι εργαζόμενοι και η ιδία ως περιοχή. Ομιλία Αντιπεριφερειάρχη Δυτικής Αττικής κ. Γ. Βασιλείου στην ανοικτή σύσκεψη-παρουσίαση του στρατηγικού σχεδίου ΔΥΤΙΚΗ ΑΤΤΙΚΗ 2020+ Πνευματικό Κέντρο Ασπροπύργου 25-5-2015 Σας καλωσορίζουμε σε μια ιδιαίτερη

Διαβάστε περισσότερα

Η Έννοια της Εταιρικής Σχέσης & τα νέα Χρηματοδοτικά Εργαλεία της Τοπικής Αυτοδιοίκησης

Η Έννοια της Εταιρικής Σχέσης & τα νέα Χρηματοδοτικά Εργαλεία της Τοπικής Αυτοδιοίκησης Η Έννοια της Εταιρικής Σχέσης & τα νέα Χρηματοδοτικά Εργαλεία της Τοπικής Αυτοδιοίκησης Δρ. Ράλλης Γκέκας Επιστημονικός Συνεργάτης ΚΕΔΕ Πρόγραμμα Επιμόρφωσης Δημάρχων & Δημοτικών Συμβούλων Πρόγραμμα Επιμόρφωσης

Διαβάστε περισσότερα

ΙΣΤΟΡΙΑ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΟΜΑΔΑ ΠΡΩΤΗ

ΙΣΤΟΡΙΑ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΟΜΑΔΑ ΠΡΩΤΗ ΙΣΤΟΡΙΑ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΟΜΑΔΑ ΠΡΩΤΗ Α1 α. σχολικό βιβλίο, σελ. 46. Φεντερασιόν: ήταν μεγάλη πολυεθνική εργατική οργάνωση της Θεσσαλονίκης, με πρωτεργάτες σοσιαλιστές από την ανοικτή σε νέες ιδέες

Διαβάστε περισσότερα

Καινοτόμες Πρακτικές Βιοτουρισμού Νέες Διαστάσεις Ανάπτυξης Πρέσπα -Κορυτσά 5 7 Οκτωβρίου 2013, Πρέσπα, Θεματικό Κέντρο Πύλης

Καινοτόμες Πρακτικές Βιοτουρισμού Νέες Διαστάσεις Ανάπτυξης Πρέσπα -Κορυτσά 5 7 Οκτωβρίου 2013, Πρέσπα, Θεματικό Κέντρο Πύλης Καινοτόμες Πρακτικές Βιοτουρισμού Νέες Διαστάσεις Ανάπτυξης Πρέσπα -Κορυτσά 5 7 Οκτωβρίου 2013, Πρέσπα, Θεματικό Κέντρο Πύλης Το έργο Καινοτόμες Πρακτικές στον Βιοτουρισμό καλύπτει την ανάγκη για μια συντονισμένη

Διαβάστε περισσότερα

ΔΕΛΤΙΟ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΩΝ ΔΕΙΚΤΗ SET11: ΤΑΞΙΝΟΜΗΣΗ ΑΣΤΙΚΩΝ ΚΕΝΤΡΩΝ

ΔΕΛΤΙΟ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΩΝ ΔΕΙΚΤΗ SET11: ΤΑΞΙΝΟΜΗΣΗ ΑΣΤΙΚΩΝ ΚΕΝΤΡΩΝ ΔΕΛΤΙΟ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΩΝ ΔΕΙΚΤΗ ΟΡΙΣΜΟΣ - ΣΚΟΠΙΜΟΤΗΤΑ Ο δείκτης προσδιορίζει την ταξινόμηση (α) όλων των αστικών κέντρων και των πρωτευουσών των νομών της Ζώνης IV κατά πληθυσμιακό μέγεθος, (β) των αστικών

Διαβάστε περισσότερα

ΜΑΘΗΜΑ 16 ΤΑ ΒΟΥΝΑ ΚΑΙ ΟΙ ΠΕΔΙΑΔΕΣ ΤΗΣ ΕΥΡΩΠΗΣ

ΜΑΘΗΜΑ 16 ΤΑ ΒΟΥΝΑ ΚΑΙ ΟΙ ΠΕΔΙΑΔΕΣ ΤΗΣ ΕΥΡΩΠΗΣ ΜΑΘΗΜΑ 16 ΤΑ ΒΟΥΝΑ ΚΑΙ ΟΙ ΠΕΔΙΑΔΕΣ ΤΗΣ ΕΥΡΩΠΗΣ Η Ευρώπη είναι ήπειρος κυρίως πεδινή, χωρίς έντονο ανάγλυφο. Τα 2/3 της ηπείρου είναι πεδινές εκτάσεις. Έχει το χαμηλότερο μέσο υψόμετρο από την επιφάνεια

Διαβάστε περισσότερα

V/ Η ΣΥΜΒΟΛΗ ΤΗΣ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑΣ ΣΤΗΝ ΑΣΚΗΣΗ ΤΗΣ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ.

V/ Η ΣΥΜΒΟΛΗ ΤΗΣ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑΣ ΣΤΗΝ ΑΣΚΗΣΗ ΤΗΣ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ. V/ Η ΣΥΜΒΟΛΗ ΤΗΣ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑΣ ΣΤΗΝ ΑΣΚΗΣΗ ΤΗΣ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ. Η συμβολή της οικογένειας στην άσκηση κοινωνικής πολιτικής είναι μεγάλη και διαχρονική. Η μορφή και το περιεχόμενο, όμως, αυτής της συμβολής

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΓΑΛΛΙΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ ΓΑΛ 102 Προφορικός λόγος 6 ΓΑΛ 103 Γραπτός λόγος I 6 ΓΑΛ 170 e-french 6 ΓΑΛ 100-299 Μάθημα περιορισμένης επιλογής 6

ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΓΑΛΛΙΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ ΓΑΛ 102 Προφορικός λόγος 6 ΓΑΛ 103 Γραπτός λόγος I 6 ΓΑΛ 170 e-french 6 ΓΑΛ 100-299 Μάθημα περιορισμένης επιλογής 6 πρώτο δεύτερο ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΓΑΛΛΙΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ ΓΑΛ 102 Προφορικός λόγος ΓΑΛ 103 Γραπτός λόγος I ΓΑΛ 170 e-french ΓΑΛ 100-299 Μάθημα περιορισμένης επιλογής ΓΑΛ 104 Γραπτός λόγος II ΓΑΛ 111 Φωνητική ΓΑΛ 1 Από

Διαβάστε περισσότερα

«Να σας συγχαρώ για την οργάνωση του συνεδρίου και μάλιστα με ένα θέμα που αποτελεί βασικό ζητούμενο αλλά και εργαλείο στήριξης του αγροτικού χώρου.

