Η άποψη του ADOLF MEYER για την ταξινόµηση των Ψυχικών Παθήσεων

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "Η άποψη του ADOLF MEYER για την ταξινόµηση των Ψυχικών Παθήσεων"

Transcript

1 1 Η άποψη του ADOLF MEYER για την ταξινόµηση των Ψυχικών Παθήσεων ρ Αντωνάτος Σπύρος - Ψυχίατρος ΕΙΣΑΓΩΓΗ Ο Adolf Meyer ( ) γεννήθηκε κοντά στη Ζυρίχη όπου και σπούδασε Ιατρική στο Πανεπιστήµιό της. Ανάµεσα σε άλλους είχε καθηγητή και το διάσηµο τότε νευροπαθολόγο και κλινικό August Forel. Αρχικά στράφηκε στη νευρολογία, ισχυριζόµενος ότι η ψυχιατρική θα απαιτούσε πολύ µεγαλύτερη ικανότητα για επικοινωνία µέσω του λόγου από όση θα διέθετα. Παρόλα αυτά πάντοτε στριφογύριζε στις ιδέες της και συναναστρεφόταν διάσηµους ψυχολόγους (τέλη 19 ου αιώνα). Εγκαταστάθηκε στο Σικάγο των ΗΠΑ και προσπάθησε να σταδιοδροµήσει ως νευρολόγος. Το µάλλον ατυχές γεγονός της ασθένειας της µητέρας του από µελαγχολία και η αυτοενοχοποίησή του για το παραλήρηµα φτώχειας που εκείνη ανέπτυξε, προετοίµασαν το έδαφος για τις επακόλουθες απόψεις του σχετικά µε την πολυπαραγοντική αιτιολογία της ψυχικής νόσου. Αφενός η νοσηλεία της µητέρας του µε δική του προτροπή στο νοσοκοµείο Burghölzli, αφετέρου η προσφορά της θέσης του παθολόγου για 3000 ασθενείς στο Illinois Eastern Asylum, τον έφεραν σε επαφή µε τις συνθήκες νοσηλείας καθώς και την ψυχιατρική φροντίδα και περίθαλψη. Γράφει σε µια έκθεση που αποστέλλει στον κυβερνήτη της πολιτείας Illinois: Το ιδεώδες άσυλο ή νοσοκοµείο για τους φρενοβλαβείς θα όφειλε να εφοδιάζει τους ασθενείς µε τα περισσότερα από τα πλεονεκτήµατα του σπιτιού [ ] Οι φύλακες θα έπρεπε να είναι νοσοκόµοι και όχι επιστάτες, θα έπρεπε να ζουν όπως οι ασθενείς, να τρώγουν το ίδιο φαγητό[ ] και να µοιράζονται την αναψυχή και τις διασκεδάσεις µε τους ασθενείς µε όσο το δυνατό λιγότερη αυταρχικότητα. Οτιδήποτε υπαινίσσεται συνθήκες κράτησης σε φυλακή θα πρέπει αυστηρά να αποφεύγεται. (Meyer, 1895) Πιο κάτω στην ίδια αναφορά σχολίαζε πως ενώ ο γιατρός στη Γερµανία καθώς και σε άλλες χώρες έχει την υψηλότερη και ευρύτερη εκπαίδευση, εµείς εδώ διαθέτουµε την ικανότητα ενός µέσου επιχειρηµατία. Περισσότερο από οποιονδήποτε άλλο γιατρό ο φρενολόγος (αναφερόταν ως alienist τότε) πρέπει να διαθέτει µια ευρεία εκπαίδευση. Ξεκίνησε λοιπόν να θεραπεύει µέσα από την εκπαίδευση του προσωπικού σε θέµατα που ο ίδιος γνώριζε πολύ καλά, δηλαδή, νευροανατοµία, νευροπαθολογία και νευρολογία, ενώ στην πορεία πρόσθεσε και διαλέξεις πάνω στις ψυχώσεις. Υποστήριζε πως: Πρόκειται να µελετάµε ασθενείς. Εκείνοι από εµάς που διαθέτουν το ταλέντο της παρατήρησης θα προτιµώνται σε σχέση µε όσους έχουν ίσως καλή µνήµη της

2 βιβλιογραφίας Ο παρατηρητής που µπορεί να υποτάσσει τη µόρφωσή του από τα βιβλία καθώς και την ευφυΐα του θα έχει τις καλύτερες ευκαιρίες για κλινική εργασία. Καθώς συνέχισε να ασχολείται και να εµβαθύνει στα ψυχιατρικά προβλήµατα, σταδιακά απογοητεύτηκε µε την έµφαση που δινόταν τότε στον Emil Kraepelin ( ) και άλλους συγγραφείς σχετικά µε την κληρονοµικότητα και την ιδιοσυστασία ως τις κύριες αιτίες των ψυχικών παθήσεων άρχισε λοιπόν να σκέφτεται για τις επιδράσεις του περιβάλλοντος. Πολλαπλοί βιολογικοί, ψυχολογικοί και κοινωνικοί παράγοντες συµβάλλουν στην ανάπτυξη και εξέλιξη του ατόµου και καθορίζουν το καθεστώς της ψυχικής υγείας ή νόσου. Τονίζοντας τους ψυχοκοινωνικούς, όπως και τους βιολογικούς παράγοντες ο Meyer καθιέρωσε την ψυχοβιολογική σχολή της ψυχιατρικής. Οι ιδέες του δεν απείχαν και πολύ από την ψυχανάλυση και την ψυχοσωµατική ιατρική, αλλά µετά τον εύτερο Παγκόσµιο Πόλεµο το ενδιαφέρον των Βορειοαµερικανών για την ψυχοδυναµική ψυχιατρική αυξήθηκε σε τέτοιο βαθµό και οι βιολογικοί συντελεστές της ψυχικής νόσου δεν είχαν πλέον µεγάλη απήχηση. Ανατρέχοντας αργότερα στη συγκεκριµένη περίοδο αµφισβήτησης, έγραφε πως: Εγώ προσωπικά ήµουν ευαισθητοποιηµένος αναφορικά µε το συνδυασµό και τη διαφοροποίηση µιας πιθανής κληρονοµικότητας και ιδιοσυγκρασιακών παραγόντων µε σαφείς ψυχογενείς παράγοντες, από την περίπτωση προσβολής της µητέρας µου από κατάθλιψη λίγο µετά τη µετανάστευσή µου. (Meyer, 1933) Αν και διείδε την αξία των διαγνωστικών κατηγοριών που εισήγαγε ο Κraepelin για τις ψυχικές παθήσεις, αγωνίστηκε κατά της αλόγιστης χρήσης τους από άλλους. Εξέφρασε αυτή του τη θέση ως εξής: Η προκατάληψη σχετικά µε την αξία της διάγνωσης µιας νόσου είναι ότι µόλις η νόσος παρουσιάζεται βάζει τους γιατρούς στη θέση να επιλύουν τις απορίες σχετικά µε το περιστατικό όχι µε βάση τα γεγονότα που παρουσιάζονται από αυτή[ ] αλλά µε ένα σύστηµα κανόνων. (Meyer, 1906) ηµοσίευσε άρθρα πάνω στη νευροπαθολογία και την κλινική ψυχιατρική. Εκπαίδευσε νέους ψυχιάτρους και αναδείχθηκε σε καθηγητή της Ψυχοπαθολογίας στην Ιατρική Σχολή του Cornell University στη Νέα Υόρκη. Στη συνέχεια, στα 1908, ανέλαβε διευθυντής της έδρας Ψυχιατρικής στο Πανεπιστήµιο John Hopkins στη Βαλτιµόρη, όπου και πάλι λειτούργησε µια νέα ψυχιατρική κλινική. Είχε την ενεργή συµπαράσταση σε αυτή του την προσπάθεια µερικών από τους πιο διάσηµους Ευρωπαίους ψυχιάτρους του καιρού του, όπως ο Osler και ο Bleuler. Από τη συγκεκριµένη θέση επηρέασε πολύ και τη Βρετανική Ψυχιατρική, καθότι σηµαντικοί Άγγλοι γιατροί εκπαιδεύτηκαν κοντά του στη Βαλτιµόρη και µετέφεραν κατόπιν τις απόψεις του στην πατρίδα τους. Οι ιδέες και απόψεις του Adolf Meyer στην κλινική ψυχιατρική µπορούν να συνοψιστούν κάτω από πέντε επικεφαλίδες: ψυχοβιολογία- ταξινόµηση των ψυχικών διαταραχών- θεραπεία- νοσοκοµειακή µεταρρύθµιση- διδασκαλία και εκπαίδευση. 2 i) Ψυχοβιολογία Ο Meyer χρησιµοποίησε τον όρο "ψυχοβιολογία" για να καταδείξει µια µορφή προσέγγισης στην ψυχιατρική που απευθύνεται στο σύνολο του ατόµου και που µελετά µια µεγάλη κλίµακα παραγόντων (ψυχολογικών, κοινωνικών και βιολογικών) για την αιτιολογία των ψυχικών διαταραχών. Οι ιδέες αυτές είναι σήµερα τόσο ευρέως αποδεκτές ώστε να θεωρούνται πια ότι στρέφονται κατά των πεποιθήσεων που τότε επικρατούσαν. Οι περισσότεροι ψυχίατροι (φρενολόγοι ονοµάζονταν τότε) απέδιδαν τις ψυχώσεις ως διαταραχές µε προκαθορισµένη και γενικώς δυσοίωνη πορεία στη θεώρηση της αιτιολογίας τους, συγκέντρωναν το ενδιαφέρον τους σε κληρονοµικούς παράγοντες, σε βιολογικούς ή/και νευροανατοµικούς παράγοντες (µονισµός). Όσον αφορά δε τη

3 θεραπεία τους πρότειναν την κηδεµονία του ασθενή. Επίσης περνούσαν πολύ χρόνο σε δηµόσιους διαλόγους συζητώντας για τη σχέση ανάµεσα σε νου και εγκέφαλο. Η ψυχοβιολογία κινήθηκε ακριβώς στην αντίθετη κατεύθυνση από τις συγκεκριµένες ιδέες. Το πρόβληµα "νους/εγκέφαλος" (ή αλλιώς το ζήτηµα "ψυχής σώµατος") απορρίφθηκε ως άλυτο, µε τις δύο πλευρές του να θεωρούνται ως εξίσου σηµαντικές για το άτοµο. Είναι ο εγκέφαλος ή η ψυχή που ευθύνεται τελικά για την εκδήλωση της νόσου; Κάθε άτοµο υπήρξε, κατά κύριο λόγο, προϊόν κοινωνικών δυνάµεων και άλλων εµπειριών ζωής, ενώ στην κληρονοµικότητα αποδόθηκε σχετικά µικρότερη σηµασία. Κάθε υγιής υπήρξε µοναδικός ως άτοµο, και παρέµεινε µοναδικός και όταν ακόµη αρρώστησε ο ψυχίατρος όφειλε να κατανοεί τους ασθενείς ως υποκείµενα µελετώντας το ατοµικό αναµνηστικό τους και τη βιογραφία τους γενικότερα δεν αρκούσε να τους κατατάσσει σε διαγνωστικές κατηγορίες. Οι ψυχικές διαταραχές χαρακτηρίστηκαν ως αντιδράσεις του ατόµου απέναντι σε συσσωρευµένα γεγονότα της ζωής του επιπλέον, το κάθε άτοµο διαθέτει έναν περιορισµένο αριθµό τρόπων αντίδρασης. Επέµενε να αρνείται τη χρήση των όρων "νόσος" και "σύνδροµο" στην ψυχιατρική. Καµία εξελικτική θεωρία δεν κρίθηκε ως αναγκαία προκειµένου να κατανοήσει κάποιος τη σχέση ανάµεσα στα γεγονότα ζωής των ανθρώπων και στους µη φυσιολογικούς τρόπους αντίδρασης: η κοινή λογική επαρκούσε. Με τη φράση "κοινή λογική", ο Meyer δεν εννοούσε τις οµοιόµορφες απόψεις ενός λαϊκού ανθρώπου αναφερόταν µάλλον σε µια επιστηµονική κριτική που βασίζεται σε ιατρική γνώση, και η οποία συνδιαλέγεται µε τις πραγµατικές εµπειρίες και όχι τις θεωρητικές ασυνείδητες διαδικασίες. Αν και ο Meyer ενδιαφερόταν για τη δουλειά του S. Freud και υπήρξε τιµητικό µέλος της New York Psychoanalytic Society, πίστευε ότι η ψυχαναλυτική προσέγγιση ενσωµάτωσε µια υπερβολική χρήση της θεωρίας. Η ψυχοβιολογία απαιτούσε µια λεπτοµερή εκτίµηση των εµπειριών ζωής του ασθενούς κάτι τέτοιο µπορούσε να ενισχυθεί µε το σχεδιασµό ενός "καταλόγου γεγονότων ζωής". Ο κατάλογος διέθετε στήλες για τα προβλήµατα ζωής και για τις περιόδους της ψυχιατρικής διαδοχής, όπου για το καθένα καταγραφόταν το έτος που ξεκίνησε και τελείωσε. Η τελική πληροφορία όφειλε να απαντά στις παρακάτω ερωτήσεις : Ποια τα σφάλµατα και οι αποτυχίες του ατόµου; Ποια µέσα και προσόντα διαθέτει; Τι θα µπορούσε να κάνει ως καλύτερο; Πως θα µπορούσε να τροποποιήσει τις δυσκολίες του; 3 ii) Ταξινόµηση: Οι "εργασίες" ("ergasias") Η άποψη του Meyer για τις ψυχιατρικές διαταραχές ως ιδιαίτερα είδη αντίδρασης στις καταστάσεις τον οδήγησε να προτείνει ένα νέο σύστηµα ταξινόµησης. Αν και βασικά είναι απλό, τελικά το σχήµα αυτό κατέληξε να είναι δύσκολο στην κατανόησή του µε τους όρους που επέλεξε ο Meyer για να υποδηλώσει τον κάθε τύπο αντίδρασης. Αρχικά οι όροι αυτοί µοιράζονταν την ίδια κατάληξη "εργασία", µια λέξη που επελέγη από τον Meyer για να καταδείξει την " ψυχικά ολοκληρωµένη συµπεριφορά ή λειτουργία". Υπήρξαν επτά τύποι της εργασίας: α) ανεργασίες (anergasias) µια οµάδα που γενικώς ανταποκρίνεται στις χρόνιες οργανικές ψυχιατρικές διαταραχές β) δυσεργασίες (dysergasias) που ανταποκρίνονται στις οξείες οργανικές διαταραχές γ) θυµοεργασίες (thymergasias) οι συναισθηµατικές διαταραχές δ) παρεργασίες (parergasias) η σχιζοφρένεια και οι παρανοειδείς καταστάσεις ε) µερεργασία (merergasias) οι νευρώσεις στ) κακεργασίες (kakergasias) οι διαταραχές συµπεριφοράς και ζ) ολιγεργασίες (oligergasias) η νοητική καθυστέρηση. Το συγκεκριµένο σχήµα ποτέ δεν υιοθετήθηκε ευρέως. Όµως, µε την υποκατάσταση του όρου "εργασία" από την έκφραση "τύπος αντίδρασης", το σχήµα ενσωµατώθηκε σε ένα σηµαντικό Βρετανικό Εγχειρίδιο και επηρέασε την πρώτη έκδοση της ταξινόµησης

4 4 της Αµερικανικής Ψυχιατρικής Ένωσης (DSM-I). Σηµειώνεται πως το κείµενο που επιλέξαµε για µετάφραση από όσα πλείστα µας άφησε ο Meyer, αφορά ακριβώς αυτή τη νέα ταξινόµηση που πρότεινε στα 1908 και το πώς ο ίδιος δικαιολογεί την επινόησή του. iii) Θεραπεία Ο Meyer πίστευε ότι η θεραπεία άρχιζε µε τις πρώτες συνεντεύξεις των ασθενών, κατά τις οποίες εκτιµούνται τα προτερήµατά τους και οι δυνατότητές τους καθώς και οι αδυναµίες τους και τα µειονεκτήµατά τους. Αποκάλεσε αυτή τη διαδικασία ως µια "επιµεριστική ανάλυση". Ο σκοπός ήταν να βοηθηθεί ο ασθενής να ανακαλύψει τον εαυτό του και όχι να του επιβληθεί ένα συµπέρασµα. Την επιµεριστική ανάλυση ακολουθούσε µια αντίστοιχη "επιµεριστική σύνθεση", κατά την οποία οι ασθενείς υποστηρίζονταν να χτίσουν πάνω στις δυνατότητές τους, να υπερπηδήσουν τα µειονεκτήµατά τους και να προσαρµοστούν καλύτερα στις περιστάσεις. Εκτός από αυτά τα ψυχολογικά στοιχεία, η θεραπεία συµπεριλάµβανε και µετρήσεις για τη βελτίωση του ύπνου και της διατροφής καθώς και τη ρύθµιση της καθηµερινότητας. Τα προβλήµατα αντιµετωπίζονταν σε ένα συνειδητό επίπεδο, ξεκινώντας µε τα πιο άµεσα και προσιτά ενώ αποφεύγονταν η εικοτολογία σχετικά µε τυχόν ασυνείδητες διαδικασίες. Ο ασθενής ενθαρρύνονταν να µιλάει µε ελεύθερο συνειρµό στις συνεντεύξεις αυτές (ο Meyer προτιµούσε τον όρο "αυθόρµητος συνειρµός"), όχι όµως και για ψυχαναλυτική ερµηνεία. Εστίαζε στην ανάγκη για "εξάσκηση στις συνήθειες" ("habit training") µε την οποία εννοούσε καθοδήγηση, επανεκπαίδευση, και άλλες παραµέτρους προκειµένου να µπορέσουν οι ασθενείς να διαχειριστούν καλύτερα τις πιέσεις στη ζωή τους. Η θεραπεία ήταν η συλλογική υπόθεση µιας οµάδας οι νοσηλεύτριες εµπλέκονταν πλήρως, γίνονταν όµως και κατ οίκον επισκέψεις από κοινωνικούς λειτουργούς. Επίσης ο Meyer εκτίµησε και προώθησε την εργασιοθεραπεία. Εφάρµοσε δε τις µεθόδους αυτού του είδους τόσο στη σχιζοφρένεια όσο και στις νευρώσεις. Σε καιρούς όπου οι σωµατικές θεραπείες είχαν µικρή ευνοϊκή επίδραση και η διάγνωση της σχιζοφρένειας συνήθως οδηγούσε στον θεραπευτικό µηδενισµό, η θεραπευτική εµπιστοσύνη που ενέπνευσε ο Meyer υπήρξε σηµαντική. iv) Νοσοκοµειακή µεταρρύθµιση Yπήρξε από τους πρωτοπόρους της ανασυγκρότησης των αµερικανικών ψυχιατρικών νοσοκοµείων. Το ενδιαφέρον του για τους κοινωνικούς παράγοντες στην ψυχική νόσο τον οδήγησε στο να ενδιαφέρεται και για την φροντίδα των ασθενών αφότου εξέρχονταν από το νοσοκοµείο αλλά και για την πρόληψη. Αρχικά µε επιφύλαξη και στη συνέχεια µε ένθερµο τρόπο υποστήριξε το κίνηµα της "της ψυχικής υγιεινής" ("mental hygiene") που είχε ξεκινήσει από τον Clifford Beers, ένα δραστήριο λαϊκό άνθρωπο ο οποίος είχε περιγράψει πρώτος δυσάρεστες προσωπικές εµπειρίες από την ψυχιατρική θεραπεία στο βιβλίο του A Mind That Found Itself (1908). O Meyer άσκησε κριτική τόσο στην υπεραισιοδοξία του Beers στο θέµα της πρόληψης όσο και στην υπερεµπλοκή του στον τοµέα της απασχόλησης. Παρόλα αυτά διείδε την αξία τέτοιων παρεµβάσεων. Κατέληξε λοιπόν να γίνει υποστηρικτής της ανάπτυξης τόσο της

