ΦΡΟΝΤΙ Α ΑΡΡΩΣΤΟΥ ΠΡΙΝ ΤΟ ΘΑΝΑΤΟ

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "ΦΡΟΝΤΙ Α ΑΡΡΩΣΤΟΥ ΠΡΙΝ ΤΟ ΘΑΝΑΤΟ"

Transcript

1 ΑΛΕΞΑΝ ΡΕΙΟ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΕΚΠΑΙ ΕΥΤΙΚΟ Ι ΡΥΜΑ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΡΟΝΟΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ Π Τ Υ Χ Ι Α Κ Η Ε Ρ Γ Α Σ Ι Α ΦΡΟΝΤΙ Α ΑΡΡΩΣΤΟΥ ΠΡΙΝ ΤΟ ΘΑΝΑΤΟ ΣΕΪΡΑΝΙ ΟΥ ΕΛΕΝΗ ΣΠΥΡΟΛΑΡΗ ΜΑΡΙΑ ΕΠΙΒΛ. ΚΑΘΗΓΗΤΡΙΑ: ΜΕΛΙΣΣΑ ΧΑΛΙΚΙΟΠΟΥΛΟΥ ΧΡΥΣΟΥΛΑ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗ 2007

2 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΠΡΟΛΟΓΟΣ... 3 ΕΙΣΑΓΩΓΗ... 6 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1 Ο : Ο ΘΑΝΑΤΟΣ ΙΑ ΜΕΣΩ ΤΩΝ ΑΙΩΝΩΝ Ορισµοί του θανάτου Αναδροµή στην αρχαιότητα Μυθολογία και Κάτω Κόσµος ΚΕΦΑΛΑΙΟ 2 Ο : ΨΥΧΟΚΟΙΝΩΝΙΚΑ ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΑ ΤΟΥ ΑΣΘΕΝΗ ΠΟΥ ΠΕΘΑΙΝΕΙ Τα στάδια που διέρχεται Συναισθήµατα γύρω από το θάνατο Το παιδί και ο έφηβος που πεθαίνουν Ο υπερήλικας µπροστά στο επικείµενο τέλος ΚΕΦΑΛΑΙΟ 3Ο: ΦΡΟΝΤΙ Α ΤΟΥ ΑΣΘΕΝΗ ΠΟΥ ΠΕΘΑΙΝΕΙ Συζήτηση µε τον ασθενή γύρω από το θάνατο Ξενώνες Αποδοχή θανάτου Ποιότητα φροντίδας στον άρρωστο που πεθαίνει Ανακουφιστική φροντίδα Φροντίδα στο κοινωνικό επίπεδο

3 3.6. Φροντίδα στο πνευµατικό επίπεδο Το παιδί και ο θάνατος Ο θρήνος των παιδιών για το θάνατο αγαπηµένων τους Τα δικαιώµατα του ατόµου που πεθαίνει Το δικαίωµα στον θάνατο ΚΕΦΑΛΑΙΟ 4 Ο : ΨΥΧΟΛΟΓΙΚΗ ΦΡΟΝΤΙ Α Φροντίδα στο ψυχολογικό επίπεδο Η ψυχολογική δύναµη εναντίον του καρκίνου Οι συγγενείς του αρρώστου που πεθαίνει Ο θρήνος των επαγγελµατιών υγείας.66 ΕΠΙΛΟΓΟΣ...69 ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ

4 Αφιερώνεται στην Σωτηριάδου Φωτεινή 3

5 Καλά, ο Νικολάϊ, πεθαίνει. Το ξέρουµε. Θα πεθάνει κατά την άνοιξη. Εγώ πώς να τον βοηθήσω; Τι µπορώ να του πω; Tι ξέρω για το θάνατο εγώ, που είχα ξεχάσει ότι υπάρχει; Λ. ΤΟΛΣΤΟΪ 4

6 ΠΡΟΛΟΓΟΣ Όλος ο σύγχρονος υτικός πολιτισµός αρνείται να συµβιβαστεί µε την ύπαρξη του θανάτου, καθώς αυτός αντιπαλεύει µε τρόπο άγριο κατά της δυναµικής και αποτελεσµατικής ιδέας ενός σύγχρονου κόσµου, ο οποίος δίνει λύσεις σε κάθε πρόβληµα. Ακόµη και επαγγελµατίες υγείας συχνά θεωρούν τον θάνατο ως αποτυχία του συστήµατος υγείας και όχι ως ένα φυσιολογικό στάδιο της ζωής. Για το λόγο αυτό ο θάνατος, φαινόµενο οικείο κάποτε σε όλους, συχνά αντικείµενο θρησκευτικών και κοινωνικών εκδηλώσεων µεγάλης σπουδαιότητας, σήµερα παραµένει κρυµµένος καθώς δεν θέτει πια τα αγωνιώδη ερωτήµατα που ως τώρα έθετε στον άνθρωπο. Για να εµβαθύνουµε καλύτερα στο αιώνιο αυτό πρόβληµα του ανθρώπου επιλέξαµε ως θέµα πτυχιακής εργασίας το θέµα «Φροντίδα ασθενή πριν τον θάνατο». Ο θάνατος είναι µια σκέψη που κάθε ανθρώπινο ον απωθεί, ζώντας µε την απατηλή πεποίθηση ότι είναι αθάνατο. Όταν όµως ένα άτοµο γνωρίζει το πεπρωµένο του, δυσκολεύεται να αντεπεξέλθει στον δύσκολο αγώνα του. Ακριβώς µε αυτή την έννοια της απελπισµένης µοναξιάς που η αλληλεγγύη οφείλει να νικήσει αντιµετωπίζει ο ασθενής την µοίρα του, η οποία τον γεµίζει αγωνία, που είναι βαθιά ανθρώπινη, βαθιά οδυνηρή, µα οπωσδήποτε κοινή Στην συνέχεια θα θέλαµε να εκφράσουµε τις θερµές µας ευχαριστίες στην καθηγήτριά µας κ. Μελισσά - Χαλικιοπούλου Χρυσούλα για τις επισηµάνσεις της σε όλα τα στάδια της συλλογής στοιχείων για την εργασία καθώς καταβλήθηκε κάθε δυνατή προσπάθεια έτσι ώστε να ανταποκριθούµε µε συνέπεια στις απαιτήσεις 5

7 αυτές. Επίσης και τον Τζεναλή Αναστάσιο για την βοήθεια που µας πρόσφερε στη συλλογή υλικού. ΕΙΣΑΓΩΓΗ Πριν από την ανάπτυξη των σύγχρονων νοσοκοµείων, των αντιβιοτικών, των εµβολίων και της τεχνολογίας για µηχανική υποστήριξη, ο θάνατος επερχόταν γρήγορα µετά από κάποιο ατύχηµα ή µια σοβαρή ασθένεια. Οι οικογένειες φρόντιζαν τον άνθρωπό τους που πέθαινε στο σπίτι, συµπεριλαµβανοµένου και των ετοιµασιών του σώµατος για ταφή, διαδικασία η οποία τώρα εκτελείται από τα γραφεία κηδειών. Ψυχολόγοι και κοινωνιολόγοι διαπιστώνουν ότι σήµερα, πεθαίνουµε κατά διαφορετικό τρόπο, όχι µόνο όσον αφορά στις κοινωνικές και µαζικές απόψεις γύρω από το θάνατο, αλλά και επειδή η διαθεσιµότητα µιας καλύτερης ιατρικής βοήθειας επιτρέπει την επιβίωση, αν και περιορισµένη, των ασθενών που κάποτε θα είχαν σβήσει την ύπαρξή τους µέσα σε λίγες ώρες. Η βοήθεια στον θάνατο αποτελεί καθήκον όλων µας, µιας και όλοι θα την ζητήσουµε κάποτε, παρ ότι, σε σχετικά σύντοµο χρόνο, ακόµη και οι πιο σοβαρές αρρώστιες θα τύχουν µίας θεραπείας που θα είναι σε θέση να επιµηκύνει τη διάρκεια της ζωής, χωρίς όµως να µας παρέχει την αθανασία. Στα πιο προηγµένα, από το δικό µας, κράτη, η ψυχολογική και η ηθική βοήθεια στους ασθενείς, που έχουν προσβληθεί από αρρώστιες µε µοιραίο τέλος, παρέχεται όπως και οποιαδήποτε άλλη βοήθεια. Οι συγγενείς και οι φίλοι παίρνουν συµβουλές για τον τρόπο που θα πλησιάσουν τον ασθενή και για το πώς θα του δείξουν την συµµετοχή τους στον τελευταίο αυτό σκληρό αγώνα του. Συχνά τέτοιου είδους συµβουλές και βοήθεια προσφέρονται από «ειδικούς ξενώνες». 6

8 Οι πρώτοι σύγχρονοι ξενώνες άνοιξαν στην Αγγλία το 1967 και στη συνέχεια το παράδειγµά τους ακολούθησε η Αµερική. Παρά τις προσπάθειες που είχαν γίνει ώστε να βελτιωθεί η φροντίδα πριν τον θάνατο, η έρευνα που έγινε από το Wood Johnson Foundation (RAJA), έδειξε ότι το θέµα αυτό δεν έχει διδαχθεί αποτελεσµατικά στο µεγαλύτερο ποσοστό των επαγγελµατιών υγείας. Έτσι στα τέλη του 1990 η ίδια οργάνωση έκανε τεράστια προσπάθεια να προωθήσει στο µέγιστο ικανοποιητικό επίπεδο την φροντίδα πριν τον θάνατο διερευνώντας την διδασκαλία σ αυτόν το ζωτικό τοµέα της φροντίδας σε χιλιάδες επαγγελµατίες της υγείας 16. Στην Ελλάδα η ΠΑΡΗ.ΣΥ.Α. (Ελληνική Εταιρεία Παρηγορητικής και Συµπτωµατικής Φροντίδας Καρκινοπαθών) µε ενηµερωτική καµπάνια ευαισθητοποίησης προσπαθεί να φέρει στο προσκήνιο την επιτακτική ανάγκη αναβάθµισης της παρηγορητικής φροντίδας στην Ελλάδα. Τον αγώνα της υποστηρίζουν µέχρι στιγµής 500 πολίτες µεταξύ των οποίων, πρυτάνεις, καλλιτέχνες, λογοτέχνες, επιστήµονες και πολιτικοί. Η παρηγορητική φροντίδα, δηλαδή οι επιστηµονικές πράξεις που στοχεύουν στην αντιµετώπιση του πόνου και των συνοδών συµπτωµάτων στην Ελλάδα είναι απογοητευτική. Ενδεικτικά αναφέρουµε ότι: 1) εν υπάρχουν αρκετά Κέντρα Πόνου και Παρηγορητικής Φροντίδας (πλην τριών ή τεσσάρων Πανελλαδικά) και µόνον εθελοντικά άσυλα προσφέρουν παρηγορητική φροντίδα. 2) Η νοµοθεσία διάθεσης οπιοειδών είναι αναχρονιστική. Η κατανάλωση µορφίνης για την διαχείριση του πόνου είναι δείκτης πολιτισµού ενός λαού. Στην Ελλάδα καταναλώνονται 4 mg ανά ασθενή έναντι 90 mg που καταναλώνονται στα άλλα Ευρωπαϊκά κράτη. Επιπλέον στην Ελλάδα δεν κυκλοφορούν όλα τα διαθέσιµα σκευάσµατα οπιοειδών ώστε να καλύπτονται οι ανάγκες των ασθενών. 3) εν υπάρχουν κέντρα φροντίδας ασθενών τελικού 7

