Ιπποκρατική Συλλογή: «Περί ιερής νούσου» Απόψεις για την επιληψία

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "Ιπποκρατική Συλλογή: «Περί ιερής νούσου» Απόψεις για την επιληψία"

Transcript

1 REVIEW ARTICLE ΑΝΑΣΚΟΠΗΣΗ 17 Ιπποκρατική Συλλογή: «Περί ιερής νούσου» Απόψεις για την επιληψία Ανδρέας Κηρυττόπουλος 1, Μαγδαληνή Κρομμύδα 2, Παναγιώτης Μπερεδήμας 3 1 Α Νευρολογική Κλινική ΠΓΝΘ ΑΧΕΠΑ, ΑΠΘ, Θεσσαλονίκη 2 Νευρολογική Κλινική ΓΝΘ Παπαγεωργίου, Θεσσαλονίκη 3 Ψυχιατρικό Νοσοκομείο Πέτρας Ολύμπου, Κατερίνη Περίληψη Το «Περί ιερής νούσου» θεωρείται ένα από τα πιο ενδιαφέροντα κείμενα που έχουν σωθεί από την αρχαιότητα. Αποτελεί σημαντικό έργο της Ιπποκρατικής συλλογής και χαρακτηρίζεται ως ορόσημο στην ιστορία των επιστημών. Ο συγγραφέας του καταφέρνει αναμφίβολα να ξεπεράσει την εποχή του και να έρθει σε άμεση σύγκρουση με επικρατούσες δοξασίες που εμποδίζουν την ορθολογική άσκηση της ιατρικής. Δεν διστάζει να απομυθοποιήσει μια νόσο που για την πλειονότητα των συμπολιτών του θεωρείται «ιερή» και απρόσιτη, αποκαλύπτοντας μάλιστα τα αθέμιτα κίνητρα και τη σκοπιμότητα των αγυρτών. Αναγνωρίζει τη σημασία του εγκεφάλου για τον ανθρώπινο οργανισμό, τοποθετεί ορθά σε αυτόν την έδρα των συναισθημάτων και των ανώτερων νοητικών λειτουργιών και εντοπίζει εύστοχα την οργανικότητα των ψυχικών παθήσεων. Αν εξαιρέσει κανείς την αιτιολογία της νόσου, η περιγραφή των επιληπτικών κρίσεων, η ταξινόμησή τους και οι σκέψεις του συγγραφέα για κληρονομική προδιάθεση της πάθησης αποτελούν πραγματικά επιστημονικά δεδομένα. Το «Περί ιερής νούσου» αποτελεί ένα επαναστατικό -για τα δεδομένα της εποχής του- σύγγραμμα υψηλής επιστημονικής σκέψης που προσεγγίζει την έννοια της υγείας με ευρύ και διορατικό τρόπο, συμπεριλαμβάνει σε αυτή όλο το φάσμα της ψυχικής και νοητικής ισορροπίας, αποδίδει την ασθένεια σε διαταραχές της φυσιολογίας, καταδικάζει «τη μωρία και την αδιάντροπη αγυρτεία» και επιχειρεί να εξηγήσει την φύση της ασθένειας με ορθολογικό τρόπο. Τέλος, αντιπροσωπεύει ένα σπάνιο και ανεκτίμητο κληροδότημα στην παγκόσμια πνευματική παρακαταθήκη καθώς υπενθυμίζει στην επιστημονική κοινότητα τους σκόπελους στην πρόοδο του ανθρώπινου πολιτισμού και την γενναία επιμονή του ανθρώπου στον αγώνα για γνώση και αλήθεια. Λέξεις κλειδιά: Ιπποκρατική Συλλογή, Περί ιερής νόσου, επιληψία Hippocratic Corpus: On the Sacred Disease Views on Epilepsy Andreas Kiryttopoulos 1, Magdalini Krommyda 2, Panagiotis Beredimas 3 1 1st Department of Neurology, Aristotle University, AHEPA Hospital, Thessaloniki, Greece 2 Department of Neurology, Papageorgiou Hospital, Thessaloniki, Greece 3 Psychiatric Hospital of Petra Olympou, Katerini, Greece Abstract On the Sacred Disease is thought to contain one of the first recorded observations of epilepsy in humans and is described as a milestone in the history of science. The author of this treatise certainly manages to overcome the legacy of his era and comes into direct conflict with prevailing beliefs that hinder the rational practice of medicine. He does not hesitate to demystify a disease that for most of his fellow citizens is considered sacred and unapproachable. He recognizes the importance of the brain and identifies it as the seat of emotions and higher mental functions and accurately perceives the organic causes of mental illness. The description of seizures, their classification and the thoughts of the writer upon the hereditary predisposition of the disease are real scientific data. He even reveals the fraudulent motives of dishonest practitioners and condemns quackery. This turn from a supernatural to a naturalistic explanation is considered a major break in the history of medicine. On the Sacred Disease» is a revolutionary book of high scientific value that approaches the concept of health in a broad and insightful way, attributes the disease to disorders of physiology, condemns the foolish and shameless quackery and attempts to explain the nature of the disease in a rational manner. Finally,

2 18 Κηρυττόπουλος Ανδρέας this treatise of the Hippocratic collection represents a rare and priceless spiritual heritage to the world that reminds to the scientific community the barriers in the progress of human civilization and the brave human persistence in his struggle for knowledge and truth. Key words: Hippocratic corpus, On the Sacred Disease, Epilepsy ΕΙΣΑΓΩΓΗ Ιπποκράτης ο Κώος: πποκράτης γένει μ ν ν Κ ος, υ ς ρακλείδα κα Φαιναρέτης, ε ς ρακλέα κα σκληπι ν τ γένος ναφέρων... γεννηθείς, ς δ Σωραν ς Κ ος ρευνήσας τ ν Κ γραμματοφυλακε α προστίθησι... μην ς γριανίου βδόμ κα ε κοστ... 1* Ο Ιπποκράτης γεννήθηκε στις 27 του μηνός Αγριανίου 1 του 460 π.χ στην Κω και έζησε στην Ελλάδα 2,3 κατά τον ονομαζόμενο «χρυσό αιώνα», στην διάρκεια του οποίου παρατηρήθηκε μεγάλη δραστηριότητα και άνθηση σε όλα τα πεδία της γνώσης ενώ αναδείχτηκαν πολλοί μεγάλοι άνδρες όπως ο Σοφοκλής, ο Ευριπίδης και ο Θουκυδίδης. Αφού μαθήτευσε αρχικά δίπλα στον πατέρα του και μυήθηκε στα μυστικά της ιατρικής τέχνης, στην συνέχεια συνέχισε την εκπαίδευσή του δίπλα στον Ηρόδικο, τον Γοργία, τον ρήτορα Λεοντίνο και το Δημόκριτο τον Αβδηρίτη. Περιόδευσε, όπως αναφέρεται και όπως ήταν το σύνηθες, στη Θεσσαλία, τη Θράκη, τη Θάσο, τη Σκυθία, πιθανώς δε και στην Αίγυπτο, εξασκώντας την ιατρική τέχνη 3. Η φήμη του απλώθηκε γρήγορα και υπήρξε περίδοξος σε όλη την Ελλάδα και πέρα από τα όριά της, μέχρι την κραταιά Περσία. Θεωρείται ο πρώτος που θεμελίωσε την επιστημονική ιατρική και επιχείρησε μια συστηματική ταξινόμησή της καθώς και μια μεθοδευμένη θεραπεία των νοσημάτων, όπως μνημονεύει και ο Γαληνός: «πρώτος εξήνεγκε την τελείαν παρ Έλλησι ιατρικήν» 4 ή σε άλλο σημείο «μαθήσεται γάρ ως ορθή μεν οδώ πρώτος απάντων Ιπποκράτης εχρήσατο» 5. Για τον Γαληνό ο Ιπποκράτης είναι «Θείος», μέγιστος των γιατρών και πρώτος των φιλοσόφων ενώ η μορφή του Ιπποκράτη ως «Πατέρα της Ιατρικής» παραμένει ισχυρή όχι μόνο στους ιστορικούς κύκλους της αρχαιότητας αλλά και στη σύγχρονη εποχή. Εξάλλου, με την αντιγραφή των κειμένων του, οι ιδέες του Ιπποκράτη επιβίωσαν κατά τους Δυτικούς και Ανατολικούς Μέσους χρόνους και τις κληρονόμησαν οι γιατροί της Αναγέννησης, δίνοντας τις πρώτες ωθήσεις και τοποθετώντας τα πρώτα θεμέλια για το σύγχρονο οικοδόμημα της ιατρικής επιστήμης 6. Περί ιερής νούσου Το «Περί ιερής νούσου» θεωρείται σήμερα ένα από τα πιο ενδιαφέροντα κείμενα που έχουν σωθεί από την αρχαιότητα. Αποτελεί σημαντικό έργο της Ιπποκρατικής συλλογής και χαρακτηρίζεται ως ορόσημο όχι μόνο για την ιατρική αλλά και για την ιστορία των επιστημών γενικότερα. Έχει λεχθεί ότι το συγκεκριμέ- 1 * Ο μήνας Ιανουάριος νο κείμενο εκφράζει «τον διαρκή αγώνα που διεξάγουν οι επιστημονικά σκεπτόμενοι άνθρωποι εναντίον της δεισιδαιμονίας, της μωρίας και της αδιάντροπης αγυρτείας» 2,3. Αρκετοί μελετητές υποστηρίζουν ότι το «Περί ιερής νούσου» πιθανώς να ανήκει σε κάποιον από τους διακεκριμένους μαθητές του Ιπποκράτη και όχι στον ίδιο (E. Littre 7, C. Fredrich 8, H. Gossen 9, L. Eldestein 10, W.H. Jones11 κ.α). Οι περισσότεροι από τους ειδικούς ερευνητές που ασχολήθηκαν και εξακολουθούν να ασχολούνται με το έργο, υποστηρίζουν ότι ο συγγραφέας του, ακόμα και αν δεν είναι ο Ιπποκράτης, είναι ένας τυπικός εκπρόσωπος της σχολής της Κω. Υπάρχουν όμως και υποστηρικτές της άποψης ότι το έργο παρουσιάζει γνωρίσματα που είναι χαρακτηριστικά της σχολής της Κνίδου, η οποία αναπτύχθηκε στη νοτιοδυτική ακτή της Μικράς Ασίας και ήταν λίγο παλαιότερη από τη σχολή της Κω 12. Το βέβαιο είναι ότι «ο άνθρωπος που μιλά σ αυτό το έργο είναι ένας γνήσιος Έλληνας, ένας αληθινά φωτισμένος νους, που νέος ακόμη προσπαθεί να σύρει μια ευκρινή διαχωριστική γραμμή ανάμεσα στη δεισιδαιμονία και την επιστημονική γνώση καθορίζοντας με ακρίβεια τις σχέσεις που υπάρχουν ανάμεσα στο θείο και τη φύση» 13. Οι δοξασίες και η φυσιοκρατική υπόθεση Ο συγγραφέας ξεκινάει την αναφορά του στην πάθηση εκφράζοντας την πεποίθηση ότι δεν πρόκειται για ασθένεια θεϊκής προέλευσης, τουλάχιστον όχι σε μεγαλύτερο βαθμό συγκριτικά με τις υπόλοιπες, ούτε πιο ιερή. «Περ μ ν τ ς ερ ς νο σου καλεομ νης δ χει ο δ ν τ μοι δοκ ει τ ν λλων θειοτ ρη ε ναι νο σων ο δ ερωτ ρη, λλ φ σιν μ ν χει ν κα τ λοιπ νουσ ματα, θεν γ νεται»(περί ιερής νόσου, Littré VI, σελ. 351, κεφ. 1 στ. 1-3) 7.Εξάλλου, κάθε αρρώστια έχει φυσικό αίτιο και χωρίς φυσικό αίτιο τίποτα δεν υπάρχει: «Έκαστον δε έχει φύσιν των τοιουτέων και ουδέν άνευ φύσεως γίγνεται» (Ιπποκράτους: Περί Αέρων, Υδάτων, Τόπων, Littré II, σελ. 78, κεφ. 22). Αναγνωρίζει πως είναι παράξενη η φύση της, γεγονός που μπορεί να εξηγήσει τις δοξασίες που τη συνοδεύουν, τονίζει όμως πως μια τέτοια προσέγγιση δεν έχει καμιά σχέση με την πραγματική της ουσία. Προσανατολίζει αντιθέτως την αντιμετώπισή της προς τελείως λανθασμένη κατεύθυνση. Με το ίδιο σκεπτικό που η συγκεκριμένη νόσος βαπτίζεται ιερή και χαρακτηρίζεται ως θεόσταλτη, θα έπρεπε να θεοποιηθεί και πλήθος άλλων «περίεργων» και ανεξήγητων παθήσεων όπως είναι οι ψυχικές ασθένειες ή οι περιοδικοί πυρετοί.

