Το έργο τέχνης στην εποχή της ψηφιακής (ανα)παραγωγής του

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "Το έργο τέχνης στην εποχή της ψηφιακής (ανα)παραγωγής του"

Transcript

1 Το έργο τέχνης στην εποχή της ψηφιακής (ανα)παραγωγής του Angelus Novus, Paul Klee, 1920 Οι Καλές Τέχνες µας καθιερώθηκαν, και οι µορφές και η χρήση τους παγιώθηκαν, σε εποχές πολύ µακρινές από τη δική µας και από ανθρώπους που η ισχύς τους στο να επηρεάζουν τα πράγµατα υπήρξε ασήµαντη συγκριτικά µε ό,τι διαθέτουµε εµείς. Όµως η εκπληκτική ανάπτυξη των τεχνικών δυνατοτήτων µας, η προσαρµοστικότητα και η ακρίβεια που έχουν κατακτήσει, οι ιδέες και οι συνήθειες που εγκαινιάζουν, πείθουν ότι στην πανάρχαια τέχνη του Κάλλους επέρχονται σύντοµα βαθιές αλλαγές. Σε όλες τις τέχνες υπάρχει ένα συστατικό στοιχείο το οποίο πλέον δεν µπορεί ούτε να αντιµετωπιστεί, ούτε να κριθεί µε τους όρους του παρελθόντος, στοιχείο που είναι εξαρτηµένο από τη σύγχρονη γνώση και ισχύ. Κατά τα τελευταία είκοσι χρόνια η ύλη, ο χώρος και ο χρόνος έπαψε πλέον να είναι αυτό που υπήρξε µέχρι πρότινος. Θα πρέπει να περιµένουµε µεγάλες εξελίξεις που θα µεταµορφώσουν το τεχνικό υπόβαθρο στις τέχνες επηρεάζοντας έτσι την καλλιτεχνική επινόηση καθεαυτή και οι οποίες, ίσως αλλάξουν µε θαυµαστό τρόπο την ίδια µας την αντίληψη περί τέχνης. Πολ Βαλερί, Κυβερνάει η οδύνη. Το κάθε τι έχει αξία στο βαθµό που ιεραρχείται εναντίον κάποιου άλλου. Ο καθένας έχει αξία στο βαθµό που ιεραρχείται εναντίον κάποιου άλλου. Η κάθε κατάσταση παίζεται ως κερδίζω - χάνω, εκτός κι αν είναι του τύπου κερδίζω - κερδίζω, όπου οι παίκτες έχουν το δικαίωµα της συνεργασίας µόνο και µόνο επειδή κυνηγάνε έπαθλα σε διαφορετικά παιχνίδια. O πραγµατικός κόσµος εµφανίζεται ως η κονσόλα ενός βίντεο γκέιµ που υποδιαιρείται σε πολλά άλλα διαφοροποιηµένα παιχνίδια. Η εργασία είναι µια κυνοδροµία. Η πολιτική µια ιπποδροµία. Η οικονοµία είναι ένα καζίνο. Ακόµα και η ουτοπική δικαιοσύνη που απονέµεται στη µετά θάνατον ζωή έχει αποκλειστεί: Αυτός που πεθαίνει µε τα περισσότερα παιχνίδια, κερδίζει. Τα παιχνίδια δεν είναι πια για διασκέδαση έξω από, ή παράλληλα, µε την κανονική ζωή. Τώρα έχουν γίνει η πεµπτουσία της µορφής που έχει αποκτήσει η ίδια η ζωή, ο θάνατος, ο χρόνος. Κι αυτά τα παιχνίδια δεν αστειεύονται. Όταν στην οθόνη ανάψει το µήνυµα game over, είσαι ή νεκρός ή ηττηµένος, ή, στην καλύτερη περίπτωση, άφραγκος. McKenzie Wark, Paul Valéry, La Conquète de l' ubiquité, Œuvres, τ. II, Pièces sur l art, εκδ. Nrf, Gallimard, Βιβλιοθήκη Pléiade, 1960, σ (1η έκδοση στο: De la musique avant toute chose, Éditions du Tambourinaire, 1928). 2 Gamer Theory, (=Θεωρία του παίκτη), εδάφιο 006, το πλατωνικό σπήλαιο, εκδ. Harvard University press, Βλ. επίσης την πολύ ενδιαφέρουσα και διαδραστική online έκδοση (version 2.0) στη διεύθυνση: 1

2 Στην προµετωπίδα του παρόντος κειµένου, το πρώτο απόσπασµα, από ένα άρθρο του Πολ Βαλερί, θα µπορούσε θαυµάσια να έχει γραφεί σήµερα που όλος ο κόσµος έχει µεταλλαχθεί σ' ένα απέραντο ψηφιακό εργοστάσιο-παιχνιδότοπο (αυτό που τολµηρά περιγράφει στο δεύτερο απόσπασµα ο θεωρητικός των ψηφιακών µέσων Μακένζι Γουάρκ). Ακόµα και ο τίτλος του ολιγοσέλιδου εκείνου άρθρου του Βαλερί που γράφτηκε το 1928, Η κατάκτηση της πανταχού παρουσίας, θα µπορούσε να παραπέµπει στη σύγχρονη συγκυρία Οπωσδήποτε ο Βάλτερ Μπένγιαµιν, λίγα χρόνια µετά, χρησιµοποίησε ως παράθεµα αυτό το απόσπασµα στο περίφηµο δοκίµιό του που τον τίτλο του παραφράζει ο δικός µας. Το έργο τέχνης στην εποχή της µηχανικής αναπαραγωγής του (εφεξής Έργο 3 ) γράφτηκε µεταξύ των ετών παίρνοντας θέση στον νεωτερισµό που έφερνε τότε η λιθογραφική, φωτογραφική και κινηµατογραφική αναπαραγωγή της εικόνας καθώς και εκείνη του ήχου. Εβδοµήντα τόσα χρόνια µετά, η παραγωγή της εικόνας και του ήχου έπαψε οριστικά να είναι µηχανική / αναλογική, είναι απλά ψηφιακή επιτρέποντας τόσο την ακέραια αναπαραγωγή της εις το διηνεκές όσο και την οιονεί επεξεργασία / αλλοίωσή της. Τότε, στα χρόνια του Μπένγιαµιν, η µηχανική αναπαραγωγή της τέχνης υποχρέωσε τον µαρξιστή και κριτικό θεωρητικό της νεωτερικότητας να προσεγγίσει κάποια θέµατα που, σήµερα, η ψηφιακή αναπαραγωγή, τα επαναφέρει µε εντυπωσιακό τρόπο στο προσκήνιο. Εδώ σχολιάζονται οι κυριότερες από τις πολυσυζητηµένες θέσεις του στο Έργο επειδή αποτελούν χρήσιµο ερµηνευτικό εργαλείο: µας επιτρέπουν να περιγράψουµε όχι απλώς την ιστορική απόσταση που διανύθηκε έκτοτε, όσο και κυρίως, τον πιθανό ορίζοντα του µέλλοντός µας. Αισθάνεται δηλαδή κανείς ότι στην παρούσα φάση της ψηφιακής (ανα)παραγωγής του έργου, στο πλαίσιο του Web 2, κλείνει οριστικά ένας κύκλος πολιτισµικής ιστορίας που άρχισε τότε, στις αρχές του 3 Das Kunstwerk im Zeitalter seiner technischen Reproduzierbarkeit στο πρωτότυπο, εκδ. Suhrkamp Verlag, Φραγκφούρτη Αρχικά το άρθρο αυτό εµφανίστηκε στην επιθεώρηση Zeitschrift für Sozialforschung στην Ελλάδα έχει καθιερωθεί ένας τίτλος που αποδίδει κατά γράµµα µεν, αδόκιµα δε, ως αναπαραγωγιµότητα τη δυνατότητα αναπαραγωγής του έργου τέχνης που εκφράζει η διατύπωση Reproduzierbarkeit : Το έργο τέχνης στην εποχή της τεχνικής αναπαραγωγιµότητάς του (µτφρ.: Δηµοσθένης Κούρτοβικ, εκδ. Κάλβος 1978). Στα αγγλικά η πιο έγκυρη µετάφραση είναι εκείνη του Harry John, στον τόµο Illuminations, µε εισαγωγή και επιµέλεια της Άνα Άρεντ, η οποία ατύπως επικροτεί και την έκτοτε παγκοσµίως καθιερωµένη απόδοση του Reproduzierbarkeit απλώς ως αναπαραγωγής (έκδ. του 1968, Ηarcourt Brace Jovanovich Inc., τώρα σε πολλές εκδόσεις, η πιο εύχρηστη: Schocken books, N.Υ. 1969, 1978, Random House 1988). 2

3 προηγούµενου αιώνα και µας οδηγεί σε ένα µέλλον εξίσου άγνωστο µε αυτό που περιγράφει ο Πολ Βαλερί και γι' αυτό, ίσως, προκλητικά ενδιαφέρον. Ι. Αύρα. (Θέση ΙΙ στο Έργο) Το έργο τέχνης, στην προ της µηχανικής αναπαραγωγής του εποχή, χαρακτηρίζεται κατά τον Μπένγιαµιν από µια µεταφυσική ιδιότητα, την αύρα. Η αύρα του πρωτοτύπου εµπεριέχει όλα τα στίγµατα της παράδοσης µέσα στην οποία το έργο τέχνης γεννήθηκε ως µοναδικότητα, παραδόθηκε στο κοινό, ερµηνεύτηκε κατά περιόδους, χρησιµοποιήθηκε, επαινέθηκε, αποθεώθηκε ή λοιδορήθηκε κ.ο.κ. Η µηχανική, µαζική αναπαραγωγή, καταργεί αυτή την αύρα που δηµιουργεί η µοναδικότητα του πρωτοτύπου. Αυτή όµως η απώλεια, καταλήγει ο Μπένγιαµιν, εξισορροπείται από ένα όφελος: ναι µεν το έργο τέχνης χάνει την αύρα του, τώρα όµως διά της µαζικής αναπαραγωγής του εφόσον σ' αυτό έχουν πλέον ευρεία πρόσβαση οι µάζες και δεν µένει καθηλωµένο στον ναό, στο παλάτι, στο µέγαρο του συλλέκτη κ.λπ. διευρύνει την κοινωνική του προσβασιµότητα. 4 Στην ψηφιακή εποχή το έργο τέχνης υπακούει στον δραστικότατο νόµο του copy / paste, edit και (µε ή χωρίς τη θέληση του δηµιουργού του) εισέρχεται στην επικράτεια των προσβάσιµων δηµοσίων αγαθών, γίνεται public domain. Eκατοµµύρια αντίτυπά του µπορεί να κυκλοφορήσουν στον κυβερνοχώρο όπου όλα, αν δεν υπάρξει επέµβαση από µέρους των χρηστών, είναι πανοµοιότυπα. Αν δεν υπάρξει επέµβαση: αλλά η επέµβαση, το remix, αποτελεί επίσης τον κανόνα. Ο κάθε χρήστης έχει την ελευθερία να επεµβαίνει στη µορφή και το περιεχόµενο κειµένων, εικόνων, ήχων, φιλµ που κατεβάζει στον υπολογιστή του ως ψηφιακό υλικό και στη συνέχεια να τα ανεβάζει πάλι στο Δίκτυο ως διαφοροποιηµένη δική του δηµιουργία. Σε αυτό, το διαρκώς εν προόδω ψηφιακό έργο, για πρώτη φορά στην ιστορία της τέχνης, η κριτική υποδοχή του έργου και η επίδραση που δυνάµει αυτή µπορεί να ασκήσει σ' αυτό έχει τη δυνατότητα να ενσωµατωθεί στο ίδιο το έργο µέσα από τη διαδραστική διαδικασία πολλαπλών online αναγνώσεων / αποδοµήσεων 4 Η έννοια της αύρας ίσως δηλώνει κάποια φιλοσοφική αµηχανία έναντι του έργου τέχνης αντίστοιχη εκείνης που ο ίδιος ο Μαρξ εκδήλωσε στην περίφηµη αντιµαρξιστική ερµηνεία του για τη γοητεία που εξακολουθούν να ασκούν επάνω µας τα οµηρικά έπη παρόλο που ανήκουν σε ένα απηρχαιωµένο στάδιο των µέσων παραγωγής. Μια αµηχανία (ως δυσκολία την οµολογεί ο ίδιος, 1 ο κεφ. στα Grundsrisse, «Σηµειωµατάριο M», σ , ) που επιβεβαιώνει τη δυσκολία να ενταχθεί το καλλιτεχνικό φαινόµενο σε ολιστικά εξηγητικά µοντέλα. 3

4 καταργώντας διαµιάς το παραδοσιακό κενό ανάµεσα στο έργο τέχνης και την υποδοχή του από το κοινό. Εδώ η αύρα δεν υφίσταται ως έννοια. Πιο σωστά: το πρωτότυπο υπάρχει στον κυβερνοχώρο µέσα από την εν προόδω αποδόµηση της αύρας του 5. ΙΙ. Διάλυση του χρόνου και του χώρου. (Θέση ΙΙΙ στο Έργο) Η µηχανική αναπαραγωγή διέλυσε την παραδοσιακή σχέση του ανθρώπου µε τον χώρο και τον χρόνο. Ο χρόνος της µνήµης που διατηρούσε ως τότε τη συνοχή του µέσα από την παραγωγή και ανάγνωση των µεγάλων ευθύγραµµων αφηγήσεων παραχώρησε τη θέση του στον κατακερµατισµένο χρόνο του µονταρισµένου πλάνου, τον αποσπασµατικό χρόνο της φωτογραφικής µνήµης και του φωνογραφικού ήχου. Ταυτόχρονα η αναπαράσταση του κόσµου διά της µηχανικά αναπαραγόµενης τέχνης άλλαξε τη χωρική κλίµακα των πραγµάτων, την κατέστησε απλά, πιο µαζικοποιηµένη, πιο εξισωτική, ενώ εκ παραλλήλου επέτρεψε να αναπτυχθεί µια πρωτόγνωρη κοινωνική περιέργεια αντίστοιχη εκείνης που αναπτύσσει ο flaneur του Μποντλέρ: η αδηφάγα περιέργεια για τον Άλλον, τον διαφορετικό κ.λπ. Το πιο ανατρεπτικό µυθιστόρηµα του εικοστού αιώνα, το Ulysses του Τζέιµς Τζόις, εικονογράφησε για πρώτη φορά αυτή την πολιτισµική αλλαγή 6 και πρώτος ο υπερενθουσιώδης Μάρσαλ Μακ Λιούαν, στη δεκαετία του εξήντα, περιέγραψε µε προφητικό τρόπο αυτό που στον ψηφιακό κόσµο έχει θέση κανόνα: «Τα ηλεκτρικά κυκλώµατα έχουν ανατρέψει το καθεστώς του χρόνου και του χώρου διαχέοντας επάνω µας κάθε στιγµή, συνεχώς, τις έγνοιες όλων των άλλων ανθρώπων. Τα κυκλώµατα έχουν αναδιατάξει τον διάλογο σε παγκόσµια κλίµακα. Το µήνυµά τους είναι Καθολική Αλλαγή, βάζοντας τέρµα στον ψυχικό, κοινωνικό, οικονοµικό και πολιτικό 5 Με αυτή την έννοια, προηγούµενες τολµηρές απόπειρες που έγιναν προς την καταστροφή της ιερότητας του πρωτοτύπου, τόσο στο µακρινό µοντερνιστικό παρελθόν [το περίφηµο Ανοιχτό βιβλίο του Μαλαρµέ, οι δράσεις των καλλιτεχνών του Νταντά (µε κορυφαίους σ αυτή την κατεύθυνση τον Μαρσέλ Ντισάν και τον Κουρτ Σβίτερς), το συγγραφικό κίνηµα OuLiPo των Ρεϊµόν Κενό και Φρανσουά Λε Λιονέ ( Ouvroir de Littérature Potentielle 1960), τα cut-up του Ουίλιαµ Μπάροουζ κ.λπ.] όσο και πολύ πιο πρόσφατα, στη µεταµοντέρνα δεκαετία του ογδόντα µε την τέχνη της απαλλοτρίωσης (appropriation art, µε χαρακτηριστικούς εκπροσώπους τους Elaine Sturtevant, Sherrie Levine, Joseph Kosuth, Troy Brauntuch, Robert Longo κ.ά.) σήµερα θεωρείται ότι έκλεισαν οριστικά τον ιστορικό τους ρόλο. 6 Βλ. στο Ulysses, κυρίως το 10ο επεισόδιο ερµηνεία, διευκρινίσεις κ.λπ. στο: Άρης Μαραγκόπουλος, Ulysses, Oδηγός ανάγνωσης, εκδ. Τόπος 2010, σ. 71, 83,

5 τοπικισµό». [ ] «Ο δικός µας είναι ένας κατακαίνουργιος κόσµος του αυτοστιγµεί. Ο Χρόνος έχει πάψει να υπάρχει, ο Χώρος έχει εξαφανιστεί. Τώρα ζούµε σ ένα παγκόσµιο χωριό στο χάπενιγκ του ταυτόχρονου». 7 Κάθε δευτερόλεπτο χιλιάδες βίντεο, κείµενα, εικόνες, φωτογραφίες, έργα τέχνης κάθε µορφής πληροφορούν, υποκαθιστούν, εξοικειώνουν, διώχνουν ή έλκουν τον χρήστη / καταναλωτή σε µια άνευ προηγουµένου πληµµυρίδα καταγεγραµµένων συµβάντων, περισσότερο προσωπικών (οι έγνοιες των άλλων) και λιγότερο κοινωνικών (η έγνοια / άγνοια για τον Άλλον). Βιώνουµε ταυτόχρονα τον µικρότερο και τον µεγαλύτερο κόσµο που υπήρξε ποτέ από άποψη χρόνου και χώρου. Το Διαδίκτυο αδιαφορεί για τον φυσικό χρόνο και χώρο. Χρόνος εδώ, είναι ο φυσικός χρόνος που δαπανάται από τον δικτυωµένο χρήστη εµπρός στην οθόνη και χώρος η φαντασιακή τοπογραφία της εκάστοτε online διαδροµής του από ιστοσελίδα σε ιστοσελίδα, από link σε link σε έναν τόπο που µοιάζει να µην έχει σύνορα. Μοιάζει χωρίς σύνορα: η ίδια η έννοια του κυβερνοχώρου, µια έννοια που προήλθε από τις παραδοσιακές αφηγήσεις της λογοτεχνίας και του κινηµατογράφου, έχει δηµιουργήσει ένα φαντασιακό ελευθεριακής τοπογραφίας για το Διαδίκτυο που δεν ανταποκρίνεται στην πραγµατικότητα. Η καταγραφή κάθε εισόδου στις ψηφιακές πύλες, τα συνθήµατα, οι κωδικοί, τα cookies, η πρόστυχη, στο όριο του µακαρθισµού, λογοκρισία κ.λπ. δηλώνουν περισσότερο µια ασφαλισµένη ατοπία, έναν προφυλαγµένο παιχνιδότοπο 8 που τα σύνορά του καθορίζονται αυστηρά από τους αλγορίθµους των υπερεταιριών που του επιτρέπουν να υπάρχει. ΙΙΙ. Το έργο τέχνης που αναπαράγεται µηχανικά εµπεριέχει στον σχεδιασµό του, ως θεµελιώδες συστατικό, τη δυνατότητα αναπαραγωγής του. (Θέση ΙV στο Έργο) Ο περίφηµος αφορισµός του Μπάροουζ που συνοψίζει την τέχνη του cut-up, «Καθένας που διαθέτει ένα ψαλίδι µπορεί να γίνει ποιητής», καθώς και η ανάλογη µεταµοντέρνα προτροπή του Μακ Λιούαν µε αφορµή τη φωτοτυπία, «ο καθένας τώρα µπορεί να είναι ταυτόχρονα συγγραφέας και εκδότης. Διάλεξε βιβλία µε 7 Marshall McLuhan, The Medium is the Massage, 1967, Penguin 2008, σ. 16 και Βλ. Gamer Theory, op.cit.,