9 σταδίου. 4) Η απουσία των εκπροσώπων των επιστηµονικών εταιριών που είναι υπεύθυνες για διανοµή σκευασµάτων για ανακούφιση του πόνου και την παρηγορητική φροντίδα από συµβουλευτικές επιτροπές του Υπουργείου Υγείας είναι ενδεικτική του τρόπου µε τον οποίο αντιµετωπίζεται η παρηγορητική φροντίδα στη χώρα µας 16. υστυχώς, το σύστηµα υγείας και η σύγχρονη κοινωνία συχνά αντιµετωπίζουν τον άρρωστο που πεθαίνει µε φόβο, αποστροφή, περιθωριοποιώντας τον µέσα στον ίδιο το χώρο που τον νοσηλεύει. Οι πόρτες των Μονάδων Εντατικής Νοσηλείας παραµένουν τις περισσότερες φορές κλειστές στους συγγενείς, µε αποτέλεσµα ο άρρωστος να νιώθει ότι εγκαταλείπεται τις τελευταίες µέρες ή ώρες της ζωής του στα χέρια εξειδικευµένου προσωπικού που τον γνωρίζει ελάχιστα ή καθόλου. Άλλες βασικές κοινωνικές ανάγκες του ασθενή που πεθαίνει περιλαµβάνουν τη διευθέτηση εκκρεµών υποθέσεων οι οποίες πηγάζουν από το ρόλο και τη θέση του στην οικογένεια, στο χώρο εργασίας και στο ευρύτερο κοινωνικό σύνολο. Τα µέλη του προσωπικού υγείας µπορούν να διαµορφώσουν το κατάλληλο κλίµα που θα επιτρέψει στον άρρωστο να εκφράσει τις αγωνίες του, ενώ ταυτόχρονα µεσολαβούν ή λειτουργούν εκ µέρους του, ώστε να καλυφθούν µερικές από τις κοινωνικές του ανάγκες. 8

10 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1 Ο : Ο ΘΑΝΑΤΟΣ ΣΤΟ ΠΕΡΑΣΜΑ ΤΩΝ ΑΙΩΝΩΝ 9

11 1.1. Ορισµοί του θανάτου Κατά τον Πλάτωνα, ο θάνατος είναι ο χωρισµός της ψυχής από το σώµα. εδοµένου ότι το σώµα είναι για την ψυχή πηγή ταλαιπωρίας και περισπασµού από τα ηθικά και πνευµατικά έργα της, ο σοφός πρέπει να «µελετά» και η εύχεται το θάνατο, βέβαιος ότι χάρη σ αυτόν η ψυχή θα λυτρωθεί από την τυραννία του σώµατος 4 Η ιουδαιοχριστιανική αντίληψη θεωρεί τον θάνατο αποτέλεσµα του προπατορικού αµαρτήµατος και δέχεται ότι το αµάρτηµα αυτό θα αρθεί µε την ανάσταση των σωµάτων κατά τη ευτέρα Παρουσία, οπότε οι άνθρωποι θα κριθούν σύµφωνα µε τα επίγεια έργα τους 4. Η βιολογία ορίζει το θάνατο ως την οριστική παύση όλων των λειτουργιών που χαρακτηρίζουν τη ζωή σε ένα ολοκληρωµένο ζωϊκό ή φυσικό κόσµο. Είναι η µη ανατάξιµη παύση σε έναν οργανισµό των λειτουργιών οργάνωσης και συντονισµού, οι οποίες χαρακτηρίζουν τη βιολογική του ατοµικότητα. Ο θάνατος συνεπάγεται τη σύνδεσή του µε τρεις βασικές έννοιες: µε το µη ανατάξιµο των βλαβών, µε την απώλεια των λειτουργιών οργάνωσης και συντονισµού και µε την παρουσία ενός πτώµατος. Ανάλογα µε τις αιτίες του διακρίνεται σε φυσιολογικό ή φυσικό (φυσιολογικό γήρας) και σε παθολογικό ή πρόωρο (νοσηρές καταστάσεις, φθορά οργάνων ζωτικής σηµασίας) 4. Σύµφωνα µε τον ορισµό της Ιατρικής Σχολής του Harvard, θάνατος είναι η ανεπανόρθωτη και πλήρης παύση της λειτουργίας ολόκληρου του εγκεφάλου. Αυτός είναι ο πλήρης εγκεφαλικός θάνατος. Υπάρχει όµως και ο θάνατος του εγκεφαλικού φλοιού. Εγκεφαλικός φλοιός είναι η έδρα της προσωπικότητας αυτό που λέµε άνθρωπος. Και στις δύο περιπτώσεις, η γνώµη των περισσότερων 10

12 θρησκευόµενων ιατρών και µάλιστα των ειδικών στις Μονάδες Εντατικής Θεραπείας, είναι ότι δεν µπορούµε να µιλάµε για την ύπαρξη ψυχής σ αυτή τη φάση και δεν δικαιολογείται η διατήρηση µε τεχνητά µέσα Αναδροµή στην αρχαιότητα Ο άνθρωπος είναι το µόνο γνωστό πλάσµα που ενταφιάζει τους νεκρούς του. Το γεγονός αυτό είναι βασικής σηµασίας, γιατί η συνήθεια της ταφής δεν υπαγορεύθηκε αρχικά από παράγοντες υγιεινής, αλλά από τις ιδέες που έτρεφαν οι πρωτόγονοι λαοί σχετικά µε την ανθρώπινη φύση και το πεπρωµένο. Το συµπέρασµα αυτό είναι ολοφάνερο από το γεγονός ότι η µεταχείριση των νεκρών από τους παλαιότατους χρόνους είχε τελετουργικό χαρακτήρα. Η µαρτυρία των παλαιολιθικών ταφών δείχνει ότι ήδη, κατά τη µακρινή εκείνη εποχή, υπήρχαν διάφορες αντιλήψεις σχετικά µε το θάνατο και µε το καθεστώς των νεκρών. Η προµήθεια τροφής, κοσµηµάτων και εργαλείων στους τάφους υποδηλώνει τη γενική πίστη ότι ο νεκρός εξακολουθούσε να ζει, µε τις ίδιες ανάγκες όπως στην επίγεια ζωή 4. Το γεγονός ότι σε παλαιολιθικές ταφές ο σκελετός έχει βρεθεί συχνά τοποθετηµένος στο πλάι µε συνεσταλµένα τα σκέλη, ερµηνεύθηκε από µερικούς προϊστορικολόγους ως απόδειξη της πίστης στην αναγέννηση, επειδή η στάση του πτώµατος µιµούνταν τη στάση του εµβρύου στη µήτρα. Σε µερικές όµως ταφές αυτού του είδους υπάρχουν λόγοι να υποτεθεί ένα πιο δυσοίωνο κίνητρο, γιατί, τα άκρα του σώµατος είναι τόσο σφιχτά συνεπτυγµένα, ώστε τα σώµατα θα πρέπει να είχαν δεθεί στη στάση αυτή πριν εµφανιστεί η µεταθανάτια ακαµψία. Η µεταχείριση αυτή του πτώµατος υπαγορευόταν αναµφίβολα από το δέος που προκαλούσε ο 11

13 νεκρός, γιατί παρόµοια έθιµα διαπιστώθηκαν και σε µεταγενέστερες εποχές. Μια τέτοια προληπτική πράξη έχει απώτερη σηµασία γιατί υποδηλώνει την πίστη ότι ο νεκρός µπορούσε να είναι κακόβουλος και ότι είχε τη δύναµη να βλάψει τους ζωντανούς 4. Το ότι ο θάνατος θεωρούνταν µερικές φορές ότι µεταµόρφωνε όσους τον υφίσταντο σε όντα κακόβουλα και διαφορετικά από τους ζώντες στον κόσµο, αυτό είναι φανερό σε µεταγενέστερες νεκρικές τελετουργίες και σε µεταγενέστερα έθιµα. Πραγµατικά, η σωστή τέλεση των νεκρικών τελετουργιών θεωρούνταν ουσιαστική από πολλούς λαούς, για να µπορέσουν οι νεκροί να απέλθουν στον τόπο και στη θέση όπου ακριβώς ανήκουν. Αποτυχία στη διεκπεραίωση της αναχώρησής τους θα µπορούσε να έχει επικίνδυνες συνέπειες. Πολλά αρχαία µαντικά κείµενα, της Μεσοποταµίας αποκαλύπτουν την πίστη ότι ασθένειες και άλλες κακοτυχίες µπορούσαν να προκληθούν από νεκρούς που στερήθηκαν την πρέπουσα ταφή. Η τελετουργική ταφή των νεκρών, που µαρτυρείτε κατ αυτόν τον τρόπο από τη χαραυγή του ανθρώπινου πολιτισµού και η οποία εφαρµόστηκε στα περισσότερα µέρη του κόσµου, πηγάζει από µια ενστικτώδη αδυναµία ή άρνηση εκ µέρους του ανθρώπου να δεχτεί το θάνατο ως οριστικό τέρµα της ανθρώπινης ζωής Μυθολογία και Κάτω Κόσµος Στη µυθολογία διαφόρων πολιτισµών, ο θάνατος και κατ επέκταση ο τάφος, θεωρούνταν ως είσοδος σε µια απέραντη, υπόγεια κατοικία των νεκρών. Σε µερικές θρησκείες, αυτός ο Κάτω Κόσµος θεωρείται ως ένα τεράστιο κοίλωµα ή σπήλαιο, σκοτεινό και αποτρόπαιο [λ.χ. το kurnugia (τόπος από όπου δεν υπάρχει 12

14 επιστροφή), της Μεσοποταµίας, ο ελληνικός Άδης και το σκανδιναβικό Χελ (Hell)], που κυβερνιέται συνήθως από έναν τροµερό µονάρχη, όπως ο θεός της Μεσοποταµίας (Νέργκα) ή ο ελληνικός θεός Άδης ή Πλούτων ή ο Γιάµα της ινδονιστικής και της βουδιστικής εσχατολογίας. Ανάλογα µε την άποψη για τη φύση και τη µοίρα του ανθρώπου που υποστηρίζει η κάθε θρησκεία, αυτός ο Κάτω Κόσµος µπορεί να είναι ένας ζοφερός, θλιβερός τόπος, όπου οι σκιές όλων των νεκρών απλώς ζουν, ή µπορεί να απεικονίζεται ως ένας τόπος φοβερών µαρτυρίων, όπου οι καταδικασµένοι υποφέρουν για τα παραπτώµατά τους. Στις θρησκείες εκείνες όπου ο Κάτω Κόσµος θεωρούνταν ως ο τόπος της µετά θάνατον κρίσης, ήταν αναγκαία η ιδέα ενός χωριστού κόσµου των µακάριων νεκρών, που τοποθετούνταν σε διάφορα µέρη 4. Πολλές µυθολογίες περιγράφουν ταξίδια στον άλλο κόσµο, που αντικατοπτρίζουν πάντα το φόβο που ένιωθαν οι άνθρωποι για τη ζοφερή εµπειρία που πίστευαν ότι ανέµενε τους νεκρούς. Τα αρχαία µεσοποταµιακά κείµενα εξιστορούν την επίσκεψη της θεάς Ιστάρ στο βασίλειο των νεκρών, µέσα από έναν δρόµο που φρασσόταν από πύλες. Σε κάθε πύλη, η θεά αφαιρούσε και κάποιο εξάρτηµα από την αµφίεσή της, έτσι ώστε ήταν γυµνή όταν τελικά έφθανε µπροστά στην Ερεσκιγκαλ, τη βασίλισσα του Κάτω Κόσµου. Είναι πιθανό ότι η διαδοχική αυτή απογύµνωση της ουράνιας θεότητας ήθελε να συµβολίσει την αποστέρηση των ιδιοτήτων της ζωής που υφίσταντο οι νεκροί καθώς κατέβαιναν στον «τόπο απ όπου δεν υπάρχει επιστροφή». Στον Όµηρο (Οδύσσεια), βλέπουµε τις αντιλήψεις των αρχαίων Ελλήνων για τον Άδη, την τοπογραφία του και την κατάσταση των νεκρών, που ζούσαν στα σκοτεινά Τάρταρα σαν σκιές, φαντάσµατα µε τη µορφή του ζωντανού ανθρώπου, αλλά χωρίς κόκαλα, σάρκα και αίµα. Εκεί εµφανίζονται και οι ελληνικές δοξασίες για 13

