Moυσική από την Ήπειρο. Moυσική από την Ήπειρο

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "Moυσική από την Ήπειρο. Moυσική από την Ήπειρο"

Transcript

1 Moυσική από την Ήπειρο Moυσική από την Ήπειρο

2 Μουσική από την Ήπειρο

3 Επιστημονική επιμέλεια - κείμενα - επιλογή ηχητικού υλικού Γιώργος Κοκκώνης Επιμέρους κείμενα Σίσσυ Θεοδοσίου Ηλίας Σκουλίδας Επιμέλεια έκδοσης Άννα Καραπάνου - Τμήμα Εκδόσεων Ιδρύματος της Βουλής Καλλιτεχνική επιμέλεια έκδοσης Θύμιος Πρεσβύτης, Θεόδωρος Αναγνωστόπουλος Επεξεργασία ηχογραφήσεων - Masters CDs Νίκος Διονυσόπουλος Παραγωγή λευκώματος Peak Advertising Παραγωγή CDs - DVD Creative Full Moon sa Εκτύπωση λευκώματος ΜΠΑΞΑΣ ΑΕ 2008 ΙΔΡΥΜΑ ΤΗΣ ΒΟΥΛΗΣ ΤΩΝ ΕΛΛΗΝΩΝ ΓΙΑ ΤΟΝ ΚΟΙΝΟΒΟΥΛΕΥΤΙΣΜΟ ΚΑΙ ΤΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ Βασ. Σοφίας Αθήνα τηλ.: , fax , Για την παραχώρηση υλικού ευχαριστούμε θερμά τους AEΠΙ (Ιστορικά Αρχεία) Αρχείο Ελληνικής Μουσικής, Τμήματος Λαϊκής και Παραδοσιακής Μουσικής ΤΕΙ Ηπείρου Αρχείο Ενώσεως Δελβινακιωτών Αθηνών Βιβλιοθήκη Εταιρείας Ηπειρωτικών Μελετών, Ιωάννινα Central Music Εκδόσεις Ποταμός Εκδόσεις Σύνολο Ηχογένεση General Music Κοινότητα Δίκορφου, Ζαγοροχωρίων Lyra Μονή Αγίας Αικατερίνης Σινά Μουσικοφιλολογικός Σύλλογος «Σκουφάς», Άρτα Σύλλογο προς Διάδοσιν της Εθνικής Μουσικής Βακάλη Θανάση Βερτόδουλου-Καψάλη Αγγελική Γιωτόπουλο Βαγγέλη Ευαγγέλου Βασίλη Καρρά Πολύβιο Λυκουρόπουλο Σωτήρη Παπαρούνη Δημήτρη Φραγκούλη Πέτρο και τον Ειδικό Λογαριασμό του ΤΕΙ Ηπείρου ISBN

4 Μ Ο Υ Σ Ι Κ O Σ Χ A Ρ Τ Η Σ Τ Ο Υ Ε Λ Λ Η Ν Ι Σ Μ Ο Y Μουσική από την Ήπειρο

5

6 Περιεχόμενα 7 Πρόλογος του Προέδρου της Βουλής των Ελλήνων Δημήτριου Σιούφα 8 Εισαγωγή 13 Ο χώρος και οι άνθρωποι 27 Η μουσική της Ηπείρου 77 Όργανα και γλεντιστές στην Ήπειρο 91 Η Ήπειρος και τα τραγούδια της 102 Σημειώσεις 104 Βιβλιογραφία 107 Κατάλογος εικόνων

7

8 Ο δεύτερος αυτός τόμος της σειράς Μουσικός Χάρτης του Ελληνισμού είναι αφιερωμένος στη Μουσική από την Ήπειρο. Στο λεύκωμα παρουσιάζεται ο μουσικός πολιτισμός της Ηπείρου, που είναι μια παράδοση μακρά, αλλά και ζωντανή και σε εξέλιξη. Προσεγγίζεται το θέμα σε συνάρτηση με τη φυσική γεωγραφία και την ανθρωπογεωγραφία του χώρου. Ο μουσικός χάρτης διαμορφώνεται από τα μεγάλα μουσικά κέντρα και τα δίκτυα κίνησής τους, με στόχο τον πληρέστερο προσδιορισμό των περιοχών που έπαιξαν και συνεχίζουν να παίζουν πρωταγωνιστικό ρόλο. Ταυτόχρονα αναδεικνύεται το δίκτυο επιρροής των κέντρων αυτών προς τις περιφέρειες καθώς και τα τοπικά ιδιώματα. Στους τρεις ψηφιακούς δίσκους (CDs) που συνοδεύουν την έκδοση καταγράφονται χαρακτηριστικά τραγούδια της Ηπείρου. Το μεγαλύτερο μέρος του ηχητικού υλικού προέρχεται από νέες ηχογραφήσεις, που αναδεικνύουν τις τοπικές σχολές και τις μουσικές πρακτικές, αλλά και από κλασικές ηχογραφήσεις μεγάλων μουσικών. Ευχαριστούμε θερμά τους συγγραφείς και τις υπηρεσίες του Ιδρύματος για την επιμελημένη αυτή έκδοση. Είναι βέβαιο ότι ο αναγνώστης, ο ακροατής και ο μελετητής θα εκτιμήσουν και την προσπάθεια και το αποτέλεσμα. Δημήτριος Γ. Σιούφας Πρόεδρος της Βουλής των Ελλήνων και Πρόεδρος του Ιδρύματος της Βουλής των Ελλήνων για τον Κοινοβουλευτισμό και τη Δημοκρατία

9

10 Εισαγωγή Πανηγύρι στη Λάβδανη. Από αριστερά: Μιχάλης Χαλιγιάννης (κλαρίνο), Γιάννης Χαλιγιάννης - Κερίμης (βιολί), Βασίλης Μπραχόπουλος - Καντρής (κλαρίνο), Στράτος Τσιρογιάννης (λαούτο). Ημουσική της Ηπείρου, όπως και των περισσότερων περιφερειών της Ελλάδας, είναι γνωστή στο ευρύ κοινό μέσω ενός ειδώλου της, το οποίο πολλαπλοί παράγοντες διαμόρφωσαν για περισσότερο από έναν αιώνα. Στη μορφή του ειδώλου αυτού αντανακλάται η γενικότερη αντίληψη περί λαϊκής μουσικής της υπαίθρου, η οποία διαμορφωμένη στον αστικό χώρο προήγαγε ένα εξιδανικευμένο παρελθόν σε αντίθεση με ένα εκφυλισμένο παρόν. Η διάκριση αυτή εισήγαγε την αγωνία μπροστά στον κίνδυνο αλλοίωσης της γνησιότητας και της αυθεντικότητας της παράδοσης. Ωστόσο, το πλαίσιο αναφοράς που επικαλείται αυτή η γνησιότητα είναι απλά μια ακολουθία στερεοτύπων, τα οποία σε μια προσπάθεια τυποποίησης βασικών στοιχείων του μουσικού πολιτισμού της Ηπείρου, τον απομόνωσαν από το ζωτικό του χώρο, τον κατέστησαν γραφικό, τον απονεύρωσαν από τις λειτουργικότητες που υπήρξαν η αρχή της ύπαρξής του, με άλλα λόγια τον εκφολκλόρισαν. Στην Ήπειρο ο τοπικός μουσικός πολιτισμός ζει στη δική του διάσταση και εξελίσσεται διαρκώς, ενσωματώνοντας τις καινοτομίες, ανανεώνοντας την κοινωνική του εμβέλεια, και πάντα αναπαράγοντας τις ιδιαιτερότητές του σε πολλαπλά επίπεδα, τα οποία ένας εξωγενής απολογισμός δεν μπορεί πάντα να αποδώσει ικανοποιητικά. Όπως λοιπόν ο ορειβάτης που διασχίζει τα βουνά της Ηπείρου διέρχεται την αχλύ που τα σκεπάζει για να βρει πρόσβαση στη μαγεία τους, έτσι και ο επισκέπτης που φιλοδοξεί να μυηθεί στον κόσμο των ήχων της δεν θα βρει την πλέον αυθεντική της διάσταση, δεν θα νιώσει τη γνησιότητά της, αν

11 10 - ª À π ΔHN πƒ δεν καταδυθεί στην πραγματικότητά της, που σημαίνει στη συγχρονία της. Έως σήμερα, όποτε επιχειρήθηκε η σκιαγράφηση ενός μουσικού χάρτη της Ηπείρου, αυτή πραγματοποιήθηκε με βάση τη γεωγραφία, τη διοικητική ή τη φυσική. Η γεωγραφία ήταν ο οδηγός για να περιγραφούν οι πολιτισμικές ιδιαιτερότητες κάθε περιοχής. Αποτέλεσμα των προσεγγίσεων αυτών ήταν οι ταυτίσεις των γεωγραφικών περιοχών της Ηπείρου με συγκεκριμένα ισχυρά μουσικά ιδιώματα, τα οποία τις αντιπροσωπεύουν. Περιοχές που δεν αναδεικνύουν ισχυρά μουσικά χαρακτηριστικά εξαφανίζονται από το χάρτη. Ο σχεδιασμός της παρούσας έκδοσης έγινε με βάση τη λειτουργία των μουσικών πρακτικών εντός Ηπείρου, και όχι την τρέχουσα κοινωνική αναπαράσταση για το ηπειρώτικο ύφος. Ο χάρτης που προτείνεται διαμορφώνεται από τα μεγάλα μουσικά κέντρα- έδρες των μουσικών κομπανιών, καθώς και τα δίκτυα κίνησής τους. Έτσι, γίνεται απόπειρα να προσδιοριστούν πληρέστερα οι περιοχές που έπαιξαν και παίζουν πρωταγωνιστικό ρόλο, και να αναδειχθούν οι ακτίνες δράσης και επιρροής των κέντρων προς τις περιφέρειες αλλά και τα τοπικά ιδιώματα, είτε αυτά προέρχονται από αστικά ή ημιαστικά μουσικά κέντρα, είτε από μικρότερες και πιο απομακρυσμένες περιοχές, ή ακόμα από πολιτισμικές ομάδες (Βλάχοι, Σαρακατσάνοι κ.ά.), οι οποίες συχνά παρουσιάζονται χωρίς γεωγραφικό προσδιορισμό. Τα μουσικά ιδιώματα που συναντά κανείς στην Ήπειρο εκκινούν από τον τόπο, αλλά υλοποιούνται και διαμορφώνονται, ακολουθώντας μια δυναμική διεργασία, από τη σχέση κομπανίας-τόπου, όπως αυτή εμφαίνεται στη διαδικασία του γλεντιού. Για το λόγο αυτό το υλικό των τριών CDs περιλαμβάνει το βασικό ρεπερτόριο που χαρακτηρίζει τοπικά ιδιώματα και το οποίο συνδέεται όχι μόνο με περιοχές του χάρτη αλλά και με τους μουσικούς έως προσωπικότητες, τους εξέχοντες βιρτουόζους και κομπανίες που αποτελούν τους φορείς του. Βασικό άξονα προσέγγισης των περισσότερων μελετών - εκδόσεων για την ηπειρώτικη μουσική παράδοση αποτελούσε έως σήμερα το τραγούδι ως αυτόνομη μουσικο-ποιητική σύνθεση. Το ρεπερτόριο παρουσιάζεται εδώ όχι ως ακολουθία αυτόνομων τραγουδιών, όπως έχει καθιερωθεί από τη δισκογραφία για τεχνικούς λόγους, αλλά σε σειρές. Οι σειρές είναι το δημιουργικό αποτέλεσμα της ζωντανής διάδρασης μεταξύ του χορευτή και της κομπανίας, και της ανανεωμένης κάθε φορά διαχείρισης του ρεπερτορίου. Η διαμόρφωσή τους είναι άμεσα εξαρτημένη από το φύλο του χορευτή, την κοινωνική του θέση, ακόμα και τη διάθεση της στιγμής, ενώ ταυτόχρονα υπακούει σε μια σειρά αντιστίξεων (τσάμικο - συρτό, γρήγορο - αργό, εύθυμο - λυπητερό κ.λπ.). Η πρακτική αυτή εισάγει μια προγραμματική λειτουργία της μουσικής, και αντανακλά το συμβολικό πεδίο που διέπει τις σχέσεις του πρωτοχορευτή με την κοινότητα. Εδώ το ατομικό και το συλλογικό διαπλέκονται με μοναδικό τρόπο: παρόλο που εκκινούν από προσωπικές επιλογές, οι σειρές είναι τυπικές ενός τόπου, ιδιαίτερες και εντέλει αντιπροσωπευτικές. Στο πλαίσιο που αυτές ορίζουν, ένα κοινό ρεπερτόριο μπορεί να ερμηνεύεται με εντελώς διαφορετικό τρόπο από περιοχή σε περιοχή, προσλαμβάνοντας εντός τους χαρακτηριστική ταυτότητα και ύφος. Το μεγαλύτερο μέρος του συνόλου του ηχητικού υλικού που παρουσιάζεται εδώ προέρχεται από νέες ηχογραφήσεις που επικαλούνται σειρές, προκειμένου να αναδείξουν τις ιδιαιτερότητες των τοπικών σχολών, αλλά και την πραγματικότητα των μουσικών πρακτικών. Το υλικό αυτό είναι αντιπροσωπευτικό μιας παράδοσης εν ισχύ αλλά και εν εξελίξει. Πλαισιώνεται δε από κλασικές πλέον ηχογραφήσεις μεγάλων μουσικών, οι οποίοι πρωταγωνίστησαν στο πλαίσιο της διαμόρφωσης τεχνικής εκτέλεσης και ιδιωμάτων που σημάδεψαν τις επόμενες γενιές. Τα κείμενα που συνοδεύουν την έκδοση αυτή διαρθρώνονται σε τρία επίπεδα. Στο πρώτο, η ιστορική προσέγγιση συναρτά τη φυσική γεωγραφία του ηπειρώτικου χώρου στην ανθρωπογεωγραφία. Στο δεύτερο, αναπτύσσεται η μουσική γεωγραφία του, με την περιγραφή των μουσικών ιδιωμάτων, όπως αυτά διαμορφώνονται και εξελίσσονται στη μετάβασή τους από τη φωνητική στην εν οργάνοις εκδοχή. Στο τρίτο, η εθνογραφική γραφή προσεγγίζει το γλέντι ως σύνολο συμβολικών πρακτικών και ως εμπειρία του τελετουργικού και δυναμικού του χαρακτήρα. Ηθελημένα, τα τρία αυτά επίπεδα, παραμένουν αυτονομημένα στη συμπληρωματικότητά τους, υπακούοντας στην ανάγκη να διατηρήσουμε το λόγο για τέτοιου είδους φαινόμενα όσο γίνεται πολλαπλό και πολυδιάστατο, όσο γίνεται λιγότερο αποκλειστικό, κατ εικόνα της φυσικής τους υπόστασης. Το Παλιογέφυρο στην αρχή της χαράδρας του Βίκου.

