Ορμονική θεραπεία στην εμμηνόπαυση: πρακτικός οδηγός για τις γυναίκες

Save this PDF as:
 WORD  PNG  TXT  JPG

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "Ορμονική θεραπεία στην εμμηνόπαυση: πρακτικός οδηγός για τις γυναίκες"

Transcript

1 Β' ΜΑΙΕΥΤΙΚΗ ΚΑΙ ΓΥΝΑΙΚΟΛΟΓΙΚΗ ΚΛΙΝΙΚΗ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΑΘΗΝΩΝ Ορμονική θεραπεία στην εμμηνόπαυση: πρακτικός οδηγός για τις γυναίκες Με την ευγενική χορηγία της Αθήνα 2013 Ειρήνη Λαμπρινουδάκη Επ. Καθηγήτρια Γυναικολογικής Ενδοκρινολογίας Πανεπιστημίου Αθηνών Σοφία Καλανταρίδου Καθηγήτρια Μαιευτικής και Γυναικολογίας Πανεπιστημίου Ιωαννίνων Αρετή Αυγουλέα Μαιευτήρας-Γυναικολόγος Διδάκτωρ Πανεπιστημίου Αθηνών Γεώργιος Κρεατσάς Καθηγητής Μαιευτικής και Γυναικολογίας Διευθυντής Β' Μαιευτικής και Γυναικολογικής Κλινικής Πανεπιστημίου Αθηνών 183/13 -LIV-09/13 JUST

2

3 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ 1. Εισαγωγή Μετάβαση στην εμμηνόπαυση Επιπτώσεις της εμμηνόπαυσης Συμπτώματα Οστεοπόρωση Καρδιαγγειακά νοσήματα Μεταβολισμός και σωματικό βάρος Πρώιμη εμμηνόπαυση Τι είναι ορμονική θεραπεία και ποιοί είναι οι στόχοι της Σε ποιες γυναίκες χορηγείται η ορμονική θεραπεία Τι μορφές θεραπείας υπάρχουν; Φαρμακευτικές ουσίες Δόση ορμονών Τρόπος χορήγησης Αποτελέσματα της θεραπείας Συμπτώματα εμμηνόπαυσης και ουρογεννητική ατροφία Οστεοπόρωση Καρδιαγγειακό σύστημα Ανεπιθύμητες ενέργειες Μαστός Έμφραγμα Θρομβώσεις Μήτρα Πρακτικές συμβουλές 22 Ορμονική θεραπεία στην εμμηνόπαυση: πρακτικός οδηγός για τις γυναίκες

4 Ορμονική θεραπεία στην εμμηνόπαυση: πρακτικός οδηγός για τις γυναίκες

5 1 Εισαγωγή Εμμηνόπαυση είναι η οριστική διακοπή της περιόδου που οφείλεται στην παύση της λειτουργίας των ωοθηκών. Πριν την εμμηνόπαυση συνήθως προηγείται ένα χρονικό διάστημα ορμονικών διαταραχών και ακατάστατων περιόδων που ονομάζεται κλιμακτήριος. Η μέση ηλικία εμμηνόπαυσης για τον Ευρωπαϊκό πληθυσμό είναι το 51ο έτος της ηλικίας, το οποίο δεν φαίνεται να μεταβάλλεται διαχρονικά. Αντίθετα το προσδόκιμο επιβίωσης των ανθρώπων αυξάνεται συνεχώς λόγω της ανόδου του βιοτικού επιπέδου και της προόδου της ιατρικής επιστήμης. Οι Ελληνίδες σήμερα αναμένεται να ζήσουν κατά μέσο όρο μέχρι τα 82 έτη. Περίπου το ένα τρίτο της ζωής της η γυναίκα θα το περάσει στην εμμηνόπαυση. Για το λόγο αυτό πρέπει να γνωρίζει τις επιπτώσεις της εμμηνόπαυσης στην υγεία της, καθώς και τους τρόπους με τους οποίους μπορεί να προλάβει ή να αντιμετωπίσει τις επιπτώσεις αυτές. Ορμονική θεραπεία στην εμμηνόπαυση: πρακτικός οδηγός για τις γυναίκες Εκατοµµύρια γυναίκες Εικόνα 1. Ο πληθυσμός των εμμηνοπαυσιακών γυναικών αυξάνεται 400 παγκοσμίως λόγω της αύξησης του 200 προσδόκιμου ζωής των γυναικών (στοιχεία από τη Διεθνή Εταιρεία Εμμηνόπαυσης) Έτος 3

6 Ορμονική θεραπεία στην εμμηνόπαυση: πρακτικός οδηγός για τις γυναίκες 2 Μετάβαση στην εμμηνόπαυση Για πολύ λίγες γυναίκες η μετάβαση στην εμμηνόπαυση γίνεται ξαφνικά, δηλαδή κάποια στιγμή η περίοδος σταματάει χωρίς καμία προειδοποίηση. Αυτή όμως είναι η εξαίρεση. Οι περισσότερες γυναίκες βιώνουν αλλαγές που χαρακτηρίζουν την φάση της κλιμακτηρίου. Η πρώτη αλλαγή που παρατηρείται είναι η μείωση της διάρκειας του κύκλου κατά 2-5 ημέρες, χωρίς να αλλοιωθεί η κανονικότητα του κύκλου, δηλαδή μια γυναίκα που είχε περίοδο κάθε 28 ημέρες, αρχίζει να έχει περίοδο κάθε ημέρες. Αυτό μπορεί να μην γίνει αντιληπτό από μια γυναίκα, ειδικά εάν δεν κρατάει ημερολόγιο κύκλου. Αυτό συμβαίνει επειδή η ωορρηξία (ή πιο σωστά ωοθυλακιορρηξία) πραγματοποιείται νωρίτερα. Σε αυτή την φάση δεν υπάρχει καμία ενόχληση. Το μόνο κλινικό σημάδι αυτής της φάσης είναι η πτώση της γονιμότητας. Όταν η γυναίκα εισέρχεται στη φάση αυτή μειώνεται σημαντικά η ικανότητά της να συλλάβει. Παρόλα αυτά, επειδή δεν μπορεί να ξέρει κανείς εάν και πότε συμβαίνει αυτό η γυναίκα πρέπει να συνεχίσει να λαμβάνει προφύλαξη εάν δεν επιθυμεί να τεκνοποιήσει. Σε επόμενη φάση η ωοθυλακιορρηξία αρχίζει να μην γίνεται σε κάθε κύκλο. Αυτό γίνεται αμέσως αντιληπτό από τις γυναίκες, διότι η περίοδος αρχίζει να γίνεται ακατάστατη. Σε αυτή τη φάση παρατηρούνται οι μεγαλύτερες ορμονικές διαταραχές. Στην αρχή της φάσης αυτής, όταν τα οιστρογόνα είναι ακόμη σε υψηλά επίπεδα στο αίμα, μπορεί να αυξηθεί κατά πολύ το αίμα της περιόδου, σε σημείο τέτοιο, ώστε να δημιουργηθεί αναιμία από την έλλειψη σιδήρου. Επίσης, εάν μια γυναίκα έχει ινομυώματα, σε αυτή τη φάση ενδέχεται να αυξηθούν σε μέγεθος. Αργότερα, όταν τα επίπεδα των οιστρογόνων στο αίμα μειώνονται αρχίζουν να παρουσιάζονται εμμηνοπαυσιακά συμπτώματα, τα οποία θα περιγραφούν αναλυτικά στο επόμενο κεφάλαιο. Σταδιακά οι περίοδοι γίνονται όλο και αραιότερες, μέχρι που σταματάνε οριστικά. 4

7 3 Επιπτώσεις της εμμηνόπαυσης 3.1 Συμπτώματα Τα συμπτώματα της εμμηνόπαυσης οφείλονται κατά κύριο λόγο στην μείωση των οιστρογόνων που παράγει η ωοθήκη. Στην πλειοψηφία τους οι γυναίκες που εισέρχονται στην εμμηνόπαυση θα βιώσουν τα συμπτώματα αυτά σε διαφορετικό βαθμό η κάθε μία. Ο μέσος χρόνος διάρκειας των συμπτωμάτων αυτών για τις περισσότερες γυναίκες είναι 4-5 χρόνια, με μειούμενη ένταση, όσο περνάει ο καιρός. Ένα μικρό ποσοστό των γυναικών όμως θα συνεχίσουν να έχουν συμπτώματα για πολύ μεγαλύτερο χρονικό διάστημα. Τα συμπτώματα χωρίζονται σε 4 κατηγορίες: αγγειοκινητικά, ψυχολογικά, ψυχοσωματικά & ουρογεννητικά. Τα αγγειοκινητικά συμπτώματα είναι τα πιο χαρακτηριστικά της εμμηνόπαυσης και αφορούν τις γνωστές «εξάψεις». Η έξαψη είναι μια αιφνίδια αύξηση της θερμοκρασίας του άνω μέρους του σώματος που συνοδεύεται με ταχυκαρδία και ερυθρότητα του προσώπου, διαρκεί λίγα δευτερόλεπτα και μετά φεύγει με έντονη εφίδρωση. Αυτό μπορεί να συμβαίνει πολλές φορές κατά τη διάρκεια της ημέρας, αλλά και της νύκτας, με αποτέλεσμα να διακόπτεται συχνά ο ύπνος και η γυναίκα να είναι κουρασμένη την επόμενη ημέρα. Τα ψυχολογικά συμπτώματα αφορούν απότομες αλλαγές της διάθεσης χωρίς κάποιο προφανή λόγο, ξεσπάσματα κλάματος, απώλεια ενδιαφέροντος για τις καθημερινές ασχολίες και ευερεθιστότητα που οδηγεί σε διαπληκτισμούς με το οικογενειακό, φιλικό και κοινωνικό περιβάλλον. Τα ψυχοσωματικά συμπτώματα δημιουργούνται από την έλλειψη των οιστρογόνων σε συνδυασμό με την κακή ψυχολογική διάθεση. Τα πιο χαρακτηριστικά είναι οι διάχυτοι πόνοι στις αρθρώσεις και το αίσθημα κόπωσης και μυϊκού πόνου, πονοκέφαλοι και ταχυκαρδίες. Αγγειοκινητικά Ψυχικά Εξάψεις Εφιδρώσεις ιαταραχές ύπνου Χρόνια κόπωση Νευρικότητα Πονοκέφαλοι/πόνοι στα οστά & στους µύες Ορμονική θεραπεία στην εμμηνόπαυση: πρακτικός οδηγός για τις γυναίκες Εικόνα 2. Εμμηνοπαυσιακά συμπτώματα Σεξουαλικά/ ουρογεννητικά Ξηρότητα κόλπου Πόνος κατά την σεξουαλική επαφή Μείωση σεξουαλικής διάθεσης Συχνές κυστίτιδες/κολπίτιδες 5

8 Ορμονική θεραπεία στην εμμηνόπαυση: πρακτικός οδηγός για τις γυναίκες Εικόνα 3. Ατροφίες συστημάτων που σχετίζονται με την εμμηνόπαυση Τα ουρογεννητικά συμπτώματα είναι αυτά που σχετίζονται με την κατάσταση του κόλπου, της ουροδόχου κύστης και των έξω γεννητικών οργάνων, περιοχές οι οποίες ατροφούν λόγω της έλλειψης των οιστρογόνων. Έτσι παρατηρούνται ξηρότητα, αίσθημα φαγούρας ή καύσου στο αιδοίο, πόνος ή και αίμα από τον κόλπο κατά την σεξουαλική επαφή, κυστίτιδες και κολπίτιδες από μικρόβια του κόλπου, οι οποίες εμφανίζονται ξανά και ξανά, παρά την αντιβιοτική αγωγή. Τα συμπτώματα αυτά, σε αντίθεση με τα υπόλοιπα, παραμένουν καθ όλη τη διάρκεια της εμμηνόπαυσης και είναι περισσότερο έντονα όταν μια γυναίκα είναι σεξουαλικά ενεργή. Δεδομένου ότι η εμμηνόπαυση συνοδεύεται και από έντονη μείωση της διάθεσης για σεξουαλική επαφή, γίνεται αντιληπτό το μέγεθος του προβλήματος, το οποίο συνήθως αφορά και τον σεξουαλικό σύντροφο των γυναικών. ΑΤΡΟΦΙΑ ουρογεννητικού συστήµατος ΑΤΡΟΦΙΑ µυικού συστήµατος ΑΤΡΟΦΙΑ δέρµατος ΕΜΜΗΝΟΠΑΥΣΗ Μεσοπρόθεσµες επιπτώσεις Κυστίτιδα Ακράτεια ούρων Ελάττωση της ικανότητας άσκησης Παχυσαρκία Μείωση της περιεκτικότητας σε νερό και κολλαγόνο Ρυτίδωση Τα συμπτώματα που αναφέρθηκαν αφορούν συνήθως το 80% των γυναικών που εισέρχονται στην εμμηνόπαυση, βάσει μιας μελέτης που πραγματοποιήθηκε στο Τμήμα Κλιμακτηρίου και Εμμηνόπαυσης του Αρεταιείου νοσοκομείου. Βάσει της ίδιας μελέτης, περίπου οι μισές από αυτές τις γυναίκες έχουν τέτοιας έντασης συμπτώματα που να χρειάζονται ιατρική βοήθεια. Έτσι, γίνεται αντιληπτό ότι το 60% των γυναικών που μπαίνουν στην εμμηνόπαυση έχουν ήπια συμπτώματα που δεν επηρεάζουν την ποιότητα ζωής τους και ως εκ τούτου δεν χρειάζονται ορμονική θεραπεία. 6

9 3.2 Οστεοπόρωση Τα οιστρογόνα είναι η βασική ορμόνη υποστήριξης του σκελετού, τόσο στις γυναίκες όσο και στους άνδρες. Είναι χαρακτηριστικό ότι η τεστοστερόνη στους άνδρες μέσα στα οστά μετατρέπεται σε οιστρογόνα και έτσι συντηρείται ο σκελετός τους. Για το λόγο αυτό, τα πρώτα χρόνια μετά την εγκατάσταση της εμμηνόπαυσης παρατηρείται ταχεία απώλεια οστικής μάζας, η οποία συνοδεύεται από διαταραχές στην αρχιτεκτονική του σκελετού. Και τα δύο αυτά φαινόμενα «αδυνατίζουν» το σκελετό και τον καθιστούν ευάλωτο σε κατάγματα μετά από ελάχιστο τραυματισμό. Τα πιο συχνά οστεοπορωτικά κατάγματα είναι του ισχίου (της λεκάνης), των σπονδύλων, κυρίως στο θώρακα και τη μέση και του καρπού. Τα κατάγματα του ισχίου συνήθως συμβαίνουν σε μεγάλες ηλικίες (συνήθως άνω των 70). Αντίθετα τα σπονδυλικά κατάγματα είναι συχνότερα, συμβαίνουν σε μικρότερες ηλικίες και συνήθως δεν δίνουν συμπτώματα. Τα εντοπίζουμε με ακτινογραφίες σπονδυλικής στήλης όπου φαίνονται ως καθιζήσεις σπονδύλων. Πολλοί παράγοντες δρουν επιβαρυντικά μαζί με την εμμηνόπαυση αυξάνοντας τον κίνδυνο εμφάνισης οστεοπόρωσης. Η γενετική προδιάθεση έχει μεγάλη σημασία. Για το λόγο αυτό μια γυναίκα της οποίας η μητέρα έχει υποστεί κάταγμα της λεκάνης βρίσκεται και η ίδια σε υψηλό κίνδυνο οστεοπόρωσης. Το χαμηλό σωματικό βάρος είναι ένας ακόμη παράγοντας που προδιαθέτει σε οστεοπόρωση. Η ανεπαρκής πρόσληψη ασβεστίου και βιταμίνης D, η μειωμένη σωματική δραστηριότητα, η καθιστική ζωή, η ακινησία, το κάπνισμα και η κατάχρηση αλκοόλ αυξάνουν επίσης τον κίνδυνο για οστεοπόρωση. Τέλος, η παρουσία κάποιων παθολογικών καταστάσεων, όπως διαταραχές των εντέρων, του θυρεοειδούς, των παραθυρεοειδών (αδένων που ελέγχουν τα επίπεδα του ασβεστίου στο αίμα), καθώς επίσης και ορισμένα φάρμακα, όπως η κορτιζόνη (σε μακροχρόνια χορήγηση), αυξάνουν τον κίνδυνο για οστεοπόρωση και οστεοπορωτικό κάταγμα. Ετήσια συχνότητα των καταγµάτων του ισχίου στην Ελλάδα: Ορμονική θεραπεία στην εμμηνόπαυση: πρακτικός οδηγός για τις γυναίκες Εικόνα 4. Απώτερες επιπτώσεις της εμμηνόπαυσης: οστεοπόρωση Ετήσια συχνότητα/ κατάγµατα ισχίου στις γυναίκες ετησίως ΓΥΝΑΙΚΕΣ ΑΝ ΡΕΣ ΑΝ ΡΕΣ + ΓΥΝΑΙΚΕΣ Λυρίτης και συνεργ

