Πιστωτική Συρρίκνωση, Αγορά Εργασίας και Βιώσιμη Ανάκαμψη: Η Περίπτωση της Ελλάδας

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "Πιστωτική Συρρίκνωση, Αγορά Εργασίας και Βιώσιμη Ανάκαμψη: Η Περίπτωση της Ελλάδας"

Transcript

1 Πιστωτική Συρρίκνωση, Αγορά Εργασίας και Βιώσιμη Ανάκαμψη: Η Περίπτωση της Ελλάδας Δημήτρης Κατσίκας, Λέκτορας Εθνικού και Καποδιστριακού Πανεπιστημίου Αθηνών, Τμήμα Πολιτικής Επιστήμης και Δημόσιας Διοίκησης, Υπεύθυνος του Παρατηρητηρίου για την Κρίση του ΕΛΙΑΜΕΠ Κυριάκος Φιλίνης, Μεταδιδακτορικός Ερευνητής του Παρατηρητηρίου για την Κρίση του ΕΛΙΑΜΕΠ ΕΛΙΑΜΕΠ, Βασιλίσσης Σοφίας 49, Αθήνα, Περίληψη Η κρίση στην ελληνική οικονομία ξεκίνησε ως δημοσιονομική, αλλά στη συνέχεια επηρέασε αρνητικά τη λειτουργία του χρηματοπιστωτικού συστήματος. Οι συνθήκες πιστωτικής συρρίκνωσης που επικρατούν στην ελληνική οικονομία επηρέασαν αρνητικά και τις επιδόσεις της αγοράς εργασίας και ιδιαίτερα την ανεργία. Παράλληλα, επηρεάζουν την κατανομή του κεφαλαίου και της εργασίας προς εσωστρεφείς τομείς της οικονομίας, δυσχεραίνοντας τις προοπτικές ανάκαμψής της. Λέξεις Κλειδιά: Πιστωτική συρρίκνωση, Τραπεζικό Σύστημα, Αγορά Εργασίας. 1. Εισαγωγή Μετά από αρκετά χρόνια ανοδικής τάσης της χρηματοδότησης της ιδιωτικής οικονομίας από το χρηματοπιστωτικό σύστημα, από το 2008 παρατηρείται πτώση του ρυθμού της, με αποτέλεσμα να μειωθεί σε επίπεδα χαμηλότερα των ακαθάριστων επενδύσεων κεφαλαίου και να δημιουργηθεί ένα χρηματοδοτικό κενό στην ιδιωτική οικονομία (Τράπεζα της Ελλάδος 2013). 1 Η μείωση της χρηματοδότησης της ιδιωτικής οικονομίας από τον χρηματοπιστωτικό τομέα είναι μια σημαντική εξέλιξη τόσο για την απρόσκοπτη λειτουργία των επιχειρήσεων όσο και για την πραγματοποίηση νέων επενδύσεων, και κατά συνέπεια για την δυνατότητα της οικονομίας να στηρίξει θετικούς ρυθμούς οικονομικής μεγέθυνσης. 2 Κατά συνέπεια, πρόκειται για μια παράμετρο, η ανάλυση της οποίας έχει σημασία τόσο για την κατανόηση της εξαιρετικά μεγάλης σε ένταση και διάρκεια ύφεσης που έπληξε την ελληνική οικονομία από το 2008 και η οποία έχει οδηγήσει σε συρρίκνωση 1 Το χρηματοδοτικό αυτό κενό δεν θα πρέπει να συγχέεται με το χρηματοδοτικό κενό του ελληνικού προγράμματος χρηματοδότησης, ή το δημοσιονομικό κενό του προϋπολογισμού της κυβέρνησης, για τα οποία γίνεται πολύς λόγος. 2 Στο κείμενο αυτό κάνουμε χρήση του όρου μεγέθυνση (ή και ανάκαμψη) αντί του όρου ανάπτυξη, καθώς ο τελευταίος αναφέρεται σε μια ευρύτερη έννοια, η οποία περιλαμβάνει και ποιοτικούς δείκτες προόδου μιας κοινωνίας σε τομείς δημοκρατίας, ανθρωπίνων δικαιωμάτων, εκπαίδευσης, κλπ., πέρα από την υλική ευημερία της όπως αυτή καταγράφεται από τον ρυθμό αύξησης του Ακαθάριστου Εθνικού Προϊόντος της. 1

2 του Ακαθάριστου Εθνικού Προϊόντος (ΑΕΠ) κατά 25% περίπου, ανεβάζοντας ταυτόχρονα την ανεργία στα πρωτοφανή επίπεδα του 27,5%, όσο και για τον εντοπισμό των παραγόντων εκείνων οι οποίοι θα μπορούσαν να αντιστρέψουν την κατάσταση αυτή, συμβάλλοντας στην επίτευξη μιας βιώσιμης ανάκαμψης. Σε αυτό το πλαίσιο, στόχος του παρόντος κειμένου είναι η μελέτη των επιπτώσεων της μείωσης της χρηματοδότησης της ιδιωτικής οικονομίας από το ελληνικό χρηματοπιστωτικό σύστημα, εστιάζοντας ειδικότερα στην πιστωτική συρρίκνωση που παρατηρείται τα τελευταία χρόνια. Αρχικά, θα συζητηθούν σε θεωρητικό επίπεδο οι επιπτώσεις μιας χρηματοπιστωτικής κρίσης στην προσφορά αλλά και στην ζήτηση δανειακών κεφαλαίων προς και από την ιδιωτική οικονομία, καθώς οι επιπτώσεις της πιστωτικής συρρίκνωσης τόσο στην αγορά εργασίας, όσο και στην προσπάθεια επίτευξης βιώσιμης ανάκαμψης. Στη συνέχεια, θα προσπαθήσουμε να εφαρμόσουμε τα ευρήματα της θεωρίας στην περίπτωση της Ελλάδας. Όπως προκύπτει από την ανάλυση, οι επιπτώσεις της πιστωτικής συρρίκνωσης στην Ελλάδα είναι σημαντικές και επιδρούν στην οικονομία, στις επιδόσεις της αγοράς εργασίας και την διάρθρωση της ελληνικής οικονομίας προς εσωστρεφείς κλάδους με χαμηλή προστιθέμενη αξία. 2. Κρίση και πιστωτική συρρίκνωση 2.1 Ο Ρόλος του Χρηματοπιστωτικού Συστήματος στην Σύγχρονη Οικονομία Το χρηματοπιστωτικό σύστημα αποτελεί την καρδιά της σύγχρονης οικονομίας της αγοράς. Ο χρηματοπιστωτικός τομέας παρέχει υπηρεσίες πληρωμών απαραίτητες για όλες τις οικονομικές συναλλαγές, προάγει τη σταθερότητα της οικονομικής δραστηριότητας μέσω της παροχής εργαλείων για την αντιμετώπιση μελλοντικών κινδύνων και διαμεσολαβεί μεταξύ αυτών που αποταμιεύουν κεφάλαια και αυτών που ζητούν κεφάλαια για καταναλωτικούς ή παραγωγικούς σκοπούς. Αυτή η τελευταία λειτουργία της διαμεσολάβησης, θεωρείται ιδιαίτερα σημαντική για τη μεγέθυνση μιας οικονομίας. Με την διαμεσολάβηση, το χρηματοπιστωτικό σύστημα στην ουσία διευκολύνει την «συνάντηση» της προσφοράς και της ζήτησης κεφαλαίων. Η σημασία της διαμεσολάβησης είναι ιδιαίτερα σημαντική για τη μεγέθυνση μιας οικονομίας, καθώς χωρίς χρηματοπιστωτικό τομέα, τόσο η προσπάθεια των αποταμιευτών να χρηματοδοτήσουν επενδυτικές ευκαιρίες, όσο και αυτή των πιθανών επενδυτών να βρουν χρηματοδότες, θα αντιμετώπιζαν σημαντικά προβλήματα υψηλού κόστους συναλλαγών (transaction costs), ασύμμετρης πληροφόρησης (asymmetric information) και ηθικού κινδύνου (moral hazard).το χρηματοπιστωτικό σύστημα αντιμετωπίζει αυτά τα εμπόδια διευκολύνοντας την οικονομική μεγέθυνση, καθώς επιτρέπει την αποτελεσματική κατανομή του κεφαλαίου ανάλογα με τις ανάγκες και τις προοπτικές των δρώντων που ζητούν κεφάλαια, ανεξάρτητα από τις ανάγκες και προτιμήσεις των αποταμιευτών. Με τον τρόπο αυτό καθίστανται δυνατές για παράδειγμα, παραγωγικές επενδύσεις κρίσιμες για αναπτυξιακή δυναμική μιας οικονομίας, οι οποίες χαρακτηρίζονται από υψηλές κεφαλαιακές απαιτήσεις, μακρύ χρονικό ορίζοντα και υψηλό κίνδυνο και οι οποίες κατά συνέπεια, δύσκολα θα έβρισκαν 2

3 πρόθυμους χρηματοδότες ανάμεσα στους αποταμιευτές εάν δεν υπήρχε το χρηματοπιστωτικό σύστημα. Πλήθος εμπειρικών μελετών, ήδη από την δεκαετία του 1960 έχουν καταδείξει την θετική συμβολή του χρηματοπιστωτικού συστήματος στην οικονομική μεγέθυνση (Goldsmith 1969; King and Levine 1993; Neusser και Kugler 1998; Levine et al. 2000) Πιστωτική συρρίκνωση σε περίοδο κρίσης Στο κείμενο αυτό θα ασχοληθούμε κυρίως με το φαινόμενο της πιστωτικής συρρίκνωσης, την οποία ορίζουμε ως την τάση μείωσης του ρυθμού παροχής πίστωσης στην πραγματική οικονομία. Ο λόγος για αυτή την στόχευση είναι διττός: α) η πιστωτική συρρίκνωση σχετίζεται άμεσα με τις τράπεζες και τον ρόλο τους κατά την διάρκεια της κρίσης, ένα ζήτημα το οποίο έχει γίνει αντικείμενο πολλών και έντονων συζητήσεων στην δημόσια σφαίρα η εστίαση στην πιστωτική συρρίκνωση μας επιτρέπει την ευκολότερη εξαγωγή συμπερασμάτων για τον ρόλο του ελληνικού τραπεζικού τομέα κατά την διάρκεια της κρίσης και β) η παροχή πίστωσης από τα τραπεζικά ιδρύματα είναι πολύ πιο σημαντική για την ελληνική οικονομία, σε σχέση με άλλες πηγές εξωτερικής χρηματοδότησης του ιδιωτικού τομέα, όπως η έκδοση μετοχών, τα εταιρικά ομόλογα, το venture capital, κοκ. Αυτό οφείλεται τόσο στην ιστορική εξέλιξη του ίδιου του χρηματοπιστωτικού τομέα στην Ελλάδα, όσο και σε συγκεκριμένα χαρακτηριστικά της ελληνικής οικονομίας, όπως για παράδειγμα το μικρό μέγεθος και η εσωστρέφεια των ελληνικών επιχειρήσεων Προσφορά δανειακών κεφαλαίων σε περίοδο κρίσης Όταν ξεσπά μια χρηματοπιστωτική κρίση, η λειτουργία του χρηματοπιστωτικού συστήματος διαταράσσεται. Μια πρώτη, σημαντική εξέλιξη, η οποία συνδέεται εξ ορισμού με μια κρίση, είναι η απειλή κατάρρευσης ενός ή περισσότερων χρηματοπιστωτικών ιδρυμάτων. Αυτό μπορεί να συμβεί είτε γιατί ένα εξωγενές οικονομικό σοκ, επιφέρει ανεπανόρθωτες ζημίες σε κάποια χρηματοπιστωτικά ιδρύματα (Reinhartκαι Rogoff 2009), είτε γιατί στον απόηχο φημών για προβλήματα κάποιων χρηματοπιστωτικών ιδρυμάτων δημιουργείται πανικός και ταυτόχρονες μαζικές αναλήψεις των καταθέσεων τους (bank runs) που μπορεί να οδηγήσουν στην κατάρρευση των τραπεζικών ιδρυμάτων (Diamond and Dybvig 1983, Gorton 1988). Σε τέτοιες περιπτώσεις είναι προφανές ότι η προσφορά πίστωσης θα μειωθεί καθώς ένα ή περισσότερα χρηματοπιστωτικά ιδρύματα που αντιμετωπίζουν πρόβλημα δεν θα είναι σε θέση να διαθέσουν νέα κεφάλαια στην ιδιωτική οικονομία, ενώ το πιο πιθανόν είναι ότι θα προσπαθήσουν να μειώσουν και την έκθεσή τους, μη ανανεώνοντας για παράδειγμα παλαιότερα δάνεια για τα οποία λήγει ο χρόνος αποπληρωμής τους. 3 Η θετική σχέση μεταξύ του χρηματοπιστωτικού τομέα και της οικονομικής μεγέθυνσης δεν είναι δίχως όρια. Ειδικότερα, η συνεχής ανάπτυξη του χρηματοπιστωτικού τομέα, κυρίως μέσα από τη μόχλευση και την καινοτομία ενδέχεται όχι μόνο να μην εξυπηρετεί αναπτυξιακούς σκοπούς, αλλά μέσω της ανάληψης ολοένα και περισσότερων κινδύνων, να απειλείται η σταθερότητα του, με ολέθριες ενδεχόμενες συνέπειες για την πραγματική οικονομία, όπως άλλωστε αποδείχθηκε και με την πρόσφατη χρηματοπιστωτική κρίση (Blundell-Wignall et al. 2008; Adrian and Shin 2009). 3

4 Στην περίπτωση που η κρίση προέρχεται από ένα εξωγενές οικονομικό σοκ, η ιδιωτική οικονομία ενδέχεται να αντιμετωπίζει πρόβλημα αποπληρωμής των χρεών της, με αποτέλεσμα οι τράπεζες να σημειώσουν σημαντικές ζημίες. Ως αποτέλεσμα, οι τράπεζες είναι πολύ πιθανόν να μειώσουν την παροχή νέων δανείων, δεδομένων των αρνητικών συνθηκών και προσδοκιών για την οικονομία, ή/ και να αυστηροποιήσουν τα κριτήρια δανειοδότησης, με στόχο την παροχή πίστωσης μόνο σε πολύ αξιόπιστους δανειολήπτες (flight to quality), ώστε να ελαχιστοποιηθεί ο κίνδυνος για ζημίες (Bernanke et al. 1999; Hall 2010). Η προσπάθεια μείωσης της έκθεσης των τραπεζών συνδέεται και με μια ευρύτερη διαδικασία απομόχλευσης, δηλαδή μιας γενικευμένης τάσης απομείωσης χρεών (Θωμαδάκης 2013). Η τάση αυτή, η οποία μπορεί να αφορά όχι μόνο τις τράπεζες αλλά ολόκληρη την οικονομία, οφείλεται στο γεγονός ότι σε μια κρίση τόσο το εισόδημα, όσο και η αξία των περιουσιακών στοιχείων μειώνονται, με αποτέλεσμα να δημιουργούνται φόβοι για την ικανότητα των οικονομικών δρώντων να εξυπηρετήσουν το χρέος τους. Στην περίπτωση αυτή οι τράπεζες προσπαθούν να μειώσουν τη μόχλευση τους, πουλώντας περιουσιακά στοιχεία που διαθέτουν, αυξάνοντας τα ίδια κεφάλαιά τους ή και τα δύο ταυτόχρονα. 4 Καθώς η αύξηση ιδίων κεφαλαίων κατά τη διάρκεια μιας κρίσης δεν είναι εύκολη υπόθεση, τα χρηματοπιστωτικά ιδρύματα θα προσπαθήσουν να επιτύχουν τουλάχιστον μέρος της απομόχλευσης τους μειώνοντας το ενεργητικό τους, δηλαδή τα δάνεια τους. Ωστόσο, η μαζική πώληση περιουσιακών στοιχείων, θα μειώσει περαιτέρω την αξία τους, γεγονός το οποίο δημιουργεί ένα άλλου είδους πρόβλημα για την προσφορά πίστωσης: τη μείωση της αξίας των εξασφαλίσεων. Η μείωση της τιμής των περιουσιακών στοιχείων, στα οποία βασίζονται οι εξασφαλίσεις έχει ως αποτέλεσμα τη μείωση των κεφαλαίων που οι τράπεζες είναι διατεθειμένες να δανείσουν σε ιδιώτες με δεδομένη την περιουσία τους. Για τον ίδιο λόγο, οι τράπεζες μειώνουν και τον μεταξύ τους δανεισμό στην διατραπεζική αγορά. Αυτό σημαίνει ότι η ρευστότητα των τραπεζικών ιδρυμάτων μειώνεται και κατά συνέπεια και η ικανότητα τους να χορηγήσουν δάνεια προς την πραγματική οικονομία Ζήτηση δανειακών κεφαλαίων σε περίοδο κρίσης Μια χρηματοπιστωτική κρίση συνήθως οδηγεί σε σημαντική μείωση του ΑΕΠ και αύξηση της ανεργίας (Reinhart και Rogoff 2009). Κατά συνέπεια οι επιχειρήσεις εμφανίζουν χαμηλότερα κέρδη, ή και ζημίες ενώ τα άτομα και τα νοικοκυριά υπόκεινται σε μείωση του εισοδήματος τους. Σαν αποτέλεσμα αυτών των εξελίξεων και δεδομένων των αρνητικών προοπτικών, τόσο οι επιχειρήσεις όσο και τα νοικοκυριά είναι δυνατόν να μην επιζητούν την παροχή δανειακών κεφαλαίων καθώς οι προοπτικές τόσο λήψης αυτών των δανείων, όσο και αποπληρωμής τους εφόσον τους χορηγηθούν, δεν είναι ευοίωνες. Η υποχρέωση αποπληρωμής παλαιότερων δανείων, ενδυναμώνει το ενδεχόμενο αυτό, καθώς οι οφειλέτες ενδέχεται να επικεντρωθούν στην αποπληρωμή αυτών των δανείων και να 4 Για τα τραπεζικά ιδρύματα η τάση απομόχλευσης επιτείνεται και λόγω των ρυθμίσεων για το ύψος των ιδίων κεφαλαίων που θα πρέπει να διακρατούν σε σχέση με το ενεργητικό τους. 4