5 ψυχιατρικής κοινωνιοθεραπείας όσο και της εργασιοθεραπείας. Όντως, τον πρώτο καιρό της κλινικής του σταδιοδροµίας, η σύζυγός του τον βοήθησε µε το να επισκέπτεται η ίδια τις οικογένειες των ασθενών του, γενόµενη µε αυτό τον τρόπο από τις πρώτες ψυχιατρικές κοινωνικές λειτουργούς στη Βόρεια Αµερική. 5 v) ιδασκαλία και Εκπαίδευση Ο Meyer πίστευε ότι οι φοιτητές της ιατρικής δεν όφειλαν να µάθουν µόνο για τις ψυχικές διαταραχές, αλλά και να κατανοήσουν την προσωπικότητα του ασθενούς και την ανάπτυξή της. Αρχικά, νόµιζε ότι αυτή η κατανόηση θα γινόταν µέσα από διαλέξεις στην ακαδηµαϊκή ψυχολογία, πράγµα που υλοποίησε στα 1914 και για τους φοιτητές στην Ιατρική Σχολή Johns Hopkins. Μοιράστηκε την εκπαίδευση µε τον J. B. Watson, το γνωστό συµπεριφοριστή, καθώς και µε τον Knight Dunlup, αλλά δεν τα κατάφεραν. Παρά τις προσπάθειες τους, οι φοιτητές απέτυχαν να δουν τη συνάφεια της ακαδηµαϊκής ψυχολογίας στη δουλειά τους µε ασθενείς. Για το λόγο αυτό, ο Meyer ανέλαβε ο ίδιος ολόκληρη την εκπαίδευση, εστιάζοντας στη µελέτη της προσωπικότητας µέσα από κλινικά παραδείγµατα και έτσι η εκπαίδευση θεµελιώθηκε. Πίστευε ότι η εκπαίδευση µετά την αποφοίτηση θα έπρεπε να δίνει έµφαση στη λεπτοµερή µελέτη των ασθενών ατοµικά. Η ψυχανάλυση αποτελούσε µέρος της εκπαίδευσης, αλλά όπως δήλωνε ως γεγονός µιας ευρύτερης εκπαίδευσης που πρέπει να περιορίζεται σε ιδιαίτερα ταλαντούχους κλινικούς γιατρούς και σε επιλεγµένους ασθενείς δεν είναι όµως για να λογαριάζεται ως η αρχή που διαποτίζει ολόκληρη την πραγµατική ψυχιατρική πρακτική. (Meyer 1933) Οι ψυχίατροι έπρεπε να διδάσκονται νευρολογία και νευροπαθολογία, αλλά η εκπαίδευσή τους έπρεπε να γίνεται από ανθρώπους που διέθεταν επίσης µια κάποια εµπειρία στην κλινική ψυχιατρική. ύο µόνο επισηµάνσεις πριν παραθέσουµε τη µετάφραση. Κατά πρώτο, ήταν ο Βάλτερ Μπένγιαµιν ( ), ένας Γερµανοεβραίος Μαρξιστής, κριτικός της λογοτεχνίας, δοκιµιογράφος, µεταφραστής του Μπωντλαίρ και του Προυστ αλλά και στοχαστής στενά συνδεδεµένος µε τη Σχολή της Φρανκφούρτης, ο οποίος έγραφε : το καθήκον του µεταφραστή [ ] είναι να ελευθερώσει µέσα στη δική του γλώσσα εκείνη την καθαρή γλώσσα που βρίσκεται κάτω από την επήρειά της [...] αναδηµιουργώντας εξαρχής αυτό το έργο. Για ορισµένους στοχαστές της ερµηνευτικής (Σλαϊερµάχερ, Χάιντεγκερ, Γκάνταµερ κ.α.), κάθε κείµενο είναι στην πραγµατικότητα µη µεταδόσιµο, κρατώντας τον πυρήνα του σε ένα µεταφραστικό απαραβίαστο και κλείνοντας το συγγραφέα στη φυλακή της γλώσσας του. Ο Πολ Ρικέρ ( ), επίσης διαπρεπής της ερµηνευτικής και στοχαστής, ο οποίος δεν παραδέχεται το µεταφραστικό αδύνατο αν και τονίζει µε τη σειρά του τη µεγάλη απόσταση που παρουσιάζουν οι λέξεις, οι φράσεις και τα κείµενα καθώς µετακινούµαστε από γλώσσα σε γλώσσα. Το ξένο κείµενο προβάλλει όντως ισχυρή αντίσταση στην εκπόρθησή του από τη µετάφραση, ο δε µεταφραστής αισθάνεται υπό αυτές τις προϋποθέσεις να περιορίζονται τα δικαιώµατα της αυτονοµίας του καθώς και η πολυθρύλητη ελευθερία του. Ο Ρικέρ απέναντι σε αυτή στη διαφαινόµενη µυστικιστική άρνηση η οποία προτιµάει το καθόλου από το κάτι και απεµπολεί το µέρος εν ονόµατι του όλου, µας ζητάει να επιστρατεύσουµε τον πραγµατισµό µας: αν βάλουµε στην άκρη το ιδανικό της τέλειας µετάφρασης, παραµερίζοντας την επιδίωξη του µέγιστου που φέρει υπογείως η υπεράσπιση του µεταφραστικού αδύνατου, η

6 µετάφραση θα αποκτήσει ξανά όλη τη µεγαλοπρέπεια και τη µαγεία της και θα µας προσφέρει και πάλι τα λαµπρά της δώρα. Από την πλευρά µας επίσης, κατανοούµε τόσο τη θέση του επιστήµονα Meyer που έγραψε αυτό το κείµενο όσο και το πλαίσιο µέσα στο οποίο κινήθηκε τότε (αρχές του 20 ου αιώνα). Ίσως επεδίωξε να εδραιώσει τους ισχυρισµούς του και τις προτάσεις του καταφεύγοντας αρκετές φορές στην επανάληψη, στην υπερβολική χρήση επιθετικών προσδιορισµών καθώς και στον καταιγισµό επεξηγήσεων µέσα στην ίδια πρόταση µε δευτερεύουσες αναφορικές προτάσεις. Η προσπάθειά µας λοιπόν ήταν εξαιρετικά δύσκολη για να αποδείξουµε τον υποκείµενο καθαρό λόγο του συγγραφέα. Σε συνάρτηση δε µε το συγκεκριµένο θέµα και κατά δεύτερο, µέσα στο κείµενο ανευρίσκεται συχνά το σύµβολο [ ], το οποίο υποδεικνύει ότι έχει εξαιρεθεί σχετική ύλη, αφού κρίναµε πως κάτι τέτοιο δεν αλλοιώνει την ουσία του συγγραφέα. 6 ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ Οι βιβλιογραφικές αναφορές στον Adolf Meyer που βρίσκονται διάσπαρτες στην παραπάνω εισαγωγή, είναι δανεισµένες από το βιβλίο: Alfred Lief, 1948, The Commonsense Psychiatry of Dr. Adolf Meyer, 1 st edition. New York: McGraw-Hill Book Company. Εργαζόµενος σε στενή σχέση µε τον Dr. Meyer, ο Alfred Lief συγκέντρωσε και δηµοσίευσε πενήντα-δύο αναφορές, άρθρα σε περιοδικά και οµιλίες του διακεκριµένου ψυχιάτρου και τα συνέδεσε στο συγκεκριµένο βιβλίο µε µια συναρπαστική βιογραφία του δασκάλου του. Μέσα στις σελίδες του ιχνηλατεί την ανάπτυξη της "κοινής λογικής" του Meyer ως τρόπου προσέγγισης στα προβλήµατα της ψυχιατρικής, από την εποχή ακόµα της πρώιµης εργασίας του στο στα 1893, και διατρέχοντας τα χρόνια του σε, Μασσαχουσέτη, Νέα Υόρκη και τέλος στη Βαλτιµόρη, όπου υπηρέτησε ως καθηγητής της Ψυχιατρικής στο Πανεπιστήµιο John Hopkins για σχεδόν τριάντα χρόνια. ΠΗΓΕΣ Τίτλος κειµένου προς µετάφραση: Substitutive Activity and Reaction-Types (Κεφάλαιο 6: More Action in New York, σελ ), από το: Alfred Lief, 1948, The Commonsense Psychiatry of Dr. Adolf Meyer, 1 st edition. New York: McGraw-Hill Book Company. Το κείµενο αποτελεί ένα συνδυασµό από το "The Problems of Mental Reaction-Types, Mental Causes and Diseases" του Dr. Meyer που δηµοσιεύτηκε στο Psychological Bulletin, 5:245 (15 Αυγ. 1908) και το "The Relationship of Hysteria, Psychasthenia and Dementia Praecox," που ανέγνωσε ο Dr. Meyer ενώπιον της Ψυχιατρικής Εταιρείας της Νέας Υόρκης στις 4 Μαρτίου του 1908και στη συνέχεια δηµοσιεύτηκε στο Nervous and Mental Disease Monograph Series No. 9, Studies in Psychiatry, 1:155 (1912).

7 7 ΜΕΤΑΦΡΑΣΗ ΡΑΣΗ ΥΠΟΚΑΤΑΣΤΑΣΗΣ ΚΑΙ ΤΥΠΟΙ ΑΝΤΙ ΡΑΣΗΣ Όσο παράξενο κι αν φαίνεται, η ψυχοπαθολογία έχει οδηγήσει σε πλείστες άκαρπες συζητήσεις πάνω σε δύο από τα πιο προσφιλή της θέµατα: την επιθυµία της να κατανοήσει τις ασυνήθιστες αντιδράσεις του νου ως σηµεία ερεθισµού ή άλλων βλαβών του οργάνου του, και την προσπάθειά της να χρησιµοποιήσει µε δογµατικό τρόπο το ιατρικό πρότυπο διατύπωσης (φόρµουλα) συγκεκριµένων νόσων. Και οι δύο αυτές τάσεις είναι θεµιτές εντός των ορίων τους και µάλιστα αρκετά γόνιµες, αλλά εκτός αυτών παραπλανούν και αποσπούν την προσοχή µας από τη γραµµή µιας συνετούς εξέλιξης. Ως αντιστάθµισµα σε αυτό, χρησιµοποίησα τον όρο «δράση υποκατάστασης» για µια οµάδα που δεν ωφελεί να αναλυθεί από νευρολογικής άποψης, και προσπάθησα να αποσυνδέσω την έννοια της διάγνωσης και της νόσου από τα νοούµενα µε δογµατικό τρόπο χαρακτηριστικά της. Καταρχήν, η θεµελίωση του όρου «δράση υποκατάστασης». Η ψυχοπαθολογία οδηγήθηκε από την παραδοσιακή ψυχολογία κάπως εσφαλµένα σε µια πρώιµη στασιµότητα σε ένα θέµα σχετικά ασήµαντο, µε εξαίρεση τη συστηµατική ανάλυσή του: το πρόβληµα των στοιχείων της ψυχικής ζωής µε την έµφυτη λαχτάρα για Ding an sich [το πράγµα καθαυτό, το νοούµενο]. Οι περισσότεροι ψυχίατροι µάς κάνουν να πιστεύουµε ότι η νοσηρή ψυχική δραστηριότητα είναι νοσηρή λόγω της εισαγωγής απολύτως µη φυσιολογικών επιπρόσθετων στοιχείων µάλιστα, τα απαριθµούν ως ψευδαισθήσεις, παραληρητικές ιδέες, ως µελαγχολία και µανία, ως ψυχαναγκασµούς κτλ. Με αυτά τα υποτιθέµενα ειδικά παράγωγα της «νόσου», ο ψυχοπαθολόγος προχώρησε στην εφαρµογή της αξιοσέβαστης διατύπωσης ubi est morbus [εκεί όπου βρίσκεται η νόσος], και χρησιµοποίησε τα συστηµατοποιηµένα συµπεράσµατα της νευρολογίας, µέχρις ότου προέκυψε τελικά το δόγµα: εκείνο πού ονοµάζουµε ψυχικό στην καθηµερινή ζωή, δεν µπορεί να είναι επιστηµονικό, εκτός και εάν ερµηνευόταν σε µια µορφή µετανευρολογίας δηλαδή, σε µια συστηµατοποίηση των νευρολογικών συµπερασµάτων, την οποία όµως ελάχιστα υποστηρίζουν εκείνοι που διαθέτουν ιδία γνώση του εγκεφάλου και των βλαβών του. Το αποτέλεσµα ήταν η ψυχοπαθολογική έρευνα να στηριχτεί σε µια αρχαϊκή µέθοδο και να εµµένει σε αυτή, ακόµη και σε περιπτώσεις στις οποίες η σύγχρονη εξέλιξη και η σχετική διατύπωση των γνώσεων και της έρευνας µε τις τρεις διαστάσεις της και το υποχρεωτικό στοιχείο του χρόνου, δηλ. η φόρµουλα του πειράµατος, υπερέβαινε τα στατικά, γεωµετρικά σχήµατα όπου τα φυσικά γεγονότα συµπτύσσονταν[ ] Η συνέπεια της νοούµενης στάσης µια στάση που αναζητούσε το Ding an sich, το στοιχείο και εάν είναι δυνατόν τις «βλάβες» του, αντί για τα γεγονότα από άποψη πειράµατος είναι πως τα γεγονότα τα οποία θα όφειλαν να µάς απασχολήσουν, δεν εξετάζονται τελικά ως πειράµατα της φύσης και πάνω στη λογική ότι είναι εύκολο να τα προσεγγίσει κανείς. Τουναντίον, εξετάζονται στη βάση της λογικής ενός συστήµατος υποθέσεων που αποτελεί µια ψευδή επιστηµονική ταυτολογία, ακριβώς όπως η ηθική του παρελθόντος έπρεπε να στηριχθεί σε ένα θρησκευτικό-ηθικό οικοδόµηµα παρά στις απλές κοινωνιολογικές και ατοµικές ανάγκες. Το µεγαλύτερο τµήµα όσων παρέχονται ως νευρολογικές εξηγήσεις των ψυχικών διεργασιών και ιδιαίτερα των µη φυσιολογικών, είναι ένας καταρράκτης από κοινοτυπίες και υποθέσεις σε µια ορολογία ενός επιστηµονικού πεδίου στο οποίο σήµερα δεν είναι δυνατόν να ελεγχθούν τα συµπεράσµατα. Πρόκειται για νευρολογική ταυτολογία εκείνου που θα εκφράζαµε καλύτερα όπως το βιώνουµε: βιολογικές αντιδράσεις ψυχικού τύπου. Η νευρολογία ασφαλώς έχει το δικό της τοµέα και αποτελεί ένα από τα πιο πολύτιµα πεδία ελέγχου, αλλά γιατί θα πρέπει να της παραδώσουµε ολοκληρωτικά τον πλουραλισµό της καθηµερινής ζωής, όταν ασχολούµαστε µε την ψυχοπαθολογία; Το να περιορίσουµε τα δεδοµένα της πραγµατικότητας και τα γεγονότα αυτού του

8 κόσµου σε ένα σύστηµα στο οποίο µπορούν να συνυπάρχουν λέξη προς λέξη αρµονικά, όπως ακριβώς σε µια εγκυκλοπαίδεια, µε την εξάλειψη του στοιχείου του χρόνου και µε µια ανυπέρβλητη λογική από νοούµενα, υπήρξε το δελεαστικό όνειρο ενός πρώιµου σταδίου γνώσεων. Το να αντιλαµβανόµαστε τα πράγµατα ως συµµέτοχοι σε γεγονότα, το να µετατρέπουµε τα πολύπλοκα γεγονότα σε απλούστερα γεγονότα, που παραµένουν όµως γεγονότα µε το στοιχείο του χρόνου εντός τους, αποτελεί τη σύγχρονη λογική της επιστήµης καθώς και το κυρίαρχο χαρακτηριστικό της βιολογικής ψυχιατρικής Προκειµένου να περιγράψουµε γεγονότα, βιολογικά ή µη, καταγράφουµε τα σηµεία εκκίνησης ή τις συνθήκες έναρξης, στη συνέχεια τις εξελίξεις και στο τέλος το αποτέλεσµα και το σηµείο ηρεµίας. ηλώνουµε ικανοποιηµένοι µε την ορθότητα της εικόνας και τη συνεπαγόµενη ερµηνεία, εφόσον τα διάφορα στάδια βρίσκονται σε αρµονία µε θεµελιώδη πειράµατα ή επαρκώς δοκιµασµένα και τυποποιηµένα γεγονότα, και εάν διαπιστώσουµε ότι η εµπειρία µε τις αρχές τροποποίησης του πειράµατος µάς δίνει τη δυνατότητα να προβλέπουµε σωστά τη µεταβολή των αποτελεσµάτων. Αυτή η πρακτική στάση, µάς επιτρέπει να λαµβάνουµε υπόψη όλες τις φυσικές συνέπειες που απορρέουν από το υλικό και οι οποίες υπεισέρχονται στα γεγονότα. Οι ψυχολογικές παρατηρήσεις πρέπει να ταιριάζουν µε τους κανόνες της νευρολογίας, διαφορετικά υπάρχει αιτία να σηµάνει κίνδυνος. Ωστόσο, εφόσον κάθε ψυχολόγος δεν είναι και νευροϊστολόγος, θα πρέπει να ενθαρρύνουµε τη χρήση όλων των µεθόδων που διατηρούν τον παρατηρητή στα πεδία στα οποία διαθέτει απόθεµα εµπειρίας ο παρατηρητής της ψυχικής ζωής, της συµπεριφοράς και της προσαρµογής στο πεδίο της ψυχικής ζωής (µε την έννοια της βιολογικής προσαρµογής του τύπου συµπεριφοράς και προσαρµογής) και το νευρολόγο στα πεδία των νευρολογικών πειραµάτων, αλλά, το τελευταίο που θα πρέπει να ενθαρρύνουµε είναι η βιαστική µετάφραση των επεισοδίων σε επαγωγικά σχήµατα δοµής, ψυχολογική ιστολογία και ιστοπαθολογική ψυχοπαθολογία. Σέβοµαι πολύ τη πεδίο της ιστολογίας και της µελέτης της προσαρµογής και τους αντίστοιχους κανόνες συµπεριφοράς και τους κανόνες δοκιµής και ελέγχου για να παροτρύνω την υβριδοποίηση που συνήθως δεν ευνοεί υψηλά πρότυπα στην έκβαση. Εποµένως, διαπιστώνουµε στην ψυχοπαθολογία τη µελέτη της µη φυσιολογικής συµπεριφοράς και της διαφοροποίησης των καθοριστικών της παραγόντων. Για να χρησιµοποιήσω µια λαϊκή φράση: µελετάµε ό,τι γίνεται, και την ασφαλέστερη τελική δοκιµασία που µπορούµε να εισηγηθούµε από οποιοδήποτε προκατασκευασµένο και αληθοφανές νευρωνικό σχήµα, είναι προτιµότερη η ερώτηση: «Πώς το αποτέλεσµα µιας ανάλυσης επηρεάζει τη δράση του παρατηρητή είτε για να διαµορφώσει τα γεγονότα ή για να διατυπώσει το πείραµα της φύσης;». Το ουσιαστικότερο επίτευγµα δεν είναι η ανέγερση ενός ανακτόρου από λέξεις λογικής ή περιγραφής, αλλά η επέκταση του ελέγχου της δράσης µας, όσο µέτρια κι αν θεωρηθεί αυτή. Η δηµιουργία συγκριτικών προτύπων µε τους ίδιους παρονοµαστές, και η αποτίµηση των επιτευγµάτων µε βάση την επιρροή τους στη δράση µας για περαιτέρω ανάλυση ή γόνιµη τροποποίηση του πειράµατος, αποτελεί το ιδανικό προς το οποίο θέλω να κατευθυνθώ. Για πολύ καιρό, οι γιατροί έπρεπε να αποθαρρύνουν κάθε προσπάθεια να εξηγηθεί η µη φυσιολογική συµπεριφορά σύµφωνα µε αυτό που βιώνουµε ως φυσιολογικό. Καταρχήν, η ενάντια αυτή στάση αποτελούσε επίµονο αίτηµα της ιατρικής, εφόσον η αξία της ανθρώπινης συµπεριφοράς αποκλειστικά προσδιοριζόταν σύµφωνα µε ηθικά σχήµατα ώστε να θεωρείται πραγµατικά δίκαιη. Μη φυσιολογικές ψυχικές αντιδράσεις αντιµετωπίζονταν µε σχήµατα ηθικής εξάσκησης και τιµωρίας στη βάση του δόγµατος της αµαρτίας ακόµη κι όταν η αξιολόγηση της κατάστασης ως αµαρτωλής εθεωρείτο ως καταστρατήγηση της δικαιοσύνης. Επιπλέον, ο γιατρός συχνά διαπίστωνε ότι υπό την καθοδήγηση της συνήθους, ανεκπαίδευτης, καθηµερινής, πρακτικής ψυχολογίας, µη φυσιολογικές καταστάσεις δεν επηρεάζονταν σε ικανοποιητικό βαθµό. Κατέληγε έτσι σε ένα µη δεσµευτικό θεραπευτικό σχήµα όπου πρόσφερε ηρεµία και προστασία και σωµατική βελτίωση και, εφόσον δεν υπήρχε κίνητρο για την αναζήτηση των πιθανώς χρήσιµων αν και λιγότερο εµφανών, καθοριστικών ψυχολογικών παραγόντων, 8