10 Ορμονική θεραπεία στην εμμηνόπαυση: πρακτικός οδηγός για τις γυναίκες 3.3 Καρδιαγγειακά νοσήματα Παγκοσμίως, τα καρδιαγγειακά νοσήματα αποτελούν το κυριότερο αίτιο θνησιμότητας των γυναικών και συντελούν στο 1/3 των θανάτων. Η γενική πεποίθηση είναι πως τα καρδιαγγειακά νοσήματα όπως το έμφραγμα της καρδιάς και το αγγειακό εγκεφαλικό επεισόδιο προσβάλλουν τους άνδρες, ενώ οι γυναίκες δεν κινδυνεύουν από αυτά. Αυτό είναι εν μέρει σωστό, αφού ισχύει μόνο για τις γυναίκες που έχουν περίοδο. Τα οιστρογόνα που παράγονται από τις ωοθήκες των γυναικών με περίοδο προστατεύουν το καρδιαγγειακό σύστημα με ποικίλους τρόπους: κρατούν τα αγγεία ελαστικά, ρυθμίζουν την αρτηριακή πίεση, προστατεύουν από το σακχαρώδη διαβήτη και κρατούν την χοληστερίνη χαμηλή. Μόλις εκλείψουν τα οιστρογόνα με την εμμηνόπαυση, ο καρδιαγγειακός κίνδυνος αυξάνεται ραγδαία, δεδομένου ότι αυξάνεται το κοιλιακό λίπος που είναι το πιο επιβλαβές για το καρδιαγγειακό σύστημα, αυξάνεται η αρτηριακή πίεση, η χοληστερίνη και η τάση για σακχαρώδη διαβήτη. Αποτέλεσμα όλων αυτών είναι να εξισώνεται ο κίνδυνος για έμφραγμα των γυναικών με αυτόν των ανδρών πολύ σύντομα μετά την εμμηνόπαυση. ΕΜΜΗΝΟΠΑΥΣΗ Επιπτώσεις σε καρδιαγγειακούς παράγοντες κινδύνου Αύξηση χοληστερίνης Αύξηση συχνότητας σακχαρώδους διαβήτη Αύξηση βάρους, κυρίως στην κοιλιά Αύξηση αρτηριακής πίεσης Εικόνα 5. Απώτερες επιπτώσεις της εμμηνόπαυσης: καρδιαγγειακή νόσος 3.4 Μεταβολισμός και σωματικό βάρος 8 Μετά την ηλικία των 40 ετών ο βασικός μεταβολισμός μειώνεται. Σε συνδυασμό με το γεγονός ότι οι γυναίκες, συχνά χωρίς να το συνειδητοποιούν, μειώνουν τη φυσική δραστηριότητά τους, οι ορμονικές μεταβολές οδηγούν σε σταδιακή αύξηση του σωματικού βάρους με ρυθμό περίπου μισό κιλό κάθε χρόνο μέχρι την ηλικία τω 60 ετών. Η εμμηνόπαυση ως φυσιολογικό γεγονός δεν αυξάνει άμεσα το βάρος, αλλά με τις σωματικές μεταβολές που προκαλεί οδηγεί έμμεσα στην επιδείνωση αυτού του φαινομένου. Δυστυχώς, το υπερβάλλον λίπος συσσωρεύεται στην κοιλιακή χώρα, με μια κατανομή που μοιάζει με αυτή των ανδρών (σαν «μήλο»), σε αντίθεση με την κατανομή που παρατηρούμε στις γυναίκες με περίοδο, στις οποίες το λίπος συσσωρεύεται στους γλουτούς (σαν «αχλάδι»).

11 4 Πρώιμη Εμμηνόπαυση Η πρώιμη εμμηνόπαυση αφορά τη διακοπή της περιόδου που οφείλεται σε δυσλειτουργία των ωοθηκών πριν την ηλικία των 45 χρόνων, ενώ όταν αυτό συμβαίνει πριν τα 40 έτη της ηλικίας χαρακτηρίζεται ως πρώιμη ωοθηκική ανεπάρκεια (ΠΩΑ). Η συχνότητα της ΠΩΑ υπολογίζεται σε μία στις εκατό γυναίκες μικρότερες των 40 ετών. Η κλινική εικόνα της νόσου μοιάζει με αυτήν της φυσικής εμμηνόπαυσης. Έτσι η γυναίκα εμφανίζει διαταραχές κύκλου και αργότερα διακοπή της περιόδου, η οποία αποτελεί ίσως το πρώτο σύμπτωμα που θα την οδηγήσει στο γιατρό. Ταυτόχρονα παρουσιάζει συμπτώματα εμμηνόπαυσης, δηλαδή εξάψεις, νυχτερινές εφιδρώσεις, αλλαγές της διάθεσης, αίσθημα κόπωσης, τα οποία είναι όλα επακόλουθα της έλλειψης οιστρογόνων. Η πλειοψηφία των γυναικών που έχουν εκδηλώσει πρώιμη ωοθηκική ανεπάρκεια είχαν φυσιολογική εφηβεία, ενώ εμφάνιζαν τακτικούς κύκλους αρχικά. Όσον αφορά την αιτιολογία της ΠΩΑ, αυτή μπορεί να οφείλεται σε γενετικές ανωμαλίες, σε τοξικούς παράγοντες, σε προηγουμένη χημειοθεραπεία, σε ακτινοβολία της πυέλου, σε φλεγμονές, όπως για παράδειγμα στον ιό της παρωτίτιδας ή σε αντισώματα που καταστρέφουν τις ωοθήκες. Τις περισσότερες φορές, όμως, δεν μπορεί να βρεθεί μια αιτία διακοπής της περιόδου. Η έγκαιρη διάγνωση της ΠΩΑ είναι πολύ σημαντική, γιατί έτσι μπορεί να προληφθούν η οστεοπόρωση και οι καρδιαγγειακές νόσοι, οι οποίες είναι απόρροια της απουσίας των οιστρογόνων. Η βασική θεραπεία συνιστάται στη χορήγηση οιστρογόνων και προγεστερόνης, στην προσπάθεια να μιμηθούμε τη φύση και να αποκαταστήσουμε τον κύκλο της γυναίκας, προλαμβάνοντας έτσι τις συνέπειες της ΠΩΑ. Η θεραπεία πρέπει να χορηγείται σε όλες τις γυναίκες, ανεξάρτητα από το αν έχουν παιδιά ή εάν έχουν συμπτώματα εμμηνόπαυσης. Η διάρκεια της θεραπείας είναι μέχρι περίπου την ηλικία των 50 ετών, όταν σταματάει φυσιολογικά η περίοδος. Ορμονική θεραπεία στην εμμηνόπαυση: πρακτικός οδηγός για τις γυναίκες Εικόνα 6. Τι είναι ορμονική θεραπεία στην πρώιμη ωοθηκική ανεπάρκεια (εμμηνόπαυση σε ηλικία μικρότερη των 40 ετών) Όσον αφορά την δυνατότητα τεκνοποίησης, αυτή είναι περιορισμένη. Ένα μικρό ποσοστό γυναικών (μέχρι 5%) μπορεί να τεκνοποιήσει χωρίς ιατρική βοήθεια. Η μόνη σίγουρη λύση όμως για τις γυναίκες με ΠΩΑ που θέλουν να τεκνοποιήσουν είναι η εξωσωματική γονιμοποίηση με δανεικό ωάριο. ΠΡΩΙΜΗ ΩΟΘΗΚΙΚΗ ΑΝΕΠΑΡΚΕΙΑ Η ορµονική θεραπεία συστήνεται σε όλες τις γυναίκες, ανεξάρτητα από το αν έχουν συµπτώµατα ή από το αν έχουν παιδιά Πρόληψη καρδιαγγειακής νόσου Πρόληψη οστεοπόρωσης Ποιότητα ζωής όση ορµονών αντίστοιχη της φυσιολογικής παραγωγής οιστρογόνων -προγεστερόνης από την γυναικεία ωοθήκη ιάρκεια θεραπείας µέχρι την φυσιολογική ηλικία εµµηνόπαυσης (50 έτη) 9

12 Ορμονική θεραπεία στην εμμηνόπαυση: πρακτικός οδηγός για τις γυναίκες 5 Τι είναι ορμονική θεραπεία και ποιοί είναι οι στόχοι της Σχεδόν όλα τα προβλήματα της εμμηνόπαυσης, όπως οι εξάψεις, η οστεοπόρωση και τα νοσήματα της καρδιάς οφείλονται στην απουσία των οιστρογόνων από τον οργανισμό της γυναίκας. ΟΡΜΟΝΙΚΗ ΘΕΡΑΠΕΙΑ είναι η χορήγηση ορµονών αντίστοιχων µε αυτών που παράγει η γυναικεία ωοθήκη, οι οποίες χορηγούνται στην µικρότερη δυνατή δόση Συνδυασµός οιστρογόνων - προγεστερόνης ή τιβολόνη για γυναίκες µε µήτρα µόνο οιστρογόνα ή τιβολόνη σε γυναίκες που έχουν αφαιρέσει την µήτρα τους Σε μια γυναίκα που βρίσκεται σε κλιμακτήριο ή εμμηνόπαυση και είναι > 45 ετών, ο στόχος της ορμονικής θεραπείας είναι να παρέχει μια μικρή ποσότητα οιστρογόνων ώστε να θεραπευθούν τα συμπτώματα της εμμηνόπαυσης, χωρίς να προκύψουν παρενέργειες. Η δόση αυτή είναι 2-4 φορές μικρότερη από το ποσό των οιστρογόνων που παράγει φυσιολογικά η ωοθήκη μιας γυναίκας που έχει περίοδο και 8 φορές μικρότερη από το ποσό των οιστρογόνων που περιέχονται στα αντισυλληπτικά. Στις γυναίκες που έχουν αφαιρέσει τη μήτρα τους δίνουμε μόνο οιστρογόνα. Σε γυναίκες που έχουν μήτρα μαζί με τα οιστρογόνα δίνουμε και προγεστερόνη για να προστατέψουμε το ενδομήτριο (τον εσωτερικό χιτώνα της μήτρας που παράγει την περίοδο). Εναλλακτικά μπορούμε να χορηγήσουμε τιβολόνη, ένα σκεύασμα το οποίο μιμείται τη δράση τόσο των οιστρογόνων, όσο και της προγεστερόνης. Για το λόγο αυτό η τιβολόνη μπορεί να χορηγηθεί μόνη της, ανεξάρτητα της ύπαρξης μήτρας. Εικόνα 7. Τι είναι ορμονική θεραπεία στην φυσιολογική εμμηνόπαυση (εμμηνόπαυση σε ηλικία μεγαλύτερη των 45 ετών) 10

13 6 Σε ποιες γυναίκες χορηγείται η ορμονική θεραπεία Ο κύριος λόγος για τον οποίο μια γυναίκα ξεκινάει ορμονική θεραπεία είναι η παρουσία συμπτωμάτων εμμηνόπαυσης σε τέτοιο βαθμό, ώστε να υποβαθμίζεται η ποιότητα της ζωής της. Σύμφωνα με την μελέτη που προαναφέρθηκε από το ιατρείο Κλιμακτηρίου και Εμμηνόπαυσης της Β Μαιευτικής και Γυναικολογικής Κλινικής του Πανεπιστημίου της Αθήνας, στο Αρεταίειο Νοσοκομείο, τέτοιας έντασης συμπτώματα εμφανίζουν περίπου οι 4 στις 10 γυναίκες. Στις γυναίκες που έχουν συμπτώματα, η παρουσία αυξημένου κινδύνου για οστεοπόρωση (π.χ. εάν υπάρχει κληρονομικότητα η χαμηλή οστική πυκνότητα) αποτελεί ένα επιπλέον λόγο για να πάρει μια γυναίκα ορμονική θεραπεία. Εικόνα 8. Ποιες γυναίκες με φυσιολογική ηλικία εμμηνόπαυσης πρέπει να πάρουν ορμονική θεραπεία ΕΝ ΕΙΞΕΙΣ ΟΡΜΟΝΙΚΗΣ ΘΕΡΑΠΕΙΑΣ Εξάψεις, εφιδρώσεις ιαταραχές ύπνου Πόνοι στα οστά & στους µύες Καταθλιπτικό συναίσθηµα Κολπική ξηρότητα Σεξουαλική δυσλειτουργία Σε γυναίκες που έχουν συµπτώµατα Πρόληψη οστεοπόρωσης Πρόληψη ατροφιών (µυών, δέρµατος) Ορμονική θεραπεία στην εμμηνόπαυση: πρακτικός οδηγός για τις γυναίκες ΠΡΩΤΕΥΩΝ ΣΤΟΧΟΣ ΠΟΙΟΤΗΤΑ ΖΩΗΣ 11

14 Ορμονική θεραπεία στην εμμηνόπαυση: πρακτικός οδηγός για τις γυναίκες 7 Τι μορφές θεραπείας υπάρχουν; 7.1 Φαρμακευτικές ουσίες Τα ορμονικά σκευάσματα που υπάρχουν στην Ελλάδα περιέχουν ως οιστρογόνο την οιστραδιόλη, τη φυσική ορμόνη που παράγει η γυναικεία ωοθήκη. 7.2 Δόση ορμονών Η δόση του οιστρογόνου στη θεραπεία καθορίζεται με βάση την ηλικία. Στις ΗΠΑ υπάρχουν σκευάσματα που περιέχουν σύμπλεγμα οιστρογόνων που απομονώνεται από ούρα εγκύων αλόγων (Conjugated Equine Estrogens, CEE). Αντίθετα με τα οιστρογόνα, υπάρχουν πολλές επιλογές για την προγεστερόνη. Η πιο καλή επιλογή είναι η φυσική προγεστερόνη η οποία παράγεται από τη γυναικεία ωοθήκη. Υπάρχουν όμως και συνθετικά προγεσταγόνα (ανάλογες ουσίες προς την προγεστερόνη) τα οποία έχουν διαφορετικές ιδιότητες ανάλογα με τη χημική τους δομή. Η τιβολόνη αποτελεί ουσία που έχει ταυτόχρονα δράση οιστρογόνου, προγεσταγόνου, καθώς και ελαφρά δράση ανδρογόνου. Έτσι μπορεί να χορηγηθεί μόνη της, χωρίς την προσθήκη προγεσταγόνου. Όσο προχωράει η ηλικία, τόσο χαμηλότερη δόση οιστρογόνου δίνουμε. Πιο συγκεκριμένα στις γυναίκες <45 με πρώιμη εμμηνόπαυση δίνουμε δόση οιστρογόνου αντίστοιχη με την ημερήσια παραγωγή μιας γυναίκας που έχει φυσιολογική περίοδο. Σε γυναίκες γύρω στα 50 με συμπτώματα εμμηνόπαυσης δίνουμε τη μισή δόση από αυτή. Μετά από λίγα χρόνια επιχειρούμε να μειώσουμε κι άλλο τη δόση του οιστρογόνου με στόχο κάποια στιγμή να διακόψουμε την αγωγή. Όσον αφορά την τιβολόνη, χορηγείται 1 δισκίο καθημερινά σε γυναίκες που βρίσκονται τουλάχιστον ένα χρόνο στην εμμηνόπαυση. Σε μεγαλύτερες ηλικίες ή μετά από μακροχρόνια χορήγηση μπορεί να χορηγηθεί ένα δισκίο κάθε δεύτερη μέρα. 12