15 τον τρόπο προσέγγισης στο βασίλειο των νεκρών καθώς και η αντίληψη πως οι ψυχές πίνανε αίµα και απ αυτό παίρνανε δύναµη πνευµατική, θυµούνται, αναγνωρίζουν, προβλέπουν 4. 14

16 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 2 Ο : ΨΥΧΟΚΟΙΝΩΝΙΚΑ ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΑ ΤΟΥ ΑΣΘΕΝΗ ΠΟΥ ΠΕΘΑΙΝΕΙ 15

17 2.1. Τα στάδια που διέρχεται Σύµφωνα µε την Elizabeth Kubler - Ross, η ψυχική διεργασία που βιώνει το άτοµο, καθώς πορεύεται προς τον θάνατο, χαρακτηρίζεται από πέντε στάδια: (1) το στάδιο της άρνησης, (2) το στάδιο του θυµού, (3) το στάδιο της διαπραγµάτευσης ή του παζαρέµατος, (4) το στάδιο της κατάθλιψης και (5) το στάδιο της αποδοχής. Η Kubler - Ross ισχυρίζεται ότι στην πορεία αυτή ο άρρωστος διατηρεί κάποια ελπίδα, η φύση της οποίας µεταβάλλεται καθώς τροποποιούνται οι συνθήκες και εµπειρίες που βιώνει µε την εξέλιξη της υγείας του. Ο διαχωρισµός αυτός είναι πολύ σχετικός και εξατοµικευµένος καθώς εξαρτάται από τον χαρακτήρα, τη µόρφωση, την ηλικία, την επάρκεια της ιατρικής υποστήριξης και τις θρησκευτικές και µεταφυσικές αντιλήψεις του ασθενούς. Πολλά από τα στάδια αυτά µπορεί να παραληφθούν, να αναµιχθούν ή να εµφανισθούν µε διαφορετική σειρά. Παρά το γεγονός ότι η χριστιανική εκκλησία, σαν πνευµατικός οδηγητής του δυτικού κόσµου, δεν κατόρθωσε να περιορίσει το φόβο και την απόγνωση που βιώνει ο άνθρωπος που βαδίζει προς το θάνατο, είναι δεδοµένο ότι οι άνθρωποι µε βαθιά πίστη στη θρησκεία και στη µεταθανάτια ζωή φθάνουν το στάδιο της αποδοχής του θανάτου µε λιγότερη ψυχική οδύνη. Το ίδιο συµβαίνει και µε τους ανθρώπους που αποδέχθηκαν τη φυσικότητα του θανάτου, καλλιέργησαν το πνεύµα τους και έζησαν µε όραµα και αυθεντικότητα 2,5. 16

18 Α. Το στάδιο της άρνησης «Όχι! Αυτό δεν µπορεί να συµβαίνει σε µένα κάποιο λάθος θα έγινε στη διάγνωση» Στην αρχική αυτή φάση, η άρνηση αποτελεί ένα φυσιολογικό µηχανισµό άµυνας που λειτουργεί ως ασπίδα αυτοπροστασίας για το άτοµο το οποίο αντιλαµβάνεται την απροσδόκητη πραγµατικότητα ως απειλητική ή οδυνηρή. Έτσι, λοιπόν, αρνείται το γεγονός της αρρώστιας ή και των επιπτώσεών της, διαστρεβλώνοντας την αντίληψη που έχει από την πραγµατικότητα. Σύµφωνα µε τον Weisman αλλά και τον Lazarus, υπάρχουν διάφορα επίπεδα άρνησης. Σε ένα πρώτο επίπεδο η άρνηση αφορά τα γεγονότα. Για παράδειγµα, στην προδιαγνωστική φάση, το άτοµο αρνείται τα συµπτώµατά του, µε αποτέλεσµα να καθυστερεί να αναζητήσει ιατρική βοήθεια. Άλλες φορές αρνείται τη διάγνωση, ενώ αργότερα µπορεί να αρνείται τις ενδείξεις πιθανής υποτροπής ή αναπηρίας. Σε ένα δεύτερο επίπεδο, η άρνηση αφορά τις επιπτώσεις της αρρώστιας. Ο άρρωστος αναγνωρίζει τη διάγνωση αλλά αρνείται τις επιπτώσεις. Για παράδειγµα, επικεντρώνεται στην προτεινόµενη αγωγή και αρνείται τις µακροπρόθεσµες επιπτώσεις που µπορεί να έχει η αρρώστια και η θεραπεία της στη ζωή του. Σε ένα τρίτο επίπεδο, η άρνηση αφορά την πιθανότητα του θανάτου. Ενώ το άτοµο συνειδητοποιεί ότι πάσχει από µία ανίατη ασθένεια, αρνείται ότι η ζωή του απειλείται και φαντασιώνει ότι θα ζήσει µέχρι τα βαθιά γηρατειά. Στις αρχικές φάσεις της αρρώστιας, η άρνηση αποτελεί µια συχνή και φυσιολογική αντίδραση. Μερικές φορές η άρνηση των επιπτώσεων και της πιθανότητας του θανάτου µπορεί να έχει ευεργετικά αποτελέσµατα στην 17

19 προσαρµογή του αρρώστου, καθώς του επιτρέπει, παρ όλη την αβεβαιότητα που χαρακτηρίζει την εξέλιξή του, να θέτει µακροπρόθεσµους στόχους, να προγραµµατίζει τη ζωή του, να διατηρεί τις σχέσεις µε το περιβάλλον του και να αντιλαµβάνεται την πραγµατικότητα ως λιγότερο απειλητική. Όταν όµως η άρνηση αφορά τα ίδια τα γεγονότα και παρατείνεται µέσα στο χρόνο, τότε µπορεί να έχει σοβαρές αρνητικές συνέπειες για την υγεία του ατόµου, αφού αυτό δεν τηρεί τις ιατρικές συµβουλές ή περιφέρεται από τον έναν γιατρό στον άλλο, αποφεύγοντας να δεχθεί τη διάγνωση της αρρώστιας, της ενδεχόµενης αναπηρίας ή της επιδείνωσης της υγείας του 2. Β. Το στάδιο του θυµού «Γιατί; Γιατί να τύχει σε µένα αυτό το κακό;» Αυτή η έκφραση συνοδεύεται από θυµό και πικρία που πηγάζουν από µια βαθύτερη αίσθηση αδικίας, αδυναµίας και έλλειψης ελέγχου. Αποτελεί µια φυσιολογική αντίδραση ενός ατόµου το οποίο είναι υποχρεωµένο να δεχθεί ότι ξαφνικά η ζωή του αλλάζει ριζικά και το µέλλον του χαρακτηρίζεται από αβεβαιότητα. Κάθε «γιατί» κρύβει πίκρα και θυµό. Πολλοί άρρωστοι νιώθουν ότι «προδόθηκαν» από το ίδιος τους το σώµα και δυσκολεύονται να αποδεχθούν ότι ο οργανισµός τους είναι τρωτός, ευάλωτος και αδύναµος. Κι ενώ θυµώνουν µε το γεγονός της αρρώστιας, συχνά µεταθέτουν το θυµό τους προς άλλες κατευθύνσεις: προς τους οικείους, τους συγγενείς και φίλους ή και 18

20 προς το ιατρονοσηλευτικό προσωπικό. Έτσι αποδίδουν σε µερικούς επαγγελµατίες το ρόλο του «καλού» γιατρού, νοσηλευτή κλπ, ενώ σε άλλους το ρόλο του «κακού», προβάλλοντας µε αυτό τον τρόπο τα συναισθήµατά τους. Άλλες φορές πάλι στρέφουν το θυµό τους ενάντια στον Θεό αναθεωρώντας τις θρησκευτικές τους πεποιθήσεις. Όταν διοχετεύουν το θυµό προς τον ίδιο τους τον εαυτό, βιώνουν έντονες ενοχές. Ο Doka διακρίνει τρεις µορφές ενοχών: α) Το άτοµο νιώθει ένοχο όταν ερµηνεύει την αρρώστια του ως «τιµωρία» για συγκεκριµένες µη αποδεκτές ή και µη ηθικές πράξεις του, τις οποίες αξιολογεί αρνητικά. β) Το άτοµο αισθάνεται ενοχή επειδή µε τη συµπεριφορά και τον τρόπο ζωής του προκάλεσε την αρρώστια ή την επιδείνωση της υγείας του. γ) Επίσης, µπορεί να βιώνει ενοχές για τις ευκαιρίες που έχασε στη ζωή του και για στόχους που δε θα προλάβει να ολοκληρώσει στον περιορισµένο χρόνο που του αποµένει. Συχνά οι ενοχές του συνδέονται µε το γεγονός ότι αρρώστησε, ότι αποτελεί «βάρος» για την οικογένεια και ότι προκαλεί πόνο και θλίψη στα αγαπηµένα του άτοµα 5. Παρ όλο που ο θυµός είναι ένα φυσιολογικό συναίσθηµα, ταυτόχρονα δηµιουργεί εντάσεις στις διαπροσωπικές σχέσεις, µε αποτέλεσµα να αποξενώνει τον άρρωστο σε µια περίοδο κατά την οποία έχει ανάγκη της υποστήριξης του περιβάλλοντος. Όταν δεν αναγνωρίζονται οι βαθύτερες αιτίες του θυµού, τα µέλη του προσωπικού υγείας, οι συγγενείς και φίλοι εµπλέκονται σε µια προσωπική διαµάχη µε τον άρρωστο που σε καµία περίπτωση δε συµβάλλει στην αποτελεσµατική αντιµετώπιση της πραγµατικότητας. Μερικές φορές, όµως, ο θυµός χρησιµοποιείται 19