9 ικανοποιούσε την ενστικτώδη παρόρµησή του για την ερµηνεία της κατάστασης στο κυνήγι του ιστολογικού νοούµενου. Με άλλα λόγια, έψαχνε για το «πραγµατικό» νοσηρό αίτιο, ωθούµενος από το δόγµα ότι ο νους είναι είτε ένα επιφαινόµενο, είτε µια ανεξάρτητη πεµπτουσία, έξω από τη σφαίρα επιρροής του γιατρού. Καθώς µελετάµε ανωµαλίες της ψυχικής δραστηριότητας και συµπεριφοράς, διαπιστώνουµε ότι ορισµένες οφείλονται απλώς σε µη ψυχολογικά γεγονότα, για παράδειγµα, συµβάµατα στον εγκέφαλο, όπως απόφραξη αγγείων µε συνακόλουθες εκφυλίσεις ή φλεγµονώδεις επεξεργασίες ή απλή γεροντική ατροφία ή δηλητηριάσεις δηλαδή, καταστάσεις όπου η αιτιολογία, η εξέλιξη και η έκβασή τους συνδέονται µε τη φυσιολογία και την παθολογία της διατροφής και του αγγειακού συστήµατος του εγκεφάλου. Ωστόσο, υπάρχουν άλλες διαταραχές στις οποίες τα κυκλοφορικά και διατροφικά δεδοµένα είναι απλώς συµπτωµατικά και οι οποίες πιστεύουµε ότι εκφράζονται καλύτερα ως ψυχικά γεγονότα ή αντιδράσεις και οι συνέπειές τους. Ως παράδειγµα θα πρέπει να αναφέρω τα αποτελέσµατα συναισθηµατικού σοκ ή συναισθηµατικής δυσφορίας, ή της συνεχούς εσφαλµένης και ανεξέλεγκτης ψευδούς λογικής. Εφόσον σε αυτές τις καταστάσεις διαπιστώνεται συχνά η δυσλειτουργία ορισµένων µη ψυχικών βιολογικών αντιδράσεων, µέσα από την περιστασιακή απώλεια ύπνου, την κακή διατροφή κτλ, ο γιατρός µπροστά στη φοβία του για την ψυχιατρική, τείνει να τις υπερεκτιµήσει και τέλος να θεωρήσει αυτές τις κατώτερες του εγκεφάλου καταστάσεις ως το νοούµενο ή το «πραγµατικό» αίτιο, ακόµη και όπου δεν τις ανευρίσκει ή δεν έχει κάτι στο οποίο µπορεί να βασιστεί. Ενόψει αυτών των τάσεων και ειδικά σε σχέση µε τη µελέτη της υστερίας και της ψυχασθένειας, είναι δυνατό να εµφανιστούν αλυσίδες ψυχικών συµβάντων που τείνουν να εκπληρώσουν όλες τις συνθήκες ενός πειράµατος, όπως για παράδειγµα, να ξεχωρίσουν οι αρχικοί παράγοντες, να φανεί η φυσική τους ανάπτυξη καθώς και η εξέλιξη του αναπόφευκτου αποτελέσµατος. Επιπλέον, µπορούσε να καταδειχτεί ότι η επιτυχηµένη θεραπεία εξαρτάται από συγκεκριµένους κανόνες οι οποίοι αφορούν τη δυνατότητα τροποποίησης αυτών των παραγόντων. Ένα από τα πρώτα πράγµατα που αποδείχτηκε χρήσιµο σε αυτή την κατεύθυνση ήταν ότι εγκαταλείφθηκαν τόσο η σχολαστικότητα σχετικά µε τα υποτιθέµενα στοιχεία της ψυχολογίας όσο και οι απόπειρες να εξηγηθούν οι αλυσίδες γεγονότων που οφείλονταν σε τέτοια στοιχεία. Αποδείχθηκε πολύ πιο ικανοποιητικό να µιλάµε µε όρους κατάστασης, αντίδρασης και τελικής προσαρµογής αλλά και να περιγράφουµε το σύνολο των γεγονότων αλληλεπίδρασης σύµφωνα µε την σοβαρότητά τους χωρίς υπερβολικούς ηθικούς δισταγµούς, σχετικά µε τη συστηµατοποίηση για το ποιο θα είναι το τελευταίο πράγµα που θα φθάσει σε ένα στάδιο πέραν της λογικής βεβαιότητας. Στο παρόν στάδιο των βιολογικών µας γνώσεων, είναι προτιµότερο να χρησιµοποιούµε τις ευρείες έννοιες των ενστίκτων, των συνηθειών, των ενδιαφερόντων και συγκεκριµένων εµπειριών και δυνατοτήτων, παρά τις έννοιες της δοµικής ανάλυσης. Ορισµένες από τις αντιδράσεις µοιάζουν τόσο πολύ µε ότι βιώνουµε στην καθηµερινή ζωή, ώστε δεν παρουσιάζουν καµία δυσκολία. Μια σοβαρή κατάθλιψη, η οποία οδηγεί σε απόπειρα αυτοκτονίας και σηµαντική µεταβολή της συνολικής βιολογικής κατάστασης, παρουσιάζει µια εύλογη αλυσίδα εξέλιξης και τείνει να µάς πληροφορήσει για όλα όσα µπορούµε να πράξουµε στη συγκεκριµένη περίπτωση. Αλλά τι συµβαίνει στην εµφάνιση υστερίας ή ψυχασθένειας µε τους παράξενους συλλογισµούς και τις εκρήξεις οργής ή στις περίεργες αντιδράσεις παραληρηµατικών καταστάσεων στις οποίες ο ασθενής καθίσταται εµφανώς ακατανόητος; Σε όλες αυτές τις περιπτώσεις έχει επιχειρηθεί να αποδοθούν εξηγήσεις σωµατικής προέλευσης. Οι ψευδαισθήσεις έχουν περιγραφεί και εξηγηθεί ως η απόρροια περιφερικής διέγερσης µε συνακόλουθες δευτερογενείς αισθήσεις, ή έχει αναφερθεί πως οι ψευδαισθήσεις και οι παραληρητικές ιδέες οφείλονται σε αποσύνδεση νευρικών µηχανισµών. Σπλαγχνικές αναισθησίες και παραισθησίες έχουν αναφερθεί ως αιτίες, χωρίς όµως να επιτυγχάνεται κάτι παραπάνω από την παράφραση των καταστάσεων ή τη διεύρυνση του πεδίου από το οποίο µπορούν να προκύψουν πολύτιµες εξηγήσεις το γεγονός αυτό συνετέλεσε 9

10 στη χαλάρωση του µονόπλευρου δόγµατος της αποκλειστικής τους απόδοσης στην ανατοµία, έτσι ώστε κάποιοι ερευνητές διαπίστωσαν πρακτικά πλεονεκτήµατα στην ενασχόλησή τους µε λειτουργικές και πειραµατικές διαδικασίες. Μόλις καταφέρουµε οι αντιδράσεις να εµφανίζονται ως µέρος µιας προσαρµογής η απάντηση σε ένα αίτηµα το θέµα της έρευνας µας καθίσταται απείρως πιο πρακτικό και ο χειρισµός του γίνεται πιο εφικτός. Αποφεύγοντας άχρηστους γρίφους απελευθερώνεται ποσότητα µάζα νέας ενέργειας. Όταν φθάνουµε σε τέτοιου είδους κύµατα από γεγονότα, όπως ο ύπνος ή πολλές από τις πιο αυστηρά ψυχικές αντιδράσεις, όπως τα συναισθήµατα, και τις ακόµη περισσότερο πολύπλοκες, σύνθετες αντιδράσεις, όπως η καθηµερινή εργασία, δεν είναι δυνατό να αποδεχθούµε τον τεράστιο κατάλογο µιας οµάδας συγκεκριµένου αριθµού και διάταξης κυττάρων και αλληλεπιδράσεων χωρίς να οµαδοποιούνται τα εξωτερικά ερεθίσµατα σύµφωνα µε τις κυτταρικές µονάδες του σχήµατος µας και τα στοιχεία της δοµικής ψυχολογίας πρέπει µάλλον να δεχθούµε ότι υπάρχουν υψηλότερες µονάδες, καµπύλες αντίδρασης, τύποι αντίδρασης και χωρίς να διολισθαίνουµε και πάλι σε µια σχολή ψυχολογίας, θα πρέπει να παραδεχθούµε ως πρακτικό τον χαρακτηρισµό των αντιδράσεων ως µέρος µιας προσαρµογής, µιας απάντησης σε κάποιο αίτηµα. Αυτό που συστήνει τη συγκεκριµένη έννοια ως µια προκαταρκτική συνοπτική διατύπωση, είναι η σφιχτή προσαρµογή της στη θεµελιώδη διατύπωση της συστηµατοποιηµένης εµπειρίας, το πείραµα. Οι αντιδράσεις καθορίζονται ως πειράµατα, ως προσαρµογές σε µια κατάσταση. Κάτι τέτοιο µας τοποθετεί στην τροχιά των γεγονότων χωρίς να τα µεταβάλλουµε σε µη αναγνωρίσιµα και να τα ντύνουµε µε το στενό ζουρλοµανδύα των παραδοσιακών υποθέσεων. Ο υπερβολικός φόβος της προσωπικής εξίσωσης θεωρείται γελοίος. Το πρώτο βήµα ήταν πάντοτε η προσεκτική παρατήρηση των πραγµατικών γεγονότων ή πραγµατικών ενδεχόµενων, ενώ η ανάλυση του τρόπου αποτελεί δευτερεύουσα διαδικασία. Η ιστορία µε το µήλο του Νεύτωνα και το δοχείο που βράζει του Watts αποτελούν σχετικά ανέκδοτα, ίσως όχι ιστορικά ακριβή, αλλά δείχνουν τι συνέβαινε. Στις συγκεκριµένες καταστάσεις εµφανίζουµε γρηγορότερα τις ελλείψεις στις παρατηρήσεις µας και την κρίση µας συγκριτικά µε τη ρουτίνα των παραδοσιακών συστηµάτων, που δηµιουργούν ανώµαλες θέσεις δύσκολα ελεγχόµενες. Η θεωρητικολογία αποτελεί αδιάσειστο στοιχείο για τον τύπο του νου που µπορεί να ανακαλύπτει πράγµατα, αλλά οι ανακαλύψεις συνδέονται ισχυρά µε πραγµατικά γεγονότα και ευαισθητοποίηση σε νέα δεδοµένα της πραγµατικότητας. Στη µελέτη αυτή των προσαρµογών, η έννοια των αντιδράσεων υποκατάστασης µας επιτρέπει να µην αποµακρυνθούµε από το πεδίο της πειραµατικής προσέγγισης της έρευνας. Το να προσπαθήσουµε να εξηγήσουµε µια υστερική κρίση ή ένα σύστηµα παραληρητικών ιδεών µε βάση υποθετικές κυτταρικές αλλαγές, τις οποίες δεν µπορούµε να προσεγγίσουµε ή να αποδείξουµε, αποτελεί στην παρούσα φάση της ιστοφυσιολογίας µια ανώφελη προσπάθεια. Η συνειδητοποίηση ότι µια τέτοια αντίδραση αποτελεί εσφαλµένη ανταπόκριση ή υποκατάσταση µιας ανεπαρκούς ή προστατευτικής ή διφορούµενης ή ακρωτηριασµένης απόπειρας για προσαρµογή, ανοίγει δρόµους έρευνας στην κατεύθυνση καθοριστικών παραγόντων που µπορούν να τροποποιηθούν ξαφνικά λοιπόν, βρισκόµαστε σε ένα ζωντανό πεδίο, σε αρµονία µε τα ένστικτα µας για δράση, πρόληψη, τροποποίηση και κατανόηση, δικαιώνοντας την επιθυµία για αµεσότητα αντί για νευρολογική ταυτολογία. Οι συνθήκες που συναντάµε στην ψυχοπαθολογία είναι λίγο ως πολύ ανώµαλοι τύποι αντιδράσεων που επιζητάµε να µάθουµε να διακρίνουµε τον έναν από τον άλλο, να ανατρέξουµε στην κατάσταση ή τις συνθήκες κάτω από τις οποίες προέκυψαν και να µελετήσουµε τη δυνατότητα τροποποίησης τους. Γι αυτό, διδάσκω τους φοιτητές να ξεκινούν ουσιαστικά από έξι τύπους διαταραχών ή τύπους αντίδρασης: 1. Αντιδράσεις οργανικών διαταραχών: α. Τύποι που µπορούν να περιοριστούν στους συνδυασµούς συµπτωµάτων ασυµβολίας (ψυχική τύφλωση και ψυχική κώφωση), απραξίας και αφασίας, και στα συµπτώµατα βλαβών του µεσολόβιου. 10

11 β. Αντιδράσεις, στο έδαφος εστιακών ή διάχυτων παθήσεων, µε τη µορφή επιληπτοειδών αντιδράσεων, αληθών κινητικών σπασµών ή ψυχικής επιληψίας, ή λιγότερο σαφείς καταστάσεις αµηχανίας ή σύγχυσης, περιπλάνησης ή πράξεων βίας, συνήθως συνοδευόµενες από αµνησία ή καταστάσεις διάχυτων ελλειµµάτων της µνήµης καθώς και ελαττωµατικής κρίσης - (α) Σύµπλεγµα συµπτωµάτων (complex) του Korsakoff: µεγάλη αδυναµία στην αποµνηµόνευση, σχετικά σαφής κατανόηση του ορατού, αλλά απελπιστική διαταραχή προσανατολισµού όσον αφορά το χρόνο καθώς και µυθοπλασίες, (β) προϊούσα γενική παράλυση: ιδιαίτερα αξιοσηµείωτες αντιφάσεις όσον αφορά στην ηµεροµηνία και τους υπολογισµούς, διαταραχές αισθητηριακής αντίληψης και κρίσης καθώς και παράλογες ιδέες και (γ) γεροντική αντίδραση: ελλείµµατα σε µνήµη, αποµνηµόνευση και προσανατολισµό τάση να ζει µε τις αναµνήσεις, συχνά µε παραλήρηµα που αναφέρεται στην επαγγελµατική δραστηριότητα. 2. Καταστάσεις ντελίριου µε ονειρώδεις φαντασιοπληξίες, ψευδαισθήσεις, ειδικά οπτικές ή ειδικά ακουστικές, παροδικές ή πιο συστηµατοποιηµένες κάτω από µια σηµαντική επίδραση (φόβος, καχυποψία), µε έλλειµµα στην κατανόηση και στον προσανατολισµό αντίδραση σε άµεση δηλητηρίαση (χασίς, µπελαντόνα), ή πυρετός ή εξάντληση, ή παρατεταµένες εξαντλητικές, τοξικές ή λοιµώδεις επιδράσεις. Οι εξωγενείς (τοξικές-εξαντλητικές) και οργανικά προσδιορισµένες µορφές συνήθως παρουσιάζουν ορισµένα ίδια σωµατικά σηµεία. Οι ενδογενείς ή ψυχογενείς τύποι (υστερικό ή επιληπτικό ντελίριο ή λοιπές ψυχογενείς βίαιες εκδηλώσεις) προσδιορίζονται συνήθως από δικά τους συµπτώµατα (υστερικά ή επιληπτοειδή χαρακτηριστικά και περιβάλλον), και µπορούν να ανιχνεύονται σε τύπους αντιδράσεων υποκατάστασης. 3. Οι θεµελιώδεις συναισθηµατικές αντιδράσεις: οι µανιοκαταθλιπτικοί τύποι αντίδρασης χαρακτηρίζονται από ταλαντεύσεις στην κατεύθυνση αισθήµατος ευεξίας και ψυχικής ανάτασης καθώς και τάσης για φυγή ιδεών και άστοχη δραστηριότητα, ή στην κατεύθυνση αισθήµατος δυσκολίας, βραδυψυχισµού ή πραγµατικής αναστολής, και θλίψης, κατήφειας, ή ενός µείγµατος αυτών των στοιχείων. Στον αγχώδη τύπο ακολουθείται µάλλον η σειρά νευρικότητα-αµηχανία-άγχος. Οι απλές καταθλίψεις θεωρούνται, λίγο ως πολύ, υπερβολές της γνωστής κατάθλιψης. 4. Παρανοϊκές αναπτύξεις µε τυπικά ορθή συµπεριφορά και αντίληψη, αλλά ανικανότητα να εναρµονίζονται οι προσωπικές σκέψεις και επεξεργασίες και στάσεις στα γεγονότα. Εποµένως, διαπιστώνουµε τους εξής βαθµούς ανάπτυξης: α. Αίσθηµα ανησυχίας, τάση για µελαγχολικές σκέψεις, ιδεοµηρυκασµοί και ευθιξία, µε ανικανότητα να διορθώνει τις έννοιες και να κάνει παραχωρήσεις παρανοϊκή ιδιοσυγκρασία και παρανοειδείς διαθέσεις. β. Εµφάνιση κυριαρχικών αντιλήψεων, καχυποψία, ή ανισόρροποι στόχοι. γ. Εσφαλµένες ερµηνείες µε ιδέες αυτοαναφοράς και τάση προς συστηµατοποίηση, µε ή χωρίς δ. Αναδροµική ψευδαισθητική παραποίηση, κτλ. ε. Μεγαλοµανιακή ανάπτυξη, ή αποδιοργάνωση, ή εναλλαγή οξέων επεισοδίων. στ. Σε οποιαδήποτε χρονική στιγµή µπορεί να παρουσιαστούν αντικοινωνικές και επικίνδυνες αντιδράσεις ως αποτέλεσµα της έλλειψης ικανότητας προσαρµογής και των υπερβολικών διεκδικήσεων της διαταραγµένης προσωπικότητας. Παρανοϊκές εξελίξεις συντελούνται όταν οι ισχυρισµοί της προσωπικότητας µε βάση τη λογική και την αιτιολόγηση γίνονται πάνω σε εσφαλµένους συλλογισµούς µε ανεπαρκή συναίσθηση της ανάγκης για διόρθωση ως εκ τούτου, εµφανίζονται περιστασιακά επεισόδια παράνοιας καθώς και ο παρανοειδής χαρακτήρας της «ανάρρωσης χωρίς επίγνωση». 5. ιαταραχές υποκατάστασης του τύπου της υστερίας (κατάδυση της ενοχλητικής εµπειρίας ή του ενοχλητικού θέµατος και µετατροπή της αντίδρασης σε υστερικές εκδηλώσεις, συνήθως µε το µηχανισµό της αµνησίας), καθώς και ψυχασθένεια (ιδεοµηρυκασµοί που οδηγούν σε καταστάσεις έντασης και πανικού, και υποκατάσταση φοβιών, ιδεοληψιών και, εν γένει, ατελείς αντιδράσεις). 6. Τύποι ελλείµµατος και αποδιοργάνωσης: ύπαρξη ή ανάπτυξη θεµελιωδών 11