6 οποιοδήποτε θέµα και φτιάξε ένα βιβλίο στα µέτρα σου φωτοτυπώντας ένα κεφάλαιο από το ένα κι ένα από το άλλο κλοπή στη στιγµή!» 9 στον ψηφιακό κόσµο του cut and paste, όπου αυτή η διαδικασία της στιγµιαίας κλοπής αποτελεί πλέον, όπως ειπώθηκε, τον κανόνα, βρίσκουν την έσχατη εφαρµογή τους. Όπως ήδη τονίστηκε, σήµερα, κάθε έργο τέχνης που δηµιουργείται σε ψηφιακή πλατφόρµα υπάρχει, στην κυριολεξία, διά της αέναης αναπαραγωγής και διακίνησής του στον κυβερνοχώρο. Για να το διατυπώσουµε διαφορετικά: η δυνατότητα που παρέχεται στον κάθε χρήστη να δει, εξετάσει, διαβάσει, απολαύσει, κρίνει, οποιοδήποτε ψηφιακά επεξεργασµένο έργο τέχνης αποτελεί αυτοµάτως και δυνατότητα να το αναπαράγει και να το τροποποιεί επ άπειρον. Ο σύγχρονος υπολογιστής είναι ένα εργαλείο δηµιουργίας πολύ διαφορετικό από τη φωτογραφική ή την κινηµατογραφική µηχανή της εποχής του Μπένγιαµιν. Αποτελεί ταυτοχρόνως εργαλείο παραγωγής, αναπαραγωγής και µαζικής διανοµής του έργου τέχνης. Παράγεται δηλαδή το έργο µέσα σ ένα σύστηµα τόσο τερατωδώς ολιστικό και παγκοσµιοποιηµένο που εµπεριέχει κάθε άλλο µαζικό µέσο στον πλανήτη. Γεγονός που επίσης συµβαίνει για πρώτη φορά στην ιστορία παραγωγής του πολιτισµού και της τέχνης. ΙV. O καθένας µπορεί να είναι δηµιουργός. Ο αναγνώστης µπορεί να γίνει συγγραφέας. Ο θεατής, καλλιτέχνης. Ο καθένας µπορεί να αποτελέσει θέµα κινηµατογράφισης. (Θέση X στο Έργο) Ο Μπένγιαµιν σηµείωνε τότε, µε προφητικό τρόπο, αυτό που στην ψηφιακή εποχή αποτελεί τον κανόνα. Από τη στιγµή που ο προσωπικός υπολογιστής µεταµορφώθηκε σε κάτι πολύ δυναµικότερο από µια εξελιγµένη γραφοµηχανή, ενσωµατώνοντας µε υψηλές τεχνικές προδιαγραφές όλα τα µέσα αναπαραγωγής της εικόνας και του ήχου, ο χρήστης που δεν ξέρει πώς να διαχειριστεί τόσες δυνατότητες στις οποίες έχει άµεση πρόσβαση, αργά ή γρήγορα, χάρη σε αυτό το υπερεργαλείο / παιχνίδι δοκιµάζει κάποιον λιγότερο ή περισσότερο δηµιουργικό δρόµο συµβατό µε τις υπόλοιπες δραστηριότητές του. Τον οποίο ανακαλύπτει παίζοντας στην κυριολεξία. Όπως τα παιδιά αναπτύσσουν τη δηµιουργική τους ευαισθησία παίζοντας έτσι ακριβώς συµβαίνει και µε τον οποιοδήποτε παίζει µε τα εργαλεία του υπολογιστή. 9 Marshall McLuhan και Quentin Fiore, op.cit., σ

7 Κι αυτό συµβαίνει πλέον µε τόσο πειστικές τεχνικές προσοµοίωσης των φυσικών µέσων που οι καλλιτέχνες του παρελθόντος θα τρελλαίνονταν και µόνον στη σκέψη τους. Θα τρελλαίνονταν οι καλλιτέχνες του παρελθόντος, όχι εµείς: εµείς, προς το παρόν, γινόµαστε µάρτυρες µιας παγκοσµιοποιηµένης, διαρκώς ογκούµενης, παραγωγής έργων που δεν συνιστά αφ εαυτής φαινόµενο άξιο να γίνει αντικείµενο αισθητικής αποτίµησης. Το αντίθετο µάλιστα. Ο παιχνιδότοπος του Διαδικτύου, ιδιαίτερα εκείνος των κοινωνικών δικτύων και των µπλογκ, κυριαρχείται από τα σκουπίδια µιας συµπλεγµατικής καλλιτεχνικής αυτοέκφρασης που επιζητά µε κάθε τρόπο όχι τον γόνιµο διάλογο, όχι την πνευµατική ζύµωση, όχι την αισθητική παρέµβαση, όχι την αναζήτηση του πολύτιµου αναγνώστη / θεατή αλλά την αναγνώριση στο εφήµερο σταρ σύστεµ που επιβάλλει ο όχλος των hits (των εισόδων που έλαβαν χώρα στον συγκεκριµένο ψηφιακό τόπο / έργο / γεγονός) και άρα την πρόσβαση σε µια πιθανή αγορά 10. Ωστόσο, αυτό το ψηφιακό παιχνίδι δεν παύει να συγκροτεί ένα νέο, διαρκώς αναπτυσσόµενο πεδίο αισθητικής διαπαιδαγώγησης, ένα νέο παγκοσµιοποιηµένο πεδίο διαρκούς πειραµατισµού, αναζήτησης, διαµόρφωσης κοινού γούστου. Μέχρι πριν λίγα χρόνια η αυθεντία του καλλιτέχνη βασιζόταν µεταξύ των άλλων και στη δεξιότητά του να χειρίζεται τις τεχνικές µιας κάµερας, µιας παλέτας, ενός σχεδίου, ενός µουσικού οργάνου. Αυτή η ιστορική παιδεία είναι πάντα χρήσιµη για κάθε φιλόδοξο δηµιουργό όπως είναι η γνώση της Ιστορίας για κάθε συνειδητό πολίτη. Σήµερα όµως το παιχνίδι της τέχνης παίζεται µέσα από τις online διαδραστικές πλατφόρµες, τα λογισµικά εργαλεία επεξεργασίας εικόνας και ήχου, τα πειραγµένα ψηφιακά παιχνίδια κ.λπ. κ.λπ. Το Διαδίκτυο έχει επιβάλει έναν διαρκή διάλογο µεταξύ των εµπλεκοµένων στο πεδίο της τέχνης, έναν διαρκή πειραµατισµό ως προς τις τεχνικές, ιστορικές και ψηφιακές, έχει για να το ορίσω διαφορετικά, δηµιουργήσει ένα νέο κοινό εµπλεκοµένων στην τέχνη όπου οι ρόλοι του κριτή και 10 Πρβλ. και την παρατήρηση ενός σύγχρονου αναλυτή του Διαδικτύου: «Σήµερα, η παραµικρή ανθρώπινη εµπειρία προσφέρεται ως πολιτισµική µορφή. Γεγονός που σηµαίνει ότι µοναδικό κριτήριο για την εκτίµηση αυτών των ασύνδετων αντηχήσεων της µιας και της άλλης φωνής είναι αποκλειστικά η δηµοφιλία τους» (Lee Siegel, Against the machine, Being human in the Age of the Electronic Mob, Spiegel & Grau, N.Y. 2008, σ. 79). 7

8 του δηµιουργού εναλλάσσονται, διαχέονται ευθέως ο ένας µέσα στον άλλον. 11 Κι αυτό είναι ένα ενδιαφέρον θέµα που θα συζητήσουµε και παρακάτω. 12 V. Η θέα της πραγµατικότητας είναι µια ορχιδέα στη γη της τεχνολογίας. (Θέση XΙ και XIII στο Έργο) Προφητικά ο Μπένγιαµιν υποστηρίζει εδώ ότι στο απόγειο της µηχανικής αναπαραγωγής τού έργου τέχνης η θέαση του Πραγµατικού, η κατανόησή του, η στοχαστική διείσδυση σε αυτό, µπορεί να αποβεί ακόµα ισχυρότερη µέσα από τα νέα τεχνικά µέσα παρά µέσα από τα φυσικά. Προκειµένου να εξηγήσει αυτή τη θέση συγκρίνει τον µάγο µε τον ζωγράφο και τον χειρούργο µε τον κινηµατογραφιστή. Ο µάγος και ο ζωγράφος έχουν µια στοχαστική απόσταση από το Πραγµατικό, αντιθέτως ο χειρούργος και ο κινηµατογραφιστής, το ανατέµνουν, το τροποποιούν, το πληγώνουν, το διαρρηγνύουν και άρα έχουν κάθε δυνατότητα να εντοπίσουν τις κρυφές, σκοτεινές, αόρατες στο φυσικό µάτι, πτυχές του Πραγµατικού ακριβώς όπως το κάνει η ψυχανάλυση για τον ανθρώπινο χαρακτήρα. Στον ψηφιακό κόσµο, αυτή η θέση ισχύει µε παρόµοιο τρόπο. Κανείς καλλιτέχνης στην εποχή του Μπένγιαµιν δεν ήταν σε θέση να παίξει µε τα χρώµατα που παρέχει ένας προσωπικός υπολογιστής. Η ψηφιακή τέχνη, από την πλέον πρωτόγονη του copy / paste / edit, έως την προχωρηµένη των ψηφιακών αφηγήσεων (digital storytelling), των ψηφιακών media labs, των ψηφιακών installations και των πειραγµένων ψηφιακών παιχνιδιών (ludic perfomances), αποκαλύπτει συχνά έναν άγνωστο, βαθύτερο κόσµο 13 µέσα στη φυσική πραγµατικότητα. 11 Σύγκρινε και την πρωτοβουλία ορισµένων µουσείων να ανοίγουν τµήµατα, συλλογές, προγράµµατα, να οργανώνουν εκθέσεις κ.λπ. σε πλήρη online συνεργασία µε το διαδικτυακό κοινό τους όπου το τελευταίο, σε αρκετές περιπτώσεις παίζει ενεργητικό ρόλο στην ανεύρεση εκθεσιακού υλικού, στον τρόπο έκθεσής του κ.λπ. (π.χ. το πρόγραµµα Smithsonian Commons του µουσείου Σµιθσόνιαν, ή το τµήµα µε τα online παιχνίδια του Newseum, του διαδραστικού µουσείου MME αµφότερα στην Ουάσιγκτον). Επίσης την πρωτοβουλία ορισµένων συγγραφέων των µέσων, όπως του McKenzie Wark, που αντιµετωπίζουν το έργο τους ως work in progress στο οποίο συµµετέχουν µε την κριτική τους και οι αναγνώστες στην πορεία του προς την ολοκλήρωση. 12 Βλ. Ενότητα VI. «Το κοινό είναι ένας αφηρηµένος κριτής.» 13 Βλ. π.χ. µε ποιο τρόπο η µελέτη των ψηφιακών παιχνιδιών τύπου playstation επιτρέπει σε έναν φιλόσοφο των µέσων, τον McKenzie Wark, να εµβαθύνει στην κατανόηση του πραγµατικού κόσµου, παραλληλίζοντας τη διαβίωση στο σπήλαιο του Πλάτωνα µε την τοπολογία αυτών των παιχνιδιών («Yours is the wisdom of Playstation: Live in your world, play in ours», Gamer Theory,op.cit., εδάφιο 002). 8

9 Με την ευκαιρία πρέπει να διευκρινίσουµε ότι κακώς ονοµάζουµε εικονική πραγµατικότητα το Διαδίκτυο ενώ οι χρήστες του γνωρίζουν ότι συνιστά µια πραγµατικότερη πραγµατικότητα 14, όχι απλώς καθρέφτη της φυσικής, αλλά συχνά αυθεντικότερη της φυσικής γεγονός που µάλλον µας επιστρέφει στην αύρα του αυθεντικού έργου που ταλαιπωρούσε τον Μπένγιαµιν, αν και από εντελώς διαφορετική διαδροµή. VΙ. Το κοινό είναι ένας αφηρηµένος κριτής. (Θέση XV στο Έργο) Ο Μπένγιαµιν εδώ κάνει λόγο κυρίως για το κοινό του κινηµατογράφου. Στην εποχή του ακούγονταν διάφορες κριτικές ότι το κοινό του κιν/φου απλώς διασκεδάζει παθητικά και άρα δεν µπορεί να αναπτύσσει κριτική σκέψη κ.λπ. Ο Μπένγιαµιν θεωρεί ότι, ακόµα κι αν το κοινό διασκεδάζει, είναι σε θέση, µέσα από αυτή τη διαδικασία του αφηρηµένου (πιο σωστά: απορροφηµένου) θεατή να αναπτύσσει, έστω και δίχως να το κάνει ενσυνειδήτως, κάποια κριτική στάση. Ένας παρόµοιος αγνωστικισµός επαναλαµβάνεται σήµερα για τον θεατή / αναγνώστη κ.λπ. του κυβερνοχώρου. Ότι δηλαδή χάνεται, ζαλίζεται, απορροφάται, σπαταλιέται χωρίς νόηµα εµπρός στην οθόνη του υπολογιστή. Όµως η αλήθεια είναι ότι παρόλο τον καταιγιστικό / καταναλωτικό βοµβαρδισµό της ψηφιακής πληροφορίας, παρόλη την άπειρη, στην κυριολεξία, δυνατότητα επιλογών του χρήστη και τη θεαµατική σαγήνη του ίδιου του µέσου, η κριτική σκέψη δύσκολα ακυρώνεται. Άλλο ισχυρό παράδειγµα εδώ αποτελεί το digital storytelling, το οποίο, εντελώς άγνωστο ακόµα στην Ελλάδα, έχει εδώ και κάποια χρόνια αποδειχτεί ικανότατο εργαλείο δηµιουργικής ένταξης στην κοινότητα περιθωριοποιηµένων ατόµων / οµάδων (µετανάστες, τρίτη ηλικία, ανάπηροι, κακοποιηµένα παιδιά και γυναίκες), εκπαιδευτικό εργαλείο, και, οπωσδήποτε, εξαιρετικό µέσο αισθητικής καλλιέργειας. Περισσότερα στις παρακάτω διαδικτυακές διευθύνσεις: και καθώς και στο πρόσφατο βιβλίο, που συνοψίζει µε λεπτοµέρειες τη σχετική εµπειρία από όλον τον κόσµο, των John Hartley και Kelly McWilliam, Story Circle: Digital Storytelling Around the World, εκδ. Wiley-Blackwell Σε ένα πολύ κοντινό µέλλον λίγων δεκαετιών, οι συνθήκες που καθιστούν σήµερα την εικονική πραγµατικότητα πραγµατικότερη της αληθινής θα είναι τόσες και τέτοιες που αυτή η διαπίστωση θα έχει απλώς ιστορική αξία. Στο βαθµό που η πρόοδος στη νανοτεχνολογία και στην τεχνητή νοηµοσύνη θα επιτρέψουν στον άνθρωπο να λειτουργεί ως υβρίδιο βιολογικής και µη βιολογικής νοηµοσύνης, το τι είναι πραγµατικό εξ ανάγκης θα οριστεί από την αρχή Βλ. σχετικά στο πολυδιαβασµένο βιβλίο του µελλοντολόγου Ray Kurzweil, The singularity is near: When Humans Transcend Biology (εκδ. Penguin 2006). Βλ. και παρακάτω: «ΙΙ. Η ταυτότητα της ψηφιακής πραγµατικότητας». 9

10 Απλώς βαθµιαία διαµορφώνεται µια διαφορετικού τύπου κριτική εγρήγορση. Άλλες σχέσεις, άλλες συλλογικότητες, άλλου τύπου κοινωνικοί διάλογοι µε επίκεντρο το ψηφιακό έργο τέχνης διαµορφώνονται αυτή τη στιγµή. Η ταυτότητα, ο Άλλος, το εγώ και το εσύ, η ανταλλαγή των αισθητικών απόψεων έχει εκτιναχθεί σε µια σφαίρα που την πραγµατική της έκταση και τις πραγµατικές της συνέπειες κανείς δεν µπορεί να προβλέψει «Το τυπογραφικό πιεστήριο της εποχής του Γκούτενµπεργκ είχε βασιστεί στην τεχνική των αγροτικών µηχανηµάτων και δηµιουργήθηκε κυρίως για να ανταποκριθεί σε εκκλησιαστικές ανάγκες. Κανείς δεν µπορούσε στα 1450 να φανταστεί τη σηµασία της τυπογραφίας και των εκδόσεων ως προς την ανάπτυξη των µεγάλων κειµενικών συστηµάτων του ρεαλισµού των νεότερων χρόνων την επιστήµη, τη δηµοσιογραφία, τη λογοτεχνία εφόσον όλα αυτά άρχισαν να αναπτύσσονται από τη στιγµή που η τυπογραφία έκανε δυνατή την ύπαρξη ενός διαρκώς αυξανόµενου κοινού αναγνωστών». 15 Στον χώρο του πολιτισµού τα παραδείγµατα αυτού του είδους αφθονούν. Αρκεί να σκεφτούµε ότι τόσο στην ελληνική αρχαιότητα όσο και στον δυτικό µεσαίωνα οι παιγνιώδεις κώµοι και γενικά οι σκωπτικές τελετές ήταν αυτές που διαµόρφωσαν ένα κοινό το οποίο στη συνέχεια βρέθηκε προετοιµασµένο να δεχθεί το θέατρο. 16 Κατά τον ίδιο ακριβώς τρόπο σήµερα, αλλά σε τεράστια κλίµακα, η ψηφιακή τεχνολογία έχει δηµιουργήσει ένα καινούργιο κοινό αναγνωστών / θεατών / χρηστών / καταναλωτών / δηµιουργών. Οι δυνατότητες παραµένουν ανοιχτές, ίδια όπως στα χρόνια του Γκούτενµπεργκ. Το αν, µέσα από τα εκατοµµύρια των χρηστών, θα εµφανιστούν στην πορεία κάποιοι εκλεκτοί ραψωδοί και βάρδοι του νέου κόσµου ή στρατιές αρλεκίνων σε εφήµερα peep-shows δεν µπορούµε να το ξέρουµε. Γι' αυτό και είναι ανώφελο έως αστείο να διατυπώνουµε κρίσεις ηθικού τύπου εµπρός σ' ένα φαινόµενο που τις πραγµατικές του επιπτώσεις στην παραγωγή πολιτισµικής παρακαταθήκης δεν µπορούµε να προβλέψουµε µε ασφάλεια. «Για πρώτη φορά στην Ιστορία του ανθρώπου ο καθένας είναι σε θέση να φλερτάρει, να αποκτήσει φίλους, να κάνει ακόµα και σεξ, να τραφεί, να ντυθεί και να διασκεδάσει να έχει 15 John Hartley και Kelly McWilliam, op.cit., σ Βλ. στην κλασική µελέτη του Johan Huizinga, Homo Ludens, a study of the play element in culture (1938), Beacon press books, 1955, σ