«Να σας συγχαρώ για την οργάνωση του συνεδρίου και μάλιστα με ένα θέμα που αποτελεί βασικό ζητούμενο αλλά και εργαλείο στήριξης του αγροτικού χώρου. ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΑΓΡΟΤΙΚΗΣ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ & ΤΡΟΦΙΜΩΝ ΓΡΑΦΕΙΟ ΥΠΟΥΡΓΟΥ ΕΥΑΓΓΕΛΟΥ ΑΠΟΣΤΟΛΟΥ Δ/νση: Αχαρνών 2, 101 76 Αθήνα 5/ 11/ 2015 Τηλ: 210-2124388 Fax: 210-5237904 Θέμα: Ομιλία Υπουργού Αγροτικής

Διαβάστε περισσότερα

ΒΟΓΛΗΣ ΠΟΛΥΜΕΡΗΣ. Αναπληρωτής Καθηγητής στο Τμήμα Ιστορίας, Αρχαιολογίας και Κοινωνικής Ανθρωπολογίας του Πανεπιστημίου Θεσσαλίας

ΒΟΓΛΗΣ ΠΟΛΥΜΕΡΗΣ. Αναπληρωτής Καθηγητής στο Τμήμα Ιστορίας, Αρχαιολογίας και Κοινωνικής Ανθρωπολογίας του Πανεπιστημίου Θεσσαλίας Βιογραφικό σημείωμα Ο Πολυμέρης Βόγλης γεννήθηκε στην Αθήνα το 1964. Σπούδασε στο Τμήμα Ιστορίας-Αρχαιολογίας του Πανεπιστημίου Αθηνών και εκπόνησε τη διατριβή του στο Ευρωπαϊκό Πανεπιστημιακό Ινστιτούτο

Διαβάστε περισσότερα

Για να περιγράψουμε την ατμοσφαιρική κατάσταση, χρησιμοποιούμε τις έννοιες: ΚΑΙΡΟΣ. και ΚΛΙΜΑ

Για να περιγράψουμε την ατμοσφαιρική κατάσταση, χρησιμοποιούμε τις έννοιες: ΚΑΙΡΟΣ. και ΚΛΙΜΑ Το κλίμα της Ευρώπης Το κλίμα της Ευρώπης Για να περιγράψουμε την ατμοσφαιρική κατάσταση, χρησιμοποιούμε τις έννοιες: ΚΑΙΡΟΣ και ΚΛΙΜΑ Καιρός: Οι ατμοσφαιρικές συνθήκες που επικρατούν σε μια περιοχή, σε

Διαβάστε περισσότερα

Η Εικόνα της Μητέρας μεταξύ παράδοσης και σύγχρονης εποχής

Η Εικόνα της Μητέρας μεταξύ παράδοσης και σύγχρονης εποχής Πρόγραμμα Κοινοτικής Πρωτοβουλίας INTERREG IIIA ΕΛΛΑΔΑ-ΙΤΑΛΙΑ 2000-2006 Πρόγραμμα Παρέμβασης 11 Άξονας Προτεραιότητας 003: Περιβάλλον & Πολιτιστική Κληρονομιά Μέτρο 002: Προώθηση, Αναπαλαίωση και Αξιοποίηση

Διαβάστε περισσότερα

Εγκύκλιος. Οδηγίες εφαρµογής του άρθρου 3 παρ. 1 περ. δ(x) του Ν. 3299/2004 ( επενδυτικά σχέδια δηµιουργίας χώρων κοινωνικών και πολιτιστικών

Εγκύκλιος. Οδηγίες εφαρµογής του άρθρου 3 παρ. 1 περ. δ(x) του Ν. 3299/2004 ( επενδυτικά σχέδια δηµιουργίας χώρων κοινωνικών και πολιτιστικών ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑΣ & ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ ΓΕΝΙΚΗ ΓΡΑΜΜΑΤΕΙΑ ΕΠΕΝ ΥΣΕΩΝ ΚΑΙ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΓΕΝΙΚΗ /ΝΣΗ Ι ΙΩΤΙΚΩΝ ΕΠΕΝ ΥΣΕΩΝ /ΝΣΗ ΕΓΚΡΙΣΗΣ & ΕΛΕΓΧΟΥ Ι ΙΩΤΙΚΩΝ ΕΠΕΝ ΥΣΕΩΝ ΤΜΗΜΑ ΕΝΗΜΕΡΩΣΗΣ ΚΑΙ ΝΟΜΙΚΩΝ

Διαβάστε περισσότερα

ΤΑ ΒΑΣΙΚΑ ΜΕΓΕΘΗ ΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ 2012-2013 Η ελληνική τριτοβάθμια εκπαίδευση Μέρος Α : το ευρωπαϊκό & διεθνές πλαίσιο αναφοράς (2001-2012)

ΤΑ ΒΑΣΙΚΑ ΜΕΓΕΘΗ ΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ 2012-2013 Η ελληνική τριτοβάθμια εκπαίδευση Μέρος Α : το ευρωπαϊκό & διεθνές πλαίσιο αναφοράς (2001-2012) 1 ΤΑ ΒΑΣΙΚΑ ΜΕΓΕΘΗ ΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ 2012-2013 Η ελληνική τριτοβάθμια εκπαίδευση Μέρος Α : το ευρωπαϊκό & διεθνές πλαίσιο αναφοράς (2001-2012) Διεθνείς & εθνικές βάσεις δεδομένων: ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΣΤΑΤΙΣΤΙΚΗ ΑΡΧΗ

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΑΛΥΤΙΚΟΣ ΠΙΝΑΚΑΣ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΩΝ

ΑΝΑΛΥΤΙΚΟΣ ΠΙΝΑΚΑΣ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΩΝ ΑΝΑΛΥΤΙΚΟΣ ΠΙΝΑΚΑΣ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΩΝ Κατάλογος διευκρινιστικού υλικού..................................... 18 Πρόλογος....................................................... 27 Ευχαριστίες......................................................