3 Ιπποκρατική Συλλογή: «Περί ιερής νούσου» Απόψεις για την επιληψία 19 Ο τίτλος της «ιερής νούσου» έχει αποδοθεί κατά κύριο λόγο στην επιληψία από ανθρώπους του τύπου των «μάγων και εξαγνιστών», ενάντια στους οποίους ο συγγραφέας ασκεί σφοδρή κριτική. «μο δ δοκ ουσιν ο πρ τοι το το τ ν σημα φιερ σαντες τοιο τοι ε ναι νθρωποι ο οι κα ν ν ε σι μ γοι τε κα καθ ρται κα γ ρται κα λαζ νες, κ σοι δ προσποι ονται σφ δρα θεοσεβ ες ε ναι κα πλ ον τι ε δ ναι»» (Περί ιερής νόσου, Littré VI, σελ. 354, κεφ. 1 στ.22-25). Θεωρεί ότι είναι άτομα επιτήδεια, που στην προσπάθειά τους να καλύψουν την άγνοια και την αδυναμία τους να διαχειριστούν τα περιστατικά που αντιμετωπίζουν, επικαλούνται θεϊκά αίτια της νόσου και προσπαθούν να τη «θεραπεύσουν» με «εξαγνισμούς και ξόρκια», περίεργες διατροφικές και συμπεριφορικές οδηγίες. Ο λόγος που επενδύουν την πάθηση με υπερφυσικές ιδιότητες και προφασίζονται ότι γνωρίζουν περισσότερα για αυτή από τους υπόλοιπους είναι ασφαλώς για να μπορούν να ισχυριστούν ότι, εφόσον ο ασθενής έχει καλή εξέλιξη, πρόκειται για προσωπική τους επιτυχία, ενώ εάν παρουσιάσει άσχημη έκβαση, ευθύνονται οι θεοί και όχι οι ίδιοι. Εύλογα ο συγγραφέας παρατηρεί πως σε περίπτωση που η νόσος θα μπορούσε να ελεγχθεί με τα διαιτητικά μέσα και τα αντικείμενα που χρησιμοποιεί ο πάσχων, τότε αυτοί οι παράγοντες θα μπορούσαν να επηρεάζουν και την πορεία της, άσχετα από θεϊκές παρεμβάσεις και δυνάμεις. Μέσα από αυτό το πρίσμα υποστηρίζεται στη συνέχεια πως η προαναφερθείσα προσέγγιση παθήσεων όπως η επιληψία δεν αποπνέει ούτε στο ελάχιστο ιερότητα ή ευσέβεια, σε αντίθεση με ό,τι επικαλούνται οι επιβουλευτές της. Με την ίδια λογική που κάποιος ισχυρίζεται ότι είναι σε θέση να «εξορκίσει» αρρώστιες με ιεροτελεστίες και θεραπείες αυτού του είδους, μπορεί και να τις προκαλέσει στους συνανθρώπους του. Στην περίπτωση αυτή τα αίτια της νόσου δεν είναι πλέον θεϊκές αλλά ανθρώπινες παρεμβάσεις. Όλα τα ανωτέρω τεχνάσματα επομένως οδηγούν στον αποπροσανατολισμό του κόσμου από τον πραγματικό χαρακτήρα της πάθησης, αποτελούν μέσο δαιμονοποίησής της και αποσκοπούν στην δημιουργία εντυπωσιασμού ή αντιπερισπασμού. «Τοια τα λ γοντες κα μηχανε μενοι προσποι ονται πλ ον τι ε δ ναι, κα νθρ πους ξαπατ ουσι...» (Περί ιερής νόσου, Littré VI, σελ. 358, κεφ. 1 στ ) Σύμφωνα με τον Jacques Jouanna (γάλλος ακαδημαϊκός, ελληνιστής, ιστορικός της ιατρικής και μελετητής του corpus Hippocraticum), η πιο πάνω μαρτυρία είναι πιθανόν η πρώτη στην παγκόσμια ιστορία των ιδεών που επιχειρεί να χαράξει μια σαφή διαχωριστική γραμμή ανάμεσα στην ορθολογική ιατρική και στη μαγικό-θρησκευτική θεώρηση της ασθένειας 14. Επιπρόσθετα, πολλοί μελετητές συμφωνούν και επισημαίνουν ότι η δημόσια αυτή ομολογία και δήλωση του Ιπποκράτη χρειάζεται μεγάλο θάρρος και έχει τεράστια σημασία για τη χρονική στιγμή που ειπώθηκε. Είναι η εποχή που ο Σωκράτης καταδικάστηκε να πιει το κώνειο γιατί εισήγε «καινά δαιμόνια» και οι Αθηναίοι ναύαρχοι, οι νικητές της ναυμαχίας των Αργινουσών (406 π.χ.), καταδικάστηκαν σε θάνατο, γιατί δεν συνέλεξαν τους νεκρούς από τη θάλασσα 15. Στη συνέχεια του έργου, ο συγγραφέας εξακολουθεί να δίνει έμφαση στην αγυρτεία των δήθεν θεραπευτών της «ιερής νούσου». Πέρα από την αλαζονική και επιτηδευμένη στάση αυτών των συγκεκριμένων «μάγων και αγυρτών», παρουσιάζει και τις απόψεις απλών ανθρώπων που εφησυχάζονται να αποδίδουν θεϊκές διαστάσεις σε εμπειρίες με τις οποίες έρχονται αντιμέτωποι, σε μια προσπάθεια να τις εξωραΐσουν, να τις εξευμενίσουν και συνεπώς να τις αποδεχτούν ευκολότερα. Με αφορμή την παρουσίαση αυτής της νοοτροπίας, συνεχίζει την ανάλυσή του περιγράφοντας με θαυμάσιο τρόπο τη σημειολογία των εστιακών και γενικευμένων επιληπτικών κρίσεων 16 και εξηγεί πώς τα επιμέρους χαρακτηριστικά τους θα μπορούσε κάποιος να τα αντιστοιχίσει σε ιδιότητες θεοτήτων της αρχαίας ελληνικής μυθολογίας. «Έτσι, αν η φωνή του αρρώστου μοιάζει με της κατσίκας τη φωνή, αν χτυπούν τα δόντια του ή έχει σπασμούς από τα δεξιά, λένε πως η Μητέρα των θεών είναι που έστειλε την αρρώστια. Αν, αντίθετα, η φωνή το είναι πιο διαπεραστική και πιο δυνατή, λένε ότι το πράγμα μοιάζει με άλογο και βεβαιώνουν ότι αιτία είναι ο Ποσειδώνας. Επίσης, αν αφήσει-χωρίς να το καταλάβει- να του ξεφύγουν τίποτα κόπρανα, πράγμα που συμβαίνει πολλές φορές όταν τους πιάνει η αρρώστια, τότε ονοματίζουν την αρρώστια από την Ενοδία 2*. Αν όμως αυτό συμβαίνει πιο συχνά και τα κόπρανα είναι πιο λεπτά όπως των πουλιών-, τότε είναι ο Απόλλων ο Νόμιος. Αν βγάζει αφρούς από το στόμα του και κλωτσάει, υπεύθυνος είναι ο Άρης. Αν τη νύχτα βλέπουν μπροστά τους εικόνες φρίκης και τρόμου, αν σαλεύει το μυαλό τους και πηδώντας από το κρεβάτι τους, ορμούν να βγουν έξω από το σπίτι, τότε λένε πως η Εκάτη * έπεσε επάνω τους και οι ήρωες * κάνουν εφόδους.» 3 («κ ν μ ν γ ρ α γα μιμ νται, κ ν βρ χωνται, κ ν τ δεξι σπ νται, μητ ρα θε ν φασ ν α τ ην ε ναι. ν δ ξ τερον κα ε τον τερον φθ γγηται, ππ ε κ ζουσι, κα φασ Ποσειδ να α-τιον ε ναι. ν δ κα τ ς κ πρου τι παρ, πολλ κις γ νεται π τ ς νο σου βιαζομ νοισιν, νοδ ου πρ σκειται προσωνυμ η ν δ λεπτ τερον κα πυκν τερον, ο ον ρνιθες, π λλων ν μιος. ν δ φρ ν κ το στ ματος φ κα το σι ποσ λακτ ζ, ρης τ ν α τ ην χει. κ σα δ δε ματα νυκτ ς παρ σταται κα φ βοι κα παρ νοιαι κα ναπηδ σιες κ τ ς κλ νης κα φ βητρα κα φε ξιες ξω, κ της φασ ν ε ναι 2* Ενοδία: αναφορά σε διάφορες θεότητες, κυρίως την Άρτεμη. Εκάτη : Προστάτιδα των δρόμων και αφέντρα των στοιχειών. Ήρωες : πνεύματα πεθαμένων ανθρώπων (μτφ- σχόλια Δ. Λυπουρλής, Ιπποκρατική Ιατρική, εκδ. Παρατηρητής,Θεσσαλονίκη,1983)

4 20 Κηρυττόπουλος Ανδρέας πιβολ ς κα ρ ων φ δους.» (Περί ιερής νόσου, Littré VI, σελ , κεφ.1 στ.83-93) Εμμένει ωστόσο στην αρχική του άποψη ότι οποιαδήποτε παρέμβαση με σκοπό τον «εξαγνισμό» από την πάθηση μέσω ιεροτελεστιών αποτελεί ουσιαστικά βλασφημία και ασέβεια, καθώς πιστεύει ότι το ανθρώπινο σώμα δεν μπορεί να σπιλωθεί από κάτι θείο και αμόλυντο. Το νόημα της κάθαρσης είναι η κάθαρση από «σφάλματα» που έχουν να κάνουν με τη δική μας φθαρτή φύση και όχι με τους θεούς. Αιτιολογία «λλ γ ρ α-τιος γκ φαλος το του το π θεος, σπερ κα τ ν λλων νουσημ των τ ν μεγ στων» (Περί ιερής νόσου, Littré VI, σελ. 366, κεφ. 3 στ. 1-2). Επηρεασμένος από τη φιλοσοφική δοξασία του Διογένη Απολλωνιάτη (προσωκρατικός φιλόσοφος του 5ου π.χ. αι. : διατύπωσε τη θεωρία περί ιδιαίτερου κινητικού παράγοντα, ο οποίος είναι ο νους και αποτελεί την αρχή του σύμπαντος, περιέγραψε με λεπτομέρεια το σύστημα φλεβών του σώματος και θεωρούσε ότι τελικός αποδέκτης των εξωτερικών ερεθισμάτων είναι ο εγκέφαλος) και του Αλκμαίωνα του Κροτωνιάτη (εκπρόσωπος της ιατρικής σχολής του Κρότωνος, 6ος π.χ. αι., θεωρούσε τον εγκέφαλο ως κεντρικό όργανο του σώματος και έδρα των αισθήσεων και της νόησης: «πάσας δ τ ς α σθήσεις συνηρτ σθαί πως πρ ς τ ν γκέφαλον δι κα πηρο σθαι κινουμένου κα μεταλλάττοντος τ ν χώραν πιλαμβάνειν γ ρ το ς πόρους, δι ν α α σθήσεις» 3*, ο συγγραφέας θεωρεί ότι η αιτία της επιληψίας βρίσκεται στον εγκέφαλο, όπως και για τα άλλα «μέγιστα» νοσήματα. Για να υποστηρίξει την πεποίθησή του, παραθέτει κάποια ανατομικά στοιχεία και περιγράφει πώς συνδέεται ο εγκέφαλος με το υπόλοιπο σώμα μέσω πολυάριθμων φλεβών, τόσο τοπογραφικά όσο και λειτουργικά. Στα κεφάλαια που ακολουθούν αναλύει τη θεωρία του περί φλεβών και φλέγματος ως παθογενετικό μηχανισμό της «ιερής νόσου». Τοποθετεί την έναρξη της πάθησης στην εμβρυϊκή ζωή, την οποία χαρακτηρίζει ως ιδιαίτερα κρίσιμη περίοδο της ανθρώπινης ζωής, καθώς μπορεί να επηρεάσει τη διαμόρφωση του εγκεφάλου και των υπόλοιπων οργάνων. «ρχεται δ φ εσθαι π το μβρ ου τι ν τ μ τρ ντος καθα ρεται γ ρ κα νθ ει, σπερ τ λλα μ ρεα, πρ ν γεν σθαι, κα γκ φαλος» (Περί ιερής νόσου, Littré VI, σελ. 368, κεφ. 5 στ. 2-4). Η κύρια ιδέα της θεωρίας είναι ότι, για να είναι υγιής ένας οργανισμός, πρέπει να διατηρείται μια ισορροπία ανάμεσα στην ποσότητα των εκκρίσεων που παράγεται και παροχετεύεται από το ανθρώπινο σώμα. Στόχος είναι να συντελείται «κάθαρση» του φλέγματος ώστε να αποφεύγεται η συμφόρηση στην κυκλοφορία του αίματος ή η παρεμπόδιση στην κυκλοφο- 3 * Θεόφραστος, Περ α σθήσεων 26 ρία του «πνεύματος». Ο συγγραφέας του «Περί ιερής νούσου» θα στηρίξει την άποψή του σε ανατομές εγκεφάλων αιγών που πάσχουν από την ασθένεια για να αποδείξει τα παθολογικά και άρα φυσικά αίτια της πάθησης και να καταρρίψει την άποψη της θεϊκής της προέλευσης. Στα ιπποκρατικά κείμενα εντοπίζουμε καταγραμμένες αρκετές περιπτώσεις, όπου περιγράφεται κάτι που μοιάζει με πείραμα, όπως η περίπτωση των πήλινων δοχείων. Η φυσική αυτή εξήγηση δεν αφορά μόνο την εμφάνιση της νόσου αλλά και τις διαφορετικές εκδηλώσεις της. Η προαναφερθείσα θεωρία σχετίζεται με τα επιμέρους συμπτώματα και σημεία καθώς και τις μορφές των επιληπτικών κρίσεων ανάλογα με το σημείο του σώματος και τις φλέβες που πλήττονται απο το παθολογικό φλέγμα. Επισημαίνεται ότι η αιτία της επιληψίας εντοπίζεται στον εγκέφαλο. Για να αναδειχθεί η σημασία του οργάνου αυτού και ο κεντρικός ρόλος που διαδραματίζει στον ανθρώπινο οργανισμό, τα κεφάλαια που ακολουθούν αφιερώνονται στην περιγραφή μερικών από τις πλέον βασικές λειτουργίες του. Συγκεκριμένα τονίζεται με έμφαση ότι ο εγκέφαλος αποτελεί την μόνη πηγή των συναισθημάτων, τόσο των ευχάριστων όσο και των δυσάρεστων. Εκεί εδράζονται όχι μόνο οι ψυχικές αλλά και οι ανώτερες νοητικές λειτουργίες, όπως η σκέψη και η «κορωνίδα» όλων, η συνείδηση. Χάρη στις πολλές διαφορετικές διεργασίες του ο άνθρωπος είναι σε θέση να επεξεργάζεται και να αξιολογεί τις εμπειρίες του, με άλλοτε άλλα κριτήρια, και να τις βιώνει μέσα από ποικίλα πρίσματα, ώστε ποτέ μια στιγμή να μην είναι όμοια με άλλη... Ε δ ναι δ χρ το ς νθρ πους, τι ξ ο δεν ς μ ν α δονα γ νονται κα α ε φροσ ναι κα γ λωτες κα παιδια ντε θεν, κα λ παι κα ν αι κα δυσφροσ ναι κα κλαυθμο. Κα το τ φρονε μεν μ λιστα κα νοε μεν κα βλ πομεν κα κο ομεν κα γιν σκομεν τ τε α σχρ κα τ καλ κα τ κακ κα γαθ κα δ α κα ηδ α, τ μ ν ν μ διακρ νοντες, τ δ τ ξυμφ ροντι α σθαν μενοι, τ δ κα τ ς δον ς κα τ ς ηδ ας το σι καιρο σι διαγιν σκοντες, κα ο τα τ ρ σκει μ ν. (Περί ιερής νόσου, Littré VI, σελ. 386, κεφ. 14 στ. 1-8) «Οπωσδήποτε, οι άνθρωποι πρέπει να γνωρίζουν ότι η μοναδική πηγή από όπου προέρχονται οι ηδονές και οι χαρές μας, τα γέλια και τα αστεία είναι ο εγκέφαλος, το ίδιο και οι λύπες και οι στενοχώριες, οι βαρυθυμίες και τα κλάματα. Χάρις σ αυτήν κυρίως σκεπτόμαστε, βλέπουμε, ακούμε, και ξεχωρίζουμε το άσχημο από το όμορφο, το κακό από το καλό, το ευχάριστο από το δυσάρεστο, άλλοτε έχοντας για κριτήριο τη συνήθεια, άλλοτε αξιολογώντας τα πράγματα κατά το συμφέρον μας, και άλλοτε ορίζοντας τι είναι ευχάριστο και τι δυσάρεστο ανάλογα με τη διάθεση της στιγμής οπότε δεν μας αρέσει πάντοτε το ίδιο πράγμα» 17 Περιγράφεται επίσης με σαφήνεια ότι ο εγκέφαλος είναι η αιτία των ψυχικών παθήσεων. Από αυτόν πηγάζουν οι φοβίες και το άγχος, οι διαταραχές του