21 εποικοδοµητικά από τον άρρωστο, ο πάσχων είτε διεκδικεί ενηµέρωση, καλύτερη φροντίδα, ενεργό συµµετοχή στη θεραπεία του ή κινητοποιείται σε κοινωνικές δραστηριότητες που ευαισθητοποιούν το κοινό και προωθούν τα συµφέροντα των οµοιοπαθούντων. Γ. Το στάδιο της διαπραγµάτευσης «Ναι µεν αλλά» Η διαπραγµάτευση ή το «παζάρεµα» παρέχει στο άτοµο την ψευδαίσθηση ότι αποφεύγοντας ή επιδιώκοντας ορισµένες πράξεις, µπορεί να καθυστερήσει ή να αποτρέψει την αρνητική εξέλιξη της αρρώστιας ή και το θάνατο. Οι διαπραγµατεύσεις συνήθως γίνονται µε κάποιο άτοµο κύρους ή µε το Θεό. Για παράδειγµα, µπορεί ο άρρωστος να υπόσχεται στο γιατρό απόλυτη συµµόρφωση µε τις οδηγίες ή και πλήρη αποχή από συνήθειες που συνέβαλαν στο πρόβληµα της υγείας του, για να εξασφαλίσει την πολυπόθητη ίαση ή την αποφυγή αναπηρίας. Μπορεί επίσης να κάνει «τάµατα», να ντύνεται στα µαύρα και να υπόσχεται στο Θεό πλήρη αφοσίωση, µε την ελπίδα να εισακουστεί. Στα αρχικά στάδια της αρρώστιας, οι διαπραγµατεύσεις αποβλέπουν στην αποθεραπεία του αρρώστου, ενώ όταν η υγεία του επιδεινώνεται, οι διαπραγµατεύσεις αφορούν την παράταση της ζωής, την ποιότητά της ή και την εξασφάλιση ενός «καλού» θανάτου. Η διαπραγµάτευση µπορεί να έχει θετικές αλλά και αρνητικές επιπτώσεις. Από τη µια πλευρά µπορεί να διευκολύνει την υιοθέτηση συµπεριφορών που 20

22 προωθούν την υγεία και τη συµµόρφωση του ατόµου στη θεραπεία. Παράλληλα η πίστη του ατόµου στο Θεό µπορεί να αποτελέσει σηµαντική πηγή στήριξης, από την οποία αντλεί δύναµη και κουράγιο. Από την άλλη πλευρά όµως αυξάνονται οι πιθανότητες να βιώσει συναισθήµατα προδοσίας, απογοήτευσης και θυµού, όταν ο γιατρός ή ο Θεός ή οποιοσδήποτε άλλος, µε τον οποίο διαπραγµατεύεται, δεν ανταποκρίνονται στις προσδοκίες του και εγκαταλείπουν τον άρρωστο σε µια φθίνουσα πορεία που οδηγεί στον θάνατο. Ο αγώνας του παύει να έχει νόηµα και συχνά σταµατά να συµµορφώνεται µε τις οδηγίες ή βιώνει έντονο άγχος και κατάθλιψη 5.. Το στάδιο της κατάθλιψης «Ναι η ζωή µου απειλείται, µπορεί να πεθάνω» Ο άρρωστο αρχίζει πλέον να δέχεται ότι πρόκειται να πεθάνει και θρηνεί. Η κατάθλιψή του µπορεί να είναι «αντιδραστική», και οφείλεται σε απώλειες που βιώνει µέσα στο παρόν, καθώς συγκρίνει πώς ήταν στο παρελθόν και πώς έχει αλλάξει όσον αφορά την εµφάνισή του, την ενεργητικότητά του, ορισµένα χαρακτηριστικά της προσωπικότητάς του κλπ. Μπορεί όµως η κατάθλιψή του να είναι και «προπαρασκευαστική», όταν αναλογίζεται τις επικείµενες απώλειες ενόψει της πιθανότητας του θανάτου 2. Ε. Το στάδιο της αποδοχής Στο στάδιο αυτό ο άρρωστος διακρίνεται από µια εσωτερική ηρεµία. Παύει να αγωνίζεται για να σωθεί και προοδευτικά συµφιλιώνεται µε την ιδέα του θανάτου, χωρίς να παραιτείται από την επιδίωξη συνθηκών που του εξασφαλίζουν 21

23 αξιοπρέπεια και ποιότητα στις τελευταίες µέρες της ζωής του. Έχοντας τακτοποιήσει εκκρεµείς υποθέσεις, νιώθει ψυχολογικά ήρεµος και έτοιµος να πεθάνει. Η λεκτική επικοινωνία µε το περιβάλλον είναι συνήθως περιορισµένη, ενώ το βλέµµα και η συµπεριφορά του εκφράζουν την αποδοχή της κατάστασής του Συναισθήµατα γύρω από το θάνατο Η αποδοχή της θνητότητας γίνεται από κάθε άνθρωπο διαφορετικά και σχετίζεται µε τον τρόπο που αυτός χειρίζεται άλλες καταστάσεις της ζωής. Ο άνθρωπος στον οποίο έχει διαγνωστεί µια ανίατη αρρώστια βιώνει πλήθος συναισθηµάτων όπως: κατάθλιψη, άγχος, φόβος, θυµός και αισθήµατα απώλειας και θλίψης. Όλα αυτά είναι φυσιολογικές αντιδράσεις και χρήζουν ισάξιας φροντίδας µε την σωµατική φροντίδα στο τέλος της ζωής. Η αποτελεσµατική αντιµετώπιση αυτών των αντιδράσεων µπορεί να βελτιώσει την ποιότητα της ζωής που του αποµένει και να βοηθήσει τον ασθενή να λύσει σηµαντικά θέµατα της ζωής του µε τη συµπαράσταση της οικογένειας και των φίλων του 16. Α. Κατάθλιψη Είναι πλέον ξεκάθαρο ότι η κατάθλιψη στο τέλος της ζωής είναι κοινό φαινόµενο το οποίο παραµένει µη διαγνωσµένο και συνεπώς υποθεραπευόµενο. Η θλίψη και η ψυχική οδύνη, είναι φυσιολογικές αντιδράσεις όταν µαθαίνει κανείς ότι έχει µια ανίατη αρρώστια, όµως δεν βιώνουν όλοι οι ασθενείς κατάθλιψη. Για παράδειγµα οι έρευνες δείχνουν ότι τουλάχιστον οι µισοί ασθενείς µε καρκίνο προσαρµόζονται επιτυχώς στην κατάστασή τους. Οι επαγγελµατίες υγείας πρέπει να είναι ικανοί να διαχωρίσουν µια απλή θλίψη από µια µη διαγνωσµένη 22

24 κατάθλιψη. Επίσης επειδή η κατάθλιψη συχνά παραµένει αδιάγνωστη στον περισσότερο γενικό πληθυσµό µπορεί να προϋπήρχε σ έναν ασθενή. Παράγοντες που ακολουθούν δείχνουν ποιοι ασθενείς είναι ιδιαίτερα ευαίσθητοι στην κατάθλιψη. Ιστορικό προϋπάρχουσας κατάθλιψης Αδύναµο υποστηρικτικό σύστηµα (άγαµος, µε ελάχιστους φίλους κτλ) Στοιχεία παράλογων ή αρνητικών «πιστεύω» σχετικά µε την διάγνωση Μεγάλες δυσλειτουργίες οι οποίες σχετίζονται µε την ασθένεια Στον ασθενή µε κατάθλιψη πρέπει πρώτα να δοθεί βοήθεια για την µείωση του πόνου του. Μη θεραπευόµενος ή υποθεραπευόµενος πόνος µπορεί να προκαλέσει κατάθλιψη και άλλα ψυχικά συµπτώµατα. Συµπτώµατα της κατάθλιψης περιλαµβάνουν: Αισθήµατα άγχους, στεναχώριας ή µαταιότητας τις περισσότερες µέρες (σχεδόν κάθε µέρα) Μείωση ενδιαφέροντος ή ευχαρίστησης σχεδόν σε όλες τις δραστηριότητας, συµπεριλαµβανοµένου και του σεξ. Μειωµένη ή αυξηµένη όρεξη και / ή αλλαγές στο βάρος ιαταραγµένος ύπνος (ο ασθενής κοιµάται λιγότερο ή περισσότερο από το φυσιολογικό) Εξάντληση ή διέγερση Αισθήµατα αναξιότητας ή υπερβολικής ενοχής Ανικανότητα να συγκεντρωθεί να πάρει αποφάσεις Σκέψεις θανάτου ή αυτοκτονίας ή απόπειρες αυτοκτονίας Η κατάθλιψη ωστόσο είναι ιάσιµη. Θεραπεύεται µε αντικαταθλιπτικά φάρµακα και ψυχοθεραπεία. Σύµφωνα µε το Oncology Nursing Society: «Η 23

25 κατάθλιψη είναι κατάσταση σε µέγιστο βαθµό θεραπεύσιµη, η οποία τις περισσότερες φορές (πάνω από 70%) ανταποκρίνεται σε φαρµακευτική και µη φαρµακευτική αγωγή. Η αναγνώριση των συµπτωµάτων σε άτοµα µε ανίατη ασθένεια και η αναφορά τους ώστε να δοθεί κατάλληλη θεραπεία, µπορεί να βελτιώσει την ποιότητα της ζωής τους». Παρ όλο που η κατάθλιψη σε ασθενείς που πεθαίνουν δεν είναι αξιόλογα διαφορετική από την κατάθλιψη σε άλλες κλινικές καταστάσεις, η θεραπεία µπορεί να χρειαστεί τροποποίηση λόγω ύπαρξης άλλων φαρµακευτικών αγωγών. Ασθενείς µε ήπια κατάθλιψη µπορούν να βοηθηθούν µε ατοµική ή οµαδική ψυχοθεραπεία. Μεγαλύτερου βαθµού κατάθλιψη πιθανότατα να χρήζει φαρµακευτικής αγωγής σε συνδυασµό µε γνωστική ή άλλου τύπου ψυχοθεραπεία. Β. Θυµός Ο θυµός είναι συνηθισµένος όταν διαγνωστεί µια ανίατη αρρώστια. Ο θυµός µπορεί να είναι για την ασθένεια, για τις παρενέργειες των φαρµάκων και άλλων θεραπευτικών µέσων ή για την αποτυχία τους, θυµός για την διαταραχή στα σχέδια της ζωής, για τις αλλαγές στον κοινωνικό τους ρόλο, τον τρόπο ζωής και θυµός µε την προοπτική του θανάτου. Η αποδοχή του γεγονότος ότι ο θυµός είναι µια φυσιολογική αντίδραση σε µια ανίατη αρρώστια µπορεί να ανοίξει την συζήτηση για το πώς να χειριστεί κάποιος τον θυµό και να σχεδιάσει την ζωή του στον αποµένοντα χρόνο. Γ. Απώλεια, θλίψη και θρήνος Η ζωή είναι γεµάτη µε απώλειες, µερικές µικρές (απώλεια κλειδιών), µερικές µεγάλες (απώλεια δουλειάς), µερικές σωµατικές (αλωπεκία κατά την διάρκεια 24