12 Ãøƒ π π ƒø π - 11

13

14 Ο χώρος και οι άνθρωποι C. Mortier, Epirus Purrhi patria, 18ος αιώνας. Ογεωγραφικός όρος Ήπειρος (Άπειρος χώρα στη δωρική διάλεκτο, δηλαδή terra firma, ξηρά γη σε αντιδιαστολή με τη θάλασσα) αποδίδεται σε ελληνόφωνους θαλασσοπόρους της αρχαιότητας. Η οριοθέτηση της Ηπείρου σχετίζεται με τη φυσική και την πολιτική γεωγραφία. Το Ιόνιο πέλαγος και η Αδριατική θάλασσα στα δυτικά, όπως και ο Αμβρακικός κόλπος στα νότια, αποτελούν υδάτινα όρια. Ανατολικά, η οροσειρά της Πίνδου με προέκταση της κορυφογραμμής σε Γράμμο και Άγραφα διαχωρίζει την ευρύτερη περιοχή από τη Θεσσαλία και τη Μακεδονία. Τα όρια όμως προς βορρά είναι ασαφή και συμβατικά, και η επίκλησή τους σε διάφορες ιστορικές περιόδους εκφράζει τις ιδεολογικές προσεγγίσεις των ενδιαφερομένων αρχαίοι Έλληνες συγγραφείς τοποθετούσαν την εν λόγω νοητή γραμμή στα Ακροκεραύνια όρη, ενώ στη Ρωμαϊκή αυτοκρατορία (επί Διοκλητιανού) οργανώθηκαν δύο νέες επαρχίες, της Παλαιάς Ηπείρου και της Νέας Ηπείρου, με την τελευταία να περιλαμβάνει τα ιλλυρικά εδάφη βόρεια των Ακροκεραυνίων. Οι δύο επαρχίες αποτέλεσαν τη βάση για τα δύο μεταγενέστερα βυζαντινά θέματα Νικοπόλεως και Δυρραχίου. Η συγκρότηση ενός πολιτικού σχηματισμού, του «κράτους της Ηπείρου», μετά τη Δ Σταυροφορία (13ος αι.) που παλαιότερα επικράτησε να ονομάζεται «Δεσποτάτο της Ηπείρου» συνέτεινε σε επαναπροσδιορισμό της έννοιας Ήπειρος προς νότο. Η διαίρεση του χώρου σε δύο εδαφικές ενότητες, την Ήπειρο και την Αλβανία με όριο την κοίτη του ποταμού Σκούμπι (Γενούσου) απηχεί τις διαφοροποιήσεις σε επίπεδο πολιτικής και νοοτροπιών, οι οποίες διαμορφώθηκαν τον ύστερο Μεσαίωνα. Η συγκεκριμένη γεωγραφική διάκριση έγινε αποδεκτή και από τους Έλληνες λογίους της οθωμανικής

15 14 - ª À π ΔHN πƒ περιόδου. Οι αρχαιοκεντρικοί μελετητές προτιμούσαν την αντίληψη του Στράβωνα και του γεωγράφου Πτολεμαίου (Ακροκεραύνια όρη), ενώ οι βυζαντινοκεντρικοί τη μεταγενέστερη. Ο διαμφισβητούμενος όρος Αλβανία ή Αρβανιτιά αποτέλεσε ένα επιπλέον ζήτημα κυρίως ως προς τον καθορισμό της έκτασής του. Οι μεταγενέστερες οριοθεσίες, οι οποίες έχουν προταθεί από Έλληνες και ευρωπαίους ερευνητές, καθώς και η χρήση των προαναφερθέντων όρων από περιηγητές, γεωγράφους και εθνολόγους κατά τον 19ο και τον 20ό αιώνα, έχουν το θεωρητικό τους έρεισμα στις απόψεις που προαναφέρθηκαν. Στην πρακτική της οθωμανικής διοίκησης, ο ηπειρωτικός χώρος στις αρχές του 19ου αιώνα, κατά το μεγαλύτερο μέρος του, ανήκε στο πασαλίκι των Ιωαννίνων εξαίρεση αποτελούσε το λεκανοπέδιο της Κορυτσάς και η περιοχή της Κολώνιας, εδάφη υπαγόμενα στη διοικητική περιφέρεια των Βιτωλίων (Μοναστηρίου). Με την εφαρμογή των μεταρρυθμίσεων (tanzimat) το 1846 πραγματοποιήθηκε διοικητική ανακατάταξη και σχηματισμός του εγιαλετίου Ιωαννίνων (μετατράπηκε σε βιλαέτι το 1867) με τα βόρεια σύνορά του να φτάνουν μέχρι τις όχθες του Σκούμπι. Η επέκταση του ελληνικού κράτους με τους Βαλκανικούς πολέμους ( ) και η ίδρυση αλβανικού κράτους κατέληξαν στο διαμερισμό του χώρου στα δύο εθνικά κράτη. Πρέπει να τονιστεί ότι η δυτική πλευρά της βαλκανικής χερσονήσου κατά τις περισσότερες ιστορικές περιόδους ήταν προσανατολισμένη ή είχε εξάρτηση από πολιτικά κέντρα που κυριαρχούσαν στο Αιγαίο πέλαγος. Κατά συνέπεια, η Ήπειρος αποτελούσε περιθωριακή περιοχή όσον αφορά τις πολιτικές εξελίξεις. Η σημασία της αυξανόταν, όταν οι κρατικές δομές εξασθενούσαν ή διασπόνταν και παράλληλα ισχυροί πολιτικοί σχηματισμοί στη δυτική και την κεντρική Ευρώπη ενδιαφέρονταν για τις εξελίξεις στις ακτές της Αδριατικής και του Ιονίου (ρωμαϊκό imperium και βασίλειο του Πύρρου, Νορμανδοί και μεσαιωνικό «κράτος της Ηπείρου» βενετική κυριαρχία, γαλλική και βρετανική κατοχή στα παράλια του Ιονίου πελάγους [τέλη 18ου αι.], και τέλος προσέγγιση με τον Αλή πασά των Ιωαννίνων αλλά και τους Μπουσατλήδες πασάδες της Σκόδρας). Συμπερασματικά, η αναζήτηση ορίων διαχρονικών και αμετάβλητων στην περιγραφή της έννοιας Ήπειρος είναι ατελέσφορη. Ο χώρος γεωμορφολογικά χαρακτηρίζεται από οροσειρές και ποταμούς, παράγοντες οι οποίοι καθορίζουν και τη δημιουργία οδών επικοινωνίας. Πέντε οροσειρές διατρέχουν την Ήπειρο με κατεύθυνση από βόρεια-βορειοδυτικά (από την πεδινή λεκάνη της Μουζακιάς) προς νότια-νοτιοανατολικά. Η υψηλότερη και πλέον ανατολική είναι η οροσειρά της Πίνδου, η οποία συνιστά φυσικό φραγμό στην επικοινωνία με τη Θεσσαλία και τη Μακεδονία παράλληλα αποτελεί τον υδατοκρίτη των νερών του Αιγαίου πελάγους από τα αντίστοιχα του Ιονίου. Τα Ακροκεραύνια όρη στα δυτικά διαμορφώνουν μια ακτογραμμή με απόκρημνους βράχους, ελάχιστες προσβάσεις στη θάλασσα και ακόμη λιγότερα φυσικά λιμάνια για τη ναυσιπλοΐα. Το κλίμα της Ηπείρου ποικίλλει ανάλογα με την απόσταση από τη θάλασσα. Οι κλιματικές συνθήκες και οι καλλιέργειες ελάχιστα έχουν μεταβληθεί από τη νεολιθική περίοδο. Οι παράκτιες περιοχές έχουν μεσογειακό κλίμα και εδάφη κατάλληλα για ελαιώνες και εσπεριδοειδή (πεδιάδες Άρτας και Πρέβεζας). Αντίθετα, η δυτική Πίνδος έχει κλίμα κεντρο-ευρωπαϊκό. Σημαντικό κλιματολογικό παράγοντα συνιστούν και οι βροχοπτώσεις (Ιωάννινα, β μισό 20ού αι., 1,10 μ. ετησίως) κάτι που εξηγεί και την αφθονία των νερών. Οι ποταμοί της Ηπείρου (Αώος, Καλαμάς ή Θύαμις, Άραχθος, Αχέρων) διασχίζουν στενές κοιλάδες και απόκρημνα φαράγγια (Κλεισούρα, Σούλι, Αώος [Κόνιτσα], Καλαμάς [Μενίνα], λάκκες του Αχέροντα [Δερβιζιάνων, Μπότσαρη, Τσαγκαριώτικου]) στην πορεία τους προς τη θάλασσα, έχουν μεγάλες ποσότητες νερών και είναι μερικώς διαβατοί. Πλωτοί είναι, σε κάποια σημεία τους, κυρίως ο Λούρος και ο Άραχθος. Σημαντικός είναι ο ρόλος και των μικρότερων ποταμών (Δρίνος, Σούχας, Βοϊδομάτης, Ζαγορίτικος), οι οποίοι ακολουθούν τη γραμμή των πεδιάδων (Αυλώνα, Άρτας) και εκβάλλουν στους μεγάλους. Η επικοινωνία του λεκανοπεδίου των Ιωαννίνων και της κοιλάδας της Δρόπολης με προέκταση των δικτύων προς τα βορειοδυτικά μέσω του Αώου (Βογιούσα) και προς τα νότια μέσω των κοιλάδων του Αράχθου και του Λούρου διασφάλιζε την απρόσκοπτη σύνδεση της Ηπείρου και της ευρύτερης περιοχής από τον Αυλώνα, το Τεπελένι και το Αργυρόκαστρο μέχρι τα Ιωάννινα και την Άρτα. Ιδιαίτερα κοπιώδης διαδρομή για Το τρίτοξο γεφύρι του Πλακίδα ή Καλογερικό κοντά στους Κήπους και το Κουκούλι.

16 Ãøƒ π π ƒø π - 15

17 16 - ª À π ΔHN πƒ

18 Ãøƒ π π ƒø π - 17 Η Παρηγορήτρια, Άρτα, Ο ποταμός Άραχθος και στο βάθος η Μονή Φανερωμένης, Άρτα, ανθρώπους και υποζύγια ήταν για αιώνες η κύρια διάβαση προς τη Θεσσαλία (Ζυγός Μετσόβου). Η σημασία του περάσματος τεκμαίρεται και από τα προνόμια τα οποία κατείχαν οι περίοικοι πληθυσμοί του Μετσόβου και του Μαλακασίου. Βορειότερα, υπήρχε και ο δρόμος προς την Κορυτσά, τη Φλώρινα και το Μοναστήρι μέσω των υψωμάτων του Λεσκοβικίου και της κοιλάδας της Κολώνιας. Ο συγκεκριμένος δρόμος εξακολουθούσε να είναι η μόνη αξιόλογη αμαξιτή σύνδεση της Ηπείρου με τη Μακεδονία, κατά τη διάρκεια του Μεσοπολέμου και μετά το σχηματισμό του αλβανικού κράτους. Οι εύφορες περιοχές είναι: στα νότια, οι πεδιάδες της Άρτας και της Πρέβεζας στα δυτικά, η πεδιάδα του Φαναρίου, η πεδιάδα της Παραμυθιάς, η λεκάνη του Μαργαριτίου και της Μαζαρακιάς όπως και η πεδιάδα κοντά στη λίμνη του Βουθρωτού (σημερινός Βούρκος), η κοιλάδα της Δρόπολης, η Πωγωνιανή αλλά και η Κόνιτσα κέντρο ορεινής και πεδινής περιοχής, η οποία ενώνεται από τους ποταμούς Σαραντάπορο και Βοϊδομάτη, καθώς και το λεκανοπέδιο της Κορυτσάς. Το οροπέδιο των Ιωαννίνων με τους γειτονικούς λόφους και το εκτεταμένο οδικό δίκτυο αποτελούσε το σημαντικότερο και πλουσιότερο φυσικό και παραγωγικό δυναμικό. Τα Ιωάννινα υπήρξαν στα νεότερα χρόνια το διοικητικό, στρατιωτικό, οικονομικό και πολιτισμικό κέντρο της Ηπείρου.

19 18 - ª À π ΔHN πƒ Μικρά και μεγαλύτερα λιμάνια, όπως η Πρέβεζα (το σημαντικότερο εμπορικό κέντρο κατά την ύστερη οθωμανική περίοδο, με τακτική ατμοπλοϊκή σύνδεση με το Λόυντ της Αυστροουγγρικής αυτοκρατορίας), η Ηγουμενίτσα (αναπτύχθηκε στα τέλη του 20ού και τις αρχές του 21ου αι. και λειτουργεί ως θαλάσσια πύλη της Ελλάδας προς τη δυτική και την κεντρική Ευρώπη), η Πάργα, η Σαγιάδα (με ρηχά νερά), οι Άγιοι Σαράντα, ο Πάνορμος (Πόρτο Παλέρμο) και ο Αυλώνας συμπληρώνουν τα συγκοινωνιακά δίκτυα της Ηπείρου. Ο πληθυσμός της Ηπείρου κατά τα νεότερα χρόνια υπήρξε αντικείμενο μελέτης ήδη από τον 19ο αιώνα όταν μιλούμε για νεότερη και σύγχρονη εποχή στην Ήπειρο εννοούμε την περίοδο από την οθωμανική κατάκτηση (μέσα 15ου αι.) έως και σήμερα. Δύο είναι τα σημαντικότερα κέντρα παραγωγής λόγου: α. η πολιτική σκοπιμότητα και β. η ακαδημαϊκή έρευνα. Στο δίπολο αυτό το κάθε σκέλος δεν εκφράζει υποχρεωτικά λόγο αντιθετικό ή ανεξάρτητο ως προς το έτερό του. Άλλωστε, η ιστορική έρευνα με διακριτές εξαιρέσεις δεν προσέφερε συνολικά επαρκείς ερμηνείες. Ενδιαφέρον εκδηλώθηκε αρχικά από τους περιηγητές του 18ου και του 19ου αιώνα, στη συνέχεια εμφανίστηκαν οι διάφοροι εθνογραφικοί χάρτες και οι στατιστικές των κρατικών μηχανισμών, και έπειτα ένα ευρύτερο πλέγμα μελετητών (ιστορικοί, γεωγράφοι, κοινωνιολόγοι, δημογράφοι). Σημαντική τομή υπήρξε ο λόγος των ίδιων των Ηπειρωτών για τους συμπατριώτες τους (πρωτοστατούσα η Εταιρεία Ηπειρωτικών Μελετών αλλά και η δημιουργία Φιλοσοφικής Σχολής στο Πανεπιστήμιο Ιωαννίνων) το β μισό του 20ού αιώνα. Ο ορισμός του Σινάν πασά, με τον οποίο παραχωρήθηκαν εγγράφως συγκεκριμένα προνόμια στους κατοίκους των Ιωαννίνων, μετά την παράδοσή τους στις 9 Οκτωβρίου Η ανθρωπογεωγραφία από κοινωνιολογική άποψη ενδιαφέρεται ιδιαίτερα για την κατανομή των φυλών, των γλωσσών και των θρησκειών. Οι όροι φυλή, γλώσσα, έθνος, εθνική συνείδηση ερμηνεύονται σύμφωνα με τους ιδεολογικούς προσανατολισμούς των συγγραφέων. Στην περίπτωση της Ηπείρου, οι γλωσσικές ομάδες δεν έχουν απαραίτητα συνάφεια με τις έννοιες φυλετική καταγωγή και εθνική κοινότητα. Η ύπαρξη και η πληθώρα σλαβικών τοπωνυμίων δεν αντιστοιχεί και σε ισοδύναμη παρουσία σλαβικών πληθυσμών στην περιοχή αντίστοιχη αναγωγή ισχύει και για την κάθοδο αλβανόφωνων φύλων κατά τον ύστερο Μεσαίωνα, καθώς και η δική τους μετάβαση άφησε ανάλογα ίχνη. Τρεις υπήρξαν οι γλωσσικές κοινότητες, οι οποίες αποτέλεσαν αντικείμενο διεκδίκη-