5 Ιπποκρατική Συλλογή: «Περί ιερής νούσου» Απόψεις για την επιληψία 21 ύπνου και της συμπεριφοράς, οι ανυπόστατες έγνοιες και η εσφαλμένη αντίληψη της πραγματικότητας. Όταν νοσεί ο εγκέφαλος τότε προκαλείται σύγχυση στον οργανισμό και εκδηλώνονται αφύσικες συμπεριφορές. Τ δ α τ το τ κα μαιν μεθα κα παραφρον ομεν, κα δε ματα κα φ βοι παρ στανται μ ν τ μ ν ν κτωρ, τ δ μεθ μ ρην, κα ν πνια κα πλ νοι καιροι, κα φροντ δες ο χ κνε μεναι, κα γνωσ η τ ν καθεστε των κα ηθ η κα πειρ η. Κα τα τα π σχομεν π το γκεφ λου π ντα, ταν ο τος μ για ν... (Περί ιερής νόσου, Littré VI, σελ , κεφ. 14 στ. 8-13) Επιδημιολογία, μορφές, προδιαθεσικοί παράγοντες Η επιληψία λοιπόν δεν είναι πιο θεϊκή σε σχέση με τις υπόλοιπες ασθένειες. Αντιθέτως έχει τα δικά της χαρακτηριστικά και τη δική της αιτία. Επιπλέον, είναι πάθηση με δυνατότητα ίασης. Εδώ ο συγγραφέας αναφέρει την ύπαρξη χρόνιας μορφής της νόσου, την οποία και θεωρεί δυσκολότερη να αντιμετωπιστεί με φάρμακα. Τονίζει επίσης πως η επιληψία, όπως και άλλες νόσοι, διέπεται σαφώς από την αρχή της κληρονομικότητας και δεν προσβάλλει αδιακρίτως όλο τον πληθυσμό. «ρχεται δ σπερ κα τ λλα νουσ ματα κατ γ νος» (Περί ιερής νόσου, Littré VI, σελ. 364, κεφ.2 στ. 7). Επιπρόσθετα, με βάση την θεωρία των χυμών, αναγνωρίζει διαφορετικές μορφές της νόσου. Αυτό αποτελεί, όπως αναφέρει, ακόμα μία ισχυρή απόδειξη ότι δεν πρόκειται για θεόσταλτη πάθηση, γιατί στη περίπτωση αυτή δεν θα μπορούσε να ξεχωρίσει κάποιος ανάλογα επιμέρους γνωρίσματα. «ε γ ρ κ φλεγματ δεος φλεγματ δης, κα κ χολ δεος χολ δης γ νεται, κα κ φθιν δεος φθιν δης, κα κ σπλην δεος σπλην δης,τ κωλ ει τ πατ ρ κα μ τηρ ε-χετο, το τ τ νοσ ματι κα τ ν κγ νων χεσθα τινα; ς γ νος ρχεται π ντοθεν σ ματος, π τε τ ν γιηρ ν γιηρ ς, π τε τ ν νοσερ ν νοσερ ς. τερον δ μ γα τεκμ ριον τι ο δ ν θει τερ ν στι τ ν λοιπ ν νουσημ των το σι γ ρ φλεγματ δεσι φ σει γ νεται το σι δ χολ δεσιν ο προσπ πτει κα τοι ε θει τερ ν στι τ ν λλων, το σιν πασιν διακρ νειν μ τε χολ δεα μ τε φλεγματ δεα.» (Περί ιερής νόσου, Littré VI, σελ , κεφ. 2 στ.7-17). Επισημαίνεται ότι η πάθηση προσβάλλει ασθενείς με φλεγματική ιδιοσυγκρασία και δεν προσβάλλει ανθρώπους με χολώδη χαρακτηριστικά. Διακρίνονται με σαφήνεια οι επιληπτικές κρίσεις που αντιστοιχούν στις ονομαζόμενες εστιακές κρίσεις ενώ η παρακάτω περιγραφή περιλαμβάνεται στο 7ο κεφάλαιο και ομοιάζει πολύ με την γενικευμένη επιληπτική κατάσταση (status epilepticus) 16 : «φων ς τε γ νεται κα πν γεται, κα φρ ς κ το στ ματος κρ ει, κα ο δ ντες συνηρε κασι, κα α χε ρες συσπ νται, κα τ μματα διαστρ φονται, κα ο δ ν φρον ουσιν, ν οισι δ κα ποχωρ ει κ προς κ τω κα τα τα γ νεται τ μ ν ς τ ριστερ, τ δ ς τ δεξι, τ δ ς μφ τερα» (Περί ιερής νόσου, Littré VI, σελ. 372, κεφ. 7 στ. 2-7) Γίνεται ειδική αναφορά σε επιδημιολογικά στοιχεία της πάθησης και διαχωρίζεται η παιδική επιληψία από αυτήν των ενηλίκων. Περιγράφεται ότι στα μικρά παιδιά οι προσβολές είναι πιο σοβαρές, καθώς μπορεί να αποβούν θανατηφόρες ή να επιφέρουν μόνιμες αναπηρίες και δυσμορφίες: «Κα κ σα μ ν παιδ α σμικρ κατ ληπτα γ νεται τ νο σ τα τ, τ πολλ ποθν σκει» (Περί ιερής νόσου, Littré VI, σελ. 374, κεφ 8 στ. 1-2). Οι λόγοι της επιληψίας στα παιδιά είναι η ρευστοποίηση και η έκκριση του φλέγματος που επισυμβαίνει όταν θερμανθεί το κεφάλι από τον ήλιο ή την φωτιά και αιφνιδίως ο εγκέφαλος αισθανθεί «ρίγος». Το ίδιο περίπου συμβαίνει εάν τρομάξει το παιδί, ακούγοντας κάποιον να φωνάζει, ή εάν κλαίγοντας δεν μπορεί να αναπνεύσει, κατάσταση που συμβαίνει συχνά στην παιδική ηλικία και θυμίζει αυτό που ονομάζουμε σήμερα κρίσεις κατακράτησης της αναπνοής 15,18. Καλύτερη πρόγνωση έχουν τα άτομα ώριμης ηλικίας, «Το ς δ πρεσβυτ ρους ο κ ποκτε νει, κ ταν πιγ νηται, ο δ διαστρ φει» και ο ασθενής συνεχίζει να έχει συνείδηση του εαυτού του «κα τ φρ νημα γγ νεται..» (Περί ιερής νόσου, Littré VI, σελ. 376, κεφ. 9 στ. 1-2, 5-6).Ιδιαίτερα επικίνδυνες είναι οι επιπλοκές της νόσου στην κατηγορία των υπερηλίκων: «Το σι δ πρεσβυτ τοισιν κ ταν πιγ νηται το το τ νο σημα, δι το το ποκτε νει παρ πληκτον ποι ει» (Περί ιερής νόσου, Littré VI, σελ.378, κεφ. 9 στ. 7-8).Υπάρχουν συγκεκριμένες προϋποθέσεις για την εμφάνιση της ασθένειας σε κάθε ηλικιακή ομάδα. Την κυριότερη αιτία για την εκδήλωσή της αποτελεί η συμφόρηση που προκαλείται από συσσώρευση υγρού γύρω από τον εγκέφαλο. Ένα άλλο σημαντικό χαρακτηριστικό της πάθησης που περιγράφεται είναι η επιληπτική αύρα δηλαδή ότι οι ασθενείς «προαισθάνονται» τις επερχόμενες κρίσεις και συνήθως κρύβονται από τους υπόλοιπους ανθρώπους αποφεύγοντας την έκθεση σε κοινή θέα «π α σχ νης το π θεος κα ο χ π φ βου, ς ο πολλο νομ ζουσι, το δαιμον ου» (Περί ιερής νόσου, Littré VI, σελ. 382, κεφ. 12 στ. 5-6). Τα μικρά παιδιά ενώ αρχικά πέφτουν όπου τύχει, καθώς πληθαίνουν οι κρίσεις και προαισθάνονται την επικείμενη προσβολή τρέχουν στην μητέρα τους από το δέος και τον φόβο που δοκιμάζουν. «Τ δ παιδ ρια τ μ ν πρ τον π πτουσιν πη ν τ χωσιν π ηθ ης ταν δ πλεον κις κατ ληπτοι γ νωνται, πειδ ν προα σθωνται, φε γουσι παρ τ ς μητ ρας παρ λλον ντινα μ λιστα γιν σκουσιν, π δ ους κα φ βου τ ς π θης τ γ ρ α σχ νεσθαι πα δες ντες ο πω γιν σκουσιν.» (Περί ιερής νόσου, Littré VI, σελ , κεφ. 12 στ. 6-10) Ο συγγραφέας του «Περί ιερής νούσου» αποδίδει ιδιαίτερη σημασία στις κλιματο-λογικές συνθήκες ως

6 22 Κηρυττόπουλος Ανδρέας εξωγενείς παράγοντες για την εκδήλωση της νόσου. Φρονεί ότι οι μεταβολές των ανέμων (κυρίως οι νότιοι άνεμοι), οι μεταβολές της θερμοκρασίας και η έκθεση της κεφαλής στον ήλιο δρουν επιβαρυντικά και ότι οι επιληπτικές κρίσεις επηρεάζονται από τις εποχές και από τις καιρικές συνθήκες καθώς προκαλούν μεταβολές του φλέγματος και του πνεύματος. Ο συγγραφέας εξάλλου υπενθυμίζει ότι η αιτία για την φθορά του εγκεφάλου και την αλλοίωση των λειτουργιών του είναι το φλέγμα και η χολή, άποψη που συνάδει με τη γενικότερη θεωρία του περί φλεβών και φλέγματος ως παθογενετικό αίτιο της ιερής νόσου. Υπό αυτό το σκεπτικό, συνεχίζοντας την ανάλυσή του, περιγράφει τα διάφορα είδη ψυχικών παθήσεων και διακρίνει αυτά που είναι παραγωγικά, χρόνια ή συνοδεύονται από ιδιαίτερα χαρακτηριστικά όπως οι διαταραχές μνήμης, η άρση των αναστολών, οι ψευδαισθήσεις, η διέγερση και η κατάθλιψη, σε συνάρτηση πάντα με τις μεταβολές που διενεργούνται στον εγκέφαλο. Για όλους τους παραπάνω λόγους, ο εγκέφαλος είναι ένα όργανο κεφαλαιώδους σημασίας για τον άνθρωπο. Όπως χαρακτηριστικά αναφέρεται, αποτελεί ένα είδος «διερμηνέα» που επιτρέπει στον άνθρωπο, όταν είναι υγιής, να αντιλαμβάνεται ό, τι συμβαίνει γύρω του. «Κατ τα τα νομ ζω τ ν γκ φαλον δ ναμιν πλε στην χειν ν τ νθρ π ο τος γ ρ μ ν στι τ ν π το ρος γινομ νων ρμηνε ς, ν για νων τυγχ ν» (Περί ιερής νόσου, Littré VI, σελ. 390, κεφ.16 στ. 1-3) Τονίζεται εκ νέου ότι αποτελεί την έδρα της νόησης και της αντιληπτικής ικανότητας, ενώ αποσαφηνίζεται ότι συνιστά το κέντρο των εντολών που αποστέλλονται στο υπόλοιπο σώμα, συντονίζοντας τη λειτουργία του. Ο συγγραφέας μέσα από την παραπάνω ανάλυση, διαφοροποιείται ριζικά από την επικρατούσα έως τότε άποψη ότι το διάφραγμα ή η καρδιά αποτελούν την έδρα των νοητικών διεργασιών. Αποδίδει το ρόλο αυτό αποκλειστικά στον εγκέφαλο και επιχειρεί να αποδείξει ότι η λειτουργία του είναι καθοριστική εν γένει για τον ανθρώπινο οργανισμό. Αντιμετώπιση Το τελευταίο κεφάλαιο του έργου αποτελεί τον επίλογο της πραγματείας. Υπενθυμίζει και συνοψίζει τη βασική άποψη ότι η επιληψία δεν διαφέρει από τις υπόλοιπες ασθένειες, σε ό, τι αφορά στις αιτίες και τους παράγοντες (ενδογενείς ή εξωγενείς) που την επηρεάζουν. Δεν είναι περισσότερο θεϊκή και λιγότερο ανθρώπινη από τις υπόλοιπες. Πρόκειται για μια πάθηση με ιδιάζουσα φύση και ξεχωριστή δυναμική, η οποία ωστόσο δεν πρέπει να ξενίζει και να οδηγεί σε αδιέξοδα. Είναι ιάσιμη νόσος και διέπεται από την ίδια βασική αρχή των αντιθέτων που συνοδεύει συνολικά την ιατρική, να αντιμετωπίζεται δηλαδή προσφέροντας ό,τι είναι το πιο αντίθετο και «πολέμιο», ποτέ όμως το «φίλον καί σύνηθες». Η αρρώστια ευδοκιμεί και αναπτύσσεται με ό,τι είναι σύμφωνο με αυτήν και φθείρεται με κάθε τι ενάντιο: «Χρ δ κα ν τα τ τ νο σ κα ν τ σιν λλ σιν π σ σι μ α ξειν τ νουσ ματα, λλ σπε δειν τρ χειν προσφ ροντα τ νο σ τ πολεμι τατον κ στ, κα μ τ φ λον κα σ νηθες π μ ν γ ρ τ ς συνηθε ης θ λλει κα α ξεται, π δ το πολεμ ου φθ νει κα μαυρο ται.» (Περί ιερής νόσου, Littré VI, σελ , κεφ.18 στ ) Η ασθένεια εξάλλου συνδέεται με την ανισορροπία των σωματικών χυμών και η θεραπευτική αγωγή προσανατολίζεται προς την αποκατάσταση της ισορροπίας. Η ρύθμιση της διατροφής, η σωματική άσκηση και η κάθαρση του σώματος από τις πλεονάζουσες ουσίες μέσω φλεβοτομής, αφαίμαξης, διουρητικών, εμετικών και υπακτικών, ήταν συνήθεις θεραπευτικές τακτικές. Ανάμεσα στα καθήκοντα του ιατρού επίσης ήταν η παρατήρηση των περιβαλλοντικών παραγόντων, η ενδυνάμωση της πρωτογενούς ζωικής δύναμης (φύσις) και η ενίσχυση της φυσικής αμυντικής προσπάθειας με προληπτικές παρεμβάσεις ώστε να επιτευχθεί η επιθυμητή θεραπευτική έκβαση19. Όποιος ιατρός καταφέρει με την δίαιτα να διατηρήσει το σώμα του ασθενούς υγρό ή ξηρό, θερμό ή ψυχρό, αυτός θα μπορούσε να θεραπεύσει την νόσο και να πλήξει τα φυσικά αίτια που οδηγούν στην πάθηση, με την προϋπόθεση να αξιολογήσει ποια ενέργεια είναι χρήσιμη στην εκάστοτε περίπτωση και να χρησιμοποιήσει τα κατάλληλα μέσα, αποφεύγοντας τους εξαγνισμούς, τις μαγγανείες και άλλες αγυρτείες αυτού του είδους: «Όστις δε επίσταται εν ανθρώποισι την τοιαύτην μεταβολήν και δύναται υγρόν και ξηρόν ποιέειν και θερμόν και ψυχρόν υπό διαίτης τον άνθρωπον, ούτος και ταύτην την νόσον ιώτο αν, ει τους καιρούς διαγιγνώσκοι των συμφερόντων, άνευ καθαρμών και μαγευμάτων και πάσης άλλης βαναυσίης τοιαύτης» (Περί ιερής νόσου, Littré VI, σελ. 396, κεφ. 18 στ ) Επίλογος Ο συγγραφέας του «Περί ιερής νόσου» καταφέρνει αναμφίβολα να ξεπεράσει την εποχή του και να έρθει σε άμεση σύγκρουση με επικρατούσες δοξασίες και δεισιδαιμονίες, που εμποδίζουν την ορθολογική άσκηση της ιατρικής. Προσεγγίζει την έννοια της υγείας με ευρύ και διορατικό τρόπο, καθώς συμπεριλαμβάνει σε αυτή όλο το φάσμα της ψυχικής και νοητικής ισορροπίας, χωρίς να περιορίζεται στη σωματική της διάσταση20. Δεν διστάζει να απομυθοποιήσει μια νόσο που για την πλειονότητα των συμπολιτών του θεωρείται «ιερή» και απρόσιτη, αποκαλύπτοντας μάλιστα τα αθέμιτα κίνητρα και τη σκοπιμότητα των αγυρτών. Αναγνωρίζει τη σημασία του εγκεφάλου για τον ανθρώπινο οργανισμό, τοποθετεί ορθά σε αυτόν την έδρα των συναισθημάτων και των ανώτερων νοητικών λειτουργιών και εντοπίζει εύστοχα την οργανικότητα των ψυχικών παθήσεων. Νευρολογία 21: , 17-23

7 Ιπποκρατική Συλλογή: «Περί ιερής νούσου» Απόψεις για την επιληψία 23 Αν εξαιρέσει κανείς την αιτιολογία της νόσου και την θεωρία περί χυμών, η περιγραφή των κρίσεων, η ταξινόμησή τους και οι σκέψεις του συγγραφέα για την κληρονομική προδιάθεση της πάθησης αποτελούν πραγματικά επιστημονικά δεδομένα. Παρ όλες τις απόψεις για τις αιτίες της πάθησης στο ιπποκρατικό κείμενο, το «Περί ιερής νούσου» αποτελεί ένα επαναστατικό -για τα δεδομένα της εποχής του- σύγγραμμα υψηλής επιστημονικής σκέψης που αποδίδει την ασθένεια σε διαταραχές της φυσιολογίας και σε φυσικά αίτια, καταδικάζει «τη μωρία και την αδιάντροπη αγυρτεία», επιχειρεί να εξηγήσει την φύση της ασθένειας με ορθολογικό τρόπο και εν μέρει καταφέρνει να ρίξει φως σε πτυχές μίας πάθησης που, παραδόξως ακόμα και στην σύγχρονη εποχή, αντιμετωπίζεται όχι σπάνια με αμηχανία, προκατάληψη ή πραγματική θρησκοληψία. Αξιοσημείωτο επίσης είναι ότι περαιτέρω σημαντικές πρόοδοι προς την κατεύθυνση αυτή καθυστέρησαν περισσότερο από 2000 χρόνια, μέχρι τον 19ο αι., με τις παρατηρήσεις και τα συμπεράσματα του Hughlings Jackson. Τέλος, το Περί ιερής νούσου αντιπροσωπεύει ένα σπάνιο και ανεκτίμητο κληροδότημα στην παγκόσμια πνευματική παρακαταθήκη καθώς υπενθυμίζει στην επιστημονική κοινότητα τους σκόπελους στην πρόοδο του ανθρώπινου πολιτισμού αλλά και την γενναία επιμονή του ανθρώπου στον αέναο αγώνα για γνώση και αλήθεια. Επιλεγμένη Βιβλιογραφία 1. Ιπποκράτους γένος κα βίος κατά Σωρανόν, Magni Hippocratis Opera Omnia, Carl Gottlob Kühn, Volume III, Lipsiae 1827, p Δ. Λυπουρλής, Ιπποκράτης Ιατρική Θεωρία και Πράξη, εκδ ΖΗΤΡΟΣ, 2000, σελ Δ. Λυπουρλής, Ιπποκρατική Ιατρική, εκδ. Παρατηρητής, Θεσ/νίκη, ΚΛΑΥΔΙΟΥ ΓΑΛΗΝΟΥ ΑΠΑΝΤΑ, CLAVDII GALENI OPERA OMNIA, Ed. Carl Gottlob Kühn, Lipsiae,1827, Vol. XIV, p ΚΛΑΥΔΙΟΥ ΓΑΛΗΝΟΥ ΑΠΑΝΤΑ, CLAVDII GALENI OPERA OMNIA, Ed. Carl Gottlob Kühn,, Lipsiae,1825, Vol. X, p Γ. Πεντόγαλος, Εισαγωγή στην Ιστορία της Ιατρικής, Παρατηρητής, Θες/νίκη 7. uvres complètes d Hippocrate, De la maladie sacrée, livre 6, ed. E. Littré, Paris Fredrich Carl Johann, Hippokratische Untersuchungen 1899, Berlin, Weidmannsche Buchhandlung 9. H. Gossen, Hippokrates Pauly Wissowa, Realencyclopädie, VIII, 1913, σελ L. Edelstein, Περί αέρων und die Sammlung der Hippokratischen Schriften Berlin, W. H. S. Jones, Hippocrates with an English translation, Vol I, The Loeb Classical Library, M. Wellmann, Die Schrift Περί ιερής νόσου des Corpuw Hippocraticum, Sudhoffs Archiv fur Geschitchte der Medizin und der Naturwissenschaften; σ. 22, 290, M. Pohlenz, Hippokrates und der Begrundung der wissenschaftlichen Medizin, Berlin; σ. 31, Jouanna Jacques. Hippocrate de Cos et le Sacré. In: Journal des savants. 1989, N 1-2. pp A. Stiga et al, Epilepsy in children in ancient Greece, Ann Clin Pediatr Univ Atheniensis 2003, 50(4): ) 16. Ι. Λογοθέτης, Ι. Μυλωνάς, Νευρολογία, 3η εκδ., University Studio Press, Θες/νίκη, 1996; 38: Λυμπεράκης, Σ. Α. Εγκέφαλος και Ψυχολογία. Αθήνα: Ελληνικά Γράμματα, Δ. Καραμπερόπουλος, Αναφορές για το παιδί στην Ιπποκρατική Συλλογή, Ανακοινώθηκε στο Διεθνές Ιπποκράτειο Ίδρυμα Κω, «Ιπποκρατική Ιατρική: Χθες- Σήμερα-Αύριο», Κως Μαΐου «Hippocrates of Cos. Complete Dictionary of Scientific Biography Encyclopedia.com. <http://www.encyclopedia.com>. 20. S.G. Marketos, P.K. Skiadas, The modern Hippocratic tradition. Some messages for contemporary medicine, Spine, 1999 Jun 1; 24(11): A.J.Riggs, J.E. Riggs, Epilepsy s role in the historical differentiation of religion, magic, and science, Epilepsia, 2005 Mar; 46(3): Π. Μπερεδήμας και συν., Βήματα στην Επιληψία, Τεύχος Α, Περιοδικές Εκδόσεις ΨΝΠΟ, Κατερίνη, 2005; J. Lascaris, The art is long: on the sacred disease and the scientific tradition, Stud Anc Med,2002; 25: S.K. Majumdar, Corpus Hipocraticum on the sacred disease, Bull Indian Inst Hist Med Hyderabad, 1998 Jul ; 28(2): V.Boudon-Millot, Art, science and conjecture, from Hippocrates to Plato and Aristotle, Stud Anc Med, 2005; 31: F. Steger, Ancient dietetics-lifestyle and medicine, NTM, 2004; 12(3): L.Cilliers, F.P. Retief, Medical practice in Graeco-roman antiquity, urationis, 2006 May; 29(2): K.Engelhardt, Philosophy and medicine. Do they still have something to say to each other?, Dtsch Med Wochenschr, 2005 Dec 23; 130(51-52): A.Jori, Science, technology or art? Different concepts of medicine in the Corpus Hippocraticum, Sudhoffs Arch Z Wissenschaftsgesch Beih,2004; (54): K. Engelhardt, Religion and medicine: partners or opposites?, Dtsch Med Wochenschr., 2003 Dec 19; 128 (51-52): Νευρολογία 21: , 17-23

ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΦΙΛΟΣΟΦΙΑ ΚΑΙ ΕΠΙΣΤΗΜΗ ΕΛΠ 22-4η εργασία 2010-2011 ΣΧΕ ΙΑΓΡΑΜΜΑ ΕΡΓΑΣΙΑΣ

ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΦΙΛΟΣΟΦΙΑ ΚΑΙ ΕΠΙΣΤΗΜΗ ΕΛΠ 22-4η εργασία 2010-2011 ΣΧΕ ΙΑΓΡΑΜΜΑ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΦΙΛΟΣΟΦΙΑ ΚΑΙ ΕΠΙΣΤΗΜΗ ακαδηµαϊκό έτος ΕΛΠ 22-4η εργασία 2010-2011 ΣΧΕ ΙΑΓΡΑΜΜΑ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΘΕΜΑ 4ης ΓΡΑΠΤΗΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ Η ιπποκρατική πραγµατεία Περί ιερής νούσου προσφέρει πολύτιµα στοιχεία για την

Διαβάστε περισσότερα

ΠΥΡΕΤΙΚΟΙ ΣΠΑΣΜΟΙ. *Στην πλειονότητα των περιπτώσεων οι σπασμοί. υποχωρούν μόνοι τους χωρίς να προλάβουμε να δώσουμε κάποια θεραπεία.

ΠΥΡΕΤΙΚΟΙ ΣΠΑΣΜΟΙ. *Στην πλειονότητα των περιπτώσεων οι σπασμοί. υποχωρούν μόνοι τους χωρίς να προλάβουμε να δώσουμε κάποια θεραπεία. ΠΥΡΕΤΙΚΟΙ ΣΠΑΣΜΟΙ Παρασκευή Λογοθέτη Νοσηλεύτρια ΤΕ, Υπεύθυνη Παιδιατρικής Κλινικής Δεν υπάρχει τίποτα που να τρομοκρατεί περισσότερο ένα γονιό από τους σπασμούς. Έρχονται στα Εξωτερικά ιατρεία τρέχοντας

Διαβάστε περισσότερα

Οι τα α α α α α α α Κ. ε ε ε ε ε ε ε ε ε Χε ε ε. ε ε ε ε ε ε ρου ου βι ι ι ι ι ι ι. ιµ µυ στι κω ω ω ω ω ως ει κο ο

Οι τα α α α α α α α Κ. ε ε ε ε ε ε ε ε ε Χε ε ε. ε ε ε ε ε ε ρου ου βι ι ι ι ι ι ι. ιµ µυ στι κω ω ω ω ω ως ει κο ο ΧΕΡΟΥΒΙΟ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑ ΟΙΝΩΝΙΟ Λ. Β Χερουβικόν σε ἦχο πλ. β. Ἐπιλογές Ἦχος Μ Α µη η η η ην Οι τ Χε ε ε ε ε ε ε ε ε ε ε ε ε ε ε ε ε Χε ε ε ε ε ε ε ε ε ρου ου βι ι ι ι ι ι ι ιµ µυ στι κω ω ω ω ω ως ει κο ο

Διαβάστε περισσότερα

LUDWIK FLECK (1896-1961) (Λούντβικ Φλεκ) Ο Ludwik Fleck και η κατασκευή των επιστημονικών γεγονότων.

LUDWIK FLECK (1896-1961) (Λούντβικ Φλεκ) Ο Ludwik Fleck και η κατασκευή των επιστημονικών γεγονότων. 9 LUDWIK FLECK (1896-1961) (Λούντβικ Φλεκ) Ο Ludwik Fleck και η κατασκευή των επιστημονικών γεγονότων. «Βλέπουμε με τα μάτια μας, αλλά κατανοούμε με τα μάτια της συλλογικότητας». 6 Ένα από τα κυριότερα

Διαβάστε περισσότερα

Εισαγωγή. Γιατί είναι χρήσιμο το παρόν βιβλίο. Πώς να ζήσετε 150 χρόνια µε Υγεία

Εισαγωγή. Γιατί είναι χρήσιμο το παρόν βιβλίο. Πώς να ζήσετε 150 χρόνια µε Υγεία Εισαγωγή «Όποιος έχει υγεία, έχει ελπίδα. Και όποιος έχει ελπίδα, έχει τα πάντα.» Τόμας Κάρλαϊλ Γιατί είναι χρήσιμο το παρόν βιβλίο Ο πατέρας μου είναι γιατρός, ένας από τους καλύτερους παθολόγους που

Διαβάστε περισσότερα

Διαταραχές συμπεριφοράς στην Άνοια

Διαταραχές συμπεριφοράς στην Άνοια Διαταραχές συμπεριφοράς στην Άνοια Κώστας Νικολάου ψυχίατρος Παρουσίαση βασισμένη στο: BPSD Educational Pack, International Psychogeriatric Association (IPA) 2002 Τα Συμπεριφορικά και Ψυχολογικά συμπτώματα

Διαβάστε περισσότερα

ΔΕΞΙΟΤΗΤΕΣ ΣΥΜΒΟΥΛΕΥΤΙΚΗΣ (Α & Β ΚΥΚΛΟΣ) ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΕΜΙΝΑΡΙΟΥ

ΔΕΞΙΟΤΗΤΕΣ ΣΥΜΒΟΥΛΕΥΤΙΚΗΣ (Α & Β ΚΥΚΛΟΣ) ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΕΜΙΝΑΡΙΟΥ ΔΕΞΙΟΤΗΤΕΣ ΣΥΜΒΟΥΛΕΥΤΙΚΗΣ (Α & Β ΚΥΚΛΟΣ) ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΕΜΙΝΑΡΙΟΥ Γ. ΔΕΞΙΟΤΗΤΕΣ ΣΥΜΒΟΥΛΕΥΤΙΚΗΣ (Α & Β ΚΥΚΛΟΣ) Ημ/νίες Διεξαγωγής: 16-17/11, 30/11, 01/12, 07 08/12, 2013, 11-12/01, 25-26/01, 01-02/02, 15-16/02,

Διαβάστε περισσότερα

Εντυπώσεις μαθητών σεμιναρίου Σώμα - Συναίσθημα - Νούς

Εντυπώσεις μαθητών σεμιναρίου Σώμα - Συναίσθημα - Νούς Εντυπώσεις μαθητών σεμιναρίου Σώμα - Συναίσθημα - Νούς A...Τα αισθήματα και η ενεργεία που δημιουργήθηκαν μέσα μου ήταν μοναδικά. Μέσα στο γαλάζιο αυτό αυγό, ένιωσα άτρωτος, γεμάτος χαρά και αυτοπεποίθηση.

Διαβάστε περισσότερα

Μειώστε τον κίνδυνο για πρόωρο θάνατο µε τα Ωµέγα-3

Μειώστε τον κίνδυνο για πρόωρο θάνατο µε τα Ωµέγα-3 Μειώστε τον κίνδυνο για πρόωρο θάνατο µε τα Ωµέγα-3 Για χρόνια, οι καταναλωτές µαθαίνουν για τα οφέλη της µείωσης των καρδιαγγειακών παθήσεων µε τη λήψη ωµέγα-3 λιπαρών οξέων. Αυτή η άποψη έχει επικρατήσει,

Διαβάστε περισσότερα

Το παιδί μου έχει αυτισμό Τώρα τι κάνω

Το παιδί μου έχει αυτισμό Τώρα τι κάνω Το παιδί μου έχει αυτισμό Τώρα τι κάνω Το όνειρο Ένα ζευγάρι περιμένει παιδί. Τότε αρχίζει να ονειρεύεται αυτό το παιδί. Κτίζει την εικόνα ενός παιδιού μέσα στο μυαλό του. Βάσει αυτής της εικόνας, κάνει

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ. Πτυχιακή διατριβή Η ΚΑΤΑΘΛΙΨΗ ΩΣ ΠΑΡΑΓΟΝΤΑΣ ΚΙΝΔΥΝΟΥ ΓΙΑ ΑΠΟΠΕΙΡΑ ΑΥΤΟΚΤΟΝΙΑΣ

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ. Πτυχιακή διατριβή Η ΚΑΤΑΘΛΙΨΗ ΩΣ ΠΑΡΑΓΟΝΤΑΣ ΚΙΝΔΥΝΟΥ ΓΙΑ ΑΠΟΠΕΙΡΑ ΑΥΤΟΚΤΟΝΙΑΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ Πτυχιακή διατριβή Η ΚΑΤΑΘΛΙΨΗ ΩΣ ΠΑΡΑΓΟΝΤΑΣ ΚΙΝΔΥΝΟΥ ΓΙΑ ΑΠΟΠΕΙΡΑ ΑΥΤΟΚΤΟΝΙΑΣ Παναγιώτου Νεοφύτα 2008969752 Επιβλέπων καθηγητής Δρ. Νίκος Μίτλεττον,

Διαβάστε περισσότερα

Είναι υποειδικότητα της ψυχιατρικής που διαμεσολαβεί μεταξύ της ψυχιατρικής και υπόλοιπης ιατρικής Αντικείμενο της ο ασθενής του γενικού νοσοκομείου

Είναι υποειδικότητα της ψυχιατρικής που διαμεσολαβεί μεταξύ της ψυχιατρικής και υπόλοιπης ιατρικής Αντικείμενο της ο ασθενής του γενικού νοσοκομείου Είναι υποειδικότητα της ψυχιατρικής που διαμεσολαβεί μεταξύ της ψυχιατρικής και υπόλοιπης ιατρικής Αντικείμενο της ο ασθενής του γενικού νοσοκομείου που αντιμετωπίζει ψυχικά προβλήματα λόγω της σωματικής

Διαβάστε περισσότερα

Γεώργιος Ν.Λυράκος Μάθηµα Ψυχολογία της Υγείας Φυσικοθεραπεία ιάλεξη 8η 2014

Γεώργιος Ν.Λυράκος Μάθηµα Ψυχολογία της Υγείας Φυσικοθεραπεία ιάλεξη 8η 2014 Γεώργιος Ν.Λυράκος Μάθηµα Ψυχολογία της Υγείας Φυσικοθεραπεία ιάλεξη 8η 2014 Τις τελευταίες τρεις δεκαετίες ένας αριθµός εναλλακτικών µοντέλων για τον πόνο πέραν του ιατρικού ενσωµατώνουν ψυχολογικούς(αντίληψη,

Διαβάστε περισσότερα

ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ ΑΣΘΕΝ-Ν ΣΤΗ ΣΤΕΦΑΝΙΑΙΑ ΜΟΝΑΔΑ ΚΑΙ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗ ΑΝΤΙΜΕΤ-ΠΙΣΗ

ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ ΑΣΘΕΝ-Ν ΣΤΗ ΣΤΕΦΑΝΙΑΙΑ ΜΟΝΑΔΑ ΚΑΙ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗ ΑΝΤΙΜΕΤ-ΠΙΣΗ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ ΑΣΘΕΝ-Ν ΣΤΗ ΣΤΕΦΑΝΙΑΙΑ ΜΟΝΑΔΑ ΚΑΙ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗ ΑΝΤΙΜΕΤ-ΠΙΣΗ ΧΑΤΖΗΣΤΕΦΑΝΟΥ ΦΑΝΗ ΝΟΣΗΛΕΥΤΡΙΑ Τ.Ε. Β Γ ΚΑΡΔΙΟΛΟΓΙΚΗ ΚΛΙΝΙΚΗ ΙΠΠΟΚΡΑΤΕΙΟ ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ Η στεφανιαία µονάδα είναι ένας χώρος

Διαβάστε περισσότερα

Θετική Ψυχολογία. Καρακασίδου Ειρήνη, MSc. Ψυχολόγος-Αθλητική Ψυχολόγος Υποψήφια Διδάκτωρ Κλινικής και Συμβουλευτικής Ψυχολογίας, Πάντειο Παν/μιο

Θετική Ψυχολογία. Καρακασίδου Ειρήνη, MSc. Ψυχολόγος-Αθλητική Ψυχολόγος Υποψήφια Διδάκτωρ Κλινικής και Συμβουλευτικής Ψυχολογίας, Πάντειο Παν/μιο Θετική Ψυχολογία Καρακασίδου Ειρήνη, MSc Ψυχολόγος-Αθλητική Ψυχολόγος Υποψήφια Διδάκτωρ Κλινικής και Συμβουλευτικής Ψυχολογίας, Πάντειο Παν/μιο Εισαγωγή Θετική-Αρνητική Ψυχολογία Στόχοι της Ψυχολογίας

Διαβάστε περισσότερα

Μοντέλα Υγείας. Βασικές Αρχές Βιοϊατρικού Μοντέλου. Θετικές επιπτώσεις Βιοϊατρικής προσέγγισης. 2 Βασικές Ιδεολογίες για Υγεία & Αρρώστια

Μοντέλα Υγείας. Βασικές Αρχές Βιοϊατρικού Μοντέλου. Θετικές επιπτώσεις Βιοϊατρικής προσέγγισης. 2 Βασικές Ιδεολογίες για Υγεία & Αρρώστια ΜΟΝΤΕΛΑ ΥΓΕΙΑΣ-ΑΣΘΕΝΕΙΑΣ ΓΝΩΣΤΙΚΗ ΑΝΑΠΑΡΑΣΤΑΣΗ ΑΡΡΩΣΤΙΑΣ 2 Βασικές Ιδεολογίες για Υγεία & Αρρώστια Μοντέλα Υγείας Βιοιατρικό Μοντέλο Ολιστικό, Βιοψυχοκοινωνικό Μοντέλο Αρχαία Ελλάδα (Ιπποκράτης 400π.Χ.)