Διαβάστε περισσότερα

7ος αι. 610 641 8 ος αι. ΗΡΑΚΛΕΙΟΣ. αποφασιστικοί αγώνες και μεταρρυθμίσεις

7ος αι. 610 641 8 ος αι. ΗΡΑΚΛΕΙΟΣ. αποφασιστικοί αγώνες και μεταρρυθμίσεις 7ος αι. 610 641 8 ος αι. ΗΡΑΚΛΕΙΟΣ αποφασιστικοί αγώνες και μεταρρυθμίσεις πώς διαχειρίστηκε ο Ηράκλειος τόσο τους κινδύνους που απειλούσαν τα σύνορα του ανατολικού ρωμαϊκού κράτους όσο και τα σοβαρά προβλήματα

Διαβάστε περισσότερα

Πρόγραµµα εξεταστικής Σεπτεµβρίου 2013 ανά διδάσκοντα

Πρόγραµµα εξεταστικής Σεπτεµβρίου 2013 ανά διδάσκοντα Πρόγραµµα εξεταστικής Σεπτεµβρίου 2013 ανά διδάσκοντα FARRINGTON ANDREW 2 09:00-12:00 ΑΜΦΙΘΕΑΤΡΟ Π.Ν. Ιστορική Γεωγραφία και ηµογραφία του Ρωµαϊκού Κράτους Η Ελληνική Αναγέννηση Οικονοµική και Κοινωνική

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΑΠΛΑΣΕΙΣ ΣΤΗΝ ΠΕΡΙΟΧΗ ΡΙΖΟΥΠΟΛΗΣ ΠΕΡΙΣΣΟΥ

ΑΝΑΠΛΑΣΕΙΣ ΣΤΗΝ ΠΕΡΙΟΧΗ ΡΙΖΟΥΠΟΛΗΣ ΠΕΡΙΣΣΟΥ ΕΜΠ ΣΧΟΛΗΑΡΧΙΤΕΚΤΟΝΩΝ ΤΟΜΕΙΣ Ι,ΙΙ,ΙΙΙ ΑΚΑ ΗΜΑΪΚΟ ΕΤΟΣ 2006 07 9ο ΧΕΙΜΕΡΙΝΟ ΕΞΑΜΗΝΟ ΜΑΘΗΜΑ : ΑΡΧΙΤΕΚΟΝΙΚΟΣ ΣΧΕ ΙΑΣΜΟΣ 9: ΑΣΤΙΚΟΣ ΣΧΕ ΙΑΣΜΟΣ ΑΝΑΠΛΑΣΕΙΣ ΣΤΗΝ ΠΕΡΙΟΧΗ ΡΙΖΟΥΠΟΛΗΣ ΠΕΡΙΣΣΟΥ ΟΜΑ Α 2 ΠΕΡΙΟΧΗ Β

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΚΟΛΛΙΝΤΖΑ

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΚΟΛΛΙΝΤΖΑ ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ: Νάκου Αλεξάνδρα Εισαγωγή στις Επιστήμες της Αγωγής Ο όρος ΕΠΙΣΤΗΜΕΣ ΤΗΣ ΑΓΩΓΗΣ δημιουργεί μία αίσθηση ασάφειας αφού επιδέχεται πολλές εξηγήσεις. Υπάρχει συνεχής διάλογος και προβληματισμός ακόμα

Διαβάστε περισσότερα

Αξιολόγηση του Εκπαιδευτικού Έργου στην Πρωτοβάθμια Εκπαίδευση. Διαδικασία Αυτοαξιολόγησης στη Σχολική Μονάδα

Αξιολόγηση του Εκπαιδευτικού Έργου στην Πρωτοβάθμια Εκπαίδευση. Διαδικασία Αυτοαξιολόγησης στη Σχολική Μονάδα ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΔΙΑ ΒΙΟΥ ΜΑΘΗΣΗΣ ΚΑΙ ΘΡΗΣΚΕΥΜΑΤΩΝ ΚΕΝΤΡΟ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ Αξιολόγηση του Εκπαιδευτικού Έργου στην Πρωτοβάθμια Εκπαίδευση Διαδικασία Αυτοαξιολόγησης στη Σχολική Μονάδα Σχέδια Εκθέσεων

Διαβάστε περισσότερα

ΙΣΤΟΡΙΚΗ ΕΞΕΛΙΞΗ ΤΗΣ ΣΩΜΑΤΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ. Βασίλης Γιωργαλλάς Καθηγητής Φυσικής Αγωγής

ΙΣΤΟΡΙΚΗ ΕΞΕΛΙΞΗ ΤΗΣ ΣΩΜΑΤΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ. Βασίλης Γιωργαλλάς Καθηγητής Φυσικής Αγωγής ΙΣΤΟΡΙΚΗ ΕΞΕΛΙΞΗ ΤΗΣ ΣΩΜΑΤΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ Βασίλης Γιωργαλλάς Καθηγητής Φυσικής Αγωγής βασικό φαινόμενο που διακρίνει κάθε ζωντανό οργανισμό, είναι η κίνηση Ο βιολογικός αγώνας του ανθρώπου και μέσα από τη