5 αποφύγουν να συσσωρεύσουν νέα χρέη (Θωμαδάκης 2013). Περαιτέρω, όταν το βάρος του προηγούμενου χρέους είναι μεγάλο (debt overhang), ακόμα και αν υπάρχουν νέες κερδοφόρες επενδυτικές ευκαιρίες, οι επιχειρήσεις έχουν κίνητρο να μην τις επιλέξουν (και άρα να μην ζητήσουν δανειακά κεφάλαια) αλλά να επικεντρωθούν στην αποπληρωμή των προηγούμενων χρεών (Myers 1977). Κατ ουσία πρόκειται για μια διαδικασία απομόχλευσης από την πλευρά των επιχειρήσεων και των νοικοκυριών. Η απομόχλευση του ιδιωτικού τομέα μπορεί να πραγματοποιηθεί είτε με τα (μειωμένα) κέρδη και εισόδημα των επιχειρήσεων και των νοικοκυριών αντίστοιχα, είτε με την πώληση των περιουσιακών τους στοιχείων, το οποίο όμως θα μειώσει περαιτέρω τις τιμές τους. Στην πρώτη περίπτωση, το διαθέσιμο εισόδημα για επενδύσεις ή/και κατανάλωση μειώνεται και κατά συνέπεια, μειώνεται και η ζήτηση για τα δανειακά κεφάλαια που τις στηρίζουν. Στη δεύτερη περίπτωση, λόγω της μείωσης της αξίας των εξασφαλίσεων, η λήψη ενός νέου δανείου (ή ακόμη και για την διατήρηση ενός παλαιού) χρειάζεται περισσότερες εξασφαλίσεις από ότι προηγουμένως, με συνέπεια όσοι δεν διαθέτουν τα απαραίτητα περιουσιακά στοιχεία, να αποσύρουν την ζήτηση τους για νέα δανειακά κεφάλαια, ή ακόμη και για τη διατήρηση των παλαιών. Στις συνθήκες αυτές, οι επιχειρήσεις και τα νοικοκυριά προτιμούν να διακρατούν ρευστότητα, ώστε να μπορέσουν να ανταποκριθούν στις υποχρεώσεις τους, να ικανοποιήσουν τις βασικές τους καταναλωτικές τους ανάγκες και να προχωρήσουν στην αποπληρωμή των παλαιών τους χρεών. Στον βαθμό που η ρευστότητα αυτή διακρατείται εκτός του τραπεζικού συστήματος, αφενός μειώνει την ζήτηση για δανειακά κεφάλαια, αφετέρου δημιουργεί πρόβλημα και στην προσφορά, καθώς στερεί ρευστότητα από το χρηματοπιστωτικό σύστημα και άρα μειώνει την δυνατότητα του τελευταίου να χορηγήσει νέα δάνεια Πιστωτική συρρίκνωση και αγορά εργασίας Ο βαθμός πιστωτικής επέκτασης σε μια οικονομία μπορεί να επηρεάσει τόσο τη ζήτηση όσο και την προσφορά εργασίας, καθώς και τις επιδόσεις της αγοράς εργασίας της, δηλαδή την εξέλιξη της απασχόλησης, της ανεργίας και των μισθών. Η διερεύνηση των επιπτώσεων του βαθμού πιστωτικής επέκτασης στις επιδόσεις της αγοράς εργασίας έχει διεξαχθεί με τη χρήση εργαλείων τόσο μικροοικονομικής, όσο και μακροοικονομικής ανάλυσης. Μεταξύ της ζήτησης εργασίας και του βαθμού πιστωτικής επέκτασης διαμεσολαβούν, καταρχάς, οι καταναλωτικές δαπάνες. Η πιστωτική επέκταση διευρύνει τις τρέχουσες καταναλωτικές δυνατότητες των νοικοκυριών, πέραν του διαθέσιμου εισοδήματός τους, γεγονός που ευνοεί την πραγματοποίηση καταναλωτικών δαπανών, επηρεάζοντας θετικά τη συνολική ζήτηση εργασίας. Αντίθετα, σε περιόδους πιστωτικής συρρίκνωσης, οι καταναλωτικές δαπάνες των νοικοκυριών περιορίζονται από το ύψος του τρέχοντος 5 Το φαινόμενο της εξωτραπεζικής ρευστότητας δεν είναι ασύνηθες σε χρηματοπιστωτικές κρίσεις, λόγω της έλλειψης εμπιστοσύνης στην φερεγγυότητα των τραπεζικών ιδρυμάτων και άρα στην ασφάλεια των καταθέσεων. Η φυγή καταθέσεων στο εξωτερικό έχει στην ουσία τις ίδιες επιπτώσεις με της εξωτραπεζική ρευστότητα, αν και εδώ το κίνητρο είναι η ασφάλεια μέρους των καταθέσεων. 5

6 διαθέσιμου εισοδήματός τους. Έτσι, η μετάβαση από μια περίοδο πιστωτικής επέκτασης προς μια περίοδο πιστωτικής συρρίκνωσης μπορεί να επηρεάσει αρνητικά τη ζήτηση εργασίας, μέσω του περιορισμού των καταναλωτικών δαπανών. Οι επιπτώσεις της πιστωτικής συρρίκνωσης στην ανεργία εξαρτώνται, από ορισμένα ποιοτικά χαρακτηριστικά της κατανάλωσης. Σε οικονομίες όπου οι δαπάνες προορίζονται για κατανάλωση προϊόντων που παράγονται εγχωρίως η πτώση των καταναλωτικών δαπανών, λόγω μιας πιθανής πιστωτικής συρρίκνωσης, αναμένεται να προκαλέσει περισσότερες απώλειες θέσεων εργασίας συγκριτικά με οικονομίες όπου η καταναλωτικές ανάγκες καλύπτονται, κυρίως, από τις εισαγωγές. Επιπλέον, οι θεσμοί της αγοράς εργασίας, και ιδίως η νομοθεσία προστασίας της απασχόλησης, μπορούν να επηρεάσουν την ένταση των επιπτώσεων που μπορεί να επιφέρει η πιστωτική συρρίκνωση στη ζήτηση εργασίας. Για παράδειγμα, η περιοριστική νομοθεσία προστασίας της απασχόλησης, μέσω μιας πιθανής υψηλής αποζημίωσης απόλυσης ή/και περιοριστικών ρυθμίσεων που διέπει το καθεστώς των απολύσεων, επηρεάζει τόσο τις ροές από την ανεργία στην απασχόληση, όσο και της αντίθετης κατεύθυνσης ροές, δηλαδή από την απασχόληση στην ανεργία, αποθαρρύνοντας τους εργοδότες να απολύσουν και να προσλάβουν εργαζομένους, αντίστοιχα (Commission EC 2006: 82). Αν και η κατεύθυνση των επιπτώσεων της πιστωτικής συρρίκνωσης στις επιδόσεις της αγοράς εργασίας είναι δεδομένες, η έντασή τους αναμένεται ηπιότερη σε εκείνες τις αγορές εργασίας, όπου το θεσμικό πλαίσιο προστασίας της απασχόλησης είναι (πιο) περιοριστικό, στο βαθμό που δυσχεραίνει την πραγματοποίηση απολύσεων. Μια άλλη δίοδος μέσω της οποίας οι συνθήκες πίστωσης σε μια οικονομία μπορούν να επηρεάσουν τις επιδόσεις της αγοράς εργασίας της είναι οι επενδύσεις του ιδιωτικού τομέα. Σε συνθήκες πιστωτικής επέκτασης αυξάνεται η προσφορά δανειακών κεφαλαίων και μειώνεται το κόστος χρηματοδότησης, γεγονός που ευνοεί την πραγματοποίηση ιδιωτικών επενδύσεων και τη δημιουργία νέων θέσεων εργασίας. Αντίθετα, σε συνθήκες πιστωτικής συρρίκνωσης, όπου οι συνθήκες δανεισμού των επιχειρήσεων επιδεινώνονται, οι επενδυτικές δαπάνες του ιδιωτικού τομέα περιορίζονται, επιβραδύνοντας τη δημιουργία νέων θέσεων απασχόλησης και τη ζήτηση εργασίας. Περιορισμοί στην πιστωτική επέκταση, μπορούν να δημιουργήσουν διαφορετικής έντασης επιπτώσεις στην ανεργία ανά τομέα δραστηριότητας. Υπάρχουν τομείς δραστηριότητας, οι οποίοι εξαρτώνται σε μεγάλο βαθμό από την πίστωση (high credit depended industries), όπως για παράδειγμα η παραγωγή βιομηχανικών προϊόντων (μηχανές, εξοπλισμός, μέσα μεταφοράς κλπ). Η ανάπτυξη αυτών των τομέων, μέσω της πραγματοποίησης επενδύσεων και της δημιουργίας νέων θέσεων απασχόλησης, προϋποθέτει την πρόσβαση των επιχειρήσεων σε πηγές χρηματοδότησης. Περιορισμοί στη λειτουργία του χρηματοπιστωτικού συστήματος μπορούν να προκαλέσουν εμπόδια στην επέκτασή αυτών των κλάδων, αλλά και να εντείνουν το πρόβλημα της ανεργίας προσδίδοντάς της ακόμα και διαρθρωτικά χαρακτηριστικά (Accemoglu 2001: 677).Σε περιόδους κρίσης και πιστωτικής συρρίκνωσης οι κλάδοι αυτοί δυσκολεύονται να ανακάμψουν και οι επιδόσεις τους υπολείπονται της υπόλοιπης οικονομίας (Braun and Larrain 2005; Kannan 2009; Abiad et al. 2011). 6

7 Οι περιορισμοί στο δανεισμό που αντιμετωπίζουν οι επιχειρήσεις μπορούν να επηρεάσουν το είδος των συμβάσεων εργασίας που θα συνάψουν με τους εργαζομένους τους, ιδίως, ως προς το χρόνο διάρκειάς τους. Πιο συγκεκριμένα, επιχειρήσεις που αντιμετωπίζουν περιορισμούς, όσον αφορά την πρόσβασή τους σε πηγές χρηματοδότησης, τείνουν να απασχολούν περισσότερους εργαζομένους με συμβάσεις ορισμένου χρόνου έναντι αυτών που δεν αντιμετωπίζουν ανάλογους περιορισμούς. Επιχειρήσεις που είναι πιο ευάλωτες σε διαταραχές ρευστότητας επιζητούν τη σύναψη πιο ευέλικτων μορφών απασχόλησης, προσαρμόζοντας έτσι τον αριθμό των εργαζομένων που χρησιμοποιούν στο φόρτο εργασίας. Επιπλέον, η απασχόληση εργαζομένων σε καθεστώς προσωρινής απασχόλησης δίνει τη δυνατότητα στις επιχειρήσεις, ιδίως σε αυτές που αντιμετωπίζουν περιορισμούς όσον αφορά την πρόσβασή τους στο χρηματοπιστωτικό σύστημα, να προσαρμόζονται στις διαταραχές παραγωγικότητας χωρίς να επωμιστούν το κόστος απόλυσης των εργαζομένων αορίστου χρόνου (Caggese and Cunat 2008). Ανάλογη επιχειρηματολογία θα μπορούσε να χρησιμοποιηθεί για το πώς επηρεάζει η πρόσβαση των επιχειρήσεων σε δανειακά κεφάλαια το είδος των συμβάσεων εργασίας που συνάπτουν με τους εργαζομένους τους, ως προς τις ώρες εργασίας αυτή τη φορά. Η απασχόληση εργαζομένων σε καθεστώς μερικής απασχόλησης καθίσταται ελκυστικότερη για επιχειρήσεις, που αντιμετωπίζουν περιορισμούς όσον αφορά την πρόσβασή τους στο δανεισμό, καθώς μπορούν να προσαρμόσουν το κόστος παραγωγής σε πιθανές διαταραχές ρευστότητας, ζήτησης και παραγωγικότητας. Η πρόσβαση των επιχειρήσεων σε χρηματοδοτικούς πόρους επηρεάζει θετικά την απασχόληση, ιδίως σε περιόδους συρρίκνωσης της δραστηριότητας και της ρευστότητας των επιχειρήσεων. Σε τέτοιες συνθήκες, οι επιχειρήσεις, ενδεχομένως, δεν θα προβούν άμεσα σε μείωση της απασχόλησης, αν εξασφαλίσουν (νέα) ιδία ή δανειακά κεφάλαια. Από την άλλη πλευρά όμως, η μεγάλη μόχλευση των επιχειρήσεων, ιδίως μέσω της άντλησης δανειακών κεφαλαίων δύναται να επηρεάσει αρνητικά την απασχόληση. Οι Nickelκαι Nikolitsas (1995) έδειξαν ότι μια αύξηση των πληρωμών που καταβάλουν οι επιχειρήσεις για τόκους ως προς το σύνολο των ταμειακών ροών τους, μπορεί να επηρεάσει αρνητικά τον αριθμό των εργαζομένων τους. Η αύξηση του χρέους που επιβαρύνει τις επιχειρήσεις καθιστά το δανεισμό τους ακριβότερο και τον κίνδυνο χρεοκοπίας μεγαλύτερο. Οι επιχειρήσεις αναστέλλουν την επενδυτική δραστηριότητά τους, περιορίζουν το κόστος λειτουργίας τους, συμπεριλαμβανομένου και του μισθολογικού, μέσω της μείωσης του αριθμού των εργαζομένων ή της περικοπής των μισθών. Παράλληλα, οι διοικήσεις των επιχειρήσεων με υψηλό χρέος καταβάλουν προσπάθειες βελτίωσης της λειτουργίας τους, γεγονός που μπορεί να επηρεάσει θετικά την παραγωγικότητα της εργασίας. Οι εργαζόμενοι, αναλογιζόμενοι την πιθανή απώλεια θέσεων εργασίας, ενδεχομένως αποδεχτούν τη μείωση των αποδοχών τους, εντείνοντας παράλληλα την εργασιακή τους προσπάθεια. Έχει υποστηριχθεί και ένας διαφορετικός δίαυλος μέσω του οποίου το χρέος που έχουν συσσωρεύσει οι επιχειρήσεις μπορεί να επηρεάσει το επίπεδο των μισθών των εργαζομένων που απασχολούνται σε αυτές. Πιο συγκεκριμένα, οι επιχειρήσεις χρησιμοποιούν στρατηγικά το χρέος τους (strategic role of debt), προκειμένου να πετύχουν πτώση των τιμών των εισροών που χρησιμοποιούν, συμπεριλαμβανομένης και της 7

8 εργασίας (Dasgupta και Sengupta 1993; Hennessy and Livdan 2009). Οι επιχειρήσεις, κατά τη διαδικασία διαπραγμάτευσης των μισθών με τους εργαζομένους, μπορούν να θέσουν το χρέος που έχουν συσσωρεύσει ως αιτία για μείωση της μισθολογικής δαπάνης τους. Οι συνθήκες ρευστότητας που επικρατούν σε μια οικονομία μπορούν να επηρεάσουν και την προσφορά εργασίας. Θα μπορούσε να υποστηριχθεί ότι η ευρεία πρόσβαση των νοικοκυριών σε δανειακά κεφάλαια μπορεί να μειώσει την προσφορά εργασίας, στο βαθμό που τα χορηγούμενα προς τα νοικοκυριά δάνεια αποτελούν ένα «δίχτυ ασφαλείας», το οποίο επιτρέπει στα μέλη του εργατικού δυναμικού να αναζητήσουν για μεγαλύτερο χρονικό διάστημα μια καλύτερα αμειβόμενη θέση εργασίας (Herkenhoff 2013:2-3). Έτσι, ο δανεισμός μπορεί να αναστείλει την απόφαση ατόμων να αναζητήσουν ενεργά θέσεις εργασίας, αλλά και να δυσχεραίνει την κάλυψη κενών θέσεων απασχόλησης από τους ανέργους. Αντίθετα, σε συνθήκες πιστωτικής συρρίκνωσης, όπου τα νοικοκυριά έχουν δύσκολη πρόσβαση στον τραπεζικό δανεισμό, τα κίνητρα συμμετοχής στο εργατικό δυναμικό και αναζήτησης εργασίας εντείνονται, καθώς δεν υφίσταται άλλη πηγή χρηματοδότησης των καταναλωτικών αναγκών τους. Συνοψίζοντας, η πιστωτική συρρίκνωση σε μια οικονομία μπορεί να προκαλέσει μείωση στη ζήτηση εργασίας, δημιουργώντας αυξητικές πιέσεις στο ποσοστό ανεργίας, επέκταση των άτυπων μορφών απασχόλησης (συμβάσεις μερικής και προσωρινής εργασίας) και πιθανώς πτώση του επιπέδου των μισθών. Παράλληλα, η πιστωτική συρρίκνωση δημιουργεί κίνητρα μεγαλύτερης συμμετοχής στο εργατικό δυναμικό, αυξάνοντας την προσφορά εργασίας, που όταν η ζήτηση είναι χαμηλή μπορεί να προκαλέσει άνοδο του ποσοστού ανεργίας. 4. Πιστωτική συρρίκνωση και βιώσιμη ανάκαμψη Η πιστωτική επέκταση σε μια οικονομία είναι κρίσιμης σημασίας παράγοντας όχι μόνο για την άμεση ανάκαμψή της μετά από μια ύφεση, αλλά και για την βιωσιμότητα αυτής της ανάκαμψης σε μεσοπρόθεσμο επίπεδο και κατ επέκταση για την επίτευξη μακροπρόθεσμης και βιώσιμης μεγέθυνσης. Οι διατηρήσιμα υψηλοί ρυθμοί οικονομικής ανάκαμψης προϋποθέτουν τη βελτίωση της εξωτερικής ανταγωνιστικότητας της οικονομίας και την εφαρμογή ενός παραγωγικού μοντέλου με εξαγωγικό προσανατολισμό. Το παραγόμενο προϊόν μιας οικονομίας με έντονα εξαγωγικό προσανατολισμό ξεπερνά κατά πολύ αυτό που απαιτείται για την κάλυψη των εγχώριων αναγκών, δημιουργώντας οφέλη για το σύνολο της οικονομίας, κυρίως σε όρους απασχόλησης. Αυτό προϋποθέτει ικανότητα προσφοράς προϊόντων υψηλής εγχώριας, αλλά κυρίως εξωτερικής ζήτησης. Η μεγέθυνση μιας οικονομίας εξαρτάται καταρχήν από την ποσότητα των παραγωγικών συντελεστών, δηλαδή κεφαλαίου και εργασίας. Όσο μεγαλύτερες οι ποσότητες αμφότερων των παραγωγικών συντελεστών που είναι διαθέσιμοι για παραγωγική χρησιμοποίηση, τόσο μεγαλύτερο αναμένεται το παραγόμενο προϊόν μιας οικονομίας. Η λειτουργία του χρηματοπιστωτικού συστήματος μπορεί να επηρεάσει την ποσότητα τόσο του κεφαλαίου, όσο και της εργασίας. Περιορισμοί στη λειτουργία του χρηματοπιστωτικού συστήματος μπορούν να προκαλέσουν μείωση της ποσότητας του κεφαλαίου που είναι διαθέσιμο προς 8