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΟΛΟΓΙΣΜΟΣ ΤΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ ΤΗΣ ΑΓΩΓΗΣ ΚΟΙΝΟΤΗΤΑΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΠΟΔΟΧΗ ΤΗΣ ΔΙΑΦΟΡΕΤΙΚΟΤΗΤΑΣ ΤΗΣ ΨΥΧΙΚΗΣ ΝΟΣΟΥ ΣΤΟ 46 ο ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΑΘΗΝΩΝ.

ΑΠΟΛΟΓΙΣΜΟΣ ΤΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ ΤΗΣ ΑΓΩΓΗΣ ΚΟΙΝΟΤΗΤΑΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΠΟΔΟΧΗ ΤΗΣ ΔΙΑΦΟΡΕΤΙΚΟΤΗΤΑΣ ΤΗΣ ΨΥΧΙΚΗΣ ΝΟΣΟΥ ΣΤΟ 46 ο ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΑΘΗΝΩΝ. 22-3-2011 ΑΠΟΛΟΓΙΣΜΟΣ ΤΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ ΤΗΣ ΑΓΩΓΗΣ ΚΟΙΝΟΤΗΤΑΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΠΟΔΟΧΗ ΤΗΣ ΔΙΑΦΟΡΕΤΙΚΟΤΗΤΑΣ ΤΗΣ ΨΥΧΙΚΗΣ ΝΟΣΟΥ ΣΤΟ 46 ο ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΑΘΗΝΩΝ. 1. Εισαγωγή 2. Η Πρώτη Συνάντηση της Ομάδας Μαθητών. 3. Η Δεύτερη

Διαβάστε περισσότερα

Μήπως έχω Σκληρόδερµα;

Μήπως έχω Σκληρόδερµα; Μήπως έχω Σκληρόδερµα; Για να πληροφορηθώ µýëïò ôçò Σπάνιος ναι... Μόνος όχι Η Πανελλήνια Ένωση Σπανίων Παθήσεων (Π.Ε.Σ.ΠΑ) είναι ο μόνος φορέας, μη κερδοσκοπικό σωματείο, συλλόγων ασθενών σπανίων παθήσεων

Διαβάστε περισσότερα

Χάρτινη Αγκαλιά Συγγραφέας: Ιφιγένεια Μαστρογιάννη

Χάρτινη Αγκαλιά Συγγραφέας: Ιφιγένεια Μαστρογιάννη Χάρτινη Αγκαλιά Συγγραφέας: Ιφιγένεια Μαστρογιάννη Επιμέλεια εργασίας: Παναγιώτης Γιαννόπουλος Περιεχόμενα Ερώτηση 1 η : σελ. 3-6 Ερώτηση 2 η : σελ. 7-9 Παναγιώτης Γιαννόπουλος Σελίδα 2 Ερώτηση 1 η Η συγγραφέας

Διαβάστε περισσότερα

Ίντα Ελιάου BSc, MSc, PGDip, MA Συμβουλευτική Ψυχολόγος eliaouida@gmail.com

Ίντα Ελιάου BSc, MSc, PGDip, MA Συμβουλευτική Ψυχολόγος eliaouida@gmail.com ΣΥΝΕΔΡΙΟ: ΠΡΟΛΗΨΗ & ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΕΣ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΕΙΣ ΤΟΥ ΚΑΡΚΙΝΟΥ ΠΝΕΥΜΟΝΑ Limneon, Καστοριά, 19.12.15 «Ενημέρωση του ασθενούς & των συνοδών του με καρκίνο του πνεύμονα. Προβλήματα στην ελληνική πραγματικότητα»

Διαβάστε περισσότερα

Ενσωματωμένες υπηρεσίες Συμπεριφορικής Υγείας στις δομές υγείας. Β Μέρος

Ενσωματωμένες υπηρεσίες Συμπεριφορικής Υγείας στις δομές υγείας. Β Μέρος Ενσωματωμένες υπηρεσίες Συμπεριφορικής Υγείας στις δομές υγείας Β Μέρος Κατάθλιψη Αξιολόγηση Χρήση ψυχομετρικών εργαλείων Ερωτήσειςγια: Συναίσθημα Ύπνο Ενδιαφέροντα Ενοχή Ενέργεια Συγκέντρωση Όρεξη Ψυχοκοινωνική

Διαβάστε περισσότερα

Διοίκηση Ανθρώπινων Πόρων Ενότητα 7: Διοίκηση της ατομικής συμπεριφοράς στην εργασία

Διοίκηση Ανθρώπινων Πόρων Ενότητα 7: Διοίκηση της ατομικής συμπεριφοράς στην εργασία Διοίκηση Ανθρώπινων Πόρων Ενότητα 7: Διοίκηση της ατομικής συμπεριφοράς στην εργασία Δρ. Σερδάρης Παναγιώτης Τμήμα Διοίκησης Επιχειρήσεων (Κοζάνη) Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό υπόκειται σε

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΛΟΓΟΣ: 1 η σκηνή: στίχοι 1-82

ΠΡΟΛΟΓΟΣ: 1 η σκηνή: στίχοι 1-82 ΠΡΟΛΟΓΟΣ: 1 η σκηνή: στίχοι 1-82 1.Α. Ο ρόλος και η λειτουργία του Προλόγου ως δομικό στοιχείο της τραγωδίας: Ο πρόλογος μιας τραγωδίας αποτελεί τα πρώτο από τα απαγγελλόμενα μέρη και εκτελείται από τους

Διαβάστε περισσότερα

ΕΜΜΑΝΟΥΗΛ ΚΑΝΤ (1724-1804)

ΕΜΜΑΝΟΥΗΛ ΚΑΝΤ (1724-1804) ΕΜΜΑΝΟΥΗΛ ΚΑΝΤ - ΣΥΝΤΟΜΗ ΠΕΡΙΛΗΨΗ ΤΗΣ ΓΝΩΣΙΟΘΕΩΡΙΑΣ ΤΟΥ 1 ΕΜΜΑΝΟΥΗΛ ΚΑΝΤ (1724-1804) (Η σύντομη περίληψη που ακολουθεί και η επιλογή των αποσπασμάτων από την πραγματεία του Καντ για την ανθρώπινη γνώση,

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΚΟΛΛΙΝΤΖΑ

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΚΟΛΛΙΝΤΖΑ ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ: Νάκου Αλεξάνδρα Εισαγωγή στις Επιστήμες της Αγωγής Ο όρος ΕΠΙΣΤΗΜΕΣ ΤΗΣ ΑΓΩΓΗΣ δημιουργεί μία αίσθηση ασάφειας αφού επιδέχεται πολλές εξηγήσεις. Υπάρχει συνεχής διάλογος και προβληματισμός ακόμα

Διαβάστε περισσότερα

Ερευνητική Εργασία Β Λυκείου Από την αρχαία Ελλάδα στη σύγχρονη εποχή, ο αθλητισμός και τα φαινόμενα της βίας και του ντόπινγκ ΔΙΑΤΡΟΦΗ

Ερευνητική Εργασία Β Λυκείου Από την αρχαία Ελλάδα στη σύγχρονη εποχή, ο αθλητισμός και τα φαινόμενα της βίας και του ντόπινγκ ΔΙΑΤΡΟΦΗ Φιλεκπαιδευτική Εταιρεία Αρσάκειο Γενικό Λύκειο Ψυχικού Ερευνητική Εργασία Β Λυκείου Σχολικό έτος: 2013-2014 Από την αρχαία Ελλάδα στη σύγχρονη εποχή, ο αθλητισμός και τα φαινόμενα της βίας και του ντόπινγκ

Διαβάστε περισσότερα

Τι είναι φόβος και τι φοβια;

Τι είναι φόβος και τι φοβια; ΦΟΒΟΙ - ΦΟΒΙΕΣ Τι είναι φόβος και τι φοβια; Φόβος: η δυσάρεστη συναισθηματική κατάσταση που δημιουργείται απέναντι σε πραγματικό κίνδυνο, ή απειλή. Φοβία: ο επίμονος φόβος που παγιδεύει το άτομο περιορίζοντας

Διαβάστε περισσότερα

Αποκατάσταση Καρδιοπαθούς Ασθενούς Ο ρόλος του Ψυχιάτρου

Αποκατάσταση Καρδιοπαθούς Ασθενούς Ο ρόλος του Ψυχιάτρου Αποκατάσταση Καρδιοπαθούς Ασθενούς Ο ρόλος του Ψυχιάτρου Πανταζής Α. Ιορδανίδης Διδάκτωρ Ψυχιατρικής Α.Π.Θ Καθηγητής Ψυχολογίας & Διατροφής, ΑΤΕΙ Ιορδανίδης,, 10/3/11 1 ρ.πανταζής Ιορδανίδης, 10/3/11 2

Διαβάστε περισσότερα

Θεωρι α Γραφημα των 8η Δια λεξη

Θεωρι α Γραφημα των 8η Δια λεξη Θεωρι α Γραφημα των 8η Δια λεξη Α. Συμβω νης Ε Μ Π Σ Ε Μ Φ Ε Τ Μ Φεβρουα ριος 2015 Α. Συμβω νης (ΕΜΠ) Θεωρι α Γραφημα των 8η Δια λεξη Φεβρουα ριος 2015 168 / 182 Χρωματισμοι Γραφημα των Χρωματισμο ς Κορυφω

Διαβάστε περισσότερα

κληρονοµικότητα Πληροφορίες για Ασθενείς και Οικογένειες

κληρονοµικότητα Πληροφορίες για Ασθενείς και Οικογένειες 12 Φυλοσύνδετη στο Χ Ή την τοπική σας κλινική γενετικής διάγνωσης: κληρονοµικότητα Εργαστήριο Ιατρικής Γενετικής Πανεπιστήµιο Αθηνών Νοσοκοµείο Παίδων " Αγία Σοφία" Αθήνα Τηλ: +210 7795553 http://iatriki-genetiki.med.uoa.gr

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΝΑΙΣΘΗΜΑΤΙΚΗ ΝΟΗΜΟΣΥΝΗ Η ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΕΝΟΣ ΧΡΗΣΙΜΟΥ ΕΡΓΑΛΕΙΟΥ ΓΙΑ ΤΙΣ ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΕΣ ΣΥΝΔΙΑΛΛΑΓΕΣ

ΣΥΝΑΙΣΘΗΜΑΤΙΚΗ ΝΟΗΜΟΣΥΝΗ Η ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΕΝΟΣ ΧΡΗΣΙΜΟΥ ΕΡΓΑΛΕΙΟΥ ΓΙΑ ΤΙΣ ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΕΣ ΣΥΝΔΙΑΛΛΑΓΕΣ ΣΥΝΑΙΣΘΗΜΑΤΙΚΗ ΝΟΗΜΟΣΥΝΗ Η ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΕΝΟΣ ΧΡΗΣΙΜΟΥ ΕΡΓΑΛΕΙΟΥ ΓΙΑ ΤΙΣ ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΕΣ ΣΥΝΔΙΑΛΛΑΓΕΣ Αγγελική Γουδέλη, 2011 Κοινωνικό Άγχος Αμηχανία Φόβος Το κοινωνικό άγχος, ή αλλιώς κοινωνική φοβία, θεωρείται

Διαβάστε περισσότερα

ΜΕ ΑΦΟΡΜΗ ΤΗ ΠΑΓΚΟΣΜΙΑ ΕΠΙΔΗΜΙΑ ΔΙΑΒΗΤΗ ΚΑΙ ΤΗΝ ΠΡΟΣΒΟΛΗ ΑΠ ΑΥΤΟΝ ΑΤΟΜΩΝ ΝΕΑΡΗΣ ΗΛΙΚΙΑΣ

ΜΕ ΑΦΟΡΜΗ ΤΗ ΠΑΓΚΟΣΜΙΑ ΕΠΙΔΗΜΙΑ ΔΙΑΒΗΤΗ ΚΑΙ ΤΗΝ ΠΡΟΣΒΟΛΗ ΑΠ ΑΥΤΟΝ ΑΤΟΜΩΝ ΝΕΑΡΗΣ ΗΛΙΚΙΑΣ ΜΕ ΑΦΟΡΜΗ ΤΗ ΠΑΓΚΟΣΜΙΑ ΕΠΙΔΗΜΙΑ ΔΙΑΒΗΤΗ ΚΑΙ ΤΗΝ ΠΡΟΣΒΟΛΗ ΑΠ ΑΥΤΟΝ ΑΤΟΜΩΝ ΝΕΑΡΗΣ ΗΛΙΚΙΑΣ Δρ Γεώργιος Ι Κούρτογλου Παθολόγος-Διαβητολόγος Διδάκτωρ Ιατρικής ΑΠΘ Εκρηκτικές διαστάσεις λαμβάνει πλέον ο σακχαρώδης

Διαβάστε περισσότερα

Τριγωνοψαρούλη, μην εμπιστεύεσαι ΠΟΤΕ... αχινό! Εκπαιδευτικός σχεδιασμός παιχνιδιού: Βαγγέλης Ηλιόπουλος, Βασιλική Νίκα.

Τριγωνοψαρούλη, μην εμπιστεύεσαι ΠΟΤΕ... αχινό! Εκπαιδευτικός σχεδιασμός παιχνιδιού: Βαγγέλης Ηλιόπουλος, Βασιλική Νίκα. Ήρθε ένας νέος μαθητής στην τάξη. Όλοι τον αποκαλούν ο «καινούριος». Συμφωνείς; 1 Δεν είναι σωστό να μη φωνάζουμε κάποιον με το όνομά του. Είναι σαν να μην τον αναγνωρίζουμε. Σωστά. Έχει όνομα και με αυτό

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ. Πτυχιακή εργασία ΑΓΧΟΣ ΚΑΙ ΚΑΤΑΘΛΙΨΗ ΣΕ ΓΥΝΑΙΚΕΣ ΜΕ ΚΑΡΚΙΝΟΥ ΤΟΥ ΜΑΣΤΟΥ ΜΕΤΑ ΑΠΟ ΜΑΣΤΕΚΤΟΜΗ

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ. Πτυχιακή εργασία ΑΓΧΟΣ ΚΑΙ ΚΑΤΑΘΛΙΨΗ ΣΕ ΓΥΝΑΙΚΕΣ ΜΕ ΚΑΡΚΙΝΟΥ ΤΟΥ ΜΑΣΤΟΥ ΜΕΤΑ ΑΠΟ ΜΑΣΤΕΚΤΟΜΗ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ Πτυχιακή εργασία ΑΓΧΟΣ ΚΑΙ ΚΑΤΑΘΛΙΨΗ ΣΕ ΓΥΝΑΙΚΕΣ ΜΕ ΚΑΡΚΙΝΟΥ ΤΟΥ ΜΑΣΤΟΥ ΜΕΤΑ ΑΠΟ ΜΑΣΤΕΚΤΟΜΗ ΧΡΥΣΟΒΑΛΑΝΤΗΣ ΒΑΣΙΛΕΙΟΥ ΛΕΜΕΣΟΣ 2014 ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ

Διαβάστε περισσότερα

Πτυχιακή εργασία Ο ΡΟΛΟΣ ΤΩΝ ΚΟΙΝΟΤΙΚΩΝ ΝΟΣΗΛΕΥΤΩΝ ΣΤΗ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΤΟΥ ΠΑΙΔΙΟΥ ΜΕ ΧΡΟΝΙΟ ΑΣΘΜΑ

Πτυχιακή εργασία Ο ΡΟΛΟΣ ΤΩΝ ΚΟΙΝΟΤΙΚΩΝ ΝΟΣΗΛΕΥΤΩΝ ΣΤΗ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΤΟΥ ΠΑΙΔΙΟΥ ΜΕ ΧΡΟΝΙΟ ΑΣΘΜΑ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ Πτυχιακή εργασία Ο ΡΟΛΟΣ ΤΩΝ ΚΟΙΝΟΤΙΚΩΝ ΝΟΣΗΛΕΥΤΩΝ ΣΤΗ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΤΟΥ ΠΑΙΔΙΟΥ ΜΕ ΧΡΟΝΙΟ ΑΣΘΜΑ ΟΝΟΜΑΤΕΠΩΝΥΜΟ: ΚΥΡΙΑΚΟΣ ΛΟΙΖΟΥ ΑΡΙΘΜΟΣ

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΙΔΙΚΗ ΠΑΧΥΣΑΡΚΙΑ ΚΟΥΜΠΟΥΡΑ ΠΑΝΑΓΙΩΤΑ. Συνεργάτης ΤΕΙ ΛΑΡΙΣΑΣ. Τμήμα Νοσηλευτικής