11 ιατρική, νοµική και κάθε άλλου είδους συµβουλευτική υποστήριξη να συλλέγει κάθε είδους πληροφορία, από ιστορικά γεγονότα έως τα µυστικά άλλων ανθρώπων τα πάντα από το σπίτι ή το γραφείο του. Για πρώτη φορά στην Ιστορία του ανθρώπου η υπάρχουσα τεχνολογία επιτρέπει στον καθένα να ζει όσες κρυφές ζωές επιθυµεί, µε ψευδώνυµο. Για πρώτη φορά στην Ιστορία του ανθρώπου, ο καθένας είναι σε θέση να εκπέµπει τη γνώµη, την πίστη ακόµα και τις πιο ενδόµυχες σκέψεις του ακόµα και εικόνες από όλο του το σώµα ή µέρη του σώµατός του σε εκατοµµύρια άλλους ανθρώπους. Είναι καταφανές ότι για πρώτη φορά στην Ιστορία όλο και περισσότεροι άνθρωποι βιώνουν έναν βολικό και πλήρη αυτοεγκλεισµό». 17 Βολικός αυτοεγκλεισµός: Ναι, είναι γεγονός: ο δικτυωµένος µας εαυτός στη διάρκεια του ψηφιακού παιχνιδιού λειτουργεί σ' έναν ιδιότυπα πνευµατικό, ατοµικό χώρο και χρόνο που µόνον µε εκείνον τον πολύ ιδιωτικό χώρο και χρόνο της ατοµικής ανάγνωσης ενός βιβλίου, ή της κατά µόνας θέασης ενός έργου τέχνης, µπορεί να συγκριθεί. Αν αυτό ισχύει (όσοι έχουν την ανάλογη εµπειρία του αυτοεγκλεισµού γνωρίζουν ότι ισχύει), τότε η όποια κριτική σκέψη, η όποια αισθητική κρίση συνοδεύει αυτό το παιχνίδι δεν µπορεί απερίσκεπτα να θεωρηθεί ασήµαντη. Μετά τον Μπένγιαµιν: διαπιστώσεις το 2010 Δεν ξέρω αν υπήρξε ποτέ κάποιος φιλόσοφος που να ονειρεύτηκε µια κοινωνία που θα διανέµει Αισθητή Πραγµατικότητα κατ' οίκον. Πολ Βαλερί, La Conquète de l' ubiquité, op.cit., σ Η περιγραφή που κάναµε έως εδώ επιχείρησε να αναλύσει τις συγκεκριµένες συνθήκες στις οποίες εργάζεται σήµερα ο ερασιτέχνης, ο επαγγελµατίας καλλιτέχνης, αλλά και ο κάθε χρήστης του Διαδικτύου. Θεωρούµε ότι στο σύγχρονο τεχνολογικό πλαίσιο «η αναπαραγωγή του έργου τέχνης», ως διαδικασία ενταγµένη στις προτεραιότητες των εκατοµµυρίων χρηστών του Διαδικτύου, υπηρετεί τόσο την Εξουσία (και τον συνακόλουθο έλεγχο της πολιτισµικής συνείδησης) όσο πιθανότατα υπηρετεί και την πολιτική παρέµβαση. Ας γίνουµε πιο συγκεκριµένοι: 17 Lee Siegel, ό.π., σ

12 I. To ψηφιακό µέσο είναι το µήνυµα. Η σύγχρονη σχέση ανάµεσα στο µέσο (της ψηφιακής αναπαραγωγής) και το µήνυµα (το έργο τέχνης) επιβεβαιώνει εκείνη την παλαιά θεωρία του Μάρσαλ Μακ Λιούαν: 18 το µέσο, σήµερα περισσότερο από ποτέ, τείνει να ταυτίζεται µε το µήνυµα. Ο καθένας σήµερα είναι σε θέση να παίξει µε έναν ανύπαρκτο καλλιτέχνη, ανεβάζοντας στο Διαδίκτυο ένα πλάσµα της φαντασίας του ως πραγµατικό καλλιτέχνη µε την (φανταστική) ταυτότητά του, την ιστορία, το έργο και την προσωπική του τεχνοτροπία. Αυτό που κάποτε θα θεωρούνταν απλή απάτη σήµερα είναι η πραγµατικότητα (και το µήνυµα) του ψηφιακού µέσου και, σηµειωτέον, κανείς δεν το θεωρεί απάτη. Στο ίδιο πνεύµα: όποιος µπει στο Ebay.com, έναν από τους δηµοφιλέστερους δικτυακούς τόπους δηµοπρασιών, και αναζητήσει έργα τέχνης µε το όνοµα Πικάσο το πιο πιθανό είναι ότι θα του εµφανιστούν εκατοντάδες αποτελέσµατα! Πόσα άραγε από αυτά είναι αυθεντικοί Πικάσο; Η απάντηση µπορεί να εξοργίσει: Στον ψηφιακό κόσµο κανείς δεν ενδιαφέρεται για τον αυθεντικό Πικάσο. Όχι επειδή ο ψηφιακός κόσµος τον υποτιµά. Το αντίθετο. Αλλά επειδή ο Πικάσο ανήκει σε άλλον, διαφορετικό κόσµο. Τον παγιωµένο κόσµο της δοσµένης του αύρας, της καλλιτεχνικής, κριτικής, συλλεκτικής, µουσειακής αυθεντίας κ.ο.κ. Ο Μπένγιαµιν, στον καιρό της µηχανικής αναπαραγωγής του έργου τέχνης, είχε κατανοήσει και τόνιζε ότι ο ραδιοφωνικός παραγωγός δεν είναι αφηγητής ιστοριών, ο φωτογράφος δεν είναι ζωγράφος, ο κινηµατογραφιστής δεν είναι σκηνοθέτης θεάτρου. Mε άλλα λόγια: τα νέα µέσα, τότε µηχανικά και σήµερα ψηφιακά, αφορούν νέες πραγµατικότητες. Οπότε: ο αυθεντικός Πικάσο δεν είναι χρήσιµος στο Διαδίκτυο είναι τόσο απελπιστικά προσδιορισµένος από την εικαστική πραγµατικότητα της συγκυρίας του, ενταγµένος µε τόση αυτάρκεια στο προψηφιακό σύµπαν του, ώστε εδώ, µόνον το 18 Ο Μarshall McLuhan έγραψε το περίφηµο βιβλίο του Understanding Media: The Extensions of Man, το 1964, που σηµαίνει καµµιά εικοσαριά χρόνια πριν την έκρηξη των προσωπικών υπολογιστών και τριάντα χρόνια πριν την άνοιξη του Διαδικτύου και µε αυτή την προφητική φράση, που επιγράφει το πρώτο κεφάλαιο του βιβλίου του, θέλησε κυρίως να υπογραµµίσει τον καταλυτικό ρόλο των µαζικών µέσων (στα οποία εκτός από τα ΜΜΕ περιλαµβάνει το χρήµα, τα ρούχα, τα αυτοκίνητα, τα ρολόγια, τα σπίτια κ.λπ.) στη διαµόρφωση της παγκόσµιας κουλτούρας, έναν ρόλο που αποκτά τη σηµασία του όχι από το περιεχόµενο αλλά από την ιδιοµορφία του ίδιου του µέσου (πρώτη έκδοση: McGraw Hill, Νέα Υόρκη, µία από τις πιο γνωστές επανεκδόσεις: Taylor & Francis Ltd, 2001). 12

13 παιχνίδι αποδόµησης των εικόνων του µπορεί να έχει κάποια χρησιµότητα (ζήτηµα που, ωστόσο, απαιτεί πολλή συζήτηση). Γι αυτό επιµένουµε ότι ο ψηφιακός µας κόσµος είναι ένας κόσµος που κρύβει όχι µια εικονική αλλά µια διαφορετική πραγµατικότητα του υπάρχοντος κόσµου. Μια πραγµατικότητα όπου οι κλασικές κατηγορίες της Ιστορίας της τέχνης που αφορούν το βλέµµα, τη θέαση του έργου τέχνης, την αισθητική του απόλαυση και αποτίµηση, την κατανάλωσή του κ.λπ., δεν λειτουργούν υπό την παραδοσιακή διαδικασία της αυθεντίας (του έργου, του καλλιτέχνη, του κριτικού, του συλλέκτη κ.ο.κ.) και της επικυρωµένης από τον χρόνο ιστορικής παράδοσης. Αυτή είναι η νέα πραγµατικότητα, την οποία, αν επιµένουµε να κρίνουµε µέσα από τις ιδεολογικές και αισθητικές κατηγορίες που κρίνουµε την παλαιά, σίγουρα κάτι από το νόηµά της θα µας διαφεύγει. ΙΙ. Η ταυτότητα της ψηφιακής πραγµατικότητας [ ] Για να φτάσουµε στον άνθρωπο µε σάρκα και οστά δεν πρέπει να ξεκινάµε από αυτό που οι άνθρωποι λένε, φαντάζονται, αντιλαµβάνονται, ούτε από τον άνθρωπο που προέρχεται από την αφήγηση, τη σκέψη, τη φαντασία την αντίληψη αντίθετα θα πρέπει να ξεκινάµε από τον πραγµατικό, υπαρκτό άνθρωπο και στη βάση της πραγµατικής του βιοτικής διαδικασίας να απεικονίζουµε την ανάπτυξη των ιδεολογικών αντανακλάσεων και απόηχων αυτής της βιοτικής διαδικασίας. Tα φαντάσµατα που στοιχειώνουν το µυαλό των ανθρώπων είναι επίσης, κατ' ανάγκην, µετουσιώσεις της υλικής τους βιοτικής διαδικασίας, η οποία επαληθεύεται εµπειρικά και είναι προσδεδεµένη σε υλικές µορφές. [ ] Οι άνθρωποι, καθώς αναπτύσσουν την υλική τους παραγωγή και τις υλικές τους σχέσεις, µεταλλάσσουν, µαζί µε αυτόν, τον πραγµατικό τους κόσµο, τη σκέψη και τα προϊόντα της σκέψης τους. Δεν καθορίζει η συνείδηση τη ζωή αλλά η ζωή καθορίζει τη συνείδηση. 19 Η online εµπειρία κάθε χρήστη του Διαδικτύου, µικρότερη ή µεγαλύτερη, αποτελεί πλέον συστατικό στοιχείο της φυσικής ταυτότητάς του ως πραγµατικού, υπαρκτού ανθρώπου. Ο εαυτός µας, είτε είναι online είτε όχι, ως ταυτότητα παραµένει ο ίδιος: κάποιες εκφάνσεις του, φαντάσµατα ή όχι, απηχούν τη φυσική, κάποια τη διαδικτυακή του υπόσταση. Ό,τι προβάλλει ο εαυτός µας στο Διαδίκτυο, ακόµα και 19 Καρλ Μαρξ, στη Γερµανική Ιδεολογία (1875-6), 1ο µέρος, A, 4. 13

14 όταν κρύβεται πίσω από ένα φαντασιακό άβαταρ, είναι απλώς µια δηµοσιοποιηµένη εµφάνιση του εαυτού µας αντίστοιχη σε αληθοφάνεια µε οποιαδήποτε άλλη στην οποία έχει φυσική παρουσία 20. Η όποια πλαστή, ιδεατή, φαντασιακή, εικονική πραγµατικότητα του Διαδικτύου δεν είναι προέκταση της φυσικής πραγµατικότητας, είναι συστατικό της κοµµάτι. Δεν καθορίζει η συνείδηση τη ζωή αλλά η ζωή των νέων παραγωγικών σχέσεων καθορίζει (πάντα) τη συνείδησή µας. Πιο συγκεκριµένα: Α. Στο πεδίο της Εξουσίας Ό,τι επιχειρεί κάθε πολιτική και οικονοµική Εξουσία στη φυσική πραγµατικότητα (π.χ. τη χειραγώγηση των µαζών, τον περιορισµό των δικαιωµάτων, τη µηδενική ανοχή κ.λπ.) το επιχειρεί εξίσου αποτελεσµατικά στη διαδικτυακή. Κανείς δεν µπορεί να κάνει στο Διαδίκτυο κάτι περισσότερο απ ότι µπορεί να κάνει στη φυσική του ζωή. Ό,τι κυριαρχεί στη µία πραγµατικότητα ως υπέρτατη αξία καθοριστική της ζωής, π.χ. ο νόµος της Αγοράς, κυριαρχεί και στην άλλη. Ναι, αλλά το Διαδίκτυο είναι δωρεάν. Αυτή είναι µια σχετική αλήθεια: το Διαδίκτυο στήριξε εξαρχής την ανάπτυξή του στην ελευθερία του δωρεάν (όλες οι εταιρίες παρέχουν δωρεάν λογισµικό και κάθε λογής ελκυστικά προϊόντα). Κάθε όµως δωρεάν παροχή ο πωλητής της την ανταλλάσσει µε την προσοχή που έλκει τον αγοραστή τού δωρεάν. Αυτή η προσοχή, αυτό το λογιστικά καταγραµµένο ενδιαφέρον προς τα δωρεάν προϊόντα, συγκροτεί µια εµπορεύσιµη ανταλλακτική αξία που ο πωλητής µεταπωλεί στη διαφήµιση ή σε τρίτες εταιρίες. Αυτός είναι ο πιο εµφανής τρόπος κερδοφορίας από τους πολλούς που περιλαµβάνει το δωρεάν Διαδίκτυο 21. «Το πιο σηµαντικό πράγµα που πρέπει να καταλάβετε για το Facebook είναι ότι δεν είστε ο 20 Βλ. στο βιβλίο του Davey Winder, Being Virtual, Who you really are online (εκδ. Wiley 2008, ελλ. µτφρ.: Ο δικτυωµένος εαυτός: Ποιος είσαι πραγµατικά online, εκδ. Τόπος 2010), τις ποικίλες case studies που αφορούν στην online ταυτότητα και αποδεικνύουν αυτή τη διαπίστωση. 21 Περισσότερα στα βιβλία του Chris Anderson, επιστήµονα στη διαδικτυακή επιχειρηµατικότητα: Long Tail: Why the Future of Business is Selling Less for More (2006, ελλ. µτφρ.: Η µακριά ουρά, εκδ. Κάτοπτρο 2009) και Free: The Future of a Radical Price (2009, και τα δύο εκδ. Hyperion). Πρβλ. σχετικά, τις παραινέσεις ενός πρωτοπόρου στις εικονικές κοινότητες, του Howard Rheingold (The Virtual Community, online έκδοση: ως προς την προστασία της προσοχής του χρήστη / καταναλωτή από τα σκουπίδια του δικτυακού συστήµατος, µε τη µορφή της αποκαλούµενης από τον ίδιο mindful infotention (η δεύτερη λέξη συνδυασµός των λέξεων attention, information, intention, 14

15 πελάτης του, αλλά το απόθεµά του. Είστε το προϊόν που πουλάει το Facebook. Ο πραγµατικός πελάτης του Facebook είναι οι διαφηµιστές. Εσείς, ως µέλη του Facebook, του είστε χρήσιµοι επειδή σας µοιράζει σε διαφορετικά πακέτα και σας πουλάει στους διαφηµιστές. Όσο περισσότερες πληροφορίες το Facebook συγκεντρώνει από εσάς, τόσο περισσότερο αποκτάτε αξία» 22 Στο δωρεάν Διαδίκτυο η δοµή, εξ αρχής σχεδιάστηκε, όπως έχει διαπιστωθεί, 23 ως µοντέλο ανάπτυξης ενός υπερκαταναλωτικού εµπορευµατικού µέσου άµεσα συνδεδεµένου µε τα συµφέροντα των ΜΜΕ και των εταιριών τηλεφωνίας. Εποµένως, κυρίως µε αυτή την έννοια, της περαιτέρω εµπορευµατοποίησης του φυσικού κόσµου µέσα από τον ψηφιακό, το ψηφιακό µέσο είναι το µήνυµα. «Η πληροφορία, όπως η γη και το κεφάλαιο, γίνεται µια µορφή ιδιοκτησίας που µονοπωλείται από µια τάξη, αυτή των ανυσµατοκρατών (vectoralists) οι τελευταίοι ονοµάζονται έτσι επειδή ελέγχουν τα ανύσµατα κατά µήκος των οποίων εξάγεται ως αφαίρεση η πληροφορία, ακριβώς όπως οι κεφαλαιοκράτες ελέγχουν τα υλικά µέσα µε τα οποία παράγονται τα βιοµηχανικά προϊόντα και οι γαιοκράτες (pastoralists) τη γη µε την οποία παράγονται τα τρόφιµα. Η πληροφορία αυτή, άλλοτε συλλογική ιδιοκτησία των παραγωγικών τάξεων, γίνεται η ιδιοκτησία µιας ακόµα τάξης σφετεριστών». 24 Η παραπάνω είναι µια ρεαλιστική απεικόνιση των ψηφιακών παραγωγικών σχέσεων. Ένας γνωστός ερευνητής στη θεωρία της Πληροφορίας, ξεκαθαρίζει: «Μην τρέφουµε αυταπάτες: ο ψηφιακός καπιταλισµός µάλλον ενίσχυσε παρά κατάργησε τις πανάρχαιες µάστιγες της ανισότητας και της καταπίεσης. O δρόµος για την αποκατάσταση της αδικίας ξεκινάει από την αναγνώριση αυτού του γεγονότος» Daniel Lyons, 20 χρόνια αρθρογράφος επί της τεχνολογίας στο περ. Newsweek, στο άρθρο του ( ): «Who Needs Friends Like Facebook? Not me. Why Mark Zuckerberg and his social network should stop invading our privacy.» 23 Bλ. σχετικά στη µελέτη του Dan Schiller, Digital Capitalism: Networking the Global Market System, εκδ. The MIT Press 2000, όλο το τρίτο κεφάλαιο ( Brought to you by... ), όπου µε λεπτοµέρειες και πειστικά στοιχεία εξηγείται ο νεοφιλελεύθερος οικονοµικός σχεδιασµός (µε την αφετηρία του να εντοπίζεται πολλές δεκαετίες πριν, στον χώρο των µέσων και των τηλεπικοινωνιών) που οδήγησε στη σύγχρονη µορφή του Διαδικτύου. 24 Από το βιβλίο του McKenzie Wark, A Hacker manifesto, εδάφιο 029, εκδ. Harvard (ελλ. έκδ. Ένα µανιφέστο των χάκερ, Scripta 2006, µτφρ.: Νεκτάριος Καλαϊτζής). 25 Dan Schiller, op. cit., σ