26 χηµειοθεραπείας), άλλες ψυχολογικές (απώλεια κοινωνικών επαφών). Η απώλεια µπορεί να είναι ξαφνική και απροσδόκητη ή αναµενόµενη και προβλέψιµη. Η σηµασία ή η αξία αυτού που έχει χαθεί καθορίζει στο άτοµο τα αισθήµατα που νιώθει. Τα γερατειά και το τέλος της ζωής περιλαµβάνουν διαδοχικές απώλειες συµπεριλαµβανοµένου και της απόλυτης απώλειας: της απώλειας του εαυτού. Αυτές µπορεί να περιλαµβάνουν: Απώλεια της σωµατικής δύναµης και άλλων ικανοτήτων Απώλεια διανοητικών ικανοτήτων (σύγχυση, άνοια) Απώλεια σχέσεων Απώλεια του αυτοσεβασµού ιαταραχή του σωµατικού ειδώλου Απώλεια της ανεξαρτησίας Απώλεια στον έλεγχο των σχεδίων για την ζωή και του τρόπου ζωής Το βίωµα πολλαπλών απωλειών συχνά οδηγεί σε ανεπάρκεια χρόνου που χρειάζεται για να θρηνήσει κανείς τις απώλειες αυτές και δηµιουργεί αισθήµατα όπως απελπισία, απόσυρση, αποµόνωση και θυµού. Η σωµατική αδυναµία και / ή ο πόνος µπορούν επίσης να µειώσουν την ικανότητα κάποιου να αντεπεξέλθει στο ψυχολογικό στρες της νόσου και του επικείµενου θανάτου. Η θλίψη είναι µια φυσιολογική ανθρώπινη απάντηση σε µια απώλεια και είναι γενική, ατοµική και απρόβλεπτη. Ο ασθενής που πεθαίνει και η οικογένειά του βιώνουν µια «προκαταβολική θλίψη» δηλ. µια διαδικασία κατά την οποία επεξεργάζονται τις συναισθηµατικές, συµπεριφοριστικές εσωτερικές απαντήσεις για το τι θα σηµαίνει ο θάνατος για αυτούς όταν συµβεί. Στην διαδικασία αυτή οι οικογένειες προσπαθούν να λύσουν τις προσωπικές και οικογενειακές διαφορές, προσφέρουν αγάπη και υποστήριξη, αποδέχονται την γνώµη του ασθενή για την 25

27 επιτάφια τελετή και διαπιστώνουν τυχόν τελευταίες του επιθυµίες, οι οποίες µπορούν και να συνταχθούν σε νοµικό έγγραφο.. Ανησυχία Η ανησυχία προκαλείται συχνά από την απειλή του θανάτου. Αν ένα άτοµο δεν αναφέρει φόβο για το θάνατο, καλό θα είναι να ερωτηθεί µάλλον έµµεσα (π.χ. «φαίνεστε φοβισµένος. Πώς τα πάτε;») ή ευθέως (π.χ. «Ανησυχείτε ότι θα πεθάνετε;»). Εάν ο ασθενής πιστεύει ότι πεθαίνει, η απάντηση εξαρτάται από την πραγµατικότητα της κατάστασης. Εάν ο φόβος του θανάτου είναι µη ρεαλιστικός η διαβεβαίωση και η εξήγηση της παρούσας κατάστασης θα αυξήσει σηµαντικά την ανησυχία και το φόβο. Εάν ο θάνατος είναι επικείµενος, η ερώτηση θα πρέπει να διατυπωθεί ως εξής: «Τι σας φοβίζει περισσότερο σχετικά µε το θάνατο;». Ο νοσηλευόµενος επίσης µπορεί να ρωτήσει αυθόρµητα εάν πεθαίνει. Εάν αυτή η άµεση ερώτηση γίνει χωρίς ανησυχία, συνήθως αυτό σηµαίνει ότι θέλει να του πουν την αλήθεια. Μια γρήγορη άρνηση (π.χ. θα είστε µια χαρά) θα τον απογοητεύσει και θα µειώσει την πιθανότητα κάποιας µελλοντικής επαφής. Εάν ο ασθενής ρωτήσει για το θάνατο µε µεγάλη ανησυχία ή πανικό, πιθανώς ψάχνει για επιβεβαίωση. Εάν το αποτέλεσµα είναι αµφίβολο, µπορεί ο ειδικός υγείας να του πει: «εν µπορώ να προβλέψω εάν αυτό θα συµβεί. Φαίνεστε ταραγµένος. Γιατί είστε τόσο ταραγµένος;» για να του δοθεί η ευκαιρία να διευκρινίσει την αιτία της ερώτησής του. Ε. Άγχος και φόβοι θανάτου Οι περισσότεροι θανατολόγοι ισχυρίζονται ότι οι φόβοι θανάτου δεν είναι ενστικτώδεις. Υπάρχουν σαν αποτέλεσµα κάποιας µάθησης, µια και ο κοινωνικός 26

Λαµβάνοντας τη διάγνωση: συναισθήµατα και αντιδράσεις

Λαµβάνοντας τη διάγνωση: συναισθήµατα και αντιδράσεις Λαµβάνοντας τη διάγνωση: συναισθήµατα και αντιδράσεις Πιθανότατα αισθάνεστε πολύ αναστατωµένοι αφού λάβατε µια διάγνωση καρκίνου. Συνήθως είναι δύσκολο να αποδεχθείτε τη διάγνωση αµέσως και αυτό είναι

Διαβάστε περισσότερα

ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ ΑΣΘΕΝ-Ν ΣΤΗ ΣΤΕΦΑΝΙΑΙΑ ΜΟΝΑΔΑ ΚΑΙ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗ ΑΝΤΙΜΕΤ-ΠΙΣΗ

ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ ΑΣΘΕΝ-Ν ΣΤΗ ΣΤΕΦΑΝΙΑΙΑ ΜΟΝΑΔΑ ΚΑΙ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗ ΑΝΤΙΜΕΤ-ΠΙΣΗ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ ΑΣΘΕΝ-Ν ΣΤΗ ΣΤΕΦΑΝΙΑΙΑ ΜΟΝΑΔΑ ΚΑΙ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗ ΑΝΤΙΜΕΤ-ΠΙΣΗ ΧΑΤΖΗΣΤΕΦΑΝΟΥ ΦΑΝΗ ΝΟΣΗΛΕΥΤΡΙΑ Τ.Ε. Β Γ ΚΑΡΔΙΟΛΟΓΙΚΗ ΚΛΙΝΙΚΗ ΙΠΠΟΚΡΑΤΕΙΟ ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ Η στεφανιαία µονάδα είναι ένας χώρος

Διαβάστε περισσότερα

Το παιδί μου έχει αυτισμό Τώρα τι κάνω

Το παιδί μου έχει αυτισμό Τώρα τι κάνω Το παιδί μου έχει αυτισμό Τώρα τι κάνω Το όνειρο Ένα ζευγάρι περιμένει παιδί. Τότε αρχίζει να ονειρεύεται αυτό το παιδί. Κτίζει την εικόνα ενός παιδιού μέσα στο μυαλό του. Βάσει αυτής της εικόνας, κάνει

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΣΑΡΜΟΓΗ ΣΤΟ STRESS STRESS: ΠΙΕΣΗ

ΠΡΟΣΑΡΜΟΓΗ ΣΤΟ STRESS STRESS: ΠΙΕΣΗ ΠΡΟΣΑΡΜΟΓΗ ΣΤΟ STRESS STRESS: ΠΙΕΣΗ Στρεσσογόνος παράγοντας Οτιδήποτε κάνει τον άνθρωπο να βιώνει στρες Είναι μια αλλαγή στην ομοιόσταση του ατόμου Παράγοντες που προκαλούν στρες Ενδογενείς Εξωγενείς Ενδογενείς

Διαβάστε περισσότερα

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗ ΕΠΙΣΤΗΜΗ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ Α ΕΞΑΜΗΝΟ

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗ ΕΠΙΣΤΗΜΗ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ Α ΕΞΑΜΗΝΟ ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗ ΕΠΙΣΤΗΜΗ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ Α ΕΞΑΜΗΝΟ ΚΑΥΚΙΑ ΘΕΟΔΩΡΑ ΚΑΘΗΓΗΤΡΙΑ ΕΦΑΡΜΟΓΩΝ 1 ο Μάθημα Προγραμματισμένα μαθήματα 2/10, 9/10, 16/10, 23/10, 30/10, 6/11, 13/11, 20/11, 27/11, 4/12, 11/12,

Διαβάστε περισσότερα

Θετική Ψυχολογία. Καρακασίδου Ειρήνη, MSc. Ψυχολόγος-Αθλητική Ψυχολόγος Υποψήφια Διδάκτωρ Κλινικής και Συμβουλευτικής Ψυχολογίας, Πάντειο Παν/μιο

Θετική Ψυχολογία. Καρακασίδου Ειρήνη, MSc. Ψυχολόγος-Αθλητική Ψυχολόγος Υποψήφια Διδάκτωρ Κλινικής και Συμβουλευτικής Ψυχολογίας, Πάντειο Παν/μιο Θετική Ψυχολογία Καρακασίδου Ειρήνη, MSc Ψυχολόγος-Αθλητική Ψυχολόγος Υποψήφια Διδάκτωρ Κλινικής και Συμβουλευτικής Ψυχολογίας, Πάντειο Παν/μιο Εισαγωγή Θετική-Αρνητική Ψυχολογία Στόχοι της Ψυχολογίας

Διαβάστε περισσότερα

Η νόσος του Parkinson δεν είναι µόνο κινητική διαταραχή. Έχει υπολογισθεί ότι µέχρι και 50% των ασθενών µε νόσο Πάρκινσον, µπορεί να βιώσουν κάποια

Η νόσος του Parkinson δεν είναι µόνο κινητική διαταραχή. Έχει υπολογισθεί ότι µέχρι και 50% των ασθενών µε νόσο Πάρκινσον, µπορεί να βιώσουν κάποια ρ ZΩΗ ΚΑΤΣΑΡΟΥ Νευρολόγος ιευθύντρια ΕΣΥ Η νόσος του Parkinson δεν είναι µόνο κινητική διαταραχή. Έχει υπολογισθεί ότι µέχρι και 50% των ασθενών µε νόσο Πάρκινσον, µπορεί να βιώσουν κάποια µορφή κατάθλιψης,

Διαβάστε περισσότερα

Μοντέλα Υγείας. Βασικές Αρχές Βιοϊατρικού Μοντέλου. Θετικές επιπτώσεις Βιοϊατρικής προσέγγισης. 2 Βασικές Ιδεολογίες για Υγεία & Αρρώστια

Μοντέλα Υγείας. Βασικές Αρχές Βιοϊατρικού Μοντέλου. Θετικές επιπτώσεις Βιοϊατρικής προσέγγισης. 2 Βασικές Ιδεολογίες για Υγεία & Αρρώστια ΜΟΝΤΕΛΑ ΥΓΕΙΑΣ-ΑΣΘΕΝΕΙΑΣ ΓΝΩΣΤΙΚΗ ΑΝΑΠΑΡΑΣΤΑΣΗ ΑΡΡΩΣΤΙΑΣ 2 Βασικές Ιδεολογίες για Υγεία & Αρρώστια Μοντέλα Υγείας Βιοιατρικό Μοντέλο Ολιστικό, Βιοψυχοκοινωνικό Μοντέλο Αρχαία Ελλάδα (Ιπποκράτης 400π.Χ.)