ΠΑΙΔΙΚΗ ΠΑΧΥΣΑΡΚΙΑ ΚΟΥΜΠΟΥΡΑ ΠΑΝΑΓΙΩΤΑ. Συνεργάτης ΤΕΙ ΛΑΡΙΣΑΣ. Τμήμα Νοσηλευτικής ΚΟΥΜΠΟΥΡΑ ΠΑΝΑΓΙΩΤΑ Συνεργάτης ΤΕΙ ΛΑΡΙΣΑΣ Τμήμα Νοσηλευτικής ΠΑΙΔΙΚΗ ΠΑΧΥΣΑΡΚΙΑ Το παιδί από τη γέννησή του μέχρι την ηλικία των 19 έως 20 ετών παρουσιάζει μία αύξηση του βάρους αλλά και του ύψους. Αν

Διαβάστε περισσότερα

Διαταραχές Πρόσληψης Τροφής στην Εφηβεία

Διαταραχές Πρόσληψης Τροφής στην Εφηβεία Διαταραχές Πρόσληψης Τροφής στην Εφηβεία Β. Α. Παπαγεωργίου MD, Med, Δρ. Α.Π.Θ. Παιδοψυχίατρος - TEACCH Consultant τ. Επίκουρος Καθηγήτρια Παιδοψυχιατρικής Οι Δ.Π.Τ. Δεν είναι απλώς αποκλίνουσες διατροφικές

Διαβάστε περισσότερα

anjologion ellhnikwn grammatoseirwn

anjologion ellhnikwn grammatoseirwn anjologion ellhnikwn grammatoseirwn Απλ µονοτυπικ Λειψίας µονοτυπικ εκαεξάρια τ ς κάσας εκαεξάρια Λειψίας τ ς κάσας Πελασγικ µονοτυπικ Αττικ µονοτυπικ Εκδ σεων «Μπ λ Λ τρ» Μα ρα 486 µονοτυπικ Μπεκκεριάνα

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΑΓΙΩΤΗΣ ΚΑΚΚΑΒΑΣ ΨΥΧΙΑΤΡΟΣ

ΠΑΝΑΓΙΩΤΗΣ ΚΑΚΚΑΒΑΣ ΨΥΧΙΑΤΡΟΣ ΠΑΝΑΓΙΩΤΗΣ ΚΑΚΚΑΒΑΣ ΨΥΧΙΑΤΡΟΣ «Δεν ζω με την Νόσο του Crohn. Αυτή ζει μαζί μου» Amy Tracher Psy.D Ph.d, ασθενής και συγγραφέας του «Coping with Crohn s Disease: Manage Your Physical Symptoms and Overcome

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ Γ: ΠΑΙΔΙΚΗ ΕΠΙΘΕΤΙΚΟΤΗΤΑ-ΠΑΙΔΙΚΟΙ ΦΟΒΟΙ

ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ Γ: ΠΑΙΔΙΚΗ ΕΠΙΘΕΤΙΚΟΤΗΤΑ-ΠΑΙΔΙΚΟΙ ΦΟΒΟΙ ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ Γ: ΠΑΙΔΙΚΗ ΕΠΙΘΕΤΙΚΟΤΗΤΑ-ΠΑΙΔΙΚΟΙ ΦΟΒΟΙ ΠΑΙΔΙΚΗ ΕΠΙΘΕΤΙΚΟΤΗΤΑ: ΕΓΓΕΝΗΣ Η ΕΠΙΚΤΗΤΗ; Η επιθετικότητα είναι η πιο κοινή συναισθηματική αντίδραση του νηπίου. Διαφορετικές απόψεις έχουν διατυπωθεί

Διαβάστε περισσότερα

Ενημερωτικό Φυλλάδιο. Πσρεηός (Fever) Τι είναι ο πυρετός;

Ενημερωτικό Φυλλάδιο. Πσρεηός (Fever) Τι είναι ο πυρετός; Τι είναι ο πυρετός; Η θερμοκρασία του σώματος του παιδιού σας ποικίλει μεταξύ 36,5 και 37,5 o Κ. Πυρετός υπάρχει όταν η θερμοκρασία του σώματος είναι σημαντικά υψηλότερη από το κανονικό όταν η θερμοκρασία

Διαβάστε περισσότερα

Μια παράμετρος επιτυχίας διοίκησης έργου

Μια παράμετρος επιτυχίας διοίκησης έργου EMPATHY ΕΝΣΥΝΑΙΣΘΗΣΗ Μια παράμετρος επιτυχίας διοίκησης έργου Εισηγητής: Νίκος Α. Χαζάπης, Μ.Μ, τεχνικός σύμβουλος Καθορισμός διαδικασιών Λειτουργικής Παραλαβής Συστημάτων Κτιρίων Μέλος ASHRAE, CIBSE,

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ. Πτυχιακή Εργασία

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ. Πτυχιακή Εργασία ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ Πτυχιακή Εργασία Η ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑ ΚΑΙ ΑΝΕΚΤΙΚΟΤΗΤΑ ΤΗΣ ΛΑΚΟΣΑΜΙΔΗΣ ΣΕ ΠΑΙΔΙΑ ΜΕ ΦΑΡΜΑΚΟΑΝΘΕΚΤΙΚΗ ΕΣΤΙΑΚΗ ΕΠΙΛΗΨΙΑ Κωνσταντίνα Κυπριανού Α.Τ.:

Διαβάστε περισσότερα

Breaking. Β Προπαιδευτική Παθολογική Νικολαΐδου Βαρβάρα Ειδικευόμενη Παθολογίας

Breaking. Β Προπαιδευτική Παθολογική Νικολαΐδου Βαρβάρα Ειδικευόμενη Παθολογίας Breaking Β Προπαιδευτική Παθολογική Νικολαΐδου Βαρβάρα Ειδικευόμενη Παθολογίας Πώς θα την προσεγγίσετε; Γυναίκα 57 ετών πρόσφατα υποβλήθηκε σε κολονοσκόπηση. Κατά την εξέταση βρέθηκε μάζα μεγέθους 2cm

Διαβάστε περισσότερα

Διατροφικές Διαταραχές. Κεφάλαια 7 8

Διατροφικές Διαταραχές. Κεφάλαια 7 8 Διατροφικές Διαταραχές Κεφάλαια 7 8 7. Πώς να βοηθήσουμε τα άτομα που υποφέρουν από Ψυχογενή Ανορεξία Στόχος η πάσχουσα να τρέφεται κανονικά ώστε να αποκατασταθεί το φυσιολογικό της βάρος. Ο στόχος αυτός

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΕΥΝΑ ΓΙΑ ΤΗΝ ΥΓΕΙΑ ΙΟΥΝΙΟΣ 2009

ΕΡΕΥΝΑ ΓΙΑ ΤΗΝ ΥΓΕΙΑ ΙΟΥΝΙΟΣ 2009 EUFAMI ΕΡΕΥΝΑ ΓΙΑ ΤΗΝ ΥΓΕΙΑ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ ΙΟΥΝΙΟΣ 2009 Επιμέλεια Πανελ. Συλ. Οικογ. για την Ψυχική Ύγεία ΣΟΨΥ 1 1 Σκοποί της έρευνας To 2008, η EUFAMI έκανε μια έρευνα σε 11 Ευρωπαϊκές χώρες, για να αξιολογήσει:

Διαβάστε περισσότερα

Δημιουργικό Παιχνίδι ΕΝΣΩΜΑΤΩΣΗ ΤΩΝ ΠΑΙΧΝΙΔΙΩΝ ΣΤΟ ΜΑΘΗΜΑ ΤΗΣ Φ.Α. Διάλεξη 3η

Δημιουργικό Παιχνίδι ΕΝΣΩΜΑΤΩΣΗ ΤΩΝ ΠΑΙΧΝΙΔΙΩΝ ΣΤΟ ΜΑΘΗΜΑ ΤΗΣ Φ.Α. Διάλεξη 3η Δημιουργικό Παιχνίδι ΕΝΣΩΜΑΤΩΣΗ ΤΩΝ ΠΑΙΧΝΙΔΙΩΝ ΣΤΟ ΜΑΘΗΜΑ ΤΗΣ Φ.Α. Διάλεξη 3η Σκοποί της παρουσίασης Εξέταση των προϋποθέσεων καταλληλότητας των παιχνιδιών σε σχέση με τα προγράμματα Φ.Α. Εισαγωγή στα

Διαβάστε περισσότερα

Στίγμα. Αυτό το φυλλάδιο εξηγεί το στίγμα σχετικά με την ψυχική ασθένεια.

Στίγμα. Αυτό το φυλλάδιο εξηγεί το στίγμα σχετικά με την ψυχική ασθένεια. Αυτό το φυλλάδιο εξηγεί το στίγμα σχετικά με την ψυχική ασθένεια. Στίγμα Τρελός. Ψυχοπαθής. Σχιζοφρενής. Παρανοϊκός. Όχι καλά. Αυτοί οι όροι χρησιμοποιούνται συχνά με ένα υποτιμητικό τρόπο για να περιγράφουν

Διαβάστε περισσότερα

Ο ΕΛΛΗΝΙΚΟΣ ΚΩΔΙΚΑΣ ΔΙΑΦΗΜΙΣΗΣ Α) ΕΚΤΑΣΗ ΚΑΙ ΣΚΟΠΟΣ ΤΟΥ ΚΩΔΙΚΑ

Ο ΕΛΛΗΝΙΚΟΣ ΚΩΔΙΚΑΣ ΔΙΑΦΗΜΙΣΗΣ Α) ΕΚΤΑΣΗ ΚΑΙ ΣΚΟΠΟΣ ΤΟΥ ΚΩΔΙΚΑ Ο ΕΛΛΗΝΙΚΟΣ ΚΩΔΙΚΑΣ ΔΙΑΦΗΜΙΣΗΣ Α) ΕΚΤΑΣΗ ΚΑΙ ΣΚΟΠΟΣ ΤΟΥ ΚΩΔΙΚΑ Ο Κώδικας αφορά όλες τις διαφημίσεις για κάθε είδους προϊόντα και υπηρεσίες. Ο Κώδικας ορίζει τους κανόνες επαγγελματικής δεοντολογίας και

Διαβάστε περισσότερα

ΙΑΤΡΙΚΗ ΣΤΗΝ ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΑΔΑ

ΙΑΤΡΙΚΗ ΣΤΗΝ ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΑΔΑ LypCh1:Layout 1 copy 11/13/08 8:53 PM Page 3 ΔΗΜΗΤΡΙΟΣ ΛΥΠΟΥΡΛΗΣ ΙΑΤΡΙΚΗ ΣΤΗΝ ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΑΔΑ ΑΠΟ ΤΟΝ ΟΜΗΡΟ ΣΤΟΝ ΙΠΠΟΚΡΑΤΗ ΚΕΙΜΕΝΑ ΚΑΙ ΕΙΚΟΝΕΣ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗ 2008 LypCh1:Layout 1 copy 11/13/08 8:53 PM Page

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΑΡΝΗΤΙΚΩΝ ΣΥΝΑΙΣΘΗΜΑΤΩΝ. Negative feelings management

ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΑΡΝΗΤΙΚΩΝ ΣΥΝΑΙΣΘΗΜΑΤΩΝ. Negative feelings management ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΑΡΝΗΤΙΚΩΝ ΣΥΝΑΙΣΘΗΜΑΤΩΝ Negative feelings management Στόχος του Προγράμματος Το πρόγραμμα για την Διαχείριση Αρνητικών Συναισθημάτων είναι μα πλήρης, αυτόνομη και ολοκληρωμένη εκπαιδευτική ενότητα

Διαβάστε περισσότερα

2η ΓΡΑΠΤΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΕΠΟ 22. ΘΕΜΑ: Οι βασικοί σταθµοί του νεώτερου Εµπειρισµού από τον Locke µέχρι και τον Hume. ΣΧΕ ΙΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ Α.

2η ΓΡΑΠΤΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΕΠΟ 22. ΘΕΜΑ: Οι βασικοί σταθµοί του νεώτερου Εµπειρισµού από τον Locke µέχρι και τον Hume. ΣΧΕ ΙΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ Α. Θέµατα & Ασκήσεις από: www.arnos.gr 2η ΓΡΑΠΤΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΕΠΟ 22 ΘΕΜΑ: Οι βασικοί σταθµοί του νεώτερου Εµπειρισµού από τον Locke µέχρι και τον Hume. ΣΧΕ ΙΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ Α. ΕΙΣΑΓΩΓΗ Σύµφωνα µε τη θεωρία του εµπειρισµού

Διαβάστε περισσότερα

Τρίτη 7 Οκτωβρίου 2008

Τρίτη 7 Οκτωβρίου 2008 ΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ - ΚΑΡΚΙΝΟΣ ΜΑΣΤΟΥ Τρίτη 7 Οκτωβρίου 2008 Ο καρκίνος του µαστού είναι ο συχνότερος καρκίνος στις γυναίκες. Οι Ελληνίδες φαίνεται να ανησυχούν αρκετά για το ενδεχόµενο να νοσήσουν οι ίδιες, χωρίς

Διαβάστε περισσότερα

Τι πρέπει να γνωρίζετε για την προεκλαµψία

Τι πρέπει να γνωρίζετε για την προεκλαµψία Τι πρέπει να γνωρίζετε για την προεκλαµψία Η προεκλαµψία είναι πολύ πιο συνήθης από ό,τι πιστεύουν οι περισσότεροι άνθρωποι. Στην πραγµατικότητα είναι η συνηθέστερη σοβαρή επιπλοκή της κύησης. Η προεκλαµψία

Διαβάστε περισσότερα

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗ ΕΠΙΣΤΗΜΗ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ Α ΕΞΑΜΗΝΟ

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗ ΕΠΙΣΤΗΜΗ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ Α ΕΞΑΜΗΝΟ ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗ ΕΠΙΣΤΗΜΗ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ Α ΕΞΑΜΗΝΟ ΚΑΥΚΙΑ ΘΕΟΔΩΡΑ ΚΑΘΗΓΗΤΡΙΑ ΕΦΑΡΜΟΓΩΝ 1 ο Μάθημα Προγραμματισμένα μαθήματα 2/10, 9/10, 16/10, 23/10, 30/10, 6/11, 13/11, 20/11, 27/11, 4/12, 11/12,

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΡΑΣΚΕΥΗ ΣΑΚΚΑ. Nευρολόγος-Ψυχίατρος, Πρόεδρος της Εταιρείας Νόσου Alzheimer και Συναφών Διαταραχών Αθηνών ALZHEIMER

ΠΑΡΑΣΚΕΥΗ ΣΑΚΚΑ. Nευρολόγος-Ψυχίατρος, Πρόεδρος της Εταιρείας Νόσου Alzheimer και Συναφών Διαταραχών Αθηνών ALZHEIMER ΠΑΡΑΣΚΕΥΗ ΣΑΚΚΑ Nευρολόγος-Ψυχίατρος, Πρόεδρος της Εταιρείας Νόσου Alzheimer και Συναφών Διαταραχών Αθηνών ALZHEIMER ΤΟ ΦΟΡΤΙΟ ΤΩΝ ΦΡΟΝΤΙΣΤΩΝ ΑΣΘΕΝΩΝ ΜΕ ΑΝΟΙΑ ΤΟ ΦΟΡΤΙΟ ΤΩΝ ΦΡΟΝΤΙΣΤΩΝ ΑΣΘΕΝΩΝ ΜΕ ΑΝΟΙΑ

Διαβάστε περισσότερα

FAX : 210.34.42.241 spudonpe@ypepth.gr) Φ. 12 / 600 / 55875 /Γ1

FAX : 210.34.42.241 spudonpe@ypepth.gr) Φ. 12 / 600 / 55875 /Γ1 Ε Λ Λ Η Ν Ι Κ Η Η Μ Ο Κ Ρ Α Τ Ι Α Υ ΠΟΥ ΡΓΕΙΟ ΕΘΝ. ΠΑ Ι ΕΙΑ Σ & ΘΡΗΣ Κ/Τ Ω ΕΝΙΑ ΙΟΣ ΙΟΙΚΗΤ ΙΚΟΣ Τ ΟΜ ΕΑ Σ Σ ΠΟΥ Ω Ν ΕΠΙΜ ΟΡΦΩ Σ ΗΣ ΚΑ Ι ΚΑ ΙΝΟΤ ΟΜ ΙΩ Ν /ΝΣ Η Σ ΠΟΥ Ω Τ µ ή µ α Α Α. Πα π α δ ρ έ ο υ 37

Διαβάστε περισσότερα

ΤΙΤΛΟΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΝΕΥΡΙΚΗ ΑΝΟΡΕΞΙΑ ΦΟΙΤΗΤΡΙΕΣ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ ΜΑΚΡΟΓΙΑΝΝΗ ΑΙΚΑΤΕΡΙΝΗ ΜΑΥΡΙΔΟΥ ΠΑΡΘΕΝΑ

ΤΙΤΛΟΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΝΕΥΡΙΚΗ ΑΝΟΡΕΞΙΑ ΦΟΙΤΗΤΡΙΕΣ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ ΜΑΚΡΟΓΙΑΝΝΗ ΑΙΚΑΤΕΡΙΝΗ ΜΑΥΡΙΔΟΥ ΠΑΡΘΕΝΑ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ ΜΑΘΗΜΑ : ΚΟΙΝΟΤΙΚΗ ΝΟΣ/ΚΗ ΙΙ ΥΠ. ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ : ΚΥΠΑΡΙΣΗ ΤΙΤΛΟΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΝΕΥΡΙΚΗ ΑΝΟΡΕΞΙΑ ΦΟΙΤΗΤΡΙΕΣ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ ΜΑΚΡΟΓΙΑΝΝΗ ΑΙΚΑΤΕΡΙΝΗ ΜΑΥΡΙΔΟΥ ΠΑΡΘΕΝΑ ΛΑΡΙΣΑ 2010 1 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ 1. Εισαγωγή

Διαβάστε περισσότερα

Η συμμετοχή των νοσούντων στη λήψη αποφάσεων για τη θεραπευτική αντιμετώπιση της νόσου τους (Shared Decision Making SDM).