15 7.3 Τρόπος χορήγησης Η ορμονική θεραπεία μπορεί να ληφθεί σε χάπια, διαδερμικά ζελέ, διαδερμικά αυτοκόλλητα, ή τοπικά στον κόλπο Τα χάπια λαμβάνονται σε καθημερινή βάση. Το ζελέ επαλείφεται πάνω στο δέρμα επίσης σε καθημερινή βάση. Τα αυτοκόλλητα τοποθετούνται πάνω στο δέρμα δύο φορές την εβδομάδα. Το κάθε αυτοκόλλητο παραμένει στο δέρμα μέχρι να τοποθετηθεί το επόμενο (δηλαδή ξεκολλάμε το παλιό και κολλάμε το καινούργιο, συνήθως σε διαφορετικό σημείο του δέρματος). Εάν μια γυναίκα έχει συμπτώματα μόνο από το ουρογεννητικό σύστημα, όπως κολπική ξηρότητα, πόνο στην επαφή, συχνές κολπίτιδες και κυστίτιδες, τότε μπορεί να πάρει θεραπεία τοπικά στον κόλπο. Υπάρχουν κολπικά υπόθετα ή κολπικές κρέμες που τοποθετούνται αρχικά κάθε βράδυ στον κόλπο για ημέρες και μετά γίνεται συντήρηση με μία εφαρμογή κάθε εβδομάδα. Όλες οι μορφές θεραπείας έχουν το οιστρογόνο σε συνεχή βάση. Αντίθετα, ο τρόπος που θα χορηγήσουμε την προγεστερόνη καθορίζει και το εάν θα βλέπει περίοδο η γυναίκα. Εάν δεν επιθυμούμε περίοδο δίνουμε την προγεστερόνη μαζί με το οιστρογόνο σε συνεχή βάση. Εάν επιθυμούμε περίοδο δίνουμε την προγεστερόνη κάθε μέρες κάθε μήνα. Συνήθως στο τέλος του διαστήματος που παίρνουμε την προγεστερόνη ή λίγο μετά έρχεται η περίοδος. ΟΙΣΤΡΟΓΟΝΑ ΠΡΟΓΕΣΤΑΓΟΝΑ Ορμονική θεραπεία στην εμμηνόπαυση: πρακτικός οδηγός για τις γυναίκες Χάπια ιαδερµικά επιθέµατα (αυτοκόλλητα που τοποθετούνται πάνω στο δέρµα) ιαδερµική γέλη (ζέλη που επαλείφεται πάνω στο δέρµα) ιακολπικά (κολπική κρέµα ή κολπικά υπόθετα) Χάπια ιαδερµικά επιθέµατα (στο ίδιο αυτοκόλλητο µε τα οιστρογόνα) ιακολπικά (φυσική προγεστερόνη) Ενδοµήτριο σπείραµα (σπιράλ που τοποθετείται µέσα στη µήτρα και επιδρά για 3 περίπου χρόνια) Εικόνα 9. Τρόποι χορήγησης της ορμονικής θεραπείας 13

16 Ορμονική θεραπεία στην εμμηνόπαυση: πρακτικός οδηγός για τις γυναίκες 8 Αποτελέσματα της θεραπείας 8.1 Συμπτώματα εμμηνόπαυσης και ουρογεννητική ατροφία Η ορμονική θεραπεία είναι η μόνη θεραπεία που οδηγεί σε ταχύτατη μείωση των εξάψεων και των εφιδρώσεων, καθώς και σε βελτίωση του ύπνου και της ευεξίας. 8.2 Οστεοπόρωση Η ορμονική θεραπεία, βάσει των πρόσφατων ευρωπαϊκών οδηγιών, είναι η μόνη θεραπεία που μπορεί να μειώσει τον κίνδυνο για κάταγμα του ισχίου ή των σπονδύλων όχι μόνο στις γυναίκες που έχουν ήδη οστεοπόρωση, αλλά και στις υγιείς γυναίκες. Αντίστοιχα δεδομένα έχουμε και για την τιβολόνη. Τα ψυχολογικά συμπτώματα παρουσιάζουν επίσης βελτίωση, εδώ όμως παίζουν ρόλο και άλλοι παράγοντες, όπως π.χ. ο χαρακτήρας της γυναίκας ή η ύπαρξη ενός προηγούμενου επεισοδίου κατάθλιψης ή παρουσία δυσμενών περιβαλλοντικών συνθηκών. Σχετικά με τη σεξουαλική διάθεση, η τιβολόνη φαίνεται να υπερέχει ως θεραπεία, πιθανά λόγω της ειδικής δράσης της στον εγκέφαλο. Τα συμπτώματα ουρογεννητικής ατροφίας, όπως οι συχνές κυστίτιδες ή κολπίτιδες, το αίσθημα ξηρότητας και καψίματος ή ο πόνος κατά την σεξουαλική επαφή παρουσιάζουν εξαιρετική ανταπόκριση στην τοπική ορμονική θεραπεία, με κολπικά υπόθετα ή κολπικές κρέμες. Σύμφωνα με μια μεγάλη μελέτη, η τιβολόνη μειώνει τον κίνδυνο για κάταγμα τόσο των σπονδύλων, όσο και του περιφερικού σκελετού. Σήμερα βέβαια χρησιμοποιούμε όλο και μικρότερες δόσεις ορμονών για να αποφύγουμε την πιθανότητα παρενεργειών. Αυτές οι πολύ μικρές δόσεις φαίνεται να είναι αρκετές για να εμποδίσουν την απώλεια οστικής μάζας που συμβαίνει με την εμμηνόπαυση. Εάν όμως μια γυναίκα έχει ήδη εγκατεστημένη οστεοπόρωση, καλό είναι να χρησιμοποιήσουμε κάποιο ειδικό φάρμακο για την οστεοπόρωση. 14

17 8.3 Καρδιαγγειακό σύστημα Η ορμονική θεραπεία έχει πολλαπλές ευεργετικές δράσεις στο καρδιαγγειακό σύστημα. Εικόνα 10. Τρόπος χορήγησης της ορμονικής θεραπείας στην φυσιολογική εμμηνόπαυση Τα οιστρογόνα κάνουν τα αγγεία πιο ελαστικά και κρατάνε την αρτηριακή πίεση σε φυσιολογικά επίπεδα. Επίσης βελτιώνουν τον μεταβολισμό και μειώνουν την πιθανότητα εμφάνισης σακχαρώδους διαβήτη. Ακόμη μειώνουν την «κακή» χοληστερίνη και αυξάνουν την «καλή» χοληστερίνη. Τέλος, εμποδίζουν τη συσσώρευση του λίπους στην κοιλιά, κάτι που επιβαρύνει ιδιαίτερα την καρδιά. Η τελική συνιστώσα όλων αυτών είναι η προστασία της καρδιάς και των αγγείων. Όλα αυτά όμως συμβαίνουν όταν η ορμονική θεραπεία χορηγηθεί σύντομα μετά τη διακοπή της περιόδου, δηλαδή ιδανικά μέσα στα πρώτα 5 χρόνια μετά την εμμηνόπαυση. Όταν η ορμονική θεραπεία χορηγηθεί σε μεγάλες γυναίκες με πολλά χρόνια στην εμμηνόπαυση, οι οποίες έχουν «γερασμένα» αγγεία με αρτηριοσκλήρυνση, τότε τα οιστρογόνα όχι μόνο δεν θα βοηθήσουν, αλλά μπορεί να προκαλέσουν έμφραγμα ή εγκεφαλικό. Έτσι λοιπόν, για να μπορέσει μια γυναίκα να ωφελήσει την καρδιά της, πρέπει να ξεκινήσει ορμονική θεραπεία μέσα στα 5 πρώτα χρόνια από την διακοπή της περιόδου της. Αυτό άλλωστε είναι και το χρονικό πλαίσιο που η γυναίκα χρειάζεται πραγματικά τη θεραπεία γιατί τότε είναι τα συμπτώματα στην μεγαλύτερη έντασή τους. Από την άλλη πλευρά, εάν έχουν περάσει 10 χρόνια από την τελευταία περίοδο, η ορμονική θεραπεία δεν πρέπει να χορηγείται. Ορμονική θεραπεία στην εμμηνόπαυση: πρακτικός οδηγός για τις γυναίκες ΕΞΑΤΟΜΙΚΕΥΣΗ ΤΗΣ ΟΡΜΟΝΙΚΗΣ ΘΕΡΑΠΕΙΑΣ Επιλογή του χρόνου έναρξης (timing) & του είδους του φαρµάκου ανάλογα µε το ιστορικό της κάθε γυναίκας Μεγιστοποίηση αποτελεσµατικότητας Ελαχιστοποίηση παρενεργειών Ποιότητα ζωής Πρόληψη καρδιαγγειακής νόσου Πρόληψη οστεοπόρωσης Καρκίνος µαστού Εγκεφαλικό, φλεβική θρόµβωση 15

18 Ορμονική θεραπεία στην εμμηνόπαυση: πρακτικός οδηγός για τις γυναίκες Μαστός Ανεπιθύμητες ενέργειες Ο καρκίνος του μαστού είναι ο συχνότερος καρκίνος στις γυναίκες. Υπάρχουν πολλοί παράγοντες που αυξάνουν τον κίνδυνο να νοσήσει μια γυναίκα από καρκίνο του μαστού. Η κληρονομικότητα είναι ένας από τους σημαντικότερους παράγοντες. Μια γυναίκα της οποίας η μητέρα ή η αδελφή (αλλά όχι πιο μακρινοί συγγενείς) έπαθε καρκίνο του μαστού σε ηλικία μικρότερη από 65 ετών βρίσκεται σε αυξημένο κίνδυνο να νοσήσει και η ίδια. Επίσης αν μια γυναίκα έχει αφαιρέσει κάποιο καλοήθη όγκο από το μαστό της (π.χ. ινοαδένωμα) βρίσκεται επίσης σε υψηλότερο κίνδυνο. Τέλος, οι παχύσαρκες γυναίκες κινδυνεύουν περισσότερο να πάθουν καρκίνο του μαστού, σε σχέση με τις γυναίκες που έχουν φυσιολογικό βάρος, καθώς και οι γυναίκες που καταναλώνουν καθημερινά αλκοόλ (π.χ. 2 ποτήρια κρασί ημερησίως) κινδυνεύουν περισσότερο να πάθουν καρκίνο του μαστού σε σχέση με τις γυναίκες που δεν πίνουν. Αντίθετα, μια γυναίκα που ασκείται έχει μικρότερο κίνδυνο για καρκίνο του μαστού. Πολύ σημαντικό στοιχείο για τον κίνδυνο καρκίνου είναι το πόσο πυκνός είναι ο μαστός στη μαστογραφία (δηλ. πόσο «άσπρη» είναι η μαστογραφία). Αυτό σημαίνει ότι παρά την εμμηνόπαυση ο μαστός δεν εκφυλίζεται αλλά διατηρεί τη σύσταση που είχε πριν την εμμηνόπαυση. Αυτή η εικόνα, που πολλοί την ονομάζουν «ινοκυστική μαστοπάθεια», ενώ ουσιαστικά είναι μια παραλλαγή του φυσιολογικού, συνδυάζεται με υψηλότερο κίνδυνο καρκίνου του μαστού. Στις περιπτώσεις αυτές συνήθως χρειάζεται συμπληρωματικός έλεγχος με υπερηχογράφημα, γιατί στα σημεία που είναι «άσπρα» η ικανότητα της μαστογραφίας να διαγνώσει μια κακοήθεια μειώνεται. Αντίθετα, όταν ο αδένας του μαστού έχει αντικατασταθεί από λίπος, η εικόνα στη μαστογραφία είναι «μαύρη» και ο κίνδυνος καρκίνου του μαστού είναι μικρότερος. 16

19 Άλλοι μικρότερης σημασίας παράγοντες κινδύνου για καρκίνο του μαστού είναι η ατεκνία ή το ιστορικό της πρώτης εγκυμοσύνης σε ηλικία μεγαλύτερη των 30 ετών. Η ορμονική θεραπεία με συνδυασμό οιστρογόνων και προγεστερόνης, σε μεγάλες δόσεις που συνηθίζαμε να χρησιμοποιούμε την προηγούμενη δεκαετία, εάν χορηγηθεί για διάστημα μεγαλύτερο των 5 ετών αυξάνει ελαφρά τον κίνδυνο καρκίνου του μαστού. Συγκεκριμένα ο κίνδυνος αφορά 3 επιπλέον γυναίκες στις 1000 που θα πάρουν ορμονική θεραπεία για 5 χρόνια. Ο κίνδυνος αυτός είναι πολύ μικρότερος συγκριτικά με τους παράγοντες κινδύνου που αναφέρθηκαν στις προηγούμενες παραγράφους, όπως π.χ. την παχυσαρκία και την κληρονομικότητα. Η δράση της τιβολόνης στο μαστό φαίνεται ηπιότερη συγκριτικά με την συνδυασμένη ορμονική θεραπεία. Σε μεγάλες κλινικές μελέτες η θεραπεία με τιβολόνη είτε δεν επέδρασε καθόλου στον μαστό, είτε είχε μικρότερη επίδραση σε σχέση με τον συνδυασμό οιστρογόνων προγεσταγόνων. Ορμονική θεραπεία στην εμμηνόπαυση: πρακτικός οδηγός για τις γυναίκες 17

20 Ορμονική θεραπεία στην εμμηνόπαυση: πρακτικός οδηγός για τις γυναίκες Για να ελαχιστοποιήσουμε όμως ακόμη και αυτόν τον μικρό κίνδυνο να νοσήσει μια γυναίκα από καρκίνο του μαστού πρέπει να ακολουθούμε τις εξής οδηγίες: Η αντιμετώπιση των προβλημάτων της εμμηνόπαυσης πρέπει πάντα να γίνεται από ειδικό φορέα υγείας. Ο εξειδικευμένος γιατρός πριν αποφασίσει να χορηγήσει θεραπεία θα εκτιμήσει εάν η γυναίκα ανήκει σε ομάδα υψηλού κινδύνου να νοσήσει από καρκίνο του μαστού. Π.χ. εάν μια γυναίκα 54 ετών αναφέρει ότι η μητέρα της έπαθε καρκίνο του μαστού σε ηλικία 50 ετών, η ίδια έχει αφαιρέσει ένα ινοαδένωμα και η μαστογραφία της είναι ιδιαίτερα πυκνή, μάλλον δεν πρέπει να πάρει ορμονική θεραπεία. Είναι αποδεδειγμένο από πολλές μελέτες ότι η θεραπεία μόνο με οιστρογόνα, χωρίς προγεσταγόνα έχει πολύ χαμηλότερη δράση στο μαστό σε σχέση με τον συνδυασμό οιστρογόνων προγεστερόνης. Στην μεγάλη μελέτη WHI που έγινε πριν 10 χρόνια σε πολλές χιλιάδες γυναικών που πήραν μόνο οιστρογόνα για 7 χρόνια δεν διαπιστώθηκε αύξηση του κινδύνου για καρκίνο του μαστού. Έτσι, αν μια γυναίκα έχει βγάλει την μήτρα της και δεν υπάρχει λόγος να πάρει προγεσταγόνο, έχει πολύ λιγότερους περιορισμούς σε σχέση με τη χρονική διάρκεια της θεραπείας. Επίσης, στις γυναίκες που έχουν μήτρα, εάν χορηγηθεί η προγεστερόνη από τον κόλπο (π.χ. ένα κολπικό δισκίο κάθε μέρες τον μήνα) είναι σαν να παίρνουν μόνο οιστρογόνα, μια και η προγεστερόνη δρα τοπικά μόνο στην μήτρα. Εναλλακτικά μπορεί να τοποθετηθεί το σπιράλ με λεβονοργεστρέλη, ένα ειδικό προγεσταγόνο, το οποίο είναι αποτελεσματικό για 5 περίπου χρόνια. Έτσι η θεραπεία γίνεται πολύ πιο ελαφριά. Σήμερα ξέρουμε ότι τα συμπτώματα της εμμηνόπαυσης μπορούν να θεραπευθούν με πολύ μικρότερες δόσεις οιστρογόνων από αυτές που συνηθίζαμε να δίνουμε παλαιότερα. Ο ειδικός γιατρός βάσει του ιστορικού της κάθε γυναίκας υπολογίζει την ελάχιστη δόση που χρειάζεται, η οποία μπορεί να μειώνεται ακόμη περισσότερο όσο περνάν τα χρόνια. Έτσι η επίδραση στο μαστό ελαχιστοποιείται. Η χρονική διάρκεια της θεραπείας και η σταδιακή μείωση της δόσης μέχρι την οριστική διακοπή της πρέπει να καθορίζονται από τον ειδικό γιατρό. Η συνήθης διάρκεια θεραπείας είναι τα 2-5 χρόνια. Αυτό όμως εξατομικεύεται, ανάλογα με τις ανάγκες της κάθε γυναίκας. 18

21 Όλα αυτά που αναφέρθηκαν αφορούν γυναίκες με φυσιολογική ηλικία εμμηνόπαυσης και ΟΧΙ γυναίκες με πρώιμη ωοθηκική ανεπάρκεια. Στις γυναίκες αυτές η ορμονική θεραπεία δεν αυξάνει τον κίνδυνο καρκίνου του μαστού, απλά τον εξισώνει με τις συνομήλικες γυναίκες που έχουν φυσιολογική περίοδο. Στις γυναίκες με πρώιμη ωοθηκική ανεπάρκεια, όπως αναφέρθηκε σε προηγούμενο κεφάλαιο χορηγείται ορμονική θεραπεία σε όλες μέχρι την φυσιολογική ηλικία εμμηνόπαυσης. Ορμονική θεραπεία στην εμμηνόπαυση: πρακτικός οδηγός για τις γυναίκες 19