Διαβάστε περισσότερα

Πως μπορώ να υποστηρίξω τον άνθρωπό μου. να αντιμετωπίσει το λέμφωμα;

Πως μπορώ να υποστηρίξω τον άνθρωπό μου. να αντιμετωπίσει το λέμφωμα; Πως μπορώ να υποστηρίξω τον άνθρωπό μου να αντιμετωπίσει το λέμφωμα; Το λέμφωμα είναι δυνητικά ιάσιμη νόσος Με την επιστημονική συνεργασία του Αιματολογικού Τμήματος, Γ Πανεπιστημιακής Παθολογικής Κλινικής,

Διαβάστε περισσότερα

ΑΥΤΟΚΤΟΝΙΑ ΚΑΙ ΨΥΧΙΚΕΣ ΙΑΤΑΡΑΧΕΣ

ΑΥΤΟΚΤΟΝΙΑ ΚΑΙ ΨΥΧΙΚΕΣ ΙΑΤΑΡΑΧΕΣ ΑΥΤΟΚΤΟΝΙΑ ΚΑΙ ΨΥΧΙΚΕΣ ΙΑΤΑΡΑΧΕΣ ΟΡΙΣΜΟΣ Η αυτοκτονική συµπεριφορά ορίζεται ως η συµπεριφορά, κατά την οποία το άτοµο θέλει να κάνει κακό στον εαυτό του µε σκοπό να δώσει ένα τέλος στη ζωή του. ιαχωρίζεται

Διαβάστε περισσότερα

Συμπτώματα συνεξάρτησης

Συμπτώματα συνεξάρτησης Συμπτώματα συνεξάρτησης Οι συνεξαρτητικές συμπεριφορές είναι αυτοκαταστροφικές συμπεριφορές. Το συνεξαρτητικό άτομο προσπαθεί να βοηθήσει τους άλλους καταστρέφοντας τον εαυτό του. Τέτοιου είδους συμπεριφορές

Διαβάστε περισσότερα

Όλοι καλούμαστε να αντιμετωπίσουμε διάφορα συναισθήματα και διαθέσεις. Ορισμένες φορές νιώθουμε ευτυχισμένοι και ενθουσιασμένοι.

Όλοι καλούμαστε να αντιμετωπίσουμε διάφορα συναισθήματα και διαθέσεις. Ορισμένες φορές νιώθουμε ευτυχισμένοι και ενθουσιασμένοι. Μελαγχολία Το φυλλάδιο θα σου φανεί χρήσιμο στην περίπτωση που νιώθεις θλίψη ή μελαγχολία. Θα σε βοηθήσει να καταλάβεις αν έχεις συμπτώματα κατάθλιψης και πώς μπορείς να βοηθήσεις τον εαυτό σου ή κάποιον

Διαβάστε περισσότερα

Περιγραφή ατοµικής περίπτωσης µεσήλικης γυναίκας µε Aποφευκτική ιαταραχή Προσωπικότητας και Αγοραφοβία 12ο Πανελλήνιο Συνέδριο Ψυχολογικής Έρευνας 14 17 Μαϊου 2009, Βόλος, Πανεπιστήµιο Θεσσαλίας Χ. Βαρβέρη-Γ.

Διαβάστε περισσότερα

Ά κύκλος Βιωµατικών Εργαστηρίων Συµβουλευτικής Σταδιοδροµίας µε θέµα: «Άγχος και Κατάθλιψη στην Εκπαίδευση και στην Εργασία»

Ά κύκλος Βιωµατικών Εργαστηρίων Συµβουλευτικής Σταδιοδροµίας µε θέµα: «Άγχος και Κατάθλιψη στην Εκπαίδευση και στην Εργασία» Περίληψη εισήγησης µε θέµα: Τι είναι άγχος και τι κατάθλιψη. Πώς εµφανίζονται στον εκπαιδευτικό και στον επαγγελµατικό χώρο. Το Άγχος και η Κατάθλιψη αποτελούν ίσως δύο από τις πιο πολυσυζητηµένες έννοιες

Διαβάστε περισσότερα

Εντυπώσεις μαθητών σεμιναρίου Σώμα - Συναίσθημα - Νούς

Εντυπώσεις μαθητών σεμιναρίου Σώμα - Συναίσθημα - Νούς Εντυπώσεις μαθητών σεμιναρίου Σώμα - Συναίσθημα - Νούς A...Τα αισθήματα και η ενεργεία που δημιουργήθηκαν μέσα μου ήταν μοναδικά. Μέσα στο γαλάζιο αυτό αυγό, ένιωσα άτρωτος, γεμάτος χαρά και αυτοπεποίθηση.

Διαβάστε περισσότερα

Διπολική διαταραχή μανιοκατάθλιψη,

Διπολική διαταραχή μανιοκατάθλιψη, ΨΥΧΙΚΕΣ ΔΙΑΤΑΡΑΧΕΣ Ο όρος ψυχική διαταραχή περιλαμβάνει ένα μεγάλο εύρος προβλημάτων που έχουν σχέση με την ψυχική κατάσταση και την συμπεριφορά ενός ατόμου. Οι διάφορες ψυχικές διαταραχές εκδηλώνονται

Διαβάστε περισσότερα

Η αντίσταση στην ψυχοθεραπεία από ασθενείς με καρκίνο

Η αντίσταση στην ψυχοθεραπεία από ασθενείς με καρκίνο Η αντίσταση στην ψυχοθεραπεία από ασθενείς με καρκίνο Χριστιάνα Μήτση Ψυχολόγος Μsc-Ψυχοθεραπεύτρια Πανελληνίου Συλλόγου Γυναικών με Καρκίνο Μαστού «Άλμα Ζωής» ΣΥΜΦΩΝΑ ΜΕ ΤΑ ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ: Υπάρχουν

Διαβάστε περισσότερα

Ίντα Ελιάου BSc, MSc, PGDip, MA Συμβουλευτική Ψυχολόγος eliaouida@gmail.com

Ίντα Ελιάου BSc, MSc, PGDip, MA Συμβουλευτική Ψυχολόγος eliaouida@gmail.com ΣΥΝΕΔΡΙΟ: ΠΡΟΛΗΨΗ & ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΕΣ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΕΙΣ ΤΟΥ ΚΑΡΚΙΝΟΥ ΠΝΕΥΜΟΝΑ Limneon, Καστοριά, 19.12.15 «Ενημέρωση του ασθενούς & των συνοδών του με καρκίνο του πνεύμονα. Προβλήματα στην ελληνική πραγματικότητα»

Διαβάστε περισσότερα

Προσωπο-κεντρική θεωρία (person-centred) [πρώην Πελατο-κεντρική θεωρία ]

Προσωπο-κεντρική θεωρία (person-centred) [πρώην Πελατο-κεντρική θεωρία ] Προσωπο-κεντρική θεωρία (person-centred) [πρώην Πελατο-κεντρική θεωρία ] Φαινομενολογική θεωρητική κατεύθυνση η οποία υποστηρίζει ότι ο άνθρωπος διαθέτει από μόνος του την ικανότητα για προσωπική ανάπτυξη

Διαβάστε περισσότερα

Η Ψυχική υγεία του παιδιού και ο ρόλος του ευρύτερου περιβάλλοντος

Η Ψυχική υγεία του παιδιού και ο ρόλος του ευρύτερου περιβάλλοντος Η Ψυχική υγεία του παιδιού και ο ρόλος του ευρύτερου περιβάλλοντος Κάθε παιδί έχει το δικαίωμα να ζει και να μεγαλώνει σ ένα υγιές περιβάλλον, το οποίο θα διασφαλίζει και θα προάγει την σωματική και ψυχική

Διαβάστε περισσότερα

Breaking. Β Προπαιδευτική Παθολογική Νικολαΐδου Βαρβάρα Ειδικευόμενη Παθολογίας

Breaking. Β Προπαιδευτική Παθολογική Νικολαΐδου Βαρβάρα Ειδικευόμενη Παθολογίας Breaking Β Προπαιδευτική Παθολογική Νικολαΐδου Βαρβάρα Ειδικευόμενη Παθολογίας Πώς θα την προσεγγίσετε; Γυναίκα 57 ετών πρόσφατα υποβλήθηκε σε κολονοσκόπηση. Κατά την εξέταση βρέθηκε μάζα μεγέθους 2cm

Διαβάστε περισσότερα

Αρκετοί ασθενείς που έχουν διαγνωσθεί µε καρκίνο του παχέος εντέρου στο αρχικό του στάδιο, έχουν συνήθως πλήρη αποθεραπεία.

Αρκετοί ασθενείς που έχουν διαγνωσθεί µε καρκίνο του παχέος εντέρου στο αρχικό του στάδιο, έχουν συνήθως πλήρη αποθεραπεία. Τα συναισθήµατά σας Αρκετοί ασθενείς που έχουν διαγνωσθεί µε καρκίνο του παχέος εντέρου στο αρχικό του στάδιο, έχουν συνήθως πλήρη αποθεραπεία. Οι πιο κάτω πληροφορίες ίσως να µη ενδιαφέρουν εξ ολοκλήρου

Διαβάστε περισσότερα

Ε.Κατσάµπα, Γ.Ευσταθίου

Ε.Κατσάµπα, Γ.Ευσταθίου Περιγραφή ατοµικής περίπτωσης γυναίκας µε Υποχονδρίαση και Ιδεοψυχαναγκαστική ιαταραχή και στοιχεία Ιδεοψυχαναγκαστικής ιαταραχής Προσωπικότητας 12ο Πανελλήνιο Συνέδριο Ψυχολογικής Έρευνας της Ελληνικής

Διαβάστε περισσότερα

ΑΣΘΕΝΕΙΣ ΜΕ ΑΝΘΕΚΤΙΚΗ ΝΟΣΟ ΚΑΙ Ι ΙΑΙΤΕΡΑ ΣΤΟ ΤΕΛΙΚΟ. Ο ρόλος της Κοινωνικής Υπηρεσίας

ΑΣΘΕΝΕΙΣ ΜΕ ΑΝΘΕΚΤΙΚΗ ΝΟΣΟ ΚΑΙ Ι ΙΑΙΤΕΡΑ ΣΤΟ ΤΕΛΙΚΟ. Ο ρόλος της Κοινωνικής Υπηρεσίας ΑΣΘΕΝΕΙΣ ΜΕ ΑΝΘΕΚΤΙΚΗ ΝΟΣΟ ΚΑΙ Ι ΙΑΙΤΕΡΑ ΣΤΟ ΤΕΛΙΚΟ ΣΤΑ ΙΟ. Ο ρόλος της Κοινωνικής Υπηρεσίας Ιωάννα Νικολαϊδου Κλινική Κοινωνική Λειτουργός Γ.Ν.Α «Ο ΕΥΑΓΓΕΛΙΣΜΟΣ» Εισαγωγή Το τελικό στάδιο στην ασθένεια

Διαβάστε περισσότερα

ΠΩΣ ΜΠΟΡΩ ΝΑ ΥΠΟΣΤΗΡΙΞΩ ΤΟΝ ΑΝΘΡΩΠΟ ΜΟΥ ΝΑ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΕΙ ΤΟ ΛΕΜΦΩΜΑ;

ΠΩΣ ΜΠΟΡΩ ΝΑ ΥΠΟΣΤΗΡΙΞΩ ΤΟΝ ΑΝΘΡΩΠΟ ΜΟΥ ΝΑ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΕΙ ΤΟ ΛΕΜΦΩΜΑ; ΠΩΣ ΜΠΟΡΩ ΝΑ ΥΠΟΣΤΗΡΙΞΩ ΤΟΝ ΑΝΘΡΩΠΟ ΜΟΥ ΝΑ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΕΙ ΤΟ ΛΕΜΦΩΜΑ; Με την επιστημονική συνεργασία της Αιματολογικής Μονάδας, Γ Πανεπιστημιακή Παθολογική Κλινική, Ιατρική Σχολή Πανεπιστημίου Αθηνών Με