Η συμμετοχή των νοσούντων στη λήψη αποφάσεων για τη θεραπευτική αντιμετώπιση της νόσου τους (Shared Decision Making SDM). Η συμμετοχή των νοσούντων στη λήψη αποφάσεων για τη θεραπευτική αντιμετώπιση της νόσου τους (Shared Decision Making SDM). Η συμμετοχή στη θεραπεία είναι πράξη θάρρους Οι πρώτες καταγραφές συμμετοχής νοσούντων

Διαβάστε περισσότερα

02/06/15. Όταν αισθανθούμε ότι κάτι μας απειλεί ο οργανισμός μας ετοιμάζεται για το σύνδρομο Fight or Flight, δηλαδή παλεύω ή φεύγω.

02/06/15. Όταν αισθανθούμε ότι κάτι μας απειλεί ο οργανισμός μας ετοιμάζεται για το σύνδρομο Fight or Flight, δηλαδή παλεύω ή φεύγω. Αντιμετωπίζοντας το στρες για μια χαρούμενη και δημιουργική ζωή Το στρες μπορεί από εχθρός μας να γίνει σύμμαχος Ένα ποσοστό άγχους είναι αναγκαίο στη ζωή μας γιατί μας βοηθάει να ενεργοποιηθούμε και να

Διαβάστε περισσότερα

Π ε ρ ι ε χ ό μ ε ν α

Π ε ρ ι ε χ ό μ ε ν α ΕΝΗΜΕΡΩΤΙΚΟ ΕΝΤΥΠΟ Π ε ρ ι ε χ ό μ ε ν α 1. Πρόλογος 2. Τι είναι η Κατά Πλάκας Σκλήρυνση/Πολλαπλή Σκλήρυνση 3. Λίγα λόγια για τον Παγκύπριο Σύνδεσμο Πολλαπλής Σκλήρυνσης Π ρ ό λ ο γ ο ς Ο λόγος της σύνταξης

Διαβάστε περισσότερα

Advanced Medical Nutrition

Advanced Medical Nutrition Advanced Medical Nutrition Γραμμή φροντίδας: 800 11 68600 Αθήνα 17 ο χλμ Εθν. Οδού Αθηνών Λαμίας, 145 64 Ν. Κηφισιά Τ: 210 6248500 F: 210 6206668 Θεσσαλονίκη Ιασ. Ζηργάνου 41 & Περικλέους, 551 34 Θεσσαλονίκη

Διαβάστε περισσότερα

Ψυχοκοινωνικοί βλαπτικοί παράγοντες του εργασιακού περιβάλλοντος. Γ. Ραχιώτης Ειδικός ιατρός εργασίας Λέκτορας Επιδημιολογίας ΠΘ

Ψυχοκοινωνικοί βλαπτικοί παράγοντες του εργασιακού περιβάλλοντος. Γ. Ραχιώτης Ειδικός ιατρός εργασίας Λέκτορας Επιδημιολογίας ΠΘ Ψυχοκοινωνικοί βλαπτικοί παράγοντες του εργασιακού περιβάλλοντος Γ. Ραχιώτης Ειδικός ιατρός εργασίας Λέκτορας Επιδημιολογίας ΠΘ Η ΕΝΝΟΙΑ ΤΗΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ Τροποποίηση της σχέσης του ανθρώπου με το περιβάλλον.

Διαβάστε περισσότερα

Βασικές αρχές της γνωσιακής συµπεριφοριστικής ψυχοθεραπείας 1ο Πανελλήνιο Συνέδριο Φοιτητών Ψυχολογίας 11 13 Απριλίου 2008, Αθήνα Γ.

Βασικές αρχές της γνωσιακής συµπεριφοριστικής ψυχοθεραπείας 1ο Πανελλήνιο Συνέδριο Φοιτητών Ψυχολογίας 11 13 Απριλίου 2008, Αθήνα Γ. Βασικές αρχές της γνωσιακής συµπεριφοριστικής ψυχοθεραπείας 1ο Πανελλήνιο Συνέδριο Φοιτητών Ψυχολογίας 11 13 Απριλίου 2008, Αθήνα Γ. Ευσταθίου Γνωσιακή συµπεριφοριστική θεραπεία Σειρά προτάσεων παρέµβασης

Διαβάστε περισσότερα

Υπεύθυνη Επιστημονικού Πεδίου Χρυσή Χατζηχρήστου

Υπεύθυνη Επιστημονικού Πεδίου Χρυσή Χατζηχρήστου «ΝΕΟ ΣΧΟΛΕΙΟ (Σχολείο 21 ου αιώνα) Νέο Πρόγραμμα Σπουδών, Οριζόντια Πράξη» MIS: 295450 Υποέργο 1: «Εκπόνηση Προγραμμάτων Σπουδών Πρωτοβάθμιας και Δευτεροβάθμιας Εκπαίδευσης και οδηγών για τον εκπαιδευτικό

Διαβάστε περισσότερα

< > Ο ΚΕΝΟΣ ΧΩΡΟΣ ΕΙΝΑΙ ΤΟ ΦΥΣΙΚΟ ΦΑΙΝΟΜΕΝΟ, ΤΟΥ ΟΠΟΙΟΥ Η ΕΞΗΓΗΣΗ ΑΠΟΔΕΙΚΝΥΕΙ ΕΝΑ ΠΑΓΚΟΣΜΙΟ ΠΝΕΥΜΑ

< > Ο ΚΕΝΟΣ ΧΩΡΟΣ ΕΙΝΑΙ ΤΟ ΦΥΣΙΚΟ ΦΑΙΝΟΜΕΝΟ, ΤΟΥ ΟΠΟΙΟΥ Η ΕΞΗΓΗΣΗ ΑΠΟΔΕΙΚΝΥΕΙ ΕΝΑ ΠΑΓΚΟΣΜΙΟ ΠΝΕΥΜΑ Κ. Γ. ΝΙΚΟΛΟΥΔΑΚΗΣ 1 < > Ο ΚΕΝΟΣ ΧΩΡΟΣ ΕΙΝΑΙ ΤΟ ΦΥΣΙΚΟ ΦΑΙΝΟΜΕΝΟ, ΤΟΥ ΟΠΟΙΟΥ Η ΕΞΗΓΗΣΗ ΑΠΟΔΕΙΚΝΥΕΙ ΕΝΑ ΠΑΓΚΟΣΜΙΟ ΠΝΕΥΜΑ Επαναλαμβάνουμε την έκπληξή μας για τα τεράστια συμπλέγματα γαλαξιών, τις πιο μακρινές

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΓΑΣΙΑ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ (με βάση το παράθεμα σελ.157 του σχολικού βιβλίου) Η νόσος Alzheimer

ΕΡΓΑΣΙΑ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ (με βάση το παράθεμα σελ.157 του σχολικού βιβλίου) Η νόσος Alzheimer ΕΠΩΝΥΜΟ: Κ. ΟΝΟΜΑ: ΒΑΣΙΛΕΙΑ ΤΑΞΗ-ΤΜΗΜΑ: Α 1 ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ: 26/3/2014 ΕΡΓΑΣΙΑ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ (με βάση το παράθεμα σελ.157 του σχολικού βιβλίου) Η νόσος Alzheimer Η νόσος Alzheimer είναι η πιο συχνή μορφή άνοιας,

Διαβάστε περισσότερα

Ενυδάτωση & Ηλικωμένοι. Αδελαΐς Αθανασάτου, MSc Υποψήφια Διδάκτωρ Διατροφής του Ανθρώπου Γεωπονικό Πανεπιστήμιο Αθηνων

Ενυδάτωση & Ηλικωμένοι. Αδελαΐς Αθανασάτου, MSc Υποψήφια Διδάκτωρ Διατροφής του Ανθρώπου Γεωπονικό Πανεπιστήμιο Αθηνων Ενυδάτωση & Ηλικωμένοι Αδελαΐς Αθανασάτου, MSc Υποψήφια Διδάκτωρ Διατροφής του Ανθρώπου Γεωπονικό Πανεπιστήμιο Αθηνων Ποιοί είναι ηλικιωμένοι? Ορίζονται ως οι ενήλικοι ηλικίας μεγαλύτερης των 65 ετών Διαφοροποιήσεις

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΙΜΕΝΟ ΟΙ ΑΡΕΤΕΣ ΤΟΥ ΛΟΓΟΥ

ΚΕΙΜΕΝΟ ΟΙ ΑΡΕΤΕΣ ΤΟΥ ΛΟΓΟΥ ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΗΜΕΡΗΣΙΩΝ ΚΑΙ ΕΣΠΕΡΙΝΩΝ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΩΝ ΛΥΚΕΙΩΝ (ΟΜΑΔΑ A') ΚΑΙ ΜΑΘΗΜΑΤΩΝ ΕΙΔΙΚΟΤΗΤΑΣ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΩΝ ΛΥΚΕΙΩΝ (ΟΜΑΔΑ Β ) ΤΡΙΤΗ 22 ΜΑΪΟΥ 2012 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ ΚΕΙΜΕΝΟ

Διαβάστε περισσότερα

1.2.3 ιαρ θρω τι κές πο λι τι κές...35 1.2.4 Σύ στη μα έ λεγ χου της κοι νής α λιευ τι κής πο λι τι κής...37

1.2.3 ιαρ θρω τι κές πο λι τι κές...35 1.2.4 Σύ στη μα έ λεγ χου της κοι νής α λιευ τι κής πο λι τι κής...37 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΕΙΣΑΓΩΓΙΚΟ ΚΕ Φ Α Λ ΑΙΟ ΤΟ ΙΚΑΙΟ ΤΗΣ ΑΛΙΕΙΑΣ... 21 ΚΕ Φ Α Λ ΑΙΟ 1 o Η ΑΛΙΕΥΤΙΚΗ ΠΟΛΙΤΙΚΗ 1.1 Η Α λιεί α ως Οι κο νο μι κή ρα στη ριό τη τα...25 1.2 Η Κοι νο τι κή Α λιευ τι κή Πο λι τι κή...28

Διαβάστε περισσότερα

Αρχικά θα πρέπει να προσδιορίσουμε τι είναι η παχυσαρκία.

Αρχικά θα πρέπει να προσδιορίσουμε τι είναι η παχυσαρκία. Αρχικά θα πρέπει να προσδιορίσουμε τι είναι η παχυσαρκία. Παχυσαρκία είναι η παθολογική αύξηση του βάρους του σώματος, που οφείλεται σε υπερβολική συσσώρευση λίπους στον οργανισμό. Παρατηρείται γενικά

Διαβάστε περισσότερα

Ο ΡΟΛΟΣ ΤΟΥ ΝΟΣΗΛΕΥΤΗ ΣΤΗΝ ΑΥΤΟΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΣΑΚΧΑΡΩΔΗ ΔΙΑΒΗΤΗ ΤΥΠΟΥ Ι ΣΕ ΕΦΗΒΟΥΣ. Μαρία Μελέτη Πτυχιούχος Νοσηλεύτρια

Ο ΡΟΛΟΣ ΤΟΥ ΝΟΣΗΛΕΥΤΗ ΣΤΗΝ ΑΥΤΟΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΣΑΚΧΑΡΩΔΗ ΔΙΑΒΗΤΗ ΤΥΠΟΥ Ι ΣΕ ΕΦΗΒΟΥΣ. Μαρία Μελέτη Πτυχιούχος Νοσηλεύτρια Ο ΡΟΛΟΣ ΤΟΥ ΝΟΣΗΛΕΥΤΗ ΣΤΗΝ ΑΥΤΟΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΣΑΚΧΑΡΩΔΗ ΔΙΑΒΗΤΗ ΤΥΠΟΥ Ι ΣΕ ΕΦΗΒΟΥΣ Μαρία Μελέτη Πτυχιούχος Νοσηλεύτρια Ο ινσουλινοεξαρτώμενος σακχαρώδης διαβήτης είναι γνωστός σαν τύπου 1 και αποτελεί την

Διαβάστε περισσότερα

Καρδιακή Ανεπάρκεια. Πώς δουλεύει φυσιολογικά η καρδιά

Καρδιακή Ανεπάρκεια. Πώς δουλεύει φυσιολογικά η καρδιά Καρδιακή Ανεπάρκεια Απόστολος Καραβίδας Πρόεδρος Ομάδας Εργασίας Καρδιακής Ανεπάρκειας Διευθυντής Καρδιολογικού Τμήματος, Γενικό Κρατικό Νοσοκομείο Αθήνας Η καρδιακή ανεπάρκεια είναι μια σοβαρή καρδιολογική

Διαβάστε περισσότερα

Διπολική διαταραχή μανιοκατάθλιψη,

Διπολική διαταραχή μανιοκατάθλιψη, ΨΥΧΙΚΕΣ ΔΙΑΤΑΡΑΧΕΣ Ο όρος ψυχική διαταραχή περιλαμβάνει ένα μεγάλο εύρος προβλημάτων που έχουν σχέση με την ψυχική κατάσταση και την συμπεριφορά ενός ατόμου. Οι διάφορες ψυχικές διαταραχές εκδηλώνονται

Διαβάστε περισσότερα

Από τον Κώστα κουραβανα

Από τον Κώστα κουραβανα Από τον Κώστα κουραβανα Περιεχόμενα Γενικός ορισμός παχυσαρκίας Ορμονικοί-Γονιδιακοί-παράγοντες Επιπτώσεις στην υγεία Θεραπεία-Δίαιτα Γενικός ορισμός παχυσαρκίας Παχυσαρκία είναι κλινική κατάσταση στην

Διαβάστε περισσότερα

Γενικό Λύκειο Καλαμπακίου Σχολικό έτος 2013-14. Ερευνητική Εργασία Α τετραμήνου. Εκπαιδευτικός: Παπαδόπουλος Δημήτριος (ΠΕ 11) Τάξη: Β Τμήμα: 1ο

Γενικό Λύκειο Καλαμπακίου Σχολικό έτος 2013-14. Ερευνητική Εργασία Α τετραμήνου. Εκπαιδευτικός: Παπαδόπουλος Δημήτριος (ΠΕ 11) Τάξη: Β Τμήμα: 1ο Γενικό Λύκειο Καλαμπακίου Σχολικό έτος 2013-14 Ερευνητική Εργασία Α τετραμήνου Η Διατροφή των Εφήβων Εκπαιδευτικός: Παπαδόπουλος Δημήτριος (ΠΕ 11) Τάξη: Β Τμήμα: 1ο Περιεχόμενο παρουσίασης Περιεχόμενο

Διαβάστε περισσότερα

Precautionary Landings

Precautionary Landings Προσγειώσου και Ζήσε!!! Πρόσφατα η οργάνωση Helicopter Association International (HAI), εκπόνησε ένα πρόγραμμα με την ονομασία Land and Live. Το παρόν φυλλάδιο της IHST, με τίτλο δηλαδή άμεση κανονική

Διαβάστε περισσότερα

Κεφάλαιο τρίτο. Κεφάλαιο τρίτο

Κεφάλαιο τρίτο. Κεφάλαιο τρίτο Κεφάλαιο τρίτο Αυτό που ξέρουµε σαν αρρώστια είναι το τελικό στάδιο µιας βαθύτερης ανωµαλίας και είναι φανερό ότι για να εξασφαλίσουµε πλήρη επιτυχία στη θεραπεία, το ν' αντιµετωπίσουµε µόνο το τελικό

Διαβάστε περισσότερα

Θεωρι α Γραφημα των 9η Δια λεξη

Θεωρι α Γραφημα των 9η Δια λεξη Θεωρι α Γραφημα των 9η Δια λεξη Α. Συμβω νης Ε Μ Π Σ Ε Μ Φ Ε Τ Μ Φεβρουα ριος 2015 Α. Συμβω νης (ΕΜΠ) Θεωρι α Γραφημα των 9η Δια λεξη Φεβρουα ριος 2015 183 / 198 Ταιρια σματα (Matchings) Ταίριασμα: Ένα

Διαβάστε περισσότερα

ΚΡΑΤΗΣΤΕ ΤΟ ΜΥΑΛΟ ΣΑΣ ΣΕ ΦΟΡΜΑ!