22 Ορμονική θεραπεία στην εμμηνόπαυση: πρακτικός οδηγός για τις γυναίκες 9.2 Έμφραγμα Πριν από μια 10ετία φαινόταν πολύ παράξενο γιατί στις κλινικές μελέτες τα οιστρογόνα προκαλούσαν εμφράγματα σε κάποιες γυναίκες, ενώ ξέρουμε ότι είναι η βασική ορμόνη προστασίας της καρδιάς. Σήμερα γνωρίζουμε το λόγο: η δράση που θα ασκήσουν τα οιστρογόνα στην καρδιά εξαρτάται από την εμμηνοπαυσιακή ηλικία της γυναίκας, δηλαδή πόσα χρόνια είναι στην εμμηνόπαυση. Όπως αναφέρθηκε και σε προηγούμενο κεφάλαιο, αμέσως μόλις σταματήσει η περίοδος, τα αγγεία αρχίζουν να «γερνάνε», δηλαδή αρχίζουν σταδιακά να δημιουργούν πλάκες αρτηριοσκλήρυνσης στα τοιχώματά τους. Όταν αυτές οι πλάκες μεγαλώσουν σε ένα κρίσιμο βαθμό (αυτό συνήθως παίρνει μια δεκαετία για να γίνει), τα οιστρογόνα μπορεί να σπάσουν την πλάκα και να την μεταφέρουν από το τοίχωμα του αγγείου στην κυκλοφορία. Εάν αυτό το κομμάτι της πλάκας ενσφηνωθεί σε κάποια αρτηρία που τροφοδοτεί την καρδιά με αίμα (στεφανιαίες αρτηρίες), τότε προκαλείται το έμφραγμα. Σε όλες τις μεγάλες κλινικές μελέτες οι γυναίκες είχαν μέσο όρο ηλικίας πάνω από 60 έτη και βρίσκονταν τουλάχιστον μία 10ετία στην εμμηνόπαυση. Αντίθετα, εάν τα οιστρογόνα χορηγηθούν σε νέες γυναίκες που εισέρχονται στην εμμηνόπαυση οι οποίες είτε ακόμη δεν έχουν πλάκες στα αγγεία τους ή εάν έχουν είναι σε πολύ πρώιμο στάδιο, τότε τα οιστρογόνα ασκούν όλες τις ευεργετικές δράσεις τους, με αποτέλεσμα να μην εξελίσσεται η διαδικασία της αρτηριοσκλήρυνσης. Μια γνώση των τελευταίων ετών είναι ότι οι γυναίκες που έχουν εμμηνοπαυσιακά συμπτώματα (έντονες εξάψεις) βρίσκονται σε μεγαλύτερο κίνδυνο να πάθουν αρτηριοσκλήρυνση σε σχέση με τις γυναίκες που δεν παρουσιάζουν εξάψεις. Έτσι, οι γυναίκες που έχουν ένδειξη να πάρουν ορμονική θεραπεία λόγω των εξάψεών τους, είναι αυτές που θα ωφεληθούν περισσότερο από την προστατευτική δράση των οιστρογόνων στην καρδιά. 20

23 9.3 Θρομβώσεις Υπάρχουν πολλές μελέτες που δείχνουν ότι η ορμονική θεραπεία σε χάπια αυξάνει τον κίνδυνο θρομβώσεων. 9.4 Μήτρα Όσον αφορά τον καρκίνο του ενδομητρίου, η ορμονική θεραπεία στον ενδεδειγμένο χρόνο χορήγησης δεν έχει απολύτως καμία επίδραση, εάν το προγεσταγόνο χορηγηθεί τουλάχιστον 12 ημέρες τον μήνα. Εάν μάλιστα το προγεσταγόνο χορηγηθεί συνέχεια, χωρίς διακοπή έχουμε μείωση του κινδύνου καρκίνου του ενδομητρίου, ιδιαίτερα στις παχύσαρκες ασθενείς. Η χρήση της τιβολόνης δεν αυξάνει τον κίνδυνο καρκίνου του ενδομητρίου. Αυτό συμβαίνει γιατί όλα τα οιστρογόνα που παίρνουμε από το στόμα για να μεταφερθούν στην κυκλοφορία του αίματος περνάνε πρώτα από το συκώτι. Εκεί κατά τον μεταβολισμό τους αυξάνουν την παραγωγή παραγόντων πήξης που οδηγούν σε αυξημένη πηκτικότητα του αίματος. Στην πράξη, όταν μιλάμε για νέες υγιείς γυναίκες γύρω στα 50, ο κίνδυνος θρόμβωσης είναι εξαιρετικά μικρός και πρακτικά αμελητέος. Θα πρέπει όμως να μας απασχολήσει σε περιπτώσεις όπου υπάρχουν παράγοντες κινδύνου για θρόμβωση, όπως εκσεσημασμένη παχυσαρκία, μεγάλη ηλικία (>60 έτη), κάπνισμα ή γενετική θρομβοφιλία (μεταλλάξεις σε γονίδια που προδιαθέτουν σε θρομβώσεις). Όταν υπάρχουν αυτοί οι παράγοντες δεν χρειάζεται να στερηθεί μια γυναίκα τα οφέλη της θεραπείας, απλά επιλέγουμε την διαδερμική οδό χορήγησης της θεραπείας, είτε με αυτοκόλλητα, είτε με ζελέ. Την τελευταία 5ετία έχουν δημοσιευθεί πολυάριθμες μεγάλες κλινικές μελέτες που δείχνουν ότι η διαδερμική θεραπεία, επειδή δεν περνάει αρχικά από το συκώτι, δεν αυξάνει τον κίνδυνο θρομβώσεων. Επίσης η τιβολόνη, όπως και με το μαστό, είναι πολύ πιο ήπια στο θέμα των θρομβώσεων σε σχέση με τα χάπια οιστρογόνων προγεσταγόνων. Αυτό που είναι αθώο μεν, αλλά συνηθισμένο και ενοχλητικό για κάποιες γυναίκες είναι η εμφάνιση αίματος από τον κόλπο, είτε λίγου καφέ είτε περισσότερου κόκκινου, κατά κανόνα τους πρώτους μήνες της θεραπείας. Το φαινόμενο αυτό είναι τόσο συχνότερο όσο πιο κοντά βρίσκεται μια γυναίκα στην τελευταία δικιά της περίοδο. Επίσης επηρεάζεται από τη δόση του οιστρογόνου και το είδος του προγεσταγόνου. Συνήθως μειώνεται μετά το πρώτο τρίμηνο και σταματάει μετά το 6μηνο. Είναι τελείως αθώο και δεν θα πρέπει να θορυβεί την γυναίκα. Εάν παρ όλα αυτά το πρόβλημα παραμένει μετά τους 6 μήνες, συνήθως αλλάζουμε το είδος της θεραπείας. Η τιβολόνη συνδυάζεται με μικρότερα ποσοστά κολπικής αιμόρροιας σε σχέση με το συνδυασμό οιστρογόνων προγεσταγόνων. Ορμονική θεραπεία στην εμμηνόπαυση: πρακτικός οδηγός για τις γυναίκες 21

24 Ορμονική θεραπεία στην εμμηνόπαυση: πρακτικός οδηγός για τις γυναίκες 10 Πρακτικές συμβουλές Η εμμηνόπαυση είναι ένα φυσιολογικό γεγονός. Όλες οι γυναίκες πρέπει να ενημερώνονται για τις αλλαγές που συμβαίνουν στο σώμα τους με την εμμηνόπαυση, καθώς και για το πώς μπορούν να προλάβουν νοσήματα όπως την οστεοπόρωση, τα καρδιαγγειακά και τον καρκίνο του μαστού, έτσι, ώστε να εξασφαλίζουν μια καλή ποιότητα ζωής Για κάποιες γυναίκες η μετάβαση στην εμμηνόπαυση είναι ιδιαίτερα ενοχλητική, καθώς ταλαιπωρούνται από πολλά συμπτώματα, όπως εξάψεις, εφιδρώσεις και κολπική ξηρότητα. Οι γυναίκες αυτές δεν πρέπει απλά να κάνουν υπομονή, αλλά να αναζητούν βοήθεια στον εξειδικευμένο γιατρό, ο οποίος αφού τις αξιολογήσει σωστά θα χορηγήσει την κατάλληλη θεραπεία. Η ορμονική θεραπεία στην εμμηνόπαυση συνήθως διαρκεί 2-5 χρόνια. Όταν χορηγείται σωστά και κάτω από ιατρική παρακολούθηση βελτιώνει την ποιότητα ζωής και προστατεύει από οστεοπόρωση και καρδιαγγειακά νοσήματα, χωρίς να επιβαρύνει το μαστό και τα αγγεία. Συνεπώς οι γυναίκες δεν πρέπει να φοβούνται και να στερούνται τις ευεργετικές της δράσεις. 22

25 Ορμονική θεραπεία στην εμμηνόπαυση: πρακτικός οδηγός για τις γυναίκες Οι γυναίκες με πρώιμη εμμηνόπαυση, ιδιαίτερα αυτές στις οποίες η περίοδος έχει σταματήσει σε ηλικία νεώτερη των 40 ετών επιβάλλεται να παίρνουν ορμονική θεραπεία μέχρι την φυσιολογική ηλικία εμμηνόπαυσης. 23

26 Ορμονική θεραπεία στην εμμηνόπαυση: πρακτικός οδηγός για τις γυναίκες 24

27

πρακτικός οδηγός για τις γυναίκες

πρακτικός οδηγός για τις γυναίκες Β' ΜΑΙΕΥΤΙΚΗ ΚΑΙ ΓΥΝΑΙΚΟΛΟΓΙΚΗ ΚΛΙΝΙΚΗ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΑΘΗΝΩΝ Ορμονική θεραπεία στην εμμηνόπαυση: πρακτικός οδηγός για τις γυναίκες Αθήνα 2013 Ειρήνη Λαμπρινουδάκη Επ. Καθηγήτρια Γυναικολογικής Ενδοκρινολογίας

Διαβάστε περισσότερα

Αν. Καθηγήτρια Ε. Λαμπρινουδάκη

Αν. Καθηγήτρια Ε. Λαμπρινουδάκη Αν. Καθηγήτρια Ε. Λαμπρινουδάκη upadate swfobject.embedswf('/plugins/content/avreloaded/mediaplayer.swf','avreloaded0','400',' 320','7.0.14','/plugins/content/avreloaded/expressinstall.swf', {file:'http://www.aretaieio-obgyn.com/images/stories/videos/emino.flv',width:'400',height:'

Διαβάστε περισσότερα

Ζώντας με την εμμηνόπαυση

Ζώντας με την εμμηνόπαυση Ζώντας με την εμμηνόπαυση Dr. Παναγιώτης Παπαλάμπρος MD, DFFP, BMS, BSCCP, CCST Μαιευτήρας - Χειρουργός Γυναικολόγος Εξειδικευμένος Λαπαροσκόπος Κολποσκόπος & Ειδικός στην Εμμηνόπαυση Εισαγωγή Κάνει ζέστη

Διαβάστε περισσότερα

1) Τι είναι η Ορμονοθεραπεία;

1) Τι είναι η Ορμονοθεραπεία; Γράφει: Χρήστος Μαρκόπουλος, Αν. Καθηγητής Χειρουργικής Ιατρικής Σχολής Αθηνών, Διευθυντής Κλινικής Μαστού Ιατρικού Κέντρου Αθηνών, Πρόεδρος Ελληνικής Χειρουργικής Εταιρείας Μαστού 1) Τι είναι η Ορμονοθεραπεία;

Διαβάστε περισσότερα

Ε Ν Η Μ Ε Ρ Ω Σ Ο Υ. νεφρά

Ε Ν Η Μ Ε Ρ Ω Σ Ο Υ. νεφρά Ε Ν Η Μ Ε Ρ Ω Σ Ο Υ νεφρά νεφρών Η υψηλή αρτηριακή πίεση (υπέρταση) είναι ένα από τα δύο κύρια αίτια χρόνιας νεφρικής νόσου παγκοσμίως (το άλλο είναι ο διαβήτης). Επίσης, τα νεφρά έχουν βασικό ρόλο στη

Διαβάστε περισσότερα

ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΕΣ ΓΙΑ ΑΣΘΕΝΕΙΣ

ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΕΣ ΓΙΑ ΑΣΘΕΝΕΙΣ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΕΣ ΓΙΑ ΑΣΘΕΝΕΙΣ Μετεµµηνοπαυσιακό Ορµονικό Προφίλ Εµµηνόπαυση καλείται η παύση της εµµήνου ρύσης µιας γυναίκας και σηµατοδότηση το τέλος της δυνατότητας τεκνοποίησης µε φυσιολογικό τρόπο. Αποτελεί

Διαβάστε περισσότερα

ΟΔΗΓΙΕΣ ΔΙΑΓΝΩΣΤΙΚΗΣ ΚΑΙ ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΗΣ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗΣ ΤΗΣ ΟΣΤΕΟΠΟΡΩΣΗΣ

ΟΔΗΓΙΕΣ ΔΙΑΓΝΩΣΤΙΚΗΣ ΚΑΙ ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΗΣ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗΣ ΤΗΣ ΟΣΤΕΟΠΟΡΩΣΗΣ ΟΔΗΓΙΕΣ ΔΙΑΓΝΩΣΤΙΚΗΣ ΚΑΙ ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΗΣ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗΣ ΤΗΣ ΟΣΤΕΟΠΟΡΩΣΗΣ Α. ΠΟΤΕ ΠΡΕΠΕΙ ΝΑ ΥΠΟΒΑΛΛΟΝΤΑΙ ΟΙ ΑΣΘΕΝΕΙΣ ΣΕ ΜΕΤΡΗΣΗ ΟΣΤΙΚΗΣ ΠΥΚΝΟΤΗΤΑΣ (ΑΝΔΡΕΣ ΚΑΙ ΓΥΝΑΙΚΕΣ): ΗΛΙΚΙΑ < 50 ΕΤΩΝ: Κατάγματα χαμηλής βίας

Διαβάστε περισσότερα

Οστεοπόρωση. Διάγνωση, πρόληψη και θεραπεία. Δρ. Χρήστος Κ. Γιαννακόπουλος Ορθοπαιδικός Χειρουργός

Οστεοπόρωση. Διάγνωση, πρόληψη και θεραπεία. Δρ. Χρήστος Κ. Γιαννακόπουλος Ορθοπαιδικός Χειρουργός Οστεοπόρωση Διάγνωση, πρόληψη και θεραπεία Δρ. Χρήστος Κ. Γιαννακόπουλος Ορθοπαιδικός Χειρουργός Η οστεοπόρωση είναι πιο συχνή από τις παθήσεις της καρδιάς και των πνευμόνων Οστεοπόρωση: Η σιωπηλή επιδημία

Διαβάστε περισσότερα

Υπέρταση. Τι Είναι η Υπέρταση; Από Τι Προκαλείται η Υπέρταση; Ποιοι Είναι Οι Παράγοντες Κινδύνου Για Την Υπέρταση;

Υπέρταση. Τι Είναι η Υπέρταση; Από Τι Προκαλείται η Υπέρταση; Ποιοι Είναι Οι Παράγοντες Κινδύνου Για Την Υπέρταση; Υπέρταση Τι Είναι η Υπέρταση; Η πίεση του αίματος είναι η δύναμη που ασκεί το αίμα στις αρτηρίες όταν μεταφέρεται από την καρδιά στην κυκλοφορία. Η σταθερά αυξημένη πίεση, άνω των φυσιολογικών ορίων, αποκαλείται

Διαβάστε περισσότερα

Τι είναι οστεοπόρωση;

Τι είναι οστεοπόρωση; Τι είναι οστεοπόρωση; Η οστεοπόρωση είναι χρόνια πάθηση του μεταβολισμού των οστών, κατά την οποία παρατηρείται σταδιακή μείωση της πυκνότητας και της ποιότητάς τους, ώστε αυτά με την πάροδο του χρόνου

Διαβάστε περισσότερα

Για την υγεία της καρδιάς μας

Για την υγεία της καρδιάς μας Για την υγεία της καρδιάς μας Ο καρδιαγγειακός κίνδυνος επηρεάζει όλες τις ηλικίες, άνδρες και γυναίκες και όλες τις κοινωνικές ομάδες και βέβαια αποτελεί ένα μύθο ότι πλήττει μόνο ηλικιωμένους, άνδρες

Διαβάστε περισσότερα

Χαιρετισμός. Αγαπητοί συνάδελφοι και φίλοι,

Χαιρετισμός. Αγαπητοί συνάδελφοι και φίλοι, Χαιρετισμός Αγαπητοί συνάδελφοι και φίλοι, Με ιδιαίτερη χαρά σας προσκαλούμε στο 6 ο Πανελλήνιο Συνέδριο της Ελληνικής Εταιρείας Κλιμακτηρίου και Εμμηνόπαυσης, που θα πραγματοποιηθεί στις 4 και 5 Απριλίου

Διαβάστε περισσότερα

Σακχαρώδης διαβήτης και οστεοπόρωση - Ο Δρόμος για την Θεραπεία Τρίτη, 23 Νοέμβριος :22

Σακχαρώδης διαβήτης και οστεοπόρωση - Ο Δρόμος για την Θεραπεία Τρίτη, 23 Νοέμβριος :22 Δημήτρης Ι. Χατζηδάκης, Αναπληρωτής Καθηγητής Παθολογίας - Ενδοκρινολογίας, Υπεύθυνος Ενδοκρινολογικής Mονάδας Β' Προπαιδευτικής Παθολογικής Κλινικής Πανεπιστημίου Αθηνών, Πανεπιστημιακό Γενικό Νοσοκομείο

Διαβάστε περισσότερα

ΓΕΝΙΚΑ ΓΙΑ ΤΗ ΝΕΦΡΟΛΙΘΙΑΣΗ

ΓΕΝΙΚΑ ΓΙΑ ΤΗ ΝΕΦΡΟΛΙΘΙΑΣΗ 1 ΓΕΝΙΚΑ ΓΙΑ ΤΗ ΝΕΦΡΟΛΙΘΙΑΣΗ Κυριακή Σταματέλου Ειδικός Νεφρολόγος, MBA Τι είναι η νεφρολιθίαση; Η νεφρολιθίαση λέγεται κοινά «πέτρες στα νεφρά» και είναι γνωστή στην ανθρωπότητα από τα αρχαία χρόνια.