12 διαφορών ανάµεσα στη σκέψη και την αντίδραση, έλλειψη ενδιαφέροντος και συναισθηµατικής ευαισθησίας µε περίεργες αντιδράσεις αόριστη φανταστική (τρελή) ή υστερική ή ψυχασθενική αντίδραση µε αίσθηµα εξαναγκασµού, και ιδιόµορφης αφύσικης παρεµβολής στη σκέψη κτλ, συχνά µε παρανοϊκές, κατατονικές ή καταστρεπτικές εκρήξεις οργής. Αυτές οι καταστάσεις δεν πρέπει να θεωρούνται ως «διαγνώσεις», αλλά ως τύποι αντίδρασης: Στους δύο πρώτους κυριαρχούν σωµατικές καταστάσεις ο τρίτος και κατά ένα µέρος ο τέταρτος θεωρούνται ως µη φυσιολογικές αναπτύξεις µεµονωµένων αντιδράσεων, οι οποίες µερικώς µεν και κατά κύριο λόγο εξαρτώνται από τη σύσταση (οι αυθεντικές µανιοκαταθλιπτικές και παρανοϊκές αντιδράσεις) µερικώς δε και πιο ειδικά εξαρτώνται από γενικές καταστάσεις (όπως πολλές αγχώδεις καταστάσεις και απλές καταθλίψεις). Η πέµπτη και η έκτη οµάδα θεωρούνται ως λιγότερο έκδηλες και άµεσες υπερβολικές απαντήσεις παρά άµεσες εσφαλµένες υποκαταστάσεις ποικίλων εξαρτηµένων τρόπων διαφυγής, πρόωρη εξέλιξη ενστίκτων κτλ. Σε κάθε ανώµαλο ψυχικό αστερισµό συµπτωµάτων (constellation), διαπιστώνουµε: (1)Τα µη ψυχικά στοιχεία (γενικές σωµατικές διαταραχές ή επιδράσεις διαταραχών ειδικών οργάνων, στις οποίες συµπεριλαµβάνονται οι διατροφικές και αδροµερώς ιστολογικές διαταραχές του νευρικού συστήµατος), (2) τα στοιχεία που εκτιµώνται πλήρως µόνο µε ψυχολογικές έννοιες, είτε εµφανούς και άµεσης αποτυχίας, ή υποκατάστασης. Με µια τέτοια υποδιαίρεση, ο φοιτητής εισέρχεται αµέσως σε µια πρακτική βάση, η οποία υποδηλώνει τις κύριες κατευθύνσεις διάκρισης και δράσης µε όρους ευπρόσιτων γεγονότων. Περιµένουµε από αυτόν να περιγράψει το περιστατικό λαµβάνοντας υπόψη του την κατάσταση και τα προσωπικά στοιχεία και να διακρίνει ανάµεσα σε µη φυσιολογικές αντιδράσεις οι οποίες ουσιαστικά υποδεικνύουν µη ψυχικές διαταραχές και σε άλλες διαταραχές, κατά κύριο λόγο υπερβολικές απαντήσεις προσωπικής αντίδρασης επιπλέον δε να διακρίνει από άλλες, οι οποίες περιγράφονται προσωρινά ως αντιδράσεις υποκατάστασης, καταλαµβάνοντας τη θέση όσων απαιτούνται για την εκπλήρωση του αστερισµού συµπτωµάτων και προτείνοντας τη διερεύνηση για το τι ακριβώς προσδιορίζει την υποκατάσταση (οι υστερικές ή ψυχασθενικές ή λοιπές αντιδραστικές συνήθειες συνοδευόµενες ή µη από «συµπλέγµατα»). Είναι φανερό ότι µε µια τέτοια διευθέτηση των δεδοµένων µας, τερµατίζονται τα δήθεν προβλήµατα του ψυχοσωµατικού παραλληλισµού καθώς και το µεγαλύτερο µέρος από ό,τι συνιστά την παραδοσιακή ψυχολογία*. Η δοµική ψυχολογία έχει τη θέση της στην ψυχοπαθολογία ως βοήθηµα στην αναγνώριση, διάκριση και ανάλυση των γεγονότων όµως, είναι ανάγκη το πρόβληµα αυτό καθαυτό να αποτελείται από δυναµικές έννοιες. Προκειµένου να είναι δυναµικές, οι «ψυχικές αντιδράσεις» λαµβάνονται ως ολοκληρωµένες φάσεις προσαρµογής, ή διαγωγής και συµπεριφοράς, στις οποίες συµπεριλαµβάνονται τόσο οι «σωµατικές» όσο και οι «ψυχικές» πτυχές, ως αντιδράσεις προσαρµογής του ατόµου συνολικά, σε αντίθεση µε τις µη ψυχικές αντιδράσεις ή δράσεις των διαφόρων σωµατικών οργάνων. Οι ψυχικές αντιδράσεις θεωρούνται απαραίτητα ως σωµατικές, σε αντιδιαστολή αλλά και σε διαφοροποίηση από τις µη ψυχικές αντιδράσεις µε τη βοήθεια του ποιοτικού χαρακτηριστικού της συνείδησης µε την οποία συνυπάρχουν χρονικά. Πρόκειται για τις στάσεις και τις αντιδράσεις του ατόµου ως σύνολο. ιαθέτουν τις αναβολικές και τις καταβολικές τους πλευρές. Οι προσωρινοί αστερισµοί συµπτωµάτων τους καθορίζουν την έναρξη και την εκτέλεση οποιωνδήποτε νέων αντιδράσεων Μπορεί να ευθύνονται για την οµαλότητα στις αντιδράσεις ή να παρεµβαίνουν τόσο σε αυτή καθεαυτή την ταυτόχρονη εµφάνισή τους όσο και στη ροή των προσαρµογών και επίσης στην ισορροπία της αναβολικής και καταβολικής διαδικασίας. ιαταραχές µπορεί να εµφανισθούν προς οποιαδήποτε κατεύθυνση, στην προσαρµογή του ρεύµατος δράσης για ψυχική ή λειτουργική ισορροπία όπως και στο ζήτηµα της διατροφής, σύµφωνα µε σαφείς κανόνες ασυµβατότητας. Όµως, η λειτουργία και η * Εποµένως σύµφωνα µε την "ψυχοβιολογία" και τον Adolf Meyer, σώµα και ψυχή ευθύνονται ακριβώς το ίδιο για την εκδήλωση της νόσου στο άτοµο. 12

13 διαταραχή της ίσως να αποτελούν το µόνο διαθέσιµο υλικό που µπορούµε να επεξεργαστούµε. Ο Jung αναφέρεται στις επιδράσεις των συµπλεγµάτων και υποστηρίζει την παραγωγή τοξινών, ενώ προσωπικά επιµένω περισσότερο στην παρεµβολή στις οµαλές και επαρκείς αντιδράσεις συνήθειας και απαντήσεις µε πιθανότητα εµφάνισης αναβολικών και καταβολικών διαταραχών. Γιατί θα πρέπει να επιµείνουµε στη «σωµατική νόσο», εάν πρόκειται απλώς για µια διατύπωση ορισµένων ασαφών εµποδίων, ενώ οι λειτουργικές δυσκολίες παρέχουν ένα σαφές και ελεγχόµενο σύνολο γεγονότων τα οποία µπορούµε να επεξεργαστούµε; Είναι λυπηρό πως αυτό που στην καλύτερη περίπτωση µπορεί να αποτελεί µόνο µια προσωρινή βοήθεια και σχήµα προκειµένου να αποκτήσουν µια υποδηλωτική και χρήσιµη σειρά τα δεδοµένα µιας περίπλοκης διαταραχής όπως η πρώιµη άνοια, να λαµβάνεται ως αυστηρή και δογµατική θέση από τους γιατρούς που την εµφανίζουν κατηγορηµατικά ως νόσο. Η «νόσος» αποτελεί µια διατύπωση που καθίσταται ασαφής και αόριστη, εκτός εάν συνοψίζει ορισµένα ουσιώδη δεδοµένα ή ενσωµατώνει ορισµένες εφαρµόσιµες εµπειρικές αρχές. Η έννοια της νόσου ή της νοσολογικής οντότητας είναι κάθε άλλο παρά δυσδιάκριτη σε περιπτώσεις όπου είναι εύκολο να επιβεβαιώσουµε την οντότητα. Τα κατάγµατα και οι µώλωπες είναι τόσο εµφανή, ώστε δεν χρειαζόµαστε νοούµενα για να τα αποδείξουµε σε λοιµώδεις νόσους, η διατύπωση είναι εξίσου απλή: ένας οργανισµός µε κάποια ευαισθησία για την πρόκληση µιας συγκεκριµένης µορφής λοίµωξης αντιδρά µε ορισµένο τρόπο. Ένα µεγάλο σύµπλεγµα «νόσων» αποτελείται από ανεπάρκεια ή πτωχή προσαρµογή της λειτουργίας που απαιτείται, µε άλλα λόγια, από διαταραχές της ρύθµισης. Όταν αυτές οι διαταραχές συνεπάγονται την ανεπαρκή αποκατάσταση των προοδευτικών δοµικών µεταβολών που συµβαίνουν σε οποιοδήποτε στάδιο του µηχανισµού, αυτό το χαρακτηριστικό ενδέχεται να ξεχωρίζει ως «νόσος» ή, σύµφωνα µε την καθοµιλουµένη ιατρική ορολογία, ως «η παθολογία». Η «νόσος» αποτελεί το νοούµενο για ορισµένους συνδυασµούς συµπτωµάτων. Εάν ο όρος αναµένεται να διαθέτει κάποια αξία, οφείλει να βασίζεται σε µερικά γεγονότα που ίσως να είναι επιφανειακά ή δυσνόητα, αλλά τα οποία πρέπει να διαθέτουν έντονο ενδιαφέρον. Στην αντιπαράθεσή τους ανάµεσα στην υστερία και την πρώιµη άνοια, οι Bleuler και Jung επικαλούνται τη διαφορά της «νόσου». Αυτό που αποτελεί τη µονάδα νόσου είναι απλώς ένας τύπος αντίδρασης ή ένας τύπος αντίδρασης στα πλαίσια ειδικής αιτιολογίας και ειδικής εξέλιξης και έκβασης ή είναι δυνατό να προσδιορίζει µια συγκεκριµένη σειρά επεισοδίων (λοίµωξη ή δηλητηρίαση ή ένας απλός αλλά σοβαρός τραυµατισµός ή µια βλάβη). Όµως, σήµερα που η πειραµατική ερµηνεία κατέστη ανώτερη από τον απαρχαιωµένο τρόπο να συµπτύσσουµε τα γεγονότα στην έννοια µιας «βλάβης», δεν µπορούµε πλέον να αγνοούµε τις αλυσίδες διαγωγής και συµπεριφοράς ή τις ψυχικές αντιδράσεις, αφού αυτές µπορούν να παρέχουν την ασφαλέστερη και επαρκέστερη παρουσίαση των γεγονότων σε µια διαταραχή. Η διατήρηση της έννοιας της νόσου παρουσιάζει µεγάλο πλεονέκτηµα για το συστηµατικό τρόπο σκέψης, αλλά όπως όλοι οι νεωτεριστικοί τρόποι παρουσίασης των βιολογικών γεγονότων, θα ήταν πλέον επιζήµιο εάν θεωρείτο ως κάτι παραπάνω από µια διατύπωση διαθέσιµων δεδοµένων της πραγµατικότητας ή µια αφετηρία για πιο θεµελιώδη εργασία. Ωστόσο σε κάθε περίπτωση, πρέπει, να γνωρίζουµε για οποιουσδήποτε εκ των προτέρων ορισµούς, οι οποίοι µπορεί να αποκλείουν σειρά γεγονότων διότι αυτά είναι «ψυχικά». 13 Έχουµε σοβαρούς λόγους να πιστεύουµε ότι η βάση αυτών των τύπων αντιδράσεων είναι το αποτέλεσµα συγκρούσεων και αποκλίσεων των ενστίκτων σε περιπτώσεις δε επιδείνωσης διαπιστώνουµε σταθερά ότι τα φαινόµενα των (ψυχικών) συµπλεγµάτων παρουσιάζονται σε κάποιο ιδιαίτερα ευαίσθητο πεδίο ή υποδηλώνουν από την αρχή την ανεπάρκεια ενστίκτων ισορροπίας. Γιατί πρέπει ένας ασθενής να παρασύρεται τόσο έντονα σε λιγότερο ή περισσότερο γελοίες φαντασιώσεις κυρίως στο σεξουαλικό τοµέα, σε θρησκευτικές επεξεργασίες

14 αλλά και στη σφαίρα της φαντασίας; Γιατί πρέπει να υπάρχει τόσο αισθητή τάση προς ιδέες αναφοράς, οι οποίες υποδηλώνουν σε πολύ έντονο βαθµό ένα αίσθηµα κατωτερότητας στη δράση; Τι καθορίζει την εντυπωσιακή τάση για αισθήµατα παθητικότητας, επίδρασης κτλ στους αυτοµατισµούς, τους οποίους ο πιο υστερικός αντιµετωπίζει µε αυτοκυριαρχία και όχι µε παθητική στάση; Η προσεκτική µελέτη των περιστατικών δείχνει τα καταστροφικά αποτελέσµατα των συνηθισµένων ατελών ή άµεσα ανεπαρκών και δυσπροσάρµοστων και µερικώς ελεγχοµένων αντιδράσεων, µια τάση αποµάκρυνσης από την πραγµατικότητα και την αυτοδιόρθωση, έναν κατακερµατισµό της προσωπικότητας, µε ή χωρίς τη δήθεν σταθερότητα που παρατηρούµε στις παρανοϊκές περιπτώσεις. Επιπλέον µέσα από όλα αυτά έχουµε µια αχρήστευση των ενστίκτων που είναι απαραίτητα για την αντιµετώπιση των πολύπλοκων απαιτήσεων της ζωής. Αποδίδουµε λοιπόν ολέθρια συνέπεια σε ένα τραύµα µε την έννοια του Freud ή του Jung, ακόµη και όταν, αντί να οδηγεί απλώς στον υστερικό τύπο αντίδρασης, διαδραµατίζει ενεργό ρόλο στην ανάπτυξη των ενστίκτων. Από αυτή την άποψη, δεν απαιτείται µεγάλη εµπειρία για να κατανοήσουµε πόσο διαφορετική είναι η σεξουαλική ανάπτυξη στην περίπτωση της υστερίας από εκείνη στην πρώιµη άνοια. Υπάρχει σηµαντικά µεγαλύτερη έκπτωση ή αποτυχία της λειτουργίας στην πιθανή περίπτωση πρώιµης άνοιας, όπου συναντάµε φωνές ή ηλεκτρικό ρεύµα στη µήτρα ή φαντασιώσεις για έναν έρωτα στον οποίο ανταποκρίνεται κάποιος άγνωστος µε παθητικές κινήσεις της γλώσσας. Σε όλα αυτά, διαπιστώνουµε πάντοτε επιπρόσθετη επιδείνωση στις συνήθειες, ιδεοµηρυκασµούς αντί για νεανικές φάρσες και αντί για µια βιαστική µέθοδο δοκιµής και απόρριψης της πιο υγιούς ανάπτυξης, µε την ενστικτώδη ικανότητά της για επαφή µε την πραγµατικότητα. Εκτός αυτών των ελλειµµάτων, συναντάµε επίσης µια πρώιµη, µονόπλευρη και ηθικολογική βαρυθυµία, που αποµακρύνει τον ασθενή ολοένα και περισσότερο από συγκεκριµένες διορθώσεις στη ζωή του. Τα αποτελέσµατα της εξάπλωσης σε χώρους που δεν ελέγχονται καλά καθώς και ο καθορισµός της σοβαρότητας τέτοιων συνδυασµών είναι εύκολο να καταδειχθούν στο θέµα του αυνανισµού, το οποίο έως σήµερα αντιµετωπίζεται µε τον πλέον δογµατικό και παράλογο τρόπο από πολλούς γιατρούς οι συγκεκριµένοι θεωρούν ότι µπορούν να αντιµετωπίσουν το θέµα αρνούµενοι κάθε σηµασία του, και µε την απλή δικαιολογία ότι αποτελεί βασικό ελάττωµα στις περιπτώσεις στις οποίες τυχαίνει να οδηγήσει σε καταστροφή. Ο αυνανισµός, όπως η χρήση αλκοόλ, πρέπει να εξετάζονται ξεχωριστά για κάθε περίπτωση. Απαιτείται επίπονη δουλειά να δηµοσιευτεί επαρκής αριθµός περιπτώσεων µελετηµένων εις βάθος, ώστε να φανεί ο διαχωρισµός ανάµεσα σε παρεκκλίσεις ενστίκτων που προοδευτικά καθίστανται καταστροφικές ή όχι. Εξετάζοντας αυτά τα θέµατα µε όρους αυτοδηλητηρίασης, δεν αποκλείεται να αποδειχθεί µια τέτοια σχέση, ούτε φυσικά πρέπει να είµαστε ικανοποιηµένοι µε µια αφηρηµένη δήλωση ότι αντιµετωπίζουµε συγκρούσεις και επιδείνωση των ενστίκτων. Όµως, σε αυτήν τη φάση είναι καλύτερα να αναγνωριστεί η πιθανότητα ότι σε πολλές περιπτώσεις συνδυάζονται αρκετοί παράγοντες και πως ανάµεσα τους, πολλοί µπορούν να εκφραστούν µόνο ως δράσεις, συνήθειες και ένστικτα και ότι µια σαρωτική υπεραπλούστευση της ορολογίας συσκοτίζει τη σαφήνεια των παρατηρήσεων και της αιτιολόγησης. Η νευρολογία µάς έχει οδηγήσει σε δραµατικό βαθµό εκτός µιας λειτουργικής εκτίµησης των εξελίξεων. Ο συλλογισµός της βασίζεται κυρίως σε στάσιµες και προϊούσες εστιακές καταστάσεις και στην περιστασιακή τους αποκατάσταση, παρά σε µηχανισµούς εξισορρόπησης, όπως ακριβώς σε αυτούς που πρέπει να στηριζόµαστε στην ψυχοπαθολογία. Η έννοια των αντιδράσεων υποκατάστασης µάς επαναφέρει στη φυσιολογική θεµελίωση της άµεσης δράσης. Μάς απελευθερώνει από υπερβολικούς ορισµούς µε αοριστίες, προεκτείνει τον καθορισµό της πραγµατικής κατάστασης και των µέσων προσαρµογής που διαθέτει ο ασθενής. Αντί ενός σχεδίου αναγνώρισης µε ονοµασίες αυθαίρετων προτύπων, στρέφουµε την προσοχή µας στα γεγονότα τα οποία γνωρίζουµε χωρίς αυθαίρετα να τα λογοκρίνουµε. Μπορούµε να κατανοούµε και να διδάσκουµε 14