9 επένδυση, επηρεάζοντας αρνητικά την αναπτυξιακή πορεία μιας οικονομίας (βλ. ενότητα 2.2.1). Σε αντίθεση με την προσφορά κεφαλαίου, η πιστωτική συρρίκνωση μπορεί να επηρεάσει θετικά την προσφορά εργασίας σε μια οικονομία εντείνοντας τα εργασιακά κίνητρα των μελών του εργατικού δυναμικού (βλ. ενότητα 3). Σύμφωνα με τις νέες θεωρίες ή ενδογενούς μεγέθυνσης, η επίτευξη διατηρήσιμα υψηλών ρυθμών οικονομικής μεγέθυνσης, εξαρτάται και από την τεχνολογική εξέλιξη και ιδίως το ανθρώπινο κεφάλαιο. Το χρηματοπιστωτικό σύστημα μπορεί να επηρεάσει αμφότερους αυτούς τους παράγοντες μέσω της διαχείρισης κινδύνων, αλλά και της κατανομής των πόρων. Η τεχνολογική εξέλιξη είναι μια διαδικασία που εμπεριέχει έντονα το στοιχείο του κινδύνου. Η παραγωγή νέων προϊόντων, καθώς και η εφαρμογή καινοτομικών μεθόδων στην παραγωγική διαδικασία ή/και στην οργάνωση των επιχειρήσεων προϋποθέτουν την επένδυση κεφαλαίων, με ενδεχομένως υψηλή, αλλά όχι εγγυημένη απόδοση. Μεμονωμένα άτομα, ιδίως όσα αποστρέφονται τον κίνδυνο δεν θα αναλάμβαναν τέτοιου είδους επενδύσεις, επηρεάζοντας αρνητικά τις αναπτυξιακές προοπτικές της οικονομίας. Τα χρηματοπιστωτικά ιδρύματα, μέσω της διαχείρισης των επενδυτικών χαρτοφυλακίων τους, πετυχαίνουν τη διασπορά του κινδύνου αυτού, παρέχοντας τη δυνατότητα στις επιχειρήσεις, μέσω της χορήγησης δανείων, να πραγματοποιήσουν επενδυτικά σχέδια που εμπεριέχουν το στοιχείο της καινοτομίας και του κινδύνου (Levine 2005: 875) 6. Η λειτουργία του χρηματοπιστωτικού συστήματος συμβάλλει στη διαχείριση του κινδύνου της ρευστότητας, που μπορεί να λειτουργήσει ανασταλτικά όσον αφορά την επενδυτική δραστηριότητα. Οι παραγωγικές επενδύσεις προϋποθέτουν, πολλές φορές, τη μακροχρόνια δέσμευση κεφαλαίων, με αποτέλεσμα οι αποταμιευτές να μην έχουν έλεγχο των κεφαλαίων τους για μεγάλο χρονικό διάστημα (Levine 2005: 876). Ο κίνδυνος αυτός εξαλείφεται όταν μεταξύ αποταμιευτών και επενδυτών διαμεσολαβεί το τραπεζικό σύστημα, το οποίο διασφαλίζει ρευστότητα στους αποταμιευτές. Οι περιορισμοί που διέπουν τη λειτουργία του χρηματοπιστωτικού συστήματος επηρεάζουν αρνητικά και τη διαδικασία συσσώρευσης ανθρώπινου κεφαλαίου (Levine, 2005: 878 και De Gregorio, 1996). Μέσω του δανεισμού και της αποταμίευσης τα άτομα ανακατανέμουν πόρους μεταξύ διαφορετικών χρονικών περιόδων. Τα άτομα, μέσω του δανεισμού, μπορούν να χρηματοδοτήσουν τη συμμετοχή τους στην εκπαιδευτική διαδικασία στο παρόν, αποπληρώνοντας το δανεισμό τους με εισοδήματα που θα κερδίσουν στο μέλλον. Σε συνθήκες όπου η πρόσβαση στο δανεισμό είναι περιορισμένη, η ανακατανομή των πόρων καθίσταται δύσκολη, όπως και η συμμετοχή τους στην εκπαιδευτική διαδικασία. Έτσι, η πιστωτική συρρίκνωση εμποδίζει τη διαδικασία συσσώρευσης ανθρώπινου κεφαλαίου επηρεάζοντας αρνητικά τη μεγέθυνση της οικονομίας μακροχρόνια. 6 Ενδεικτικά αναφέρονται τα λόγια του Joseph Alois Schumpeter: «Ο τραπεζίτης δεν είναι τόσο πρωταρχικά ένας μεσάζων... αυτός επιτρέπει στους ανθρώπους να καινοτομούν στο όνομα της κοινωνίας». 9

10 Θα πρέπει να σημειωθεί ότι μεταξύ της συσσώρευσης ανθρώπινου κεφαλαίου και της τεχνολογικής εξέλιξης υφίσταται σχέση αλληλεξάρτησης: το υψηλά καταρτισμένο ανθρώπινο κεφάλαιο συμβάλλει όχι μόνο στην πρωτογενή παραγωγή τεχνολογικής γνώσης, αλλά και στην υιοθέτηση και εφαρμογή υφιστάμενης τεχνολογίας στην παραγωγική διαδικασία. Έχει επιβεβαιωθεί εμπειρικά ότι η επέκταση των κλάδων εντάσεως καταρτισμένης εργασίας είναι εντονότερη σε χώρες όπου ευνοείται η διαδικασία συσσώρευσης ανθρώπινου κεφαλαίου, ιδίως όταν το χρηματοπιστωτικό σύστημα λειτουργεί εύρυθμα και το σύστημα προστασίας πνευματικών δικαιωμάτων είναι αποτελεσματικό (Ciccone and Papaioannou 2006). Όσον αφορά την κατανομή των πόρων, η λειτουργία του χρηματοπιστωτικού συστήματος μπορεί να επηρεάσει την κατανομή τόσο του κεφαλαίου, όσο και της εργασίας μεταξύ διαφορετικών παραγωγικών κλάδων και δραστηριοτήτων. Οι τράπεζες, διαμεσολαβώντας μεταξύ αποταμιευτών και δανειζόμενων, μπορούν να κατανείμουν την προσφορά δανειακών κεφαλαίων, καταρχάς, μεταξύ κατανάλωσης και επένδυσης. Αν και δεν θα πρέπει να υποτιμάται η σπουδαιότητα της κατανάλωσης στη συνολική οικονομική δραστηριότητα, η συμβολή της επένδυσης στην επίτευξη διατηρήσιμα υψηλών ρυθμών οικονομικής μεγέθυνσης είναι μεγαλύτερη. Ειδικότερα, όσον αφορά τις επενδύσεις η λειτουργία του χρηματοπιστωτικού συστήματος καθορίζει και την κατανομή των προσφερόμενων κεφαλαίων μεταξύ διαφορετικών τοποθετήσεων στην πραγματική οικονομία, επηρεάζοντας τις προοπτικές μεγέθυνσής της. Για παράδειγμα, η χρηματοδότηση επενδυτικών σχεδίων σε εξωστρεφείς τομείς και ιδίως εξελιγμένης τεχνολογίας μπορούν να δημιουργήσουν τις προϋποθέσεις επίτευξης διατηρήσιμα υψηλών ρυθμών οικονομικής μεγέθυνσης. Αντίθετα, η χρηματοδότηση επενδυτικών σχεδίων για την παραγωγή μη-εξαγώγιμων κλάδων της οικονομίας, είναι μάλλον αμφίβολης αποτελεσματικότητας σε όρους μακροχρόνιας μεγέθυνσης μια οικονομίας. Όπως αναφέρθηκε παραπάνω, η εύρυθμη λειτουργία του χρηματοπιστωτικού συστήματος, μέσω της δημιουργίας χαρτοφυλακίων χορηγούμενων δανείων, μπορεί να συμβάλλει αποτελεσματικότερα στην κατανομή των πόρων, μέσω της διαχείρισης του επενδυτικού κινδύνου, αλλά και αυτού της ρευστότητας. Αντίθετα, η πιθανή ύπαρξη περιορισμών στη λειτουργία του χρηματοπιστωτικού συστήματος, μπορεί να αποκλείσει τη χρηματοδότηση δυναμικών και ενδεχομένως υψηλού κινδύνου δραστηριότητες, επηρεάζοντας αρνητικά τις αναπτυξιακές προοπτικές μιας οικονομίας. Όταν επικρατούν συνθήκες πιστωτικής συρρίκνωσης, όπου οι τράπεζες δεν χορηγούν δάνεια, οι επιχειρήσεις αναγκάζονται να χρηματοδοτήσουν τις επενδύσεις τους με ιδία μέσα και με εξαιρετικά περιορισμένη δυνατότητα διαχείρισης των κινδύνων που απορρέουν από αυτές. Αυτό σημαίνει ότι προκρίνονται επενδυτικά σχέδια με περιορισμένο κίνδυνο τόσο ως προς την απόδοση, όσο και ως προς τη ρευστότητα. Τέτοιου είδους επενδυτικά σχέδια δεν αφορούν, συνήθως, καινοτομικές δραστηριότητες και την παραγωγή τεχνολογικά εξελιγμένων προϊόντων, ιδίως δε όταν προϋποθέτουν την αγορά πάγιου εξοπλισμού μεγάλης αξίας. Αυτού του είδους επενδυτικές επιλογές ευνοούνται περαιτέρω από ένα περιβάλλον υποτίμησης της αξίας των περιουσιακών στοιχείων, που όχι μόνο δεν ευνοεί την αντιστάθμιση της απώλειας κεφαλαίου που μπορεί να προκαλέσει μια δυσμενής εξέλιξη της επενδυτικής δραστηριότητας, αλλά ταυτόχρονα μειώνει την μεταπωλητική αξία του πάγιου εξοπλισμού. 10

11 Αυτού του είδους οι δυσμενείς συνέπειες της έλλειψης ροών δανειακών κεφαλαίων, ιδιαίτερα προς τις επιχειρήσεις, έχουν αναδειχθεί και από την πρόσφατη βιβλιογραφία για το ενδεχόμενο «ανάκαμψης χωρίς τραπεζικό δανεισμό» (Calvo, Izquierdo and Talvi 2006; Biggs et al. 2009; Abiad et al. 2011; Bijsterbosch and Dahlhaus 2011; Jordà, Schularick and Taylor 2011; Takáts and Upper 2013; Sugawara and Zalduendo 2013). Μια σειρά μελετών στο πλαίσιο αυτής τη βιβλιογραφίας έχουν δείξει ότι συχνά μετά μια κρίση επέρχεται ανάκαμψη της οικονομίας σε επίπεδα προ κρίσης, χωρίς ταυτόχρονη ανάκαμψη της πίστωσης είτε από εγχώριες, είτε από εξωτερικές ιδιωτικές πηγές. Αν και το ενδεχόμενο μιας ανάκαμψης χωρίς τραπεζικό δανεισμό θα μπορούσε να αντιμετωπιστεί ως μια αισιόδοξη εξέλιξη, μια πιο προσεκτική ματιά στα ευρήματα της σχετικής βιβλιογραφίας δεν αφήνει μεγάλα περιθώρια αισιοδοξίας, τουλάχιστον ως προς την δυνατότητα της οικονομίας να υποστηρίξει μια διαδικασία βιώσιμης ανάκαμψης. Καταρχάς, φαίνεται ότι οι ανακάμψεις χωρίς τραπεζικό δανεισμό είναι πιο αργές και πιο μικρές, σε σχέση με ανακάμψεις οι οποίες συνοδεύονται από ανάκαμψη του τραπεζικού δανεισμού (Abiad et al. 2011; Jordà, Schularick and Taylor 2011; Bijsterbosch and Dahlhaus 2011; Sugawara and Zalduendo 2013). Επιπρόσθετα, συνοδεύονται, συνήθως, από χαμηλά επίπεδα νέων επενδύσεων και παραγωγικότητας (Calvo et al. 2006; Abiad et al. 2011; Jordà, Schularick and Taylor 2011). Τα ευρήματα αυτά είναι σε συμφωνία με τις προβλέψεις της θεωρίας, η οποία προβλέπει ότι η μείωση της παροχής δανειακών κεφαλαίων μετά από μια κρίση, οδηγεί την οικονομία σε μια νέα κατάσταση ισορροπίας, που χαρακτηρίζεται από οικονομική δραστηριότητα χαμηλότερης έντασης κεφαλαίου (Hall 2010). Το αποτέλεσμα είναι ότι τέτοιου είδους ανακάμψεις συχνά τις ακολουθεί μια περίοδος χαμηλών ρυθμών οικονομικής μεγέθυνσης (Abiad et al. 2011). Επιπλέον, σε συνθήκες πιστωτικής συρρίκνωσης οι επιχειρήσεις θα πρέπει να επωμιστούν τον κίνδυνο ρευστότητας της επένδυσής τους. Αυτό σημαίνει ότι δεν έχουν τη δυνατότητα ρευστοποίησης του επενδυμένου κεφαλαίου τους, αναμένοντας τις ταμειακές εισροές που θα επιφέρει στο μέλλον η επένδυσή τους. Έτσι, προκρίνονται επενδυτικά σχέδια με άμεσες ταμειακές ροές, έναντι άλλων που δημιουργούν απαιτήσεις μεσο-μακροπρόθεσμης ρευστοποίησης. Τέτοιου είδους σχέδια καθίστανται πιο ελκυστικά όταν δεν απαιτείται η άμεση εξόφληση των υποχρεώσεων που προκύπτουν από τη λειτουργία της επιχείρησης. Επιπλέον, η διαχείριση της ρευστότητας αναβαθμίζεται ως κριτήριο επιλογής μιας επενδυτικής απόφασης όταν το ευρύτερο μακροοικονομικό περιβάλλον δεν ευνοεί τη ρευστοποίηση λοιπών περιουσιακών στοιχείων που κατέχουν οι επενδυτές. Δραστηριότητες χαμηλού κινδύνου ρευστότητας και απόδοσής, είναι αυτές του λιανικού εμπορίου προϊόντων και υπηρεσιών, αλλά και παροχής υπηρεσιών με τη χρήση ελεύθερης πρόσβασης τεχνολογιών. Οι θέσεις εργασίας που μπορούν να δημιουργηθούν στο λιανικό εμπόριο είναι χαμηλής παραγωγικότητας, δεν απαιτούνται προσόντα για την κάλυψή τους και δεν είναι υψηλά αμειβόμενες. Οι συνθήκες πιστωτικής επέκτασης που επικρατούν σε μια οικονομία επηρεάζουν και την κατανομή της εργασίας μεταξύ παραγωγικών δραστηριοτήτων, καθώς παρέχουν περιορισμένες δυνατότητες διαχείρισης κινδύνου απώλειας εισοδήματος για το εργατικό δυναμικό. Σε συνθήκες πιστωτικής επέκτασης διευκολύνεται η διαδικασία κάλυψης των κενών θέσεων απασχόλησης από τους ανέργους. Τα μέλη του εργατικού δυναμικού, μέσω 11

12 του δανεισμού, έχουν τη δυνατότητα αναζήτησης και επιλογής όχι μόνο καλά αμειβόμενων θέσεων εργασίας, αλλά και αντίστοιχων των ενδιαφερόντων και των προσόντων τους, γεγονός που επηρεάζει θετικά την παραγωγικότητά τους. Ο δανεισμός παρέχει τη δυνατότητα στα μέλη του εργατικού δυναμικού να παραμείνουν σε καθεστώς ανεργίας για το χρονικό διάστημα που απαιτείται έως ότου βρουν μια ικανοποιητική γι αυτούς θέση εργασίας και θα τον αποπληρώσουν μέσω του μελλοντικού εισοδήματος που θα κερδίσουν από αυτήν. Αντίθετα, σε συνθήκες πιστωτικής συρρίκνωσης τα μέλη του εργατικού δυναμικού είναι πιθανότερο να αποδεχτούν θέσεις εργασίας που όχι μόνο δεν τους ικανοποιούν, με κριτήριο τόσο το αντικείμενο όσο και την αμοιβή, αλλά η κάλυψή τους απαιτεί λιγότερα προσόντα από αυτά που διαθέτουν. Αυτό προκαλεί στρεβλώσεις στην κατανομή των πόρων σε όρους αποτελεσματικότητας, επηρεάζοντας αρνητικά την παραγωγικότητα μιας οικονομίας, ενώ στον βαθμό προκαλεί εκροή ανθρώπινου κεφαλαίου, καθώς οι εργαζόμενοι εκτιμούν ότι δεν μπορούν να αποσβέσουν την επένδυση σε ανθρώπινο κεφάλαιο που πραγματοποίησαν στο παρελθόν, υποσκάπτει τις προοπτικές μεγέθυνσης της οικονομίας. Η κατανομή των ανθρώπινων πόρων προς παραδοσιακές δραστηριότητες, εσωστρεφούς προσανατολισμού και μη-εξελιγμένων τεχνολογικά μπορεί να δημιουργήσει στρεβλώσεις στα κίνητρα των ατόμων νεαρής ηλικίας και μελλοντικών μελών του εργατικού δυναμικού για επένδυση σε ανθρώπινο κεφάλαιο. Η πιστωτική συρρίκνωση, συνδυαζόμενη με άλλους μακροοικονομικούς παράγοντες, μπορεί να προκαλέσει αύξηση της ζήτησης μηεξειδικευμένου εργατικού δυναμικού σε μη-δυναμικές δραστηριότητες, αμβλύνοντας τα κίνητρα των νέων να επενδύσουν σε ανθρώπινο κεφάλαιο, προεξοφλώντας την χαμηλή απόδοση της επένδυσής τους. Η πιθανή επιβράδυνση της συσσώρευσης ανθρώπινου κεφαλαίου αναμφισβήτητα δυσχεραίνει τη μακροχρόνια αναπτυξιακή πορεία μιας οικονομίας. Συνοψίζοντας, οι συνθήκες πιστωτικής συρρίκνωσης μιας οικονομίας μπορούν να επηρεάσουν αρνητικά την τεχνολογική εξέλιξη σε μια οικονομία, αλλά και τη διαδικασία συσσώρευσης ανθρώπινου, αλλά και φυσικού κεφαλαίου. Επιπλέον, μπορεί να δημιουργήσει στρεβλώσεις στην κατανομή των πόρων προς παραγωγικές δραστηριότητες που δεν ευνοούν την μακροχρόνια μεγέθυνση μιας οικονομίας. 5. Η περίπτωση της Ελλάδας Το 2010, ξέσπασε στην Ελλάδα η δημοσιονομική κρίση και έκτοτε βρίσκεται σε εξέλιξη η εφαρμογή μιας σειράς προγραμμάτων οικονομικής προσαρμογής, με κύριο χαρακτηριστικό τους την άσκηση εξαιρετικά περιοριστικής δημοσιονομικής πολιτικής, η οποία όχι μόνο δεν λειτουργεί σταθεροποιητικά, αλλά αντιθέτως επιδεινώνει, περαιτέρω, τις επιδόσεις της πραγματικής οικονομίας. Επιπλέον, η σταθεροποιητική επίδραση στην ελληνική οικονομία των συμβατικών και μη συμβατικών μέτρων νομισματικής επέκτασης που εφάρμοσε η Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα (ΕΚΤ), ήταν αμυδρή. Τον Σεπτέμβριο του 2012, ο πρόεδρος της ΕΚΤ Μάριο Ντράγκι, παραδέχτηκε ότι η ευρωζώνη ήταν κατακερματισμένη, καθώς παρά τη μείωση των επιτοκίων και των μέτρων τόνωσης της ρευστότητας που εφάρμοζε η ΕΚΤ, οι συνθήκες ρευστότητας σε ορισμένες οικονομίες ήταν ασφυκτικές (Ντράγκι, 2012). 12