Διαβάστε περισσότερα

ΜΕΤΑΜΟΣΧΕΥΣΗ ΝΕΦΡΟΥ. Λειτουργία των νεφρών. Συμπτώματα της χρόνιας νεφρικής ανεπάρκειας

ΜΕΤΑΜΟΣΧΕΥΣΗ ΝΕΦΡΟΥ. Λειτουργία των νεφρών. Συμπτώματα της χρόνιας νεφρικής ανεπάρκειας ΜΕΤΑΜΟΣΧΕΥΣΗ ΝΕΦΡΟΥ Η χρόνια νεφρική ανεπάρκεια είναι η προοδευτική, μη αναστρέψιμη μείωση της νεφρικής λειτουργίας, η οποία προκαλείται από βλάβη του νεφρού ποικίλης αιτιολογίας. Η χρόνια νεφρική ανεπάρκεια

Διαβάστε περισσότερα

Κυριακή, 3 Σεπτεµβρίου 2006

Κυριακή, 3 Σεπτεµβρίου 2006 Χρήστος Μαρκόπουλος Αν. Καθηγητής Χειρουργικής Ιατρικής Σχολής Αθηνών /ντης Κλινικής Μαστού Ιατρικού Κέντρου Αθηνών Πρόεδρος Ελληνικής Χειρουργικής Εταιρείας Μαστού - Στατιστικά στοιχεία Στη χώρα µας,

Διαβάστε περισσότερα

Γράφει: Θάνος Παπαθανασίου, Μαιευτήρας - Γυναικολόγος. Νεότερες απόψεις και θεραπείες

Γράφει: Θάνος Παπαθανασίου, Μαιευτήρας - Γυναικολόγος. Νεότερες απόψεις και θεραπείες Γράφει: Θάνος Παπαθανασίου, Μαιευτήρας Γυναικολόγος Νεότερες απόψεις και θεραπείες Το Σύνδρομο Πολυκυστικών Ωοθηκών (ΣΠΩ) είναι η συχνότερη ορμονική πάθηση της σύγχρονης γυναίκας. Υπολογίζεται ότι περίπου

Διαβάστε περισσότερα

gr

gr ΑΠΟΣΤΟΛΟΒΑ Ε. - ΠΑΝΑΓΙΩΤΟΥ Α. - ΑΒΡΑΜΙ ΗΣ Α. ενδοκρινολόγοι Η παρουσία ανδρογόνων στη γυναίκα είναι φυσιολογική. Αναφερόµαστε σε Υπερανδρογοναιµία όταν τα ανδρογόνα ξεπερνούν τα φυσιολογικά για την ηλικία

Διαβάστε περισσότερα

Η εμμηνόπαυση και η αντιμετώπισή της

Η εμμηνόπαυση και η αντιμετώπισή της Η εμμηνόπαυση και η αντιμετώπισή της Πελοπίδας Κουτρουμάνης, MD, MRCOG Σαν εμμηνόπαυση ορίζεται η χρονική περίοδος που ακολουθεί την τελευταία έμμηνο ρύση και οφείλεται στην μη αναστρέψιμη, οριστική παύση

Διαβάστε περισσότερα

Φυσικές Μέθοδοι (α) Αποχή (μόνιμη ή περιοδική) (β) Διακεκομμένη συνουσία (αποτράβηγμα)

Φυσικές Μέθοδοι (α) Αποχή (μόνιμη ή περιοδική) (β) Διακεκομμένη συνουσία (αποτράβηγμα) ΣΧΟΙΝΑ ΧΑΡΑ Α4 Φυσικές Μέθοδοι (α) Αποχή (μόνιμη ή περιοδική) (β) Διακεκομμένη συνουσία (αποτράβηγμα) II. Τεχνικές Μέθοδοι (α) Μέθοδοι Φραγμού (β) Ενδομήτριο Σπείραμα (γ) Ορμονική Αντισύλληψη (δ) Στείρωση

Διαβάστε περισσότερα

Factsheet Εμμηνόπαυση και HIV

Factsheet Εμμηνόπαυση και HIV 1 of 5 Factsheet Εμμηνόπαυση και HIV Βασικά σημεία Η εμμηνόπαυση είναι φυσιολογικό μέρος της διαδικασίας γήρανσης κάθε γυναίκας. Γνωρίζοντας τι συμπτώματα να αναμένεις κατά την εμμηνόπαυση, μπορείς να

Διαβάστε περισσότερα

Factsheet Εμμηνόπαυση και HIV

Factsheet Εμμηνόπαυση και HIV 1 of 5 Factsheet Εμμηνόπαυση και HIV Βασικά σημεία Η εμμηνόπαυση είναι φυσιολογικό μέρος της διαδικασίας γήρανσης κάθε γυναίκας. Γνωρίζοντας τι συμπτώματα να αναμένεις κατά την εμμηνόπαυση, μπορείς να

Διαβάστε περισσότερα

Αρχικά θα πρέπει να προσδιορίσουμε τι είναι η παχυσαρκία.

Αρχικά θα πρέπει να προσδιορίσουμε τι είναι η παχυσαρκία. Αρχικά θα πρέπει να προσδιορίσουμε τι είναι η παχυσαρκία. Παχυσαρκία είναι η παθολογική αύξηση του βάρους του σώματος, που οφείλεται σε υπερβολική συσσώρευση λίπους στον οργανισμό. Παρατηρείται γενικά

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΑΠΑΡΑΓΩΓΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ ΕΠΑΝΑΛΗΨΗ

ΑΝΑΠΑΡΑΓΩΓΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ ΕΠΑΝΑΛΗΨΗ ΑΝΑΠΑΡΑΓΩΓΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ ΕΠΑΝΑΛΗΨΗ 1 Ο ΘΕΜΑ 1. Η γέννηση ενός παιδιού με σύνδρομο Down συνήθως οφείλεται: α. στην προσβολή της μητέρας από ερυθρά κατά τη διάρκεια της κύησης, β. στην ανεπαρκή πρόσληψη ασβεστίου

Διαβάστε περισσότερα

Όλα όσα χρειάζεται να γνωρίζεις

Όλα όσα χρειάζεται να γνωρίζεις Όλα όσα χρειάζεται να γνωρίζεις Επιστημονική Επιμέλεια: Χρήστος Μαρκόπουλος, Αναπλ. Καθηγητής Χειρουργικής, Ιατρική Σχολή Πανεπιστημίου Αθηνών για τον καρκίνο του μαστού Δεδομένα για τον καρκίνο του μαστού

Διαβάστε περισσότερα

ΔΩΔΕΚΑ ΜΥΘΟΙ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΡΤΗΡΙΑΚΗ ΥΠΕΡΤΑΣΗ ΔΡ ΓΕΩΡΓΙΟΣ Ι. ΚΟΥΡΤΟΓΛΟΥ ΠΑΘΟΛΟΓΟΣ-ΔΙΑΒΗΤΟΛΟΓΟΣ ΔΙΔΑΚΤΩΡ ΙΑΤΡΙΚΗΣ ΑΠΘ

ΔΩΔΕΚΑ ΜΥΘΟΙ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΡΤΗΡΙΑΚΗ ΥΠΕΡΤΑΣΗ ΔΡ ΓΕΩΡΓΙΟΣ Ι. ΚΟΥΡΤΟΓΛΟΥ ΠΑΘΟΛΟΓΟΣ-ΔΙΑΒΗΤΟΛΟΓΟΣ ΔΙΔΑΚΤΩΡ ΙΑΤΡΙΚΗΣ ΑΠΘ ΔΩΔΕΚΑ ΜΥΘΟΙ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΡΤΗΡΙΑΚΗ ΥΠΕΡΤΑΣΗ ΔΡ ΓΕΩΡΓΙΟΣ Ι. ΚΟΥΡΤΟΓΛΟΥ ΠΑΘΟΛΟΓΟΣ-ΔΙΑΒΗΤΟΛΟΓΟΣ ΔΙΔΑΚΤΩΡ ΙΑΤΡΙΚΗΣ ΑΠΘ ΙΑΤΡΕΙΟ: ΜΗΤΡΟΠΟΛΕΩΣ 46 ΚΛΙΝΙΚΗ ΑΓΙΟΣ ΛΟΥΚΑΣ ΘΕΣ/ΝΙΚΗ 2310254030 ΠΑΝΟΡΑΜΑ 2310380000 Aρτηριακή

Διαβάστε περισσότερα

Συστηματικός ερυθηματώδης λύκος: το πρότυπο των αυτόάνοσων ρευματικών νοσημάτων

Συστηματικός ερυθηματώδης λύκος: το πρότυπο των αυτόάνοσων ρευματικών νοσημάτων Συστηματικός ερυθηματώδης λύκος: το πρότυπο των αυτόάνοσων ρευματικών νοσημάτων Φ.Ν. Σκοπούλη Καθηγήτρια τον Χαροκόπειου Πανεπιστημίου Αθηνών συστηματικός ερυθηματώδης λύκος θεωρείται η κορωνίδα των αυτοάνοσων

Διαβάστε περισσότερα

ΥΠΟΘΕΜΑ: ΚΑΡΚΙΝΟΣ ΤΗΣ ΜΗΤΡΑΣ

ΥΠΟΘΕΜΑ: ΚΑΡΚΙΝΟΣ ΤΗΣ ΜΗΤΡΑΣ 13 ΓΕΛ ΠΕΙΡΑΙΑ ΜΑΘΗΜΑ:ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ-PROJECT ΘΕΜΑ:ΥΓΕΙΑ-ΑΣΘΕΝΕΙΕΣ ΣΧΟΛΙΚΟ ΕΤΟΣ 2013-14 ΤΑΞΗ Α1 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ: 1)ΚΑΡΚΙΝΟΣ ΜΗΤΡΑΣ- ΝΩΤΙΑΙΟΥ ΜΥΕΛΟΥ 2)AIDS 3)ΜΗΝΙΣΚΟΣ 4)ΜΗΝΙΓΓΙΤΙΔΑ ΥΠΟΘΕΜΑ: ΚΑΡΚΙΝΟΣ ΤΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

Άσκηση, υγεία και χρόνιες παθήσεις

Άσκηση, υγεία και χρόνιες παθήσεις Συμμαχία για την υγεία - Άσκηση Άσκηση, υγεία και χρόνιες παθήσεις Συγγραφική ομάδα: Δίπλα Κωνσταντίνα, Ph.D., Λέκτορας, ΤΕΦΑΑ Σερρών ΑΠΘ Καρατράντου Κωνσταντίνα, MSc, Διδάσκουσα στο ΤΕΦΑΑ - ΠΘ Ιπποκράτης

Διαβάστε περισσότερα

Γράφει: Ελένη Αναστασίου, Υπεύθυνη Διαβητολογικού Κέντρου Κύησης του Α' Ενδοκρινολογικού Τμήματος» του Νοσοκομείου «Αλεξάνδρα»

Γράφει: Ελένη Αναστασίου, Υπεύθυνη Διαβητολογικού Κέντρου Κύησης του Α' Ενδοκρινολογικού Τμήματος» του Νοσοκομείου «Αλεξάνδρα» Γράφει: Ελένη Αναστασίου, Υπεύθυνη Διαβητολογικού Κέντρου Κύησης του Α' Ενδοκρινολογικού Τμήματος» του Νοσοκομείου «Αλεξάνδρα» Παρακάτω θα αναφερθούμε χωριστά στις επιπτώσεις και την αντιμετώπιση (α) του

Διαβάστε περισσότερα

Γράφει: Ευθυμία Πετράτου, Ειδική Παθολόγος, Υπεύθυνη Ιατρείου Διαταραχής Λιπιδίων, Ιατρικού Π. Φαλήρου

Γράφει: Ευθυμία Πετράτου, Ειδική Παθολόγος, Υπεύθυνη Ιατρείου Διαταραχής Λιπιδίων, Ιατρικού Π. Φαλήρου Γράφει: Ευθυμία Πετράτου, Ειδική Παθολόγος, Υπεύθυνη Ιατρείου Διαταραχής Λιπιδίων, Ιατρικού Π. Φαλήρου Οι δυσλιπιδαιμίες είναι παθολογικές καταστάσεις με διαταραχές των λιπιδίων του αίματος ποσοτικές αλλά

Διαβάστε περισσότερα

ΚΑΡΚΙΝΟΣ ΠΡΟΣΤΑΤΗ Είναι συχνός ο καρκίνος του προστάτη; Ποιοί παράγοντες κινδύνου σχετίζονται με τον καρκίνο του προστάτη ;

ΚΑΡΚΙΝΟΣ ΠΡΟΣΤΑΤΗ Είναι συχνός ο καρκίνος του προστάτη; Ποιοί παράγοντες κινδύνου σχετίζονται με τον καρκίνο του προστάτη ; ΚΑΡΚΙΝΟΣ ΠΡΟΣΤΑΤΗ Είναι συχνός ο καρκίνος του προστάτη; Πρόκειται για το συχνότερο καρκίνο και τη δεύτερη αιτία θανάτου από καρκίνο στους άνδρες. Η συχνότητά του αυξάνει με την αύξηση της ηλικίας και το

Διαβάστε περισσότερα

29 ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΥ: ΠΑΓΚΟΣΜΙΑ ΗΜΕΡΑ ΚΑΡΔΙΑΣ ΑΣΚΗΣΗ & ΚΑΡΔΙΑ

29 ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΥ: ΠΑΓΚΟΣΜΙΑ ΗΜΕΡΑ ΚΑΡΔΙΑΣ ΑΣΚΗΣΗ & ΚΑΡΔΙΑ ΠΑΠΑΠΑΝΤΕΛΗΣ ΝΙΚΗΤΑΣ ΕΚΠ/ΚΟΣ ΦΥΣΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ e-mail: nikitpapa@yahoo.gr (ΑΡΘΡΟ) 29 ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΥ: ΠΑΓΚΟΣΜΙΑ ΗΜΕΡΑ ΚΑΡΔΙΑΣ ΑΣΚΗΣΗ & ΚΑΡΔΙΑ Σεπτεμβρίου Κάθε χρόνο από το 1999, η Παγκόσμια Ομοσπονδία Καρδιολογίας

Διαβάστε περισσότερα

Συνέντευξη με τον Παθολόγο - Ογκολόγο, Στυλιανό Γιασσά

Συνέντευξη με τον Παθολόγο - Ογκολόγο, Στυλιανό Γιασσά Συνέντευξη με τον Παθολόγο - Ογκολόγο, Στυλιανό Γιασσά Ο καρκίνος του παχέος εντέρου ορθού αποτελεί το δεύτερο πιο συχνό καρκίνο σε γυναίκες και άνδρες και αντιπροσωπεύει το 13% όλων των καρκίνων. Στην

Διαβάστε περισσότερα

Τι αλλάζει στην εµµηνόπαυση;

Τι αλλάζει στην εµµηνόπαυση; Τι αλλάζει στην εµµηνόπαυση; Θ. Μίκος Λέκτορας Αριστοτέλειο Πανεπιστήµιο Θεσσαλονίκης Εµµηνόπαυση Το χρονικό σηµείο στη ζωή της γυναίκας που σταµατά η περίοδος της. Εµµηνόπαυση Γιατί συµβαίνει Οι ωοθήκες

Διαβάστε περισσότερα

Εργασία βιολογίας Μ. Παναγιώτα A 1 5 ο ΓΕΛ Χαλανδρίου 2013-14. Αγγειοπλαστική Bypass

Εργασία βιολογίας Μ. Παναγιώτα A 1 5 ο ΓΕΛ Χαλανδρίου 2013-14. Αγγειοπλαστική Bypass Εργασία βιολογίας Μ. Παναγιώτα A 1 5 ο ΓΕΛ Χαλανδρίου 2013-14 Αγγειοπλαστική Bypass Η αντιμετώπιση των καρδιαγγειακών νόσων περιλαμβάνει: φαρμακευτική αγωγή συστάσεις για αλλαγές στον τρόπο ζωής και τις

Διαβάστε περισσότερα

Είναι μία χημική ουσία (στερόλη), που αυξάνει στον οργανισμό με την κατανάλωση λιπαρών ουσιών.