16 Β. Στο πεδίο της καθηµερινότητας Στη φυσική, παγκοσµιοποιηµένη ζωή, όλα πουλιούνται και όλα αγοράζονται µε κάποιο αντίτιµο. Ακόµα και οι ελάχιστες ανθρώπινες αξίες που συνδέονται µε την προσωπική ζωή: η τηλεόραση, µέσα από τα reality / trash shows, πρώτη διεύρυνε την επιθετική διείσδυση της Αγοράς στον προσωπικό / ατοµικό / συναισθηµατικό χώρο. Στο Διαδίκτυο των κοινωνικών λεγόµενων δικτύων (You Tube, MySpace, Facebook, Flickr, Twitter, Dailymotion, GarageBand, Metacafe κ.ά.), ο καπιταλισµός πέτυχε να εντάξει, µε πολύ µεγαλύτερη επιτυχία απ ότι η τηλεόραση, την προσωπική ζωή στη σφαίρα της Αγοράς. Κι αυτό επειδή τα κοινωνικά δίκτυα παρέχουν πειστικότερα από την τηλεόραση την ψευδαίσθηση της οικειοθελούς ατοµικής συµµετοχής πείθοντας εκατοµµύρια χρήστες να διαθέτουν ελεύθερα (!) τις πιο απροσπέλαστες πλευρές της ζωής τους: τη φιλία, τη στοργή, την ερωτική σχέση, την αλληλεγγύη, τη συνεργασία, τη συντροφιά, την αγάπη σε όλες της τις µορφές κ.λπ. 26 Ο κόσµος, όλος ο κόσµος, έχει µετατραπεί σ' ένα παγκοσµιοποιηµένο παιχνιδότοπο / εργοστάσιο όπου εκατοµµύρια χρήστες κάθε στιγµή, παίζουν, επιχειρώντας να ικανοποιήσουν πραγµατικές επιθυµίες (από τη σεξουαλική ανάγκη έως την απλή επικοινωνία ή ακόµα και τη διασκέδαση της ανίας ) προσφέροντας µε αυτόν τον τρόπο, κι ας µη το συνειδητοποιούν, απλήρωτη εργασία. Στον παιχνιδότοπο / εργοστάσιο του κυβερνοχώρου η πραγµατική Επιθυµία εισέρχεται ως πρώτη ύλη: το τελικό προϊόν, αυτό που εξάγεται µέσα από τις δισεκατοµµύρια απλήρωτες εργατοώρες των χρηστών / καταναλωτών, είναι η εµπορεύσιµη Πληροφορία. Γ. Τέλος, πιο ειδικά, στο πεδίο της τέχνης Κανείς δεν γίνεται καλλιτέχνης, ούτε καν κριτικός της τέχνης, µόνο και µόνο επειδή παίζει µε τις νέες τεχνικές στο Διαδίκτυο. Κανένα έργο τέχνης δεν αναδύεται µέσα από την ψηφιακή πραγµατικότητα από παρθενογένεση. Εξάλλου η τέχνη παράγεται µέσα στον αργό χρόνο, στον χρόνο της σχόλης, του στοχασµού, της κριτικής 26 Το πόσο δραµατικά σηµαντική µπορεί να είναι αυτή η κοινωνική συνέπεια αποδεικνύεται και από την προσφάτως εκδοθείσα µελέτη των Nicholas A. Christakis και James H. Fowler Connected: The Surprising Power of Our Social Networks and How They Shape Our Lives (εκδ. Little, Brown & Company 2009, ελλ. µτφρ.: Συνδεδεµένοι: η εκπληκτική δύναµη των κοινωνικών δικτύων και πώς αυτά διαµορφώνουν τη ζωή µας, εκδ. Κάτοπτρο 2010) όπου αναλύεται η αποφασιστική επιρροή στην κοινωνική συµπεριφορά (θετική και αρνητική) των «πραγµατικών» κοινωνικών δικτύων, της γειτονιάς, της φιλίας, της επαγγελµατικής σχέσης, της οµάδας, κ.λπ. 16

17 ενατένισης των πραγµάτων. Ο βιαστικός και βιασµένος χρόνος της ψηφιακής πληροφορίας απαιτεί άλλου τύπου επεξεργασία κανείς ακόµα δεν γνωρίζει ποια ακριβώς Το ψηφιακό περιβάλλον του κυβερνοχώρου, είναι πρωτοφανές στην Ιστορία του πολιτισµού κυρίως επειδή υπερβαίνει τις έως τώρα τεχνικές δυνατότητες παραγωγής, αναπαραγωγής, διανοµής, αναδιανοµής και κατανάλωσης του πολιτισµού και της κουλτούρας διευρύνοντας δυναµικά το παραδοσιακό πεδίο της φυσικής δηµιουργικότητας και ανοίγοντας νέους, εν πολλοίς άγνωστους ακόµα, ορίζοντες σ' αυτό. Αυτό συµβαίνει σε τέτοια µαζική έκταση και σε τέτοιο βαθµό διαδραστικής συµµετοχής που ούτε ο Βάλτερ Μπένγιαµιν, ούτε ο Μάρσαλ Μακ Λιούαν, ούτε ο Γκι Ντεµπόρ της θεαµατικής κοινωνίας, ούτε ο Ζαν Μποντριγιάρ της διαδραστικότητας των Μέσων 27, µπορούσαν να υποπτευθούν όταν σχεδίαζαν τις θεωρίες τους. Οπωσδήποτε, και για να συνεχίσουµε στην κατεύθυνση του Μπένγιαµιν, από τη στιγµή που «ο καθένας µπορεί να αποτελέσει θέµα κινηµατογράφισης», από τη στιγµή που οι περιγραφείσες δυνατότητες είναι προσβάσιµες στη µεγάλη µάζα των χρηστών / καταναλωτών αυξάνει (αντίθετα απ' ότι νοµίζεται ευρέως) η δυνατότητα αισθητικής και ιδεολογικής διαπαιδαγώγησής τους από την Εξουσία αλλά αντιστοίχως αυξάνει και η εντροπία του συστήµατος: η δυνατότητα αντίστασης που µπορεί να προβάλλει µια avant-garde στρατευµένων διανοουµένων, καλλιτεχνών, πολιτών του κυβερνοκόσµου ΙΙΙ. Η στιγµή ως ρήξη Ο κόσµος κατέχει πια το όνειρο µιας εποχής τώρα πρέπει να το συνειδητοποιήσει κιόλας, ώστε να το ζήσει πραγµατικά. Γκι Ντεµπόρ, Στο βαθµό που το έργο τέχνης έχει τη δυνατότητα να πραγµατωθεί ως µη φυσική κατασκευή στο βαθµό που η αύρα του πρωτοτύπου εξαφανίζεται στο βαθµό που ο αναγνώστης / θεατής µετακυλίεται µε πρωτοφανή ευκολία στον καλλιτέχνη και ο καλλιτέχνης στον θεατή στο βαθµό που το έργο τέχνης διαµεσολαβείται από ένα 27 Guy Debord, La Société du Spectacle, (Buchet/Chastel 1967, πρόσφατη έκδ.: Gallimard, Folio, 1996) Jean Baudrillard, το πολυσυζητηµένο κεφάλαιο «Requiem pour le media» στο βιβλίο του Pour une critique de l' économie politique du signe, Gallimard Guy Debord, La societé du spectacle, V, 164, op. cit. 17

18 παγκοσµιοποιηµένο κοινό πέρα από τόπο και χρόνο, αυτό που στον φυσικό κόσµο αποκαλούµε τέχνη, στον κυβερνοχώρο µεταρσιώνεται σε µια ρευστή, άναρχη, ανοιχτή ψηφιακή συλλογή, λιγότερο ή περισσότερο ανεξέλεγκτη, χωρίς όρια. «Ανιχνεύουµε τον δρόµο µας, µέσα στο ηλεκτρονικό πεδίο που µας προστατεύει βολικά ως αµνυωτικό υγρό, διασχίζοντας ένα πεδίο που επιτρέπει να τακτοποιούµε, µετασχηµατίζουµε και διανέµουµε σχεδόν κάθε ήχο, ιδέα, ή λέξη προς ό,τι επέκεινα, προς το µεταιχµιακό και το άφατο, π.χ. µια αναπνοή, µια παύση στη διάρκεια µιας συζήτησης (προς όφελος µιας άλλης) έως ακόµα, τελικά, προς τον κόκκο σ ένα φωτοαντίγραφο ή µια βιντεοταινία. Εδώ βρίσκεται η αύρα. Στην αυθεντικότητα εκείνης της στιγµής όπου βλέπουµε, ακούµε, διαβάζουµε, επαναλαµβάνουµε, αναθεωρούµε. Όχι στο ίδιο το αντικείµενο της στιγµής». Tα παραπάνω δήλωνε ένας καλλιτέχνης των ψηφιακών µέσων σε µια εποχή ( ) που τα e-µέσα δεν είχαν ακόµα αναπτυχθεί στο σηµερινό βαθµό. 29 Είναι γεγονός. Μέσα σ αυτό το αταξινόµητο, ρέον χάος των πρωτοφανών ψηφιακών δυνατοτήτων, η µόνη σταθερά µε αδιαφιλονίκητη πολιτισµική αξία είναι η στιγµή. Η στιγµή που ο χρήστης του δικτυωµένου υπολογιστή θεάται, ακούει, διαβάζει, επαναλαµβάνει, αναθεωρεί, ανασυγκροτεί και, κυρίως παίζει. Η τέχνη του Διαδικτύου είναι µια εφήµερη τέχνη, ίδια όπως συµβαίνει µε το παιχνίδι και περίπου όπως την προσδιόριζε ο Μποντλέρ όταν έκανε λόγο για τη µοντερνικότητα και τον flaneur, τον πλάνητα καλλιτέχνη που λειτουργεί µε την αχόρταγη µατιά του παιδιού, µέσα στον ρευστό, απροσδιόριστο χάρτη της µοντέρνας µητρόπολης 30. Ο κόσµος του Μποντλέρ, όπου ο δανδής flaneur εκινείτο µεν µέσα στο πλήθος αλλά δεν αποτελούσε µέρος του πλήθους, δεν έχει τροποποιηθεί στην ψηφιακή ατοπία που έχει οριστικά καταληφθεί από τη στιγµή, από το εδώ και τώρα, όπου ο χρήστης - παιδί κινείται µεν στο απέραντο, χαώδες πλήθος του κυβερνοχώρου αλλά παραµένει αριστοκρατικά µόνος, και εν πολλοίς αυτάρκης ως ψηφιακός µποέµ, ενώπιον της οθόνης του. 29 Douglas Davis: The work of art in the age of digital reproduction, An Evolving Thesis/ , στο η έµφαση δική µας. 30 Le peintre de la vie modèrne, Charles Baudelaire, Œuvres complètes, Éd. du Seuil, collection l' Intégrale, Paris 1968, σ

19 Ο νέος αυτός κόσµος µιας διαρκώς ογκούµενης digital bohemia 31 αντλεί τη σαγήνη του από µια αταβιστική ανάγκη του ανθρώπου: το εφήµερο παιχνίδι µε το Πραγµατικό. Είναι ένας κόσµος εξ ορισµού ludens, όπως ars ludens 32, παιγνιώσα και ανατρεπτική, υπήρξε ανέκαθεν η τέχνη στις καλύτερες στιγµές της. Το πρώτο βήµα για να καταλάβουµε αυτόν τον θαυµαστό νέο κόσµο είναι να απορήσουµε, να θαυµάσουµε, να σταθούµε µε υποµονή και προσοχή στο πλάι του. Είναι ένας παιγνιώδης, πολύ ζωντανός κόσµος. Εκατοµµύρια πραγµατικοί άνθρωποι και εκατοντάδες αυθεντικοί καλλιτέχνες, εκατοµµύρια wannabe καλλιτέχνες, εκατοµµύρια αναγνώστες / εραστές της τέχνης, τον διαχειρίζονται σε καθηµερινή βάση, κάθε λεπτό, κάθε στιγµή, τώρα, προσθέτοντας, αφαιρώντας, αναδοµώντας, παίζοντας µε µορφές, σχήµατα, λέξεις, εικόνες, ήχους, του παρελθόντος και του παρόντος, σε ψηφιακή, εφήµερη µορφή, συγκροτώντας µια νέα πολιτισµική παρακαταθήκη, µια αφήγηση νέου τύπου. Βρισκόµαστε ακόµα στην αρχή, από πολλές απόψεις. Αυτό που, ως προς την τηλεόραση, αποτελεί πια κοινό τόπο για τους περισσότερους χρήστες της, ότι δηλαδή αυτό το µέσο απλώς «πουλάει στην Κόκα Κόλα διαθέσιµο χρόνο µέσα στο ανθρώπινο µυαλό» 33, δεν είναι αυτονόητο για τους περισσότερους χρήστες του Διαδικτύου. 31 Η ύπαρξη µιας πολυπληθούς ψηφιακής µποεµία (οι αµερικανοί την αποκαλούν creative class ) που ζει παράγοντας, προωθώντας και πουλώντας τη δηµιουργικότητά της στο Διαδίκτυο, ως συνειδητή επιλογή προκειµένου να αποφύγει τις πιεστικές συνθήκες της µόνιµης απασχόλησης, έχει πολλαπλώς διερευνηθεί, τόσο ως προς τις πολιτισµικές όσο και ως προς τις καθαρά οικονοµικές συνέπειές της. Βλ. σχετικά: Richard Florida: The rise of the creative class and how it's transforming work, leisure, community and everyday life (=Η άνοδος της δηµιουργικής τάξης και πώς µεταµορφώνει την εργασία, τη σχόλη, την κοινότητα και την καθηµερινή ζωή), εκδ. Basic books Ακόµα στο βιβλίο των Holm Friebe και Sasha Lobo: Wir nennen es Arbeit. Die digitale Bohème. Intelligentes Leben jenseits der Festanstellung (=Το λέµε εργασία. Ψηφιακή µποεµία. Έξυπνη ζωή πέρα από τη µόνιµη απασχόληση), εκδ. Heyne Βλ. εκτενώς στην op.cit. µελέτη του Johan Huizinga, αλλά και στον θέσει παιγνιώδη Μακ Λιούαν, που διόλου τυχαία διέκρινε στο αυθόρµητο παιχνίδι και στο αστείο που χαρακτηρίζουν τα νέα µέσα την ανατρεπτική δηµιουργικότητά τους εφαρµόζοντας µάλιστα τη θεωρία του στο αναφερθέν βιβλίο του The medium is the massage (sic). 33 Ο Patrick Le Lay, διευθυντής του κρατικού καναλιού TF1 (στον συλλογικό τόµο Les dirigeants Français face au changement, εκδ. du Huitième Jour 2004) υποδεικνύει κυνικά µια επιχειρηµατική λογική στην οποία εξαρχής, αλλά πολύ πιο καλυµµένα, υπακούει το σύστηµα του Διαδικτύου: «Υπάρχουν πολλοί τρόποι να µιλήσει κανείς για την τηλεόραση, αν όµως θέλουµε να τη δούµε µε επιχειρηµατική λογική θα πρέπει να είµαστε ρεαλιστές: κατά βάσιν, η δουλειά του TF1, είναι να βοηθήσει την Κόκα Κόλα, για παράδειγµα, να πουλήσει το προϊόν της. Πουλάµε στην Κόκα Κόλα διαθέσιµο χρόνο µέσα στο ανθρώπινο µυαλό. Δεν υπάρχει τίποτε πιο δύσκολο από την 19

20 Ακριβώς όµως γι αυτόν τον λόγο εδώ κρύβεται κάποια ελπίδα για το µέλλον. Ο κυβερνοχώρος είναι ο κατεξοχήν χώρος διακίνησης ενός κοινωφελούς φυσικού πόρου, της Πληροφορίας που ο καπιταλισµός ως εκ της φύσεώς του ανέκαθεν ενδιαφερόταν να τη µετατρέψει σε εµπόρευµα (κατά τον ίδιο τρόπο που µετατρέπει σε εµπόρευµα το νερό ή (και) τον αέρα) 34, καταπνίγοντας εν τη γενέσει του το όποιο παιχνίδι µε την ψηφιακή της µορφή. Αργά ή γρήγορα, η σύγκρουση ανάµεσα σε όσους ελέγχουν την ψηφιακή πληροφορία και τον υπόλοιπο, παιγνιώδη κόσµο των ψηφιακών µποέµ θα οδηγήσει σε πραγµατική κοινωνική ρήξη µε απρόβλεπτες συνέπειες. «Όµως αυτή η εξέγερση είναι σε νηπιακό στάδιο. Χρειάζεται ακόµα ν' ανακαλύψει τον τρόπο να συνδέει τη δίχως όρια επιθυµία και την ελεύθερη έκφραση, που αποτελούν την κινητήρια δύναµή της, µε την τέχνη να διατυπώνει στρατηγικά αιτήµατα. Χρειάζεται ακόµα ν' ανακαλύψει µε ποιον τρόπο, πότε και προς το συµφέρον τίνος θα επενδύσει τη δίχως συγκεκριµένη µορφή, ελεύθερη έκφρασή της, µε το προσωπείο µιας αναπαράστασης συµφερόντων που θα ανταποκρίνεται στον ευρύτερο δυνατό συνασπισµό ταξικών δυνάµεων για ένα µέλλον ελευθερίας και δικαιοσύνης. Ή, µάλλον, χρειάζεται ν' ανακαλύψει και πάλι, καθώς όλα αυτά είναι ήδη γνωστά στην κρυφή ιστορία της εξέγερσης, εκείνη την άλλη γνώση, και τη γνώση του Άλλου.» 35 Κάποιοι από εµάς, ακριβώς όπως και στον φυσικό κόσµο, θα πολεµήσουµε, θα αντισταθούµε στην επέλαση της Αγοράς, στην επέλαση του εφήµερου και φτηνού, στην επέλαση του fast (food, fuck, read, art), στην επέλαση του Ανιστόρητου, στην επέλαση τελικά της βαρβαρότητας. Η δική µας στιγµή, θέλουµε να ελπίζουµε, θα είναι µια δηµιουργική στιγµή, µια στιγµή ρήξης, µια αναστοχαστική στιγµή, µια κατάκτηση αυτής της διαθεσιµότητας. Σ αυτό το σηµείο χρειάζεται διαρκής αλλαγή. Πρέπει σταθερά να αναζητούµε προγράµµατα που προχωράνε, να παρακολουθούµε τον συρµό, να σερφάρουµε πάνω στις τάσεις, στον βαθµό που η πληροφορία επιταχύνει τον ρυθµό της, πολλαπλασιάζεται και καταντάει κοινοτοπία». 34 Dan Schiller, How to think about information, University of Illinois Press, 2006, σελ. 7: «Όταν αρχίζουµε να εξετάζουµε την παραγωγή και τη χρήση των φυσικών πόρων της πληροφορίας στο µάκρος της Ιστορίας, ανακαλύπτουµε ότι έχουν υποστεί µέσα στην κοινωνική δοµή την ίδια σειρά αλλαγών µε τους άλλους φυσικούς πόρους που ο καπιταλισµός διεκδίκησε και µετέτρεψε σε εµπόρευµα: από ένα σηµείο κι ύστερα όλοι παράγονται διά µιας µισθωτής εργασίας ενταγµένης σε µια αγορά και, για την αγορά.» 35 McKenzie Wark op.cit., A Hacker manifesto, εδάφιο

Διδακτική της Λογοτεχνίας

Διδακτική της Λογοτεχνίας ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΑΝΟΙΚΤΑ ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ Διδακτική της Λογοτεχνίας Ενότητα 1: Σκοποί της διδασκαλίας της λογοτεχνίας l Βενετία Αποστολίδου Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό

Διαβάστε περισσότερα

Εισαγωγή. Ειρήνη Σταματούδη, LL.M., Ph.D. Διευθύντρια Ο.Π.Ι.