13 Ιδιαίτερα για την Ελλάδα, οι δυσμενείς συνθήκες ρευστότητας οφείλονται στο ότι παρά το γεγονός ότι η κρίση ήταν, καταρχάς, δημοσιονομική, εντούτοις εξελίχθηκε και σε κρίση του ελληνικού χρηματοπιστωτικού συστήματος. Η κρίση αυτή ήταν αποτέλεσμα πέντε διακριτών, αλλά συνδεδεμένων εξελίξεων στο χρηματοπιστωτικό τομέα, αλλά και στην γενικότερη οικονομική κατάσταση της χώρας. Πρώτον,η σημαντική εκροή καταθέσεων που καταγράφεται κατά τη διάρκεια της κρίσης. Όπως προκύπτει από το γράφημα 1, την περίοδο Ιανουαρίου 2010-Ιουνίου 2013 καταγράφονται έντονες εκροές καταθέσεων και ιδιαίτερα: Τον Απρίλιο του 2010, όταν ανακοινώνεται η εφαρμογή του πρώτου προγράμματος δημοσιονομικής προσαρμογής, το σύνολο των καταθέσεων μειώθηκε κατά 8,5 δις. ευρώ περίπου. Τον Μάιο του 2011, στον απόηχο ότι σε μυστική συνάντηση υπουργών οικονομικών των μεγαλύτερων κρατών-μελών της Ευρωζώνης συζητήθηκε το ενδεχόμενο εξόδου της Ελλάδας από τη ζώνη του κοινού νομίσματος, οι καταθέσεις μειώθηκαν κατά 14 δις. ευρώ. Τον Σεπτέμβριο του 2011, οι διαπραγματεύσεις της ελληνικής κυβέρνησης με τους εκπροσώπους της τριμερούς διακόπτονται και οι τελευταίοι αποχωρούν από την Ελλάδα. Τον μήνα αυτόν η μείωση των καταθέσεων ξεπέρασε τα 8,5 δις ευρώ. Τον Μάιο του 2012, μετά τον πρώτο γύρο των εθνικών εκλογών και την αδυναμία σχηματισμού κυβέρνησης, οι καταθέσεις μειώθηκαν κατά 9,9 δις. ευρώ. 13

14 Ιαν-10 Μαρ-10 Μαϊ-10 Ιουλ-10 Σεπ-10 Νοε-10 Ιαν-11 Μαρ-11 Μαϊ-11 Ιουλ-11 Σεπ-11 Νοε-11 Ιαν-12 Μαρ-12 Μαϊ-12 Ιουλ-12 Σεπ-12 Νοε-12 Ιαν-13 Μαρ-13 Μαϊ-13 Ιουλ-13 Σεπ-13 Νοε-13 Γράφημα 1: Ροές καταθέσεων και ρέπος των μη ΝΧΙ στα ΝΧΙ στην Ελλάδα 1 (εκτός της Τράπεζας της Ελλάδος) και δανείων προς τον εγχώριο ιδιωτικό τομέα 2 (ροές περιόδου σε εκατ. Ευρώ, Ιανουάριος 2010-Δεκέμβριος 2013) , ,0 500,0 0,0-500, , , ,0 Σύνολο καταθέσεων και ρέπος (άξονας αριστερά) Δάνεια προς εγχώριο ιδιωτικό τομέα (άξονας δεξιά) ,0 Πηγή: Τράπεζα της Ελλάδος 1 Οι ροές προκύπτουν από τις μεταβολές των υπολοίπων διορθωμένες για τις συναλλαγματικές διαφορές και τις αναταξινομήσεις. 2 Οι ροές προκύπτουν από τις μεταβολές των υπολοίπων διορθωμένες για τις διαγραφές δανείων, απομειώσεις αξίας χρεογράφων, τις συναλλαγματικές. Δεύτερον,η έντονη φημολογία που είχε αναπτυχθεί σχετικά με την πιθανή έξοδο της Ελλάδας από την Ευρωζώνη: το περίφημο GREXIT. Η σχετική φημολογία είχε αναπτυχθεί τόσο από ακαδημαϊκούς, όσο και από πολιτικούς κύκλους, ενώ συχνές ήταν και οι αναφορές στο διεθνή τύπο. Σε ένα περιβάλλον έντονης αβεβαιότητας σχετικά με το νόμισμα της οικονομίας, οποιαδήποτε μέτρα νομισματικής επέκτασης ουδεμία θετική επίδραση μπορούν να προκαλέσουν στις επενδύσεις της. Καταρχάς, όπως αναφέρθηκε, η φημολογία περί εξόδου της οικονομίας από την Ευρωζώνη προκαλούσε εκροές καταθέσεων, αμβλύνοντας την ικανότητα των τραπεζών να χορηγήσουν δάνεια στον ιδιωτικό τομέα, γεγονός που επηρέασε αρνητικά τις επενδύσεις. Επιπλέον, οι επιχειρήσεις σε ένα περιβάλλον έντονης αβεβαιότητας διστάζουν να πραγματοποιήσουν επενδύσεις, ακόμα και αν είχαν πρόσβαση σε δανειακά κεφάλαια. Όπως προκύπτει από το γράφημα 1, οι ροές των δανείων προς τον ιδιωτικό τομέα ήταν σχεδόν αρνητικές καθ όλη τη διάρκεια της κρίσης.μάλιστα, ήταν εντονότερα αρνητικές τους μήνες όπου κορυφωνόταν η αβεβαιότητα σχετικά με το μέλλον της Ελλάδας στη ζώνη του κοινού νομίσματος, όπως τον Μάιο του 2011 και τον Μάιο του 2012.Αυτό δεν οφείλεται μόνο στις έντονες εκροές καταθέσεων που καταγράφονται τους μήνες αυτούς, αλλά και πιθανώς στη μείωση της ζήτησης για δανειακά κεφάλαια από τον ιδιωτικό τομέα. Τρίτον, ο αποκλεισμός, ήδη από το 2010, των ελληνικών τραπεζών από τη διεθνή διατραπεζική αγορά. Το αποτέλεσμα αυτής της εξέλιξης στη ρευστότητα του ελληνικού τραπεζικού συστήματος ήταν διττό: καταρχάς, περιόρισε τη ρευστότητα που μπορούσαν να 14

15 δανειστούν οι ελληνικές τράπεζες και κατά συνέπεια να διοχετεύσουν στην ελληνική οικονομία, περιορισμός ο οποίος κατέστη ακόμα πιο σημαντικός, εξαιτίας της εκροής καταθέσεων που είχε ως αποτέλεσμα την αύξηση του κόστους κεφαλαίου για τις ελληνικές τράπεζες (και κατ επέκταση το κόστος δανεισμού του ιδιωτικού τομέα), στο βαθμό που οι τράπεζες αναγκάστηκαν να προσφύγουν για δανεισμό στην ΕΚΤ ή/και στο μηχανισμό "Emergency Liquidity Assistance" (ELA) της Τράπεζας της Ελλάδος. Τέταρτον, οι απώλειες που υπέστησαν οι τράπεζες μέσω του κουρέματος της αξίας των ομολόγων (PSI) που κατείχαν στα χαρτοφυλάκιά τους. Οι απώλειες αυτές για τις τέσσερις συστημικές τράπεζες (Εθνική Τράπεζα της Ελλάδος, Alpha Bank, Τράπεζα Πειραιώς και Eurobank) ανήλθαν σε 28 δις. ευρώ, δυσχεραίνοντας την πιστοδοτική ικανότητα των τραπεζών, τουλάχιστον έως την ολοκλήρωση της διαδικασίας ανακεφαλαιοποίησής τους. Πέμπτον, η ραγδαία αύξηση των μη-εξυπηρετούμενων δανείων, το ύψος των οποίων, το 2007, αντιστοιχούσε στο 4,7% των συνολικών δανείων, ενώ, πλέον, έχει αυξηθεί σε 31,2% (Γκόρτσος, 2014). Πρόκειται για νέες απώλειες που υπέστησαν οι τράπεζες, μετά το PSI, επιδεινώνοντας περαιτέρω τη δυνατότητα χορήγησης δανείων προς τον εγχώριο ιδιωτικό τομέα. Μεταξύ του βαθμού πιστωτικής επέκτασης της οικονομίας του ποσοστού ανεργίας, διαμεσολαβούν οι επενδύσεις και η κατανάλωση.συνοπτικά αναφέρεται ότι η πιστωτική επέκταση (συρρίκνωση) επηρεάζει θετικά (αρνητικά) τις επενδύσεις και μέσω της (μη) δημιουργίας νέων θέσεων απασχόλησης συμβάλλει στη μείωση (αύξηση) της ανεργίας. Επιπλέον, η επέκταση (συρρίκνωση) της καταναλωτικής πίστης επηρεάζει θετικά (αρνητικά) την κατανάλωση και μέσω της αύξησης (μείωσης) της συνολικής ζήτησης συμβάλλει στη μείωση (αύξηση) της ανεργίας. Γράφημα 2: Η εξέλιξη της τελικής καταναλωτικής δαπάνης και της συσσώρευσης παγίου κεφαλαίου (Ελλάδα, ετήσια ποσοστιαία μεταβολή %) Τελική ιδιωτική καταναλωτική δαπάνη Ακαθάριστη συσσώρευση παγίου κεφαλαίου Πηγή: European Commission 15

16 Όπως προκύπτει και από το γράφημα 2, από το 2008 ο ετήσιος ρυθμός συσσώρευσης παγίου κεφαλαίου είναι συνεχώς αρνητικός και ιδιαίτερα το 2011 και το Παράλληλα, την τελευταία τριετία, η συνολική καταναλωτική δαπάνη μειώνεται με ετήσιο ρυθμό μεγαλύτερο του 6% (γράφημα 2). Στο γράφημα 3, απεικονίζεται η σχέση μεταξύ ποσοστού ανεργίας και χορηγούμενων δανείων στον εγχώριο ιδιωτικό τομέα σε μηναία βάση. Στις αρχές του 2007, ο δωδεκάμηνος ρυθμός μεταβολής των χορηγούμενων δανείων ξεπερνούσε το 18%, ενώ το ποσοστό ανεργίας ήταν κάτω του 9% (σημεία στη δεξιά και κάτω περιοχή του γραφήματος 3). Τον Ιανουάριο του 2008, ο ρυθμός αύξησης των δανείων προς τον ιδιωτικό τομέα ξεπέρασε το 21%.Από τον επόμενο μήνα, δηλαδή τον Φεβρουάριο του 2008, ο ρυθμός μεταβολής των δανείων ακολουθεί πτωτική πορεία, ενώ από τον Ιανουάριο του 2010 καθίσταται αρνητικός.έως και τον Ιανουάριο του 2008, το ποσοστό ανεργίας ήταν χαμηλότερο του 9%. Δύο χρόνια μετά, τον Ιανουάριο του 2011, το ποσοστό ανεργίας ανήλθε στο 14,9%, το Νοέμβριο του ίδιου έτους ξεπέρασε το 20%, τον Αύγουστο του 2012 το 25%, ενώ από τον Απρίλιο του 2013 κυμαίνεται σε επίπεδα υψηλότερα του 27,5%. Όπως προκύπτει από το γράφημα 3, υπάρχει υψηλά αρνητική συσχέτιση μεταξύ του ρυθμού μεταβολής των χορηγούμενων δανείων και του ποσοστού ανεργίας. Στο γράφημα 4 απεικονίζεται η αρνητική σχέση μεταξύ του ρυθμού μεταβολής των χορηγούμενων δανείων προς τις επιχειρήσεις και του ποσοστού ανεργίας, ενώ στο γράφημα 5 η επίσης αρνητική σχέση μεταξύ του ρυθμού μεταβολής της καταναλωτικής πίστης και του ποσοστού ανεργίας. Στην περίπτωση της Ελλάδα, η συσχέτιση μεταξύ των χορηγούμενων δανείων προς τις επιχειρήσεις και του ποσοστού ανεργίας είναι ισχυρότερη από αυτή που υφίσταται μεταξύ του ρυθμού μεταβολής της καταναλωτικής πίστης και του ποσοστού ανεργίας. Το συμπέρασμα αυτό ενισχύεται και από τα στοιχεία του γραφήματος 2, από τα οποία προκύπτει ότι, την περίοδο , ο ρυθμός μείωσης της συσσώρευσης παγίου κεφαλαίου ήταν μεγαλύτερος από το ρυθμό μείωσης της κατανάλωσης. 16

17 Ποσοστό ανεργίας (%) Ποσοστό ανεργίας (%) Γράφημα 3: Ποσοστό ανεργίας και εξέλιξη των δανείων στον εγχώριο ιδιωτικό τομέα (Ελλάδα, Ιανουάριος 2007-Δεκέμβριος 2013) Δεκ-13 30,0 Ιαν-11 25,0 20,0 Ιαν-10 15,0 Ιαν-09 Ιαν-08 10,0 Ιαν-07 5,0 y = -0,6539x + 18,949 R² = 0,7114 0,0-6,0-1,0 4,0 9,0 14,0 19,0 24,0 Δάνεια προς εγχώριο ιδιωτικό τομέα (12-μηνος ρυθμός μεταβολής, %) Πηγές: Ποσοστά ανεργίας: ΕΛΣΤΑΤ και ρυθμός εξέλιξης των δανείων Τράπεζα της Ελλάδος Γράφημα 4: Ποσοστό ανεργίας και εξέλιξη των δανείων προς τις επιχειρήσεις (Ελλάδα, Ιανουάριος 2007-Δεκέμβριος 2013) Δεκ ,0 25,0 20,0 Ιαν-11 Ιαν-10 15,0 10,0 Ιαν-09 Ιαν-08 Ιαν ,0 y = -0,7196x + 19,33 R² = 0,7631 0,0-6,0-1,0 4,0 9,0 14,0 19,0 24,0 Δάνεια προς επιχειρήσεις (12-μηνος ρυθμός μεταβολής, %) Πηγές: Ποσοστά ανεργίας: ΕΛΣΤΑΤ και ρυθμός εξέλιξης των δανείων Τράπεζα της Ελλάδος 17

18 Ποσοστό ανεργίας (%) Γράφημα 5: Ποσοστό ανεργίας και εξέλιξη της καταναλωτικής πίστης (Ελλάδα, Ιανουάριος 2007-Δεκέμβριος 2013) Δεκ-2013 Ιαν-11 30,0 25,0 20,0 Ιαν-10 15,0 10,0 Ιαν-09 Ιαν-08 Ιαν ,0 y = -0,5069x + 17,715 R² = 0,6359 0,0-8,0-3,0 2,0 7,0 12,0 17,0 22,0 Καταναλωτική πίστη (12-μηνος ρυθμός μεταβολής, %) Πηγές: Ποσοστά ανεργίας: ΕΛΣΤΑΤ και ρυθμός εξέλιξης των δανείων Τράπεζα της Ελλάδος Η έντονη επίδραση που άσκησε η πιστωτική συρρίκνωση στην πραγματική οικονομία είναι συνέπεια της μεγάλης εξάρτησης του ιδιωτικού τομέα από τον τραπεζικό δανεισμό, καθώς αποτελεί τη βασικότερη πηγή εξωτερικού δανεισμού των επιχειρήσεων. Είναι χαρακτηριστικό ότι την περίοδο το 65% της εξωτερικής χρηματοδότησης του ιδιωτικού τομέα στην Ελλάδα προερχόταν από το τραπεζικό σύστημα (Τράπεζα της Ελλάδος, 2013:69). Όπως αναφέρθηκε σε προηγούμενη ενότητα, η πιστωτική συρρίκνωση σε μια οικονομία μπορεί να επηρεάσει την κατανομή των πόρων και πιο συγκεκριμένα της απασχόλησης από τομείς στους οποίους απαιτούνται υψηλά κεφάλαια χρηματοδότησης, προς τομείς με μικρότερες χρηματοδοτικές ανάγκες. Για παράδειγμα, τα τελευταία χρόνια καταγράφεται σημαντική πτώση των στεγαστικών δανείων, επηρεάζοντας αρνητικά τον κλάδο των κατασκευών, ο οποίος εξαρτάται σε σημαντικό βαθμός από τη στεγαστική πίστη. Όπως προκύπτει από το γράφημα 6, τον Ιανουάριο του 2007, ο ετήσιος ρυθμός αύξησης των στεγαστικών δανείων ξεπερνούσε το 25%. Έκτοτε, τα εν λόγω δάνεια ακολούθησαν πτωτική πορεία, ενώ από τον Δεκέμβριο του 2010 ο ρυθμός μεταβολής τους έλαβε αρνητική τιμή. Η συρρίκνωση της στεγαστικής πίστης έχει ως συνέπεια τη σημαντική υποχώρηση της απασχόλησης στον κλάδο των κατασκευών, η οποία μειώθηκε κατά 49% μεταξύ του πρώτου τριμήνου του 2008 και του τέταρτου τριμήνου 2013 (γράφημα 7) 7. 7 Παρόμοια εικόνα ως προς την εξέλιξη της απασχόλησης, που ακολουθεί πτωτική πορεία, καταγράφεται στον τομέα της μεταποίησης, που εξαρτάται και αυτός σε μεγάλο βαθμό από την πρόσβαση στο δανεισμό. 18

19 Ιαν-07 Μαρ-07 Μαϊ-07 Ιουλ-07 Σεπ-07 Νοε-07 Ιαν-08 Μαρ-08 Μαϊ-08 Ιουλ-08 Σεπ-08 Νοε-08 Ιαν-09 Μαρ-09 Μαϊ-09 Ιουλ-09 Σεπ-09 Νοε-09 Ιαν-10 Μαρ-10 Μαϊ-10 Ιουλ-10 Σεπ-10 Νοε-10 Ιαν-11 Μαρ-11 Μαϊ-11 Ιουλ-11 Σεπ-11 Νοε-11 Ιαν-12 Μαρ-12 Μαϊ-12 Ιουλ-12 Σεπ-12 Νοε-12 Ιαν-13 Μαρ-13 Μαϊ-13 Ιουλ-13 Σεπ-13 Νοε-13 Γράφημα 6: Η εξέλιξη των στεγαστικών δανείων στην Ελλάδα (12-μηνος ρυθμός μεταβολής, %) 30,0 25,0 20,0 15,0 10,0 5,0 Στεγαστικά δάνεια 0,0-5,0-10,0 Πηγή: Τράπεζα της Ελλάδος Επιπλέον, όπως αναφέρθηκε στο πρώτο μέρος, οι συνθήκες πιστωτικής συρρίκνωσης εμποδίζουν το μετασχηματισμό του παραγωγικού μοντέλου της χώρας προς εξωστρεφείς τομείς, παραγωγής τεχνολογικά εξελιγμένων προϊόντων. Στην Ελλάδα, στη μείωση της παροχής δανειακών κεφαλαίων από τραπεζικά ιδρύματα προς την πραγματική οικονομία ήρθαν να προστεθούν και οι δυσχερείς όροι πίστωσης από ξένους προμηθευτές προς τις ελληνικές επιχειρήσεις. Οι τελευταίες, λόγω της οικονομικής αβεβαιότητας, αναγκάζονταν να προσφέρουν εγγυήσεις στους ξένους προμηθευτές τους ή να προβούν σε άμεση εξόφληση των υποχρεώσεών τους προς αυτούς. Η εξέλιξη αυτή επηρέασε αρνητικά τη δυνατότητα πραγματοποίησης επενδύσεων, δεδομένου ότι μεγάλο μέρος των ενδιάμεσων πρώτων υλών, αλλά και του κεφαλαιουχικού εξοπλισμού εισάγεται από το εξωτερικό. 19