Διαβάστε περισσότερα

ΕΓΓΡΑΦΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΤΩΝ ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ ΤΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ. Κράτος μέλος: Ελλάδα. που συνοδεύει το έγγραφο

ΕΓΓΡΑΦΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΤΩΝ ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ ΤΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ. Κράτος μέλος: Ελλάδα. που συνοδεύει το έγγραφο ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ Βρυξέλλες, XXX [ ](2012) XXX σχέδιο ΕΓΓΡΑΦΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΤΩΝ ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ ΤΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ Κράτος μέλος: Ελλάδα που συνοδεύει το έγγραφο ΕΚΘΕΣΗ ΤΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ ΠΡΟΣ ΤΟ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΚΟΙΝΟΒΟΥΛΙΟ ΚΑΙ

Διαβάστε περισσότερα

ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ ΚΑΙ ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΔΙΑ ΒΙΟΥ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ: Η ΔΙΑΣΤΑΣΗ ΤΩΝ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ ΑΝΙΣΟΤΗΤΩΝ

ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ ΚΑΙ ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΔΙΑ ΒΙΟΥ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ: Η ΔΙΑΣΤΑΣΗ ΤΩΝ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ ΑΝΙΣΟΤΗΤΩΝ ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ ΚΑΙ ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΔΙΑ ΒΙΟΥ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ: Η ΔΙΑΣΤΑΣΗ ΤΩΝ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ ΑΝΙΣΟΤΗΤΩΝ Ο ρόλος της Δια βίου Μάθησης στην καταπολέμηση των εκπαιδευτικών και κοινωνικών ανισοτήτων. Τοζήτηματωνκοινωνικώνανισοτήτωνστηνεκπαίδευσηαποτελείένα

Διαβάστε περισσότερα

Ιστορία της Ιστοριογραφίας

Ιστορία της Ιστοριογραφίας Ιστορία της Ιστοριογραφίας Τμήμα Ιστορίας, Αρχαιολογίας και Κοινωνικής Ανθρωπολογίας Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας 2) Η ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΙΣΤΟΡΙΑ Πολυμέρης Βόγλης Παραδοσιακή ιστοριογραφία Εδραιώνεται τον 19 ο αιώνα

Διαβάστε περισσότερα

Στάσεις και αντιλήψεις της ελληνικής κοινωνίας απέναντι στους μετανάστες

Στάσεις και αντιλήψεις της ελληνικής κοινωνίας απέναντι στους μετανάστες Στάσεις και αντιλήψεις της ελληνικής κοινωνίας απέναντι στους μετανάστες Θεωρητικό πλαίσιο και ανάλυση αποτελεσμάτων της πανελλαδικής ποσοτικής έρευνας VPRC Φεβρουάριος 2007 13106 / Διάγραμμα 1 Γενικοί

Διαβάστε περισσότερα

Η Διδασκαλία της Νεοελληνικής Γλώσσας στην Ουκρανία

Η Διδασκαλία της Νεοελληνικής Γλώσσας στην Ουκρανία Η Διδασκαλία της Νεοελληνικής Γλώσσας στην Ουκρανία ΞΕΝΙΑ ΑΡΤΑΜΟΝΟΒΑ Κυριακάτικο Σχολείο της Ελληνικής Κοινότητας του Χαρκόβου (Ουκρανία) Οι κοινωνικές αναταραχές του 20 ου αιώνα επηρέασαν και τις ελληνικές

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΩΝ ΤΟΠΙΚΗΣ ΕΜΒΕΛΕΙΑΣ

ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΩΝ ΤΟΠΙΚΗΣ ΕΜΒΕΛΕΙΑΣ ΚΕΝΤΡΑ ΔΙΑ ΒΙΟΥ ΜΑΘΗΣΗΣ ΔΗΜΟΥ ΘΕΡΜΗΣ ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΩΝ ΤΟΠΙΚΗΣ ΕΜΒΕΛΕΙΑΣ Επιμέλεια: Δρ. Γεώργιος Κουλαουζίδης Ειδικός Σύμβουλος για θέματα Δια Βίου Μάθησης 2012 Ανάπτυξη και προβολή της οινοτεχνικής

Διαβάστε περισσότερα

Το Συνταγματικό Δίκαιο και το Σύνταγμα. 1. Το Σύνταγμα ως αντικείμενο των πολιτειακών επιστημών

Το Συνταγματικό Δίκαιο και το Σύνταγμα. 1. Το Σύνταγμα ως αντικείμενο των πολιτειακών επιστημών Εισαγωγή στο Διεθνές και Ευρωπαϊκό Δίκαιο Α εξάμηνο 2015/2016 Ν. Κανελλοπούλου Αναπλ. Καθηγ. Συνταγματικού Δικαίου Το Συνταγματικό Δίκαιο και το Σύνταγμα Διάγραμμα του μαθήματος της Δευτέρας 2/11/2015

Διαβάστε περισσότερα

ΘΡΗΣΚΕΥΤΙΚΟΣ ΤΟΥΡΙΣΜΟΣ. Της Μαρίας Αποστόλα

ΘΡΗΣΚΕΥΤΙΚΟΣ ΤΟΥΡΙΣΜΟΣ. Της Μαρίας Αποστόλα ΘΡΗΣΚΕΥΤΙΚΟΣ ΤΟΥΡΙΣΜΟΣ Της Μαρίας Αποστόλα Η Ελλάδα υπήρξε από τους πρώτους δέκτες του Χριστιανισμού και τα μνημεία της ελληνικής ορθοδοξίας αποτελούν αναπόσπαστο κομμάτι της εθνικής κληρονομιάς, αποτελώντας

Διαβάστε περισσότερα

Καληνύχτα Κεμάλ, τραγουδούσαμε

Καληνύχτα Κεμάλ, τραγουδούσαμε Καληνύχτα Κεμάλ, τραγουδούσαμε Στα σύνορα Τουρκίας Ιράκ Μαριάννα Κορομηλά Με δυο γέρικες καμήλες κι ένα «κίτρινο» φαρί (κίτρινο ήταν το πούλμαν) φτάσαμε την περασμένη Κυριακή, 8 Ιουνίου, στα βόρεια της