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΝΕΡΓΑΣΙΑ Εκπαιδευτικών - Γονιών παιδιών με Μαθησιακές Δυσκολίες. Δρ. ΣΩΤΗΡΙΑ ΤΖΙΒΙΝΙΚΟΥ

ΣΥΝΕΡΓΑΣΙΑ Εκπαιδευτικών - Γονιών παιδιών με Μαθησιακές Δυσκολίες. Δρ. ΣΩΤΗΡΙΑ ΤΖΙΒΙΝΙΚΟΥ ΣΥΝΕΡΓΑΣΙΑ Εκπαιδευτικών - Γονιών παιδιών με Μαθησιακές Δυσκολίες Δρ. ΣΩΤΗΡΙΑ ΤΖΙΒΙΝΙΚΟΥ 1 Θετική συμβολή της Πρώιμης Παρέμβασης: ως προς τους γονείς1 Άμεση πρόσβαση σε πληροφορίες σχετικά: Με τη διάγνωση

Διαβάστε περισσότερα

Συµµόρφωση στη φαρµακευτική αγωγή. Ευαγγελία Χαρέλα Νοσηλεύτρια MSc Β ΚΚ Ιπποκράτειο Θεσ/νικης

Συµµόρφωση στη φαρµακευτική αγωγή. Ευαγγελία Χαρέλα Νοσηλεύτρια MSc Β ΚΚ Ιπποκράτειο Θεσ/νικης Συµµόρφωση στη φαρµακευτική αγωγή Ευαγγελία Χαρέλα Νοσηλεύτρια MSc Β ΚΚ Ιπποκράτειο Θεσ/νικης Η καρδιακή ανεπάρκεια αποτελεί ένα σύνδροµο µε ζοφερή πρόγνωση :! ΝΥΗΑ Ι-ΙΙ: 2-5% θνητότητα ανά έτος! ΝΥΗΑ

Διαβάστε περισσότερα

Μάθετε στο παιδί σας τον Κανόνα των Εσωρούχων.

Μάθετε στο παιδί σας τον Κανόνα των Εσωρούχων. 1. Μάθετε στο παιδί σας τον Κανόνα των Εσωρούχων. Υπολογίζεται ότι περίπου ένα στα πέντε παιδιά πέφτει θύμα σεξουαλικής βίας, συμπεριλαμβανομένης της σεξουαλικής κακοποίησης. Μπορείτε να βοηθήσετε να μη

Διαβάστε περισσότερα

ΖΩΝΤΑΣ ΜΕ ΚΥΣΤΙΚΗ ΙΝΩΣΗ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑ Α Αγγελική Πρεφτίτση

ΖΩΝΤΑΣ ΜΕ ΚΥΣΤΙΚΗ ΙΝΩΣΗ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑ Α Αγγελική Πρεφτίτση ΖΩΝΤΑΣ ΜΕ ΚΥΣΤΙΚΗ ΙΝΩΣΗ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑ Α Αγγελική Πρεφτίτση Όταν, σε ηλικία 11 ετών, µου ανακοίνωσαν ότι πάσχω από Κυστική Ίνωση, µια ασθένεια παντελώς άγνωστη σε µένα µέχρι τότε, είναι αλήθεια πως δεν θορυβήθηκα

Διαβάστε περισσότερα

ψυχικής νόσου Εθνικό Ίδρυµα Ερευνών 2010

ψυχικής νόσου Εθνικό Ίδρυµα Ερευνών 2010 H ποιότητα ζωής στον αντίποδα της ψυχικής νόσου Εθνικό Ίδρυµα Ερευνών 16-2-2010 2010 Μ. Τζινιέρη Κοκκώση, Ph.D Επικ. Καθηγήτρια Κλινικής Ψυχολογίας Α Ψυχιατρική Κλινική Πανεπιστηµίου Αθηνών-Αιγινήτειο

Διαβάστε περισσότερα

της μακροχρόνιας νοσηλείας και παρακολούθησης

της μακροχρόνιας νοσηλείας και παρακολούθησης Η άποψη του ασθενή Τα προβλήματα στην διάρκεια της μακροχρόνιας νοσηλείας και παρακολούθησης Γ.Ν.Α ΕΥΑΓΓΕΛΙΣΜΟΣ 2015 Σαλιάγα Άννα ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΟΣ ΤΟΜΕΑΣ ΨΥΧΟΛΟΓΙΚΟΣ ΤΟΜΕΑΣ Ξενώνες φιλοξενίας οι δυνατές χημειοθεραπείες

Διαβάστε περισσότερα

Η Ψυχολογική Διάσταση της Κώφωσης. Ελενα Τρύφωνος Εκπαιδευτική Ψυχολόγος Υπηρεσία Εκπαιδευτικής Ψυχολογίας Υπουργείο Παιδείας και Πολιτισμού

Η Ψυχολογική Διάσταση της Κώφωσης. Ελενα Τρύφωνος Εκπαιδευτική Ψυχολόγος Υπηρεσία Εκπαιδευτικής Ψυχολογίας Υπουργείο Παιδείας και Πολιτισμού Η Ψυχολογική Διάσταση της Κώφωσης Ελενα Τρύφωνος Εκπαιδευτική Ψυχολόγος Υπηρεσία Εκπαιδευτικής Ψυχολογίας Υπουργείο Παιδείας και Πολιτισμού Η κάθε αναπηρία ή η κάθε ιδιαιτερότητα συνήθως έχει επιπτώσεις

Διαβάστε περισσότερα

Γεώργιος Ν.Λυράκος Μάθηµα Ψυχολογία της Υγείας Φυσικοθεραπεία ιάλεξη 8η 2014

Γεώργιος Ν.Λυράκος Μάθηµα Ψυχολογία της Υγείας Φυσικοθεραπεία ιάλεξη 8η 2014 Γεώργιος Ν.Λυράκος Μάθηµα Ψυχολογία της Υγείας Φυσικοθεραπεία ιάλεξη 8η 2014 Τις τελευταίες τρεις δεκαετίες ένας αριθµός εναλλακτικών µοντέλων για τον πόνο πέραν του ιατρικού ενσωµατώνουν ψυχολογικούς(αντίληψη,

Διαβάστε περισσότερα

ΑΓΧΟΣ ΣΤΡΕΣ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗ ΠΑΡΕΜΒΑΣΗ ΦΟΙΤΗΤΡΙΕΣ: ΑΜΑΞΟΠΟΥΛΟΥ ΘΕΟΔΩΡΑ ΑΝΕΒΛΑΒΗ ΣΟΦΙΑ

ΑΓΧΟΣ ΣΤΡΕΣ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗ ΠΑΡΕΜΒΑΣΗ ΦΟΙΤΗΤΡΙΕΣ: ΑΜΑΞΟΠΟΥΛΟΥ ΘΕΟΔΩΡΑ ΑΝΕΒΛΑΒΗ ΣΟΦΙΑ ΑΓΧΟΣ ΣΤΡΕΣ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗ ΠΑΡΕΜΒΑΣΗ ΦΟΙΤΗΤΡΙΕΣ: ΑΜΑΞΟΠΟΥΛΟΥ ΘΕΟΔΩΡΑ ΑΝΕΒΛΑΒΗ ΣΟΦΙΑ ΟΡΙΣΜΟΣ Το άγχος είναι μια επώδυνη συναισθηματική εμπειρία εσωτερικής δυσφορίας, απροσδιόριστης προέλευσης όπου κυριαρχεί

Διαβάστε περισσότερα

ΝΟΣΗΛΕΙΑ ΚΑΤ ΟΙΚΟΝ ΣΕ ΠΑΙΔΙ ΜΕ ΧΡΟΝΙΑ ΝΟΣΟ

ΝΟΣΗΛΕΙΑ ΚΑΤ ΟΙΚΟΝ ΣΕ ΠΑΙΔΙ ΜΕ ΧΡΟΝΙΑ ΝΟΣΟ ΝΟΣΗΛΕΙΑ ΚΑΤ ΟΙΚΟΝ ΣΕ ΠΑΙΔΙ ΜΕ ΧΡΟΝΙΑ ΝΟΣΟ ΠΑΤΗΝΕΑΣ ΝΙΚΟΛΑΟΣ ΜΑΚΡΙΔΟΥ ΕΙΡΗΝΗ ΕΠΙΒΛΕΠΩΝ: ΑΒΡΑΜΙΚΑ ΜΑΡΙΑ (ΚΑΘΗΓΗΤΡΙΑ ΕΦΑΡΜΟΓΩΝ) ΣΚΟΠΟΣ ΤΗΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ Σκοπός της παρούσης εργασίας είναι η κατανόηση της σπουδαιότητας

Διαβάστε περισσότερα

Εφηβεία και Πρότυπα. 2)Τη στάση του απέναντι στους άλλους, ενήλικες και συνομηλίκους

Εφηβεία και Πρότυπα. 2)Τη στάση του απέναντι στους άλλους, ενήλικες και συνομηλίκους Εφηβεία και Πρότυπα Τι σημαίνει εφηβεία; Η εφηβεία είναι η περίοδος της ζωής του ανθρώπου που αρχίζει με το τέλος της παιδικής ηλικίας και οδηγεί στην ενηλικίωση. Είναι μια εξελικτική φάση που κατά τη

Διαβάστε περισσότερα

διαρκεί ένα µικρό χρονικό διάστηµα 2. Τέτοιες ασθένειες είναι σοβαρές καταστάσεις για την υγεία

διαρκεί ένα µικρό χρονικό διάστηµα 2. Τέτοιες ασθένειες είναι σοβαρές καταστάσεις για την υγεία Σας παρακαλούµε να µας πείτε πόσο συµφωνείτε ή διαφωνείτε µε τις ακόλουθες προτάσεις σχετικά µε ασθένειες, όπως ο καρκίνος µαστού σηµειώνοντας ένα a στο αντίστοιχο κουτάκι. ΟΙ ΑΠΟΨΕΙΣ ΣΑΣ ΓΙΑ ΑΣΘΕΝΕΙΕΣ,

Διαβάστε περισσότερα

ΒΑΣΙΚΕΣ ΕΝΝΟΙΕΣ ΣΕΞΟΥΑΛΙΚΗΣ ΥΓΕΙΑΣ

ΒΑΣΙΚΕΣ ΕΝΝΟΙΕΣ ΣΕΞΟΥΑΛΙΚΗΣ ΥΓΕΙΑΣ ΒΑΣΙΚΕΣ ΕΝΝΟΙΕΣ ΣΕΞΟΥΑΛΙΚΗΣ ΥΓΕΙΑΣ Φύλο (sex) Σεξουαλικότητα (sexuality) Σεξουαλική υγεία (sexual health) Κοινωνική ταυτότητα (γένος) (gender) Κοινωνική ταυτότητα φύλου (gender identity) Σεξουαλικός προσανατολισµός

Διαβάστε περισσότερα

Είναι υποειδικότητα της ψυχιατρικής που διαμεσολαβεί μεταξύ της ψυχιατρικής και υπόλοιπης ιατρικής Αντικείμενο της ο ασθενής του γενικού νοσοκομείου