Είναι μία χημική ουσία (στερόλη), που αυξάνει στον οργανισμό με την κατανάλωση λιπαρών ουσιών. Υψηλή Χοληστερίνη: Αίτια και Θεραπεία - Συνήθη Ερωτήματα των ασθενών στη Μαχόμενη Κλινική Γράφει: Αναστασία Μοσχοβάκη, Ιατρός Ειδικός Παθολόγος Τι είναι η χοληστερόλη; Είναι μία χημική ουσία (στερόλη),

Διαβάστε περισσότερα

ΟΣΤΕΟΠΟΡΩΣΗ. Πρωτοπαθή Μετεμμηνοπαυσιακή οστεοπόρωση Οστεοπόρωση των ηλικιωμένων ή γεροντική οστεοπόρωση Δευτεροπαθή

ΟΣΤΕΟΠΟΡΩΣΗ. Πρωτοπαθή Μετεμμηνοπαυσιακή οστεοπόρωση Οστεοπόρωση των ηλικιωμένων ή γεροντική οστεοπόρωση Δευτεροπαθή ΟΣΤΕΟΠΟΡΩΣΗ Τι είναι η οστεοπόρωση; Η οστεοπόρωση είναι η συχνότερη πάθηση των οστών και χαρακτηρίζεται, πρώτον, από χαμηλή οστική μάζα ή, πιο απλά, από λιγότερη ποσότητα οστού και δεύτερον, από διαταραχή

Διαβάστε περισσότερα

Γράφει: Νίκος Δ. Χαΐνης, Πνευμονολόγος

Γράφει: Νίκος Δ. Χαΐνης, Πνευμονολόγος Γράφει: Νίκος Δ. Χαΐνης, Πνευμονολόγος Η πλέον διαδεδομένη κατάχρηση ουσίας που γίνεται παγκοσμίως είναι η νικοτίνη. Σύμφωνα με στοιχεία της Παγκόσμιας Οργάνωσης Υγείας, 1,1 δισεκατομμύρια άτομα σε όλο

Διαβάστε περισσότερα

ΠΟΙΟΤΗΤΑ ΖΩΗΣ ΣΕ ΑΣΘΕΝΗ ΜΕ ΚΑΡΚΙΝΟ ΟΥΡΟΠΟΙΗΤΙΚΟΥ

ΠΟΙΟΤΗΤΑ ΖΩΗΣ ΣΕ ΑΣΘΕΝΗ ΜΕ ΚΑΡΚΙΝΟ ΟΥΡΟΠΟΙΗΤΙΚΟΥ ΠΟΙΟΤΗΤΑ ΖΩΗΣ ΣΕ ΑΣΘΕΝΗ ΜΕ ΚΑΡΚΙΝΟ ΟΥΡΟΠΟΙΗΤΙΚΟΥ ΜΠΑΡΚΟΥ ΑΝΑΣΤΑΣΙΑ ΑΝ Α Π Λ Η Ρ Ω Τ Ρ Ι Α Π Ρ Ο Ϊ Σ ΤΑΜ Ε Ν Η ΟΥ Ρ ΟΛΟ Γ Ι ΚΟΥ- Ο Γ ΚΟΛΟ Γ Ι ΚΟΥ Τ Μ Η Μ ΑΤΟ Σ ΑΝ Θ «Θ Ε ΑΓ Ε Ν Ε Ι Ο» ΠΟΙΟΤΗΤΑ ΖΩΗΣ Βασική

Διαβάστε περισσότερα

15λεπτη Προετοιμασία του φοιτητή για την παρακολούθηση του μαθήματος νευροουρολογίας, γυναικολογικής ουρολογίας και ακράτειας ούρων.

15λεπτη Προετοιμασία του φοιτητή για την παρακολούθηση του μαθήματος νευροουρολογίας, γυναικολογικής ουρολογίας και ακράτειας ούρων. 15λεπτη Προετοιμασία του φοιτητή για την παρακολούθηση του μαθήματος νευροουρολογίας, γυναικολογικής ουρολογίας και ακράτειας ούρων. Η ουροδόχος κύστη δεν είναι απλά μία κοιλότητα η οποία γεμίζει απλά

Διαβάστε περισσότερα

Καρδιολογική Εταιρεία Κύπρου

Καρδιολογική Εταιρεία Κύπρου Προστάτεψε την καρδία σου Καρδιολογική Εταιρεία Κύπρου Καρδιοαγγειακές παθήσεις και γυναικείο φύλο Εισαγωγή Οι καρδιαγγειακές παθήσεις αποτελούν σε παγκόσμιο επίπεδο την κυριότερη αιτία θανάτου στο γυναικείο

Διαβάστε περισσότερα

Ο καρκίνος του τραχήλου χης μήτρας είναι ο δεύτερος σε συχνότητα καρκίνος στον γυναικείο πληθυσμό κάτω των 45 ετών.

Ο καρκίνος του τραχήλου χης μήτρας είναι ο δεύτερος σε συχνότητα καρκίνος στον γυναικείο πληθυσμό κάτω των 45 ετών. Ο καρκίνος του τραχήλου χης μήτρας είναι ο δεύτερος σε συχνότητα καρκίνος στον γυναικείο πληθυσμό κάτω των 45 ετών. Με ιη συμβολή του τεστ ΠΑΠ, ο καρκίνος του τραχήλου έπαψε να είναι η πρώτη αιτία θανάτου

Διαβάστε περισσότερα

ΑΡΤΗΡΙΑΚΗ ΠΙΕΣΗ (Α.Π.)

ΑΡΤΗΡΙΑΚΗ ΠΙΕΣΗ (Α.Π.) ΥΠΕΡΤΑΣΗ Η καρδιά προωθεί το αίμα στον οργανισμό μέσω των αρτηριών, με αποτέλεσμα οι αρτηρίες να βρίσκονται υπό πίεση. Η πίεση αυξάνει όταν είμαστε αναστατωμένοι, όταν τρομάζουμε, όταν καταβάλουμε κάποια

Διαβάστε περισσότερα

ΣΕΞΟΥΑΛΙΚΑ ΜΕΤΑΔΙΔΟΜΕΝΑ ΝΟΣΗΜΑΤΑ - ΧΛΑΜΥΔΙΑ - ΜΥΚΟΠΛΑΣΜΑ - ΕΡΠΗΣ - ΚΟΝΔΥΛΩΜΑΤΑ - ΣΥΦΙΛΗ - HIV - ΓΟΝΟΡΡΟΙΑ

ΣΕΞΟΥΑΛΙΚΑ ΜΕΤΑΔΙΔΟΜΕΝΑ ΝΟΣΗΜΑΤΑ - ΧΛΑΜΥΔΙΑ - ΜΥΚΟΠΛΑΣΜΑ - ΕΡΠΗΣ - ΚΟΝΔΥΛΩΜΑΤΑ - ΣΥΦΙΛΗ - HIV - ΓΟΝΟΡΡΟΙΑ ΣΕΞΟΥΑΛΙΚΑ ΜΕΤΑΔΙΔΟΜΕΝΑ ΝΟΣΗΜΑΤΑ - ΧΛΑΜΥΔΙΑ - ΜΥΚΟΠΛΑΣΜΑ - ΕΡΠΗΣ - ΚΟΝΔΥΛΩΜΑΤΑ - ΣΥΦΙΛΗ - HIV - ΓΟΝΟΡΡΟΙΑ Σεξουαλικώς μεταδιδόμενα νοσήματα ή σεξουαλικώς μεταδιδόμενες ασθένειες ή αφροδίσια νοσήματα ονομάζονται

Διαβάστε περισσότερα

Παγκόσµια Ηµέρα Οστεοπόρωσης (20 ΟΚΤΩΒΡΙΟΥ)

Παγκόσµια Ηµέρα Οστεοπόρωσης (20 ΟΚΤΩΒΡΙΟΥ) Παγκόσµια Ηµέρα Οστεοπόρωσης (20 ΟΚΤΩΒΡΙΟΥ) Όπως είναι πλέον γνωστό ο Παγκόσµιος Οργανισµός Υγείας (WHO),εδώ και µερικά χρόνια έχει αφιερώσει µια ηµέρα του χρόνου στο πρόβληµα της Οστεοπόρωσης. Το ιεθνές

Διαβάστε περισσότερα

Νοσος Cushing Μάθετε περισσότερα

Νοσος Cushing Μάθετε περισσότερα Journalist Handbook 1 Πληροφορίες για Δημοσιογράφους Νοσος Cushing Μάθετε περισσότερα Νοσος Cushing 3 TΙ ΕΙΝΑΙ Η ΝΟΣΟΣ CUSHING; Πριν μιλήσουμε για τη Νόσο Cushing, θα πρέπει να κατανοήσουμε την ασθένεια

Διαβάστε περισσότερα

Όνομα: Νίκος Γ. Τάξη-Τμήμα: Ά-1. Κάπνισμα

Όνομα: Νίκος Γ. Τάξη-Τμήμα: Ά-1. Κάπνισμα Όνομα: Νίκος Γ. Τάξη-Τμήμα: Ά-1 Κάπνισμα Κάπνισμα ονομάζεται η πρακτική της εισπνοής καπνού προερχόμενου από την καύση φύλλων του φυτού καπνός. Η καύση γίνεται συνήθως σε τσιγάρο, πούρο ή με άλλο τρόπο.

Διαβάστε περισσότερα

Γράφει: Έλλη Παπαδόδημα, Ενδοκρινολόγος, Διευθύντρια Κέντρου Ενδοκρινολογίας, Διαβήτη και Μεταβολισμού, Ευρωκλινική Αθηνών

Γράφει: Έλλη Παπαδόδημα, Ενδοκρινολόγος, Διευθύντρια Κέντρου Ενδοκρινολογίας, Διαβήτη και Μεταβολισμού, Ευρωκλινική Αθηνών Γράφει: Έλλη Παπαδόδημα, Ενδοκρινολόγος, Διευθύντρια Κέντρου Ενδοκρινολογίας, Διαβήτη και Μεταβολισμού, Ευρωκλινική Αθηνών Ο πρωτοπαθής υπερπαραθυρεοειδισμός είναι μια «αθόρυβη», «σιωπηρή» και παραγνωρισμένη

Διαβάστε περισσότερα

Οστεοπόρωση: Μια επιδημία που μας αφορά όλους - Ο Δρόμος για την Θεραπεία Δευτέρα, 29 Αύγουστος :22

Οστεοπόρωση: Μια επιδημία που μας αφορά όλους - Ο Δρόμος για την Θεραπεία Δευτέρα, 29 Αύγουστος :22 Γράφει: Κωνσταντίνος Δρετάκης, Ορθοπεδικός Χειρουργός, Διδάκτωρ του Πανεπιστημίου Κρήτης, Διευθυντής του Τμήματος Οστεοπόρωσης στο Νοσοκομείο Metropolitan Αφορά τις γυναίκες, αλλά και τους άνδρες, οι οποίοι

Διαβάστε περισσότερα

ΟΣΤΕΟΠΟΡΩΣΗ. Ποια είναι τα αίτια που προκαλούν την οστεοπόρωση ;

ΟΣΤΕΟΠΟΡΩΣΗ. Ποια είναι τα αίτια που προκαλούν την οστεοπόρωση ; ΟΣΤΕΟΠΟΡΩΣΗ Ο σ τ ε ο π ό ρ ω σ η καλείται η ελάττωση της οστικής μάζας, χωρίς όμως να έχουμε διαταραχή της χημικής σύστασης του οστού. Η φυσιολογική αποδόμηση του οστού δεν ακολουθείται από αντίστοιχη

Διαβάστε περισσότερα

ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΝΕΦΡΟΛΟΓΙΚΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ

ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΝΕΦΡΟΛΟΓΙΚΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΝΕΦΡΟΛΟΓΙΚΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ Αθήνα 8 Μαρτίου 2011 ΔΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ Ένας στους δυο θανάτους, ασθενών με Χρόνια Νεφρική Νόσο, οφείλεται σε καρδιαγγειακό επεισόδιο και όχι στη νόσο αυτή καθ αυτή!!! Αυτό ανέφερε

Διαβάστε περισσότερα

Πανευρωπαϊκή Ημέρα Αφύπνισης για την Καρδιακή Ανεπάρκεια

Πανευρωπαϊκή Ημέρα Αφύπνισης για την Καρδιακή Ανεπάρκεια Πανευρωπαϊκή Ημέρα Αφύπνισης για την Καρδιακή Ανεπάρκεια Χριστίνα Χρυσοχόου Επιμελήτρια Α,Καρδιολογίας Ιπποκράτειο Γενικόν Νοσοκομείο Αθηνών,Αλέκος Δούρας Διευθυντης Καρδιολογικής Κλινικής Νοσοκομείου

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΛΗΨΗ ΤΗΣ ΟΣΤΕΟΠΟΡΩΣΗΣ

ΠΡΟΛΗΨΗ ΤΗΣ ΟΣΤΕΟΠΟΡΩΣΗΣ ΠΡΟΛΗΨΗ ΤΗΣ ΟΣΤΕΟΠΟΡΩΣΗΣ Η οστεοπόρωση είναι μια πάθηση του σκελετού, η οποία χαρακτηρίζεται από χαμηλή οστική μάζα και καταστροφή της μικρό- αρχιτεκτονικής του οστίτη ιστού, με αποτέλεσμα την αύξηση της

Διαβάστε περισσότερα

ΟΔΗΓΙΕΣ ΔΙΑΓΝΩΣΤΙΚΗΣ ΚΑΙ ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΗΣ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗΣ ΤΗΣ ΟΣΤΕΟΠΟΡΩΣΗΣ

ΟΔΗΓΙΕΣ ΔΙΑΓΝΩΣΤΙΚΗΣ ΚΑΙ ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΗΣ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗΣ ΤΗΣ ΟΣΤΕΟΠΟΡΩΣΗΣ ΟΔΗΓΙΕΣ ΔΙΑΓΝΩΣΤΙΚΗΣ ΚΑΙ ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΗΣ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗΣ ΤΗΣ ΟΣΤΕΟΠΟΡΩΣΗΣ Α. ΠΟΤΕ ΠΡΕΠΕΙ ΝΑ ΥΠΟΒΑΛΛΟΝΤΑΙ ΟΙ ΑΣΘΕΝΕΙΣ ΣΕ ΜΕΤΡΗΣΗ ΟΣΤΙΚΗΣ ΠΥΚΝΟΤΗΤΑΣ (ΑΝΔΡΕΣ ΚΑΙ ΓΥΝΑΙΚΕΣ): ΗΛΙΚΙΑ < 50 ΕΤΩΝ: Ø Κατάγµατα χαµηλής

Διαβάστε περισσότερα

ΚΑΡΚΙΝΟΣ ΤΟΥ ΜΑΣΤΟΥ: ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΕΣ ΠΡΟΛΗΨΗΣ Αντωνίου Χαρά Διευθύντρια Β Χειρουργικής Κλινικής Γενικού Νοσοκομείου Χανίων ΣΕ ΤΙ ΘΑ ΑΝΑΦΕΡΘΟΥΜΕ??? Πόσο συχνός είναι ο καρκίνος του μαστού? Ποια αίτια τον προκαλούν?