20 Ãøƒ π π ƒø π - 19 σης από τα ανταγωνιστικά εθνικά κινήματα και τις εθνοκεντρικές αντιλήψεις Ελλήνων, Αλβανών και Ρουμάνων κατά το β μισό του 19ου αιώνα και τις αρχές του 20ού στην περιφέρεια του βιλαετίου Ιωαννίνων. Η πρώτη και μικρότερη αριθμητικά κοινότητα υπήρξαν οι βλαχόφωνοι ή αρωμούνοι. Οι εστίες τους ήταν 25 χωριά στις δυτικές πλαγιές της Πίνδου με επίκεντρο το Σιράκο και τους Καλαρίτες (κατοικούνταν μόνο το καλοκαίρι καθώς οι κάτοικοί τους ήταν κυρίως νομάδες κτηνοτρόφοι), ο κάμπος της Μουζακιάς με επίκεντρο το Φίερι (ποιμενικοί πληθυσμοί, οι οποίοι το καλοκαίρι συγκεντρώνονταν στα υψίπεδα του όρους Τομόρι) και μερικές πατριές Αρβανιτόβλαχων στα ορεινά της Πρεμετής και της Κολώνιας, οι οποίες είχαν τις χειμερινές τους εγκαταστάσεις στις πεδιάδες του Δελβίνου, της Θεσπρωτίας και της Πρέβεζας. Τη δεύτερη γλωσσική κοινότητα απάρτιζαν οι αλβανόφωνοι. Κατά την ύστερη οθωμανική περίοδο, οι ζώνες της αλβανοφωνίας μπορούν να προσδιοριστούν σε δύο. Η πρώτη, με κυρίαρχη ομιλούμενη γλώσσα τα αλβανικά, μπορεί με αρκετές επιμέρους διαφοροποιήσεις να τοπογραφηθεί βόρεια της κοιλάδας της Δρόπολης, των χωριών του Πωγωνίου, της πεδιάδας του Βούρκου και των χωριών της Ρίζας Δελβίνου. Η δεύτερη, περιλαμβάνει τον αλβανόφωνο θύλακα της Τσαμουριάς, με σημείο αναφοράς τους μουσουλμάνους Τσάμηδες, αλλά και γειτονικές περιοχές, όπως ο κάμπος του Φαναρίου. Η τρίτη και σημαντικότερη γλωσσική ομάδα ήταν οι ελληνόφωνοι πληθυσμοί. Συμπαγής ελληνόφωνος πληθυσμός απαντά νότια της πρώτης ζώνης της αλβανοφωνίας, περιλαμβάνοντας και σημαντικούς αλλόγλωσσους θύλακες (π.χ. βλαχόφωνοι Πίνδου, αλβανόφωνοι Τσαμουριάς). Ελληνικά μιλούσαν και οι περισσότεροι από τους αστικούς πληθυσμούς, μουσουλμανικούς και εβραϊκούς στα Ιωάννινα, την Άρτα και την Κόνιτσα. Διεσπαρμένοι ελληνόφωνοι πληθυσμοί συναντώνται και βόρεια της πρωτεύουσας ζώνης αλβανοφωνίας (π.χ. στη Χειμάρρα, αλλά και πληθυσμοί σε σημαντικά αστικά κέντρα, όπως το Αργυρόκαστρο και ο Αυλώνας). Χαλκωματάς. Η χρήση της ελληνικής γλώσσας υπήρξε ευρεία και για μια σειρά ιδιαίτερων λόγων: αποτελούσε τη γλώσσα στις θρησκευτικές τελετές των χριστιανών ορθόδοξων, ενώ ήταν η lingua franca στο δημόσιο χώρο και το εμπόριο. Η επιτυχία της αποδεικνύεται και από τη χρήση της σε επίσημες διοικητικές πράξεις. Επιπρόσθετα, η ίδρυση και λειτουργία ελληνικών σχολείων, ιδιαίτερα κατά την ύστερη περίοδο της οθωμανικής κυριαρχίας, είχε ως αποτέλεσμα την περαιτέρω διάδοση της ελληνικής γλώσσας. Στα συγκεκριμένα σχολεία απόδειξη του μεγέθους επιρροής τους φοιτούσαν και μουσουλμάνοι, γόνοι των σημαντικότερων οικογενειών, καθώς η ελληνομάθεια είχε επιβληθεί ως στοιχείο υπεροχής στη διαμόρφωση των τοπικών κοινωνικών ελίτ. Στην κυρίαρχη θέση της ελληνικής γλώσσας οφείλεται και η σημαίνουσα ύπαρξη δίγλωσσων πληθυσμών, κυρίως αρρένων, οι οποίοι είχαν ως μητρική τους γλώσσα την αλβανική ή τη βλαχική, ενώ στο δημόσιο χώρο χρησιμοποιούσαν την ελληνική. Οι δίγλωσσοι αυτοί πληθυσμοί αποτελούσαν και το μεγαλύτερο πρόβλημα, καθώς οι διάφοροι συντάκτες εθνογραφικών πινάκων και χαρτών προσπαθούσαν να τους οικειοποιηθούν στο πλαίσιο ανάπτυξης του εκάστοτε εθνικού κινήματος.

21 20 - ª À π ΔHN πƒ Ως προς το θρησκευτικό στοιχείο, οι κάτοικοι της Ηπείρου διακρίνονται κατά την οθωμανική κυριαρχία σε πέντε ομάδες: τις ολιγομελείς κοινότητες των Εβραίων (κυρίως στα Ιωάννινα και στην Άρτα αλλά και στην Πρέβεζα), τους επίσης λίγους καθολικούς χριστιανούς στον Αυλώνα, τους ορθόδοξους χριστιανούς, τους μουσουλμάνους σουνίτες και τους μπεκτασήδες. Δεν πρέπει να διαφύγει της προσοχής μας και η ύπαρξη κρυπτοχριστιανών, ιδιαίτερα στα χωριά της Σπαθίας, όπως και ευάριθμων χριστιανών προτεσταντών. Η ύπαρξη μουσουλμάνων ήταν αποτέλεσμα της οθωμανικής κατάκτησης και των εκτεταμένων εξισλαμισμών αλβανόφωνων πληθυσμών. Οι έποικοι μουσουλμάνοι ήταν ολιγάριθμοι, ενώ πολλές μετακινήσεις τους συνδέονταν και με τη στελέχωση της οθωμανικής διοίκησης. Πρέπει να σημειώσουμε ότι στις οθωμανικές απογραφές υπάρχει η τάση να παραλείπονται οι Ρόμηδες (Γύφτοι). Οι μουσουλμάνοι Ρόμηδες προσμετρούνται στους μουσουλμάνους (γνωρίζουμε π.χ. εκείνους της Βοστίνας), ενώ τα στατιστικά στοιχεία για τους αντίστοιχους χριστιανούς στο βιλαέτι Ιωαννίνων είναι ελάχιστα. Η ανάδειξη της θρησκείας ως σημαντικής παραμέτρου του εθνισμού σε αντίθεση με τη φυλή ή τη γλώσσα κατά την οθωμανική κυριαρχία είχε ως αποτέλεσμα να επαυξηθεί η σύγχυση και κατά τη διαδικασία σχηματισμού των βαλκανικών εθνικών κινημάτων. Η ανταλλαγή των πληθυσμών που καθορίστηκε με την ελληνοτουρκική σύμβαση η τελευταία είχε ενσωματωθεί στη Συνθήκη της Λωζάννης (1923) με αποτέλεσμα την αποχώρηση της πλειονότητας των μουσουλμάνων από την Ήπειρο και την εγκατάσταση ελληνορθόδοξων πληθυσμών από τη Μικρά Ασία, την Καππαδοκία και τον Πόντο, η έκβαση του «Βορειοηπειρωτικού ζητήματος», η χάραξη των συνόρων των εθνικών κρατών Ελλάδας και Αλβανίας, κατά τη διάρκεια του 20ού αιώνα και οι συνέπειες του Β Παγκοσμίου πολέμου (η εξόντωση από τους ναζιστές του μεγαλύτερου μέρους του εβραϊκού πληθυσμού, αλλά και η απομάκρυνση των μουσουλμάνων Τσάμηδων) επέφεραν αλλαγές στη σύνθεση του πληθυσμού. Στις αρχές του 21ου αιώνα στον ευρύτερο χώρο υπάρχει μία αναγνωρισμένη εθνική μειονότητα: η ελληνική στη νότια Αλβανία. Όπως είναι αντιληπτό οι προσεγγίσεις του ανθρώπινου δυναμικού στο χώρο της Ηπείρου βρίσκονται σε άμεση συνάφεια και με τις διοικητικές μεταρρυθμίσεις. Η οθωμανική κατάκτηση (14ος-15ος αι.) οδήγησε στο σχηματισμό σαντζακιών. Αρχικά της L. Dupré, Ο πασάς των Ιωαννίνων Αλή Τεπελενλής στη λίμνη του Βουθρωτού. Αρβανιτιάς (σαντζάκ-ι Αρβανίτ) με έδρα το Αργυρόκαστρο, το οποίο υπαγόταν στο εγιαλέτι της Ρούμελης (το τελευταίο περιλάμβανε όλα τα ευρωπαϊκά εδάφη της αυτοκρατορίας). Στη συνέχεια, δημιουργήθηκαν τα σαντζάκια Ιωαννίνων και Δελβίνου, ενώ εκείνο της Αρβανιτιάς διασπάστηκε και κατά ένα μεγάλο μέρος αποτέλεσε το σαντζάκι του Αυλώνα ενδεικτικά αναφέρουμε ότι το Πωγώνι υπαγόταν στο σαντζάκι του Αυλώνα και η Θεσπρωτία στο σαντζάκι του Δελβίνου. Η πολιτική του σουλτάνου Μαχμούτ Β (τέλη 18ου - αρχές 19ου αι.) ευνόησε τη δημιουργία ισχυρών πασάδων στα όρια της αυτοκρατορίας στα δυτικά Βαλκάνια υπήρξαν ο Αλή Τεπελενλής που έγινε

22 Ãøƒ π π ƒø π - 21 πασάς Ιωαννίνων και οι Μπουσατλήδες που δημιούργησαν το πασαλίκι της Σκόδρας. Η εφαρμογή των οθωμανικών μεταρρυθμίσεων στην Ήπειρο πραγματοποιήθηκε το 1846, λόγω των σημαντικών αντιδράσεων που προέβαλαν μουσουλμάνοι Αλβανοί ηγέτες στις μεταρρυθμίσεις σε στρατολογία και φορολογία. Οι σημαντικότερες διοικητικές μεταβολές έγιναν με το νόμο περί βιλαετίων (1864), ο οποίος απέφερε και το σχηματισμό του βιλαετίου των Ιωαννίνων ( ). Το βιλαέτι Ιωαννίνων υποδιαιρούνταν αρχικά σε πέντε σαντζάκια: α) Ιωαννίνων: περιλάμβανε τους καζάδες Ιωαννίνων, Κόνιτσας, Γρεβενών και Παραμυθιάς (αρχικά υπήρχε και καζάς Μετσόβου) β) Αργυροκάστρου: περιλάμβανε τους καζάδες Αργυροκάστρου, Δελβίνου, Τεπελενίου, Πρεμετής, Φιλιατών (αρχικά υπήρχε και καζάς Πωγωνίου) γ) Μπερατίου: περιλάμβανε τους καζάδες Μπερατίου, Αυλώνα, Σκραπαρίου (αρχικά υπήρχε και καζάς Τομορίτσας) δ) Πρέβεζας: περιλάμβανε τους καζάδες Πρέβεζας, Άρτας, Μαργαριτίου και Πάργας-Φαναρίου ε) Τρικάλων: περιλάμβανε κυρίως τμήματα της σημερινής Θεσσαλίας. Όπως σε όλες τις διοικητικές μεταρρυθμίσεις, με την πάροδο του χρόνου σημειώθηκαν μεταβολές και αναδείξεις νέων κέντρων. Η περιοχή της Κορυτσάς, όπως προαναφέρθηκε, δεν συμπεριλαμβανόταν και ευρύτερα θεωρήθηκε ότι ανήκει στην Ήπειρο, κυρίως στον ελληνικό λόγο κατά τον 20ό αιώνα. Η επόμενη σημαντική διοικητική μεταβολή συνέβη με τη δημιουργία των εθνικών κρατών. Σήμερα ο όρος Ήπειρος χρησιμοποιείται στην Ελλάδα ως διοικητική μονάδα και αποτελεί την περιφέρεια Ηπείρου με πρωτεύουσα τα Ιωάννινα. Περιλαμβάνει τους νομούς Ιωαννίνων (πρωτεύουσα τα Ιωάννινα και σημαντικά οικιστικά σύνολα η Κόνιτσα και το Μέτσοβο), Άρτας (πρωτεύουσα η Άρτα), Πρέβεζας (πρωτεύουσα η Πρέβεζα και δευτερεύον κέντρο η Φιλιππιάδα) και Θεσπρωτίας (πρωτεύουσα η Ηγουμενίτσα και σημαντικά πληθυσμιακά κέντρα η Παραμυθιά και οι Φιλιάτες). Εκτός από την κοινωνιολογική προσέγγιση, την ανθρωπογεωγραφία επηρεάζουν έντονα και οι οικονομικοί μηχανισμοί. Η οθωμανική κατάκτηση επέφερε μεταβολές και στο γαιοκτητικό καθεστώς. Οι κρατικές γαίες (mîrî) ήταν οι περισσότερες, ενώ υπήρχαν και οι αφιερωματικές (vakif) και οι ιδιωτικές (mulk). Στις κρατικές γαίες περιλαμβάνονταν και τα τιμάρια, τα οποία παραχωρούσε ο σουλτάνος σε αξιωματούχους του ως αντάλλαγμα των υπηρεσιών τους. Οι περισσότεροι σπαχήδες (τιμαριούχοι) στον ηπειρωτικό χώρο ήταν εξισλαμισθέντες χριστιανοί. Τα ευφορότερα εδάφη τα εκμεταλλεύονταν μουσουλμάνοι, Οθωμανοί ή Αλβανοί. Η σταδιακή παρακμή του τιμαριωτικού συστήματος μετέτρεψε μεγάλες εκτάσεις σε τσιφλίκια (μέσα 18ου αι.). Μεταγενέστερα, ο Αλή Τεπελενλής οικειοποιήθηκε μεγάλες εκτάσεις γης, ενώ οι μεταρρυθμίσεις στην αυτοκρατορία (μέσα 19ου αι.) επέφεραν αλλαγές στις αποδόσεις του φορολογικού συστήματος προς όφελος της κεντρικής εξουσίας. Στη ύστερη οθωμανική κυριαρχία, οι αγρότες Ηπειρώτες ήταν οικονομικά εξαθλιωμένοι με λιγοστά και πρωτόγονα εργαλεία. Η έλλειψη επαρκών οδικών δικτύων σημαντική ανάπτυξη συντελέστηκε όταν πασάς των Ιωαννίνων ήταν ο Αλή Τεπελενλής επέτεινε τα προβλήματα. Τα γεωργικά προϊόντα που κυρίως καλλιεργούνταν ήταν τα δημητριακά (περίπου το 93% της καλλιεργούμενης έκτασης), ιδιαίτερα το καλαμπόκι η καλλιέργειά του ευνοήθηκε από τη χαμηλή ανάγκη σε σπόρο και το υγρό κλίμα, το σιτάρι και σε μικρότερες ποσότητες το κριθάρι, η βρώμη, η σίκαλη και το κεχρί. Στις πεδινές όχθες των ποταμών Λούρου, Αχέροντα και Αώου σημαντική υπήρξε και η καλλιέργεια ρυζιού. Ο καπνός ευδοκιμούσε ιδιαίτερα στην Παραμυθιά και την Πάργα. Τα αμπέλια καταλάμβαναν μικρές επιφάνειες και είχαν αντίστοιχα μικρή παραγωγή, με αποτέλεσμα να γίνονται εισαγωγές κρασιού, ενώ στην πεδιάδα της Άρτας καλλιεργήθηκε βαμβάκι και λινάρι. Ελαιώνες υπήρχαν κατά μήκος των ακτών και στις πεδιάδες της Πρέβεζας και του Ιονίου. Από τα εσπεριδοειδή σημειώνουμε τα πορτοκάλια της Άρτας, καθώς και τα κίτρα της Πάργας. Η κτηνοτροφία αναπτύχθηκε περισσότερο συχνά σε βάρος της γεωργίας άναρχα και με αποψίλωση ορεινών δασικών περιοχών. Στις αρχές του 20ού αιώνα, αρκετά αγροτεμάχια μετατράπηκαν σε χειμαδιά. Είναι χαρακτηριστικό ότι οι κτηνοτρόφοι του Σιράκου, οι οποίοι διαχείμαζαν στον κάμπο της Λάμαρης, αναγκάστηκαν να μετακινηθούν σε άλλα μέρη, στο ελληνικό κράτος. Σε περιοχές όπου υπήρχαν μουριές (Ζαγόρι, Τζουμέρκα, Κατσανοχώρια, χωριά Λάκκας Σουλίου) οι κάτοικοι ασχολούνταν με τη σηροτροφία. Η οικοδομική ξυλεία δεν ήταν αρκετή αντίθετα, γίνονταν εξαγωγές ξυλοκάρβουνου. Βασικό μέγεθος κατά την περίοδο της οθωμανική κυριαρχίας στην οικονομία του ηπειρωτικού χώρου αποτέλεσε η βιοτεχνία, ιδιαίτερα οι συντεχνίες (esnaf ή rufet). Το

23 22 - ª À π ΔHN πƒ

24 Ãøƒ π π ƒø π - 23 Κωδωνοποιείο, δεκαετία Κρεοπωλεία στην Παραμυθιά, Εβραίος νερουλάς, 1930.