15 αυτά που διαθέτουµε ως αµιγείς γνώσεις σε θέµατα υστερίας, ψυχασθένειας, και πρώιµης άνοιας επιπλέον, εάν διαπιστώσουµε συνέργεια ειδικών παραγόντων, αυτοί θα κατατάσσονται σύµφωνα µε τα δεδοµένα, είτε είναι του τύπου της διαγωγής και της συµπεριφοράς, π.χ., ψυχικοί, ή µη ψυχικοί, τοξικοί, είτε όχι. Αυτός ο τρόπος παρουσίασης µπορεί να γίνει τόσο απλός όσο µε εκείνον που ασχολείται µε τις οντότητες της νόσου και πολύ περισσότερο ακριβής και, πολύ πιο πολύτιµος στο σχεδιασµό του χειρισµού µιας περίπτωσης και στη διαµόρφωση των δεδοµένων για προφύλαξη. 15 ΔΗΜΟΣΙΕΥΣΗ στο Ένθετο "ΕΙΔΙΚΟΣ ΦΑΚΕΛΟΣ: ΨΥΧΟΠΑΘΟΛΟΓΙΑ" του περιοδικού ΣΥΝΑΨΙΣ, [Τεύχος 33 (Τόμος 10), Απρίλιος - Ιούνιος 2014 σελ ] ΙΟΥΝΙΟΣ ΝΟΕΜΒΡΙΟΣ

ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ ΑΣΘΕΝ-Ν ΣΤΗ ΣΤΕΦΑΝΙΑΙΑ ΜΟΝΑΔΑ ΚΑΙ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗ ΑΝΤΙΜΕΤ-ΠΙΣΗ

ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ ΑΣΘΕΝ-Ν ΣΤΗ ΣΤΕΦΑΝΙΑΙΑ ΜΟΝΑΔΑ ΚΑΙ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗ ΑΝΤΙΜΕΤ-ΠΙΣΗ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ ΑΣΘΕΝ-Ν ΣΤΗ ΣΤΕΦΑΝΙΑΙΑ ΜΟΝΑΔΑ ΚΑΙ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗ ΑΝΤΙΜΕΤ-ΠΙΣΗ ΧΑΤΖΗΣΤΕΦΑΝΟΥ ΦΑΝΗ ΝΟΣΗΛΕΥΤΡΙΑ Τ.Ε. Β Γ ΚΑΡΔΙΟΛΟΓΙΚΗ ΚΛΙΝΙΚΗ ΙΠΠΟΚΡΑΤΕΙΟ ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ Η στεφανιαία µονάδα είναι ένας χώρος

Διαβάστε περισσότερα

Η ΨΥΧΙΑΤΡΙΚΗ ΔΙΑΓΝΩΣΗ ΚΑΙ ΤΑ ΣΥΓΧΡΟΝΑ ΤΑΞΙΝΟΜΙΚΑ ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ

Η ΨΥΧΙΑΤΡΙΚΗ ΔΙΑΓΝΩΣΗ ΚΑΙ ΤΑ ΣΥΓΧΡΟΝΑ ΤΑΞΙΝΟΜΙΚΑ ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ Η ΨΥΧΙΑΤΡΙΚΗ ΔΙΑΓΝΩΣΗ ΚΑΙ ΤΑ ΣΥΓΧΡΟΝΑ ΤΑΞΙΝΟΜΙΚΑ ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΓΕΩΡΓΙΛΑ ΕΛΕΝΗ Απαρτιωμένη Διδασκαλία ΕΙΣΑΓΩΓΗ Διάγνωση: είναι η πολύπλοκη διαδικασία αναγνώρισης και ταυτοποίησης μιας διαταραχής που γίνεται

Διαβάστε περισσότερα

Η ΝΟΗΤΙΚΗ ΔΙΕΡΓΑΣΙΑ: Η Σχετικότητα και ο Χρονισμός της Πληροφορίας Σελ. 1

Η ΝΟΗΤΙΚΗ ΔΙΕΡΓΑΣΙΑ: Η Σχετικότητα και ο Χρονισμός της Πληροφορίας Σελ. 1 Η ΝΟΗΤΙΚΗ ΔΙΕΡΓΑΣΙΑ: Η Σχετικότητα και ο Χρονισμός της Πληροφορίας Σελ. 1 Μια σύνοψη του Βιβλίου (ΟΠΙΣΘΟΦΥΛΛΟ): Η πλειοψηφία θεωρεί πως η Νόηση είναι μια διεργασία που συμβαίνει στον ανθρώπινο εγκέφαλο.

Διαβάστε περισσότερα

Είναι υποειδικότητα της ψυχιατρικής που διαμεσολαβεί μεταξύ της ψυχιατρικής και υπόλοιπης ιατρικής Αντικείμενο της ο ασθενής του γενικού νοσοκομείου

Είναι υποειδικότητα της ψυχιατρικής που διαμεσολαβεί μεταξύ της ψυχιατρικής και υπόλοιπης ιατρικής Αντικείμενο της ο ασθενής του γενικού νοσοκομείου Είναι υποειδικότητα της ψυχιατρικής που διαμεσολαβεί μεταξύ της ψυχιατρικής και υπόλοιπης ιατρικής Αντικείμενο της ο ασθενής του γενικού νοσοκομείου που αντιμετωπίζει ψυχικά προβλήματα λόγω της σωματικής

Διαβάστε περισσότερα

Η ΝΟΗΤΙΚΗ ΔΙΕΡΓΑΣΙΑ: Η Σχετικότητα και ο Χρονισμός της Πληροφορίας Σελ. 1

Η ΝΟΗΤΙΚΗ ΔΙΕΡΓΑΣΙΑ: Η Σχετικότητα και ο Χρονισμός της Πληροφορίας Σελ. 1 Η ΝΟΗΤΙΚΗ ΔΙΕΡΓΑΣΙΑ: Η Σχετικότητα και ο Χρονισμός της Πληροφορίας Σελ. 1 Μια σύνοψη του Βιβλίου (ΟΠΙΣΘΟΦΥΛΛΟ): Η πλειοψηφία θεωρεί ότι η Νόηση είναι μια διεργασία που συμβαίνει στο ανθρώπινο εγκέφαλο.

Διαβάστε περισσότερα

Εισαγωγή στην Ψυχιατρική Φίλιππος Γουρζής

Εισαγωγή στην Ψυχιατρική Φίλιππος Γουρζής Εισαγωγή στην Ψυχιατρική Φίλιππος Γουρζής Απαρτιωμένη Διδασκαλία Εισαγωγή στην Ψυχιατρική 21 ος αιώνας μεγάλη πρόοδος των συναφών επιστημών: Νευροεπιστήμες, Ψυχολογία, Κοινωνιολογία Προηγήθηκε περίοδος

Διαβάστε περισσότερα

Ινστιτούτο Ψυχικής Υγείας Παιδιών και Ενηλίκων (Ι.Ψ.Υ.Π.Ε.) Ψυχιατρική Περίθαλψη στο Σπίτι του Ασθενούς (Ψ.Π.Σ.Α.)

Ινστιτούτο Ψυχικής Υγείας Παιδιών και Ενηλίκων (Ι.Ψ.Υ.Π.Ε.) Ψυχιατρική Περίθαλψη στο Σπίτι του Ασθενούς (Ψ.Π.Σ.Α.) Ινστιτούτο Ψυχικής Υγείας Παιδιών και Ενηλίκων (Ι.Ψ.Υ.Π.Ε.) ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΟΣ ΥΠΕΥΘΥΝΟΣ: ΣΑΚΕΛΛΑΡΟΠΟΥΛΟΣ Π. ΥΠΕΥΘΥΝOI ΤΜΗΜΑΤΟΣ Ψ.Π.Σ.Α.: ΤΣΙΠΟΥΡΙΔΗΣ ΑΛΕΞΑΝΔΡΟΣ: ΨΥΧΙΑΤΡΟΣ ΖΕΙΚΟΥ ΕΒΕΛΙΝΑ: ΨΥΧΟΘΕΡΑΠΕΥΤΡΙΑ Ψυχιατρική

Διαβάστε περισσότερα

Περίληψη Αναφορά στην ηλικία του θεραπευόµενου. Θεραπευτής/τρια: Επόπτης/τρια: Εξωτερικός κριτής:

Περίληψη Αναφορά στην ηλικία του θεραπευόµενου. Θεραπευτής/τρια: Επόπτης/τρια: Εξωτερικός κριτής: Θεραπευτής/τρια: Επόπτης/τρια: Εξωτερικός κριτής: Έντυπο Συµµόρφωσης προς το Υπόδειγµα Συγγραφής Μελέτης Περίπτωσης µε Κύρια ιάγνωση ιαταραχή Προσωπικότητας Σηµειώστε: Τίτλος Έναρξη µε "Περιγραφή ατοµικής

Διαβάστε περισσότερα

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ με έμφαση στις γνωστικές λειτουργίες. Θεματική Ενότητα 6: Σχολές σκέψης στην ψυχολογία: IV

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ με έμφαση στις γνωστικές λειτουργίες. Θεματική Ενότητα 6: Σχολές σκέψης στην ψυχολογία: IV ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ με έμφαση στις γνωστικές λειτουργίες Θεματική Ενότητα 6: Σχολές σκέψης στην ψυχολογία: IV Θεματική Ενότητα 6 Στόχοι: Η εισαγωγή των φοιτητών στις κλινικές καταβολές της ψυχολογίας

Διαβάστε περισσότερα

Μοντέλα Υγείας. Βασικές Αρχές Βιοϊατρικού Μοντέλου. Θετικές επιπτώσεις Βιοϊατρικής προσέγγισης. 2 Βασικές Ιδεολογίες για Υγεία & Αρρώστια

Μοντέλα Υγείας. Βασικές Αρχές Βιοϊατρικού Μοντέλου. Θετικές επιπτώσεις Βιοϊατρικής προσέγγισης. 2 Βασικές Ιδεολογίες για Υγεία & Αρρώστια ΜΟΝΤΕΛΑ ΥΓΕΙΑΣ-ΑΣΘΕΝΕΙΑΣ ΓΝΩΣΤΙΚΗ ΑΝΑΠΑΡΑΣΤΑΣΗ ΑΡΡΩΣΤΙΑΣ 2 Βασικές Ιδεολογίες για Υγεία & Αρρώστια Μοντέλα Υγείας Βιοιατρικό Μοντέλο Ολιστικό, Βιοψυχοκοινωνικό Μοντέλο Αρχαία Ελλάδα (Ιπποκράτης 400π.Χ.)

Διαβάστε περισσότερα

Σχιζοφρένεια. Τι Είναι η Σχιζοφρένεια; Από Τι Προκαλείται η Σχιζοφρένεια; Ποια Είναι Τα Συμπτώματα Της Σχιζοφρένειας;

Σχιζοφρένεια. Τι Είναι η Σχιζοφρένεια; Από Τι Προκαλείται η Σχιζοφρένεια; Ποια Είναι Τα Συμπτώματα Της Σχιζοφρένειας; Σχιζοφρένεια Τι Είναι η Σχιζοφρένεια; Η σχιζοφρένεια, μια πνευματική ασθένεια που προκαλεί διαταραχή στον τρόπο που σκέφτεται το άτομο, επηρεάζει περίπου το 1% του πληθυσμού. Συνήθως ξεκινά από τα τελευταία

Διαβάστε περισσότερα

ΑΥΤΟΚΤΟΝΙΑ ΚΑΙ ΨΥΧΙΚΕΣ ΙΑΤΑΡΑΧΕΣ

ΑΥΤΟΚΤΟΝΙΑ ΚΑΙ ΨΥΧΙΚΕΣ ΙΑΤΑΡΑΧΕΣ ΑΥΤΟΚΤΟΝΙΑ ΚΑΙ ΨΥΧΙΚΕΣ ΙΑΤΑΡΑΧΕΣ ΟΡΙΣΜΟΣ Η αυτοκτονική συµπεριφορά ορίζεται ως η συµπεριφορά, κατά την οποία το άτοµο θέλει να κάνει κακό στον εαυτό του µε σκοπό να δώσει ένα τέλος στη ζωή του. ιαχωρίζεται

Διαβάστε περισσότερα

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗ ΕΠΙΣΤΗΜΗ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ Α ΕΞΑΜΗΝΟ

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗ ΕΠΙΣΤΗΜΗ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ Α ΕΞΑΜΗΝΟ ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗ ΕΠΙΣΤΗΜΗ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ Α ΕΞΑΜΗΝΟ ΚΑΥΚΙΑ ΘΕΟΔΩΡΑ ΚΑΘΗΓΗΤΡΙΑ ΕΦΑΡΜΟΓΩΝ 1 ο Μάθημα Προγραμματισμένα μαθήματα 2/10, 9/10, 16/10, 23/10, 30/10, 6/11, 13/11, 20/11, 27/11, 4/12, 11/12,

Διαβάστε περισσότερα

Η νόσος Alzheimer είναι μια εκφυλιστική νόσος που αργά και προοδευτικά καταστρέφει τα εγκεφαλικά κύτταρα. Δεν είναι λοιμώδη και μεταδοτική, αλλά

Η νόσος Alzheimer είναι μια εκφυλιστική νόσος που αργά και προοδευτικά καταστρέφει τα εγκεφαλικά κύτταρα. Δεν είναι λοιμώδη και μεταδοτική, αλλά Η νόσος Alzheimer είναι μια εκφυλιστική νόσος που αργά και προοδευτικά καταστρέφει τα εγκεφαλικά κύτταρα. Δεν είναι λοιμώδη και μεταδοτική, αλλά είναι η πιο κοινή αιτία άνοιας μια κατάσταση που επηρεάζει

Διαβάστε περισσότερα

Διπολική διαταραχή μανιοκατάθλιψη,

Διπολική διαταραχή μανιοκατάθλιψη, ΨΥΧΙΚΕΣ ΔΙΑΤΑΡΑΧΕΣ Ο όρος ψυχική διαταραχή περιλαμβάνει ένα μεγάλο εύρος προβλημάτων που έχουν σχέση με την ψυχική κατάσταση και την συμπεριφορά ενός ατόμου. Οι διάφορες ψυχικές διαταραχές εκδηλώνονται

Διαβάστε περισσότερα

Περίληψη (150 λέξεις) Ελληνικά (και Αγγλικά αν ζητείται) Αναφορά στην ηλικία του θεραπευόµενου. Θεραπευτής/τρια: Επόπτης/τρια: Εξωτερικός κριτής:

Περίληψη (150 λέξεις) Ελληνικά (και Αγγλικά αν ζητείται) Αναφορά στην ηλικία του θεραπευόµενου. Θεραπευτής/τρια: Επόπτης/τρια: Εξωτερικός κριτής: Θεραπευτής/τρια: Επόπτης/τρια: Εξωτερικός κριτής: Έντυπο Συµµόρφωσης προς το Υπόδειγµα Συγγραφής Μελέτης Περίπτωσης µε Κύρια ιάγνωση στον Άξονα Ι Σηµειώστε: Τίτλος Έναρξη µε "Περιγραφή ατοµικής περίπτωσης..."

Διαβάστε περισσότερα

Εισαγωγή στην Ψυχολογία με έμφαση στις γνωστικές λειτουργίες

Εισαγωγή στην Ψυχολογία με έμφαση στις γνωστικές λειτουργίες ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΙΩΑΝΝΙΝΩΝ ΑΝΟΙΚΤΑ ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ Εισαγωγή στην Ψυχολογία με έμφαση στις γνωστικές λειτουργίες Σχολές σκέψης στην ψυχολογία: IV Διδάσκουσα: Επίκ. Καθ. Γεωργία Α. Παπαντωνίου Άδειες Χρήσης

Διαβάστε περισσότερα

- Έκπτωση στη χρήση εξoλεκτικών συμπεριφορών πχ βλεμματικής επαφής, εκφραστικότητας προσώπου.

- Έκπτωση στη χρήση εξoλεκτικών συμπεριφορών πχ βλεμματικής επαφής, εκφραστικότητας προσώπου. ΑΥΤΙΣΜΟΣ- ΔΙΑΧΥΤΗ ΔΙΑΤΑΡΑΧΗ ΤΗΣ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ Η Διάχυτη Διαταραχή της Ανάπτυξης σύμφωνα με το ICD-10 το σύστημα της Διεθνούς Ταξινόμησης των Νόσων είναι μια διαταραχή που περιλαμβάνει δυσκολίες στην ανάπτυξη

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΙΚΕΣ ΛΗΨΗΣ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΟΥ ΙΣΤΟΡΙΚΟΥ ΑΠΟ ΨΥΧΩΣΙΚΟ ΑΣΘΕΝΗ. Επιµέλεια:Τσακανίκα Μαρία Καρυπίδου Ελίνα

ΤΕΧΝΙΚΕΣ ΛΗΨΗΣ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΟΥ ΙΣΤΟΡΙΚΟΥ ΑΠΟ ΨΥΧΩΣΙΚΟ ΑΣΘΕΝΗ. Επιµέλεια:Τσακανίκα Μαρία Καρυπίδου Ελίνα ΤΕΧΝΙΚΕΣ ΛΗΨΗΣ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΟΥ ΙΣΤΟΡΙΚΟΥ ΑΠΟ ΨΥΧΩΣΙΚΟ ΑΣΘΕΝΗ Επιµέλεια:Τσακανίκα Μαρία Καρυπίδου Ελίνα ΨΥΧΙΚΗ ΥΓΕΙΑ ΚΑΙ ΨΥΧΙΚΗ ΝΟΣΟΣ Ψυχική Υγεία είναι η αρµονική λειτουργία της ψυχοσωµατικής ενότητας της

Διαβάστε περισσότερα

Τα µικρόβια της τρέλας

Τα µικρόβια της τρέλας Τα µικρόβια της τρέλας Πρόσφατες έρευνες έδειξαν ότι παθογόνοι µικροοργανισµοί εµπλέκονται σε µια σειρά από σοβαρές νευροψυχολογικές ασθένειες Γράφει ο ΣΠΥΡΟΣ ΜΑΝΟΥΣΕΛΗΣ Η εκδήλωση ορισµένων χρόνιων νοητικών

Διαβάστε περισσότερα

Ε.Κατσάµπα, Γ.Ευσταθίου

Ε.Κατσάµπα, Γ.Ευσταθίου Περιγραφή ατοµικής περίπτωσης γυναίκας µε Υποχονδρίαση και Ιδεοψυχαναγκαστική ιαταραχή και στοιχεία Ιδεοψυχαναγκαστικής ιαταραχής Προσωπικότητας 12ο Πανελλήνιο Συνέδριο Ψυχολογικής Έρευνας της Ελληνικής

Διαβάστε περισσότερα

Βασικές αρχές της γνωσιακής συµπεριφοριστικής ψυχοθεραπείας 1ο Πανελλήνιο Συνέδριο Φοιτητών Ψυχολογίας 11 13 Απριλίου 2008, Αθήνα Γ.