Διαβάστε περισσότερα

2. Αναγέννηση και ανθρωπισμός

2. Αναγέννηση και ανθρωπισμός κεφάλαιο 6 ΑΠΟ ΤΗΝ ΑΛΩΣΗ ΤΗΣ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΥΠΟΛΗΣ ΚΑΙ ΤΙΣ ΑΝΑΚΑΛΥΨΕΙΣ ΤΩΝ ΝΕΩΝ ΧΩΡΩΝ ΩΣ ΤΗ ΣΥΝΘΗΚΗ ΤΗΣ ΒΕΣΤΦΑΛΙΑΣ (1453-1648) 2. Αναγέννηση και ανθρωπισμός Ορισμός Πρόκειται για μια γενικότερη πνευματική

Διαβάστε περισσότερα

Πρόγραµµα εξεταστικής Σεπτεµβρίου 2013 ανά ηµέρα ευτέρα, 2/9/2013 ιδακτική της Ιστορίας ΠΑΛΗΚΙ ΗΣ ΑΓΓΕΛΟΣ 09:00-12:00 ΑΙΘΟΥΣΑ Α

Πρόγραµµα εξεταστικής Σεπτεµβρίου 2013 ανά ηµέρα ευτέρα, 2/9/2013 ιδακτική της Ιστορίας ΠΑΛΗΚΙ ΗΣ ΑΓΓΕΛΟΣ 09:00-12:00 ΑΙΘΟΥΣΑ Α Πρόγραµµα εξεταστικής Σεπτεµβρίου 2013 ανά ηµέρα ευτέρα, 2/9/2013 ιδακτική της Ιστορίας ΠΑΛΗΚΙ ΗΣ ΑΓΓΕΛΟΣ Ευρωπαϊκή Ιστορία, 19ος αιώνας ΣΥΡΙΑΤΟΥ ΑΘΗΝΑ 18:00-21:00 ΑΜΦΙΘΕΑΤΡΟ Π.Ν. Ευρωπαϊκή Ιστορία, 20ος

Διαβάστε περισσότερα

Ι ΑΚΤΙΚΟ ΣΕΝΑΡΙΟ: Ας γνωρίσουμε τη γεωγραφία της Ελλάδας

Ι ΑΚΤΙΚΟ ΣΕΝΑΡΙΟ: Ας γνωρίσουμε τη γεωγραφία της Ελλάδας Ι ΑΚΤΙΚΟ ΣΕΝΑΡΙΟ: Ας γνωρίσουμε τη γεωγραφία της Ελλάδας Ενότητα: Γεωγραφία (2 φύλλα εργασίας) Επίπεδο: Β1, Β2 Κοινό: αλλόγλωσσοι ενήλικες ιάρκεια: 4 ώρες (2 δίωρα) Υλικοτεχνική υποδομή: Για τον διδάσκοντα:

Διαβάστε περισσότερα

ΜΕΙΟΝΟΤΗΤΕΣ ΤΗΣ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ

ΜΕΙΟΝΟΤΗΤΕΣ ΤΗΣ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΜΕΙΟΝΟΤΗΤΕΣ ΤΗΣ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ Η Θεσσαλονίκη αποτελούσε και αποτελεί «σταυροδρόμι» πολιτισμών Ένα μεγάλο κομμάτι του πληθυσμού της αποτελούνταν από τους Εβραίους: ΕΤΟΣ ΠΛΗΘΥΣΜΟΣ: ΣΥΝΟΛΙΚΟΣ ΠΛΗΘΥΣΜΟΣ ΕΒΡΑΙΚΟΣ

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ 2 ο ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ 2 ο ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ 2 ο ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ Α. Να γράψετε την περίληψη του κειμένου σε 90-100 λέξεις Ο Μπαμπινιώτης υποστηρίζει ότι η Ενωμένη Ευρώπη διαμορφώνει μια νέα πραγματικότητα που επιβοηθεί τον επαναπροσδιορισμό

Διαβάστε περισσότερα

ανατολικό Αιγαίο, λόγιο και λαϊκό από την Άρτα στη Λέσβο και πάλι πίσω

ανατολικό Αιγαίο, λόγιο και λαϊκό από την Άρτα στη Λέσβο και πάλι πίσω ανατολικό Αιγαίο, λόγιο και λαϊκό από την Άρτα στη Λέσβο και πάλι πίσω 17-18 Ιουνίου 2010 Στούντιο Λήδρα, Κέκροπος 12 Πλάκα ιοργάνωση: Πολιτιστικό Εργαστήριο, Τ.Ε.Μ.ΠΟ., Πάντειο Πανεπιστήµιο Τµήµα Λαϊκής

Διαβάστε περισσότερα

5. Η ΔΙΑΔΙΚΑΣΙΑ ΤΗΣ ΜΟΡΦΩΣΗΣ Ο ΑΘΗΝΑΙΟΣ ΚΑΙ Η ΕΡΓΑΣΙΑ Η ΑΘΗΝΑ ΓΙΟΡΤΑΖΕΙ

5. Η ΔΙΑΔΙΚΑΣΙΑ ΤΗΣ ΜΟΡΦΩΣΗΣ Ο ΑΘΗΝΑΙΟΣ ΚΑΙ Η ΕΡΓΑΣΙΑ Η ΑΘΗΝΑ ΓΙΟΡΤΑΖΕΙ 5. Η ΔΙΑΔΙΚΑΣΙΑ ΤΗΣ ΜΟΡΦΩΣΗΣ Ο ΑΘΗΝΑΙΟΣ ΚΑΙ Η ΕΡΓΑΣΙΑ Η ΑΘΗΝΑ ΓΙΟΡΤΑΖΕΙ ΣΤΗΝ ΑΘΗΝΑ ΤΗΣ ΕΠΟΧΗΣ ΤΟΥ ΠΕΡΙΚΛΗ 5 ος αι. π.χ. ΧΡΙΣΤΟΔΟΥΛΑΚΗΣ ΧΡΗΣΤΟΣ ΦΙΛΟΛΟΓΟΣ Η Μόρφωση των νέων - αγοριών Η εκπαίδευση στην αρχαία