25 24 - ª À π ΔHN πƒ σημαντικότερο βιοτεχνικό και εμπορικό κέντρο της περιοχής ήταν τα Ιωάννινα. Μεγάλες συντεχνίες δημιούργησαν γουναράδες, ταμπάκηδες, καποτάδες, τερζήδες, παπουτσήδες και τσαρουχάδες. Η δομή κάθε συντεχνίας των Ιωαννίνων προέβλεπε τη λειτουργία διοικητικού συμβουλίου (λόντζα) με σημαντικές αρμοδιότητες. Στο Αργυρόκαστρο υπήρχε σημαντική παραγωγή κεντημάτων και υφασμάτων, ενώ στο Δέλβινο υποδημάτων. Στην Κορυτσά υπήρχαν εσνάφια βυρσοδεψών και ραπτών. Παράλληλα, αναπτύχθηκε η αγροτική οικιακή βιοτεχνία με την επεξεργασία του μαλλιού των ζώων, ενώ η υφαντική τέχνη εξελίχθηκε κυρίως στο Μέτσοβο, το Σιράκο, τους Καλαρίτες και τη Θεσπρωτία. Το εμπόριο στον ηπειρωτικό χώρο διεξαγόταν στις διαρκείς αγορές, οι οποίες λειτουργούσαν στα όρια των πόλεων, στις εβδομαδιαίες αγορές (παζάρια) αλλά και στα ετήσια εμπορικά πανηγύρια. Φημισμένες ήταν οι εμποροπανηγύρεις στην Πωγωνιανή και στη Μπουνίλα (κοντά στα Ιωάννινα), οι ζωοπανηγύρεις της Σαμαρίνας και της Κόνιτσας και στο Κατσικοπάζαρο (Άρτα). Οι ηπειρώτες έμποροι διέθεταν τα χαρακτηριστικά του βαλκάνιου ορθόδοξου εμπόρου, όπως τον περιέγραψε ο T. Stojanovich, και ίδρυσαν σημαντικές εμπορικές παροικίες στην κεντρική και την ανατολική Ευρώπη. Επίσης, είχαν ιδρυθεί κομπανίες, δηλαδή εμπορικές σε μεγάλο βαθμό οικογενειακές εταιρείες, οι οποίες έλεγχαν τα στάδια της διακίνησης του προϊόντος, ιδιαίτερα στη χερσόνησο του Αίμου (π.χ. οι Μοσχοπολίτες και οι Γιαννιώτες). Πρέπει να τονίσουμε ότι τα λιμάνια της Αδριατικής και του Ιονίου αποτέλεσαν σταθμούς στα δίκτυα εμπορικών συναλλαγών με δυτικά κράτη, αρχικά με τη Βενετία και στη συνέχεια με τη Γαλλία, την Αγγλία αλλά και την Αυστροουγγαρία. Στο β μισό του 19ου αιώνα, όπως έχει προαναφερθεί, ατμόπλοια ποικίλων εταιρειών προσέγγιζαν στα λιμάνια και το εσωτερικό εμπορικό δίκτυο είχε δύο οδικούς άξονες: Άγιοι Σαράντα ή Σαγιάδα - Ιωάννινα και Ιωάννινα - Πρέβεζα. Τα Ιωάννινα, έδρα του Οθωμανού διοικητή, αδιαφιλονίκητο εμπορικό κέντρο και συγκοινωνιακός κόμβος, συνδέονταν επιπρόσθετα με το Βουθρωτό, την Πάργα, τον Αυλώνα και το Πόρτο Παλέρμο (Πάνορμο). Σαμαράς στο Μέτσοβο.

τον Τόμαρο και εκβάλλει στον Αμβρακικό και ο Άραχθος πηγάζει από τον Τόμαρο και εκβάλλει επίσης στον Αμβρακικό (Ήπειρος, Ζαγόρι).

τον Τόμαρο και εκβάλλει στον Αμβρακικό και ο Άραχθος πηγάζει από τον Τόμαρο και εκβάλλει επίσης στον Αμβρακικό (Ήπειρος, Ζαγόρι). Γεωγραφικά στοιχεία και κλίμα. Τα κυριότερα μορφολογικά χαρακτηριστικά του νομού Ιωαννίνων είναι οι ψηλές επιμήκεις οροσειρές και οι στενές κοιλάδες. Το συγκεκριμένο μορφολογικό ανάγλυφο οφείλεται αφενός

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΑΛΕΞΗ ΕΝΑΤΗ Η ΥΣΤΕΡΗ ΜΕΣΑΙΩΝΙΚΗ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΑ

ΔΙΑΛΕΞΗ ΕΝΑΤΗ Η ΥΣΤΕΡΗ ΜΕΣΑΙΩΝΙΚΗ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΑ ΔΙΑΛΕΞΗ ΕΝΑΤΗ Η ΥΣΤΕΡΗ ΜΕΣΑΙΩΝΙΚΗ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΑ 1. Ύστερη Μεσαιωνική Περίοδος - Η Ύστερη Μεσαιωνική περίοδος ξεκινάει από τον 11 ο αι., ο οποίος σηματοδοτεί την έναρξη μίας διαφορετικής

Διαβάστε περισσότερα

Νέοι τόποι Περιπέτεια Φύση Παράδοση Ιστορία. Πολιτισμός Ζωή Μνημεία Ασφάλεια Χαρά

Νέοι τόποι Περιπέτεια Φύση Παράδοση Ιστορία. Πολιτισμός Ζωή Μνημεία Ασφάλεια Χαρά Νέοι τόποι Περιπέτεια Φύση Παράδοση Ιστορία Πολιτισμός Ζωή Μνημεία Ασφάλεια Χαρά 1 2 Η Εγνατία Οδός δίνει άλλες διαστάσεις και ευκαιρίες στην επισκεψιμότητα. Η δυνατότητα του επισκέπτη να διασχίσει όλη

Διαβάστε περισσότερα

ΕΛΠ 40. Εθνοπολιτισμικές ταυτότητες και χορευτικά ρεπερτόρια του Βορειοελλαδικού χώρου.

ΕΛΠ 40. Εθνοπολιτισμικές ταυτότητες και χορευτικά ρεπερτόρια του Βορειοελλαδικού χώρου. ΕΛΠ 40 Εθνοπολιτισμικές ταυτότητες και χορευτικά ρεπερτόρια του Βορειοελλαδικού χώρου. Διαμόρφωση κεφαλαίων εργασίας: 1. Μουσική και χορός: απαραίτητα στοιχέια κουλτούρας 2. Βορειοελλαδικός χώρος και πληθυσιακές

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΘΕΜΑ Η ΜΕΤΑΝΑΣΤΕΥΣΗ ΜΕΣΑ ΑΠΟ ΤΟ ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΔΗΜΟΤΙΚΟ ΚΑΙ ΛΑΪΚΟ ΤΡΑΓΟΥΔΙ

ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΘΕΜΑ Η ΜΕΤΑΝΑΣΤΕΥΣΗ ΜΕΣΑ ΑΠΟ ΤΟ ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΔΗΜΟΤΙΚΟ ΚΑΙ ΛΑΪΚΟ ΤΡΑΓΟΥΔΙ ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΘΕΜΑ Η ΜΕΤΑΝΑΣΤΕΥΣΗ ΜΕΣΑ ΑΠΟ ΤΟ ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΔΗΜΟΤΙΚΟ ΚΑΙ ΛΑΪΚΟ ΤΡΑΓΟΥΔΙ ΧΡΟΝΟΛΟΓΙΚΗ ΤΟΠΟΘΕΤΗΣΗ ΜΕΤΑΝΑΣΤΕΥΣΗΣ ΑΠΟ ΤΟ 1900 ΜΕΧΡΙ ΣΗΜΕΡΑ PROJECT 3 ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΟΜΑΔΑΣ 1 v ΑΓΓΕΛΟΠΟΥΛΟΣ ΓΙΩΡΓΟΣ

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ : Κείμενο του ενημερωτικού εντύπου

ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ : Κείμενο του ενημερωτικού εντύπου ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ : Κείμενο του ενημερωτικού εντύπου [ΕΓΝΑΤΙΑ - κείμενο εντύπου.doc] ΑΝΚΟ σελ 1/5 ΕΓΝΑΤΙΑ, ΤΟΥΡΙΣΜΟΣ Η Εγνατία οδός είναι ένα έργο εξαιρετικά σημαντικό για την ανάπτυξη του τόπου. Ένας αυτοκινητόδρομος

Διαβάστε περισσότερα

ΔΕΛΤΙΟ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΩΝ ΔΕΙΚΤΗ ΚΟ-Π-4: ΜΕΤΑΒΟΛΗ ΠΛΗΘΥΣΜΟΥ

ΔΕΛΤΙΟ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΩΝ ΔΕΙΚΤΗ ΚΟ-Π-4: ΜΕΤΑΒΟΛΗ ΠΛΗΘΥΣΜΟΥ ΔΕΛΤΙΟ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΩΝ ΔΕΙΚΤΗ ΟΡΙΣΜΟΣ - ΣΚΟΠΙΜΟΤΗΤΑ Ο δείκτης προσδιορίζει τον πληθυσμό και τη μεταβολή του ανά Περιφέρεια, Νομό και Δήμο της Ζώνης IV. Η σκοπιμότητα του δείκτη αφορά στην γνώση των μακροσκοπικών

Διαβάστε περισσότερα

Αιτιολογική έκθεση. µεγάλων δυσκολιών που η κρίση έχει δηµιουργήσει στον εκδοτικό χώρο και στους

Αιτιολογική έκθεση. µεγάλων δυσκολιών που η κρίση έχει δηµιουργήσει στον εκδοτικό χώρο και στους Αιτιολογική έκθεση Η Επιτροπή Κρατικών Bραβείων Λογοτεχνικής Μετάφρασης εργάστηκε για τα βραβεία του 2013, όπως και την προηγούµενη χρονιά, έχοντας επίγνωση α. των µεγάλων δυσκολιών που η κρίση έχει δηµιουργήσει

Διαβάστε περισσότερα

Η ΣΗΜΑΙΑ ΚΑΙ ΤΟ ΕΘΝΟΣΗΜΟ

Η ΣΗΜΑΙΑ ΚΑΙ ΤΟ ΕΘΝΟΣΗΜΟ Η ΒΟΥΛΓΑΡΙΑ Η ΣΗΜΑΙΑ ΚΑΙ ΤΟ ΕΘΝΟΣΗΜΟ Η σημαία της Βουλγαρίας αποτελείται από τρεις ισομεγέθεις οριζόντιες λωρίδες χρώματος λευκού(στην κορυφή), πράσινου και κόκκινου. Το λευκό αντιπροσωπεύει την ειρήνη,

Διαβάστε περισσότερα

Οι Μακεδόνες στη Διασπορά. Οι ελληνικές παροικίες της Κεντρικής Ευρώπης Ουγγαρίας 17 ος 18 ος 19 ος αι.

Οι Μακεδόνες στη Διασπορά. Οι ελληνικές παροικίες της Κεντρικής Ευρώπης Ουγγαρίας 17 ος 18 ος 19 ος αι. Οι Μακεδόνες στη Διασπορά Οι ελληνικές παροικίες της Κεντρικής Ευρώπης Ουγγαρίας 17 ος 18 ος 19 ος αι. Η έλλειψη ασφάλειας και σταθερότητας λόγω της επέκτασης των Οθωμανών στα Βαλκάνια προκάλεσε τον 16

Διαβάστε περισσότερα

Δημοκρατία της νότιας Ευρώπης. Επιφάνεια: τ.χμ Πληθυσμός: κατ. Πρωτεύουσα: Ρώμη. Γλώσσα: επίσημη η ιταλική.

Δημοκρατία της νότιας Ευρώπης. Επιφάνεια: τ.χμ Πληθυσμός: κατ. Πρωτεύουσα: Ρώμη. Γλώσσα: επίσημη η ιταλική. ΙΤΑΛΙΑ Δημοκρατία της νότιας Ευρώπης. Επιφάνεια: 301.230 τ.χμ Πληθυσμός: 58.057.477 κατ. Πρωτεύουσα: Ρώμη. Γλώσσα: επίσημη η ιταλική. Ανάμεσα στις αλλόγλωσσες ομάδες είναι η γερμανική, η αλβανική, η ελληνική,

Διαβάστε περισσότερα

108 Ιστορίας και Εθνολογίας Θράκης (Κομοτηνή)

108 Ιστορίας και Εθνολογίας Θράκης (Κομοτηνή) 108 Ιστορίας και Εθνολογίας Θράκης (Κομοτηνή) Το Τμήμα ιδρύθηκε το 1990 και άρχισε να λειτουργεί το ακαδημαϊκό έτος 1991-1992. Δέχεται κατ' έτος 200 περίπου φοιτητές. Σκοπός Σκοπός του Τμήματος είναι:

Διαβάστε περισσότερα

ΔΕΛΤΙΟ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΩΝ ΔΕΙΚΤΗ SET09: ΜΕΤΑΒΟΛΗ ΠΛΗΘΥΣΜΟΥ

ΔΕΛΤΙΟ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΩΝ ΔΕΙΚΤΗ SET09: ΜΕΤΑΒΟΛΗ ΠΛΗΘΥΣΜΟΥ ΔΕΛΤΙΟ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΩΝ ΔΕΙΚΤΗ ΟΡΙΣΜΟΣ - ΣΚΟΠΙΜΟΤΗΤΑ Ο δείκτης προσδιορίζει τον πληθυσμό και τη μεταβολή του ανά Περιφέρεια, Νομό και ΟΤΑ. Η βελτίωση της μεταφορικής υποδομής επηρεάζει άμεσα την κινητικότητα

Διαβάστε περισσότερα

1. Οι Σλάβοι και οι σχέσεις τους με το Βυζάντιο

1. Οι Σλάβοι και οι σχέσεις τους με το Βυζάντιο Τα όρια του βυζαντινού κράτους από τα μέσα του 7ου ως τον 9ο αιώνα. Επεξεργασία: Ίδρυμα Μείζονος Ελληνισμού. ΙΜΕ http://www.ime.gr/chronos/09/gr/gallery/main/others/o2p 2.html I. Ο ΒΑΛΚΑΝΙΚΟΙ ΚΟΣΜΟΣ ΚΑΤΑ

Διαβάστε περισσότερα

Αθανασίου Έκτωρ, Ζαμπέτογλου Αθανάσιος, Μπογκντάνι Φίντο, Πάνος Δημήτριος, Παπαλεξίου Ευαγγελία Μαθητές Α Λυκείου, Αριστοτέλειο Κολλέγιο

Αθανασίου Έκτωρ, Ζαμπέτογλου Αθανάσιος, Μπογκντάνι Φίντο, Πάνος Δημήτριος, Παπαλεξίου Ευαγγελία Μαθητές Α Λυκείου, Αριστοτέλειο Κολλέγιο Αθανασίου Έκτωρ, Ζαμπέτογλου Αθανάσιος, Μπογκντάνι Φίντο, Πάνος Δημήτριος, Παπαλεξίου Ευαγγελία Μαθητές Α Λυκείου, Αριστοτέλειο Κολλέγιο Επιβλέπουσες Καθηγήτριες: Δρ. Κοκκίνου Ελένη Φυσικός Παπαχρήστου

Διαβάστε περισσότερα

Συνδυασμένα Συστήματα Μεταφορών στον Τουρισμό

Συνδυασμένα Συστήματα Μεταφορών στον Τουρισμό Έξυπνες λύσεις για την προώθηση του θεματικού τουρισμού στην περιοχή της Ηπείρου Ιωάννινα, 29 Μαρτίου 2016 Συνδυασμένα Συστήματα Μεταφορών στον Τουρισμό Γιώργος Γιαννής, Καθηγητής ΕΜΠ, www.nrso.ntua.gr/geyannis

Διαβάστε περισσότερα

ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΑΝΟΙΧΤΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΣΠΟΥΔΕΣ ΣΤΟΝ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟ Θ.Ε.: ΕΠΟ 11 Κοινωνική και οικονομική ιστορία της Ευρώπης

ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΑΝΟΙΧΤΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΣΠΟΥΔΕΣ ΣΤΟΝ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟ Θ.Ε.: ΕΠΟ 11 Κοινωνική και οικονομική ιστορία της Ευρώπης ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΑΝΟΙΧΤΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΣΠΟΥΔΕΣ ΣΤΟΝ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟ Θ.Ε.: ΕΠΟ 11 Κοινωνική και οικονομική ιστορία της Ευρώπης 2 η εργασία 2012 13 ΘΕΜΑ: «Στις παραμονές της λεγόμενης βιομηχανικής επανάστασης,

Διαβάστε περισσότερα

Ταξιδεύοντας στην ηπειρωτική Ελλάδα. Τάξη Φύλλο Εργασίας 1 Μάθημα Ε Δημοτικού Διαιρώντας την Ελλάδα σε διαμερίσματα και περιφέρειες Γεωγραφία

Ταξιδεύοντας στην ηπειρωτική Ελλάδα. Τάξη Φύλλο Εργασίας 1 Μάθημα Ε Δημοτικού Διαιρώντας την Ελλάδα σε διαμερίσματα και περιφέρειες Γεωγραφία Ταξιδεύοντας στην ηπειρωτική Ελλάδα Τάξη Φύλλο Εργασίας 1 Μάθημα Ε Δημοτικού Διαιρώντας την Ελλάδα σε διαμερίσματα και περιφέρειες Γεωγραφία Ταξιδεύουμε στην ηπειρωτική Ελλάδα, χρησιμοποιώντας διαφορετικά

Διαβάστε περισσότερα

Ενδεικτικές απαντήσεις στα θέματα της Ιστορίας. κατεύθυνσης των Πανελλαδικών εξετάσεων 2014

Ενδεικτικές απαντήσεις στα θέματα της Ιστορίας. κατεύθυνσης των Πανελλαδικών εξετάσεων 2014 Θέμα Α1 Ενδεικτικές απαντήσεις στα θέματα της Ιστορίας κατεύθυνσης των Πανελλαδικών εξετάσεων 2014 ΟΜΑΔΑ ΠΡΩΤΗ Α) Με τη βιομηχανική επανάσταση καθώς η κατοχή γης έπαυε προοδευτικά να είναι πηγή εξουσίας