Βασικές αρχές της γνωσιακής συµπεριφοριστικής ψυχοθεραπείας 1ο Πανελλήνιο Συνέδριο Φοιτητών Ψυχολογίας 11 13 Απριλίου 2008, Αθήνα Γ. Βασικές αρχές της γνωσιακής συµπεριφοριστικής ψυχοθεραπείας 1ο Πανελλήνιο Συνέδριο Φοιτητών Ψυχολογίας 11 13 Απριλίου 2008, Αθήνα Γ. Ευσταθίου Γνωσιακή συµπεριφοριστική θεραπεία Σειρά προτάσεων παρέµβασης

Διαβάστε περισσότερα

Ψυχωτικές διαταραχές και θεραπευτική αντιμετώπιση - Ο Δρόμος για την Θεραπεία Σάββατο, 10 Ιούλιος :29

Ψυχωτικές διαταραχές και θεραπευτική αντιμετώπιση - Ο Δρόμος για την Θεραπεία Σάββατο, 10 Ιούλιος :29 Γράφει: Νικόλαος Βακόνδιος, Ψυχολόγος Η λέξη «ψύχωση» είναι μία λέξη η οποία χρησιμοποιείται υπερβολικά συχνά από τον κόσμο με λάθος νόημα και περιεχόμενο. Στο κείμενο αυτό, γίνεται μία προσπάθεια να δοθεί

Διαβάστε περισσότερα

Παναής Κασσιανός, δάσκαλος Διευθυντής του 10ου Ειδικού Δ.Σ. Αθηνών (Μαρασλείου)

Παναής Κασσιανός, δάσκαλος Διευθυντής του 10ου Ειδικού Δ.Σ. Αθηνών (Μαρασλείου) Παναής Κασσιανός, δάσκαλος Διευθυντής του 10ου Ειδικού Δ.Σ. Αθηνών (Μαρασλείου) Ομιλία-συζήτηση με βασικό άξονα προσέγγισης το Φάσμα του Αυτισμού και με αφορμή το βιβλίο της Εύας Βακιρτζή «Το Αυγό» στο

Διαβάστε περισσότερα

Ψυχολογία της προσωπικότητας θεωρίες.

Ψυχολογία της προσωπικότητας θεωρίες. Ψυχολογία της προσωπικότητας θεωρίες. Οι διάφορες θεωρίες προσωπικότητας προσπαθούν να απαντήσουν και να ερμηνεύσουν τα ακόλουθα ερωτήματα: α) Πώς είναι τα άτομα; Ποια είναι τα χαρακτηριστικά του ατόμου

Διαβάστε περισσότερα

2η ΓΡΑΠΤΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΕΠΟ 22. ΘΕΜΑ: Οι βασικοί σταθµοί του νεώτερου Εµπειρισµού από τον Locke µέχρι και τον Hume. ΣΧΕ ΙΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ Α.

2η ΓΡΑΠΤΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΕΠΟ 22. ΘΕΜΑ: Οι βασικοί σταθµοί του νεώτερου Εµπειρισµού από τον Locke µέχρι και τον Hume. ΣΧΕ ΙΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ Α. Θέµατα & Ασκήσεις από: www.arnos.gr 2η ΓΡΑΠΤΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΕΠΟ 22 ΘΕΜΑ: Οι βασικοί σταθµοί του νεώτερου Εµπειρισµού από τον Locke µέχρι και τον Hume. ΣΧΕ ΙΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ Α. ΕΙΣΑΓΩΓΗ Σύµφωνα µε τη θεωρία του εµπειρισµού

Διαβάστε περισσότερα

Ο όρος διάχυτες αναπτυξιακές διαταραχές (αυτισμός) αναφέρεται σε μια αναπτυξιακή διαταραχή κατά την οποία το άτομο παρουσιάζει μειωμένες ικανότητες

Ο όρος διάχυτες αναπτυξιακές διαταραχές (αυτισμός) αναφέρεται σε μια αναπτυξιακή διαταραχή κατά την οποία το άτομο παρουσιάζει μειωμένες ικανότητες Ο όρος διάχυτες αναπτυξιακές διαταραχές (αυτισμός) αναφέρεται σε μια αναπτυξιακή διαταραχή κατά την οποία το άτομο παρουσιάζει μειωμένες ικανότητες στην επικοινωνία, κοινωνικότητα και συμπεριφορά, καθώς

Διαβάστε περισσότερα

Πολλοί άνθρωποι θεωρούν λανθασμένα ότι δεν είναι «ψυχικά δυνατοί». Άλλοι μπορεί να φοβούνται μήπως δεν «φανούν» ψυχικά δυνατοί στο περιβάλλον τους.

Πολλοί άνθρωποι θεωρούν λανθασμένα ότι δεν είναι «ψυχικά δυνατοί». Άλλοι μπορεί να φοβούνται μήπως δεν «φανούν» ψυχικά δυνατοί στο περιβάλλον τους. Πολλοί άνθρωποι θεωρούν λανθασμένα ότι δεν είναι «ψυχικά δυνατοί» Άλλοι μπορεί να φοβούνται μήπως δεν «φανούν» ψυχικά δυνατοί στο περιβάλλον τους Η αυτοεικόνα μας «σχηματίζεται» ως ένα σχετικά σταθερό

Διαβάστε περισσότερα

Ά κύκλος Βιωµατικών Εργαστηρίων Συµβουλευτικής Σταδιοδροµίας µε θέµα: «Άγχος και Κατάθλιψη στην Εκπαίδευση και στην Εργασία»

Ά κύκλος Βιωµατικών Εργαστηρίων Συµβουλευτικής Σταδιοδροµίας µε θέµα: «Άγχος και Κατάθλιψη στην Εκπαίδευση και στην Εργασία» Περίληψη εισήγησης µε θέµα: Τι είναι άγχος και τι κατάθλιψη. Πώς εµφανίζονται στον εκπαιδευτικό και στον επαγγελµατικό χώρο. Το Άγχος και η Κατάθλιψη αποτελούν ίσως δύο από τις πιο πολυσυζητηµένες έννοιες

Διαβάστε περισσότερα

Λαµβάνοντας τη διάγνωση: συναισθήµατα και αντιδράσεις

Λαµβάνοντας τη διάγνωση: συναισθήµατα και αντιδράσεις Λαµβάνοντας τη διάγνωση: συναισθήµατα και αντιδράσεις Πιθανότατα αισθάνεστε πολύ αναστατωµένοι αφού λάβατε µια διάγνωση καρκίνου. Συνήθως είναι δύσκολο να αποδεχθείτε τη διάγνωση αµέσως και αυτό είναι

Διαβάστε περισσότερα

ΤΙΤΛΟΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΝΕΥΡΙΚΗ ΑΝΟΡΕΞΙΑ ΦΟΙΤΗΤΡΙΕΣ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ ΜΑΚΡΟΓΙΑΝΝΗ ΑΙΚΑΤΕΡΙΝΗ ΜΑΥΡΙΔΟΥ ΠΑΡΘΕΝΑ

ΤΙΤΛΟΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΝΕΥΡΙΚΗ ΑΝΟΡΕΞΙΑ ΦΟΙΤΗΤΡΙΕΣ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ ΜΑΚΡΟΓΙΑΝΝΗ ΑΙΚΑΤΕΡΙΝΗ ΜΑΥΡΙΔΟΥ ΠΑΡΘΕΝΑ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ ΜΑΘΗΜΑ : ΚΟΙΝΟΤΙΚΗ ΝΟΣ/ΚΗ ΙΙ ΥΠ. ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ : ΚΥΠΑΡΙΣΗ ΤΙΤΛΟΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΝΕΥΡΙΚΗ ΑΝΟΡΕΞΙΑ ΦΟΙΤΗΤΡΙΕΣ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ ΜΑΚΡΟΓΙΑΝΝΗ ΑΙΚΑΤΕΡΙΝΗ ΜΑΥΡΙΔΟΥ ΠΑΡΘΕΝΑ ΛΑΡΙΣΑ 2010 1 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ 1. Εισαγωγή

Διαβάστε περισσότερα

Περιγραφή ατοµικής περίπτωσης µεσήλικης γυναίκας µε Aποφευκτική ιαταραχή Προσωπικότητας και Αγοραφοβία 12ο Πανελλήνιο Συνέδριο Ψυχολογικής Έρευνας 14 17 Μαϊου 2009, Βόλος, Πανεπιστήµιο Θεσσαλίας Χ. Βαρβέρη-Γ.

Διαβάστε περισσότερα

Πως ο Νους Χειρίζεται το Φόβο

Πως ο Νους Χειρίζεται το Φόβο Πως ο Νους Χειρίζεται το Φόβο Σύμφωνα με δύο σχετικά πρόσφατες έρευνες, οι μνήμες φόβου και τρόμου διαφέρουν σημαντικά από τις συνηθισμένες μνήμες. Οι διαφορές αυτές δεν συνίστανται μόνο στις εμφανείς

Διαβάστε περισσότερα

ΑΓΧΟΣ ΣΤΡΕΣ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗ ΠΑΡΕΜΒΑΣΗ ΦΟΙΤΗΤΡΙΕΣ: ΑΜΑΞΟΠΟΥΛΟΥ ΘΕΟΔΩΡΑ ΑΝΕΒΛΑΒΗ ΣΟΦΙΑ

ΑΓΧΟΣ ΣΤΡΕΣ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗ ΠΑΡΕΜΒΑΣΗ ΦΟΙΤΗΤΡΙΕΣ: ΑΜΑΞΟΠΟΥΛΟΥ ΘΕΟΔΩΡΑ ΑΝΕΒΛΑΒΗ ΣΟΦΙΑ ΑΓΧΟΣ ΣΤΡΕΣ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗ ΠΑΡΕΜΒΑΣΗ ΦΟΙΤΗΤΡΙΕΣ: ΑΜΑΞΟΠΟΥΛΟΥ ΘΕΟΔΩΡΑ ΑΝΕΒΛΑΒΗ ΣΟΦΙΑ ΟΡΙΣΜΟΣ Το άγχος είναι μια επώδυνη συναισθηματική εμπειρία εσωτερικής δυσφορίας, απροσδιόριστης προέλευσης όπου κυριαρχεί

Διαβάστε περισσότερα

Διαταραχές συμπεριφοράς στην Άνοια

Διαταραχές συμπεριφοράς στην Άνοια Διαταραχές συμπεριφοράς στην Άνοια Κώστας Νικολάου ψυχίατρος Παρουσίαση βασισμένη στο: BPSD Educational Pack, International Psychogeriatric Association (IPA) 2002 Τα Συμπεριφορικά και Ψυχολογικά συμπτώματα

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΠΑΙ ΟΨΥΧΙΑΤΡΙΚΩΝ ΤΜΗΜΑΤΩΝ ΣΕ ΓΕΝΙΚΑ ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΑ ΚΑΡΑΓΙΑΝΝΗ ΣΤΑΥΡΟΥΛΑ ΠΑΙ ΟΨΥΧΙΑΤΡΟΣ ΙΕΥΘΥΝΤΡΙΑ ΠΑΙ ΟΨΥΧΙΑΤΡΙΚΟΥ ΚΥΡΙΑΚΟΥ»

ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΠΑΙ ΟΨΥΧΙΑΤΡΙΚΩΝ ΤΜΗΜΑΤΩΝ ΣΕ ΓΕΝΙΚΑ ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΑ ΚΑΡΑΓΙΑΝΝΗ ΣΤΑΥΡΟΥΛΑ ΠΑΙ ΟΨΥΧΙΑΤΡΟΣ ΙΕΥΘΥΝΤΡΙΑ ΠΑΙ ΟΨΥΧΙΑΤΡΙΚΟΥ ΚΥΡΙΑΚΟΥ» ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΠΑΙ ΟΨΥΧΙΑΤΡΙΚΩΝ ΤΜΗΜΑΤΩΝ ΣΕ ΓΕΝΙΚΑ ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΑ ΚΑΡΑΓΙΑΝΝΗ ΣΤΑΥΡΟΥΛΑ ΠΑΙ ΟΨΥΧΙΑΤΡΟΣ ΙΕΥΘΥΝΤΡΙΑ ΠΑΙ ΟΨΥΧΙΑΤΡΙΚΟΥ ΤΜΗΜΑΤΟΣ, Γ.Ν.Π. «Π.. & Α. ΚΥΡΙΑΚΟΥ» ΟΜEΣ ΚΑΙ ΥΠΗΡΕΣΙΕΣ ΤΟΥ ΠΑΙ ΟΨΥΧΙΑΤΡΙΚΟΥ ΤΟΜΕΑ

Διαβάστε περισσότερα

Θέμα πτυχιακής Μαθησιακές δυσκολίες και Κακοποίηση παιδιών

Θέμα πτυχιακής Μαθησιακές δυσκολίες και Κακοποίηση παιδιών Θέμα πτυχιακής Μαθησιακές δυσκολίες και Κακοποίηση παιδιών Ορισμός μαθησιακών διαταραχών Η αδυναμία των μαθητών να ανταποκριθούν στις απαιτήσεις ενός κανονικού σχολείου. Τα μαθησιακά προβλήματα ΔΕΝ οφείλονται

Διαβάστε περισσότερα

«Το κοινωνικό στίγµα της ψυχικής ασθένειας»

«Το κοινωνικό στίγµα της ψυχικής ασθένειας» «Το κοινωνικό στίγµα της ψυχικής ασθένειας» Mαρίνα Οικονόµου-Λαλιώτη Επικ. Καθηγήτρια Ψυχιατρικής Επιστηµονικά Υπεύθυνη του Προγράµµατος «αντι-στίγµα» ΕΠΙΨΥ ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΟ ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΨΥΧΙΚΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

Κελεπούρης Ζήσης Γενικός ιατρός Επιμελητής Β ΚΥΚ

Κελεπούρης Ζήσης Γενικός ιατρός Επιμελητής Β ΚΥΚ ΕΝΗΜΕΡΩΣΗ ΤΩΝ ΑΣΘΕΝΩΝ ΜΕ ΚΑΡΚΙΝΟ. ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΑ ΣΤΗΝ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΠΡΑΓΜΑΤΙΚΌΤΗΤΑ Κελεπούρης Ζήσης Γενικός ιατρός Επιμελητής Β ΚΥΚ Ένα από τα δύσκολα καθήκοντα του γιατρού είναι και η αναγγελία δυσάρεστων ειδήσεων

Διαβάστε περισσότερα

Γεώργιος Ν.Λυράκος Μάθηµα Ψυχολογία της Υγείας Φυσικοθεραπεία ιάλεξη 8η 2014

Γεώργιος Ν.Λυράκος Μάθηµα Ψυχολογία της Υγείας Φυσικοθεραπεία ιάλεξη 8η 2014 Γεώργιος Ν.Λυράκος Μάθηµα Ψυχολογία της Υγείας Φυσικοθεραπεία ιάλεξη 8η 2014 Τις τελευταίες τρεις δεκαετίες ένας αριθµός εναλλακτικών µοντέλων για τον πόνο πέραν του ιατρικού ενσωµατώνουν ψυχολογικούς(αντίληψη,

Διαβάστε περισσότερα

Νοητική Διεργασία και Απεριόριστη Νοημοσύνη

Νοητική Διεργασία και Απεριόριστη Νοημοσύνη (Επιφυλλίδα - Οπισθόφυλλο). ΜΙΑ ΣΥΝΟΨΗ Η κατανόηση της νοητικής διεργασίας και της νοητικής εξέλιξης στην πράξη απαιτεί τη συνεχή και σε βάθος αντίληψη τριών σημείων, τα οποία είναι και τα βασικά σημεία

Διαβάστε περισσότερα

Το παιδί μου έχει αυτισμό Τώρα τι κάνω

Το παιδί μου έχει αυτισμό Τώρα τι κάνω Το παιδί μου έχει αυτισμό Τώρα τι κάνω Το όνειρο Ένα ζευγάρι περιμένει παιδί. Τότε αρχίζει να ονειρεύεται αυτό το παιδί. Κτίζει την εικόνα ενός παιδιού μέσα στο μυαλό του. Βάσει αυτής της εικόνας, κάνει

Διαβάστε περισσότερα

ΔΕΞΙΟΤΗΤΕΣ ΣΥΜΒΟΥΛΕΥΤΙΚΗΣ (Α & Β ΚΥΚΛΟΣ) ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΕΜΙΝΑΡΙΟΥ

ΔΕΞΙΟΤΗΤΕΣ ΣΥΜΒΟΥΛΕΥΤΙΚΗΣ (Α & Β ΚΥΚΛΟΣ) ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΕΜΙΝΑΡΙΟΥ ΔΕΞΙΟΤΗΤΕΣ ΣΥΜΒΟΥΛΕΥΤΙΚΗΣ (Α & Β ΚΥΚΛΟΣ) ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΕΜΙΝΑΡΙΟΥ Γ. ΔΕΞΙΟΤΗΤΕΣ ΣΥΜΒΟΥΛΕΥΤΙΚΗΣ (Α & Β ΚΥΚΛΟΣ) Ημ/νίες Διεξαγωγής: 16-17/11, 30/11, 01/12, 07 08/12, 2013, 11-12/01, 25-26/01, 01-02/02, 15-16/02,

Διαβάστε περισσότερα

Ο καθημερινός άνθρωπος ως «ψυχολόγος» της προσωπικότητάς του - Νικόλαος Γ. Βακόνδιος - Ψυχο

Ο καθημερινός άνθρωπος ως «ψυχολόγος» της προσωπικότητάς του - Νικόλαος Γ. Βακόνδιος - Ψυχο Έ να πολύ μεγάλο ποσοστό ανθρώπων που αντιμετωπίζουν έντονο άγχος, δυσθυμία, «κατάθλιψη» έχει την «τάση» να αποδίδει λανθασμένα τις ψυχικές αυτές καταστάσεις, σε έναν «προβληματικό εαυτό του», (μία δυστυχώς

Διαβάστε περισσότερα

ψυχικής νόσου Εθνικό Ίδρυµα Ερευνών 2010

ψυχικής νόσου Εθνικό Ίδρυµα Ερευνών 2010 H ποιότητα ζωής στον αντίποδα της ψυχικής νόσου Εθνικό Ίδρυµα Ερευνών 16-2-2010 2010 Μ. Τζινιέρη Κοκκώση, Ph.D Επικ. Καθηγήτρια Κλινικής Ψυχολογίας Α Ψυχιατρική Κλινική Πανεπιστηµίου Αθηνών-Αιγινήτειο