Διαβάστε περισσότερα

Οικογενησ Μεσογειακοσ Πυρετοσ

Οικογενησ Μεσογειακοσ Πυρετοσ www.printo.it/pediatric-rheumatology/gr/intro Οικογενησ Μεσογειακοσ Πυρετοσ Έκδοση από 2016 1. ΤΙ ΕΙΝΑΙ Ο ΟΙΚΟΓΕΝΗΣ ΜΕΣΟΓΕΙΑΚΟΣ ΠΥΡΕΤΟΣ 1.1 Τι είναι; Ο Οικογενής Μεσογειακός Πυρετός (ΟΜΠ) είναι ένα γενετικά

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠ. ΠΑΠΑΔΗΜΗΤΡΙΟΥ ΘΕΟΔΟΣΙΟΣ ΓΑΛΑΝΗΣ ΑΝΤΙΣΥΛΛΗΨΗ ΠΡΑΚΤΙΚΗ ΚΑΙ ΠΡΟΟΠΤΙΚΕΣ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ

ΑΠ. ΠΑΠΑΔΗΜΗΤΡΙΟΥ ΘΕΟΔΟΣΙΟΣ ΓΑΛΑΝΗΣ ΑΝΤΙΣΥΛΛΗΨΗ ΠΡΑΚΤΙΚΗ ΚΑΙ ΠΡΟΟΠΤΙΚΕΣ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΑΠ. ΠΑΠΑΔΗΜΗΤΡΙΟΥ ΘΕΟΔΟΣΙΟΣ ΓΑΛΑΝΗΣ ΑΝΤΙΣΥΛΛΗΨΗ ΠΡΑΚΤΙΚΗ ΚΑΙ ΠΡΟΟΠΤΙΚΕΣ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΜΕΡΟΣ I. ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΚΕΦ.1. ΕΙΣΑΓΩΓΗ 1.1. Αρχές αντισύλληψης 1 1.2. Ιστορία της αντισύλληψης 3 1.3. Δημογραφικά στοιχεία

Διαβάστε περισσότερα

Συστηματικοσ ερυθηματωδησ λυκοσ

Συστηματικοσ ερυθηματωδησ λυκοσ www.printo.it/pediatric-rheumatology/cy/intro Συστηματικοσ ερυθηματωδησ λυκοσ Έκδοση από 2016 Title ΣΥΣΤΗΜΑΤΙΚΟΣ ΕΡΥΘΗΜΑΤΩΔΗΣ ΛΥΚΟΣ 3. ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΗ ΖΩΗ 3.1 Πως θα μπορούσε η νόσος να επηρεάσει την καθημερινή

Διαβάστε περισσότερα

ΜΑΘΗΜΑΤΑ ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑΣ

ΜΑΘΗΜΑΤΑ ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑΣ ΜΑΘΗΜΑΤΑ ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑΣ ΓΕΝΝΗΤΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ KAI ΕΝΔΟΚΡΙΝΕΙΣ ΑΔΕΝΕΣ ΒΑΣΙΚΕΣ ΕΝΝΟΙΕΣ Νικόλαος Χ. Σύρμος ANAΠΑΡΑΓΩΓΗ Ο άνθρωπος αναπαράγεται με αμφιγονική αναπαραγωγή. Δύο γαμετικά κύτταρα,το ωάριο (θηλυκό)

Διαβάστε περισσότερα

Ο Καθηγητής Ορθοπαιδικής και πρόεδρος του Ελληνικού Ιδρύματος Οστεοπόρωσης (ΕΛΙΟΣ) Δρ. Γεώργιος Λυρίτης για την Οστεοπόρωση

Ο Καθηγητής Ορθοπαιδικής και πρόεδρος του Ελληνικού Ιδρύματος Οστεοπόρωσης (ΕΛΙΟΣ) Δρ. Γεώργιος Λυρίτης για την Οστεοπόρωση Ο Καθηγητής Ορθοπαιδικής και πρόεδρος του Ελληνικού Ιδρύματος Οστεοπόρωσης (ΕΛΙΟΣ) Δρ. Γεώργιος Λυρίτης για την Οστεοπόρωση 2011-11-19 10:15:41 Δεν αρκεί η λήψη φαρμάκων για τη θεραπεία της οστεοπόρωσης,

Διαβάστε περισσότερα

Καρδιακή Ανεπάρκεια. Πώς δουλεύει φυσιολογικά η καρδιά

Καρδιακή Ανεπάρκεια. Πώς δουλεύει φυσιολογικά η καρδιά Καρδιακή Ανεπάρκεια Απόστολος Καραβίδας Πρόεδρος Ομάδας Εργασίας Καρδιακής Ανεπάρκειας Διευθυντής Καρδιολογικού Τμήματος, Γενικό Κρατικό Νοσοκομείο Αθήνας Η καρδιακή ανεπάρκεια είναι μια σοβαρή καρδιολογική

Διαβάστε περισσότερα

Πρόληψη στα καρδιαγγειακά νοσήματα

Πρόληψη στα καρδιαγγειακά νοσήματα Πρόληψη στα καρδιαγγειακά νοσήματα www.pegkaspanagiotis.gr Τι εννοούμε με τον όρο πρόληψη καρδιαγγειακής νόσου; Εννοούμε τη συντονισμένη δέσμη ενεργειών, τόσο σε ατομικό, όσο και σε συλλογικό επίπεδο,

Διαβάστε περισσότερα

ΟΥΣΙΕΣ ΠΟΥ ΠΡΟΚΑΛΟΥΝ ΕΘΙΣΜΟ. Το πέρασμα από τη χρήση στον εθισμό έχει ασαφή όρια

ΟΥΣΙΕΣ ΠΟΥ ΠΡΟΚΑΛΟΥΝ ΕΘΙΣΜΟ. Το πέρασμα από τη χρήση στον εθισμό έχει ασαφή όρια ΟΥΣΙΕΣ ΠΟΥ ΠΡΟΚΑΛΟΥΝ ΕΘΙΣΜΟ Το πέρασμα από τη χρήση στον εθισμό έχει ασαφή όρια Βασικές έννοιες Εθισμός Μερικές από τις ουσίες που καταναλώνει ο άνθρωπος προκαλούν εθισμό, δηλαδή μεταβάλλουν τη λειτουργία

Διαβάστε περισσότερα

Γράφει: Ευάγγελος Γκικόντες, Μαιευτήρας - Χειρουργός Γυναικολόγος

Γράφει: Ευάγγελος Γκικόντες, Μαιευτήρας - Χειρουργός Γυναικολόγος Γράφει: Ευάγγελος Γκικόντες, Μαιευτήρας - Χειρουργός Γυναικολόγος Τι ακριβώς εννοούμε με τον όρο δυσπανευρία; Είναι η επώδυνη σεξουαλική επαφή. Η γυναίκα, είτε όταν την εξετάζει ο γυναικολόγος είτε κατά

Διαβάστε περισσότερα

Ώριμη Ηλικία. Ενημέρωση και Πρόληψη για τα συχνότερα νοσήματα

Ώριμη Ηλικία. Ενημέρωση και Πρόληψη για τα συχνότερα νοσήματα Ώριμη Ηλικία Ενημέρωση και Πρόληψη για τα συχνότερα νοσήματα Οστεοπόρωση Τι είναι η οστεοπόρωση; Η οστεοπόρωση είναι η συχνότερη πάθηση των οστών. Τα κύρια χαρακτηριστικά της είναι η προοδευτική απώλεια

Διαβάστε περισσότερα

ΚΑΡΔΙΑΓΓΕΙΑΚΕΣ ΠΑΘΗΣΕΙΣ Ι

ΚΑΡΔΙΑΓΓΕΙΑΚΕΣ ΠΑΘΗΣΕΙΣ Ι ΚΑΡΔΙΑΓΓΕΙΑΚΕΣ ΠΑΘΗΣΕΙΣ Ι MK1118 ΑΣΚΗΣΗ ΣΕ ΚΛΙΝΙΚΟΥΣ ΠΛΗΘΥΣΜΟΥΣ ΔΙΑΛΕΞΗ 4 ΑΝΤΩΝΙΑ ΚΑΛΤΣΑΤΟΥ, PHD ΣΥΓΧΡΟΝΕΣ ΑΙΤΙΕΣ ΘΝΗΤΟΤΗΤΑΣ ΑΡΙΘΜΟΣ ΘΑΝΑΤΩΝ 450,000 400,000 350,000 300,000 250,000 200,000 150,000 100,000

Διαβάστε περισσότερα

Παρακαλώ δώστε τις ημερομηνίες των τελευταίων σας τεσσάρων περιόδων, συμπεριλαμβανομένων των ημερομηνιών έναρξης και λήξης.

Παρακαλώ δώστε τις ημερομηνίες των τελευταίων σας τεσσάρων περιόδων, συμπεριλαμβανομένων των ημερομηνιών έναρξης και λήξης. Προετοιμασία για την επίσκεψη σε έναν ειδικό σε θέματα γονιμότητας Κάντε άλλο ένα βήμα μπροστά Απαιτείται μεγάλη ικανότητα ώστε να προσδιοριστεί η πηγή των προβλημάτων γονιμότητας και να συστηθεί η κατάλληλη

Διαβάστε περισσότερα

Γράφει: Αντώνιος Π. Λέπουρας, Ιατρός Παθολόγος, Εξειδικευμένος στον Σακχ. Διαβήτη, Δ/ντής Β Παθολογικής & Διαβητολογικού Ιατρείου, Ιατρικού Ψυχικού

Γράφει: Αντώνιος Π. Λέπουρας, Ιατρός Παθολόγος, Εξειδικευμένος στον Σακχ. Διαβήτη, Δ/ντής Β Παθολογικής & Διαβητολογικού Ιατρείου, Ιατρικού Ψυχικού Γράφει: Αντώνιος Π. Λέπουρας, Ιατρός Παθολόγος, Εξειδικευμένος στον Σακχ. Διαβήτη, Δ/ντής Β Παθολογικής & Διαβητολογικού Ιατρείου, Ιατρικού Ψυχικού Τι πρέπει να γνωρίζετε για τον Σακχαρώδη Διαβήτη Όλοι

Διαβάστε περισσότερα

Μήπως έχω µεγαλακρία; Πώς θα το καταλάβω;

Μήπως έχω µεγαλακρία; Πώς θα το καταλάβω; Μήπως έχω µεγαλακρία; Πώς θα το καταλάβω; MegalakriaBroshure.indd 1 17/11/2010 1:27:39 μμ Η Πανελλήνια Ένωση Σπανίων Παθήσεων (Π.Ε.Σ.ΠΑ) είναι ο μόνος φορέας, μη κερδοσκοπικό σωματείο, συλλόγων ασθενών

Διαβάστε περισσότερα

ΔΥΣΛΙΠΙΔΑΙΜΙΑ. Νικολούδη Μαρία. Ειδικ. Παθολόγος, Γ.Ν.Θ.Π. «Η Παμμακάριστος»

ΔΥΣΛΙΠΙΔΑΙΜΙΑ. Νικολούδη Μαρία. Ειδικ. Παθολόγος, Γ.Ν.Θ.Π. «Η Παμμακάριστος» ΔΥΣΛΙΠΙΔΑΙΜΙΑ Νικολούδη Μαρία Ειδικ. Παθολόγος, Γ.Ν.Θ.Π. «Η Παμμακάριστος» Ο όρος δυσλιπιδαιμία εκφράζει τις ποσοτικές και ποιοτικές διαταραχές των λιπιδίων του αίματος. Τα λιπίδια όπως η χοληστερόλη και

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΑΓΝΩΣΤΙΚΗ ΑΘΗΝΩΝ ΒΑΣ. ΣΙΔΕΡΗΣ, ΜΕΣΟΓΕΙΩΝ 6, ΑΜΠΕΛΟΚΗΠΟΙ 115 27, ΑΘΗΝΑ, ΤΗΛ: 210 7777.654, FAX

ΔΙΑΓΝΩΣΤΙΚΗ ΑΘΗΝΩΝ ΒΑΣ. ΣΙΔΕΡΗΣ, ΜΕΣΟΓΕΙΩΝ 6, ΑΜΠΕΛΟΚΗΠΟΙ 115 27, ΑΘΗΝΑ, ΤΗΛ: 210 7777.654, FAX ΔΙΑΓΝΩΣΤΙΚΗ ΑΘΗΝΩΝ Μικροβιολογικό & Ερευνητικό Εργαστήριο Καθ έξιν Αποβολές Οι καθ 'έξιν αποβολές είναι μια ασθένεια σαφώς διακριτή από τη στειρότητα, και που ορίζεται ως δύο ή περισσότερες αποτυχημένες

Διαβάστε περισσότερα

ΜΥΘΟΙ ΚΑΙ ΠΡΑΓΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑ ΓΙΑ ΤΟΝ ΚΑΡΚΙΝΟ ΤΟΥ ΠΝΕΥΜΟΝΑ

ΜΥΘΟΙ ΚΑΙ ΠΡΑΓΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑ ΓΙΑ ΤΟΝ ΚΑΡΚΙΝΟ ΤΟΥ ΠΝΕΥΜΟΝΑ ΜΥΘΟΙ ΚΑΙ ΠΡΑΓΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑ ΓΙΑ ΤΟΝ ΚΑΡΚΙΝΟ ΤΟΥ ΠΝΕΥΜΟΝΑ Ο καρκίνος αποτελεί μια ασθένεια που το άκουσμά του και μόνο προκύπτει τρόμος και πανικός. Όπως όλες οι μορφές καρκίνου του πνεύμονα τρομάζει τους

Διαβάστε περισσότερα

Γράφει: Ματκάρης Τ. Μιλτιάδης, Μαιευτήρας - Χειρουργός Γυναικολόγος

Γράφει: Ματκάρης Τ. Μιλτιάδης, Μαιευτήρας - Χειρουργός Γυναικολόγος Γράφει: Ματκάρης Τ. Μιλτιάδης, Μαιευτήρας - Χειρουργός Γυναικολόγος Πώς πρέπει να υπολογίζω τον κύκλο και την ωορρηξία μου; Ο κύκλος μιας γυναίκας μετριέται από την πρώτη μέρα της περιόδου της μέχρι την

Διαβάστε περισσότερα

www.cirse.org www.uterinefibroids.eu

www.cirse.org www.uterinefibroids.eu Εμβολισμός Ινομυωμάτων Μήτρας Ενημέρωση Ασθενών Επεμβατική Ακτινολογία: Η εναλλακτική σου στη χειρουργική www.cirse.org www.uterinefibroids.eu Cardiovascular and Interventional Radiological Society of

Διαβάστε περισσότερα

Η ΕΠΙΔΡΑΣΗ ΤΩΝ ΠΡΟΔΙΑΘΕΣΙΚΩΝ ΠΑΡΑΓΟΝΤΩΝ ΣΤΗΝ ΕΞΕΛΙΞΗ ΤΗΣ ΣΤΕΦΑΝΙΑΙΑΣ ΝΟΣΟΥ. Γαργάνη Κωνσταντίνα: ΤΕ Νοσηλεύτρια Σ/Μ ΓΝΘ Παπανικολάου

Η ΕΠΙΔΡΑΣΗ ΤΩΝ ΠΡΟΔΙΑΘΕΣΙΚΩΝ ΠΑΡΑΓΟΝΤΩΝ ΣΤΗΝ ΕΞΕΛΙΞΗ ΤΗΣ ΣΤΕΦΑΝΙΑΙΑΣ ΝΟΣΟΥ. Γαργάνη Κωνσταντίνα: ΤΕ Νοσηλεύτρια Σ/Μ ΓΝΘ Παπανικολάου Η ΕΠΙΔΡΑΣΗ ΤΩΝ ΠΡΟΔΙΑΘΕΣΙΚΩΝ ΠΑΡΑΓΟΝΤΩΝ ΣΤΗΝ ΕΞΕΛΙΞΗ ΤΗΣ ΣΤΕΦΑΝΙΑΙΑΣ ΝΟΣΟΥ Γαργάνη Κωνσταντίνα: ΤΕ Νοσηλεύτρια Σ/Μ ΓΝΘ Παπανικολάου Η στεφανιαία νόσος είναι µία πάθηση των αρτηριών της καρδιάς που οφείλεται

Διαβάστε περισσότερα

οστεο πόρωση ΠΡΟΛΗΨΗ ΚΑΙ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗ ΜΕ ΦΥΣΙΚΟΥΣ ΤΡΟΠΟΥΣ ΜΕ ΤΗΝ ΥΠΟΣΤΗΡΙΞΗ

οστεο πόρωση ΠΡΟΛΗΨΗ ΚΑΙ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗ ΜΕ ΦΥΣΙΚΟΥΣ ΤΡΟΠΟΥΣ ΜΕ ΤΗΝ ΥΠΟΣΤΗΡΙΞΗ Δρ. ΙΩΑΝΝΗΣ ΕΛ. ΔΙΟΝΥΣΙΩΤΗΣ Φυσίατρος - Ιατρός Αποκατάστασης Διδάκτωρ Πανεπιστημίου Αθηνών οστεο πόρωση ΠΡΟΛΗΨΗ ΚΑΙ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗ ΜΕ ΦΥΣΙΚΟΥΣ ΤΡΟΠΟΥΣ ΜΕ ΤΗΝ ΥΠΟΣΤΗΡΙΞΗ Για εμάς τις γυναίκες, το γάλα ΔΕΛΤΑ

Διαβάστε περισσότερα

ΥΠΕΡΤΑΣΗ ΣΕ ΣΚΙΤΣΑ Γ. ΣΤΕΡΓΙΟΥ Θ. ΜΟΥΝΤΟΚΑΛΑΚΗΣ

ΥΠΕΡΤΑΣΗ ΣΕ ΣΚΙΤΣΑ Γ. ΣΤΕΡΓΙΟΥ Θ. ΜΟΥΝΤΟΚΑΛΑΚΗΣ ΥΠΕΡΤΑΣΗ ΣΕ ΣΚΙΤΣΑ Γ. ΣΤΕΡΓΙΟΥ Θ. ΜΟΥΝΤΟΚΑΛΑΚΗΣ ΥΠΕΡΤΑΣΗ ΣΕ ΣΚΙΤΣΑ Η υπέρταση είναι ένα από τα συνηθέστερα και σπουδαιότερα προβλήματα υγείας. Πάνω από ένα δισεκατομμύριο άνθρωποι σε όλο τον κόσμο (σχεδόν

Διαβάστε περισσότερα

Σύμφωνα με τον παγκόσμιο οργανισμό υγείας, κάθε χρόνο υπάρχουν 1.38 εκατομμύρια καινούρια περιστατικά και περίπου 458 000 θάνατοι από τον καρκίνο του

Σύμφωνα με τον παγκόσμιο οργανισμό υγείας, κάθε χρόνο υπάρχουν 1.38 εκατομμύρια καινούρια περιστατικά και περίπου 458 000 θάνατοι από τον καρκίνο του 1 Σύμφωνα με τον παγκόσμιο οργανισμό υγείας, κάθε χρόνο υπάρχουν 1.38 εκατομμύρια καινούρια περιστατικά και περίπου 458 000 θάνατοι από τον καρκίνο του μαστού. Ο καρκίνος του μαστού είναι με μεγάλη διαφορά

Διαβάστε περισσότερα

«Τρώτε μήλα για δέκα λόγους υγείας!», από την Χριστίνα Ι. Μπουντούρη, Γενικό Οικογενειακό Ιατρό και τo iatropedia.gr!