Εισαγωγή. Ειρήνη Σταματούδη, LL.M., Ph.D. Διευθύντρια Ο.Π.Ι. Εισαγωγή Ο οδηγός που κρατάς στα χέρια σου είναι μέρος μιας σειράς ενημερωτικών οδηγών του Οργανισμού Πνευματικής Ιδιοκτησίας. Σκοπό έχει να δώσει απαντήσεις σε κάποια βασικά ερωτήματα που μπορεί να έχεις

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΠΡΩΤΟ ΕΙΣΑΓΩΓΗ Η ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΚΑΙ Ο ΠΟΛΕΜΟΣ. Γενικά στοιχεία Περιεχόµενα Οδηγός για µελέτη

ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΠΡΩΤΟ ΕΙΣΑΓΩΓΗ Η ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΚΑΙ Ο ΠΟΛΕΜΟΣ. Γενικά στοιχεία Περιεχόµενα Οδηγός για µελέτη ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΠΡΩΤΟ ΕΙΣΑΓΩΓΗ Η ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΚΑΙ Ο ΠΟΛΕΜΟΣ Γενικά στοιχεία Περιεχόµενα Οδηγός για µελέτη Το παρόν ηλεκτρονικό εγχειρίδιο έχει ως στόχο του να παρακολουθήσει τις πολύπλοκες σχέσεις που συνδέουν τον

Διαβάστε περισσότερα

ΑφήγησηκαιΕκπαίδευση: ιστορίες για όλους, ιστορίες από όλους

ΑφήγησηκαιΕκπαίδευση: ιστορίες για όλους, ιστορίες από όλους Αριστοτέλειο Κολλέγιο Θεσσαλονίκης Ημερίδα«ΤοΣχολείοστηνΨηφιακήΕποχή: Διαδραστικοί Πίνακες και Πλατφόρμες e-learning» Θεσσαλονίκη, 12 Μαρτίου2011 ΑφήγησηκαιΕκπαίδευση: ιστορίες για όλους, ιστορίες από

Διαβάστε περισσότερα

Μεταξία Κράλλη! Ένα όνομα που γνωρίζουν όλοι οι αναγνώστες της ελληνικής λογοτεχνίας, ωστόσο, κανείς δεν ξέρει ποια

Μεταξία Κράλλη! Ένα όνομα που γνωρίζουν όλοι οι αναγνώστες της ελληνικής λογοτεχνίας, ωστόσο, κανείς δεν ξέρει ποια Δευτέρα, Ιουνίου 16, 2014 ΣΥΝΕΝΤΕΥΞΗ ΤΗΣ ΜΕΤΑΞΙΑΣ ΚΡΑΛΛΗ Η Μεταξία Κράλλη είναι ένα από τα δημοφιλέστερα πρόσωπα της σύγχρονης ελληνικής λογοτεχνίας. Μετά την κυκλοφορία του πρώτου της βιβλίου, "Μια φορά

Διαβάστε περισσότερα

ΥΠΑΡΞΗ ΚΑΙ ΑΝΥΠΑΡΞΙΑ

ΥΠΑΡΞΗ ΚΑΙ ΑΝΥΠΑΡΞΙΑ ΥΠΑΡΞΗ ΚΑΙ ΑΝΥΠΑΡΞΙΑ Την έρευνα για τη φύση του την αρχίζει ο άνθρωπος θέτοντας στον εαυτό του την ερώτηση: «Ποιός είμαι; Τι είμαι;» Στην πορεία της αναζήτησης για την απάντηση, η ερώτηση διαφοροποιείται

Διαβάστε περισσότερα

Γραφή και Ανάγνωση ΣΕΜΙΝΑΡΙΟ ΓΙΑ ΤΗΝ ΤΕΧΝΗ ΤΗΣ ΓΡΑΦΗΣ

Γραφή και Ανάγνωση ΣΕΜΙΝΑΡΙΟ ΓΙΑ ΤΗΝ ΤΕΧΝΗ ΤΗΣ ΓΡΑΦΗΣ Γραφή και Ανάγνωση ΣΕΜΙΝΑΡΙΟ ΓΙΑ ΤΗΝ ΤΕΧΝΗ ΤΗΣ ΓΡΑΦΗΣ 2 Γραφή και Ανάγνωση ΣΕΜΙΝΑΡΙΟ ΓΙΑ ΤΗΝ ΤΕΧΝΗ ΤΗΣ ΓΡΑΦΗΣ 20 διδακτικές ώρες - 10 συναντήσεις Διευθύνει-Διδάσκει ο Άρης Μαραγκόπουλος Α. Γενική κατεύθυνση

Διαβάστε περισσότερα

Social Media. Chapter 2 Social Media Marketing

Social Media. Chapter 2 Social Media Marketing Social Media W Chapter 2 Social Media Marketing p.1 Τι είναι το Social Media Marketing Πρόκειται για ένα νέο marketing, που απευθύνεται σε ένα νέο καταναλωτή. Ζούμε σε μια εποχή που η τεχνολογία αλλάζει

Διαβάστε περισσότερα

Κοινωνικά δίκτυα (Web 2.0) και εκπαίδευση

Κοινωνικά δίκτυα (Web 2.0) και εκπαίδευση Κοινωνικά δίκτυα (Web 2.0) και εκπαίδευση Ο εικοστός πρώτος αιώνας θα µπορούσε εύκολα να χαρακτηριστεί ως τεχνολογικός αιώνας µιας και τα νέα δεδοµένα µαρτυρούν αύξηση της χρήσης του ηλεκτρονικού υπολογιστή,

Διαβάστε περισσότερα

Η ΣΥΝΕΡΓΑΣΙΑ ΤΟΥ ΕΘΝΙΚΟΥ ΘΕΑΤΡΟΥ ΜΕ ΤΟ ΚΕΘΕΑ-ΑΛΦΑ: ΜΙΑ ΠΟΛΙΤΙΣΤΙΚΗ ΔΡΑΣΗ ΜΕ ΚΟΙΝΩΝΙΚΕΣ ΔΙΑΣΤΑΣΕΙΣ. Ο κοινωνικός ρόλος της τέχνης

Η ΣΥΝΕΡΓΑΣΙΑ ΤΟΥ ΕΘΝΙΚΟΥ ΘΕΑΤΡΟΥ ΜΕ ΤΟ ΚΕΘΕΑ-ΑΛΦΑ: ΜΙΑ ΠΟΛΙΤΙΣΤΙΚΗ ΔΡΑΣΗ ΜΕ ΚΟΙΝΩΝΙΚΕΣ ΔΙΑΣΤΑΣΕΙΣ. Ο κοινωνικός ρόλος της τέχνης Η ΣΥΝΕΡΓΑΣΙΑ ΤΟΥ ΕΘΝΙΚΟΥ ΘΕΑΤΡΟΥ ΜΕ ΤΟ ΚΕΘΕΑ-ΑΛΦΑ: ΜΙΑ ΠΟΛΙΤΙΣΤΙΚΗ ΔΡΑΣΗ ΜΕ ΚΟΙΝΩΝΙΚΕΣ ΔΙΑΣΤΑΣΕΙΣ. Ο κοινωνικός ρόλος της τέχνης ΒΑΣΙΚΟΙ ΑΞΟΝΕΣ τέχνη επικοινωνία προσωπική ανάπτυξη κοινωνική συνοχή Ο πολιτισμός

Διαβάστε περισσότερα

4. Η τέχνη στο πλαίσιο της φιλοσοφίας του Χέγκελ για την ιστορία

4. Η τέχνη στο πλαίσιο της φιλοσοφίας του Χέγκελ για την ιστορία 4. Η τέχνη στο πλαίσιο της φιλοσοφίας του Χέγκελ για την ιστορία Α1. Ερωτήσεις γνώσης - κατανόησης 1. Πώς συλλαµβάνει ο Χέγκελ τη σχέση ιστορίας και πνεύµατος και ποιο ρόλο επιφυλάσσει στο πνεύµα; 2. Τι

Διαβάστε περισσότερα

6. '' Καταλαβαίνεις οτι κάτι έχει αξία, όταν το έχεις στερηθεί και το αναζητάς. ''

6. '' Καταλαβαίνεις οτι κάτι έχει αξία, όταν το έχεις στερηθεί και το αναζητάς. '' 1. '' Τίποτα δεν είναι δεδομένο. '' 2. '' Η μουσική είναι η τροφή της ψυχής. '' 3. '' Να κάνεις οτι έχει νόημα για σένα, χωρίς όμως να παραβιάζεις την ελευθερία του άλλου. '' 4. '' Την πραγματική μόρφωση

Διαβάστε περισσότερα

Ομιλία Δημάρχου Αμαρουσίου Γιώργου Πατούλη Έναρξη λειτουργίας Γραφείου Ενημέρωσης ΑΜΕΑ

Ομιλία Δημάρχου Αμαρουσίου Γιώργου Πατούλη Έναρξη λειτουργίας Γραφείου Ενημέρωσης ΑΜΕΑ Ομιλία Δημάρχου Αμαρουσίου Γιώργου Πατούλη Έναρξη λειτουργίας Γραφείου Ενημέρωσης ΑΜΕΑ Κυρίες και κύριοι Αγαπητοί εργαζόμενοι Φίλες και φίλοι Θέλω να σας ευχαριστήσω για την παρουσία σας σήμερα εδώ, στο

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΣΤΟ ΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ Α ΛΥΚΕΙΟΥ

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΣΤΟ ΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ Α ΛΥΚΕΙΟΥ Περίληψη ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΣΤΟ ΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ Α ΛΥΚΕΙΟΥ Α. Να αποδώσετε περιληπτικά το περιεχόµενο του κειµένου σε 100-120 λέξεις χωρίς δικά σας σχόλια. Το κείµενο αναφέρεται στις επιπτώσεις της

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ (Οι απαντήσεις θεωρούνται ενδεικτικές) A1.

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ (Οι απαντήσεις θεωρούνται ενδεικτικές) A1. ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ HMEΡΗΣΙΩΝ ΚΑΙ ΕΣΠΕΡΙΝΩΝ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΩΝ ΛΥΚΕΙΩΝ (ΟΜΑΔΑ A ) ΚΑΙ ΜΑΘΗΜΑΤΩΝ ΕΙΔΙΚΟΤΗΤΑΣ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΩΝ ΛΥΚΕΙΩΝ (ΟΜΑΔΑ Β ) ΤΡΙΤΗ 21 ΜΑΪΟΥ 2013 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ ΗΜΕΡΗΣΙΑ

Διαβάστε περισσότερα

Η ΝΟΗΤΙΚΗ ΔΙΕΡΓΑΣΙΑ: Η Σχετικότητα και ο Χρονισμός της Πληροφορίας Σελ. 1

Η ΝΟΗΤΙΚΗ ΔΙΕΡΓΑΣΙΑ: Η Σχετικότητα και ο Χρονισμός της Πληροφορίας Σελ. 1 Η ΝΟΗΤΙΚΗ ΔΙΕΡΓΑΣΙΑ: Η Σχετικότητα και ο Χρονισμός της Πληροφορίας Σελ. 1 Μια σύνοψη του Βιβλίου (ΟΠΙΣΘΟΦΥΛΛΟ): Η πλειοψηφία θεωρεί ότι η Νόηση είναι μια διεργασία που συμβαίνει στο ανθρώπινο εγκέφαλο.

Διαβάστε περισσότερα

ΜΑΘΗΜΑ ΘΕΑΤΡΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ ΔΗΜΟΤΙΚΟΥ Ι. ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΟ ΚΑΙ ΔΟΜΗ ΤΟΥ ΒΙΒΛΙΟΥ

ΜΑΘΗΜΑ ΘΕΑΤΡΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ ΔΗΜΟΤΙΚΟΥ Ι. ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΟ ΚΑΙ ΔΟΜΗ ΤΟΥ ΒΙΒΛΙΟΥ ΜΑΘΗΜΑ ΘΕΑΤΡΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ ΔΗΜΟΤΙΚΟΥ Ι. ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΟ ΚΑΙ ΔΟΜΗ ΤΟΥ ΒΙΒΛΙΟΥ Το μάθημα της Θεατρικής Αγωγής θα διδάσκεται από φέτος στην Ε και Στ Δημοτικού. Πρόκειται για μάθημα βιωματικού χαρακτήρα, με κύριο

Διαβάστε περισσότερα

Παιδεία στα νέα μέσα: ευκαιρίες και προκλήσεις

Παιδεία στα νέα μέσα: ευκαιρίες και προκλήσεις 1 Παιδεία στα νέα μέσα: ευκαιρίες και προκλήσεις Βάια Δουδάκη Εχουν διατυπωθεί πολλοί ορισμοί οι οποίοι επιχειρούν να περιγράψουν ή να προσδιορίσουν τι συνιστά την παιδεία στα μέσα. Ενας γενικός ορισμός

Διαβάστε περισσότερα

Το μουσείο τέχνης στη μετανεωτερικότητα

Το μουσείο τέχνης στη μετανεωτερικότητα Το μουσείο τέχνης στη μετανεωτερικότητα Νέοι τρόποι έκθεσης και ανάλυσης των εκθέσεων Μετανεωτερικό μουσείο Το τέλος της καθολικότητας και της παγκοσμιότητας του μουσείου Το τέλος της κυρίαρχης, κεντρικής

Διαβάστε περισσότερα

Νοητική Διεργασία και Απεριόριστη Νοημοσύνη

Νοητική Διεργασία και Απεριόριστη Νοημοσύνη (Επιφυλλίδα - Οπισθόφυλλο). ΜΙΑ ΣΥΝΟΨΗ Η κατανόηση της νοητικής διεργασίας και της νοητικής εξέλιξης στην πράξη απαιτεί τη συνεχή και σε βάθος αντίληψη τριών σημείων, τα οποία είναι και τα βασικά σημεία

Διαβάστε περισσότερα

Το Αληθινό, το Όμορφο και η απόλυτη σχέση τους με την Νοημοσύνη και τη Δημιουργία Σελ.1

Το Αληθινό, το Όμορφο και η απόλυτη σχέση τους με την Νοημοσύνη και τη Δημιουργία Σελ.1 Το Αληθινό, το Όμορφο και η απόλυτη σχέση τους με την Νοημοσύνη και τη Δημιουργία Σελ.1 (ΕΠΙΦΥΛΛΙΔΑ - ΟΠΙΣΘΟΦΥΛΛΟ) Μια σύνοψη: Κατανοώντας ορισμένες λέξεις και έννοιες προκύπτει μια ανυπολόγιστη αξία διαμορφώνεται

Διαβάστε περισσότερα

Ηγεσία και Διοικηση. Αποτελεσματική Ηγεσία στο Χώρο της Εργασίας

Ηγεσία και Διοικηση. Αποτελεσματική Ηγεσία στο Χώρο της Εργασίας Ηγεσία και Διοικηση Αποτελεσματική Ηγεσία στο Χώρο της Εργασίας 1. Η έννοια της αποτελεσματικής ηγεσίας Είναι σημαντικό να ξεκαθαρίσουμε πως η έννοια της ηγεσίας δεν είναι ταυτόσημη με τις έννοιες της

Διαβάστε περισσότερα

Βασικοί κανόνες σύνθεσης στη φωτογραφία

Βασικοί κανόνες σύνθεσης στη φωτογραφία Βασικοί κανόνες σύνθεσης στη φωτογραφία Πάτρα, Δεκέμβρης 2012 Ποια είναι η σχέση ανάμεσα στην τέχνη και την πληροφόρηση; Πώς μπορεί η φωτογραφία να είναι τέχνη, εάν είναι στενά συνδεδεμένη με την αυτόματη

Διαβάστε περισσότερα

Δημιουργία ανοικτών μαθημάτων- ΤΕΙ ΔΥΤΙΚΗΣ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ- ΕΚΚΛΗΣΙΑΣΤΙΚΗ ΑΚΑΔΗΜΙΑ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΕΝΗΜΕΡΩΣΗ ΕΞΩΤΕΡΙΚΩΝ ΣΥΝΕΡΓΑΤΩΝ- ΠΝΕΥΜΑΤΙΚΑ ΔΙΚΑΙΩΜΑΤΑ

Δημιουργία ανοικτών μαθημάτων- ΤΕΙ ΔΥΤΙΚΗΣ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ- ΕΚΚΛΗΣΙΑΣΤΙΚΗ ΑΚΑΔΗΜΙΑ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΕΝΗΜΕΡΩΣΗ ΕΞΩΤΕΡΙΚΩΝ ΣΥΝΕΡΓΑΤΩΝ- ΠΝΕΥΜΑΤΙΚΑ ΔΙΚΑΙΩΜΑΤΑ Δημιουργία ανοικτών μαθημάτων- ΤΕΙ ΔΥΤΙΚΗΣ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ- ΕΚΚΛΗΣΙΑΣΤΙΚΗ ΑΚΑΔΗΜΙΑ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΕΝΗΜΕΡΩΣΗ ΕΞΩΤΕΡΙΚΩΝ ΣΥΝΕΡΓΑΤΩΝ- ΠΝΕΥΜΑΤΙΚΑ ΔΙΚΑΙΩΜΑΤΑ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ 1. ΠΝΕΥΜΑΤΙΚΑ ΔΙΚΑΙΩΜΑΤΑ 2. ΑΔΕΙΕΣ Creative

Διαβάστε περισσότερα

1. Εισαγωγή Οι άδειες χρήσης Δικαιώματα Κύριες άδειες χρήσης Δευτερεύουσες άδειες Η διαδικασία

1. Εισαγωγή Οι άδειες χρήσης Δικαιώματα Κύριες άδειες χρήσης Δευτερεύουσες άδειες Η διαδικασία 1. Εισαγωγή...4 2. Οι άδειες χρήσης....5 2.1. Δικαιώματα...5 2.2. Κύριες άδειες χρήσης...6 2.3. Δευτερεύουσες άδειες...7 3. Η διαδικασία...8 4. Συνοψίζοντας...9 5. Αναφορές, σχετικοί συνδέσμοι....10 1.