Διαβάστε περισσότερα

Αρμοδιότητες διεπιστημονικής ομάδας Χρόνιας Αποφρακτικής Πνευμονοπάθειας

Αρμοδιότητες διεπιστημονικής ομάδας Χρόνιας Αποφρακτικής Πνευμονοπάθειας Επαγγελματίες υγείας και υπηρεσίες υγείας Αρμοδιότητες διεπιστημονικής ομάδας Χρόνιας Αποφρακτικής Πνευμονοπάθειας Σύσταση 40: Συστήνεται να γίνεται εκτίμηση των αναγκών του ασθενή, συμβουλευτική σε προγράμματα

Διαβάστε περισσότερα

Το Αρνητικό στην Ψυχανάλυση

Το Αρνητικό στην Ψυχανάλυση Το Αρνητικό στην Ψυχανάλυση Εργασία στο πλαίσιο του Προγράμματος «Εισαγωγική Εκπαίδευση στην Ψυχαναλυτική Πράξη» ΕΠΕΚΕΙΝΑ Επιμέλεια: Αφροδίτη Στυλιαρά ψυχολόγος - Αγγελική Καραγιάννη ψυχολόγος. Εποπτεία:

Διαβάστε περισσότερα

Πτυχιακή Εργασία: «Η Ψυχιατρική Μεταρρύθμιση στην Ελλάδα» Επιμέλεια Εργασίας: Ταταρίδης Μιχάλης Τουμπουλίδης Ιωάννης

Πτυχιακή Εργασία: «Η Ψυχιατρική Μεταρρύθμιση στην Ελλάδα» Επιμέλεια Εργασίας: Ταταρίδης Μιχάλης Τουμπουλίδης Ιωάννης Πτυχιακή Εργασία: «Η Ψυχιατρική Μεταρρύθμιση στην Ελλάδα» Επιμέλεια Εργασίας: Ταταρίδης Μιχάλης Τουμπουλίδης Ιωάννης Η παρούσα εργασία αποτελεί την Πτυχιακή Εργασία και πραγματοποιήθηκε στα πλαίσια της

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΣΑΡΜΟΓΗ ΣΤΟ STRESS STRESS: ΠΙΕΣΗ

ΠΡΟΣΑΡΜΟΓΗ ΣΤΟ STRESS STRESS: ΠΙΕΣΗ ΠΡΟΣΑΡΜΟΓΗ ΣΤΟ STRESS STRESS: ΠΙΕΣΗ Στρεσσογόνος παράγοντας Οτιδήποτε κάνει τον άνθρωπο να βιώνει στρες Είναι μια αλλαγή στην ομοιόσταση του ατόμου Παράγοντες που προκαλούν στρες Ενδογενείς Εξωγενείς Ενδογενείς

Διαβάστε περισσότερα

ΟΡΙΣΜΟΣ Η Νόσος Alzheimerή γεροντική άνοια είναι µια χρόνια νευροεκφυλιστικήασθένεια του Κεντρικού Νευρικού Συστήµατος, που χαρακτηρίζεται στην ήπια µορφή της από σταδιακή απώλεια της µνήµης και περιορισµό

Διαβάστε περισσότερα

H Πορεία προσαρµογής ή Δυσπροσαρµογής των καρκινοπαθών στην Νόσο τους. Η συνεισφορά των Επαγγελµατιών Υγείας

H Πορεία προσαρµογής ή Δυσπροσαρµογής των καρκινοπαθών στην Νόσο τους. Η συνεισφορά των Επαγγελµατιών Υγείας H Πορεία προσαρµογής ή Δυσπροσαρµογής των καρκινοπαθών στην Νόσο τους. Η συνεισφορά των Επαγγελµατιών Υγείας Γιάννης Νικολής Ψυχίατρος Ψυχαναλυτής Οµάδας Η έννοια της προσαρµογής Προσαρµογή: Εφαρµογή,

Διαβάστε περισσότερα

ΨΥΧΟΛΟΓΙΚΟΙ ΜΗΧΑΝΙΣΜΟΙ ΑΜΥΝΑΣ

ΨΥΧΟΛΟΓΙΚΟΙ ΜΗΧΑΝΙΣΜΟΙ ΑΜΥΝΑΣ ΨΥΧΟΛΟΓΙΚΟΙ ΜΗΧΑΝΙΣΜΟΙ ΑΜΥΝΑΣ Κωνσταντίνος Ασημακόπουλος Απαρτιωμένη Διδασκαλία ΨΥΧΟΛΟΓΙΚΟΙ ΜΗΧΑΝΙΣΜΟΙ ΑΜΥΝΑΣ Ορισμός: Είναι λειτουργίες του εγώ που έχουν σκοπό να απαλλάξουν το άτομο από το άγχος ή άλλα

Διαβάστε περισσότερα

Γνώσεις για την εγκεφαλική παράλυση

Γνώσεις για την εγκεφαλική παράλυση Οδηγός Εκπαιδευτή Ενότητα κατάρτισης Γνώσεις για την εγκεφαλική παράλυση Επιμέλεια Miguel Santos Συγγραφείς Karina Riiskjaer Raun Mette Kliim-Due Betina Rasmussen Peder Esben Bilde Kirsten Caesar Petersen

Διαβάστε περισσότερα

Διαχείριση κρίσεων: Ψυχοκοινωνικές. Γεωργία Κιζιρίδου, Εξελικτική Σχολική Ψυχολόγος, MSc, Εκπαιδεύτρια Ενηλίκων georgiakiz@yahoo.

Διαχείριση κρίσεων: Ψυχοκοινωνικές. Γεωργία Κιζιρίδου, Εξελικτική Σχολική Ψυχολόγος, MSc, Εκπαιδεύτρια Ενηλίκων georgiakiz@yahoo. Διαχείριση κρίσεων: Ψυχοκοινωνικές Γεωργία Κιζιρίδου, Εξελικτική Σχολική Ψυχολόγος, MSc, Εκπαιδεύτρια Ενηλίκων georgiakiz@yahoo.gr Διαχείριση κρίσεων: Ψυχο-κοινωνικές «Ακόμα και οι χώρες που είναι εξοπλισμένες

Διαβάστε περισσότερα

Journal Club. Journal club. Journal club

Journal Club. Journal club. Journal club Ορόλοςτηςγραπτήςµελέτηςπερίπτωσης (case study) ως εκπαιδευτικό εργαλείο και ως πιστοποίηση της επιτυχηµένης εκπαίδευσης στο Γνωσιακό Συµπεριφοριστικό µοντέλο θεραπείας Κ. Ευθυµίου Ινστιτούτο Έρευνας και

Διαβάστε περισσότερα

Η νόσος του Parkinson δεν είναι µόνο κινητική διαταραχή. Έχει υπολογισθεί ότι µέχρι και 50% των ασθενών µε νόσο Πάρκινσον, µπορεί να βιώσουν κάποια

Η νόσος του Parkinson δεν είναι µόνο κινητική διαταραχή. Έχει υπολογισθεί ότι µέχρι και 50% των ασθενών µε νόσο Πάρκινσον, µπορεί να βιώσουν κάποια ρ ZΩΗ ΚΑΤΣΑΡΟΥ Νευρολόγος ιευθύντρια ΕΣΥ Η νόσος του Parkinson δεν είναι µόνο κινητική διαταραχή. Έχει υπολογισθεί ότι µέχρι και 50% των ασθενών µε νόσο Πάρκινσον, µπορεί να βιώσουν κάποια µορφή κατάθλιψης,

Διαβάστε περισσότερα

ΙΑΤΡΙΚΗ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ: ΕΞΕΤΑΣΤΕΑ ΥΛΗ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ

ΙΑΤΡΙΚΗ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ: ΕΞΕΤΑΣΤΕΑ ΥΛΗ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ ΙΑΤΡΙΚΗ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ: ΕΞΕΤΑΣΤΕΑ ΥΛΗ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ Κεφάλαιο 1. Ψυχολογία: Τα στάδια εξέλιξης μίας επιστήμης ΥΠΟΚΕΦΑΛΑΙΑ Οι ρίζες της Ψυχολογίας: Το μονοπάτι προς μία επιστήμη του νου. Οι πρόγονοι

Διαβάστε περισσότερα

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΟ MANAGEMENT ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟΥ. Ορισμοί

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΟ MANAGEMENT ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟΥ. Ορισμοί Ορισμοί Ηγεσία είναι η διαδικασία με την οποία ένα άτομο επηρεάζει άλλα άτομα για την επίτευξη επιθυμητών στόχων. Σε μια επιχείρηση, η διαδικασία της ηγεσίας υλοποιείται από ένα στέλεχος που κατευθύνει

Διαβάστε περισσότερα

Η Απουσία του Χρόνου Σελίδα.1

Η Απουσία του Χρόνου Σελίδα.1 Η Απουσία του Χρόνου Σελίδα.1 (Επιφυλλίδα Οπισθόφυλλο) Ο Εαυτός και η Απουσία του Χρόνου Δεν είναι καθόλου συνηθισμένο να γίνονται συζητήσεις και αναφορές για την Απουσία του Χρόνου ακόμη και όταν υπάρχουν,

Διαβάστε περισσότερα

ΧΡΟΝΟΣ ΝΟΗΤΙΚΗ ΔΙΕΡΓΑΣΙΑ & ΔΙΑΚΕΚΡΙΜΕΝΗ ΕΠΙΔΟΣΗ

ΧΡΟΝΟΣ ΝΟΗΤΙΚΗ ΔΙΕΡΓΑΣΙΑ & ΔΙΑΚΕΚΡΙΜΕΝΗ ΕΠΙΔΟΣΗ Σελ.1 Μια σύνοψη του Βιβλίου (ΟΠΙΣΘΟΦΥΛΛΟ): Υπάρχει τεράστια διαφορά μεταξύ Νοημοσύνης και Λογικής. Λογική είναι οι γνώσεις και οι εμπειρίες από το παρελθόν. Η Λογική έχει σχέση με το μέρος εκείνο της

Διαβάστε περισσότερα

Μέρα Νταλαντύσε Αχµέτι Φλούτουρα

Μέρα Νταλαντύσε Αχµέτι Φλούτουρα Μέρα Νταλαντύσε Αχµέτι Φλούτουρα πολυσύνθετο εξελισσόµενο θέµα Τέλη 90 ο ιό ήταν θανατηφόρο Σύνδροµο επίκτητη ανοσολογική ανεπάρκεια (AIDS) 1998 πρώτε αποτελεσµατικέ θεραπείε Χρόνιο νόσηµα Ο φορέα συνεχίζει

Διαβάστε περισσότερα

ΥΠΑΡΞΗ ΚΑΙ ΑΝΥΠΑΡΞΙΑ

ΥΠΑΡΞΗ ΚΑΙ ΑΝΥΠΑΡΞΙΑ ΥΠΑΡΞΗ ΚΑΙ ΑΝΥΠΑΡΞΙΑ Την έρευνα για τη φύση του την αρχίζει ο άνθρωπος θέτοντας στον εαυτό του την ερώτηση: «Ποιός είμαι; Τι είμαι;» Στην πορεία της αναζήτησης για την απάντηση, η ερώτηση διαφοροποιείται

Διαβάστε περισσότερα

Συµµόρφωση στη φαρµακευτική αγωγή. Ευαγγελία Χαρέλα Νοσηλεύτρια MSc Β ΚΚ Ιπποκράτειο Θεσ/νικης

Συµµόρφωση στη φαρµακευτική αγωγή. Ευαγγελία Χαρέλα Νοσηλεύτρια MSc Β ΚΚ Ιπποκράτειο Θεσ/νικης Συµµόρφωση στη φαρµακευτική αγωγή Ευαγγελία Χαρέλα Νοσηλεύτρια MSc Β ΚΚ Ιπποκράτειο Θεσ/νικης Η καρδιακή ανεπάρκεια αποτελεί ένα σύνδροµο µε ζοφερή πρόγνωση :! ΝΥΗΑ Ι-ΙΙ: 2-5% θνητότητα ανά έτος! ΝΥΗΑ

Διαβάστε περισσότερα

Υπεύθυνη Επιστημονικού Πεδίου Χρυσή Χατζηχρήστου

Υπεύθυνη Επιστημονικού Πεδίου Χρυσή Χατζηχρήστου «ΝΕΟ ΣΧΟΛΕΙΟ (Σχολείο 21 ου αιώνα) Νέο Πρόγραμμα Σπουδών, Οριζόντια Πράξη» MIS: 295450 Υποέργο 1: «Εκπόνηση Προγραμμάτων Σπουδών Πρωτοβάθμιας και Δευτεροβάθμιας Εκπαίδευσης και οδηγών για τον εκπαιδευτικό

Διαβάστε περισσότερα

1η συνάντηση: Γνωριμία, σπάσιμο πάγου, αυτοπαρουσίαση μελών ομάδας, κανόνες λειτουργίας ομάδας, ονοματοδοσία ομάδας.

1η συνάντηση: Γνωριμία, σπάσιμο πάγου, αυτοπαρουσίαση μελών ομάδας, κανόνες λειτουργίας ομάδας, ονοματοδοσία ομάδας. Από τον Σεπτέμβριο του 2011 συγκροτούνται ομάδες αυτοβοήθειας ψυχικά ασθενών (πχ πάσχοντες από κατάθλιψη, διάφορα είδη σχιζοφρένειας, σχιζοσυναισθηματική διαταραχή, διάφορα είδη διπολικής διαταραχής ή

Διαβάστε περισσότερα

Μεταγνωστικές διεργασίες και αυτο-ρύθμιση

Μεταγνωστικές διεργασίες και αυτο-ρύθμιση Πρόλογος Tα τελευταία είκοσι περίπου χρόνια υπάρχουν δύο έννοιες που κυριαρχούν διεθνώς στο ψυχολογικό και εκπαιδευτικό λεξιλόγιο: το μεταγιγνώσκειν και η αυτο-ρυθμιζόμενη μάθηση. Παρά την ευρεία χρήση

Διαβάστε περισσότερα

Γράφει: Δανιηλίδου Νικολίνα, Ψυχολόγος, MSc στην Ψυχολογία της Υγείας

Γράφει: Δανιηλίδου Νικολίνα, Ψυχολόγος, MSc στην Ψυχολογία της Υγείας Γράφει: Δανιηλίδου Νικολίνα, Ψυχολόγος, MSc στην Ψυχολογία της Υγείας Η ιατρική ορίζει ως χρόνια ασθένεια την ασθένεια που είναι μακρόχρονη ή με συχνά επεισόδια. Παλαιότερα, η διάγνωση μιας σημαντικής

Διαβάστε περισσότερα

Στη δυστονία έχουμε ακούσια σύσπαση μυών

Στη δυστονία έχουμε ακούσια σύσπαση μυών Δυστονία Δυστονία Στη δυστονία έχουμε ακούσια σύσπαση μυών προκαλώντας ανεξέλεγκτες επαναλαμβανόμενες ή στροφικές κινήσεις του προσβεβλημένου τμήματος του σώματος. Τα συμπτώματα μπορεί να είναι ήπια ή

Διαβάστε περισσότερα

Εισαγωγή στην Ψυχολογία

Εισαγωγή στην Ψυχολογία 1 Εισαγωγή στην Ψυχολογία ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ 2 Θέµατα Ορισµού Η ψυχολογία είναι η επιστήµη που σκοπό έχει να περιγράψει και να εξηγήσει την συµπεριφορά και της νοητικές διεργασίες κυρίως των ανθρώπων αλλά και των

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΡΙΦΡΑΦΗ ΑΤΟΜΙΚΗΣ ΠΕΡΙΠΤΩΣΗΣ ΦΟΙΤΗΤΡΙΑΣ ΜΕ Ι ΕΟΛΗΠΤΙΚΕΣ ΣΚΕΨΕΙΣ, ΣΥΜΠΤΩΜΑΤΑ ΑΝΑΒΛΗΤΙΚΟΤΗΤΑΣ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΟΥ ΑΓΧΟΥΣ ΕΥΑΓΓΕΛΙΑ ΜΟΥΜΟΥΛΕΤΣΑ, MSc ΨΥΧΟΛΟΓΟΣ ΥΓΕΙΑΣ ΨΥΧΟΘΕΡΑΠΕΥΤΡΙΑ ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΠΕΡΙΣΤΑΤΙΚΟΥ 4ετής

Διαβάστε περισσότερα

ΕΙΝΑΙ ΑΥΤΌ ΑΠΑΡΑΙΤΗΤΟ;

ΕΙΝΑΙ ΑΥΤΌ ΑΠΑΡΑΙΤΗΤΟ; ΑΥΤΟΓΝΩΣΙΑ ΚΑΙ Γ.Σ.Θ. : ΕΙΝΑΙ ΑΥΤΌ ΑΠΑΡΑΙΤΗΤΟ; έσποινα Τζόβα Επόπτης: Κων/νος νος Ευθυµίου ΣΤΟΧΟΙ ΤΗΣ ΠΑΡΟΥΣΑΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ Να µας προβληµατίσει για την αναγκαιότητα ή µη της αυτογνωσίας και τηςαυτοδιερεύνησηςτου

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑΣ ΧΕΙΜΕΡΙΝΟΥ ΕΞΑΜΗΝΟΥ

ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑΣ ΧΕΙΜΕΡΙΝΟΥ ΕΞΑΜΗΝΟΥ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑΣ ΧΕΙΜΕΡΙΝΟΥ ΕΞΑΜΗΝΟΥ 2015-2016 Επιστημονική Επιτροπή: Μαρία Τζινιέρη-Κοκκώση (Υπεύθυνη),Επικ. Καθηγήτρια Κλινικής Ψυχολογίας, Βασιλική Ρότσικα Επικ. Καθηγήτρια Κλινικής Ψυχολογίας

Διαβάστε περισσότερα

ΚΑΡΤΕΛΑ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗΣ ΚΛΙΝΙΚΗ ΜΥΟΣΚΕΛΕΤΙΚΗ ΦΥΣΙΚΟΘΕΡΑΠΕΙΑ ΙΙ

ΚΑΡΤΕΛΑ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗΣ ΚΛΙΝΙΚΗ ΜΥΟΣΚΕΛΕΤΙΚΗ ΦΥΣΙΚΟΘΕΡΑΠΕΙΑ ΙΙ ΚΑΡΤΕΛΑ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗΣ ΚΛΙΝΙΚΗ ΜΥΟΣΚΕΛΕΤΙΚΗ ΦΥΣΙΚΟΘΕΡΑΠΕΙΑ ΙΙ Ονοματεπώνυμο Φοιτητή (-τριας) ΑΜ.. Εξάμηνο.. Απουσίες.. Α. Θέματα ασφάλειας * Νοσοκομείο /Κλινική /Ίδρυμα. Επάρκεια γνώσεων σχετικά με τον ασφαλή

Διαβάστε περισσότερα

Διατροφικές Διαταραχές. Κεφάλαια 7 8

Διατροφικές Διαταραχές. Κεφάλαια 7 8 Διατροφικές Διαταραχές Κεφάλαια 7 8 7. Πώς να βοηθήσουμε τα άτομα που υποφέρουν από Ψυχογενή Ανορεξία Στόχος η πάσχουσα να τρέφεται κανονικά ώστε να αποκατασταθεί το φυσιολογικό της βάρος. Ο στόχος αυτός

Διαβάστε περισσότερα

Ηεπιστήµη. της ψυχολογίας καιοι. µεγάλες θεωρητικές σχολές. Ψυχολογία. Ψυχολογία. Ψυχολογία και Άλλες Επιστήµες. Συµπεριφορά. Περί Ψυχής, Αριστοτέλης

Ηεπιστήµη. της ψυχολογίας καιοι. µεγάλες θεωρητικές σχολές. Ψυχολογία. Ψυχολογία. Ψυχολογία και Άλλες Επιστήµες. Συµπεριφορά. Περί Ψυχής, Αριστοτέλης Ηεπιστήµη της ψυχολογίας καιοι µεγάλες θεωρητικές σχολές ρ Λυράκος Γεώργιος Ψυχολόγος Υγείας MSc PhD Ψυχολογία Είναι η επιστήµη που µελετά τη συµπεριφορά και τις νοητικές λειτουργίες του ανθρώπου Σκοπός

Διαβάστε περισσότερα

ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΚΕΝΤΡΟ ΒΙΟΣΥΝΘΕΣΗΣ

ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΚΕΝΤΡΟ ΒΙΟΣΥΝΘΕΣΗΣ Oδηγός Σπουδών ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΑ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑΣ ΚΑΙ ΨΥΧΟΘΕΡΑΠΕΙΑΣ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ 2016-17 ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΚΕΝΤΡΟ Επωνυμία και Βασική Περιγραφή Εκπαιδευτικού Προγράμματος Προϋπόθεση για την εγγραφή τους στο πρόγραμμα

Διαβάστε περισσότερα

Στον χρόνιο αλκοολισμό, παρουσιάζονται διαταραχές ποικίλου βαθμού του νευρικού συστήματος (τρεμούλιασμα, πολυνευρίτιδα, διανοητική σύγχυση,

Στον χρόνιο αλκοολισμό, παρουσιάζονται διαταραχές ποικίλου βαθμού του νευρικού συστήματος (τρεμούλιασμα, πολυνευρίτιδα, διανοητική σύγχυση, Αλκοολισμός ΟΡΙΣΜΟΣ Ο όρος αναφέρεται για πρώτη φορά από έναν Ολλανδό γιατρό στα τέλη της δεκαετίας του 1840, ενώ αναλύθηκε σε νόσο το 1972 από το γιατρό John Coakley Lettson. Αλκοολισμός σημαίνει δηλητηρίαση

Διαβάστε περισσότερα

Ο πόνος είναι στο μυαλό μας!