ΚΡΑΤΗΣΤΕ ΤΟ ΜΥΑΛΟ ΣΑΣ ΣΕ ΦΟΡΜΑ! > της Νεκταρίας Καρακώστα ΟΛΓΑ ΛΥΜΠΕΡΟΠΟΥΛΟΥ ΚΡΑΤΗΣΤΕ ΤΟ ΜΥΑΛΟ ΣΑΣ ΣΕ ΦΟΡΜΑ! 16 Άνοια/Alzheimer: Γιατί λαμβάνουν επιδημικές διαστάσεις; Η άνοια και το Alzheimer είναι δύο όροι αλληλένδετοι, αλλά όχι ταυτόσημοι,

Διαβάστε περισσότερα

της μακροχρόνιας νοσηλείας και παρακολούθησης

της μακροχρόνιας νοσηλείας και παρακολούθησης Η άποψη του ασθενή Τα προβλήματα στην διάρκεια της μακροχρόνιας νοσηλείας και παρακολούθησης Γ.Ν.Α ΕΥΑΓΓΕΛΙΣΜΟΣ 2015 Σαλιάγα Άννα ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΟΣ ΤΟΜΕΑΣ ΨΥΧΟΛΟΓΙΚΟΣ ΤΟΜΕΑΣ Ξενώνες φιλοξενίας οι δυνατές χημειοθεραπείες

Διαβάστε περισσότερα

ΠΛΑΝΗΤΕΣ ΕΝΤΟΣ ΚΑΙ ΕΚΤΟΣ ΟΜΑΔΑΣ (Τετράβιβλος, βιβλίο 1ο, κεφ. 7, σελ. 42-43, Περί ημερινών και νυκτερινών ).

ΠΛΑΝΗΤΕΣ ΕΝΤΟΣ ΚΑΙ ΕΚΤΟΣ ΟΜΑΔΑΣ (Τετράβιβλος, βιβλίο 1ο, κεφ. 7, σελ. 42-43, Περί ημερινών και νυκτερινών ). ΠΛΑΝΗΤΕΣ ΕΝΤΟΣ ΚΑΙ ΕΚΤΟΣ ΟΜΑΔΑΣ (Τετράβιβλος, βιβλίο 1ο, κεφ. 7, σελ. 42-43, Περί ημερινών και νυκτερινών ). Οι ομάδες των πλανητών (Sects) και η σπουδαιότητά τους σε ένα χάρτη Η πρωταρχική ενέργεια που

Διαβάστε περισσότερα

Ε Ν Η Μ Ε Ρ Ω Σ Ο Υ. νεφρά

Ε Ν Η Μ Ε Ρ Ω Σ Ο Υ. νεφρά Ε Ν Η Μ Ε Ρ Ω Σ Ο Υ νεφρά νεφρών Η υψηλή αρτηριακή πίεση (υπέρταση) είναι ένα από τα δύο κύρια αίτια χρόνιας νεφρικής νόσου παγκοσμίως (το άλλο είναι ο διαβήτης). Επίσης, τα νεφρά έχουν βασικό ρόλο στη

Διαβάστε περισσότερα

JEAN-CHARLES BLATZ 02XD34455 01RE52755

JEAN-CHARLES BLATZ 02XD34455 01RE52755 ΟΡΘΗ ΕΠΑΝΑΛΗΨΗ ΤΩΝ ΕΝ Ι ΑΜ ΕΣ ΩΝ ΟΙ Κ ΟΝΟΜ Ι Κ ΩΝ Κ ΑΤΑΣ ΤΑΣ ΕΩΝ ΤΗΣ ΕΤΑΙ ΡΙ ΑΣ Κ ΑΙ ΤΟΥ ΟΜ Ι ΛΟΥ Α Τρίµηνο 2005 ΑΝΩΝΥΜΟΣ Γ ΕΝΙ Κ Η ΕΤ ΑΙ Ρ Ι Α Τ ΣΙ ΜΕΝΤ ΩΝ Η Ρ ΑΚ Λ Η Σ ΑΡ. ΜΗ Τ Ρ. Α.Ε. : 13576/06/Β/86/096

Διαβάστε περισσότερα

Ο καρκίνος του τραχήλου χης μήτρας είναι ο δεύτερος σε συχνότητα καρκίνος στον γυναικείο πληθυσμό κάτω των 45 ετών.

Ο καρκίνος του τραχήλου χης μήτρας είναι ο δεύτερος σε συχνότητα καρκίνος στον γυναικείο πληθυσμό κάτω των 45 ετών. Ο καρκίνος του τραχήλου χης μήτρας είναι ο δεύτερος σε συχνότητα καρκίνος στον γυναικείο πληθυσμό κάτω των 45 ετών. Με ιη συμβολή του τεστ ΠΑΠ, ο καρκίνος του τραχήλου έπαψε να είναι η πρώτη αιτία θανάτου

Διαβάστε περισσότερα

Ψυχολογία της προσωπικότητας θεωρίες.

Ψυχολογία της προσωπικότητας θεωρίες. Ψυχολογία της προσωπικότητας θεωρίες. Οι διάφορες θεωρίες προσωπικότητας προσπαθούν να απαντήσουν και να ερμηνεύσουν τα ακόλουθα ερωτήματα: α) Πώς είναι τα άτομα; Ποια είναι τα χαρακτηριστικά του ατόμου

Διαβάστε περισσότερα

ΔΩΔΕΚΑ ΜΥΘΟΙ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΡΤΗΡΙΑΚΗ ΥΠΕΡΤΑΣΗ ΔΡ ΓΕΩΡΓΙΟΣ Ι. ΚΟΥΡΤΟΓΛΟΥ ΠΑΘΟΛΟΓΟΣ-ΔΙΑΒΗΤΟΛΟΓΟΣ ΔΙΔΑΚΤΩΡ ΙΑΤΡΙΚΗΣ ΑΠΘ

ΔΩΔΕΚΑ ΜΥΘΟΙ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΡΤΗΡΙΑΚΗ ΥΠΕΡΤΑΣΗ ΔΡ ΓΕΩΡΓΙΟΣ Ι. ΚΟΥΡΤΟΓΛΟΥ ΠΑΘΟΛΟΓΟΣ-ΔΙΑΒΗΤΟΛΟΓΟΣ ΔΙΔΑΚΤΩΡ ΙΑΤΡΙΚΗΣ ΑΠΘ ΔΩΔΕΚΑ ΜΥΘΟΙ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΡΤΗΡΙΑΚΗ ΥΠΕΡΤΑΣΗ ΔΡ ΓΕΩΡΓΙΟΣ Ι. ΚΟΥΡΤΟΓΛΟΥ ΠΑΘΟΛΟΓΟΣ-ΔΙΑΒΗΤΟΛΟΓΟΣ ΔΙΔΑΚΤΩΡ ΙΑΤΡΙΚΗΣ ΑΠΘ ΙΑΤΡΕΙΟ: ΜΗΤΡΟΠΟΛΕΩΣ 46 ΚΛΙΝΙΚΗ ΑΓΙΟΣ ΛΟΥΚΑΣ ΘΕΣ/ΝΙΚΗ 2310254030 ΠΑΝΟΡΑΜΑ 2310380000 Aρτηριακή

Διαβάστε περισσότερα

ΟΙ ΑΛΛΑΓΕΣ ΚΑΤΑΣΤΑΣΗΣ ΤΟΥ ΝΕΡΟΥ Ο «ΚΥΚΛΟΣ» ΤΟΥ ΝΕΡΟΥ

ΟΙ ΑΛΛΑΓΕΣ ΚΑΤΑΣΤΑΣΗΣ ΤΟΥ ΝΕΡΟΥ Ο «ΚΥΚΛΟΣ» ΤΟΥ ΝΕΡΟΥ ΟΙ ΑΛΛΑΓΕΣ ΚΑΤΑΣΤΑΣΗΣ ΤΟΥ ΝΕΡΟΥ Ο «ΚΥΚΛΟΣ» ΤΟΥ ΝΕΡΟΥ ΦΥΛΛΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ 6 Τι πρέπει να γνωρίζεις Θεωρία 6.1 Να αναφέρεις τις τρεις φυσικές καταστάσεις στις οποίες μπορεί να βρεθεί ένα υλικό σώμα. Όπως και

Διαβάστε περισσότερα

ΝΟΣΟΣ ALZHEIMER. της Σταυρούλας Β. Α1

ΝΟΣΟΣ ALZHEIMER. της Σταυρούλας Β. Α1 ΝΟΣΟΣ ALZHEIMER της Σταυρούλας Β. Α1 Σε αυτήν την εργασία θα μελετήσουμε τη νόσο του Alzheimer απαντώντας στα παρακάτω ερωτήματα: Τι είναι η νόσος του Alzheimer;...3 Ποια είναι τα αίτια εμφάνισής της;...6

Διαβάστε περισσότερα

e-seminars Ηγούμαι 1 Επαγγελματική Βελτίωση Seminars & Consulting, Παναγιώτης Γ. Ρεγκούκος, Σύμβουλος Επιχειρήσεων Εισηγητής Ειδικών Σεμιναρίων

e-seminars Ηγούμαι 1 Επαγγελματική Βελτίωση Seminars & Consulting, Παναγιώτης Γ. Ρεγκούκος, Σύμβουλος Επιχειρήσεων Εισηγητής Ειδικών Σεμιναρίων e-seminars Πρωτοποριακή Συνεχής Επαγγελματική και Προσωπική Εκπαίδευση Επαγγελματική Βελτίωση Ηγούμαι 1 e Seminars Copyright Seminars & Consulting Page 1 Τι είναι Ηγεσία «Η Ηγεσία, δεν είναι θέση! γιαυτό

Διαβάστε περισσότερα

ΓΙΩΡΓΟΣ ΠΙΝΤΕΡΗΣ, Ph.D. ΑΛΛΑ ΘΕΛΩ ΚΙ ΑΛΛΑ ΚΑΝΩ. Εκδόσεις Ψυχογιός

ΓΙΩΡΓΟΣ ΠΙΝΤΕΡΗΣ, Ph.D. ΑΛΛΑ ΘΕΛΩ ΚΙ ΑΛΛΑ ΚΑΝΩ. Εκδόσεις Ψυχογιός ΓΙΩΡΓΟΣ ΠΙΝΤΕΡΗΣ, Ph.D. ΑΛΛΑ ΘΕΛΩ ΚΙ ΑΛΛΑ ΚΑΝΩ Εκδόσεις Ψυχογιός Τον Γιώργο Πιντέρη, τον γνώρισα πολλά χρόνια πριν. Συγκεκριμένα σε μια εκδήλωση που πραγματοποιήθηκε στο Επιμελητήριο Ηρακλείου, όπου με

Διαβάστε περισσότερα

Κυ ρι ον ευ λο γη τος ει Κυ ρι ε ευ. λο γει η ψυ χη µου τον Κυ ρι ον και πα αν. τα τα εν τος µου το ο νο µα το α γι ον αυ

Κυ ρι ον ευ λο γη τος ει Κυ ρι ε ευ. λο γει η ψυ χη µου τον Κυ ρι ον και πα αν. τα τα εν τος µου το ο νο µα το α γι ον αυ ΤΥΙΚΑ & ΜΑΚΑΡΙΣΜΟΙ Ἦχος Νη Μ Α Ν µην Ευ λο γει η ψυ χη µου τον Κυ ρι ον ευ λο γη τος ει Κυ ρι ε ευ λο γει η ψυ χη µου τον Κυ ρι ον και πα αν τα τα εν τος µου το ο νο µα το α γι ον αυ του Ευ λο γει η ψυ

Διαβάστε περισσότερα

Αλκοόλ, Εθεβεία & Εγκέθαλορ. Γιώργος Παναγής Πανεπιστήμιο Κρήτης Τμήμα Ψυχολογίας Εργαστήριο Νευροεπιστημών & Συμπεριφοράς

Αλκοόλ, Εθεβεία & Εγκέθαλορ. Γιώργος Παναγής Πανεπιστήμιο Κρήτης Τμήμα Ψυχολογίας Εργαστήριο Νευροεπιστημών & Συμπεριφοράς Αλκοόλ, Εθεβεία & Εγκέθαλορ Γιώργος Παναγής Πανεπιστήμιο Κρήτης Τμήμα Ψυχολογίας Εργαστήριο Νευροεπιστημών & Συμπεριφοράς Κατανάλωση οινοπνευματωδών στους Έλληνες μαθητές (2011) Στην Ελλάδα, τα αγόρια

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ. Πτυχιακή Εργασία. Κόπωση και ποιότητα ζωής ασθενών με καρκίνο.

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ. Πτυχιακή Εργασία. Κόπωση και ποιότητα ζωής ασθενών με καρκίνο. ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ Πτυχιακή Εργασία Κόπωση και ποιότητα ζωής ασθενών με καρκίνο Μαργαρίτα Μάου Λευκωσία 2012 ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΜΗΜΑ

Διαβάστε περισσότερα

Η αντίσταση στην ψυχοθεραπεία από ασθενείς με καρκίνο

Η αντίσταση στην ψυχοθεραπεία από ασθενείς με καρκίνο Η αντίσταση στην ψυχοθεραπεία από ασθενείς με καρκίνο Χριστιάνα Μήτση Ψυχολόγος Μsc-Ψυχοθεραπεύτρια Πανελληνίου Συλλόγου Γυναικών με Καρκίνο Μαστού «Άλμα Ζωής» ΣΥΜΦΩΝΑ ΜΕ ΤΑ ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ: Υπάρχουν

Διαβάστε περισσότερα

Νοσηλευτική Ψυχικής Υγείας

Νοσηλευτική Ψυχικής Υγείας Ελληνική Δημοκρατία Τεχνολογικό Εκπαιδευτικό Ίδρυμα Ηπείρου Νοσηλευτική Ψυχικής Υγείας Ενότητα 3: Παθολογική και Φυσιολογική Συμπεριφορά. Ψυχική Υγεία και Ψυχική Νόσος. Κριτική Θεώρηση. Μαίρη Γκούβα 1

Διαβάστε περισσότερα

ΛΟΓΟΙ ΚΑΤΑΝΑΛΩΣΗΣ ΑΛΚΟΟΛΗΣ

ΛΟΓΟΙ ΚΑΤΑΝΑΛΩΣΗΣ ΑΛΚΟΟΛΗΣ ΑΛΚΟΟΛ ΛΟΓΟΙ ΚΑΤΑΝΑΛΩΣΗΣ ΑΛΚΟΟΛΗΣ v Μεταξύ ατόμων ηλικίας από 15 μέχρι 25 ετών βγήκαν τα ακόλουθα συμπεράσματα: Κοινωνικότητα (71%) Τους αρέσει η γεύση (51%) Δημιουργεί αίσθημα χαλάρωσης (12%) Προκαλεί

Διαβάστε περισσότερα

http://hallofpeople.com/gr/ Μισελ ντε Μονταιν ΔΟΚΙΜΙΑ ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΤΡΙΤΟ (απόσπασμα από την αρχή) Τα συναισθήματα μας επεκτείνονται πέρα από εμάς

http://hallofpeople.com/gr/ Μισελ ντε Μονταιν ΔΟΚΙΜΙΑ ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΤΡΙΤΟ (απόσπασμα από την αρχή) Τα συναισθήματα μας επεκτείνονται πέρα από εμάς http://hallofpeople.com/gr/ Μισελ ντε Μονταιν ΔΟΚΙΜΙΑ ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΤΡΙΤΟ (απόσπασμα από την αρχή) Τα συναισθήματα μας επεκτείνονται πέρα από εμάς Εκείνοι που κατηγορούν τους ανθρώπους ότι τρέχουν διαρκώς πίσω

Διαβάστε περισσότερα

ΜΕΤΑΜΟΣΧΕΥΣΗ ΝΕΦΡΟΥ. Λειτουργία των νεφρών. Συμπτώματα της χρόνιας νεφρικής ανεπάρκειας

ΜΕΤΑΜΟΣΧΕΥΣΗ ΝΕΦΡΟΥ. Λειτουργία των νεφρών. Συμπτώματα της χρόνιας νεφρικής ανεπάρκειας ΜΕΤΑΜΟΣΧΕΥΣΗ ΝΕΦΡΟΥ Η χρόνια νεφρική ανεπάρκεια είναι η προοδευτική, μη αναστρέψιμη μείωση της νεφρικής λειτουργίας, η οποία προκαλείται από βλάβη του νεφρού ποικίλης αιτιολογίας. Η χρόνια νεφρική ανεπάρκεια

Διαβάστε περισσότερα