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΑΛΕΞΗ ΕΒΔΟΜΗ Η ΠΡΩΙΜΗ ΜΕΣΑΙΩΝΙΚΗ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΑ

ΔΙΑΛΕΞΗ ΕΒΔΟΜΗ Η ΠΡΩΙΜΗ ΜΕΣΑΙΩΝΙΚΗ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΑ ΔΙΑΛΕΞΗ ΕΒΔΟΜΗ Η ΠΡΩΙΜΗ ΜΕΣΑΙΩΝΙΚΗ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΑ 1. Εισαγωγή - Η πιο παραμελημένη περίοδος της ιστορίας της Ελληνικής είναι η μεσαιωνική. Για λόγους καθαρά ιδεολογικούς και πολιτικούς, το

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΝΤΡΟ ΒΑΛΚΑΝΙΚΗΣ ΜΟΥΣΙΚΗΣ ΒΑΛΚΑΝΙΩΝ ΔΡΩΜΕΝΑ ΔΗΜΟΣ ΑΡΤΑΙΩΝ. Κάστρο Άρτας, 20-21-22 Ιουνίου. - Light in Babylon (Τουρκία - Ισραήλ - Συρία - Γαλλία)

ΚΕΝΤΡΟ ΒΑΛΚΑΝΙΚΗΣ ΜΟΥΣΙΚΗΣ ΒΑΛΚΑΝΙΩΝ ΔΡΩΜΕΝΑ ΔΗΜΟΣ ΑΡΤΑΙΩΝ. Κάστρο Άρτας, 20-21-22 Ιουνίου. - Light in Babylon (Τουρκία - Ισραήλ - Συρία - Γαλλία) ΚΕΝΤΡΟ ΒΑΛΚΑΝΙΚΗΣ ΜΟΥΣΙΚΗΣ ΒΑΛΚΑΝΙΩΝ ΔΡΩΜΕΝΑ ΔΗΜΟΣ ΑΡΤΑΙΩΝ Κάστρο Άρτας, 20-21-22 Ιουνίου Παρασκευή 20 Ιουνίου - Light in Babylon (Τουρκία - Ισραήλ - Συρία - Γαλλία) Οι Light in Babylon αποτελούν ένα «πολυεθνικό»

Διαβάστε περισσότερα

ΤΑ ΠΕΤΡΟΓΕΦΥΡΑ ΤΗΣ ΕΛΛΑΔΑΣ

ΤΑ ΠΕΤΡΟΓΕΦΥΡΑ ΤΗΣ ΕΛΛΑΔΑΣ ΤΑ ΠΕΤΡΟΓΕΦΥΡΑ ΤΗΣ ΕΛΛΑΔΑΣ ΠΡΟΤΥΠΟ ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΕΥΑΓΓΕΛΙΚΗΣ ΣΧΟΛΗΣ ΣΜΥΡΝΗΣ Περιβαλλοντική ομάδα σχ. έτος 2015-2016 Υπεύθυνοι καθηγητές: o Λινάρδος Νικόλαος o Αθανασόπουλος Λάμπρος o Διαμαντής Παντελής o Παπαδάκη

Διαβάστε περισσότερα

Α.1.1.α.6 ΣΥΓΚΕΝΤΡΩΣΗ ΛΟΙΠΩΝ ΣΤΟΙΧΕΙΩΝ ΑΝΑΠΤΥΞΙΑΚΑ ΜΕΓΕΘΗ ΚΑΙ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΧΩΡΟΤΑΞΙΚΗΣ ΟΡΓΑΝΩΣΗΣ

Α.1.1.α.6 ΣΥΓΚΕΝΤΡΩΣΗ ΛΟΙΠΩΝ ΣΤΟΙΧΕΙΩΝ ΑΝΑΠΤΥΞΙΑΚΑ ΜΕΓΕΘΗ ΚΑΙ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΧΩΡΟΤΑΞΙΚΗΣ ΟΡΓΑΝΩΣΗΣ Α.1.1.α.6 ΣΥΓΚΕΝΤΡΩΣΗ ΛΟΙΠΩΝ ΣΤΟΙΧΕΙΩΝ ΑΝΑΠΤΥΞΙΑΚΑ ΜΕΓΕΘΗ ΚΑΙ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΧΩΡΟΤΑΞΙΚΗΣ ΟΡΓΑΝΩΣΗΣ 1. ΗΜΟΓΡΑΦΙΚΑ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΑ ΠΟΛΙΤΙΣΤΙΚΑ ΚΟΙΝΩΝΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΚΑΙ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΑ 1.1 Πληθυσµός Κατά την εκπόνηση του

Διαβάστε περισσότερα

ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΗΣ ΜΕΣΑΙΩΝΙΚΗΣ ΔΥΣΗΣ Ι

ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΗΣ ΜΕΣΑΙΩΝΙΚΗΣ ΔΥΣΗΣ Ι ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΗΣ ΜΕΣΑΙΩΝΙΚΗΣ ΔΥΣΗΣ Ι Ενότητα #2: Βασικές Γνώσεις I Εισαγωγή Νικόλαος Καραπιδάκης Τμήμα Ιστορίας Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό υπόκειται σε άδειες χρήσης Creative Commons. Για εκπαιδευτικό

Διαβάστε περισσότερα

Τι σημαίνει ο όρος «βυζαντινόν»;

Τι σημαίνει ο όρος «βυζαντινόν»; Τι σημαίνει ο όρος «βυζαντινόν»; Ο όρος«βυζαντινόν» αναφέρεται στο Μεσαιωνικό κράτος που εδιοικείτο από την Κωνσταντινούπολη, τη μεγάλη πόλη των ακτών του Βοσπόρου. Οι ιστορικοί χρησιμοποιούν τον όρο αυτόν

Διαβάστε περισσότερα

Θέλετε να διαθέσετε ένα αρχείο στο διαδίκτυο;

Θέλετε να διαθέσετε ένα αρχείο στο διαδίκτυο; Θέλετε να διαθέσετε ένα αρχείο στο διαδίκτυο; Θέλετε να διαθέσετε ένα αρχείο στο διαδίκτυο; Ένας σύντομος οδηγός για να σας διευκολύνει στη λήψη αποφάσεων για τη διάθεση του αρχείου σας σε αποθετήριο του

Διαβάστε περισσότερα

ERASMUS Δημοτικό Σχολείο Αγίων Τριμιθιάς Χρίστος Τομάζος Στ 2

ERASMUS Δημοτικό Σχολείο Αγίων Τριμιθιάς Χρίστος Τομάζος Στ 2 ERASMUS 1 Δημοτικό Σχολείο Αγίων Τριμιθιάς Χρίστος Τομάζος 17.12.2016 Στ 2 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ: Γαλλία 3-7 Ισπανία.. 8-13 Γερμανία 14-20 Ιταλία. 21-25 2 ΓΑΛΛΙΑ: Θέση και σύνορα 4 Κλίμα 5 Πρωτεύουσα. 6 Βιομηχανία...

Διαβάστε περισσότερα

ΤΑΞΗ ΣΥΓΚΛΗΤΙΚΩΝ ΚΑΙ ΒΟΥΛΕΥΤΩΝ-Βουλευτές:

ΤΑΞΗ ΣΥΓΚΛΗΤΙΚΩΝ ΚΑΙ ΒΟΥΛΕΥΤΩΝ-Βουλευτές: ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΔΙΑΡΘΡΩΣΗ ΣΤΟ ΒΥΖΑΝΤΙΟ ΑΥΤΟΚΡΑΤΟΡΑΣΚΑΙΟΙΠΕΡΙΑΥΤΟΝ ΣΥΓΚΛΗΤΙΚΟΙKAI BOYΛΕΥΤΕΣ (HONESTIORES ΕΝΤΙΜΟΤΑΤΟΙ) - ΣΤΡΑΤΟΣ- ΚΛΗΡΟ ΠΟΛΙΤΙΚΟ ΤΜΗΜΑ ΤΗΣ ΚΟΙΝΩΝΙΑΣ Αυτοκράτορας: H ανάρρηση στο θρόνο χάρη στο

Διαβάστε περισσότερα

www.kalymnikifilia.gr

www.kalymnikifilia.gr Η επιρροή του ελληνικού πολιτισμού και της ελληνικής γλώσσας στη διαμόρφωση του ρωσικού εκπαιδευτικού συστήματος (το παράδειγμα των Εκπαιδευτικών ιδρυμάτων της Μόσχας) ΒΑΝΤΙΜ ΓΙΑΡΟΒΟÏ Kαθηγητής μουσικής

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΟ ΤΟ ΜΕΣΑΙΩΝΑ ΣΤΗΝΑΝΑΓΕΝΝΗΣΗ

ΑΠΟ ΤΟ ΜΕΣΑΙΩΝΑ ΣΤΗΝΑΝΑΓΕΝΝΗΣΗ ΑΠΟ ΤΟ ΜΕΣΑΙΩΝΑ ΣΤΗΝΑΝΑΓΕΝΝΗΣΗ εμφανίζεται ΣΤΗ ΒΟΡΕΙΑ ΙΤΑΛΙΑ Επηρεάζεται από το ελληνικό και ρωμαϊκό πολιτισμό ΟΥΜΑΝΙΣΜΟΣ ΖΩΓΡΑΦΙΚΗ ΘΕΑΤΡΟ ΑΣΤΡΟΝΟΜΙΑ Αξία στον ΝΤΑ ΒΙΝΤΣΙ ΣΑΙΞΠΗΡ ΚΟΠΕΡΝΙΚΟΣ Άνθρωπο ΜΙΧΑΗΛ

Διαβάστε περισσότερα

Ιστορία της Πανεπιστημιακής Εκπαίδευσης στην Ελλάδα: Το παράδειγμα των Φιλοσοφικών Σχολών

Ιστορία της Πανεπιστημιακής Εκπαίδευσης στην Ελλάδα: Το παράδειγμα των Φιλοσοφικών Σχολών ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΑΝΟΙΧΤΑ ΑΚΑΔΗΜΑΙΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ Ιστορία της Πανεπιστημιακής Εκπαίδευσης στην Ελλάδα: Το παράδειγμα των Φιλοσοφικών Σχολών Ενότητα: Φοιτητές και φοιτήτριες Βασίλειος Φούκας

Διαβάστε περισσότερα

Αντικείμενο και Στόχοι του Έργου

Αντικείμενο και Στόχοι του Έργου ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΤΟΥ ΕΡΓΟΥ: «POLYPHONIC SONG: A CHANNEL TO NETWORKING AND DISTINCTION OF COMMON CULTURAL CHARACTERISTICS IN THE AREAS OF POGONI AND GRECIA SALENTINA» Αντικείμενο και Στόχοι του Έργου Ο Δήμος

Διαβάστε περισσότερα

PROJECT Β 1 ΓΕΛ. Θέμα: Μετανάστευση Καθηγήτρια: Στέλλα Τσιακμάκη

PROJECT Β 1 ΓΕΛ. Θέμα: Μετανάστευση Καθηγήτρια: Στέλλα Τσιακμάκη PROJECT Β 1 ΓΕΛ Θέμα: Μετανάστευση Καθηγήτρια: Στέλλα Τσιακμάκη ΟΡΙΣΜΟΣ Μετανάστευση ονομάζεται η γεωγραφική μετακίνηση ανθρώπων είτε μεμονωμένα είτε κατά ομάδες. Υπάρχουν δυο είδη μετανάστευσης : 1. Η

Διαβάστε περισσότερα

ΟΡΙΣΜΟΣ - ΣΚΟΠΙΜΟΤΗΤΑ

ΟΡΙΣΜΟΣ - ΣΚΟΠΙΜΟΤΗΤΑ ΟΡΙΣΜΟΣ - ΣΚΟΠΙΜΟΤΗΤΑ Ο δείκτης προσδιορίζει τον πληθυσμό και τη μεταβολή του ανά Περιφέρεια, Νομό και ήμο της Ζώνης IV. Η βελτίωση της μεταφορικής υποδομής επηρεάζει άμεσα την κινητικότητα των επιχειρήσεων

Διαβάστε περισσότερα

ΔΕΛΤΙΟ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΩΝ ΔΕΙΚΤΗ SET20: ΕΠΙΧΕΙΡΗΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑ

ΔΕΛΤΙΟ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΩΝ ΔΕΙΚΤΗ SET20: ΕΠΙΧΕΙΡΗΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑ ΔΕΛΤΙΟ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΩΝ ΔΕΙΚΤΗ ΟΡΙΣΜΟΣ - ΣΚΟΠΙΜΟΤΗΤΑ Ο δείκτης εκτιμά την εξέλιξη του αριθμού και του κύκλου εργασιών των επιχειρήσεων στους Νομούς και στις Περιφέρειες στη Ζώνης Επιρροής της Εγνατίας Οδού

Διαβάστε περισσότερα

ΔΕΛΤΙΟ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΩΝ ΔΕΙΚΤΗ SET09: ΜΕΤΑΒΟΛΗ ΠΛΗΘΥΣΜΟΥ

ΔΕΛΤΙΟ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΩΝ ΔΕΙΚΤΗ SET09: ΜΕΤΑΒΟΛΗ ΠΛΗΘΥΣΜΟΥ ΔΕΛΤΙΟ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΩΝ ΔΕΙΚΤΗ ΟΡΙΣΜΟΣ - ΣΚΟΠΙΜΟΤΗΤΑ Ο δείκτης προσδιορίζει τον πληθυσμό και τη μεταβολή του ανά Περιφέρεια, Νομό, ΟΤΑ και Δημοτικό Διαμέρισμα (Δ.Δ.). Η βελτίωση της μεταφορικής υποδομής επηρεάζει

Διαβάστε περισσότερα

Ε Θ Ν Ι Κ Ο Μ Ε Τ Σ Ο Β Ι Ο Π Ο Λ Υ Τ Ε Χ Ν Ε Ι Ο

Ε Θ Ν Ι Κ Ο Μ Ε Τ Σ Ο Β Ι Ο Π Ο Λ Υ Τ Ε Χ Ν Ε Ι Ο Ε Θ Ν Ι Κ Ο Μ Ε Τ Σ Ο Β Ι Ο Π Ο Λ Υ Τ Ε Χ Ν Ε Ι Ο ΣΧΟΛΗ Α Ρ Χ Ι Τ Ε Κ Τ Ο Ν Ω Ν Μ Η Χ Α Ν Ι Κ Ω Ν Τ Ο Μ Ε Α Σ Π Ο Λ Ε Ο Δ Ο Μ Ι Α Σ Κ Α Ι Χ Ω Ρ Ο Τ Α Ξ Ι Α Σ Πατησίων 42, 10682 Αθήνα τηλ. 30(1) 772 3818

Διαβάστε περισσότερα

ΟΛΟΚΛΗΡΩΜΕΝΗ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΠΑΡΑΚΤΙΑΣ ΠΕΡΙΟΧΗΣ ΔΥΤΙΚΟΥ ΣΑΡΩΝΙΚΟΥ

ΟΛΟΚΛΗΡΩΜΕΝΗ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΠΑΡΑΚΤΙΑΣ ΠΕΡΙΟΧΗΣ ΔΥΤΙΚΟΥ ΣΑΡΩΝΙΚΟΥ Οργανισμός Ρυθμιστικού Σχεδίου και Προστασίας Περιβάλλοντος Αθήνας ΟΛΟΚΛΗΡΩΜΕΝΗ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΠΑΡΑΚΤΙΑΣ ΠΕΡΙΟΧΗΣ ΔΥΤΙΚΟΥ ΣΑΡΩΝΙΚΟΥ Επιστημονικός υπεύθυνος: καθ. Χ. Κοκκώσης Εργαστήριο Περιβάλλοντος και Χωρικού

Διαβάστε περισσότερα

Αναπαραστάσεις και ιστορίες για τη φύση, τους ανθρώπους και τον πολιτισμό της Κόνιτσας σε μια ψηφιακή Βιβλιοθήκη

Αναπαραστάσεις και ιστορίες για τη φύση, τους ανθρώπους και τον πολιτισμό της Κόνιτσας σε μια ψηφιακή Βιβλιοθήκη Αναπαραστάσεις και ιστορίες για τη φύση, τους ανθρώπους και τον πολιτισμό της Κόνιτσας σε μια ψηφιακή Βιβλιοθήκη Δρ Καλλιόπη Στάρα "Ανάδειξη και Αξιοποίηση της Πολιτιστικής Κληρονομιάς Κόνιτσα, 22 Αυγούστου