Ο πόνος είναι στο μυαλό μας! Ο πόνος είναι στο μυαλό μας! Ο ΠΟΝΟΣ ΕΙΝΑΙ ΣΤΟ ΜΥΑΛΟ ΜΑΣ, ΑΛΛΑ ΟΧΙ ΜΕ ΤΟΝ ΤΡΟΠΟ ΠΟΥ ΝΟΜΙΖΟΥΜΕ! Όλοι νιώθουν πόνο, αλλά δεν συνεχίζουν να πονάνε όλοι. Οι λίγοι άτυχοι που συνεχίζουν να πονάνε αποκτούν οικονομικό,

Διαβάστε περισσότερα

Μειώστε τον κίνδυνο για πρόωρο θάνατο µε τα Ωµέγα-3

Μειώστε τον κίνδυνο για πρόωρο θάνατο µε τα Ωµέγα-3 Μειώστε τον κίνδυνο για πρόωρο θάνατο µε τα Ωµέγα-3 Για χρόνια, οι καταναλωτές µαθαίνουν για τα οφέλη της µείωσης των καρδιαγγειακών παθήσεων µε τη λήψη ωµέγα-3 λιπαρών οξέων. Αυτή η άποψη έχει επικρατήσει,

Διαβάστε περισσότερα

e-seminars Αναπτύσσομαι 1 Προσωπική Βελτίωση Seminars & Consulting, Παναγιώτης Γ. Ρεγκούκος, Σύμβουλος Επιχειρήσεων Εισηγητής Ειδικών Σεμιναρίων

e-seminars Αναπτύσσομαι 1 Προσωπική Βελτίωση Seminars & Consulting, Παναγιώτης Γ. Ρεγκούκος, Σύμβουλος Επιχειρήσεων Εισηγητής Ειδικών Σεμιναρίων e-seminars Πρωτοποριακή Συνεχής Επαγγελματική και Προσωπική Εκπαίδευση Προσωπική Βελτίωση Αναπτύσσομαι 1 e Seminars Copyright Seminars & Consulting Page 1 Περιεχόμενα 1. Γιατί είναι απαραίτητη η ανάπτυξη

Διαβάστε περισσότερα

Βιολογική ερμηνεία της προσωπικότητας - Νικόλαος Γ. Βακόνδιος - Ψυχολόγος

Βιολογική ερμηνεία της προσωπικότητας - Νικόλαος Γ. Βακόνδιος - Ψυχολόγος Είναι εντυπωσιακό ότι ετυμολογικά η λέξη «ψυχή» προέρχεται από το αρχαιοελληνικό ρήμα «ψύχω» ( «πνέω»), ότι αρχικό περιεχόμενο της έννοιας της ψυχής επομένως υπήρξε η «πνοή», δηλαδή η βιολογική λειτουργία

Διαβάστε περισσότερα

Περιεχόμενα. Πρόλογος... 15

Περιεχόμενα. Πρόλογος... 15 Περιεχόμενα Πρόλογος... 15 Kεφάλαιο 1: Εισαγωγή: Οι αιτίες της συμπεριφοράς και τα κίνητρα... 17 Αιτιακή σκέψη και κίνητρα... 18 Ορισμός κινήτρων... 19 Είδη κινήτρων... 20 Κίνητρα στα ζώα... 20 Σύνοψη...

Διαβάστε περισσότερα

Αλληλεπίδραση μαθητού/γονέα/σχολείου σε. επαγγελματικές επιλογές

Αλληλεπίδραση μαθητού/γονέα/σχολείου σε. επαγγελματικές επιλογές Αλληλεπίδραση μαθητού/γονέα/σχολείου σε θέματα που σχετίζονται με εκπαιδευτικές και επαγγελματικές επιλογές Δρ. Κατερίνα Αργυροπούλου Οικογένεια & επιλογή σταδιοδρομίας {1} Αναπαραγωγή του σχεδίου οικογενειακής

Διαβάστε περισσότερα

Τι πρέπει να γνωρίζει ο γονιός για τον Αυτισμό!

Τι πρέπει να γνωρίζει ο γονιός για τον Αυτισμό! Τι πρέπει να γνωρίζει ο γονιός για τον Αυτισμό! ΟΛΑ ΟΣΑ ΠΡΕΠΕΙ ΝΑ ΓΝΩΡΙΖΕΙ Ο ΓΟΝΙΟΣ ΓΥΡΩ ΑΠΟ ΤΟΝ ΑΥΤΙΣΜΟ, της Ψυχολόγου Έλλης Τιγγινάγκα, MSc Τι είναι ο αυτισμός, ποια τα αίτια που τον προκαλούν; Ο αυτισμός

Διαβάστε περισσότερα

ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ ΕΡΕΥΝΑΣ. Έρευνα με χρήση ερωτηματολογίου. Ι. Δημόπουλος, Καθηγητής, Τμήμα Διοίκησης Μονάδων Υγείας και Πρόνοιας -ΤΕΙ Καλαμάτας

ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ ΕΡΕΥΝΑΣ. Έρευνα με χρήση ερωτηματολογίου. Ι. Δημόπουλος, Καθηγητής, Τμήμα Διοίκησης Μονάδων Υγείας και Πρόνοιας -ΤΕΙ Καλαμάτας ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ ΕΡΕΥΝΑΣ Έρευνα με χρήση ερωτηματολογίου Ι. Δημόπουλος, Καθηγητής, Τμήμα Διοίκησης Μονάδων Υγείας και Πρόνοιας -ΤΕΙ Καλαμάτας Έρευνα με χρήση ερωτηματολογίου Το ερωτηματολόγιο είναι απλώς ένα

Διαβάστε περισσότερα

Ψυχοθεραπεία και θέματα σεξουαλικής ταυτότητας. Τσαμπίκα Μπαφίτη, M.Sc., Ph.D., Κλινική Ψυχολόγος-Ψυχοθεραπεύτρια (ECP)

Ψυχοθεραπεία και θέματα σεξουαλικής ταυτότητας. Τσαμπίκα Μπαφίτη, M.Sc., Ph.D., Κλινική Ψυχολόγος-Ψυχοθεραπεύτρια (ECP) Ψυχοθεραπεία και θέματα σεξουαλικής ταυτότητας Τσαμπίκα Μπαφίτη, M.Sc., Ph.D., Κλινική Ψυχολόγος-Ψυχοθεραπεύτρια (ECP) ΙΣΤΟΡΙΚΗ ΑΝΑΔΡΟΜΗ Οι βασικές κατηγορίες θεωριών για την ομοφυλοφιλία Φυσιολογικές

Διαβάστε περισσότερα

β) Αν είχες τη δυνατότητα να «φτιάξεις» εσύ έναν ιδανικό κόσμο, πώς θα ήταν αυτός;

β) Αν είχες τη δυνατότητα να «φτιάξεις» εσύ έναν ιδανικό κόσμο, πώς θα ήταν αυτός; 1 α) H πραγματική ζωή κρύβει χαρά, αγάπη, στόχους, όνειρα, έρωτα, αλλά και πόνο, απογοήτευση, πίκρες, αγώνα. αν λείπουν όλα αυτά τα συναισθήματα και οι ανατροπές, αν χαθεί η καρδιά και η ψυχή, η ελευθερία,

Διαβάστε περισσότερα

Α) Η Αγωγή της Υγείας. Η αγωγή της υγείας στοχεύει στην Ανάπτυξη δεξιοτήτων για την υιοθέτηση υγιεινών στάσεων και συμπεριφορών.

Α) Η Αγωγή της Υγείας. Η αγωγή της υγείας στοχεύει στην Ανάπτυξη δεξιοτήτων για την υιοθέτηση υγιεινών στάσεων και συμπεριφορών. Α) Η Αγωγή της Υγείας Η αγωγή της υγείας στοχεύει στην Ανάπτυξη δεξιοτήτων για την υιοθέτηση υγιεινών στάσεων και συμπεριφορών. Α) Η Αγωγή της Υγείας Η αγωγή υγείας είναι μια διαδικασία που στηρίζεται

Διαβάστε περισσότερα

Εισαγωγή στην Ψυχολογία. Ψυχολογία. Ας δούµε ένα παράδειγµα ΟΡΙΣΜΟΙ ΤΟΥ ΟΡΟΥ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ. Τοµείς έρευνας της ψυχολογίας

Εισαγωγή στην Ψυχολογία. Ψυχολογία. Ας δούµε ένα παράδειγµα ΟΡΙΣΜΟΙ ΤΟΥ ΟΡΟΥ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ. Τοµείς έρευνας της ψυχολογίας ΟΡΙΣΜΟΙ ΤΟΥ ΟΡΟΥ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ Εισαγωγή στην ρ Λυράκος Γεώργιος Ψυχολόγος Υγείας MSc. PhD Φυσικοθεραπεία Μάθηµα1 ο Είναι η επιστήµη που σκοπό έχει να περιγράψει και να εξηγήσει την συµπεριφορά και τις νοητικές

Διαβάστε περισσότερα

Εφηβεία και Πρότυπα. 2)Τη στάση του απέναντι στους άλλους, ενήλικες και συνομηλίκους

Εφηβεία και Πρότυπα. 2)Τη στάση του απέναντι στους άλλους, ενήλικες και συνομηλίκους Εφηβεία και Πρότυπα Τι σημαίνει εφηβεία; Η εφηβεία είναι η περίοδος της ζωής του ανθρώπου που αρχίζει με το τέλος της παιδικής ηλικίας και οδηγεί στην ενηλικίωση. Είναι μια εξελικτική φάση που κατά τη

Διαβάστε περισσότερα

Επιστημονικές Εκδόσεις Σειρά: «Κλινική ψυχολογία - ψυχοθεραπεία» Διεύθυνση: Αναστασία Καλαντζή-Αζίζι

Επιστημονικές Εκδόσεις Σειρά: «Κλινική ψυχολογία - ψυχοθεραπεία» Διεύθυνση: Αναστασία Καλαντζή-Αζίζι Επιστημονικές Εκδόσεις Σειρά: «Κλινική ψυχολογία - ψυχοθεραπεία» Διεύθυνση: Αναστασία Καλαντζή-Αζίζι Μετάφραση: Λιζέττα Κονσουλίδου Επιμέλεια μετάφρασης: Χρύσα Ξενάκη Εξώφυλλο: Ντίνα Κόφφα ISBN 978-960-9405-21-8

Διαβάστε περισσότερα

Από τον Κώστα κουραβανα

Από τον Κώστα κουραβανα Από τον Κώστα κουραβανα Περιεχόμενα Γενικός ορισμός παχυσαρκίας Ορμονικοί-Γονιδιακοί-παράγοντες Επιπτώσεις στην υγεία Θεραπεία-Δίαιτα Γενικός ορισμός παχυσαρκίας Παχυσαρκία είναι κλινική κατάσταση στην

Διαβάστε περισσότερα

ο εκπαιδευτικός µπορεί να χρησιµοποιήσει ιστορία σε κόµικς που περιέχει διάλογο να διδάξει κατάλληλες λεκτικές δοµές για το ξεκίνηµα συζήτησης

ο εκπαιδευτικός µπορεί να χρησιµοποιήσει ιστορία σε κόµικς που περιέχει διάλογο να διδάξει κατάλληλες λεκτικές δοµές για το ξεκίνηµα συζήτησης Μαθησιακή υσκολία Στρατηγικές ο εκπαιδευτικός µπορεί να χρησιµοποιήσει ιστορία σε κόµικς που περιέχει διάλογο να διδάξει κατάλληλες λεκτικές δοµές για το ξεκίνηµα συζήτησης να διδάξει στους µαθητές τρόπους

Διαβάστε περισσότερα

ΤΙ ΜΑΣ ΔΙΝΕΙ «ΕΥΤΥΧΙΑ & ΝΟΗΜΑ ΖΩΗΣ»?

ΤΙ ΜΑΣ ΔΙΝΕΙ «ΕΥΤΥΧΙΑ & ΝΟΗΜΑ ΖΩΗΣ»? ΤΙ ΜΑΣ ΔΙΝΕΙ «ΕΥΤΥΧΙΑ & ΝΟΗΜΑ ΖΩΗΣ»? Της Τζινας Γ. ΘΑΝΟΠΟΥΛΟΥ, ED. M, MA HARVARD UNIVERSITY, ΨΥΧΟ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗ ΣΥΜΒΟΥΛΟΣ, ΣΥΜΒΟΥΛΟΣ ΨΥΧΙΚΗΣ ΥΓΕΙΑΣ Ειδίκευση σε Παιδιά, Εφήβους, Οικογένειες, Ζευγάρια, Γυναικεία

Διαβάστε περισσότερα

Κωνσταντίνος Π. Χρήστου

Κωνσταντίνος Π. Χρήστου 1 Κριτήρια: Διδακτική διαδικασία Μαθητοκεντρικά Δασκαλοκεντρικά Αλληλεπίδρασης διδάσκοντα διδασκόµενου Είδος δεξιοτήτων που θέλουν να αναπτύξουν Επεξεργασίας Πληροφοριών Οργάνωση-ανάλυση πληροφοριών, λύση

Διαβάστε περισσότερα

Η συστημική προσέγγιση στην ψυχοθεραπεία

Η συστημική προσέγγιση στην ψυχοθεραπεία Ελευθερία Μαντέλου Ψυχολόγος Ψυχοθεραπεύτρια Η συστημική προσέγγιση στην ψυχοθεραπεία Τα τελευταία χρόνια, οι ειδικοί της οικογενειακής θεραπείας παροτρύνουν τους θεραπευτές του κλάδου να χρησιμοποιούν

Διαβάστε περισσότερα

Breaking. Β Προπαιδευτική Παθολογική Νικολαΐδου Βαρβάρα Ειδικευόμενη Παθολογίας

Breaking. Β Προπαιδευτική Παθολογική Νικολαΐδου Βαρβάρα Ειδικευόμενη Παθολογίας Breaking Β Προπαιδευτική Παθολογική Νικολαΐδου Βαρβάρα Ειδικευόμενη Παθολογίας Πώς θα την προσεγγίσετε; Γυναίκα 57 ετών πρόσφατα υποβλήθηκε σε κολονοσκόπηση. Κατά την εξέταση βρέθηκε μάζα μεγέθους 2cm

Διαβάστε περισσότερα

«ΙΕΡΕΥΝΗΣΗ ΤΗΣ ΣΤΕΛΕΧΩΣΗΣ ΤΩΝ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΩΝ ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ ΤΩΝ ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΩΝ ΤΗΣ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ»

«ΙΕΡΕΥΝΗΣΗ ΤΗΣ ΣΤΕΛΕΧΩΣΗΣ ΤΩΝ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΩΝ ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ ΤΩΝ ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΩΝ ΤΗΣ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ» «ΙΕΡΕΥΝΗΣΗ ΤΗΣ ΣΤΕΛΕΧΩΣΗΣ ΤΩΝ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΩΝ ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ : Κωνσταντινίδου Εύα Επιβλέπουσα καθηγήτρια : ηµητριάδου Αλεξάνδρα ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗ 2007 1 ΕΙΣΑΓΩΓΗ Στις µέρες µας επικρατεί µια παγκόσµια

Διαβάστε περισσότερα

Η ΕΠΙΔΡΑΣΗ ΤΗΣ ΜΟΥΣΙΚΗΣ ΣΕ ΠΑΙΔΙΑ ΜΕ ΜΑΘΗΣΙΑΚΕΣ ΔΥΣΚΟΛΙΕΣ ΜΙΑ ΠΕΙΡΑΜΑΤΙΚΗ ΔΙΕΡΕΥΝΗΣΗ Σπουδάστριες: Καρατζά Ευαγγελία Φερεντίνου Στεφανία

Η ΕΠΙΔΡΑΣΗ ΤΗΣ ΜΟΥΣΙΚΗΣ ΣΕ ΠΑΙΔΙΑ ΜΕ ΜΑΘΗΣΙΑΚΕΣ ΔΥΣΚΟΛΙΕΣ ΜΙΑ ΠΕΙΡΑΜΑΤΙΚΗ ΔΙΕΡΕΥΝΗΣΗ Σπουδάστριες: Καρατζά Ευαγγελία Φερεντίνου Στεφανία Η ΕΠΙΔΡΑΣΗ ΤΗΣ ΜΟΥΣΙΚΗΣ ΣΕ ΠΑΙΔΙΑ ΜΕ ΜΑΘΗΣΙΑΚΕΣ ΔΥΣΚΟΛΙΕΣ ΜΙΑ ΠΕΙΡΑΜΑΤΙΚΗ ΔΙΕΡΕΥΝΗΣΗ Σπουδάστριες: Καρατζά Ευαγγελία Φερεντίνου Στεφανία Αναφορές υπάρχουν από την Αρχαία Ελλάδα Απρίλιο 1963 : Εμφάνιση

Διαβάστε περισσότερα