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΕΣΒΕΥΤΗΣ ΕΘΕΛΟΝΤΙΣΜΟΥ

ΠΡΕΣΒΕΥΤΗΣ ΕΘΕΛΟΝΤΙΣΜΟΥ ΜΙΧΑΛΗΣ ΧΑΤΖΗΜΙΧΑΗΛ Μήνυμα Μιχάλη Χατζημιχαήλ για τον εθελοντισμό Όταν ένας συνάνθρωπος μας ή μια ομάδα ανθρώπων γύρω μας χρειάζεται βοήθεια κι εμείς αρνηθούμε, τότε οι λέξεις αλληλεγγύη, ανιδιοτέλεια,

Διαβάστε περισσότερα

Εισαγωγή στο ίκαιο των Πληροφοριακών Συστημάτων, των Ηλεκτρονικών Επικοινωνιών και του ιαδικτύου Α.Μ 30437. Χριστίνα Θεοδωρίδου 2

Εισαγωγή στο ίκαιο των Πληροφοριακών Συστημάτων, των Ηλεκτρονικών Επικοινωνιών και του ιαδικτύου Α.Μ 30437. Χριστίνα Θεοδωρίδου 2 Α.Μ 30437 Χριστίνα Θεοδωρίδου 2 Περιεχόμενα Περιεχόμενα... 3 1. Εισαγωγή... 7 2. Θέματα νομικής ορολογίας... 9 2.1. Η νομική έννοια του διαδικτύου και του κυβερνοχώρου... 9 2.2. Το πρόβλημα της νομικής

Διαβάστε περισσότερα

ΓΕΡΜΑΝΙΑ Που βρίσκεται; Ξεκινώντας από τον βορρά και προχωρώντας προς το νότο διακρίνονται τέσσερις φυσικές περιοχές που διαφέρουν μεταξύ τους: το Γερμανικό Βαθύπεδο (Norddeutsche Tiefebene), τα Μεσαία

Διαβάστε περισσότερα

Φλώρινα, Δεκέμβριος 2012 Η εξωτερική μετανάστευση από και προς τη Δυτική Μακεδονία στην περίοδο 1990-2009 και οι επιπτώσεις στην αγορά εργασίας

Φλώρινα, Δεκέμβριος 2012 Η εξωτερική μετανάστευση από και προς τη Δυτική Μακεδονία στην περίοδο 1990-2009 και οι επιπτώσεις στην αγορά εργασίας Φλώρινα, Δεκέμβριος 2012 Η εξωτερική μετανάστευση από και προς τη Δυτική Μακεδονία στην περίοδο 1990-2009 και οι επιπτώσεις στην αγορά εργασίας Χρήστος Νίκας Εισαγωγή Η εισροή μεταναστών στην Ελλάδα και

Διαβάστε περισσότερα

ΕΙΣΗΓΗΣΗ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΙ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΩΝ

ΕΙΣΗΓΗΣΗ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΙ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΩΝ ΕΙΣΗΓΗΣΗ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΙ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΩΝ 1. Εισαγωγή Ο Καλλικράτης δεν αποτελεί απλά ένα νομοθέτημα που εκσυγχρονίζει τη διοικητική οργάνωση του Κράτους. Αποτελεί πολύ περισσότερο ένα νομοθέτημα, με το οποίο επιδιώκεται

Διαβάστε περισσότερα

Γλαύκη Γκότση, Δρ. Ιστορίας της Τέχνης

Γλαύκη Γκότση, Δρ. Ιστορίας της Τέχνης Γλαύκη Γκότση, Δρ. Ιστορίας της Τέχνης Γυναίκες καλλιτέχνες και δημόσιος χώρος στη σύγχρονη Ελλάδα: όροι και όρια μιας σχέσης Διάχυτη είναι στις μέρες μας η αντίληψη ότι πλέον οι αντιξοότητες, θεσμικές

Διαβάστε περισσότερα

113 Φιλολογίας Ιωαννίνων

113 Φιλολογίας Ιωαννίνων 113 Φιλολογίας Ιωαννίνων Η Φιλοσοφική Σχολή ιδρύθηκε στα Ιωάννινα και λειτούργησε για πρώτη φορά κατά το ακαδημαϊκό έτος 1964-65 ως παράρτημα της Φιλοσοφικής Σχολής του Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης (Β.Δ.

Διαβάστε περισσότερα

Ιστορία Σλαβικών Λαών

Ιστορία Σλαβικών Λαών ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΑΝΟΙΚΤΑ ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ Ενότητα 12 η :Μαυροβούνιο Αγγελική Δεληκάρη Λέκτορας Μεσαιωνικής Ιστορίας των Σλαβικών Λαών Τμήμα Ιστορίας Αρχαιολογίας ΑΠΘ Άδειες Χρήσης

Διαβάστε περισσότερα

ΣΟΦΙΑ Γ. ΑΣΛΑΝΙΔΟΥ. ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑ από την Οπτικοακουστική στην Ψηφιακή Αγωγή

ΣΟΦΙΑ Γ. ΑΣΛΑΝΙΔΟΥ. ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑ από την Οπτικοακουστική στην Ψηφιακή Αγωγή ΣΟΦΙΑ Γ. ΑΣΛΑΝΙΔΟΥ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑ από την Οπτικοακουστική στην Ψηφιακή Αγωγή 1. ΤΠΕ ΚΑΙ ΨΗΦΙΑΚΟ ΧΑΣΜΑ (DIGITAL DIVIDE) Η ψηφιακή τεχνολογία πάνω στην οποία στηρίζονται οι Τεχνολογίες της Πληροφορίας