Διαβάστε περισσότερα

ΔΕΛΤΙΟ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΩΝ ΔΕΙΚΤΗ SET10: ΜΕΤΑΒΟΛΗ ΠΛΗΘΥΣΜΟΥ ΑΣΤΙΚΩΝ ΚΕΝΤΡΩΝ

ΔΕΛΤΙΟ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΩΝ ΔΕΙΚΤΗ SET10: ΜΕΤΑΒΟΛΗ ΠΛΗΘΥΣΜΟΥ ΑΣΤΙΚΩΝ ΚΕΝΤΡΩΝ ΔΕΛΤΙΟ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΩΝ ΔΕΙΚΤΗ ΟΡΙΣΜΟΣ - ΣΚΟΠΙΜΟΤΗΤΑ Ο δείκτης προσδιορίζει το μόνιμο πληθυσμό και τη μεταβολή του ανά αστικό κέντρο (οικισμοί άνω των 10.000 κατοίκων) και πρωτεύουσα Νομού της Ζώνης IV. Η

Διαβάστε περισσότερα

Συντάχθηκε απο τον/την Administrator Τρίτη, 11 Σεπτέμβριος :43

Συντάχθηκε απο τον/την Administrator Τρίτη, 11 Σεπτέμβριος :43 Με επιτυχία ολοκληρώθηκαν οι εργασίες του 13ου Συμποσίου Ιστορίας Λαογραφίας- Βλάχικης Παραδοσιακής Μουσικής και Χορών της ΠΟΠΣΒ με θέμα ««ΟΙ ΒΛΑΧΟΙ ΣΤΗΝ ΚΟΙΛΑΔΑ του ΣΤΡΥΜΟΝΑ». Το Συμπόσιο πραγματοποιήθηκε

Διαβάστε περισσότερα

Γεωλογία - Γεωγραφία Β Γυμνασίου ΦΥΛΛΑΔΙΟ ΑΣΚΗΣΕΩΝ. Τ μαθητ : Σχολικό Έτος:

Γεωλογία - Γεωγραφία Β Γυμνασίου ΦΥΛΛΑΔΙΟ ΑΣΚΗΣΕΩΝ. Τ μαθητ : Σχολικό Έτος: Γεωλογία - Γεωγραφία Β Γυμνασίου ΦΥΛΛΑΔΙΟ ΑΣΚΗΣΕΩΝ Τ μαθητ : Σχολικό Έτος: 1 ΜΑΘΗΜΑ 1, Οι έννοιες «γεωγραφική» και «σχετική» θέση 1. Με τη βοήθεια του χάρτη στη σελ.12, σημειώστε τις παρακάτω πόλεις στην

Διαβάστε περισσότερα

ΤΙΤΛΟΣ: ΓΙΑ ΤΗΝ ΠΡΟΣΤΑΣΙΑ ΤΩΝ ΑΡΧΑΙΟΤΗΤΩΝ ΚΑΙ ΕΝ ΓΕΝΕΙ ΤΗΣ ΠΟΛΙΤΙΣΤΙΚΗΣ ΚΛΗΡΟΝΟΜΙΑΣ

ΤΙΤΛΟΣ: ΓΙΑ ΤΗΝ ΠΡΟΣΤΑΣΙΑ ΤΩΝ ΑΡΧΑΙΟΤΗΤΩΝ ΚΑΙ ΕΝ ΓΕΝΕΙ ΤΗΣ ΠΟΛΙΤΙΣΤΙΚΗΣ ΚΛΗΡΟΝΟΜΙΑΣ ΝΟΜΟΣ: 3028/2002 ΦΕΚ: Α 153/28.06.2002 ΤΙΤΛΟΣ: ΓΙΑ ΤΗΝ ΠΡΟΣΤΑΣΙΑ ΤΩΝ ΑΡΧΑΙΟΤΗΤΩΝ ΚΑΙ ΕΝ ΓΕΝΕΙ ΤΗΣ ΠΟΛΙΤΙΣΤΙΚΗΣ ΚΛΗΡΟΝΟΜΙΑΣ ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΠΡΩΤΟ: ΒΑΣΙΚΕΣ ΔΙΑΤΑΞΕΙΣ ΑΡΘΡΟ 1: ΑΝΤΙΚΕΙΜΕΝΟ 1. Στην προστασία που παρέχεται

Διαβάστε περισσότερα

ΕΛΤΙΟ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΩΝ ΕΙΚΤΗ ΚΟ-Π-4: ΜΕΤΑΒΟΛΗ ΠΛΗΘΥΣΜΟΥ

ΕΛΤΙΟ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΩΝ ΕΙΚΤΗ ΚΟ-Π-4: ΜΕΤΑΒΟΛΗ ΠΛΗΘΥΣΜΟΥ Φεβρουάριος 2005 ΕΛΤΙΟ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΩΝ ΕΙΚΤΗ ΟΡΙΣΜΟΣ - ΣΚΟΠΙΜΟΤΗΤΑ Ο δείκτης προσδιορίζει τον πληθυσμό και τη μεταβολή του ανά Περιφέρεια, Νομό και ήμο της Ζώνης IV. Η βελτίωση της μεταφορικής υποδομής επηρεάζει

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΑΛΕΞΗ ΤΡΙΤΗ ΤΟ ΑΛΦΑΒΗΤΟ ΚΑΙ Η ΔΙΑΜΟΡΦΩΣΗ ΤΩΝ ΑΡΧΑΙΩΝ ΕΛΛΗΝΙΚΩΝ ΔΙΑΛΕΚΤΩΝ

ΔΙΑΛΕΞΗ ΤΡΙΤΗ ΤΟ ΑΛΦΑΒΗΤΟ ΚΑΙ Η ΔΙΑΜΟΡΦΩΣΗ ΤΩΝ ΑΡΧΑΙΩΝ ΕΛΛΗΝΙΚΩΝ ΔΙΑΛΕΚΤΩΝ ΔΙΑΛΕΞΗ ΤΡΙΤΗ ΤΟ ΑΛΦΑΒΗΤΟ ΚΑΙ Η ΔΙΑΜΟΡΦΩΣΗ ΤΩΝ ΑΡΧΑΙΩΝ ΕΛΛΗΝΙΚΩΝ ΔΙΑΛΕΚΤΩΝ 1. Από τη Γραμμική Β στην εισαγωγή του αλφαβήτου - Στον ελληνικό χώρο, υπήρχε ένα σύστημα γραφής μέχρι το 1200 π.χ. περίπου, η

Διαβάστε περισσότερα

Με τον Αιγυπτιακό

Με τον Αιγυπτιακό Με ποιον πολιτισμό θα ασχοληθούμε; Με τον Αιγυπτιακό Η θέση της Αιγύπτου Τι βλέπετε; Αίγυπτος και Νείλος Η Αίγυπτος οφείλει την ύπαρξη της στον Νείλο. Το άγονο έδαφος κατέστη εύφορο χάρη στις πλημμύρες,

Διαβάστε περισσότερα

ΓΕΛ ΑΛΙΑΡΤΟΥ Σχ. Έτος ΟΜΑΔΑ: Κατερίνα Αραπίτσα Κατερίνα Βίτση Ειρήνη Γκραμόζι Σοφία Ντασιώτη

ΓΕΛ ΑΛΙΑΡΤΟΥ Σχ. Έτος ΟΜΑΔΑ: Κατερίνα Αραπίτσα Κατερίνα Βίτση Ειρήνη Γκραμόζι Σοφία Ντασιώτη ΓΕΛ ΑΛΙΑΡΤΟΥ Σχ. Έτος 2015-2016 ΟΜΑΔΑ: Κατερίνα Αραπίτσα Κατερίνα Βίτση Ειρήνη Γκραμόζι Σοφία Ντασιώτη Η ΑΛΕΞΑΝΔΡΕΙΑ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ Η ΒΙΟΓΡΑΦΙΑ ΤΟΥ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΥ ΚΑΒΑΦΗ Η ΑΛΕΞΑΝΔΡΕΙΑ ΣΤΗΝ ΠΟΙΗΣΗ ΤΟΥ ΚΑΒΑΦΗ

Διαβάστε περισσότερα

Η ΓΑΛΛΙΑ ERASMUS + ΣΧΟΛΙΚΗ ΧΡΟΝΙΑ

Η ΓΑΛΛΙΑ ERASMUS + ΣΧΟΛΙΚΗ ΧΡΟΝΙΑ Η ΓΑΛΛΙΑ ERASMUS + ΣΧΟΛΙΚΗ ΧΡΟΝΙΑ 2016-2017 ΛΙΓΑ ΛΟΓΙΑ ΓΙΑ ΤΗΝ ΓΑΛΛΙΑ Η Γαλλία είναι μία μεγάλη χώρα της δυτικής Ευρώπης. Ο πληθυσμός της ανέρχεται στα 66,6 εκατομμύρια και το νόμισμα της είναι το ευρό.

Διαβάστε περισσότερα

Ωστόσο, δεν υπάρχει αµφιβολία ότι ο πολιτισµός χρειάζεται τον τουρισµό και το αντίστροφο. Γιατί ο πρώτος χρειάζεται χρηµατοδότηση των συχνά

Ωστόσο, δεν υπάρχει αµφιβολία ότι ο πολιτισµός χρειάζεται τον τουρισµό και το αντίστροφο. Γιατί ο πρώτος χρειάζεται χρηµατοδότηση των συχνά ΗΚεντρική Μακεδονία είναι η χώρα των θεών του Ολύµπου, του πολιτισµού των αρχαίων Μακεδόνων, της δόξας του Μεγάλου Αλεξάνδρου, αλλά και της βυζαντινής Ορθόδοξης µεγαλοπρέπειας. Είναι η γη των µύθων, των

Διαβάστε περισσότερα

ΕΘΝΙΚΟ ΙΔΡΥΜΑ ΕΡΕΥΝΩΝ [επιστήμης κοινωνία]

ΕΘΝΙΚΟ ΙΔΡΥΜΑ ΕΡΕΥΝΩΝ [επιστήμης κοινωνία] ΕΘΝΙΚΟ ΙΔΡΥΜΑ ΕΡΕΥΝΩΝ [επιστήμης κοινωνία] ειδικές μορφωτικές εκδηλώσεις 2014 2015 www.eie.gr Νέες προσεγγίσεις στην Ιστορία του Νότου της Ρωσικής Aυτοκρατορίας, 1784-1914 ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΙΣΤΟΡΙΚΩΝ ΕΡΕΥΝΩΝ

Διαβάστε περισσότερα

Δημογραφία. Ενότητα 11.1: Παράδειγμα - Περιφερειακές διαφοροποιήσεις και ανισότητες του προσδόκιμου ζωής στη γέννηση

Δημογραφία. Ενότητα 11.1: Παράδειγμα - Περιφερειακές διαφοροποιήσεις και ανισότητες του προσδόκιμου ζωής στη γέννηση ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΙΑΣ Δημογραφία Ενότητα 11.1: Παράδειγμα - Περιφερειακές διαφοροποιήσεις και ανισότητες του προσδόκιμου ζωής στη γέννηση Μιχάλης Αγοραστάκης Τμήμα Μηχανικών Χωροταξίας, Πολεοδομίας &

Διαβάστε περισσότερα

ΓΕΩΓΡΑΦΙΑ ΘΕΜΑΤΑ. ήταν ο κάθε ένας από αυτούς και σε ποιον από αυτούς σχηματίστηκε η Ελλάδα;

ΓΕΩΓΡΑΦΙΑ ΘΕΜΑΤΑ. ήταν ο κάθε ένας από αυτούς και σε ποιον από αυτούς σχηματίστηκε η Ελλάδα; ΓΕΩΓΡΑΦΙΑ ΘΕΜΑΤΑ ΘΕΜΑ 1 ο (Μονάδες 3,3) 1. Ποια είναι η διοικητική ιεραρχία των πόλεων στην Ελλάδα; Πως λέγεται ο διοικητής του κάθε διοικητικού τομέα; 2. Ποιους γεωλογικούς αιώνες περιλαμβάνει η γεωλογική

Διαβάστε περισσότερα

Τοπική Ιστορία Γ Γυμνασίου - σχ.έτος: ΤΟΠΙΚΗ ΙΣΤΟΡΙΑ. Θέμα: «Σχεδιασμός και σύνταξη τουριστικού οδηγού για το διευρυμένο Δήμο Ζηρού»

Τοπική Ιστορία Γ Γυμνασίου - σχ.έτος: ΤΟΠΙΚΗ ΙΣΤΟΡΙΑ. Θέμα: «Σχεδιασμός και σύνταξη τουριστικού οδηγού για το διευρυμένο Δήμο Ζηρού» ΤΟΠΙΚΗ ΙΣΤΟΡΙΑ Θέμα: «Σχεδιασμός και σύνταξη τουριστικού οδηγού για το διευρυμένο Δήμο Ζηρού» Είναι μια εναλλακτική προσέγγιση, αφού δίνει τη δυνατότητα να γίνει η κλασσική διδασκαλία των μαθημάτων με

Διαβάστε περισσότερα

ΜΑΘΗΜΑ 1 ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΜΑΘΗΜΑ Να γνωρίζεις τις έννοιες γεωγραφικό πλάτος, γεωγραφικό μήκος και πως αυτές εκφράζονται

ΜΑΘΗΜΑ 1 ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΜΑΘΗΜΑ Να γνωρίζεις τις έννοιες γεωγραφικό πλάτος, γεωγραφικό μήκος και πως αυτές εκφράζονται ΜΑΘΗΜΑ 1 Π. Γ Κ Ι Ν Η Σ 1. Να γνωρίζεις τις έννοιες γεωγραφικό πλάτος, γεωγραφικό μήκος και πως αυτές εκφράζονται 2. Να μπορείς να δώσεις την σχετική γεωγραφική θέση ενός τόπου χρησιμοποιώντας τους όρους

Διαβάστε περισσότερα

ΔΗΜΟΤΙΚΟ ΤΡΑΓΟΥΔΙ. Όπως η εκκλησιαστική, έτσι και η δημοτική μουσική είναι μονοφωνική και τροπική και δεν ακολουθεί τη δυτική τονική αρμονία.

ΔΗΜΟΤΙΚΟ ΤΡΑΓΟΥΔΙ. Όπως η εκκλησιαστική, έτσι και η δημοτική μουσική είναι μονοφωνική και τροπική και δεν ακολουθεί τη δυτική τονική αρμονία. Το δημοτικό τραγούδι αποτελεί μια σημαντική έκφραση της λαϊκής δημιουργίας. Ως λογοτεχνικό είδος αντλεί το υλικό του από την προφορική λογοτεχνική παράδοση. Στις παραδοσιακές κοινωνίες (στην εποχή της

Διαβάστε περισσότερα

ΙΣΤΟΡΙΚΗ ΓΕΩΓΡΑΦΙΑ ΤΗΣ ΕΛΛΑΔΟΣ ΚΑΙ ΤΗΣ ΑΝΑΤΟΛΙΚΗΣ ΜΕΣΟΓΕΙΟΥ ΣΥΛΛΟΓΙΚΟΣ ΤΟΜΟΣ

ΙΣΤΟΡΙΚΗ ΓΕΩΓΡΑΦΙΑ ΤΗΣ ΕΛΛΑΔΟΣ ΚΑΙ ΤΗΣ ΑΝΑΤΟΛΙΚΗΣ ΜΕΣΟΓΕΙΟΥ ΣΥΛΛΟΓΙΚΟΣ ΤΟΜΟΣ ΙΣΤΟΡΙΚΗ ΓΕΩΓΡΑΦΙΑ ΤΗΣ ΕΛΛΑΔΟΣ ΚΑΙ ΤΗΣ ΑΝΑΤΟΛΙΚΗΣ ΜΕΣΟΓΕΙΟΥ ΣΥΛΛΟΓΙΚΟΣ ΤΟΜΟΣ . Τμήμα Γεωγραφίας Πανεπιστημίου Αιγαίου Τμήμα Αρχιτεκτόνων Πολυτεχνικής Σχολής Α.Π.Θ. ΙΣΤΟΡΙΚΗ ΓΕΩΓΡΑΦΙΑ ΤΗΣ ΕΛΛΑΔΟΣ ΚΑΙ ΤΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

Συντάχθηκε απο τον/την Άννα Φραγκουδάκη - Τελευταία Ενημέρωση Κυριακή, 26 Σεπτέμβριος :28

Συντάχθηκε απο τον/την Άννα Φραγκουδάκη - Τελευταία Ενημέρωση Κυριακή, 26 Σεπτέμβριος :28 Άννα Φραγκουδάκη Η ευρωπαϊκή ταυτότητα του μέλλοντος (Και το απαραίτητο μεσογειακό περιεχόμενό της) Είναι σημαντική προϋπόθεση για τη δημοκρατία και το μέλλον της Ευρωπαϊκής Ένωσης η καλλιέργεια της ευρωπαϊκής

Διαβάστε περισσότερα

ENOTHTA 1: ΧΑΡΤΕΣ ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΘΕΩΡΙΑΣ

ENOTHTA 1: ΧΑΡΤΕΣ ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΘΕΩΡΙΑΣ 1 ENOTHTA 1: ΧΑΡΤΕΣ ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΘΕΩΡΙΑΣ Μάθημα 1: Οι έννοιες και θέση 1. Τι ονομάζεται σχετική θέση ενός τόπου; Να δοθεί ένα παράδειγμα. Πότε ο προσδιορισμός της σχετικής θέσης

Διαβάστε περισσότερα

ΔΕΛΤΙΟ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΩΝ ΔΕΙΚΤΗ SET11: ΤΑΞΙΝΟΜΗΣΗ ΑΣΤΙΚΩΝ ΚΕΝΤΡΩΝ

ΔΕΛΤΙΟ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΩΝ ΔΕΙΚΤΗ SET11: ΤΑΞΙΝΟΜΗΣΗ ΑΣΤΙΚΩΝ ΚΕΝΤΡΩΝ ΔΕΛΤΙΟ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΩΝ ΔΕΙΚΤΗ ΟΡΙΣΜΟΣ - ΣΚΟΠΙΜΟΤΗΤΑ Ο δείκτης προσδιορίζει την ταξινόμηση (α) όλων των αστικών κέντρων και των πρωτευουσών των νομών της Ζώνης IV κατά πληθυσμιακό μέγεθος, (β) των αστικών

Διαβάστε περισσότερα

18 ος 19 ος αι. ΣΟ ΑΝΑΣΟΛΙΚΟ ΖΗΣΗΜΑ. «Σώστε με από τους φίλους μου!»