Διαβάστε περισσότερα

ΗΛΕΚΤΡΟΝΙΚΗ ΑΠΟΔΕΛΤΙΩΣΗ

ΗΛΕΚΤΡΟΝΙΚΗ ΑΠΟΔΕΛΤΙΩΣΗ Ημερομηνία 10/3/2016 Μέσο Συντάκτης Link http://www.in.gr Τζωρτζίνα Ντούτση http://www.in.gr/entertainment/book/interviews/article/?aid=1500064083 Νικόλ Μαντζικοπούλου: Το μυστικό για την επιτυχία είναι

Διαβάστε περισσότερα

Πολιτιστική και Δημιουργική Βιομηχανία

Πολιτιστική και Δημιουργική Βιομηχανία Πολιτιστική και Δημιουργική Βιομηχανία Πολιτιστικές βιομηχανίες, ως όρος εισάγεται στις αρχές του εικοστού αιώνα, Αρχικά εμφανίστηκε από τους Μαξ Χορκ-χάιμερ και Τίοντορ Αντόρνο (Μax Horkheimer, Theodor

Διαβάστε περισσότερα

Τηλ./Fax: 210.62.19.712, Τηλ: 210.6218.894 www.apolito.gr e-mail:info@apolito.gr Λεωφόρος Μαραθώνος &Χρυσοστόµου Σµύρνης 3,

Τηλ./Fax: 210.62.19.712, Τηλ: 210.6218.894 www.apolito.gr e-mail:info@apolito.gr Λεωφόρος Μαραθώνος &Χρυσοστόµου Σµύρνης 3, «...Πλαστήκαµε για να µην είµαστε µονάχοι. Για τούτο η καρδιά µας ασταµάτητα διψά για τους άλλους. Χωρίς το διάλογο των υπάρξεων µας η ζωή φαίνεται αδειανή, ερηµωµένη, αδικαιολόγητη. Ζούµε και πλησιάζουµε

Διαβάστε περισσότερα

Σ Υ Ν Ε Σ Μ Ο Σ Ε Λ Λ Η Ν Ι Κ Ω Ν Β Ι Ο Μ Η Χ Α Ν Ι Ω Ν. Χαιρετισµός. κ. Οδυσσέα Κυριακόπουλου. Προέδρου του ΣΕΒ. στην Ηµερίδα που διοργανώνει

Σ Υ Ν Ε Σ Μ Ο Σ Ε Λ Λ Η Ν Ι Κ Ω Ν Β Ι Ο Μ Η Χ Α Ν Ι Ω Ν. Χαιρετισµός. κ. Οδυσσέα Κυριακόπουλου. Προέδρου του ΣΕΒ. στην Ηµερίδα που διοργανώνει Σ Υ Ν Ε Σ Μ Ο Σ Ε Λ Λ Η Ν Ι Κ Ω Ν Β Ι Ο Μ Η Χ Α Ν Ι Ω Ν Χαιρετισµός κ. Οδυσσέα Κυριακόπουλου Προέδρου του ΣΕΒ στην Ηµερίδα που διοργανώνει το Παιδαγωγικό Ινστιτούτο µε θέµα: «Οικονοµία Επιχειρηµατικότητα

Διαβάστε περισσότερα

Άλλο ένα κόμμα ή ένα άλλο κόμμα;

Άλλο ένα κόμμα ή ένα άλλο κόμμα; Άλλο ένα κόμμα ή ένα άλλο κόμμα; του Χρήστου 'ChIossif' Ιωσηφίδη Ο Θανάσης και ο Χρήστος πίνουν χαλαρά τον απογευματινό τους καφέ και κουβεντιάζουν για άλλο ένα πολιτικό κόμμα που μπήκε πρόσφατα στην ζωή

Διαβάστε περισσότερα

Ο ΚΥΒΕΡΝΟΧΩΡΟΣ ΚΑΙ Η ΤΕΧΝΗ. Η ΤΕΧΝΗ ΤΟΥ ΚΥΒΕΡΝΟΧΩΡΟΥ: ΑΠΟ ΤΗ ΦΩΤΟΓΡΑΦΙΑ ΚΑΙ ΤΟ ΣΙΝΕΜΑ ΣΤΗ «ΜΕΤΑΦΩΤΟΓΡΑΦΙΚΗ» ΠΡΑΚΤΙΚΗ

Ο ΚΥΒΕΡΝΟΧΩΡΟΣ ΚΑΙ Η ΤΕΧΝΗ. Η ΤΕΧΝΗ ΤΟΥ ΚΥΒΕΡΝΟΧΩΡΟΥ: ΑΠΟ ΤΗ ΦΩΤΟΓΡΑΦΙΑ ΚΑΙ ΤΟ ΣΙΝΕΜΑ ΣΤΗ «ΜΕΤΑΦΩΤΟΓΡΑΦΙΚΗ» ΠΡΑΚΤΙΚΗ Ο ΚΥΒΕΡΝΟΧΩΡΟΣ ΚΑΙ Η ΤΕΧΝΗ. Η ΤΕΧΝΗ ΤΟΥ ΚΥΒΕΡΝΟΧΩΡΟΥ: ΑΠΟ ΤΗ ΦΩΤΟΓΡΑΦΙΑ ΚΑΙ ΤΟ ΣΙΝΕΜΑ ΣΤΗ «ΜΕΤΑΦΩΤΟΓΡΑΦΙΚΗ» ΠΡΑΚΤΙΚΗ Η ψηφιακή τέχνη έλκει την καταγωγή της όχι από τις σχολές Καλών Τεχνών αλλά από τα στρατιωτικά

Διαβάστε περισσότερα

2 ο Σεμινάριο ΕΓΚΥΡΗ ΠΡΑΞΗ & ΣΥΝΟΧΗ ΤΟ ΝΟΗΜΑ ΤΗΣ ΖΩΗΣ. Δίκτυο σχολείων για τη μη-βία

2 ο Σεμινάριο ΕΓΚΥΡΗ ΠΡΑΞΗ & ΣΥΝΟΧΗ ΤΟ ΝΟΗΜΑ ΤΗΣ ΖΩΗΣ. Δίκτυο σχολείων για τη μη-βία 2 ο Σεμινάριο ΕΓΚΥΡΗ ΠΡΑΞΗ & ΣΥΝΟΧΗ ΤΟ ΝΟΗΜΑ ΤΗΣ ΖΩΗΣ Δίκτυο σχολείων για τη μη-βία Α Μέρος: ΘΕΩΡΗΤΙΚΟ Τα επίπεδα συνείδησης Ύπνος Μισοξύπνιο Αφύπνιση Ελάχιστη εργασία των εξωτερικών αισθήσεων Με εικόνες

Διαβάστε περισσότερα

Η ΠΝΕΥΜΑΤΙΚΗ ΙΔΙΟΚΤΗΣΙΑ ΚΑΙ ΤΑ Μ.Μ.Ε.

Η ΠΝΕΥΜΑΤΙΚΗ ΙΔΙΟΚΤΗΣΙΑ ΚΑΙ ΤΑ Μ.Μ.Ε. Ημερομηνία Ανάρτησης: 12/11/1998 Η ΠΝΕΥΜΑΤΙΚΗ ΙΔΙΟΚΤΗΣΙΑ ΚΑΙ ΤΑ Μ.Μ.Ε. Ομιλία του Προέδρου της ΕΣΗΕΑ Αριστείδη Μανωλάκου, στην εκδήλωση που οργάνωσε το Υπουργείο Εξωτερικών, για τα 50 χρόνια από την Οικουμενική

Διαβάστε περισσότερα

Η Έκπτωτη και η Άλλη Τόποι θηλυκότητας και σύγχρονη φωτογραφία

Η Έκπτωτη και η Άλλη Τόποι θηλυκότητας και σύγχρονη φωτογραφία Η Έκπτωτη και η Άλλη Τόποι θηλυκότητας και σύγχρονη φωτογραφία Της Χρυσής Τσιώτα Θα ξεκινήσω κάνοντας μια προσπάθεια να απαντήσω σε μερικά από τα ερωτήματα που θέτει η Συραγώ Τσιάρα στο κείμενό - αφορμή

Διαβάστε περισσότερα

ISBN: Copyright: Δημήτρης Τζιώτης, Εκδόσεις ΚΕΡΚΥΡΑ ΕΠΕ - economia BUSINESS TANK

ISBN: Copyright: Δημήτρης Τζιώτης, Εκδόσεις ΚΕΡΚΥΡΑ ΕΠΕ - economia BUSINESS TANK ISBN: 978-960-8386-63-1 Copyright: Δημήτρης Τζιώτης, Εκδόσεις ΚΕΡΚΥΡΑ ΕΠΕ - economia BUSINESS TANK Σχεδιασμός: Σοφία Κανελλοπούλου Διόρθωση: Κατερίνα Μοσχανδρέου Παραγωγή - κεντρική διάθεση: Βλαχάβα 6-8,

Διαβάστε περισσότερα

< > Ο ΚΕΝΟΣ ΧΩΡΟΣ ΕΙΝΑΙ ΤΟ ΦΥΣΙΚΟ ΦΑΙΝΟΜΕΝΟ, ΤΟΥ ΟΠΟΙΟΥ Η ΕΞΗΓΗΣΗ ΑΠΟΔΕΙΚΝΥΕΙ ΕΝΑ ΠΑΓΚΟΣΜΙΟ ΠΝΕΥΜΑ

< > Ο ΚΕΝΟΣ ΧΩΡΟΣ ΕΙΝΑΙ ΤΟ ΦΥΣΙΚΟ ΦΑΙΝΟΜΕΝΟ, ΤΟΥ ΟΠΟΙΟΥ Η ΕΞΗΓΗΣΗ ΑΠΟΔΕΙΚΝΥΕΙ ΕΝΑ ΠΑΓΚΟΣΜΙΟ ΠΝΕΥΜΑ Κ. Γ. ΝΙΚΟΛΟΥΔΑΚΗΣ 1 < > Ο ΚΕΝΟΣ ΧΩΡΟΣ ΕΙΝΑΙ ΤΟ ΦΥΣΙΚΟ ΦΑΙΝΟΜΕΝΟ, ΤΟΥ ΟΠΟΙΟΥ Η ΕΞΗΓΗΣΗ ΑΠΟΔΕΙΚΝΥΕΙ ΕΝΑ ΠΑΓΚΟΣΜΙΟ ΠΝΕΥΜΑ Επαναλαμβάνουμε την έκπληξή μας για τα τεράστια συμπλέγματα γαλαξιών, τις πιο μακρινές

Διαβάστε περισσότερα

www.synodoiporos,weebly.com Page 1

www.synodoiporos,weebly.com Page 1 ΓΡΑΦΟΝΤΑΣ ΠΕΡΙΛΗΨΗ ΚΕΙΜΕΝΟΥ Σε πρώτη φάση διαβάζουμε τουλάχιστον 2 φορές ολόκληρο το κείμενο και φροντίζουμε να το κατανοήσουμε πλήρως. Προσέχουμε ιδιαίτερα τη στάση - άποψη του συγγραφέα και το σκοπό

Διαβάστε περισσότερα

Προσωπικά δεδομένα στο Διαδίκτυο: Τα δικαιώματα & οι υποχρεώσεις μας

Προσωπικά δεδομένα στο Διαδίκτυο: Τα δικαιώματα & οι υποχρεώσεις μας Προσωπικά δεδομένα στο Διαδίκτυο: Τα δικαιώματα & οι υποχρεώσεις μας Δρ. Κωνσταντίνος Λιμνιώτης Πληροφορικός Ελεγκτής klimniotis at dpa.gr Τι είναι προσωπικά δεδομένα; Προσωπικά δεδομένα είναι κάθε πληροφορία

Διαβάστε περισσότερα

II29 Θεωρία της Ιστορίας

II29 Θεωρία της Ιστορίας II29 Θεωρία της Ιστορίας Ενότητα 15: Αντώνης Λιάκος Φιλοσοφική Σχολή Τμήμα Ιστορίας - Αρχαιολογίας Τί κοινό έχουν; 2 Το παρόν στο παρελθόν 1 Raphael Samuel, Theatres of memory. Past and Present in contemporary

Διαβάστε περισσότερα

Επίπεδο Γ1 Χρήση γλώσσας Γ1 Χρήση γλώσσας 1

Επίπεδο Γ1 Χρήση γλώσσας Γ1 Χρήση γλώσσας 1 Γ1 1 Επίπεδο Γ1 (20 μονάδες) Διάρκεια: 30 λεπτά Ερώτημα 1 (5 μονάδες) Ο φίλος σας έγραψε μία μελέτη για τη σημασία της τέχνης στη ζωή μας. Επειδή, όμως, είναι ξένος, κάνει ακόμη λάθη, όταν γράφει, και

Διαβάστε περισσότερα

Πρόταση Διδασκαλίας. Ενότητα: Γ Γυμνασίου. Θέμα: Δραστηριότητες Παραγωγής Λόγου Διάρκεια: Μία διδακτική περίοδος. Α: Στόχοι. Οι μαθητές/ τριες:

Πρόταση Διδασκαλίας. Ενότητα: Γ Γυμνασίου. Θέμα: Δραστηριότητες Παραγωγής Λόγου Διάρκεια: Μία διδακτική περίοδος. Α: Στόχοι. Οι μαθητές/ τριες: Πρόταση Διδασκαλίας Ενότητα: Τάξη: 7 η - Τέχνη: Μια γλώσσα για όλους, σε όλες τις εποχές Γ Γυμνασίου Θέμα: Δραστηριότητες Παραγωγής Λόγου Διάρκεια: Μία διδακτική περίοδος Α: Στόχοι Οι μαθητές/ τριες: Να

Διαβάστε περισσότερα

Τελικός τίτλος σπουδών:

Τελικός τίτλος σπουδών: Επωνυμία προγράμματος: Τελικός τίτλος σπουδών: ΓΡΑΦΙΚΕΣ ΤΕΧΝΕΣ (ΠΤΥΧΙΟ) Πτυχίο Ο γραφίστας ασχολείται με τη μελέτη, τη διαμόρφωση και γενικότερα την αισθητική επιμέλεια κάθε είδους εκτυπωτικής εργασίας.

Διαβάστε περισσότερα

ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ HMEΡΗΣΙΩΝ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΩΝ ΛΥΚΕΙΩΝ (ΟΜΑ Α A ) 2012

ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ HMEΡΗΣΙΩΝ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΩΝ ΛΥΚΕΙΩΝ (ΟΜΑ Α A ) 2012 ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ HMEΡΗΣΙΩΝ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΩΝ ΛΥΚΕΙΩΝ (ΟΜΑ Α A ) 2012 ΚΕΙΜΕΝΟ ΟΙ ΑΡΕΤΕΣ ΤΟΥ ΛΟΓΟΥ εν είναι καθόλου τυχαίο το γεγονός ότι οι αρχαίοι Έλληνες με την ίδια λέξη, τη διεθνή σήμερα λέξη «λόγος»,

Διαβάστε περισσότερα

μαθημα δεύτερο: Βασικοί ορισμοί και κανόνεσ 9 MAΘΗΜΑ ΤΡΙΤΟ: Το συναισθηματικό μας υπόβαθρο 16

μαθημα δεύτερο: Βασικοί ορισμοί και κανόνεσ 9 MAΘΗΜΑ ΤΡΙΤΟ: Το συναισθηματικό μας υπόβαθρο 16 περιεχόμενα μάθημα πρώτο: αστρολογία & σχέσεις 6 μαθημα δεύτερο: Βασικοί ορισμοί και κανόνεσ 9 MAΘΗΜΑ ΤΡΙΤΟ: Το συναισθηματικό μας υπόβαθρο 16 ΜΑΘΗΜΑ ΤΕΤΑΡΤΟ: με ποιον τρόπο αγαπάμε 42 ΜΑΘΗΜΑ ΠΕΜΠΤΟ: με

Διαβάστε περισσότερα

Πνευµατική ιδιοκτησία ή πνευµατικά δικαιώµατα ονοµάζονται τα αποκλειστικά δικαιώµατα των πνευµατικών δηµιουργών στο έργο τους. Παραχωρούνται από τον ν

Πνευµατική ιδιοκτησία ή πνευµατικά δικαιώµατα ονοµάζονται τα αποκλειστικά δικαιώµατα των πνευµατικών δηµιουργών στο έργο τους. Παραχωρούνται από τον ν ΤΕΙ Ιονίων Νήσων Ιστοσελίδα: http://www.creativecommons.gr/ 2 1 Πνευµατική ιδιοκτησία ή πνευµατικά δικαιώµατα ονοµάζονται τα αποκλειστικά δικαιώµατα των πνευµατικών δηµιουργών στο έργο τους. Παραχωρούνται

Διαβάστε περισσότερα

Μακρυγιάννης: Αποµνηµονεύµατα (Κ.Ν.Λ. Α Λυκείου σσ. 185-188)

Μακρυγιάννης: Αποµνηµονεύµατα (Κ.Ν.Λ. Α Λυκείου σσ. 185-188) 1. ΚΕΙΜΕΝΟ Μακρυγιάννης: Αποµνηµονεύµατα (Κ.Ν.Λ. Α Λυκείου σσ. 185-188) 2. ΠΑΡΑ ΕΙΓΜΑΤΑ ΕΡΩΤΗΣΕΩΝ 2.1. Παραδείγµατα ερωτήσεων ελεύθερης ανάπτυξης 1. α) Ποιες σκέψεις διατυπώνει ο Μακρυγιάννης στο εξεταζόµενο

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΓΑΣΙΕΣ. Α ομάδα. Αφού επιλέξεις τρία από τα παραπάνω αποσπάσματα που σε άγγιξαν περισσότερο, να καταγράψεις τις δικές σου σκέψεις.