Διαβάστε περισσότερα

Κοινωνιολογία της Αγροτικής Ανάπτυξης

Κοινωνιολογία της Αγροτικής Ανάπτυξης Κοινωνιολογία της Αγροτικής Ανάπτυξης ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ «Ολοκληρωμένη Ανάπτυξη και Διαχείριση του Αγροτικού Χώρου» Ενότητα 2: Αγροτική Κοινότητα και Αγροτικός Μετασχηματισμός (1/2) 2ΔΩ Διδάσκων:

Διαβάστε περισσότερα

Γιώργος Σταμέλος ΠΤΔΕ Πανεπιστήμιο Πατρών

Γιώργος Σταμέλος ΠΤΔΕ Πανεπιστήμιο Πατρών ΣΤΑΜΕΛΟΣ Γ., 004, Η αναγκαιότητα ύπαρξης μιας εκπαιδευτικής πολιτικής για τη διαπολιτισμική εκπαίδευση στα ελληνικά σχολεία, εις ΓΕΩΡΓΟΓΙΑΝΝΗΣ Π. (επιμ), Διαπολιτισμική Εκπαίδευση: Πρακτικά 1 ου Πανελλήνιου

Διαβάστε περισσότερα

Η ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΗ ΤΗΣ ALPHA BANK

Η ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΗ ΤΗΣ ALPHA BANK Η ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΗ ΤΗΣ ALPHA BANK Η σηµερινή φυσιογνωµία της Βιβλιοθήκης της Alpha Βank διαµορφώθηκε µετά το 2000 µε τη συγχώνευση της Alpha Τραπέζης Πίστεως µε την Ιονική Τράπεζα. Τότε και οι Βιβλιοθήκες των

Διαβάστε περισσότερα

Εβραϊκές Ταυτότητες (Προπτυχιακό Σεμινάριο)

Εβραϊκές Ταυτότητες (Προπτυχιακό Σεμινάριο) Εβραϊκές Ταυτότητες (Προπτυχιακό Σεμινάριο) Μάθημα 5: Αντισημιτισμός και εθνικισμός μέσα στο ελληνικό έθνοςκράτος. Η Θεσσαλονίκη ως περίπτωση μελέτης ΙΙ: Συζήτηση για την 1η γραπτή εργασία Βασιλική Γιακουμάκη

Διαβάστε περισσότερα

ΤΑ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΑ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ ΤΟΥ ΙΣΤΟΡΙΚΟΥ ΜΟΥΣΕΙΟΥ ΚΡΗΤΗΣ (2015-2016)

ΤΑ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΑ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ ΤΟΥ ΙΣΤΟΡΙΚΟΥ ΜΟΥΣΕΙΟΥ ΚΡΗΤΗΣ (2015-2016) ΙΣΤΟΡΙΚΟ ΜΟΥΣΕΙΟ ΚΡΗΤΗΣ Οίκος Ανδρέου & Μαρίας Καλοκαιρινού Σοφοκλή Βενιζέλου 27 / Λυσιμάχου Καλοκαιρινού 7 71202 Ηράκλειο, Κρήτη Τηλ.: (2810) 283219-288708 Fax: 283754 e-mail: info@historical-museum.gr

Διαβάστε περισσότερα

Κύθνος (Θερμιά) Κυκλάδων

Κύθνος (Θερμιά) Κυκλάδων ΚΕΠΕΜ Σεμινάρια χορού 2012-2013 1 ο Σεμινάριο: Κύθνος (Θερμιά) Κυκλάδων Παρασκευή, 23 Νοεμβρίου 2012 18.00-21.30 Εισηγητής: Μάκης Πιρπινιάς ΚΕΝΤΡΟΝ ΕΡΕΥΝΗΣ ΚΑΙ ΠΡΟΒΟΛΗΣ ΤΗΣ ΕΘΝΙΚΗΣ ΜΟΥΣΙΚΗΣ ΜΛΦ ΑΡΧΕΙΟ

Διαβάστε περισσότερα

Οικονομία. Η οικονομία του νομού Ιωαννίνων βασίζεται στην κτηνοτροφία, κυρίως μικρών ζώων, στη γεωργία και στα δάση. Η συμβολή της βιομηχανίας και

Οικονομία. Η οικονομία του νομού Ιωαννίνων βασίζεται στην κτηνοτροφία, κυρίως μικρών ζώων, στη γεωργία και στα δάση. Η συμβολή της βιομηχανίας και Οικονομία. Η οικονομία του νομού Ιωαννίνων βασίζεται στην κτηνοτροφία, κυρίως μικρών ζώων, στη γεωργία και στα δάση. Η συμβολή της βιομηχανίας και της βιοτεχνίας είναι αρκετά χαμηλή, παρότι είναι μεγαλύτερη

Διαβάστε περισσότερα

Κεντρικά Τζουμέρκα. ένας τόπος με μακραίωνη ιστορία και ισχυρή αναπτυξιακή προοπτική. Χρήστος Χασιάκος Δήμαρχος Κεντρικών Τζουμέρκων

Κεντρικά Τζουμέρκα. ένας τόπος με μακραίωνη ιστορία και ισχυρή αναπτυξιακή προοπτική. Χρήστος Χασιάκος Δήμαρχος Κεντρικών Τζουμέρκων Κεντρικά Τζουμέρκα ένας τόπος με μακραίωνη ιστορία και ισχυρή αναπτυξιακή προοπτική Χρήστος Χασιάκος Δήμαρχος Κεντρικών Τζουμέρκων Αφροδίτη Μπασιούκα Μηχανικός Χωροταξίας και Ανάπτυξης ΜSc Περιβάλλον και

Διαβάστε περισσότερα

Ο Δήμος Βιάννου. Προφίλ της Γεωγραφικής Ενότητας

Ο Δήμος Βιάννου. Προφίλ της Γεωγραφικής Ενότητας Ο Δήμος Βιάννου Προφίλ της Γεωγραφικής Ενότητας Γενικά χαρακτηριστικά Η Βιάννος αποτελεί έναν από τους πιο ορεινούς δήμους της Κρήτης. Ταυτόχρονα όμως, συνδυάζει πρόσβαση στη θάλασσα και μάλιστα είναι