20 Γράφημα 7: Η εξέλιξη της απασχόλησης ανά τομέα δραστηριότητας (Ελλάδα, Q1/2008- Q4/2013, % συνολικής απασχόλησης)* 20,0 18,0 16,0 14,0 12,0 10,0 8,0 6,0 4,0 Γεωργία, Δασοκομία και Αλιεία Μεταποίηση Κατασκευές Χονδρικό και λιανικό εμπόριο, επισκευή μηχανοκίνητων οχημάτων και μοτοσικλετών Δραστηριότητες υπηρεσιών παροχής καταλύματος και εστίασης Δημόσια διοίκηση και άμυνα. Υποχρεωτική κοινωνική ασφάλιση Εκπαίδευση Δραστηριότητες ανθρώπινης υγείας και κοινωνικής μέριμνας Πηγή: ΕΛΣΤΑΤ, επεξεργασία των συγγραφέων *Στο γράφημα περιλαμβάνονται οι κλάδοι, στους οποίους ο αριθμός των απασχολουμένων ξεπερνούν το 4%. Εξαίρεση αποτελεί ο κλάδος των κατασκευών. Στο γράφημα 8, απεικονίζεται η κατανομή των επιχειρήσεων που απασχολούν εργαζομένους με συμβάσεις ιδιωτικού δικαίου ανά κλάδο οικονομικής δραστηριότητας. Όπως προκύπτει από το γράφημα αυτό, στα τέλη του 2013, με εξαίρεση τη βιομηχανία τροφίμων, οι περισσότερες επιχειρήσεις που απασχολούσαν προσωπικό με συμβάσεις ιδιωτικού δικαίου δραστηριοποιούνταν σε τομείς μη εμπορεύσιμων προϊόντων και υπηρεσιών, οι οποίοι είναι χαμηλής έντασης κεφαλαίου και χαμηλής χρηματοδοτικής εξάρτησης, όπως το λιανικό εμπόριο, οι δραστηριότητες εστίασης, η εκπαίδευση, οι νομικές υπηρεσίες και η παροχή λοιπών υπηρεσιών. Στο γράφημα 9, απεικονίζεται ο αριθμός των εργαζομένων που απασχολούνται με συμβάσεις ιδιωτικού δικαίου ανά κλάδο οικονομικής δραστηριότητας. Στο γράφημα αυτό παρατηρείται συγκέντρωση του συγκεκριμένου τύπου απασχόλησης σε κλάδους που μπορούν να καλύψουν μόνο τις εγχώριες καταναλωτικές ανάγκες, όπως είναι το λιανικό και εν μέρει χονδρικό εμπόριο, οι δραστηριότητες υπηρεσιών εστίασης, οι υπηρεσίες εκπαίδευσης και οι χρηματοπιστωτικές υπηρεσίες. 20

Α) ΒΑΣΙΚΕΣ ΤΑΣΕΙΣ ΠΟΥ ΕΠΗΡΕΑΖΟΥΝ ΤΙΣ ΕΠΕΝΔΥΣΕΙΣ

Α) ΒΑΣΙΚΕΣ ΤΑΣΕΙΣ ΠΟΥ ΕΠΗΡΕΑΖΟΥΝ ΤΙΣ ΕΠΕΝΔΥΣΕΙΣ ΔΗΜΟΣΙΟΝΟΜΙΚΕΣ ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ ΛΙΤΟΤΗΤΑΣ Μελέτη του ΔΝΤ για 17 χώρες του ΟΑΣΑ επισημαίνει ότι για κάθε ποσοστιαία μονάδα αύξησης του πρωτογενούς πλεονάσματος, το ΑΕΠ μειώνεται κατά 2 ποσοστιαίες μονάδες και

Διαβάστε περισσότερα

Κείμενο Πολιτικής. Απομόχλευση του τραπεζικού συστήματος και αγορά εργασίας

Κείμενο Πολιτικής. Απομόχλευση του τραπεζικού συστήματος και αγορά εργασίας No 5_Απρίλιος 2013 Κείμενο Πολιτικής Απομόχλευση του τραπεζικού συστήματος και αγορά εργασίας Κυριάκος Φιλίνης Μεταδιδακτορικός Ερευνητής στο Παρατηρητήριο για την Κρίση Copyright 2013 Ελληνικό Ίδρυμα

Διαβάστε περισσότερα

Αποτελέσματα Α Τριμήνου 2012

Αποτελέσματα Α Τριμήνου 2012 Αποτελέσματα Α Τριμήνου 2012 Ανακεφαλαιοποίηση 4δισ. από το Ταμείο Χρηματοπιστωτικής Σταθερότητας με το Δείκτη Συνολικής Κεφαλαιακής Επάρκειας να διαμορφώνεται στο 9,0% και αντίστοιχη βελτίωση της ρευστότητας

Διαβάστε περισσότερα

Εάν το ποσοστό υποχρεωτικών καταθέσεων είναι 25% και υπάρξει μια αρχική κατάθεση όψεως 2.000 σε μια εμπορική Τράπεζα, τότε η μέγιστη ρευστότητα που μπορεί να δημιουργηθεί από αυτή την κατάθεση είναι: Α.

Διαβάστε περισσότερα

Αν. Καθ. Μαρία Καραμεσίνη ΠΑΝΤΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ. Ημερίδα ΕΙΕΑΔ,«Η αγορά εργασίας σε κρίση», Αθήνα, 9 Ιουλίου 2012

Αν. Καθ. Μαρία Καραμεσίνη ΠΑΝΤΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ. Ημερίδα ΕΙΕΑΔ,«Η αγορά εργασίας σε κρίση», Αθήνα, 9 Ιουλίου 2012 Αν. Καθ. Μαρία Καραμεσίνη ΠΑΝΤΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ Ημερίδα ΕΙΕΑΔ,«Η αγορά εργασίας σε κρίση», Αθήνα, 9 Ιουλίου 2012 Ιστορική κρίση της αγοράς εργασίας ύψος της ανεργίας χωρίς ιστορικό προηγούμενο (22.6%) πολύ

Διαβάστε περισσότερα

ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΚΑΙ ΔΕΙΚΤΕΣ ΤΗΣ ΠΟΡΕΙΑΣ ΑΓΟΡΑΣ

ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΚΑΙ ΔΕΙΚΤΕΣ ΤΗΣ ΠΟΡΕΙΑΣ ΑΓΟΡΑΣ ΠΕΤΡΑΚΗ 16 Τ.Κ. 105 63 - ΑΘΗΝΑ ΤΗΛ: 210.32.59.198 FAX: 210.32.59.229 ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΚΑΙ ΔΕΙΚΤΕΣ ΤΗΣ ΠΟΡΕΙΑΣ ΑΓΟΡΑΣ ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΕΜΠΟΡΙΟΥ ΚΑΙ ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ Ε.Σ.Ε.Ε. (ΙΝ.ΕΜ.Υ.) ΜΑΡΤΙΟΣ 2015 Πηγές Στοιχείων : Ελληνική

Διαβάστε περισσότερα

Μακροοικονομικές προβλέψεις για την κυπριακή οικονομία

Μακροοικονομικές προβλέψεις για την κυπριακή οικονομία Μακροοικονομικές προβλέψεις για την κυπριακή οικονομία Οι μακροοικονομικές προβλέψεις για την ανάπτυξη της κυπριακής οικονομίας έχουν αναθεωρηθεί σημαντικά προς τα κάτω τόσο για το 2012 όσο και για το

Διαβάστε περισσότερα

Αποτελέσματα Ομίλου ΕΤΕ: α τρίμηνο 2012

Αποτελέσματα Ομίλου ΕΤΕ: α τρίμηνο 2012 Αποτελέσματα Ομίλου ΕΤΕ: α τρίμηνο 2012 Κεφαλαιακή Επάρκεια: Ο συνολικός δείκτης κεφαλαιακής επάρκειας διαμορφώνεται στο 8,1% μετά την καταβολή από το Ταμείο Χρηματοπιστωτικής Σταθερότητας κεφαλαιακής

Διαβάστε περισσότερα

Αξιολόγηση δυνητικών συνεπειών capital controls στην τοπική οικονομία

Αξιολόγηση δυνητικών συνεπειών capital controls στην τοπική οικονομία Αξιολόγηση δυνητικών συνεπειών capital controls στην τοπική οικονομία Η ενίσχυση του κλίματος αβεβαιότητας σε σχέση με τις προοπτικές της ελληνικής οικονομίας και η επιβολή περιορισμών στην κίνηση κεφαλαίων

Διαβάστε περισσότερα

ΤΡΑΠΕΖΙΚΈΣ ΚΑΤΑΘΈΣΕΙΣ: Η ΟΜΑΛΟΠΟΊΗΣΗ ΤΩΝ ΣΥΝΘΗΚΏΝ ΡΕΥΣΤΌΤΗΤΑΣ ΑΠΟΤΕΛΕΊ

ΤΡΑΠΕΖΙΚΈΣ ΚΑΤΑΘΈΣΕΙΣ: Η ΟΜΑΛΟΠΟΊΗΣΗ ΤΩΝ ΣΥΝΘΗΚΏΝ ΡΕΥΣΤΌΤΗΤΑΣ ΑΠΟΤΕΛΕΊ ΕΘΝΙΚΗ ΤΡΑΠΕΖΑ Διεύθυνση Στρατηγικής και Οικονομικής Ανάλυσης ΔΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ ΤΡΑΠΕΖΙΚΈΣ ΚΑΤΑΘΈΣΕΙΣ: Η ΟΜΑΛΟΠΟΊΗΣΗ ΤΩΝ ΣΥΝΘΗΚΏΝ ΡΕΥΣΤΌΤΗΤΑΣ ΑΠΟΤΕΛΕΊ ΑΝΑΓΚΑΊΑ ΣΥΝΘΉΚΗ ΓΙΑ ΜΙΑ ΔΙΑΤΗΡΉΣΙΜΗ ΑΝΆΚΑΜΨΗ ΤΗΣ ΕΛΛΗΝΙΚΉΣ

Διαβάστε περισσότερα

ΒΟΥΛΗ ΤΩΝ ΕΛΛΗΝΩΝ Χρήστος Σταϊκούρας Βουλευτής Φθιώτιδας ΝΕΑ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ

ΒΟΥΛΗ ΤΩΝ ΕΛΛΗΝΩΝ Χρήστος Σταϊκούρας Βουλευτής Φθιώτιδας ΝΕΑ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ Δευτέρα, 27 Ιουλίου 2015 ΧΡΗΣΤΟΣ ΣΤΑΪΚΟΥΡΑΣ: ΑΥΤΑ ΕΙΝΑΙ ΤΑ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ ΤΗΣ 6ΜΗΝΗΣ ΔΙΑΚΥΒΕΡΝΗΣΗΣ ΣΥΡΙΖΑ/ΑΝ.ΕΛ Συμπληρώθηκαν 6 μήνες διακυβέρνησης της χώρας από τη συνεργασία του ΣΥΡΙΖΑ και των ΑΝΕΛ. Έξι

Διαβάστε περισσότερα

Επιτόκια Προθεσμιακών Καταθέσεων 31/12/12 31/03/13 30/06/13 30/09/13 31/12/13 Ετήσια. μεταβολή σε μονάδες βάσης Τριμηνιαία μεταβολή

Επιτόκια Προθεσμιακών Καταθέσεων 31/12/12 31/03/13 30/06/13 30/09/13 31/12/13 Ετήσια. μεταβολή σε μονάδες βάσης Τριμηνιαία μεταβολή Ετήσια Αποτελέσματα Ομίλου GENIKI Bank Παρά τη δύσκολη οικονομική συγκυρία το και ένα χρόνο μετά την επιτυχή ένταξή της στον Όμιλο της Τράπεζας Πειραιώς, η GENIKI Bank βελτίωσε σταδιακά το λειτουργικό

Διαβάστε περισσότερα

Ίδρυµα Οικονοµικών & Βιοµηχανικών Ερευνών. Τριµηνιαία Έκθεση για την Ελληνική Οικονοµία 01-2012

Ίδρυµα Οικονοµικών & Βιοµηχανικών Ερευνών. Τριµηνιαία Έκθεση για την Ελληνική Οικονοµία 01-2012 Ίδρυµα Οικονοµικών & Βιοµηχανικών Ερευνών Τριµηνιαία Έκθεση για την Ελληνική Οικονοµία 01-2012 Το διεθνές περιβάλλον επιδεινώνεται 2011 Νέα επιβράδυνση ανάπτυξης παγκόσµιας οικονοµίας στο δ τρίµηνο του

Διαβάστε περισσότερα

Δ. Κ. ΜΑΡΟΥΛΗΣ Διευθυντής Διεύθυνση Οικονομικών Μελετών Alpha Bank. H Ελληνική Εμπειρία ως Οδηγός για την Κύπρο

Δ. Κ. ΜΑΡΟΥΛΗΣ Διευθυντής Διεύθυνση Οικονομικών Μελετών Alpha Bank. H Ελληνική Εμπειρία ως Οδηγός για την Κύπρο Δ. Κ. ΜΑΡΟΥΛΗΣ Διευθυντής Διεύθυνση Οικονομικών Μελετών Alpha Bank H Ελληνική Εμπειρία ως Οδηγός για την Κύπρο Διάρθρωση Παρουσίασης Α. Γιατί επιδιώκεται η ένταξη στη Ζώνη του Ευρώ από μικρές οικονομίες

Διαβάστε περισσότερα

ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΚΑΙ ΔΕΙΚΤΕΣ ΤΗΣ ΠΟΡΕΙΑΣ ΑΓΟΡΑΣ

ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΚΑΙ ΔΕΙΚΤΕΣ ΤΗΣ ΠΟΡΕΙΑΣ ΑΓΟΡΑΣ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΚΑΙ ΔΕΙΚΤΕΣ ΤΗΣ ΠΟΡΕΙΑΣ ΑΓΟΡΑΣ ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΕΜΠΟΡΙΟΥ ΚΑΙ ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ Ε.Σ.Ε.Ε. (ΙΝ.ΕΜ.Υ.) ΙΑΝΟΥΑΡΙΟΣ 2013 Πηγές Στοιχείων : Ελληνική Στατιστική Αρχή, Τράπεζα της Ελλάδος 1 Πίνακας μεγεθών Ελληνικής

Διαβάστε περισσότερα

Κέρδη 0,5 εκατ. στο πρώτο εξάμηνο του 2015

Κέρδη 0,5 εκατ. στο πρώτο εξάμηνο του 2015 Κέρδη 0,5 εκατ. στο πρώτο εξάμηνο του 2015 Οριακή κερδοφορία για τους πρώτους έξι μήνες Στο 61% τα ΜΕΔ Παραμένουν η μεγαλύτερη πρόκληση Ενθαρρυντικές οι εξελίξεις στην αγορά ακινήτων Θετικό το μομέντουμ

Διαβάστε περισσότερα

Δ Ε Λ Τ Ι Ο Τ Υ Π Ο Υ «Το ΕΒΕΠ θέτει την ανάγκη διαμόρφωσης νέου τοπίου στα επιτόκια χορηγήσεων επιχειρηματικών δανείων»

Δ Ε Λ Τ Ι Ο Τ Υ Π Ο Υ «Το ΕΒΕΠ θέτει την ανάγκη διαμόρφωσης νέου τοπίου στα επιτόκια χορηγήσεων επιχειρηματικών δανείων» Πειραιάς, 10 Ιουνίου 2013 Δ Ε Λ Τ Ι Ο Τ Υ Π Ο Υ «Το ΕΒΕΠ θέτει την ανάγκη διαμόρφωσης νέου τοπίου στα επιτόκια χορηγήσεων επιχειρηματικών δανείων» Στην Ελλάδα, τα επιτόκια χορηγήσεων παραμένουν σε υψηλό

Διαβάστε περισσότερα

Αποτελέσματα Α Τριμήνου 2013

Αποτελέσματα Α Τριμήνου 2013 Αποτελέσματα Α Τριμήνου 2013 Η άμεση και πλήρης ανακεφαλαιοποίηση της Eurobank από το Ταμείο Χρηματοπιστωτικής Σταθερότητας κατά 5,8δισ. αποκαθιστά την κεφαλαιακή βάση της Τράπεζας με pro-forma δείκτη

Διαβάστε περισσότερα

ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΕΠΙΣΤΗΜΗ ΜΙΚΡΟΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ

ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΕΠΙΣΤΗΜΗ ΜΙΚΡΟΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΕΠΙΣΤΗΜΗ Χωρίζεται σε δύο μεγάλες περιοχές: -ΜΙΚΡΟΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ -ΜΑΚΡΟΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΜΙΚΡΟΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ Η συμπεριφορά της οικονομικής μονάδας (καταναλωτής, νοικοκυριό, επιχείρηση, αγορά). Εξετάζει θέματα

Διαβάστε περισσότερα

- Εξέλιξη βασικών μακροοικονομικών δεικτών

- Εξέλιξη βασικών μακροοικονομικών δεικτών - Εξέλιξη βασικών μακροοικονομικών δεικτών Σύμφωνα με προσωρινά στοιχεία, το δ τρίμηνο 2014, το βουλγαρικό ΑΕΠ ενισχύθηκε κατά 1,3% σε ετήσια βάση και κατά 0,4% σε τριμηνιαία βάση. Σε ό,τι αφορά το σύνολο

Διαβάστε περισσότερα

ΠΛΑΙΣΙΟ ΠΡΟΣΤΑΣΙΑΣ ΑΝΕΙΟΛΗΠΤΩΝ

ΠΛΑΙΣΙΟ ΠΡΟΣΤΑΣΙΑΣ ΑΝΕΙΟΛΗΠΤΩΝ ΓΕΝΙΚΗ ΓΡΑΜΜΑΤΕΙΑ ΚΑΤΑΝΑΛΩΤΗ ΠΛΑΙΣΙΟ ΠΡΟΣΤΑΣΙΑΣ ΑΝΕΙΟΛΗΠΤΩΝ Με ποιο τρόπο προστατεύεται η κύρια κατοικία από τους πλειστηριασμούς 18 Ιανουαρίου 2014 1 Στοιχεία για το δανεισμό των νοικοκυριών Σύμφωνα με

Διαβάστε περισσότερα

Κεφάλαιο 5. Αποταμίευση και επένδυση σε μια ανοικτή οικονομία

Κεφάλαιο 5. Αποταμίευση και επένδυση σε μια ανοικτή οικονομία Κεφάλαιο 5 Αποταμίευση και επένδυση σε μια ανοικτή οικονομία Περίγραμμα κεφαλαίου Ισοζύγιο Πληρωμών Ισορροπία της αγοράς αγαθών σε μια ανοικτή οικονομία Αποταμίευση και επένδυση σε μια μικρή ανοικτή οικονομία