18 ος 19 ος αι. ΣΟ ΑΝΑΣΟΛΙΚΟ ΖΗΣΗΜΑ. «Σώστε με από τους φίλους μου!» 18 ος 19 ος αι. ΣΟ ΑΝΑΣΟΛΙΚΟ ΖΗΣΗΜΑ «Σώστε με από τους φίλους μου!» Σο Ανατολικό ζήτημα, ορισμός Είναι το ζήτημα της διανομής των εδαφών της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας, η οποία από τις αρχές του 18ου αιώνα

Διαβάστε περισσότερα

Χαρτογράφηση της εξαγωγικής δραστηριότητας της Ελλάδας ανά Περιφέρεια και Νοµό 2008-2012

Χαρτογράφηση της εξαγωγικής δραστηριότητας της Ελλάδας ανά Περιφέρεια και Νοµό 2008-2012 Χαρτογράφηση της εξαγωγικής δραστηριότητας της Ελλάδας ανά Περιφέρεια και Νοµό 2008-2012 Ινστιτούτο Εξαγωγικών Ερευνών και Σπουδών Σύνδεσµος Εξαγωγέων Βορείου Ελλάδος Θεσσαλονίκη, 23/05/13 Σκοπός της µελέτης:

Διαβάστε περισσότερα

Η Δανία είναι μια χώρα που βρίσκεται στη Σκανδιναβία, στη βόρεια Ευρώπη. Συνορεύει από ξηρά μόνο με τη Γερμανία, ενώ από θάλασσα γειτνιάζει με τη

Η Δανία είναι μια χώρα που βρίσκεται στη Σκανδιναβία, στη βόρεια Ευρώπη. Συνορεύει από ξηρά μόνο με τη Γερμανία, ενώ από θάλασσα γειτνιάζει με τη Η Δανία είναι μια χώρα που βρίσκεται στη Σκανδιναβία, στη βόρεια Ευρώπη. Συνορεύει από ξηρά μόνο με τη Γερμανία, ενώ από θάλασσα γειτνιάζει με τη Σουηδία, τη Βόρεια Θάλασσα και τη Βαλτική. Απλώνεται πάνω

Διαβάστε περισσότερα

Δείκτες Επιτυχίας και Δείκτες επάρκειας ανά ενότητα ΑΠ Γεωγραφίας Γυμνασίου

Δείκτες Επιτυχίας και Δείκτες επάρκειας ανά ενότητα ΑΠ Γεωγραφίας Γυμνασίου Δείκτες Επιτυχίας και Δείκτες επάρκειας ανά ενότητα ΑΠ Γεωγραφίας Γυμνασίου Γεωγραφία Β γυμνασίου: Η Ευρώπη στον κόσμο. 1η Ενότητα: Εξερευνώ την Ευρώπη ανακρίνοντας τους χάρτες Δείκτες επιτυχίας: Δείκτες

Διαβάστε περισσότερα

ΔΕΛΤΙΟ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΩΝ ΔΕΙΚΤΗ ΚΟ-Π-3: ΠΡΟΣΠΕΛΑΣΙΜΟΙ ΤΟΠΟΙ ΤΟΥΡΙΣΤΙΚΟΥ ΕΝΔΙΑΦΕΡΟΝΤΟΣ

ΔΕΛΤΙΟ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΩΝ ΔΕΙΚΤΗ ΚΟ-Π-3: ΠΡΟΣΠΕΛΑΣΙΜΟΙ ΤΟΠΟΙ ΤΟΥΡΙΣΤΙΚΟΥ ΕΝΔΙΑΦΕΡΟΝΤΟΣ ΔΕΛΤΙΟ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΩΝ ΔΕΙΚΤΗ ΟΡΙΣΜΟΣ - ΣΚΟΠΙΜΟΤΗΤΑ Ο δείκτης προσδιορίζει τους τόπους τουριστικού ενδιαφέροντος της Ζώνης ΙΙ που είναι προσπελάσιμοι μέσω κάποιου κόμβου του άξονα, καθώς και την απόστασή

Διαβάστε περισσότερα

2. ΑΝΑΓΕΝΝΗΣΗ ΚΑΙ ΑΝΘΡΩΠΙΣΜΟΣ

2. ΑΝΑΓΕΝΝΗΣΗ ΚΑΙ ΑΝΘΡΩΠΙΣΜΟΣ 2. ΑΝΑΓΕΝΝΗΣΗ ΚΑΙ ΑΝΘΡΩΠΙΣΜΟΣ Συμπλήρωση κενών ακόλουθες λέξεις (τρεις λέξεις περισσεύουν): βιβλιοθήκη, Βαλκανική, ανθρωπιστικός, πανεπιστήμιο, χειρόγραφο, Ιταλική, τυπογραφία, σπάνιος. Η Αναγέννηση και

Διαβάστε περισσότερα

ΝΟΜΑΡΧΙΑΚΗ ΑΥΤΟΔΙΟΙΚΗΣΗ ΜΑΓΝΗΣΙΑΣ ΓΡΑΦΕΙΟ ΥΠΟΣΤΗΡΙΞΗΣ ΠΡΟΪΟΝΤΩΝ

ΝΟΜΑΡΧΙΑΚΗ ΑΥΤΟΔΙΟΙΚΗΣΗ ΜΑΓΝΗΣΙΑΣ ΓΡΑΦΕΙΟ ΥΠΟΣΤΗΡΙΞΗΣ ΠΡΟΪΟΝΤΩΝ ΝΟΜΑΡΧΙΑΚΗ ΑΥΤΟΔΙΟΙΚΗΣΗ ΜΑΓΝΗΣΙΑΣ ΓΡΑΦΕΙΟ ΥΠΟΣΤΗΡΙΞΗΣ ΠΡΟΪΟΝΤΩΝ «ΑΝΤΑΜΩΜΑ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΚΑΙ ΓΕΥΣΕΩΝ» 4,5 και 6 ΣΕΠΤΕΜΒΡΗ 2009 ΠΑΡΑΛΙΑ ΒΟΛΟΥ (Τράπεζα Ελλάδος) Το Γραφείο Υποστήριξης Προϊόντων της Νομαρχιακής

Διαβάστε περισσότερα

Σκούρτου, Ε. (2011). Η Διγλωσσία στο Σχολείο. Αθήνα: Gutenberg. Γλώσσες και Διγλωσσία στον Κόσμο. Κεφάλαιο Πρώτο

Σκούρτου, Ε. (2011). Η Διγλωσσία στο Σχολείο. Αθήνα: Gutenberg. Γλώσσες και Διγλωσσία στον Κόσμο. Κεφάλαιο Πρώτο Σκούρτου, Ε. (2011). Η Διγλωσσία στο Σχολείο. Αθήνα: Gutenberg. Γλώσσες και Διγλωσσία στον Κόσμο Κεφάλαιο Πρώτο Η διγλωσσία / πολυγλωσσία είναι ένα παλιό φαινόμενο. Πάει χέρι με χέρι με τις μετακινήσεις

Διαβάστε περισσότερα

Ιστορία του νεότερου και σύγχρονου κόσμου

Ιστορία του νεότερου και σύγχρονου κόσμου Ιστορία ΣΤ' Δημοτικού Ιστορία του νεότερου και σύγχρονου κόσμου Βιβλίο μαθητή ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ Ιωάννης Κολιόπουλος Ομότιμος Καθηγητής Ιάκωβος Μιχαηλίδης Επίκουρος Καθηγητής, ΑΠΘ Αθανάσιος Καλλιανιώτης Σχολικός

Διαβάστε περισσότερα

Β2. β) Πρώτα απ όλα: Αρχικά παράλληλα: ταυτόχρονα εξάλλου: άλλωστε

Β2. β) Πρώτα απ όλα: Αρχικά παράλληλα: ταυτόχρονα εξάλλου: άλλωστε ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ Α.1 Το συγκεκριμένο κείμενο αναφέρεται στην ανάγκη προσέγγισης των αρχαίων χώρων θέασης και ακρόασης από τους Νεοέλληνες. Επρόκειτο για τόπους έκφρασης συλλογικότητας. Επιπλέον, σ αυτούς γεννήθηκε

Διαβάστε περισσότερα

Hλίας Αθανασιάδης * Συγκριτική θέση της Ηπείρου ως προς τις υπόλοιπες περιοχές της Ελλάδας με κριτήριο τους δείκτες ευημερίας

Hλίας Αθανασιάδης * Συγκριτική θέση της Ηπείρου ως προς τις υπόλοιπες περιοχές της Ελλάδας με κριτήριο τους δείκτες ευημερίας Hλίας Αθανασιάδης * Συγκριτική θέση της Ηπείρου ως προς τις υπόλοιπες περιοχές της Ελλάδας με κριτήριο τους δείκτες ευημερίας Στη σημερινή εποχή της ευρωπαϊκής ενοποίησης, τα οικονομικά κριτήρια σύγκρισης

Διαβάστε περισσότερα

ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΑΝΟΙΧΤΑ ΑΚΑΔΗΜΑΙΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ. Διάλεξη 3 η. Κυριάκος Κυριαζόπουλος, Επίκουρος Καθηγητής Τμήμα Νομικής ΑΠΘ

ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΑΝΟΙΧΤΑ ΑΚΑΔΗΜΑΙΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ. Διάλεξη 3 η. Κυριάκος Κυριαζόπουλος, Επίκουρος Καθηγητής Τμήμα Νομικής ΑΠΘ ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΑΝΟΙΧΤΑ ΑΚΑΔΗΜΑΙΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ Διάλεξη 3 η Κυριάκος Κυριαζόπουλος, Επίκουρος Καθηγητής ΑΠΘ Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό υπόκειται σε άδειες χρήσης Creative

Διαβάστε περισσότερα

γεωγραφικό γλωσσάρι για την πέμπτη τάξη (από το βιβλίο «Μαθαίνω την Ελλάδα» του ΟΕΔΒ)

γεωγραφικό γλωσσάρι για την πέμπτη τάξη (από το βιβλίο «Μαθαίνω την Ελλάδα» του ΟΕΔΒ) γεωγραφικό γλωσσάρι για την πέμπτη τάξη (από το βιβλίο «Μαθαίνω την Ελλάδα» του ΟΕΔΒ) Α Κεφ. αβιοτικό κάθε στοιχείο που δεν έχει ζωή 4 αιολική διάβρωση Η διάβρωση που οφείλεται στον άνεμο 5 ακρωτήριο ακτογραμμή

Διαβάστε περισσότερα

ΔΕΛΤΙΟ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΩΝ ΔΕΙΚΤΗ SET10: ΜΕΤΑΒΟΛΗ ΠΛΗΘΥΣΜΟΥ ΑΣΤΙΚΩΝ ΚΕΝΤΡΩΝ

ΔΕΛΤΙΟ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΩΝ ΔΕΙΚΤΗ SET10: ΜΕΤΑΒΟΛΗ ΠΛΗΘΥΣΜΟΥ ΑΣΤΙΚΩΝ ΚΕΝΤΡΩΝ ΔΕΛΤΙΟ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΩΝ ΔΕΙΚΤΗ ΟΡΙΣΜΟΣ - ΣΚΟΠΙΜΟΤΗΤΑ Ο δείκτης προσδιορίζει το μόνιμο πληθυσμό και τη μεταβολή του ανά αστικό κέντρο (οικισμοί άνω των 10.000 κατοίκων) και πρωτεύουσα Νομού της Ζώνης IV. Η

Διαβάστε περισσότερα

Αναρτήθηκε από τον/την Βασιλειάδη Γεώργιο Κυριακή, 20 Μάιος :06 - Τελευταία Ενημέρωση Δευτέρα, 21 Μάιος :08

Αναρτήθηκε από τον/την Βασιλειάδη Γεώργιο Κυριακή, 20 Μάιος :06 - Τελευταία Ενημέρωση Δευτέρα, 21 Μάιος :08 Ο Καναδάς είναι κράτος που καταλαμβάνει το βόρειο άκρο της Βόρειας Αμερικής. Στα ανατολικά βρέχεται από τον Ατλαντικό, στα νότια συνορεύει με τις ΗΠΑ, στα δυτικάβρέχεται από τον Ειρηνικό και συνορεύει

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΡΑ ΟΣΙΑΚΟΙ ΧΟΡΟΙ. Ερευνητική Εργασία Α Τετραμήνου 4ο Γενικό Λύκειο Λαμίας Τμήμα: Α 6 Σχ. Έτος :

ΠΑΡΑ ΟΣΙΑΚΟΙ ΧΟΡΟΙ. Ερευνητική Εργασία Α Τετραμήνου 4ο Γενικό Λύκειο Λαμίας Τμήμα: Α 6 Σχ. Έτος : ΠΑΡΑ ΟΣΙΑΚΟΙ ΧΟΡΟΙ Ερευνητική Εργασία Α Τετραμήνου 4ο Γενικό Λύκειο Λαμίας Τμήμα: Α 6 Σχ. Έτος : 2016-2017 ΣΚΟΠΟΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ Σκοπός της εργασίας είναι η ευαισθητοποίηση των νέων για τους παραδοσιακούς χορούς

Διαβάστε περισσότερα

Η άυλη πολιτιστική κληρονομιά και ο ρόλος της εκπαίδευσης στη διαφύλαξή της

Η άυλη πολιτιστική κληρονομιά και ο ρόλος της εκπαίδευσης στη διαφύλαξή της Η άυλη πολιτιστική κληρονομιά και ο ρόλος της εκπαίδευσης στη διαφύλαξή της Βίλλυ Φωτοπούλου, Προϊσταμένη της Διεύθυνσης Νεώτερου Πολιτιστικού Αποθέματος και Άυλης Πολιτιστικής Κληρονομιάς ΥΠΠΟΑ Η αποστολή

Διαβάστε περισσότερα

Κ.Π.Ε. Μακρινίτσας Σεμινάριο : Τα Πετρογέφυρα της Ελλάδας

Κ.Π.Ε. Μακρινίτσας Σεμινάριο : Τα Πετρογέφυρα της Ελλάδας ΚΕΝΤΡΟ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΚΟΝΙΤΣΑΣ ΠΡΑΜΑΝΤΩΝ Κ.Π.Ε. Μακρινίτσας Σεμινάριο : Τα Πετρογέφυρα της Ελλάδας Γεφύρι Η κατασκευή ενός γεφυριού είχε ανέκαθεν μεγάλη

Διαβάστε περισσότερα

ΟΡΙΣΜΟΣ - ΣΚΟΠΙΜΟΤΗΤΑ

ΟΡΙΣΜΟΣ - ΣΚΟΠΙΜΟΤΗΤΑ ΔΕΛΤΙΟ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΩΝ ΔΕΙΚΤΗ ΟΡΙΣΜΟΣ - ΣΚΟΠΙΜΟΤΗΤΑ Ο δείκτης προσδιορίζει τον πληθυσμό που δυνητικά ωφελείται από τον άξονα. Ο ωφελούμενος πληθυσμός εκτιμάται σε συνάρτηση, πρώτον, με την απόσταση επί του