ΕΡΓΑΣΙΕΣ. Α ομάδα. Αφού επιλέξεις τρία από τα παραπάνω αποσπάσματα που σε άγγιξαν περισσότερο, να καταγράψεις τις δικές σου σκέψεις. Α ομάδα ΕΡΓΑΣΙΕΣ 1. Η συγγραφέας του βιβλίου μοιράζεται μαζί μας πτυχές της ζωής κάποιων παιδιών, άλλοτε ευχάριστες και άλλοτε δυσάρεστες. α) Ποια πιστεύεις ότι είναι τα μηνύματα που θέλει να περάσει μέσα

Διαβάστε περισσότερα

Π Ι Σ Τ Ο Π Ο Ι Η Σ Η Ε Π Α Ρ Κ Ε Ι Α Σ Τ Η Σ ΕΛΛΗΝΟΜΑΘΕΙΑΣ Χ Ρ Η Σ Η Γ Λ Ω Σ Σ Α Σ Π Ρ Ω Τ Η Σ Ε Ι Ρ Α Δ Ε Ι Γ Μ Α Τ Ω Ν 2 0 Μ 0 Ν Α Δ Ε Σ

Π Ι Σ Τ Ο Π Ο Ι Η Σ Η Ε Π Α Ρ Κ Ε Ι Α Σ Τ Η Σ ΕΛΛΗΝΟΜΑΘΕΙΑΣ Χ Ρ Η Σ Η Γ Λ Ω Σ Σ Α Σ Π Ρ Ω Τ Η Σ Ε Ι Ρ Α Δ Ε Ι Γ Μ Α Τ Ω Ν 2 0 Μ 0 Ν Α Δ Ε Σ Ε Π Α Ρ Κ Ε Ι Α Σ Τ Η Σ ΕΛΛΗΝΟΜΑΘΕΙΑΣ Χ Ρ Η Σ Η Γ Λ Ω Σ Σ Α Σ Π Ρ Ω Τ Η Σ Ε Ι Ρ Α Δ Ε Ι Γ Μ Α Τ Ω Ν 2 0 Μ 0 Ν Α Δ Ε Σ 1 Y Π Ο Υ Ρ Γ Ε Ι Ο Π Α Ι Δ Ε Ι Α Σ Κ Α Ι Θ Ρ Η Σ Κ Ε Υ Μ Α Τ Ω Ν Κ Ε Ν Τ Ρ Ο Ε Λ Λ

Διαβάστε περισσότερα

Πνευματικά Δικαιώματα και Ψηφιακή Πραγματικότητα

Πνευματικά Δικαιώματα και Ψηφιακή Πραγματικότητα Πνευματικά Δικαιώματα και Ψηφιακή Πραγματικότητα Τα πνευματικά δικαιώματα αποτελούν ένα πολύ σημαντικό θέμα που θα πρέπει να απασχολήσει σοβαρά έναν πολιτιστικό οργανισμό πριν αποφασίσει να εμπλακεί σε

Διαβάστε περισσότερα

Από το 0 μέχρι τη συγγραφή ενός σεναρίου μυθοπλασίας. (βιωματικό εργαστήρι) Βασισμένο σε μια ιδέα του Γιώργου Αποστολίδη

Από το 0 μέχρι τη συγγραφή ενός σεναρίου μυθοπλασίας. (βιωματικό εργαστήρι) Βασισμένο σε μια ιδέα του Γιώργου Αποστολίδη Από το 0 μέχρι τη συγγραφή ενός σεναρίου μυθοπλασίας (βιωματικό εργαστήρι) Βασισμένο σε μια ιδέα του Γιώργου Αποστολίδη Περιγραφή εργαστηρίου Οι ιστορίες είναι γεγονότα ζωής ή του μυαλού ή μήπως απλώς

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΩΡΗΤΙΚΟΙ ΚΑΙ ΘΕΩΡΙΕΣ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΚΗΣ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ Χ. ΑΠ. ΛΑΔΙΑΣ

ΘΕΩΡΗΤΙΚΟΙ ΚΑΙ ΘΕΩΡΙΕΣ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΚΗΣ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ Χ. ΑΠ. ΛΑΔΙΑΣ ΘΕΩΡΗΤΙΚΟΙ ΚΑΙ ΘΕΩΡΙΕΣ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΚΗΣ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ Χ. ΑΠ. ΛΑΔΙΑΣ Η ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΤΗΣ ΥΠΑΝΑΠΤΥΞΗΣ : ανέπτυξε τη θεωρία περί «άνισης ανταλλαγής». Η θεωρία του αποτελεί μέρος μιας πιο λεπτομερούς ερμηνείας της μεταπολεμικής

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΙΑΓΩΝΙΣΜΑΤΟΣ ΕΚΘΕΣΗΣ Β' ΛΥΚΕΙΟΥ

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΙΑΓΩΝΙΣΜΑΤΟΣ ΕΚΘΕΣΗΣ Β' ΛΥΚΕΙΟΥ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΙΑΓΩΝΙΣΜΑΤΟΣ ΕΚΘΕΣΗΣ Β' ΛΥΚΕΙΟΥ 1. Περίληψη Ο αρθρογράφος πραγµατεύεται το θέµα των ριάλιτι. Πιο συγκεκριµένα, αφορµάται από µία τέτοιου είδους γαλλική εκποµπή που µπορεί να αποτέλεσε παγκόσµια

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΑΓΩΓΗΣ ΥΓΕΙΑΣ «ΒΙΤΑΜΙΝΕΣ ΓΙΑ ΥΓΕΙΑ ΚΑΙ ΕΥΕΞΙΑ»

ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΑΓΩΓΗΣ ΥΓΕΙΑΣ «ΒΙΤΑΜΙΝΕΣ ΓΙΑ ΥΓΕΙΑ ΚΑΙ ΕΥΕΞΙΑ» ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΑΓΩΓΗΣ ΥΓΕΙΑΣ «ΒΙΤΑΜΙΝΕΣ ΓΙΑ ΥΓΕΙΑ ΚΑΙ ΕΥΕΞΙΑ» Σκοπός της εκπόνησης του Προγράμματος Αγωγής Υγείας ήταν Να γνωρίσουν τα παιδιά το σώμα τους και βασικές του λειτουργίες. Nα γνωρίσουν

Διαβάστε περισσότερα

ΑΡΧΕΣ ΦΙΛΟΣΟΦΙΑΣ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Β ΤΑΞΗΣ ΕΝΙΑΙΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ 2002

ΑΡΧΕΣ ΦΙΛΟΣΟΦΙΑΣ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Β ΤΑΞΗΣ ΕΝΙΑΙΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ 2002 ΑΡΧΕΣ ΦΙΛΟΣΟΦΙΑΣ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Β ΤΑΞΗΣ ΕΝΙΑΙΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ 2002 ΟΜΑ Α Α Α.1 Να γράψετε στο τετράδιό σας τους αριθµούς της Στήλης Α και δίπλα σε κάθε αριθµό το γράµµα της Στήλης Β, που αντιστοιχεί

Διαβάστε περισσότερα

Αξιολόγηση του Εκπαιδευτικού Προγράμματος. Εκπαίδευση μέσα από την Τέχνη. [Αξιολόγηση των 5 πιλοτικών τμημάτων]

Αξιολόγηση του Εκπαιδευτικού Προγράμματος. Εκπαίδευση μέσα από την Τέχνη. [Αξιολόγηση των 5 πιλοτικών τμημάτων] Αξιολόγηση του Εκπαιδευτικού Προγράμματος Εκπαίδευση μέσα από την Τέχνη [Αξιολόγηση των 5 πιλοτικών τμημάτων] 1. Είστε ικανοποιημένος/η από το Πρόγραμμα; Μ. Ο. απαντήσεων: 4,7 Ικανοποιήθηκαν σε απόλυτο

Διαβάστε περισσότερα

Διάρκεια: 2Χ80 Προτεινόμενη τάξη: Δ -Στ Εισηγήτρια: Χάρις Πολυκάρπου

Διάρκεια: 2Χ80 Προτεινόμενη τάξη: Δ -Στ Εισηγήτρια: Χάρις Πολυκάρπου ΘΕΑΤΡΙΚΗ ΑΓΩΓΗ Θεατρικό Εργαστήρι: Δημιουργία δραματικών πλαισίων με αφορμή μαθηματικές έννοιες. Ανάπτυξη ικανοτήτων για επικοινωνία μέσω του θεάτρου και του δράματος. Ειδικότερα αναφορικά με τις παρακάτω

Διαβάστε περισσότερα

Η διαπολιτισμική διάσταση των φιλολογικών βιβλίων του Γυμνασίου: διδακτικές προσεγγίσεις

Η διαπολιτισμική διάσταση των φιλολογικών βιβλίων του Γυμνασίου: διδακτικές προσεγγίσεις Έργο: «Ένταξη παιδιών παλιννοστούντων και αλλοδαπών στο σχολείο - για τη Δευτεροβάθμια Εκπαίδευση (Γυμνάσιο)» Επιμορφωτικό Σεμινάριο Η διαπολιτισμική διάσταση των φιλολογικών βιβλίων του Γυμνασίου: διδακτικές

Διαβάστε περισσότερα

«Νέες τεχνολογίες, ηλεκτρονικό εμπόριο και βιβλίο» Αθήνα, Μαΐου Ομιλία Έραστου Φίλου Ευρωπαϊκή Επιτροπή, ΓΔ Κοινωνία της Πληροφορίας

«Νέες τεχνολογίες, ηλεκτρονικό εμπόριο και βιβλίο» Αθήνα, Μαΐου Ομιλία Έραστου Φίλου Ευρωπαϊκή Επιτροπή, ΓΔ Κοινωνία της Πληροφορίας «Νέες τεχνολογίες, ηλεκτρονικό εμπόριο και βιβλίο» Αθήνα, 19-21 Μαΐου 2000 Ομιλία Έραστου Φίλου Ευρωπαϊκή Επιτροπή, ΓΔ Κοινωνία της Πληροφορίας Κύριε πρόεδρε, κυρίες και κύριοι, κατ' αρχάς θα ήθελα να

Διαβάστε περισσότερα

Η ΝΟΗΤΙΚΗ ΔΙΕΡΓΑΣΙΑ: Η Σχετικότητα και ο Χρονισμός της Πληροφορίας Σελ. 1

Η ΝΟΗΤΙΚΗ ΔΙΕΡΓΑΣΙΑ: Η Σχετικότητα και ο Χρονισμός της Πληροφορίας Σελ. 1 Η ΝΟΗΤΙΚΗ ΔΙΕΡΓΑΣΙΑ: Η Σχετικότητα και ο Χρονισμός της Πληροφορίας Σελ. 1 Μια σύνοψη του Βιβλίου (ΟΠΙΣΘΟΦΥΛΛΟ): Η πλειοψηφία θεωρεί πως η Νόηση είναι μια διεργασία που συμβαίνει στον ανθρώπινο εγκέφαλο.

Διαβάστε περισσότερα

Ηλεκτρονική Διαφήμιση. Αντωνιάδου Όλγα

Ηλεκτρονική Διαφήμιση. Αντωνιάδου Όλγα Ηλεκτρονική Διαφήμιση Αντωνιάδου Όλγα Διαφήμιση στο διαδίκτυο Το διαδίκτυο είναι αναμφισβήτητα ένα τεράστιο πεδίο προώθησης και διαφήμισης υπηρεσιών και προϊόντων. Η ποσότητα της πληροφορίας που διακινείται

Διαβάστε περισσότερα

ΡΟΥΣΟΠΟΥΛΟΥ ΣΤΗΝ ΗΜΕΡΙΔΑ ΤΟΥ ΙΟΜ ΜΕ ΘΕΜΑ: «ΨΗΦΙΑΚΟΣ ΚΙΝΗΜΑΤΟΓΡΑΦΟΣ: ΤΑΣΕΙΣ ΚΑΙ ΠΡΟΟΠΤΙΚΕΣ»

ΡΟΥΣΟΠΟΥΛΟΥ ΣΤΗΝ ΗΜΕΡΙΔΑ ΤΟΥ ΙΟΜ ΜΕ ΘΕΜΑ: «ΨΗΦΙΑΚΟΣ ΚΙΝΗΜΑΤΟΓΡΑΦΟΣ: ΤΑΣΕΙΣ ΚΑΙ ΠΡΟΟΠΤΙΚΕΣ» ΟΜΙΛΙΑ ΤΟΥ ΥΠΟΥΡΓΟΥ ΕΠΙΚΡΑΤΕΙΑΣ ΚΑΙ ΚΥΒΕΡΝΗΤΙΚΟΥ ΕΚΠΡΟΣΩΠΟΥ κ. Θ. ΡΟΥΣΟΠΟΥΛΟΥ ΣΤΗΝ ΗΜΕΡΙΔΑ ΤΟΥ ΙΟΜ ΜΕ ΘΕΜΑ: «ΨΗΦΙΑΚΟΣ ΚΙΝΗΜΑΤΟΓΡΑΦΟΣ: ΤΑΣΕΙΣ ΚΑΙ ΠΡΟΟΠΤΙΚΕΣ» Αθήνα, 11 Ιουνίου 2008 Κυρίες και κύριοι, θα

Διαβάστε περισσότερα

Η Μαρίνα Γιώτη στο agrinio-life Συνέντευξη στην Ιουλία Ιωάννου

Η Μαρίνα Γιώτη στο agrinio-life Συνέντευξη στην Ιουλία Ιωάννου Ημερομηνία 28/07/2015 Μέσο Συντάκτης Link http://agrinio-life.gr/ Ιουλία Ιωάννου http://goo.gl/kpy6j7 Η Μαρίνα Γιώτη στο agrinio-life Συνέντευξη στην Ιουλία Ιωάννου 171 Views July 28, 2015 No Comments

Διαβάστε περισσότερα

ΠΟΛΙΤΙΣΜΙΚΕΣ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΕΙΣ ΤΟΥ ΜΟΥΣΕΙΟΥ ΠΑΡΕΛΘΟΝ ΜΝΗΜΗ ΑΝΑΠΑΡΑΣΤΑΣΗ

ΠΟΛΙΤΙΣΜΙΚΕΣ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΕΙΣ ΤΟΥ ΜΟΥΣΕΙΟΥ ΠΑΡΕΛΘΟΝ ΜΝΗΜΗ ΑΝΑΠΑΡΑΣΤΑΣΗ ΠΟΛΙΤΙΣΜΙΚΕΣ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΕΙΣ ΤΟΥ ΜΟΥΣΕΙΟΥ ΠΑΡΕΛΘΟΝ ΜΝΗΜΗ ΑΝΑΠΑΡΑΣΤΑΣΗ ΖΗΤΗΜΑΤΑ ΠΟΛΙΤΙΣΜΙΚΗΣ ΑΝΑΠΑΡΑΣΤΑΣΗΣ ΣΤΑ ΜΟΥΣΕΙΑ Ραγδαία αύξηση μουσείων και κηρυγμένων ιστορικών χώρων Κάθε μουσειακή παρουσίαση συνιστά

Διαβάστε περισσότερα

2η ΓΡΑΠΤΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΕΠΟ 22. ΘΕΜΑ: Οι βασικοί σταθµοί του νεώτερου Εµπειρισµού από τον Locke µέχρι και τον Hume. ΣΧΕ ΙΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ Α.

2η ΓΡΑΠΤΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΕΠΟ 22. ΘΕΜΑ: Οι βασικοί σταθµοί του νεώτερου Εµπειρισµού από τον Locke µέχρι και τον Hume. ΣΧΕ ΙΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ Α. Θέµατα & Ασκήσεις από: www.arnos.gr 2η ΓΡΑΠΤΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΕΠΟ 22 ΘΕΜΑ: Οι βασικοί σταθµοί του νεώτερου Εµπειρισµού από τον Locke µέχρι και τον Hume. ΣΧΕ ΙΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ Α. ΕΙΣΑΓΩΓΗ Σύµφωνα µε τη θεωρία του εµπειρισµού

Διαβάστε περισσότερα

ΠΩΣ ΘΑ ΚΑΝΩ ΤΟ ΠΑΙΔΙ ΜΟΥ ΝΑ ΑΓΑΠΗΣΕΙ ΤΟ ΣΧΟΛΕΙΟ;

ΠΩΣ ΘΑ ΚΑΝΩ ΤΟ ΠΑΙΔΙ ΜΟΥ ΝΑ ΑΓΑΠΗΣΕΙ ΤΟ ΣΧΟΛΕΙΟ; Ημερομηνία 23/07/2015 Μέσο Συντάκτης Link diavasame.gr Ευμορφία Ζήση http://www.diavasame.gr/page.aspx?itemid=ppg1396_2146 ΠΩΣ ΘΑ ΚΑΝΩ ΤΟ ΠΑΙΔΙ ΜΟΥ ΝΑ ΑΓΑΠΗΣΕΙ ΤΟ ΣΧΟΛΕΙΟ; 23.07.2015 Συντάκτης: Ευμορφία

Διαβάστε περισσότερα

ΟΥΙΛΙΑΜ ΛΑΝΤΕΪ συνέντευξη στον Ελπιδοφόρο Ιντζέμπελη

ΟΥΙΛΙΑΜ ΛΑΝΤΕΪ συνέντευξη στον Ελπιδοφόρο Ιντζέμπελη Ημερομηνία 25/2/2015 Μέσο Συντάκτης Link diastixo.gr Ελπιδοφόρος Ιντζέμπελης http://diastixo.gr/sinentefxeis/xenoi/3524-william-landay ΟΥΙΛΙΑΜ ΛΑΝΤΕΪ συνέντευξη στον Ελπιδοφόρο Ιντζέμπελη Δημοσιεύτηκε

Διαβάστε περισσότερα

Τύπος Εκφώνηση Απαντήσεις

Τύπος Εκφώνηση Απαντήσεις Α/ Α Τύπος Εκφώνηση Απαντήσεις Απλή Αν κάνετε αναζήτηση µιας λέξης σε ένα αρχαιοελληνικό σώµα κειµένων, αυτό που θα λάβετε ως αποτέλεσµα θα είναι: Μια καταγραφή όλων των εµφανίσεων της λέξης στο συγκεκριµένο

Διαβάστε περισσότερα

«Τα Βήματα του Εστερναχ»

«Τα Βήματα του Εστερναχ» «Τα Βήματα του Εστερναχ» Τοποθέτηση του ΔΗΜ.ΓΚΟΥΝΤΟΠΟΥΛΟΥ στη παρουσίαση του βιβλίου ΑΛΕΚΟΥ ΠΑΠΑΔΟΠΟΥΛΟΥ. ΧΑΤΖΗΓΙΑΝΝΕΙΟ-Λάρισα 16/1/2009 Κυρίες και κύριοι. Σε κάθε βιβλίο, μελέτη,διήγημα η ποίημα ο συγγραφέας

Διαβάστε περισσότερα

Χρήστος Τερζίδης: Δεν υπάρχει το συναίσθημα της αυτοθυσίας αν μιλάμε για πραγματικά όνειρα

Χρήστος Τερζίδης: Δεν υπάρχει το συναίσθημα της αυτοθυσίας αν μιλάμε για πραγματικά όνειρα Χρήστος Τερζίδης: Δεν υπάρχει το συναίσθημα της αυτοθυσίας αν μιλάμε για πραγματικά όνειρα 21/04/2015 Το φως της λάμπας πάνω στο τραπέζι αχνοφέγγει για να βρίσκουν οι λέξεις πιο εύκολα το δρόμο τους μέσα

Διαβάστε περισσότερα

Social Media και Επικοινωνία Φεβρουάριος 2009

Social Media και Επικοινωνία Φεβρουάριος 2009 Social Media και Επικοινωνία Φεβρουάριος 2009 Το Ινστιτούτο Επικοινωνίας είναι φορέας μη κερδοσκοπικός. Στους στόχους του περιλαμβάνεται η συμβολή στην ανάπτυξη της έρευνας και την ανάδειξη κοινωνικών

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΟΛΥΤΗΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΕΝΙΑΙΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΠΕΜΠΤΗ 7 ΙΟΥΝΙΟΥ 2001 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙ ΕΙΑΣ: ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ ΣΥΝΟΛΟ ΣΕΛΙ ΩΝ: ΠΕΝΤΕ (5)

ΑΠΟΛΥΤΗΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΕΝΙΑΙΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΠΕΜΠΤΗ 7 ΙΟΥΝΙΟΥ 2001 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙ ΕΙΑΣ: ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ ΣΥΝΟΛΟ ΣΕΛΙ ΩΝ: ΠΕΝΤΕ (5) ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙ ΑΣ ΑΠΟΛΥΤΗΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Σ ΕΝΙΑΙΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΠΕΜΠΤΗ 7 ΙΟΥΝΙΟΥ 2001 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙ ΕΙΑΣ: ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ ΣΥΝΟΛΟ ΣΕΛΙ ΩΝ: ΠΕΝΤΕ (5) ΚΕΙΜΕΝΟ Ο ΡΟΛΟΣ ΤΩΝ ΙΑΝΟΟΥΜΕΝΩΝ ΤΗΣ ΕΠΟΧΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

Λογοτεχνικό Εξωσχολικό Ανάγνωσμα Περιόδου Χριστουγέννων

Λογοτεχνικό Εξωσχολικό Ανάγνωσμα Περιόδου Χριστουγέννων Λογοτεχνικό Εξωσχολικό Ανάγνωσμα Περιόδου Χριστουγέννων Τίτλος βιβλίου: «Μέχρι το άπειρο κι ακόμα παραπέρα» Συγγραφέας: Άννα Κοντολέων Εκδόσεις: Πατάκη ΕΡΓΑΣΙΕΣ: 1. Ένας έφηβος, όπως είσαι εσύ, προσπαθεί