Διαβάστε περισσότερα

«ΚΕΝΤΡΟ ΣΤΗΡΙΞΗΣ ΕΠΙΧΕΙΡΗΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑΣ ΤΟΥ ΔΗΜΟΥ ΑΘΗΝΑΙΩΝ»

«ΚΕΝΤΡΟ ΣΤΗΡΙΞΗΣ ΕΠΙΧΕΙΡΗΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑΣ ΤΟΥ ΔΗΜΟΥ ΑΘΗΝΑΙΩΝ» «ΚΕΝΤΡΟ ΣΤΗΡΙΞΗΣ ΕΠΙΧΕΙΡΗΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑΣ ΤΟΥ ΔΗΜΟΥ ΑΘΗΝΑΙΩΝ» ΠΑΡΑΔΟΤΕΟ Β.5.7 Μελέτη Εξελίξεων και Τάσεων της Αγοράς Σεπτέμβριος 214 ΚΟΙΝΟΠΡΑΞΙΑ ΓΙΑ ΤΟ ΚΕΝΤΡΟ ΣΤΗΡΙΞΗΣ ΕΠΙΧΕΙΡΗΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑΣ ΤΟΥ ΔΗΜΟΥ ΑΘΗΝΑΙΩΝ

Διαβάστε περισσότερα

ΔΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ. Δημοσιονομικά στοιχεία για την περίοδο 2010 2013

ΔΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ. Δημοσιονομικά στοιχεία για την περίοδο 2010 2013 ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΣΤΑΤΙΣΤΙΚΗ ΑΡΧΗ Πειραιάς, 13 Οκτωβρίου 2014 ΔΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ Δημοσιονομικά στοιχεία για την περίοδο 2010 2013 H Ελληνική Στατιστική Αρχή (ΕΛΣΤΑΤ) ανακοινώνει τα δημοσιονομικά στοιχεία

Διαβάστε περισσότερα

ΔΗΜΟΣΙΟ ΧΡΕΟΣ. 1. Σύνθεση του δημόσιου χρέους

ΔΗΜΟΣΙΟ ΧΡΕΟΣ. 1. Σύνθεση του δημόσιου χρέους ΔΗΜΟΣΙΟ ΧΡΕΟΣ Οι παράγοντες που εγγυώνται την περαιτέρω ταχεία αποκλιμάκωση του δημοσίου χρέους ως ποσοστό του ΑΕΠ είναι δύο: από τη μία πλευρά η επιτυχία της δημοσιονομικής πολιτικής της κυβέρνησης που

Διαβάστε περισσότερα

Αποτελέσματα Β Τριμήνου 2014

Αποτελέσματα Β Τριμήνου 2014 29 Αυγούστου Αποτελέσματα Β Τριμήνου Ισχυρή κεφαλαιακή επάρκεια και ρευστότητα: Δείκτες κεφαλαίων κοινών μετοχών CET1 17,8% και δανείων προς καταθέσεις 103,4%. Συνεχιζόμενη ανάκαμψη των κερδών προ προβλέψεων

Διαβάστε περισσότερα

Οι αιτίες του χρέους των χωρών της περιφέρειας: Συμμετοχή στην ΟΝΕ και ελλείμματα του ιδιωτικού τομέα

Οι αιτίες του χρέους των χωρών της περιφέρειας: Συμμετοχή στην ΟΝΕ και ελλείμματα του ιδιωτικού τομέα ΣΥΝΟΨΗ 21 ΣΥΝΟΨΗ Οι αιτίες του χρέους των χωρών της περιφέρειας: Συμμετοχή στην ΟΝΕ και ελλείμματα του ιδιωτικού τομέα 1. Η αναταραχή στην Ευρωζώνη οφείλεται στην παγκόσμια κρίση χρηματιστικοποίησης η

Διαβάστε περισσότερα

Tεύχος 116 12 Μαρτίου 2015

Tεύχος 116 12 Μαρτίου 2015 ISSN:2241 4878 Tεύχος 116 12 Μαρτίου 2015 Στυλιανός Γ. Γώγος Οικονομικός Αναλυτής sgogos@eurobank.gr Όλγα Κοσμά Οικονομικός Αναλυτής okosma@eurobank.gr Αρκαδία Κωνσταντoπούλου Βοηθός Ερευνητικής Ομάδας

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΕΥΝΑ ΙΜΕ ΓΣΕΒΕΕ ΤΑΣΕΙΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΟΥ ΚΛΙΜΑΤΟΣ

ΕΡΕΥΝΑ ΙΜΕ ΓΣΕΒΕΕ ΤΑΣΕΙΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΟΥ ΚΛΙΜΑΤΟΣ ΕΡΕΥΝΑ ΙΜΕ ΓΣΕΒΕΕ ΤΑΣΕΙΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΟΥ ΚΛΙΜΑΤΟΣ ΤΑΥΤΟΤΗΤΑ ΤΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ 2 Η έρευνα πραγματοποιήθηκε από την marc A.E. - Αριθμός Μητρώου Ε.Σ.Ρ.: 1 (ΕΝΑ), στο πλαίσιο του υποέργου 3 «Επαναλαμβανόμενες μελέτες

Διαβάστε περισσότερα

Αριθμός Εργαζόμενων ΕΛΛΑΔΑ & Δ. ΕΥΡΩΠΗ 3 7 1.162 Η.Π.Α. 2 4 1.715 ΝΟΤΙΟΑΝΑΤΟΛΙΚΗ ΕΥΡΩΠΗ 5 6 1.629 ΑΝΑΤΟΛΙΚΗ ΜΕΣΟΓΕΙΟΣ 3 8 1.031 ΣΥΝΟΛΟ 13 24 5.

Αριθμός Εργαζόμενων ΕΛΛΑΔΑ & Δ. ΕΥΡΩΠΗ 3 7 1.162 Η.Π.Α. 2 4 1.715 ΝΟΤΙΟΑΝΑΤΟΛΙΚΗ ΕΥΡΩΠΗ 5 6 1.629 ΑΝΑΤΟΛΙΚΗ ΜΕΣΟΓΕΙΟΣ 3 8 1.031 ΣΥΝΟΛΟ 13 24 5. ΤΙΤΑΝ Α.Ε. ΓΕΝΙΚΑ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΤΑΙΡΙΑ ΚΑΙ ΤΟΝ ΟΜΙΛΟ Η ΤΙΤΑΝ Α.Ε. είναι ένας Όμιλος εταιριών με μακρόχρονη πορεία στη βιομηχανία τσιμέντου. Ιδρύθηκε το 1902 και η έδρα του βρίσκεται στα Άνω Πατήσια. Ο Όμιλος

Διαβάστε περισσότερα

1 Δεκεµβρίου 2012: Ωριµάζει, λήγει, οµόλογο αξίας 250 εκατοµµυρίων Ευρώ.

1 Δεκεµβρίου 2012: Ωριµάζει, λήγει, οµόλογο αξίας 250 εκατοµµυρίων Ευρώ. ΒΑΣΙΚΕΣ ΠΑΡΑΜΕΤΡΟΙ ΤΗΣ ΣΥΜΦΩΝΙΑΣ ΠΟΥ ΕΠΙΤΕΥΧΘΗΚΕ ΜΕΤΑΞΥ ΤΩΝ ΕΥΡΩΠΑΙΩΝ ΕΤΑΙΡΩΝ ΚΑΙ ΤΟΥ ΔΝΤ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ, ΣΤΙΣ 26 27 ΝΟΕΜΒΡΙΟΥ 2012 Α. Οι δόσεις θα καταβληθούν στις 13 Δεκεµβρίου 2012. Οι δόσεις που θα

Διαβάστε περισσότερα

Πρόσφατες οικονομικές εξελίξεις στη Βουλγαρία

Πρόσφατες οικονομικές εξελίξεις στη Βουλγαρία Πρόσφατες οικονομικές εξελίξεις στη Βουλγαρία Σύμφωνα με το πιο πρόσφατο ενημερωτικό δελτίο του αρμόδιου Υπουργείου Οικονομικών (web: http://www.minfin.bg/en/page/542) και τα ενημερωμένα στατιστικά στοιχεία

Διαβάστε περισσότερα

ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΟ ΕΠΙΜΕΛΗΤΗΡΙΟ ΤΗΣ ΕΛΛΑΔΑΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΤΜΗΜΑ ΣΤΑΤΙΣΤΙΚΗΣ. Τριμηνιαία Έρευνα. Α Τρίμηνο 2012

ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΟ ΕΠΙΜΕΛΗΤΗΡΙΟ ΤΗΣ ΕΛΛΑΔΑΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΤΜΗΜΑ ΣΤΑΤΙΣΤΙΚΗΣ. Τριμηνιαία Έρευνα. Α Τρίμηνο 2012 ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΟ ΕΠΙΜΕΛΗΤΗΡΙΟ ΤΗΣ ΕΛΛΑΔΑΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΤΜΗΜΑ ΣΤΑΤΙΣΤΙΚΗΣ Τριμηνιαία Έρευνα Α Τρίμηνο 2012 Αθήνα, Απρίλιος 2012 2 Έρευνα Καταναλωτικής Εμπιστοσύνης Α Τρίμηνο 2012 3 4 ΤΑΥΤΟΤΗΤΑ

Διαβάστε περισσότερα

V. Η ΠΡΟΚΛΗΣΗ ΤΟΥ ΑΝΤΑΓΩΝΙΣΜΟΥ ΚΑΙ ΟΙ ΜΑΚΡΟΧΡΟΝΙΕΣ ΕΠΙΠΤΩΣΕΙΣ ΑΠΟ ΤΗΝ ΚΑΘΙΕΡΩΣΗ ΤΟΥ ΕΥΡΩ

V. Η ΠΡΟΚΛΗΣΗ ΤΟΥ ΑΝΤΑΓΩΝΙΣΜΟΥ ΚΑΙ ΟΙ ΜΑΚΡΟΧΡΟΝΙΕΣ ΕΠΙΠΤΩΣΕΙΣ ΑΠΟ ΤΗΝ ΚΑΘΙΕΡΩΣΗ ΤΟΥ ΕΥΡΩ V. Η ΠΡΟΚΛΗΣΗ ΤΟΥ ΑΝΤΑΓΩΝΙΣΜΟΥ ΚΑΙ ΟΙ ΜΑΚΡΟΧΡΟΝΙΕΣ ΕΠΙΠΤΩΣΕΙΣ ΑΠΟ ΤΗΝ ΚΑΘΙΕΡΩΣΗ ΤΟΥ ΕΥΡΩ Η εισαγωγή του Ευρώ αναμένεται ότι θα εντείνει τις ανταγωνιστικές πιέσεις στον ευρωπαϊκό τραπεζικό χάρτη, θα επιταχύνει

Διαβάστε περισσότερα

Προκαταρκτικά ετήσια αποτελέσματα της Marfin Popular Bank για το έτος 2010

Προκαταρκτικά ετήσια αποτελέσματα της Marfin Popular Bank για το έτος 2010 Δελτίο τύπου 28 Φεβρουαρίου 2011 Προκαταρκτικά ετήσια αποτελέσματα της Marfin Popular Bank για το έτος 2010 Η επιτυχής ολοκλήρωση της αύξησης του μετοχικού κεφαλαίου με την άντληση 488.2 εκατ., και η πώληση

Διαβάστε περισσότερα

ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΗΣ ΜΗΝΙΑΙΟ ΔΕΛΤΙΟ ΑΠΡΙΛΙΟΣ 2012

ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΗΣ ΜΗΝΙΑΙΟ ΔΕΛΤΙΟ ΑΠΡΙΛΙΟΣ 2012 ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΗΣ ΜΗΝΙΑΙΟ ΔΕΛΤΙΟ ΑΠΡΙΛΙΟΣ 2012 ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ ΓΕΝΙΚΟ ΛΟΓΙΣΤΗΡΙΟ ΤΟΥ ΚΡΑΤΟΥΣ Αθήνα, Απρίλιος 2012 www.minfin.gr ΠΙΝΑΚΑΣ 1. ΜΗΝΙΑΙΑ TAMEIAKA ΣΤΟΙΧΕΙΑ

Διαβάστε περισσότερα

ΓΕΝΙΚΕΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΕΣ ΕΞΕΛΙΞΕΙΣ 1

ΓΕΝΙΚΕΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΕΣ ΕΞΕΛΙΞΕΙΣ 1 Οκτώβριος 2010 1. Η ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ ΓΕΝΙΚΕΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΕΣ ΕΞΕΛΙΞΕΙΣ 1 Η ελληνική οικονομία βρίσκεται αντιμέτωπη με μια από τις μεγαλύτερες κρίσεις τις τελευταίες δεκαετίες. Κύρια χαρακτηριστικά της κρίσης

Διαβάστε περισσότερα

Ελάφρυνση και Ιδιωτικοποίηση για το Ελληνικό Χρέος, Κέρδη για τους Ευρωπαίους Πολίτες

Ελάφρυνση και Ιδιωτικοποίηση για το Ελληνικό Χρέος, Κέρδη για τους Ευρωπαίους Πολίτες Ελάφρυνση και Ιδιωτικοποίηση για το Ελληνικό Χρέος, Κέρδη για τους Ευρωπαίους Πολίτες Σχίζας Παναγιώτης* Η διάχυση της κρίσης της στεγαστικής αγοράς των ΗΠΑ στην Ευρώπη οδήγησε τις αγορές στην επαναξιολόγηση

Διαβάστε περισσότερα

Εισαγωγή στη Διεθνή Μακροοικονομική. Ισοζύγιο Πληρωμών, Συναλλαγματικές Ισοτιμίες, Διεθνείς Χρηματαγορές και το Διεθνές Νομισματικό Σύστημα

Εισαγωγή στη Διεθνή Μακροοικονομική. Ισοζύγιο Πληρωμών, Συναλλαγματικές Ισοτιμίες, Διεθνείς Χρηματαγορές και το Διεθνές Νομισματικό Σύστημα Εισαγωγή στη Διεθνή Μακροοικονομική Ισοζύγιο Πληρωμών, Συναλλαγματικές Ισοτιμίες, Διεθνείς Χρηματαγορές και το Διεθνές Νομισματικό Σύστημα 1 Αντικείµενο Διεθνούς Μακροοικονοµικής Η διεθνής µακροοικονοµική

Διαβάστε περισσότερα

Η ελληνική οικονομία ανακάμπτει: Η εγχώρια παραγωγή ενισχύεται (+1,74%) και η ανεργία μειώνεται (-1,90 ΠΜ)

Η ελληνική οικονομία ανακάμπτει: Η εγχώρια παραγωγή ενισχύεται (+1,74%) και η ανεργία μειώνεται (-1,90 ΠΜ) ISSN:2241 4878 Tεύχος 101 20 Νοεμβρίου 2014 Στυλιανός Γ. Γώγος Οικονομικός Αναλυτής sgogos@eurobank.gr Η ελληνική οικονομία ανακάμπτει: Η εγχώρια παραγωγή ενισχύεται (+1,74%) και η ανεργία μειώνεται (-1,90

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ 1. Αξιολόγηση των µακροοικονοµικών επιπτώσεων του ΚΠΣ III

ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ 1. Αξιολόγηση των µακροοικονοµικών επιπτώσεων του ΚΠΣ III ΠΑΡΑΡΤΗΜΑΤΑ 152 ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ 1 Αξιολόγηση των µακροοικονοµικών επιπτώσεων του ΚΠΣ III Η εκ των προτέρων αξιολόγηση των µακροοικονοµικών επιπτώσεων του 3 ου ΚΠΣ µπορεί να πραγµατοποιηθεί µε τρόπους οι οποίοι

Διαβάστε περισσότερα

Tεύχος 103 4 Δεκεμβρίου 2014

Tεύχος 103 4 Δεκεμβρίου 2014 ISSN:2241 4878 Tεύχος 103 4 Δεκεμβρίου 2014 Στυλιανός Γ. Γώγος Οικονομικός Αναλυτής sgogos@eurobank.gr Ρυθμός οικονομικής μεγέθυνσης: από το -10,4% (2011q1) στο 1,9% (2014q3). Επενδύσεις: από το -38.6%

Διαβάστε περισσότερα

ΓΕΩΠΟΛΙΤΙΚΗ ΤΩΝ ΚΕΦΑΛΑΙΑΓΟΡΩΝ

ΓΕΩΠΟΛΙΤΙΚΗ ΤΩΝ ΚΕΦΑΛΑΙΑΓΟΡΩΝ ΠΑΝΤΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ Π.Μ.Σ. ΔΕΣ ερωτήματα στο μάθημα ΓΕΩΠΟΛΙΤΙΚΗ ΤΩΝ ΚΕΦΑΛΑΙΑΓΟΡΩΝ από το βιβλίο των PAUL R. KRUGMAN & «ΔΙΕΘΝΗΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ Θεωρία και Πολιτική» MAURICE

Διαβάστε περισσότερα

ΑΛΒΑΝΙΑ Οικονομία & Εξωτερικό Εμπόριο

ΑΛΒΑΝΙΑ Οικονομία & Εξωτερικό Εμπόριο ΑΛΒΑΝΙΑ Οικονομία & Εξωτερικό Εμπόριο Ιανουάριος Σεπτέμβριος 2008 Υπεύθυνος Έκδοσης: Χρήστος Φαρµάκης-Συµβουλος ΟΕΥ Α Επιµέλεια:Σπυρίδων Οικονόµου, Γραµµατέας ΟΕΥ Α - Sonila-Sofia Kisi Πρεσβεία της Ελλάδας

Διαβάστε περισσότερα

ΤΡΑΠΕΖΙΚΗ ΧΡΗΜΑΤΟΔΟΤΗΣΗ ΓΙΑ ΤΟΝ ΤΟΥΡΙΣΜΟ

ΤΡΑΠΕΖΙΚΗ ΧΡΗΜΑΤΟΔΟΤΗΣΗ ΓΙΑ ΤΟΝ ΤΟΥΡΙΣΜΟ ΤΡΑΠΕΖΙΚΗ ΧΡΗΜΑΤΟΔΟΤΗΣΗ ΓΙΑ ΤΟΝ ΤΟΥΡΙΣΜΟ Πρόταση για ρύθμιση δανείων ξενοδοχειακών επιχειρήσεων 1. Ελληνική Οικονομία και Τουρισμός Ο τουρισμός είναι σημαντικός τομέας για την ελληνική οικονομία από απόψεως

Διαβάστε περισσότερα

Διεθνής Οικονομική. Paul Krugman Maurice Obsfeld

Διεθνής Οικονομική. Paul Krugman Maurice Obsfeld Paul Krugman Maurice Obsfeld Διεθνής Οικονομική Κεφάλαιο 21 Η Διεθνής Αγορά Κεφαλαίου και τα κέρδη από το Εμπόριο Διεθνής Τραπεζική Λειτουργία και Διεθνής Κεφαλαιαγορά Φιλίππου Ευαγγελία Α.Μ. 1207 Μ069

Διαβάστε περισσότερα

ΤΟ ΙΣΟΖΥΓΙΟ ΠΛΗΡΩΜΩΝ

ΤΟ ΙΣΟΖΥΓΙΟ ΠΛΗΡΩΜΩΝ ΤΟ ΙΣΟΖΥΓΙΟ ΠΛΗΡΩΜΩΝ Oι συναλλαγές μιας χώρας με τον υπόλοιπο κόσμο, συμπεριλαμβανομένων τόσο των εμπορικών όσο και των χρηματοοικονομικών ροών, καταγράφονται στο ισοζύγιο διεθνών πληρωμών. Oι συναλλαγές

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΡΙΛΗΨΗ. Ο Πληθωρισμός και οι κεντρικές τράπεζες. Ισμήνη Πάττα Περίληψη, 2 ου μισού του κεφ. 12 ΑΜ 1207/Μ:070

ΠΕΡΙΛΗΨΗ. Ο Πληθωρισμός και οι κεντρικές τράπεζες. Ισμήνη Πάττα Περίληψη, 2 ου μισού του κεφ. 12 ΑΜ 1207/Μ:070 ΠΕΡΙΛΗΨΗ (2 ου μέρους κεφαλαίου 12 ( από το 12.4. και μετά, του βιβλίου Οικονομική για Επιχειρησιακές Σπουδές, του D. Mc Aleese) Ο Πληθωρισμός και οι κεντρικές τράπεζες Βασικά Σημεία : *Κεντρικές Τράπεζες,

Διαβάστε περισσότερα

ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΣΤΑΤΙΣΤΙΚΗ ΑΡΧΗ

ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΣΤΑΤΙΣΤΙΚΗ ΑΡΧΗ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΣΤΑΤΙΣΤΙΚΗ ΑΡΧΗ Πειραιάς, Σεπτεμβρίου 20 ΔΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ ΕΡΕΥΝΑ ΕΡΓΑΤΙΚΟΥ ΔΥΝΑΜΙΚΟΥ: 20 Η Ελληνική Στατιστική Αρχή (ΕΛΣΤΑΤ) ανακοινώνει τον εποχικά προσαρμοσμένο δείκτη ανεργίας για τον Ιούνιο 20.