Διαβάστε περισσότερα

ΓΕΝΙΚΟ ΛΥΚΕΙΟ ΛΙΤΟΧΩΡΟΥ ΔΗΜΙΟΥΡΓΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ

ΓΕΝΙΚΟ ΛΥΚΕΙΟ ΛΙΤΟΧΩΡΟΥ ΔΗΜΙΟΥΡΓΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΓΕΝΙΚΟ ΛΥΚΕΙΟ ΛΙΤΟΧΩΡΟΥ ΔΗΜΙΟΥΡΓΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΤΙΤΛΟΣ: «ΔΙΑΧΡΟΝΙΚΟΤΗΤΑ ΚΑΙ ΟΙΚΟΥΜΕΝΙΚΟΤΗΤΑ ΗΘΙΚΩΝ ΚΡΙΤΗΡΙΩΝ» ΜΑΘΗΤΡΙΑ: ΣΚΡΕΚΑ ΝΑΤΑΛΙΑ, Β4 ΕΠΙΒΛ. ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ: ΝΤΑΒΑΡΟΣ ΧΡΗΣΤΟΣ ΣΧΟΛΙΚΟ ΕΤΟΣ 2016 17 Περιεχόμενα

Διαβάστε περισσότερα

Ομιλία του καθηγητού Χρήστου Σ. Ζερεφού, ακαδημαϊκού Συντονιστού της ΕΜΕΚΑ

Ομιλία του καθηγητού Χρήστου Σ. Ζερεφού, ακαδημαϊκού Συντονιστού της ΕΜΕΚΑ Ομιλία του καθηγητού Χρήστου Σ. Ζερεφού, ακαδημαϊκού Συντονιστού της ΕΜΕΚΑ Οι επιμέρους μελέτες ανέδειξαν τον πλούτο των φυσικών πόρων που διαθέτει η χώρα μας αλλά και τους κινδύνους που απειλούν το φυσικό

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΙΩΑΝΝΙΝΩΝ

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΙΩΑΝΝΙΝΩΝ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΙΩΑΝΝΙΝΩΝ ΔΙΕΘΝΕΣ ΚΕΝΤΡΟ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ-ΠΑΡΑΔΟΣΗΣ ΠΑΡΑΔΟΣΗΣ & ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ «ΣΤΑΥΡΟΣ ΝΙΑΡΧΟΣ» IΣΤΟΡΙΚΟ Tο Κοινωφελές Ίδρυμα «Σταύρος Νιάρχος», αναγνωρίζοντας τις δραστηριότητές

Διαβάστε περισσότερα

14 Δυσκολίες μάθησης για την ανάπτυξη των παιδιών, αλλά και της εκπαιδευτικής πραγματικότητας. Έχουν προταθεί διάφορες θεωρίες και αιτιολογίες για τις

14 Δυσκολίες μάθησης για την ανάπτυξη των παιδιών, αλλά και της εκπαιδευτικής πραγματικότητας. Έχουν προταθεί διάφορες θεωρίες και αιτιολογίες για τις ΠΡΟΛΟΓΟΣ Οι δυσκολίες μάθησης των παιδιών συνεχίζουν να απασχολούν όλους όσοι ασχολούνται με την ανάπτυξη των παιδιών και με την εκπαίδευση. Τους εκπαιδευτικούς, οι οποίοι, μέσα στην τάξη τους, βρίσκονται

Διαβάστε περισσότερα

ΔΕΛΤΙΟ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΩΝ ΔΕΙΚΤΗ SET13: ΤΟΜΕΑΚΗ ΣΥΝΘΕΣΗ ΑΚΑΘΑΡΙΣΤΗΣ ΠΡΟΣΤΙΘΕΜΕΝΗΣ ΑΞΙΑΣ (ΑΠΑ)

ΔΕΛΤΙΟ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΩΝ ΔΕΙΚΤΗ SET13: ΤΟΜΕΑΚΗ ΣΥΝΘΕΣΗ ΑΚΑΘΑΡΙΣΤΗΣ ΠΡΟΣΤΙΘΕΜΕΝΗΣ ΑΞΙΑΣ (ΑΠΑ) ΔΕΛΤΙΟ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΩΝ ΔΕΙΚΤΗ SET13: ΤΟΜΕΑΚΗ ΣΥΝΘΕΣΗ ΑΚΑΘΑΡΙΣΤΗΣ ΠΡΟΣΤΙΘΕΜΕΝΗΣ ΑΞΙΑΣ () ΟΡΙΣΜΟΣ - ΣΚΟΠΙΜΟΤΗΤΑ Ο δείκτης προσδιορίζει τη σύνθεση της Ακαθάριστης Προστιθέμενης Αξίας ανά Νομό/Περιφέρεια και

Διαβάστε περισσότερα

Επιτρέπεται η αναπαραγωγή για μη εμπορικούς σκοπούς με την προϋπόθεση ότι θα αναφέρεται η πηγή (Παρατηρητήριο ΕΓΝΑΤΙΑ ΟΔΟΣ Α.Ε.).

Επιτρέπεται η αναπαραγωγή για μη εμπορικούς σκοπούς με την προϋπόθεση ότι θα αναφέρεται η πηγή (Παρατηρητήριο ΕΓΝΑΤΙΑ ΟΔΟΣ Α.Ε.). Στην παρούσα Θεματική Έκθεση εξετάζεται και αναλύεται, για την περίοδο 2009-2014 (και ανάλογα με τη διαθεσιμότητα των πιο πρόσφατων στοιχείων), η εξέλιξη εξειδικευμένων δεικτών, οι οποίοι εκφράζουν και

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ BIG FOOT. ΕΝΗΜΕΡΩΤΙΚΟ ΔΕΛΤΙΟ n 2

ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ BIG FOOT. ΕΝΗΜΕΡΩΤΙΚΟ ΔΕΛΤΙΟ n 2 ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ BIG FOOT ΕΝΗΜΕΡΩΤΙΚΟ ΔΕΛΤΙΟ n 2 Συμμετοχική Χαρτογράφηση διαβούλευση με τις τοπικές κοινότητες Διαγενεακή προσέγγιση μάθησης μεθοδολογία για την προσέγγιση Παρουσίαση κοινότητας περιοχή Τρικάλων

Διαβάστε περισσότερα

Κοινωνιολογία του Πολιτισμού

Κοινωνιολογία του Πολιτισμού Παιδαγωγικό Τμήμα Νηπιαγωγών Κοινωνιολογία του Πολιτισμού Ενότητα 3: Η εθνολογική θεώρηση Επίκ. Καθηγητής: Νίκος Φωτόπουλος e-mail: nfotopoulos@uowm.gr Τηλ. Επικοινωνίας: 23850-55150 Παιδαγωγικό Τμήμα

Διαβάστε περισσότερα

Αφ ενός στην ανάγκη περιορισμού και ελέγχου των οξύτατων προβλημάτων που αντιμετωπίζουν οι κάτοικοι, οι εργαζόμενοι και η ιδία ως περιοχή.

Αφ ενός στην ανάγκη περιορισμού και ελέγχου των οξύτατων προβλημάτων που αντιμετωπίζουν οι κάτοικοι, οι εργαζόμενοι και η ιδία ως περιοχή. Ομιλία Αντιπεριφερειάρχη Δυτικής Αττικής κ. Γ. Βασιλείου στην ανοικτή σύσκεψη-παρουσίαση του στρατηγικού σχεδίου ΔΥΤΙΚΗ ΑΤΤΙΚΗ 2020+ Πνευματικό Κέντρο Ασπροπύργου 25-5-2015 Σας καλωσορίζουμε σε μια ιδιαίτερη

Διαβάστε περισσότερα

ΕΘΝΙΚΟΣ ΔΡΥΜΟΣ ΠΙΝΔΟΥ

ΕΘΝΙΚΟΣ ΔΡΥΜΟΣ ΠΙΝΔΟΥ ΕΘΝΙΚΟΣ ΔΡΥΜΟΣ ΠΙΝΔΟΥ Γεωγραφικά στοιχεία Ο Εθνικός Δρυμός Πίνδου, γνωστός και ως Βάλια Κάλντα βρίσκεται σε ιδιαίτερα δυσπρόσιτη περιοχή της οροσειράς της Πίνδου στα όρια μεταξύ των νομών Γρεβενών και

Διαβάστε περισσότερα

186 Γλώσσας Φιλολογίας και Πολιτισμού Παρευξείνειων Χωρών Θράκης (Κομοτηνή)

186 Γλώσσας Φιλολογίας και Πολιτισμού Παρευξείνειων Χωρών Θράκης (Κομοτηνή) 186 Γλώσσας Φιλολογίας και Πολιτισμού Παρευξείνειων Χωρών Θράκης (Κομοτηνή) Σκοπός Το Τμήμα σύμφωνα με το ιδρυτικό του διάταγμα, έχει ως κύρια αποστολή «την καλλιέργεια, προαγωγή και διάδοση, με τη διδασκαλία

Διαβάστε περισσότερα

ΣΧΕΔΙΑΓΡΑΜΜΑ 2ης ΕΡΓΑΣΙΑΣ

ΣΧΕΔΙΑΓΡΑΜΜΑ 2ης ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΣΠΟΥΔΕΣ ΣΤΟΝ ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟ ΕΛΠ 11: Ελληνική Ιστορία Ακ. Έτος: 2008-9 ΣΧΕΔΙΑΓΡΑΜΜΑ 2ης ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΘΕΜΑ: Η βυζαντινή αριστοκρατία κατά τους 9 ο έως 12 ο αιώνα: δομή και χαρακτηριστικά, ανάπτυξη και σχέσεις

Διαβάστε περισσότερα

ΕΞΕΛΙΞΗ ΤΗΣ ΟΙΚΟΔΟΜΙΚΗΣ ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΑΣ 2009-2012 Ιούνιος 2014

ΕΞΕΛΙΞΗ ΤΗΣ ΟΙΚΟΔΟΜΙΚΗΣ ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΑΣ 2009-2012 Ιούνιος 2014 Το παρόν κείμενο εργασίας παρουσιάζει τα αποτελέσματα επεξεργασίας δεδομένων της ΕΛΣΤΑΤ για την εξέλιξη της ιδιωτικής οικοδομικής δραστηριότητας στις Περιφέρειες διέλευσης της Εγνατίας Οδού και των καθέτων

Διαβάστε περισσότερα

Συντοµογραφίες 11 Πρόλογος 13 Εισαγωγή 15

Συντοµογραφίες 11 Πρόλογος 13 Εισαγωγή 15 Πίνακας περιεχοµένων Συντοµογραφίες 11 Πρόλογος 13 Εισαγωγή 15 1. Ανθρωπογεωγραφία 19 2. Οι εξελίξεις στην οικονοµία 37 2.1. Ο πρωτογενής τοµέας της οικονοµίας 37 Tεχνογνωσία, συνέχειες, τοµές 55 2.2.

Διαβάστε περισσότερα

H ΕΣΩΤΕΡΙΚΗ ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΤΩΝ ΚΟΜΝΗΝΩΝ

H ΕΣΩΤΕΡΙΚΗ ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΤΩΝ ΚΟΜΝΗΝΩΝ H ΕΣΩΤΕΡΙΚΗ ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΤΩΝ ΚΟΜΝΗΝΩΝ Στο θρόνο βρίσκεται ο Αλέξιος Α Κομνηνός 1081 1118 (ιδρυτής δυναστείας Κομνηνών) Ο Αλέξιος Α Κομνηνός μπροστά στο Χριστό Ο Αλέξιος Α διαπραγματεύεται με τους σταυροφόρους

Διαβάστε περισσότερα

ICOM και ΜΟΥΣΕΙΟΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗ

ICOM και ΜΟΥΣΕΙΟΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗ ICOM ΔΙΕΘΝΕΣ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ ΜΟΥΣΕΙΩΝ ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΤΜΗΜΑ Αγ.Ασωμάτων 15 ΑΘΗΝΑ 105 53 Τηλ./Fax: 210 3219414 www.otenet.gr/icom Email icom@otenet.gr ICOM και ΜΟΥΣΕΙΟΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗ Το Διεθνές Συμβούλιο Μουσείων ιδρύθηκε

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΓΑΛΛΙΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ ΓΑΛ 102 Προφορικός λόγος 6 ΓΑΛ 103 Γραπτός λόγος I 6 ΓΑΛ 170 e-french 6 ΓΑΛ 100-299 Μάθημα περιορισμένης επιλογής 6

ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΓΑΛΛΙΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ ΓΑΛ 102 Προφορικός λόγος 6 ΓΑΛ 103 Γραπτός λόγος I 6 ΓΑΛ 170 e-french 6 ΓΑΛ 100-299 Μάθημα περιορισμένης επιλογής 6 πρώτο δεύτερο ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΓΑΛΛΙΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ ΓΑΛ 102 Προφορικός λόγος ΓΑΛ 103 Γραπτός λόγος I ΓΑΛ 170 e-french ΓΑΛ 100-299 Μάθημα περιορισμένης επιλογής ΓΑΛ 104 Γραπτός λόγος II ΓΑΛ 111 Φωνητική ΓΑΛ 1 Από

Διαβάστε περισσότερα

ΜΑΘΗΜΑ 16 ΤΑ ΒΟΥΝΑ ΚΑΙ ΟΙ ΠΕΔΙΑΔΕΣ ΤΗΣ ΕΥΡΩΠΗΣ

ΜΑΘΗΜΑ 16 ΤΑ ΒΟΥΝΑ ΚΑΙ ΟΙ ΠΕΔΙΑΔΕΣ ΤΗΣ ΕΥΡΩΠΗΣ ΜΑΘΗΜΑ 16 ΤΑ ΒΟΥΝΑ ΚΑΙ ΟΙ ΠΕΔΙΑΔΕΣ ΤΗΣ ΕΥΡΩΠΗΣ Η Ευρώπη είναι ήπειρος κυρίως πεδινή, χωρίς έντονο ανάγλυφο. Τα 2/3 της ηπείρου είναι πεδινές εκτάσεις. Έχει το χαμηλότερο μέσο υψόμετρο από την επιφάνεια

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΙΑΣ

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΙΑΣ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΜΗΧΑΝΙΚΩΝ ΧΩΡΟΤΑΞΙΑΣ ΚΑΙ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΚΗΣ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ Σημειώσεις Μαθήματος Ανθρωπογεωγραφίας-Ανάλυση Περιφερειακού Χώρου Ηλίας Μπεριάτος ΒΟΛΟΣ 2000 «Ανάλυση του Περιφερειακού Χώρου»

Διαβάστε περισσότερα

Τμήμα Κλασικών Σπουδών και Φιλοσοφίας

Τμήμα Κλασικών Σπουδών και Φιλοσοφίας Τμήμα Κλασικών Σπουδών και Φιλοσοφίας Γραφεία: Κτήριο Αποστολίδη, Καλλιπόλεως και Ερεσού 1 T.K. 20537, 1678 Λευκωσία, Τηλ.: + 357 22893850, Τηλομ.: + 357 22 894491 Παρουσίαση 26 Ιανουαρίου 2014 2. ΣΚΟΠΟΣ

Διαβάστε περισσότερα

Η Έννοια της Εταιρικής Σχέσης & τα νέα Χρηματοδοτικά Εργαλεία της Τοπικής Αυτοδιοίκησης

Η Έννοια της Εταιρικής Σχέσης & τα νέα Χρηματοδοτικά Εργαλεία της Τοπικής Αυτοδιοίκησης Η Έννοια της Εταιρικής Σχέσης & τα νέα Χρηματοδοτικά Εργαλεία της Τοπικής Αυτοδιοίκησης Δρ. Ράλλης Γκέκας Επιστημονικός Συνεργάτης ΚΕΔΕ Πρόγραμμα Επιμόρφωσης Δημάρχων & Δημοτικών Συμβούλων Πρόγραμμα Επιμόρφωσης

Διαβάστε περισσότερα

Πίνακας 1. Δημογραφικά χαρακτηριστικά της Περιφερειακής Ενότητας Φλώρινας.

Πίνακας 1. Δημογραφικά χαρακτηριστικά της Περιφερειακής Ενότητας Φλώρινας. Τοπικό πρόγραμμα Leader Η ΑΝΦΛΩ, ολοκλήρωσε με επιτυχία τις Δράσεις στο πλαίσιο του Άξονα 4 του ΠΑΑ 2007-2013. Θα πρέπει να σημειωθεί πως ολοκλήρωσε επιτυχώς το φυσικό και οικονομικό αντικείμενο των Δράσεων

Διαβάστε περισσότερα