Διαβάστε περισσότερα

ΔΕΛΤΙΟ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΩΝ ΔΕΙΚΤΗ SET04: ΕΠΙΠΕΔΟ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ & ΕΥΗΜΕΡΙΑΣ

ΔΕΛΤΙΟ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΩΝ ΔΕΙΚΤΗ SET04: ΕΠΙΠΕΔΟ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ & ΕΥΗΜΕΡΙΑΣ ΔΕΛΤΙΟ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΩΝ ΔΕΙΚΤΗ ΟΡΙΣΜΟΣ ΣΚΟΠΙΜΟΤΗΤΑ Ο δείκτης προσδιορίζει το κατά κεφαλή Ακαθάριστο Εγχώριο Προϊόν (κκαεπ) ανά Περιφέρεια και Νομό. H σκοπιμότητα του δείκτη έγκειται στο γεγονός ότι το κατά

Διαβάστε περισσότερα

ΤΜΗΜΑ ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΟΝΟΜΙΑΣ &

ΤΜΗΜΑ ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΟΝΟΜΙΑΣ & ΤΕΙ ΑΘΗΝΑΣ ΤΜΗΜΑ ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΟΝΟΜΙΑΣ & ΣΥΣΤΗΜΑΤΩΝ ΠΛΗΡΟΦΟΡΗΣΗΣ Τι είναι αρχείο; Ποιες είναι οι προϋποθέσεις για να χαρακτηρίσουμε μια πληροφορία ως αρχειακή; Τι είναι αρχειονομία; Ποιος είναι ο αρχειονόμος;

Διαβάστε περισσότερα

Η διαπολιτισμική διάσταση των φιλολογικών βιβλίων του Γυμνασίου: διδακτικές προσεγγίσεις

Η διαπολιτισμική διάσταση των φιλολογικών βιβλίων του Γυμνασίου: διδακτικές προσεγγίσεις Έργο: «Ένταξη παιδιών παλιννοστούντων και αλλοδαπών στο σχολείο - για τη Δευτεροβάθμια Εκπαίδευση (Γυμνάσιο)» Επιμορφωτικό Σεμινάριο Η διαπολιτισμική διάσταση των φιλολογικών βιβλίων του Γυμνασίου: διδακτικές

Διαβάστε περισσότερα

Το έδαφος της Ελβετίας είναι ορεινό, καθώς καλύπτεται σχεδόν εξ ολοκλήρου από την οροσειρά των Άλπεων και την οροσειρά του Ιούρα.

Το έδαφος της Ελβετίας είναι ορεινό, καθώς καλύπτεται σχεδόν εξ ολοκλήρου από την οροσειρά των Άλπεων και την οροσειρά του Ιούρα. Η Ελβετία, είναι χώρα της δυτικοκεντρικής Ευρώπης. Συνορεύει δυτικά με τη Γαλλία, νότια και νοτιοανατολικά με την Ιταλία, βόρεια και βορειοανατολικά με τη Γερμανία και αvατολικά με την Αυστρία και το Λιχτενστάιν.

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΑΖΗΤΩΝΤΑΣ ΤΗ ΧΑΜΕΝΗ ΑΥΤΟΚΡΑΤΟΡΙΑ. Αμαλία Κ. Ηλιάδη, φιλόλογοςιστορικός

ΑΝΑΖΗΤΩΝΤΑΣ ΤΗ ΧΑΜΕΝΗ ΑΥΤΟΚΡΑΤΟΡΙΑ. Αμαλία Κ. Ηλιάδη, φιλόλογοςιστορικός ΑΝΑΖΗΤΩΝΤΑΣ ΤΗ ΧΑΜΕΝΗ ΑΥΤΟΚΡΑΤΟΡΙΑ 1 ΒΥΖΑΝΤΙΟ Η ΜΑΚΡΟΒΙΟΤΕΡΗ ΑΥΤΟΚΡΑΤΟΡΙΑ ΣΤΗΝ ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΗΣ ΑΝΘΡΩΠΟΤΗΤΑΣ 2 ΣΚΟΤΕΙΝΗ ΠΛΕΥΡΑ Συνομωσίες, ίντριγκες και μηχανορραφίες. Θρησκευτικός φανατισμός Δεισιδαιμονία.

Διαβάστε περισσότερα

Τετραήμερη εξόρμηση στα Τζουμέρκα

Τετραήμερη εξόρμηση στα Τζουμέρκα 25-28 Δεκεμβρίου 2014 1 η Ημέρα: Πέμπτη 25/12/14: Αναχώρηση από το Πεδίον του Άρεως στις 07:00 με προορισμό τα Τζουμέρκα (432 χμ.) στην Νότια Πίνδο. Τα Τζουμέρκα αποτελούν έναν από τους μεγαλύτερους ορεινούς

Διαβάστε περισσότερα

2.5. ΗΘΙΚΗ-ΚΟΙΝΩΝΙΚΕΣ ΑΞΙΕΣ

2.5. ΗΘΙΚΗ-ΚΟΙΝΩΝΙΚΕΣ ΑΞΙΕΣ 2.5. ΗΘΙΚΗ-ΚΟΙΝΩΝΙΚΕΣ ΑΞΙΕΣ [94] ΕΝΝΟΙΟΛΟΓΙΚΟΣ ΧΑΡΤΗΣ ΟΙ ΑΞΙΕΣ ΜΕΤΑΒΙΒΑΖΟΝΤΑΙ υλικές-οικονομικές πολιτικές πνευματικές ηθικές κοινωνικές αισθητικές θρησκευτικές ΜΕΣΩ ΤΩΝ ΦΟΡΕΩΝ ΚΟΙΝΩΝΙΚΟΠΟΙΗΣΗΣ Οικογένεια

Διαβάστε περισσότερα