«Τρώτε μήλα για δέκα λόγους υγείας!», από την Χριστίνα Ι. Μπουντούρη, Γενικό Οικογενειακό Ιατρό και τo iatropedia.gr! «Τρώτε μήλα για δέκα λόγους υγείας!», από την Χριστίνα Ι. Μπουντούρη, Γενικό Οικογενειακό Ιατρό και τo iatropedia.gr! Όλοι γνωρίζουν την παροιμία»ένα μήλο την ημέρα τον γιατρό τον κάνει πέρα». Πλέον έχει

Διαβάστε περισσότερα

Υγεία και Άσκηση Ειδικών Πληθυσμών ΜΚ0958

Υγεία και Άσκηση Ειδικών Πληθυσμών ΜΚ0958 ΣΧΟΛΙΑΣΜΟΣ ΠΡΟΟΔΟΥ ΛΑΝΘΑΣΜΕΝΕΣ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΥΠΟΓΛΥΚΑΙΜΙΑ ΕΙΝΑΙ Η ΜΕΓΑΛΗ ΠΡΟΣΛΗΨΗ ΣΑΚΧΑΡΩΝ-ΠΡΟΤΕΙΝΕΤΑΙ ΑΣΚΗΣΗ ΣΕ ΑΛΜΥΡΟ ΝΕΡΟ ΥΠΟΓΛΥΚΑΙΜΙΑ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑ ΑΡΤΗΡΙΑΚΗ ΥΠΕΡΤΑΣΗΣ ΑΣΚΗΣΗ ΣΤΟΝ ΣΔ -ΜΕΙΩΣΗ ΥΠΕΡΒΟΛΙΚΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

ΓΕΝΕΤΙΚΗ ΣΧΕΣΗ: Το 3%-5% των καρκίνων μαστού έχουν κληρονομική βάση.

ΓΕΝΕΤΙΚΗ ΣΧΕΣΗ: Το 3%-5% των καρκίνων μαστού έχουν κληρονομική βάση. Από: ΤΑ ΝΕΑ Ένθετο Υγεία Ρεπορτάζ: Μαίρη Κατσανοπούλου Η υγεία των γυναικών από ορισμένους καρκίνους έως την οστεοπόρωση και τη νόσο Αλτσχάιμερ συχνά κληρονομείται από τις μητέρες τους, είτε μέσω γονιδίων

Διαβάστε περισσότερα

gr aiavramidis.gr

gr aiavramidis.gr Πρώτος ορισµός(albright et al 1948) «πολύ λίγο οστό µέσα στο οστό» Άλλος ορισµός(γαροφαλίδης συν 1965) «ατροφία του οστίτη οστού» «Σιωπηλή επιδηµία» Ευρωπαικό Ιδρυµα της οστεοπόρωσης Μέχρι τα 80 έτη,το

Διαβάστε περισσότερα

Παράγοντες Καρδιαγγειακού Κινδύνου. Ενημέρωση & Πρόληψη

Παράγοντες Καρδιαγγειακού Κινδύνου. Ενημέρωση & Πρόληψη Παράγοντες Καρδιαγγειακού Κινδύνου Ενημέρωση & Πρόληψη Παράγοντες Καρδιαγγειακού Κινδύνου Μεταβολικό Σύνδρομο Παχυσαρκία Υπερλιπιδιαμία Υπέρταση Σακχαρώδης Διαβήτης Παράγοντες Καρδιαγγειακού Κινδύνου Μεταβολικό

Διαβάστε περισσότερα

Δεκαπεντάλεπτη προετοιμασία του φοιτητή, για την παρακολούθηση του μαθήματος του καρκίνου του προστάτη.

Δεκαπεντάλεπτη προετοιμασία του φοιτητή, για την παρακολούθηση του μαθήματος του καρκίνου του προστάτη. Δεκαπεντάλεπτη προετοιμασία του φοιτητή, για την παρακολούθηση του μαθήματος του καρκίνου του προστάτη. Καρκίνος του προστάτη Επιδημιολογία: Αποτελεί τον συχνότερα διαγνωσμένο καρκίνο στον άνδρα. 186.320

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΜΑ: ΟΣΤΕΟΠΟΡΩΣΗ. Τσολάκης Κωνσταντίνος Φοιτητής νοσηλευτικής ΑΜ. ΝΣ. 7194

ΘΕΜΑ: ΟΣΤΕΟΠΟΡΩΣΗ. Τσολάκης Κωνσταντίνος Φοιτητής νοσηλευτικής ΑΜ. ΝΣ. 7194 Τ.Ε.Ι. ΛΑΡΙΣΑΣ ΣΧΟΛΗ: Σ.Ε.Υ.Π. ΤΜΗΜΑ: ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ ΜΑΘΗΜΑ: ΚΟΙΝΟΤΙΚΗ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗ-Ι ΡΥΜΑΤΑ ΕΙΣΗΓΗΤΡΙΑ : Κυπαρίση Γεωργία ΘΕΜΑ: ΟΣΤΕΟΠΟΡΩΣΗ Τσολάκης Κωνσταντίνος Φοιτητής νοσηλευτικής ΑΜ. ΝΣ. 7194 ΛΑΡΙΣΑ

Διαβάστε περισσότερα

- ΚΑΘΕ ΓΥΝΑΙΚΑ ΠΡΕΠΕΙ ΝΑ ΓΝΩΡΙΖΕΙ - ΚΑΘΕ ΑΝΔΡΑΣ ΠΡΕΠΕΙ ΝΑ ΞΕΡΕΙ

- ΚΑΘΕ ΓΥΝΑΙΚΑ ΠΡΕΠΕΙ ΝΑ ΓΝΩΡΙΖΕΙ - ΚΑΘΕ ΑΝΔΡΑΣ ΠΡΕΠΕΙ ΝΑ ΞΕΡΕΙ ΑΚΡΑΤΕΙΑ ΟΥΡΩΝ - ΚΑΘΕ ΓΥΝΑΙΚΑ ΠΡΕΠΕΙ ΝΑ ΓΝΩΡΙΖΕΙ - ΚΑΘΕ ΑΝΔΡΑΣ ΠΡΕΠΕΙ ΝΑ ΞΕΡΕΙ Τι είναι η ακράτεια ούρων; Η ακράτεια ούρων είναι ένας γενικός όρος που χρησιμοποιείται για να περιγράψει καταστάσεις στις

Διαβάστε περισσότερα

ΣΤΥΤΙΚΗ ΔΥΣΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑ.

ΣΤΥΤΙΚΗ ΔΥΣΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑ. ΣΤΥΤΙΚΗ ΔΥΣΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑ. Η στυτική δυσλειτουργία είναι ένα από τα συχνότερα νοσήματα των ανδρών στην σημερινή εποχή.σε νεαρότερες ηλικίες το 30% οφείλεται σε οργανικές αιτίες και το 70 % σε ψυχολογικά αίτια

Διαβάστε περισσότερα

Ποιες είναι οι εξετάσεις που δεν πρέπει να αμελείς; Σου φτιάξαμε την ατζέντα με τα ιατρικά ραντεβού σου!

Ποιες είναι οι εξετάσεις που δεν πρέπει να αμελείς; Σου φτιάξαμε την ατζέντα με τα ιατρικά ραντεβού σου! Ποιες είναι οι εξετάσεις που δεν πρέπει να αμελείς; Σου φτιάξαμε την ατζέντα με τα ιατρικά ραντεβού σου! Η πρόληψη σώζει ζωές. Δηλαδή η συνέπειά σου απέναντί στον εαυτό σου. Και πως μεταφράζεται αυτό;

Διαβάστε περισσότερα

Στέργιος Ι. Τραπότσης Χειρουργός Ορθοπαιδικός Διδάκτωρ Ιατρικής Σχολής ΑΠΘ Διδάσκων ΤΕΦAΑ-ΠΘ

Στέργιος Ι. Τραπότσης Χειρουργός Ορθοπαιδικός Διδάκτωρ Ιατρικής Σχολής ΑΠΘ Διδάσκων ΤΕΦAΑ-ΠΘ Άσκηση, διατροφή & υγεία Στέργιος Ι. Τραπότσης Χειρουργός Ορθοπαιδικός Διδάκτωρ Ιατρικής Σχολής ΑΠΘ Διδάσκων ΤΕΦAΑ-ΠΘ Άσκηση, διατροφή & υγεία Μακροχρόνια επιστημονική έρευνα έχει αποδείξει ότι πολλά από

Διαβάστε περισσότερα

Κλινικές επιλογές σε μεταλλάξεις των BRCA 1/2 γονιδίων. Ιωάννης Θ. Νατσιόπουλος Χειρουργός Μαστού

Κλινικές επιλογές σε μεταλλάξεις των BRCA 1/2 γονιδίων. Ιωάννης Θ. Νατσιόπουλος Χειρουργός Μαστού Κλινικές επιλογές σε μεταλλάξεις των BRCA 1/2 γονιδίων Ιωάννης Θ. Νατσιόπουλος Χειρουργός Μαστού Η ανίχνευση BRCA μετάλλαξης δεν αποτελεί διάγνωση νόσου αλλά γενετική πληροφορία και εκτίμηση κινδύνου Ενδείξεις

Διαβάστε περισσότερα

ΕΘΝΙΚΟ ΣΧΕΔΙΟ ΔΡΑΣΗΣ ΓΙΑ ΤΟΝ ΚΑΡΚΙΝΟ 2011-2015 ΕΘΝΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΠΡΟΣΥΜΠΤΩΜΑΤΙΚΟΥ ΕΛΕΓΧΟΥ ΓΙΑ ΤΟΝ ΚΑΡΚΙΝΟ ΤΟΥ ΤΡΑΧΗΛΟΥ ΤΗΣ ΜΗΤΡΑΣ

ΕΘΝΙΚΟ ΣΧΕΔΙΟ ΔΡΑΣΗΣ ΓΙΑ ΤΟΝ ΚΑΡΚΙΝΟ 2011-2015 ΕΘΝΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΠΡΟΣΥΜΠΤΩΜΑΤΙΚΟΥ ΕΛΕΓΧΟΥ ΓΙΑ ΤΟΝ ΚΑΡΚΙΝΟ ΤΟΥ ΤΡΑΧΗΛΟΥ ΤΗΣ ΜΗΤΡΑΣ ΕΘΝΙΚΟ ΣΧΕΔΙΟ ΔΡΑΣΗΣ ΓΙΑ ΤΟΝ ΚΑΡΚΙΝΟ 2011-2015 ΕΘΝΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΠΡΟΣΥΜΠΤΩΜΑΤΙΚΟΥ ΕΛΕΓΧΟΥ ΓΙΑ ΤΟΝ ΚΑΡΚΙΝΟ ΤΟΥ ΤΡΑΧΗΛΟΥ ΤΗΣ ΜΗΤΡΑΣ 500.000 νέα κρούσµατα καρκίνου του τραχήλου διαγιγνώσκονται ετησίως. 250.000

Διαβάστε περισσότερα

Οικογενησ Μεσογειακοσ Πυρετοσ

Οικογενησ Μεσογειακοσ Πυρετοσ www.printo.it/pediatric-rheumatology/gr/intro Οικογενησ Μεσογειακοσ Πυρετοσ Έκδοση από 2016 2. ΔΙΑΓΝΩΣΗ ΚΑΙ ΘΕΡΑΠΕΙΑ 2.1 Πως μπαίνει η διάγνωση; Γενικά ακολουθείται η παρακάτω προσέγγιση: Κλινική υποψία:

Διαβάστε περισσότερα

Γράφει: Θάνος Παπαθανασίου, Μευτήρας - Γυναικολόγος

Γράφει: Θάνος Παπαθανασίου, Μευτήρας - Γυναικολόγος Γράφει: Θάνος Παπαθανασίου, Μευτήρας - Γυναικολόγος Ένα πέπλο μυστηρίου καλύπτει τη γυναικολογική πάθηση που λέγεται "ενδομητρίωση". Έχει δύσκολο όνομα, άγνωστη προέλευση, ποικιλία στη εμφάνιση και τη

Διαβάστε περισσότερα

συκώτι (ήπαρ) στομάχι χοληδόχος κύστη πάγκρεας δωδεκαδάκτυλο έντερο

συκώτι (ήπαρ) στομάχι χοληδόχος κύστη πάγκρεας δωδεκαδάκτυλο έντερο Αλκοόλ και ασθένειες του Συκωτιού (Πηγή: http://www.patient.co.uk/health/alcohol-and-liver-disease) Απόδοση στα ελληνικά: Αθανάσιος Μπάκας (υπεύθυνος του προγράμματος) Η κατανάλωση μεγάλων ποσοτήτων αλκοόλ

Διαβάστε περισσότερα

Πως ένα νεφρό αποφράσσεται Συχνές αιτίες απόφραξης των νεφρών και των ουρητήρων είναι:

Πως ένα νεφρό αποφράσσεται Συχνές αιτίες απόφραξης των νεφρών και των ουρητήρων είναι: ΟΥΡΗΤΗΡΙΚΑ STENTS ΕΙΣΑΓΩΓΗ Στους ασθενείς που έχουν ή πιθανόν να έχουν απόφραξη του νεφρού, τοποθετείται ένας εσωτερικός σωλήνας παροχέτευσης, ο οποίος ονομάζεται stent, στον ουρητήρα που είναι το σωληνάκι

Διαβάστε περισσότερα

Μήπως έχω Σκληρόδερµα;

Μήπως έχω Σκληρόδερµα; Μήπως έχω Σκληρόδερµα; Για να πληροφορηθώ µýëïò ôçò Σπάνιος ναι... Μόνος όχι Η Πανελλήνια Ένωση Σπανίων Παθήσεων (Π.Ε.Σ.ΠΑ) είναι ο μόνος φορέας, μη κερδοσκοπικό σωματείο, συλλόγων ασθενών σπανίων παθήσεων

Διαβάστε περισσότερα

Γενικές Αρχές Σεξουαλικής Διαπαιδαγώγησης Θωμάς Γεωργ. Γκίκας Μαιευτήρας Χειρουργός Γυναικολόγος Αθήνα 188 Μαρτίου 2009 Σιβιτανίδειος Σχολή Αναπαραγωγικό Σύστημα Γυναίκας Έξω Γεννητικά Όργανα Αναπαραγωγικό

Διαβάστε περισσότερα

Πριν επισκεφτείτε τον/την ιατρό σας, συμπληρώστε τα ελλιπή στοιχεία και τυπώστε μια περίληψη για να την πάρετε μαζί σας στο ραντεβού.

Πριν επισκεφτείτε τον/την ιατρό σας, συμπληρώστε τα ελλιπή στοιχεία και τυπώστε μια περίληψη για να την πάρετε μαζί σας στο ραντεβού. Προετοιμασία για την επίσκεψη σε έναν ιατρό Κάντε τις απαραίτητες ρυθμίσεις μαζί Το να κανονίσετε ένα ραντεβού για να επισκεφτείτε έναν ιατρό, είναι ένα από τα πρώτα θετικά βήματα που μπορείτε να κάνετε

Διαβάστε περισσότερα

Κράμπα. Παράγοντες πρόκλησης μυϊκής κράμπας

Κράμπα. Παράγοντες πρόκλησης μυϊκής κράμπας Κράμπα -Η εμφάνιση κράμπας είναι συχνότερη σε άτομα της 3ης ηλικίας, σε μη γυμνασμένους και υπέρβαρους ανθρώπους ακόμα και στους αθλητές,ιδίως ύστερα απο μακρά εξαντλητική προσπάθεια και έντονη εφίδρωση.

Διαβάστε περισσότερα