Διαβάστε περισσότερα

Ομιλία της υπουργού Εξωτερικών, κυρίας Ντόρας Μπακογιάννη, στην παρουσίαση του βιβλίου

Ομιλία της υπουργού Εξωτερικών, κυρίας Ντόρας Μπακογιάννη, στην παρουσίαση του βιβλίου Ομιλία της υπουργού Εξωτερικών, κυρίας Ντόρας Μπακογιάννη, στην παρουσίαση του βιβλίου «Παγκόσμια Ευρώπη: οι Διεθνείς Διαστάσεις της Ευρωπαϊκής Ένωσης» Αθήνα 30 Ιανουαρίου 2007 1 Προσφωνήσεις. Αυτή την

Διαβάστε περισσότερα

e-seminars Διοικώ 1 Επαγγελματική Βελτίωση Seminars & Consulting, Παναγιώτης Γ. Ρεγκούκος, Σύμβουλος Επιχειρήσεων Εισηγητής Ειδικών Σεμιναρίων

e-seminars Διοικώ 1 Επαγγελματική Βελτίωση Seminars & Consulting, Παναγιώτης Γ. Ρεγκούκος, Σύμβουλος Επιχειρήσεων Εισηγητής Ειδικών Σεμιναρίων e-seminars Πρωτοποριακή Συνεχής Επαγγελματική και Προσωπική Εκπαίδευση Επαγγελματική Βελτίωση Διοικώ 1 e Seminars Copyright Seminars & Consulting Page 1 Περιεχόμενα 1. Τι είναι «διοίκηση» 2. Η «διοίκηση»

Διαβάστε περισσότερα

Σχολή Ι.Μ.Παναγιωτόπουλου Το κορίτσι με τα πορτοκάλια Του Γιοστέιν Γκάαρντερ Λογοτεχνικό ανάγνωσμα Χριστουγέννων 2014-2015

Σχολή Ι.Μ.Παναγιωτόπουλου Το κορίτσι με τα πορτοκάλια Του Γιοστέιν Γκάαρντερ Λογοτεχνικό ανάγνωσμα Χριστουγέννων 2014-2015 Σχολή Ι.Μ.Παναγιωτόπουλου Το κορίτσι με τα πορτοκάλια Του Γιοστέιν Γκάαρντερ Λογοτεχνικό ανάγνωσμα Χριστουγέννων 2014-2015 Δημητριάννα Σκουρτσή Γ2 Σχολικό έτος 2014-15 Τάξη Γ Γυμνασίου Λογοτεχνικό Εξωσχολικό

Διαβάστε περισσότερα

Το Ηµερολόγιο των Μάγιας και τα Χρήµατα από τον ρ. Καρλ Τζοχάν Κάλλεµαν

Το Ηµερολόγιο των Μάγιας και τα Χρήµατα από τον ρ. Καρλ Τζοχάν Κάλλεµαν Το Ηµερολόγιο των Μάγιας και τα Χρήµατα Από τον ρ. Καρλ Τζοχάν Κάλλεµαν Λοιπόν, ήθελα να µιλήσω για δυο πράγµατα που νοµίζω δεν συνδέονται πάντα αλλά, πραγµατικά θα τους άξιζε µια σύνδεση. Το ένα είναι

Διαβάστε περισσότερα

Μαθησιακές δραστηριότητες με υπολογιστή

Μαθησιακές δραστηριότητες με υπολογιστή ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΙΩΑΝΝΙΝΩΝ ΑΝΟΙΚΤΑ ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ Μαθησιακές δραστηριότητες με υπολογιστή Εκπαιδευτικά υπερμεσικά περιβάλλοντα Διδάσκων: Καθηγητής Αναστάσιος Α. Μικρόπουλος Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό

Διαβάστε περισσότερα

II29 Θεωρία της Ιστορίας

II29 Θεωρία της Ιστορίας II29 Θεωρία της Ιστορίας Ενότητα 7- Πρόσθετο Υλικό: Πολυπλοκότητα Αντώνης Λιάκος Φιλοσοφική Σχολή Τμήμα Ιστορίας - Αρχαιολογίας Εισαγωγή 1 H γοητεία της δουλειάς του ιστορικού είναι ότι έχει να αντιμετωπίσει

Διαβάστε περισσότερα

ΦΙΛΟΣΟΦΙΑ ΤΟΥ ΔΙΚΑΙΟΥ. Ενότητα 9: Η σχέση μεταξύ νόμου και ελευθερίας. Παρούσης Μιχαήλ. Τμήμα Φιλοσοφίας

ΦΙΛΟΣΟΦΙΑ ΤΟΥ ΔΙΚΑΙΟΥ. Ενότητα 9: Η σχέση μεταξύ νόμου και ελευθερίας. Παρούσης Μιχαήλ. Τμήμα Φιλοσοφίας ΦΙΛΟΣΟΦΙΑ ΤΟΥ ΔΙΚΑΙΟΥ Ενότητα 9: Η σχέση μεταξύ νόμου και ελευθερίας Παρούσης Μιχαήλ Τμήμα Φιλοσοφίας 1 Σκοποί ενότητας 1. Διττός χαρακτήρας Συντάγματος 2. Διάκριση θεσμού-κανόνα 3. Η σχέση λόγου - πνεύματος

Διαβάστε περισσότερα

«Δουλεύω Ηλεκτρονικά, Δουλεύω Γρήγορα και με Ασφάλεια - by e-base.gr»

«Δουλεύω Ηλεκτρονικά, Δουλεύω Γρήγορα και με Ασφάλεια - by e-base.gr» Επεξήγηση web site με λογικό διάγραμμα «Δουλεύω Ηλεκτρονικά, Δουλεύω Γρήγορα και με Ασφάλεια - by e-base.gr» Web : www.e-base.gr E-mail : support@e-base.gr Facebook : Like Twitter : @ebasegr Πολλοί άνθρωποι

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΝΕΔΡΙΟ ΕΕΤΤ. Η Καινοτομία στο Ευρυζωνικό διαδίκτυο Ο ρόλος της Κοινωνίας των Πολιτών

ΣΥΝΕΔΡΙΟ ΕΕΤΤ. Η Καινοτομία στο Ευρυζωνικό διαδίκτυο Ο ρόλος της Κοινωνίας των Πολιτών ΣΥΝΕΔΡΙΟ ΕΕΤΤ Η Καινοτομία στο Ευρυζωνικό διαδίκτυο Ο ρόλος της Κοινωνίας των Πολιτών Bασικό συνθετικό στοιχείο και παράλληλα ζητούμενο για τη Δημοκρατία αποτελεί η εμπεδωμένη σχέση, η επικοινωνία και

Διαβάστε περισσότερα

þÿ ±ÁǹĵºÄ ½¹º Ä Â þÿãà Å Â Ä Â ±ÁǹĵºÄ ½¹º  Xenopoulos, Solon Neapolis University

þÿ ±ÁǹĵºÄ ½¹º Ä Â þÿãà Å Â Ä Â ±ÁǹĵºÄ ½¹º  Xenopoulos, Solon Neapolis University Neapolis University HEPHAESTUS Repository School of Architecture, Land and Environmental Sciences http://hephaestus.nup.ac.cy Informative material 2005 þÿ ±ÁǹĵºÄ ½¹º Ä Â þÿ¼µä±»»±ãì¼µ½  µ¹ºì½±â º±¹

Διαβάστε περισσότερα

Ν ε ο ε λ λ η ν ι κ ή ς Λ ο γ ο τ ε χ ν ί α ς. Θεματική ενότητα: «Οικουμενικές αξίες και Λογοτεχνία» ΦΥΛΛΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ

Ν ε ο ε λ λ η ν ι κ ή ς Λ ο γ ο τ ε χ ν ί α ς. Θεματική ενότητα: «Οικουμενικές αξίες και Λογοτεχνία» ΦΥΛΛΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ 1 Σχολική Χρονιά 2012-2013 Κ ε ί μ ε ν α Ν ε ο ε λ λ η ν ι κ ή ς Λ ο γ ο τ ε χ ν ί α ς Θεματική ενότητα: «Οικουμενικές αξίες και Λογοτεχνία» ΦΥΛΛΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ Κείμενα προς συνανάγνωση συνεξέταση Έριχ Μαρία

Διαβάστε περισσότερα

7. Η θεωρία του ωφελιµ ισµ ού

7. Η θεωρία του ωφελιµ ισµ ού 7. Η θεωρία του ωφελιµ ισµ ού Α1. Ερωτήσεις γνώσης - κατανόησης 1. Ποιοι είναι οι κύριοι εκπρόσωποι της θεωρίας του ωφελιµισµού και µε βάση ποιο κριτήριο θα πρέπει, κατ αυτούς, να αξιολογούνται οι πράξεις

Διαβάστε περισσότερα

Εισαγωγή. Γιατί είναι χρήσιμο το παρόν βιβλίο. Πώς να ζήσετε 150 χρόνια µε Υγεία

Εισαγωγή. Γιατί είναι χρήσιμο το παρόν βιβλίο. Πώς να ζήσετε 150 χρόνια µε Υγεία Εισαγωγή «Όποιος έχει υγεία, έχει ελπίδα. Και όποιος έχει ελπίδα, έχει τα πάντα.» Τόμας Κάρλαϊλ Γιατί είναι χρήσιμο το παρόν βιβλίο Ο πατέρας μου είναι γιατρός, ένας από τους καλύτερους παθολόγους που

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΜΑΤΑ ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΩΝ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ 2011

ΘΕΜΑΤΑ ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΩΝ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ 2011 ΘΕΜΑΤΑ ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΩΝ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ 2011 ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ www.scooltime.gr ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙ ΑΣ Γ ΗΜΕΡΗΣΙΩΝ ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΚΑΙ ΕΠΑΛ (ΟΜΑ Α Β ) ΠΕΜΠΤΗ 12

Διαβάστε περισσότερα

Κεφάλαιο 1 [Δείγμα σημειώσεων για την ύλη[ ]

Κεφάλαιο 1 [Δείγμα σημειώσεων για την ύλη[ ] Κεφάλαιο 1 [Δείγμα σημειώσεων για την ύλη[1.2-1.3] 1.2 Η Επιχείρηση 1.2.1 Εισαγωγικές έννοιες Η Σημασία της Επιχείρησης Η Επιχείρηση αποτελεί ένα στοιχείο της κοινωνίας μας, το ίδιο σημαντικό με την οικογένεια.

Διαβάστε περισσότερα

Διαπολιτισμική μεσολάβηση και ο ρόλος του εκπαιδευτικού. Ευγενία Αρβανίτη, ΤΕΕΑΠΗ, Πανεπιστήμιο Πατρών earvanitis@upatras.gr

Διαπολιτισμική μεσολάβηση και ο ρόλος του εκπαιδευτικού. Ευγενία Αρβανίτη, ΤΕΕΑΠΗ, Πανεπιστήμιο Πατρών earvanitis@upatras.gr Διαπολιτισμική μεσολάβηση και ο ρόλος του εκπαιδευτικού Ευγενία Αρβανίτη, ΤΕΕΑΠΗ, Πανεπιστήμιο Πατρών earvanitis@upatras.gr 1 4/30/2014 Σχολικές κοινότητες μάθησης εστιάζουν στην προσωπικότητα του μαθητή

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΑΛΥΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥ ΩΝ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΠΙΜΟΡΦΩΣΗ ΤΩΝ ΕΚΠΑΙ ΕΥΤΙΚΩΝ ΕΙ ΙΚΟ ΜΕΡΟΣ: ΚΛΑ ΟΣ ΠΕ02 (78 ώρες)

ΑΝΑΛΥΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥ ΩΝ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΠΙΜΟΡΦΩΣΗ ΤΩΝ ΕΚΠΑΙ ΕΥΤΙΚΩΝ ΕΙ ΙΚΟ ΜΕΡΟΣ: ΚΛΑ ΟΣ ΠΕ02 (78 ώρες) ΑΝΑΛΥΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥ ΩΝ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΠΙΜΟΡΦΩΣΗ ΤΩΝ ΕΚΠΑΙ ΕΥΤΙΚΩΝ ΕΙ ΙΚΟ ΜΕΡΟΣ: ΚΛΑ ΟΣ ΠΕ02 (78 ώρες) 1.α 3 ώρες Η εισαγωγή των ΤΠΕ στην εκπαίδευση και τη διδασκαλία των φιλολογικών µαθηµάτων Επισκόπηση

Διαβάστε περισσότερα

Πορτραίτα: Johanna Lindsey

Πορτραίτα: Johanna Lindsey Ημερομηνία 10/5/2016 Μέσο Συντάκτης Link http://www.bookcity.gr/ Χρύσα Βασιλείου http://www.artsandthecity.gr/bloggers/%cf%80%ce%bf%cf%81%cf%84%cf%81%ce%b1% CE%AF%CF%84%CE%B1/22032- %CF%80%CE%BF%CF%81%CF%84%CF%81%CE%B1%CE%AF%CF%84%CE%B1-johanna-lindsey

Διαβάστε περισσότερα

ΕΜΜΑΝΟΥΗΛ ΚΑΝΤ (1724-1804)

ΕΜΜΑΝΟΥΗΛ ΚΑΝΤ (1724-1804) ΕΜΜΑΝΟΥΗΛ ΚΑΝΤ - ΣΥΝΤΟΜΗ ΠΕΡΙΛΗΨΗ ΤΗΣ ΓΝΩΣΙΟΘΕΩΡΙΑΣ ΤΟΥ 1 ΕΜΜΑΝΟΥΗΛ ΚΑΝΤ (1724-1804) (Η σύντομη περίληψη που ακολουθεί και η επιλογή των αποσπασμάτων από την πραγματεία του Καντ για την ανθρώπινη γνώση,

Διαβάστε περισσότερα

20 Νοεμβρίου Κυρίες και κύριοι, Καλησπέρα σας.

20 Νοεμβρίου Κυρίες και κύριοι, Καλησπέρα σας. Ομιλία Αλεξάνδρας Πάλλη στην Ημερίδα της ΕΣΕΕ με θέμα: «Στηρίζουμε τη γυναικεία επιχειρηματικότητα, προωθούμε τη συμμετοχή των γυναικών στα κέντρα λήψης αποφάσεων» 20 Νοεμβρίου 2013 Καλησπέρα σας. Θα ήθελα

Διαβάστε περισσότερα

e-seminars Αναπτύσσομαι 1 Προσωπική Βελτίωση Seminars & Consulting, Παναγιώτης Γ. Ρεγκούκος, Σύμβουλος Επιχειρήσεων Εισηγητής Ειδικών Σεμιναρίων

e-seminars Αναπτύσσομαι 1 Προσωπική Βελτίωση Seminars & Consulting, Παναγιώτης Γ. Ρεγκούκος, Σύμβουλος Επιχειρήσεων Εισηγητής Ειδικών Σεμιναρίων e-seminars Πρωτοποριακή Συνεχής Επαγγελματική και Προσωπική Εκπαίδευση Προσωπική Βελτίωση Αναπτύσσομαι 1 e Seminars Copyright Seminars & Consulting Page 1 Περιεχόμενα 1. Γιατί είναι απαραίτητη η ανάπτυξη

Διαβάστε περισσότερα

Χάρτινη Αγκαλιά Συγγραφέας: Ιφιγένεια Μαστρογιάννη

Χάρτινη Αγκαλιά Συγγραφέας: Ιφιγένεια Μαστρογιάννη Χάρτινη Αγκαλιά Συγγραφέας: Ιφιγένεια Μαστρογιάννη Επιμέλεια εργασίας: Παναγιώτης Γιαννόπουλος Περιεχόμενα Ερώτηση 1 η : σελ. 3-6 Ερώτηση 2 η : σελ. 7-9 Παναγιώτης Γιαννόπουλος Σελίδα 2 Ερώτηση 1 η Η συγγραφέας

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΟΙΚΗΣΗ ΑΝΘΡΩΠΙΝΟΥ ΔΥΝΑΜΙΚΟΥ. Ηγεσία

ΔΙΟΙΚΗΣΗ ΑΝΘΡΩΠΙΝΟΥ ΔΥΝΑΜΙΚΟΥ. Ηγεσία ΔΙΟΙΚΗΣΗ ΑΝΘΡΩΠΙΝΟΥ ΔΥΝΑΜΙΚΟΥ Ηγεσία Διδάσκουσα: Αφροδίτη Δαλακούρα ΔΙΟΙΚΗΣΗ: ΟΙ ΡΟΛΟΙ ΤΟΥ ΠΡΟΪΣΤΑΜΕΝΟΥ ΗΓΕΤΗΣ MANAGER COACH 1 Κλασική-μηχανιστική αντίληψη Το παλιό μοντέλο διοίκησης: οικονομικές-υλικές

Διαβάστε περισσότερα

Ο συγγραφέας Γιώργος Παπαδόπουλος μιλάει στο NOW24 Κυριακή, 14 Φεβρουαρίου :25

Ο συγγραφέας Γιώργος Παπαδόπουλος μιλάει στο NOW24 Κυριακή, 14 Φεβρουαρίου :25 Ημερομηνία 14/2/2016 Μέσο Συντάκτης Link http://now24.gr/ Κυριάκος Κουζούμης http://now24.gr/o-singrafeas-giorgos-papadopoulos-milai-sto-now24/ Ο συγγραφέας Γιώργος Παπαδόπουλος μιλάει στο NOW24 Κυριακή,

Διαβάστε περισσότερα

Κατερίνα Μπατζελή Πρόεδρος Επιτροπής Πολιτισμού και Παιδείας

Κατερίνα Μπατζελή Πρόεδρος Επιτροπής Πολιτισμού και Παιδείας Κατερίνα Μπατζελή Πρόεδρος Επιτροπής Πολιτισμού και Παιδείας «ΨΗΦΙΑΚΟ ΜΕΡΙΣΜΑ: Προκλήσεις και Ευκαιρίες στη Νέα Ψηφιακή Εποχή» Ημερίδα Εθνικής Επιτροπής Τηλεπικοινωνιών και Ταχυδρομείων Αθήνα, 24 Φεβρουαρίου

Διαβάστε περισσότερα

Κοινωνική Περιβαλλοντική ευθύνη και απασχόληση. ρ Χριστίνα Θεοχάρη

Κοινωνική Περιβαλλοντική ευθύνη και απασχόληση. ρ Χριστίνα Θεοχάρη Κοινωνική Περιβαλλοντική ευθύνη και απασχόληση Συνάντηση Εργασίας ρ Χριστίνα Θεοχάρη Περιβαλλοντολόγος Μηχανικός Γραµµατέας Οικολογίας και Περιβάλλοντος ΓΣΕΕ 7 Ιουνίου 2006 1 1. Η Κοινωνική εταιρική ευθύνη

Διαβάστε περισσότερα

Διδακτική Γλωσσικών Μαθημάτων (ΚΠΒ307)

Διδακτική Γλωσσικών Μαθημάτων (ΚΠΒ307) ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΡΗΤΗΣ Διδακτική Γλωσσικών Μαθημάτων (ΚΠΒ307) Ενότητα #4: Λειτουργικός και Κριτικός Γραμματισμός Διδάσκων: Κατσαρού Ελένη ΤΜΗΜΑ ΦΙΛΟΣΟΦΙΚΩΝ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ ΦΙΛΟΣΟΦΙΚΗ

Διαβάστε περισσότερα