Διαβάστε περισσότερα

Αποτελέσματα Γ Τριμήνου 2014

Αποτελέσματα Γ Τριμήνου 2014 7 Νοεμβρίου Αποτελέσματα Γ Τριμήνου Αύξηση των οργανικών κερδών προ προβλέψεων κατά 8,0% το Γ τρίμηνο. Περαιτέρω μείωση των λειτουργικών δαπανών κατά 3,7% το Γ τρίμηνο και 11,4% σε συγκρίσιμη βάση το εννεάμηνο.

Διαβάστε περισσότερα

Έρευνα Εμπιστοσύνης του Καταναλωτή

Έρευνα Εμπιστοσύνης του Καταναλωτή ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΟ ΕΠΙΜΕΛΗΤΗΡΙΟ ΤΗΣ ΕΛΛΑΔΑΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΤΜΗΜΑ ΣΤΑΤΙΣΤΙΚΗΣ Έρευνα Εμπιστοσύνης του Καταναλωτή Τριμηνιαία Έρευνα Γ Τρίμηνο 2014 Αθήνα, Οκτώβριος 2014 2 Έρευνα Εμπιστοσύνης του

Διαβάστε περισσότερα

Οικονομικά Στοιχεία Γ Τριμήνου 2015

Οικονομικά Στοιχεία Γ Τριμήνου 2015 3 Νοεμβρίου Οικονομικά Στοιχεία Τριμήνου Αύξηση των κερδών προ προβλέψεων κατά 8,4% έναντι του Β τριμήνου σε 230εκ. Ανθεκτικότητα καθαρών εσόδων από τόκους (-1,8% στο τρίμηνο) παρά τους κεφαλαιακούς ελέγχους.

Διαβάστε περισσότερα

ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΟ ΔΕΛΤΙΟ. ΕΚΔΙΔΕΤΑΙ ΑΠΟ ΤΗΝ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ ΜΕΛΕΤΩΝ ΤΟΥ ΣΥΓΚΡΟΤΗΜΑΤΟΣ ΤΗΣ ΤΡΑΠΕΖΑΣ ΚΥΠΡΟΥ, ΤΕΥΧΟΣ αρ.

ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΟ ΔΕΛΤΙΟ. ΕΚΔΙΔΕΤΑΙ ΑΠΟ ΤΗΝ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ ΜΕΛΕΤΩΝ ΤΟΥ ΣΥΓΚΡΟΤΗΜΑΤΟΣ ΤΗΣ ΤΡΑΠΕΖΑΣ ΚΥΠΡΟΥ, ΤΕΥΧΟΣ αρ. ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΟ ΔΕΛΤΙΟ ΕΚΔΙΔΕΤΑΙ ΑΠΟ ΤΗΝ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ ΜΕΛΕΤΩΝ ΤΟΥ ΣΥΓΚΡΟΤΗΜΑΤΟΣ ΤΗΣ ΤΡΑΠΕΖΑΣ ΚΥΠΡΟΥ, ΤΕΥΧΟΣ αρ. 30, ΙΟΥΝΙΟΣ 2010 ΔΙΕΘΝΗΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ Σύμφωνα με την έκθεση του Διεθνούς Νομισματικού Ταμείου

Διαβάστε περισσότερα

ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΑ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ Περιόδου από 1 ης Ιανουαρίου 2011 έως 31 ης Μαρτίου 2011

ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΑ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ Περιόδου από 1 ης Ιανουαρίου 2011 έως 31 ης Μαρτίου 2011 ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΑ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ Περιόδου από 1 ης Ιανουαρίου 2011 έως 31 ης Μαρτίου 2011 «Η συνεχιζόμενη οικονομική ύφεση, η οποία πλήττει την Ελληνική κοινωνία έχει συρρικνώσει σημαντικά το σύνολο της δραστηριότητας

Διαβάστε περισσότερα

ΔΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ Αποτελέσματα Ομίλου ΕΤΕ: Γ Τρίμηνο 2015

ΔΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ Αποτελέσματα Ομίλου ΕΤΕ: Γ Τρίμηνο 2015 ΔΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ Αποτελέσματα Ομίλου ΕΤΕ: Γ Τρίμηνο 205 Δείκτης κύριων βασικών ιδίων κεφαλαίων CET σχεδόν αμετάβλητος σε τριμηνιαία βάση παρά την πίεση στα εγχώρια έσοδα λόγω της εκτεταμένης τραπεζικής αργίας

Διαβάστε περισσότερα

Αναδιαρθρώσεις Επιχειρηματικών Χαρτοφυλακίων. Γιώργος Βλάχος

Αναδιαρθρώσεις Επιχειρηματικών Χαρτοφυλακίων. Γιώργος Βλάχος Αναδιαρθρώσεις Επιχειρηματικών Χαρτοφυλακίων Γιώργος Βλάχος Οκτώβριος 15, 2015 Περιεχόμενα 01 Το Προβληματικό Οικονομικό Περιβάλλον 02 Οι Τράπεζες 03 Οι Επιχειρήσεις 04 Η Τράπεζα Πειραιώς 05 Τύποι Ρυθμίσεων

Διαβάστε περισσότερα

Επενδυτικές ευκαιρίες

Επενδυτικές ευκαιρίες Επενδυτικές ευκαιρίες Αναπτυξιακός Νόμος 3908/2011 1 Περιεχόμενα 1. Επενδυτικές Δραστηριότητες & Κίνητρα 2. Ποσοστά & Ζώνες ενίσχυσης 3. Βασικοί όροι και προϋποθέσεις 4. Κριτήρια Αξιολόγησης Σημείωση:

Διαβάστε περισσότερα

Αποτελέσματα Ομίλου Εθνικής Τράπεζας

Αποτελέσματα Ομίλου Εθνικής Τράπεζας Αποτελέσματα Ομίλου Εθνικής Τράπεζας A Εξάμηνο 2008 Αθήνα, 28 Αυγούστου 2008 σε εκατ. Α 6μηνο 2008 Α 6μηνο 2007 Δ Καθαρά κέρδη μετόχων ΕΤΕ * 835 724 +15% Καθαρά κέρδη από εγχώριες δραστηριότητες 510 478

Διαβάστε περισσότερα

Τριμηνιαίο Δελτίο Οικονομικής Συγκυρίας

Τριμηνιαίο Δελτίο Οικονομικής Συγκυρίας Τριμηνιαίο Δελτίο Οικονομικής Συγκυρίας για τον τομέα ΤΠΕ Α Τρίμηνο 1. ΔΕΙΚΤΗΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΟΥ ΚΛΙΜΑΤΟΣ ΤΟΜΕΑ ΤΠΕ 2. ΔΕΙΚΤΗΣ ΕΠΙΧΕΙΡΗΜΑΤΙΚΩΝ ΠΡΟΣΔΟΚΙΩΝ ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ ΤΠΕ 3. ΔΕΙΚΤΗΣ ΕΠΙΧΕΙΡΗΜΑΤΙΚΩΝ ΠΡΟΣΔΟΚΙΩΝ ΛΙΑΝΙΚΟΥ

Διαβάστε περισσότερα

Ειδικό Παράρτημα Α. Χρηματοοικονομικοί δείκτες: Ανάλυση κατά κλάδο και τομέα

Ειδικό Παράρτημα Α. Χρηματοοικονομικοί δείκτες: Ανάλυση κατά κλάδο και τομέα Ειδικό Παράρτημα Α Χρηματοοικονομικοί δείκτες: Ανάλυση κατά κλάδο και τομέα 2013 Ετήσια έκθεση ελληνικού εμπορίου Α. Ανάλυση κατά κλάδο και τομέα Στο παράρτημα αυτό παρουσιάζεται ξεχωριστά για κάθε κλάδο

Διαβάστε περισσότερα

ΣΟΙΧΕΙΑ ΓΕΝΙΚΗ ΚΤΒΕΡΝΗΗ ΜΗΝΙΑΙΟ ΔΕΛΣΙΟ ΙΑΝΟΤΑΡΙΟ 2013

ΣΟΙΧΕΙΑ ΓΕΝΙΚΗ ΚΤΒΕΡΝΗΗ ΜΗΝΙΑΙΟ ΔΕΛΣΙΟ ΙΑΝΟΤΑΡΙΟ 2013 ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΣΙΑ ΣΟΙΧΕΙΑ ΓΕΝΙΚΗ ΚΤΒΕΡΝΗΗ ΜΗΝΙΑΙΟ ΔΕΛΣΙΟ ΙΑΝΟΤΑΡΙΟ 2013 ΤΠΟΤΡΓΕΙΟ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ ΓΕΝΙΚΟ ΛΟΓΙΣΗΡΙΟ ΣΟΤ ΚΡΑΣΟΤ Αθήνα, Φεβρουάριος 2013 www.minfin.gr ΠΙΝΑΚΑΣ 1. ΜΗΝΙΑΙΑ TAMEIAKA ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

1. ΑΝΟΙΚΤΗ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ ΣΤΗ ΜΑΚΡΟΧΡΟΝΙΑ ΠΕΡΙΟΔΟ

1. ΑΝΟΙΚΤΗ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ ΣΤΗ ΜΑΚΡΟΧΡΟΝΙΑ ΠΕΡΙΟΔΟ 1. ΑΝΟΙΚΤΗ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ ΣΤΗ ΜΑΚΡΟΧΡΟΝΙΑ ΠΕΡΙΟΔΟ Το διάγραμμα κυκλικής ροής της οικονομίας (κεφ. 3, σελ. 100 Mankiw) Εισόδημα Υ Ιδιωτική αποταμίευση S Αγορά συντελεστών Αγορά χρήματος Πληρωμές συντελεστών

Διαβάστε περισσότερα

10 Δεκεμβρίου 2009. Πανεπιστήμιο Κύπρου

10 Δεκεμβρίου 2009. Πανεπιστήμιο Κύπρου Η οικονομική κρίση και το μέλλον της Κυπριακής οικονομίας 10 Δεκεμβρίου 2009 Πανεπιστήμιο Κύπρου Δημόσια Οικονομικά 2009 Έσοδα 2009 2008 2009 2009 εκ. εκ. 2008 εκ. 2008 (%) ΤΕΠ 1.460,0 1.718,5 258,5 15,0

Διαβάστε περισσότερα

Εισαγωγή στη Διεθνή Μακροοικονομική.! Καθ. ΓΙΩΡΓΟΣ ΑΛΟΓΟΣΚΟΥΦΗΣ Οικονομικό Πανεπιστήμιο Αθηνών

Εισαγωγή στη Διεθνή Μακροοικονομική.! Καθ. ΓΙΩΡΓΟΣ ΑΛΟΓΟΣΚΟΥΦΗΣ Οικονομικό Πανεπιστήμιο Αθηνών Εισαγωγή στη Διεθνή Μακροοικονομική! Καθ. ΓΙΩΡΓΟΣ ΑΛΟΓΟΣΚΟΥΦΗΣ Οικονομικό Πανεπιστήμιο Αθηνών Αντικείμενο Διεθνούς Μακροοικονομικής Η διεθνής μακροοικονομική ασχολείται με το προσδιορισμό των βασικών μακροοικονομικών

Διαβάστε περισσότερα

και Πολιτική Απασχόλησης

και Πολιτική Απασχόλησης Αγορά Εργασίας και Πολιτική Απασχόλησης Μαρίνα Ρήγου Παπαμηνά Παρατηρητήριο Αγοράς Εργασίας, Τμήμα Εργασίας, ΥΕΠΚΑ Οργανόγραμμα Τμήματος Τμήμα Εργασίας Υπηρεσία Αλλοδαπών Συντονισμός ΔΥΑ, Μηχανογραφική

Διαβάστε περισσότερα

Ενημερωτικό δελτίο 1 ΓΙΑΤΙ ΧΡΕΙΑΖΕΤΑΙ Η ΕΕ ΕΝΑ ΕΠΕΝΔΥΤΙΚΟ ΣΧΕΔΙΟ;

Ενημερωτικό δελτίο 1 ΓΙΑΤΙ ΧΡΕΙΑΖΕΤΑΙ Η ΕΕ ΕΝΑ ΕΠΕΝΔΥΤΙΚΟ ΣΧΕΔΙΟ; Ενημερωτικό δελτίο 1 ΓΙΑΤΙ ΧΡΕΙΑΖΕΤΑΙ Η ΕΕ ΕΝΑ ΕΠΕΝΔΥΤΙΚΟ ΣΧΕΔΙΟ; Από την έναρξη της παγκόσμιας οικονομικής και χρηματοπιστωτικής κρίσης, η ΕΕ βρίσκεται αντιμέτωπη με χαμηλά επίπεδα επενδύσεων. Απαιτούνται

Διαβάστε περισσότερα

ΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ. Αθήνα, 20 εκεµβρίου 2012. Θέµα: Ισοζύγιο Πληρωµών: Οκτώβριος 2012. Ισοζύγιο Τρεχουσών Συναλλαγών

ΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ. Αθήνα, 20 εκεµβρίου 2012. Θέµα: Ισοζύγιο Πληρωµών: Οκτώβριος 2012. Ισοζύγιο Τρεχουσών Συναλλαγών ΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ Αθήνα, 20 εκεµβρίου 2012 Θέµα: Ισοζύγιο Πληρωµών: Οκτώβριος 2012 Ισοζύγιο Τρεχουσών Συναλλαγών Τον Οκτώβριο του 2012 το ισοζύγιο τρεχουσών συναλλαγών παρουσίασε έλλειµµα το οποίο διαµορφώθηκε

Διαβάστε περισσότερα

2 Χρόνια Διακυβέρνηση ΠΑΣΟΚ Τα επιτεύγματα της πολιτικής του. Χρήστος Σταϊκούρας Βουλευτής Φθιώτιδας Ν.Δ. Αν. Υπεύθυνος Τομέα Οικονομίας

2 Χρόνια Διακυβέρνηση ΠΑΣΟΚ Τα επιτεύγματα της πολιτικής του. Χρήστος Σταϊκούρας Βουλευτής Φθιώτιδας Ν.Δ. Αν. Υπεύθυνος Τομέα Οικονομίας 2 Χρόνια Διακυβέρνηση ΠΑΣΟΚ Τα επιτεύγματα της πολιτικής του Χρήστος Σταϊκούρας Βουλευτής Φθιώτιδας Ν.Δ. Αν. Υπεύθυνος Τομέα Οικονομίας Βασικά Μεγέθη της Οικονομίας Η ύφεση βάθυνε Η χώρα έχει εισέλθει

Διαβάστε περισσότερα

Tεύχος 127 4 Ιουνίου 2015

Tεύχος 127 4 Ιουνίου 2015 ISSN:2241 4878 Tεύχος 127 4 Ιουνίου 2015 Στυλιανός Γ. Γώγος Οικονομικός Αναλυτής sgogos@eurobank.gr Όλγα Κοσμά Οικονομικός Αναλυτής okosma@eurobank.gr Αρκαδία Κωνσταντoπούλου Βοηθός Ερευνητικής Ομάδας

Διαβάστε περισσότερα

2 Η απασχόληση στο εμπόριο: Διάρθρωση και εξελίξεις

2 Η απασχόληση στο εμπόριο: Διάρθρωση και εξελίξεις 2 Η απασχόληση στο εμπόριο: Διάρθρωση και εξελίξεις 2.1. Εισαγωγικές παρατηρήσεις Στο Μέρος αυτό αποτυπώνονται οι εξελίξεις στη διάρθρωση και στα βασικά χαρακτηριστικά της απασχόλησης στο εμπόριο σε σχέση

Διαβάστε περισσότερα

Τριμηνιαία Έκθεση για την Ελληνική Οικονομία Τεύχος 1/03

Τριμηνιαία Έκθεση για την Ελληνική Οικονομία Τεύχος 1/03 Ίδρυμα Οικονομικών & Βιομηχανικών Ερευνών Η Ελληνική Οικονομία 1/03 Τριιμηνιιαίία Έκθεση Αρ.. Τεύχους 36,, ΙΙούνι ιος 2003 ΕΠΙΣΚΟΠΗΣΗ--ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑΤΑ ΑΑσσθθεεννεεί ίίςς εεννδδεεί ίίξξεει ιιςς ββεελλττί ίίωσσηηςς

Διαβάστε περισσότερα

ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΟ ΕΠΙΜΕΛΗΤΗΡΙΟ ΤΗΣ ΕΛΛΑΔΑΣ Μητροπόλεως 12-14, 10563, Αθήνα. Τηλ.: 210 5202250-60-70, Fax: 2105229167, e-mail: oee@oe-e.

ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΟ ΕΠΙΜΕΛΗΤΗΡΙΟ ΤΗΣ ΕΛΛΑΔΑΣ Μητροπόλεως 12-14, 10563, Αθήνα. Τηλ.: 210 5202250-60-70, Fax: 2105229167, e-mail: oee@oe-e. ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΟ ΕΠΙΜΕΛΗΤΗΡΙΟ ΤΗΣ ΕΛΛΑΔΑΣ Μητροπόλεως 12-14, 10563, Αθήνα. Τηλ.: 210 5202250-60-70, Fax: 2105229167, e-mail: oee@oe-e.gr Εισήγηση του Προέδρου του Οικονομικού Επιμελητηρίου

Διαβάστε περισσότερα

Η ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΗ ΚΑΙ ΤΑ ΜΕΣΑ ΤΗΣ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΚΗΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗΣ

Η ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΗ ΚΑΙ ΤΑ ΜΕΣΑ ΤΗΣ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΚΗΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗΣ Η ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΗ ΚΑΙ ΤΑ ΜΕΣΑ ΤΗΣ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΚΗΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗΣ Ι. ΤΑ ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΑ ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΗΣ ΤΙ ΕΙΝΑΙ Η ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΗ ΤΗΣ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΚΗΣ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ; Η πορεία που πρέπει να ακολουθηθεί για την πραγματοποίηση των αντικειμενικών

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΤΕΙΝΟΜΕΝΕΣ ΛΥΣΕΙΣ

ΠΡΟΤΕΙΝΟΜΕΝΕΣ ΛΥΣΕΙΣ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙ ΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΝΩΤΕΡΗΣ ΚΑΙ ΑΝΩΤΑΤΗΣ ΕΚΠΑΙ ΕΥΣΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΠΑΓΚΥΠΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 2011 Μάθημα: ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ Ημερομηνία και ώρα εξέτασης: ευτέρα, 6 Ιουνίου 2011

Διαβάστε περισσότερα

Tεύχος 122 30 Απριλίου 2015

Tεύχος 122 30 Απριλίου 2015 ISSN:2241 4878 Tεύχος 122 30 Απριλίου 2015 Στυλιανός Γ. Γώγος Οικονομικός Αναλυτής sgogos@eurobank.gr Όλγα Κοσμά Οικονομικός Αναλυτής okosma@eurobank.gr Αρκαδία Κωνσταντoπούλου Βοηθός Ερευνητικής Ομάδας

Διαβάστε περισσότερα

Δομή του δημοσίου χρέους στην Ελλάδα Σύνθεση και διάρκεια λήξης

Δομή του δημοσίου χρέους στην Ελλάδα Σύνθεση και διάρκεια λήξης Δομή του δημοσίου χρέους στην Ελλάδα Σύνθεση και διάρκεια λήξης Στην Ελλάδα η μη ρεαλιστική πρόβλεψη του ταμειακού ελλείμματος κατά το έτος 2009, εξαιτίας της υπερεκτίμησης των εσόδων και της αύξησης των

Διαβάστε περισσότερα

(Πολιτική. Οικονομία ΙΙ) Τμήμα ΜΙΘΕ. Καθηγητής Σπύρος Βλιάμος. Αρχές Οικονομικής ΙΙ. 14/6/2011Εαρινό Εξάμηνο 2010-2011. (Πολιτική Οικονομία ΙΙ) 1

(Πολιτική. Οικονομία ΙΙ) Τμήμα ΜΙΘΕ. Καθηγητής Σπύρος Βλιάμος. Αρχές Οικονομικής ΙΙ. 14/6/2011Εαρινό Εξάμηνο 2010-2011. (Πολιτική Οικονομία ΙΙ) 1 Αρχές Οικονομικής ΙΙ (Πολιτική Οικονομία ΙΙ) Καθηγητής Σπύρος Βλιάμος Τμήμα ΜΙΘΕ Καθηγητής Σπύρος Βλιάμος 2010-2011 Αρχές Οικονομικής ΙΙ (Πολιτική Οικονομία ΙΙ) 1 Θεματικές Ενότητες Επισκόπηση της Μακροοικονομικής-Τα

Διαβάστε περισσότερα

ΔΟΜΗ ΑΠΑΝΤΗΣΗΣ ΕΙΣΑΓΩΓΗ:

ΔΟΜΗ ΑΠΑΝΤΗΣΗΣ ΕΙΣΑΓΩΓΗ: Θέματα Εθνικής Σχολής Δημόσιας Διοίκησης και Αυτοδιοίκησης 24 ος Διαγωνισμός Εξεταζόμενο μάθημα: Μικροοικονομική Μακροοικονομική και Δημόσια Οικονομική Θέμα 3ο (κληρώθηκε) α) Ποια μέσα διαθέτει η Ευρωπαϊκή

Διαβάστε περισσότερα

Κεφάλαιο 21: Αντιμετωπίζοντας τις συναλλαγματικές ισοτιμίες

Κεφάλαιο 21: Αντιμετωπίζοντας τις συναλλαγματικές ισοτιμίες Μυρτώ - Σμαρώ Γιαλαμά Α.Μ.: 1207 Μ 075 Διεθνής Πολιτική Οικονομία Μάθημα: Γεωπολιτική των Κεφαλαιαγορών Κεφάλαιο 21: Αντιμετωπίζοντας τις συναλλαγματικές ισοτιμίες 1. Τι είναι η παγκόσμια αγορά συναλλάγματος;

Διαβάστε περισσότερα

Ρ. Χάουσμαν: Η λύση βρίσκεται στις εξαγωγές Κέρδος online 10/6/2011 15:26 http://www.kerdos.gr/default.aspx?id=1511781&nt=103 Περισσότερα προβλήματα θα δημιουργούσε παρά θα επέλυε τυχόν έξοδος της Ελλάδας

Διαβάστε περισσότερα

ICAP: ΕΞΕΛΙΞΗ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ ΜΕΓΕΘΩΝ 4.462 ΕΛΛΗΝΙΚΩΝ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ

ICAP: ΕΞΕΛΙΞΗ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ ΜΕΓΕΘΩΝ 4.462 ΕΛΛΗΝΙΚΩΝ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ Πειραιάς, 17 Ιουλίου 2013 (Πηγή: Icap) ICAP: ΕΞΕΛΙΞΗ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ ΜΕΓΕΘΩΝ 4.462 ΕΛΛΗΝΙΚΩΝ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ Η ελληνική οικονομία εξακολούθησε να λειτουργεί υπό καθεστώς βαθειάς ύφεσης και το 2012, η έκταση της

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΝΤΡΙΚΗ ΤΡΑΠΕΖΑ ΤΗΣ ΚΥΠΡΟΥ

ΚΕΝΤΡΙΚΗ ΤΡΑΠΕΖΑ ΤΗΣ ΚΥΠΡΟΥ ΚΕΝΤΡΙΚΗ ΤΡΑΠΕΖΑ ΤΗΣ ΚΥΠΡΟΥ ΕΥΡΩΣΥΣΤΗΜΑ 11 Αυγούστου 211 Έρευνα Τραπεζικών Χορηγήσεων Σύγκριση συγκεντρωτικών αποτελεσμάτων για την Κύπρο και τη ζώνη του ευρώ ΙΟΥΛΙΟΣ 211 Η Έρευνα Τραπεζικών Χορηγήσεων

Διαβάστε περισσότερα

Αποταμίευση, Επένδυση και το Χρηματοπιστωτικό σύστημα

Αποταμίευση, Επένδυση και το Χρηματοπιστωτικό σύστημα Αποταμίευση, Επένδυση και το Χρηματοπιστωτικό σύστημα Κεφάλαιο 25 Εισαγωγή στην Μακροοικονομική Τμήμα Λογιστικής και Χρηματοοικονομικής Πανεπιστήμιο Μακεδονίας Το χρηματοπιστωτικό σύστημα Το χρηματοπιστωτικό

Διαβάστε περισσότερα

100 ημέρες. Συγκρότημα Τράπεζας Κύπρου. Ανασκόπηση μεταβατικής περιόδου 01 Ιουνίου 10 Σεπτεμβρίου 2013

100 ημέρες. Συγκρότημα Τράπεζας Κύπρου. Ανασκόπηση μεταβατικής περιόδου 01 Ιουνίου 10 Σεπτεμβρίου 2013 Συγκρότημα Τράπεζας Κύπρου 100 ημέρες Ανασκόπηση μεταβατικής περιόδου 01 Ιουνίου 10 Σεπτεμβρίου 2013 Σταθεροποίηση, Αναδιάρθρωση και Απορρόφηση πρώην Λαϊκής, Γενική Συνέλευση Μετόχων για εκλογή νέου Διοικητικού

Διαβάστε περισσότερα

Ο Μ Ι Λ Ο Σ A T E b a n k - ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ 9ΜΗΝΟΥ 2009

Ο Μ Ι Λ Ο Σ A T E b a n k - ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ 9ΜΗΝΟΥ 2009 Ο Μ Ι Λ Ο Σ A T E b a n k - ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ 9ΜΗΝΟΥ 2009 Καθαρά Κέρδη Ομίλου: 82,4 εκ. (-1,6%, σε επαναλαμβανόμενη βάση +6,4%), Τράπεζας: 96,3 εκ. (+46,7%), με περαιτέρω βελτίωση της προ προβλέψεων οργανικής

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΕΘΝΗ ΤΡΑΠΕΖΙΚΑ ΘΕΜΑΤΑ

ΔΙΕΘΝΗ ΤΡΑΠΕΖΙΚΑ ΘΕΜΑΤΑ Ενότητα 6: Διαχείριση Διεθνούς Δραστηριότητας Τραπεζών Μιχαλόπουλος Γεώργιος Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό υπόκειται σε άδειες χρήσης Creative Commons. Για εκπαιδευτικό υλικό, όπως εικόνες,

Διαβάστε περισσότερα

Η ΧΡΗΜΑΤΟΠIΣΤΩΤΙΚΗ ΚΡΙΣΗ ΚΑΙ ΟΙ ΠΡΟΟΠTΙΚΕΣ ΤΟΥ REAL ESTATE. του ΙΩΑΝΝΗ Α. ΜΟΥΡΜΟΥΡΑ Καθηγητή Πανεπιστημίου Μακεδονίας, Προέδρου ΣΟΕ

Η ΧΡΗΜΑΤΟΠIΣΤΩΤΙΚΗ ΚΡΙΣΗ ΚΑΙ ΟΙ ΠΡΟΟΠTΙΚΕΣ ΤΟΥ REAL ESTATE. του ΙΩΑΝΝΗ Α. ΜΟΥΡΜΟΥΡΑ Καθηγητή Πανεπιστημίου Μακεδονίας, Προέδρου ΣΟΕ Η ΧΡΗΜΑΤΟΠIΣΤΩΤΙΚΗ ΚΡΙΣΗ ΚΑΙ ΟΙ ΠΡΟΟΠTΙΚΕΣ ΤΟΥ REAL ESTATE του ΙΩΑΝΝΗ Α. ΜΟΥΡΜΟΥΡΑ Καθηγητή Πανεπιστημίου Μακεδονίας, Προέδρου ΣΟΕ ΕΙΣΑΓΩΓΗ 1. Έχουν ήδη περάσει δύο χρόνια από την έναρξη της παγκόσμιας

Διαβάστε περισσότερα

Τεύχος 139 2 Οκτωβρίου 2015. Βελτίωση του δείκτη οικονομικού κλίματος το Σεπτέμβριο. Κρίσιμος ο ρόλος των προσδοκιών για την πορεία της οικονομίας.

Τεύχος 139 2 Οκτωβρίου 2015. Βελτίωση του δείκτη οικονομικού κλίματος το Σεπτέμβριο. Κρίσιμος ο ρόλος των προσδοκιών για την πορεία της οικονομίας. ISSN:2241 4878 Τεύχος 139 2 Οκτωβρίου 2015 Στυλιανός Γ. Γώγος Οικονομικός Αναλυτής sgogos@eurobank.gr Όλγα Κοσμά Οικονομικός Αναλυτής okosma@eurobank.gr Αρκαδία Κωνσταντoπούλου Βοηθός Ερευνητικής Ομάδας

Διαβάστε περισσότερα

Επιδράσεις εκροών ΑΞΕ στις χώρες προέλευσης 1

Επιδράσεις εκροών ΑΞΕ στις χώρες προέλευσης 1 Copyright 2014 Ελληνικό Ίδρυμα Ευρωπαϊκής & Εξωτερικής Πολιτικής (ΕΛΙΑΜΕΠ) Λεωφ. Βασιλ. Σοφίας 49, 106 76 Αθήνα Τηλ.: +30 210 7257 110 Fax: +30 210 7257 114 www.eliamep.gr eliamep@eliamep.gr ΠΑΡΑΤΗΡΗΤΗΡΙΟ

Διαβάστε περισσότερα

Τεύχος 142 30 Οκτωβρίου 2015

Τεύχος 142 30 Οκτωβρίου 2015 ISSN:2241 4878 Τεύχος 142 30 Οκτωβρίου 2015 Στυλιανός Γ. Γώγος Οικονομικός Αναλυτής sgogos@eurobank.gr Όλγα Κοσμά Οικονομικός Αναλυτής okosma@eurobank.gr Αρκαδία Κωνσταντoπούλου Βοηθός Ερευνητικής Ομάδας

Διαβάστε περισσότερα

Economics Weekly Alert

Economics Weekly Alert Economics Weekly Alert 29 Αυγούστου 2014 Καταθέσεις Δάνεια Τιμές Ακινήτων Σύμφωνα με τα στοιχεία που δημοσίευσε για δεύτερη φορά η Κεντρική Τράπεζα, το συνολικό ενεργητικό των επενδυτικών οργανισμών που

Διαβάστε περισσότερα

Α Ν Α Κ Ο Ι Ν Ω Σ Η. ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΣΤΑΤΙΣΤΙΚΗ ΑΡΧΗ Πειραιάς, 18 Νοεμβρίου 2011

Α Ν Α Κ Ο Ι Ν Ω Σ Η. ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΣΤΑΤΙΣΤΙΚΗ ΑΡΧΗ Πειραιάς, 18 Νοεμβρίου 2011 ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΣΤΑΤΙΣΤΙΚΗ ΑΡΧΗ Πειραιάς, 18 Νοεμβρίου 2011 Α Ν Α Κ Ο Ι Ν Ω Σ Η Εξ αφορμής των παρατηρήσεων που περιέχονται στο Εβδομαδιαίο Δελτίο Οικονομικών Εξελίξεων της Διεύθυνσης Οικονομικών

Διαβάστε περισσότερα

Προτάσεις πολιτικής για τη διαχείριση προβληµατικών χαρτοφυλακίων δανείων

Προτάσεις πολιτικής για τη διαχείριση προβληµατικών χαρτοφυλακίων δανείων Προτάσεις πολιτικής για τη διαχείριση προβληµατικών χαρτοφυλακίων δανείων Κερασίνα Ραυτοπούλου Σύµβουλος Αντιπροέδρου της Κυβέρνησης στον Χρηµατοπιστωτικό Τοµέα 1 Εισαγωγή Στην Ελλάδα η οικονοµική κρίση

Διαβάστε περισσότερα

1. Τι γνωρίζετε για το θεσμό της ιδιωτικής ασφάλισης στη χώρα μας; Τι γνωρίζετε παγκοσμίως;

1. Τι γνωρίζετε για το θεσμό της ιδιωτικής ασφάλισης στη χώρα μας; Τι γνωρίζετε παγκοσμίως; 1. Τι γνωρίζετε για το θεσμό της ιδιωτικής ασφάλισης στη χώρα μας; Τι γνωρίζετε παγκοσμίως; Η ιδιωτική ασφάλιση βρίσκεται μπροστά σε μια νέα πραγματικότητα, διεκδικώντας ισχυρότερη θέση στο χρηματοπιστωτικό

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΓΚΡΙΤΙΚΗ ΑΝΑΛΥΣΗ ΜΟΝΤΕΛΩΝ ΚΑΠΙΤΑΛΙΣΜΟΥ. Θεωρία των Μοντέλων Καπιταλισμού

ΣΥΓΚΡΙΤΙΚΗ ΑΝΑΛΥΣΗ ΜΟΝΤΕΛΩΝ ΚΑΠΙΤΑΛΙΣΜΟΥ. Θεωρία των Μοντέλων Καπιταλισμού ΣΥΓΚΡΙΤΙΚΗ ΑΝΑΛΥΣΗ ΜΟΝΤΕΛΩΝ ΚΑΠΙΤΑΛΙΣΜΟΥ Θεωρία των Μοντέλων Καπιταλισμού Θεωρία των Μοντέλων Καπιταλισμού: Θεωρητικό πλαίσιο για την κατανόηση των κοινών θεσμικών χαρακτηριστικών, αλλά και των θεσμικών

Διαβάστε περισσότερα

ΔΗΜΟΣΙΟΝΟΜΙΚΑ ΜΕΓΕΘΗ ΓΙΑ ΤΗΝ ΠΕΡΙΟΔΟ 2008-2013

ΔΗΜΟΣΙΟΝΟΜΙΚΑ ΜΕΓΕΘΗ ΓΙΑ ΤΗΝ ΠΕΡΙΟΔΟ 2008-2013 NUNTIUS ΧΡΗΜΑΤΙΣΤΗΡΙΑΚΗ ΑΕΠΕΥ ΤΜΗΜΑ ΜΕΛΕΤΩΝ ΚΑΙ ΑΝΑΛΥΣΕΩΝ ΤΗΛ: 210-3350599 ΦΑΞ: 210-3254846 E-MAIL: nunt12@otenet.gr WEBSITE: www.nuntius.gr Αθήνα, 31/03/2010 ΔΗΜΟΣΙΟΝΟΜΙΚΑ ΜΕΓΕΘΗ ΓΙΑ ΤΗΝ ΠΕΡΙΟΔΟ 2008-2013

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΣΧΕ ΙΟ ΚΕΦΑΛΑΙΟ 4 ΗΜΟΣΙΟ ΧΡΕΟΣ

ΠΡΟΣΧΕ ΙΟ ΚΕΦΑΛΑΙΟ 4 ΗΜΟΣΙΟ ΧΡΕΟΣ ΗΜΟΣΙΟ ΧΡΕΟΣ Η επιβράδυνση του ρυθµού ανάπτυξης της παγκόσµιας οικονοµίας επηρεάζει άµεσα και τις χρηµαταγορές, οι οποίες χαρακτηρίζονται από έντονη µεταβλητότητα παρά τα αυστηρά δη- µοσιονοµικά µέτρα

Διαβάστε περισσότερα

Κείμενο Πολιτικής. S.U.C.C.E.S.S. S.T.O.R.Y.: Μια διαφορετική ανάγνωση

Κείμενο Πολιτικής. S.U.C.C.E.S.S. S.T.O.R.Y.: Μια διαφορετική ανάγνωση No 20_Φεβρουάριος 2014 Κείμενο Πολιτικής S.U.C.C.E.S.S. S.T.O.R.Y.: Μια διαφορετική ανάγνωση Μεταδιδακτορικός Ερευνητής του Παρατηρητηρίου για την Κρίση, ΕΛΙΑΜΕΠ Copyright 2014 Ελληνικό Ίδρυμα Ευρωπαϊκής

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΤΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ & ΠΟΛΙΤΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ

ΠΑΝΤΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ & ΠΟΛΙΤΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΠΑΝΤΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ & ΠΟΛΙΤΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ Τµήµα Διεθνών & Ευρωπαϊκών Σπουδών (ΔΕΣ) Μεταπτυχιακό Πρόγραµµα Ειδίκευσης στις Διεθνείς και Ευρωπαϊκές Σπουδές Εργασία στο µάθηµα «Γεωπολιτική των

Διαβάστε περισσότερα