Είναι υποειδικότητα της ψυχιατρικής που διαμεσολαβεί μεταξύ της ψυχιατρικής και υπόλοιπης ιατρικής Αντικείμενο της ο ασθενής του γενικού νοσοκομείου Είναι υποειδικότητα της ψυχιατρικής που διαμεσολαβεί μεταξύ της ψυχιατρικής και υπόλοιπης ιατρικής Αντικείμενο της ο ασθενής του γενικού νοσοκομείου που αντιμετωπίζει ψυχικά προβλήματα λόγω της σωματικής

Διαβάστε περισσότερα

Ανάπτυξη ψυχολογικών δεξιοτήτων μέσα από τον αθλητισμό. Ψούνη Λίνα ΚΦΑ, Ψυχολόγος. MSc, υποψήφια διδάκτωρ Πανεπιστημίου Θεσσαλίας

Ανάπτυξη ψυχολογικών δεξιοτήτων μέσα από τον αθλητισμό. Ψούνη Λίνα ΚΦΑ, Ψυχολόγος. MSc, υποψήφια διδάκτωρ Πανεπιστημίου Θεσσαλίας Ανάπτυξη ψυχολογικών δεξιοτήτων μέσα από τον αθλητισμό Ψούνη Λίνα ΚΦΑ, Ψυχολόγος. MSc, υποψήφια διδάκτωρ Πανεπιστημίου Θεσσαλίας Ποιες είναι οι ψυχολογικές Ο όρος «Εξάσκηση Ψυχολογικών Δεξιοτήτων» χρησιμοποιείται

Διαβάστε περισσότερα

«Το κοινωνικό στίγµα της ψυχικής ασθένειας»

«Το κοινωνικό στίγµα της ψυχικής ασθένειας» «Το κοινωνικό στίγµα της ψυχικής ασθένειας» Mαρίνα Οικονόµου-Λαλιώτη Επικ. Καθηγήτρια Ψυχιατρικής Επιστηµονικά Υπεύθυνη του Προγράµµατος «αντι-στίγµα» ΕΠΙΨΥ ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΟ ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΨΥΧΙΚΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

ΦΡΟΝΤΙΔΑ ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΦΡΟΝΤΙΣΤΕΣ ΑΤΟΜΩΝ ΜΕ ΑΝΟΙΑ. Ευγενία Β. Γκιντώνη Ψυχολόγος, MSc Επιστημονική Συνεργάτης Ψ.Ν.Τ ΚΕΔΔΥ Αρκαδίας

ΦΡΟΝΤΙΔΑ ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΦΡΟΝΤΙΣΤΕΣ ΑΤΟΜΩΝ ΜΕ ΑΝΟΙΑ. Ευγενία Β. Γκιντώνη Ψυχολόγος, MSc Επιστημονική Συνεργάτης Ψ.Ν.Τ ΚΕΔΔΥ Αρκαδίας ΦΡΟΝΤΙΔΑ ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΦΡΟΝΤΙΣΤΕΣ ΑΤΟΜΩΝ ΜΕ ΑΝΟΙΑ Ευγενία Β. Γκιντώνη Ψυχολόγος, MSc Επιστημονική Συνεργάτης Ψ.Ν.Τ ΚΕΔΔΥ Αρκαδίας ΣΧΕΔΙΟ ΔΡΑΣΗΣ Εντάσσεται στο Μέτρο 2.3 «Ενέργειες Πρόληψης Ενίσχυσης της Κοινωνικής

Διαβάστε περισσότερα

Υπάρχουν δύο βασικοί λόγοι για τους οποίους οι θεράποντες (ιατροί ίκαι νοσηλευτές) ) δυσκολεύονται να διαχειριστούν τους ετοιμοθάνατους :

Υπάρχουν δύο βασικοί λόγοι για τους οποίους οι θεράποντες (ιατροί ίκαι νοσηλευτές) ) δυσκολεύονται να διαχειριστούν τους ετοιμοθάνατους : Αντιμετώπιση ασθενών τελικού σταδίου Γιάννης Αυγουστάτος ψυχίατρος ψυχοθεραπευτής ψυχοθεραπευτής Υπάρχουν δύο βασικοί λόγοι για τους οποίους οι θεράποντες (ιατροί ίκαι νοσηλευτές) ) δυσκολεύονται να διαχειριστούν

Διαβάστε περισσότερα

ΟΡΙΣΜΟΣ Η Νόσος Alzheimerή γεροντική άνοια είναι µια χρόνια νευροεκφυλιστικήασθένεια του Κεντρικού Νευρικού Συστήµατος, που χαρακτηρίζεται στην ήπια µορφή της από σταδιακή απώλεια της µνήµης και περιορισµό

Διαβάστε περισσότερα

Η ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑ ΜΠΡΟΣΤΑ ΣΤΗΝ ΠΟΛΛΑΠΛΗ ΣΚΛΗΡΥΝΣΗ

Η ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑ ΜΠΡΟΣΤΑ ΣΤΗΝ ΠΟΛΛΑΠΛΗ ΣΚΛΗΡΥΝΣΗ Η ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑ ΜΠΡΟΣΤΑ ΣΤΗΝ ΠΟΛΛΑΠΛΗ ΣΚΛΗΡΥΝΣΗ Τρόποι θετικής προσαρμογής Ελένη Τσαχαγέα Κλινική Ψυχολόγος Επιστ. Συνεργάτης Νευρολογικό Τμήμα Γ.Ν.Α «Γιώργος Γεννηματάς» Σκοπός Ομιλίας Να παρουσιάσει το

Διαβάστε περισσότερα

Εάν απαντήσατε "ναι" σε 3 ή περισσότερες ερωτήσεις, συμβουλευτείτε το έντυπο αυτό, το οποίο περιέχει πληροφορίες που μπορούν να σας βοηθήσουν.

Εάν απαντήσατε ναι σε 3 ή περισσότερες ερωτήσεις, συμβουλευτείτε το έντυπο αυτό, το οποίο περιέχει πληροφορίες που μπορούν να σας βοηθήσουν. Βήχετε μερικές φορές τις περισσότερες μέρες; Έχετε συχνά πτύελα (φλέματα) όταν βήχετε; Είστε άνω των 40 ετών; Αναπνέετε με δυσκολία σε σύγκριση με τους συνομήλικους σας; Καπνίζετε ή είστε πρώην καπνιστής/καπνίστρια;

Διαβάστε περισσότερα

«Η απασχόληση Ψυχολόγων και Παιδαγωγών στις δράσεις της Ιατρικής Παρέμβασης»

«Η απασχόληση Ψυχολόγων και Παιδαγωγών στις δράσεις της Ιατρικής Παρέμβασης» «Η απασχόληση Ψυχολόγων και Παιδαγωγών στις δράσεις της Ιατρικής Παρέμβασης» ΙΑΤΡΙΚΗ ΠΑΡΕΜΒΑΣΗ Η Ιατρική Παρέμβαση (Medical Intervention -Med.In) είναι μια Ελληνική ιατρική οργάνωση αρωγής με δράσεις εντός

Διαβάστε περισσότερα

Μέρα Νταλαντύσε Αχµέτι Φλούτουρα

Μέρα Νταλαντύσε Αχµέτι Φλούτουρα Μέρα Νταλαντύσε Αχµέτι Φλούτουρα πολυσύνθετο εξελισσόµενο θέµα Τέλη 90 ο ιό ήταν θανατηφόρο Σύνδροµο επίκτητη ανοσολογική ανεπάρκεια (AIDS) 1998 πρώτε αποτελεσµατικέ θεραπείε Χρόνιο νόσηµα Ο φορέα συνεχίζει

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΓΑΣΙΕΣ. Α ομάδα. Αφού επιλέξεις τρία από τα παραπάνω αποσπάσματα που σε άγγιξαν περισσότερο, να καταγράψεις τις δικές σου σκέψεις.

ΕΡΓΑΣΙΕΣ. Α ομάδα. Αφού επιλέξεις τρία από τα παραπάνω αποσπάσματα που σε άγγιξαν περισσότερο, να καταγράψεις τις δικές σου σκέψεις. Α ομάδα ΕΡΓΑΣΙΕΣ 1. Η συγγραφέας του βιβλίου μοιράζεται μαζί μας πτυχές της ζωής κάποιων παιδιών, άλλοτε ευχάριστες και άλλοτε δυσάρεστες. α) Ποια πιστεύεις ότι είναι τα μηνύματα που θέλει να περάσει μέσα

Διαβάστε περισσότερα

Παράγοντες που ευθύνονται για τους τραυµατισµούς ΑΘΛΗΤΙΚΗ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ (ΜΚ 108) Θέµα διάλεξης 12 Η ψυχολογία των τραυµατισµών στον αθλητισµό

Παράγοντες που ευθύνονται για τους τραυµατισµούς ΑΘΛΗΤΙΚΗ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ (ΜΚ 108) Θέµα διάλεξης 12 Η ψυχολογία των τραυµατισµών στον αθλητισµό ΕΠΕΑΕΚ : AΝΑΜΟΡΦΩΣΗ A ΤΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ ΣΠΟΥ ΩΝ ΤΟΥ ΤΕΦΑΑ ΠΘ ΑΥΤΕΠΙΣΤΑΣΙΑ ΑΘΛΗΤΙΚΗ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ (ΜΚ 108) Θέµα διάλεξης 12 Η ψυχολογία των τραυµατισµών στον αθλητισµό Μάριος Γούδας ΤΙΤΛΟΙ ΘΕΜΑΤΩΝ ΙΑΛΕΞΗΣ περιγραφή

Διαβάστε περισσότερα

Διαταραχές συμπεριφοράς στην Άνοια

Διαταραχές συμπεριφοράς στην Άνοια Διαταραχές συμπεριφοράς στην Άνοια Κώστας Νικολάου ψυχίατρος Παρουσίαση βασισμένη στο: BPSD Educational Pack, International Psychogeriatric Association (IPA) 2002 Τα Συμπεριφορικά και Ψυχολογικά συμπτώματα

Διαβάστε περισσότερα

Ε Ν Η Μ Ε Ρ Ω Σ Ο Υ. νεφρά

Ε Ν Η Μ Ε Ρ Ω Σ Ο Υ. νεφρά Ε Ν Η Μ Ε Ρ Ω Σ Ο Υ νεφρά νεφρών Η υψηλή αρτηριακή πίεση (υπέρταση) είναι ένα από τα δύο κύρια αίτια χρόνιας νεφρικής νόσου παγκοσμίως (το άλλο είναι ο διαβήτης). Επίσης, τα νεφρά έχουν βασικό ρόλο στη

Διαβάστε περισσότερα

ΑΓΓΕΛΙΚΗ ΑΝΤΩΝΑΚΟΠΟΥΛΟΥ, Μ.Α. ΨΥΧΟΛΟΓΟΣ

ΑΓΓΕΛΙΚΗ ΑΝΤΩΝΑΚΟΠΟΥΛΟΥ, Μ.Α. ΨΥΧΟΛΟΓΟΣ Ενισχύστε την Αυτοπεποίθηση των Παιδιών Βελτιώνοντας & Μαθαίνοντας τον Γονεϊκό Τύπο!!! ΑΓΓΕΛΙΚΗ ΑΝΤΩΝΑΚΟΠΟΥΛΟΥ, Μ.Α. ΨΥΧΟΛΟΓΟΣ Κλεισθένους 12 (Στοά Κοββατζή) 1 ος όροφος Τηλ.: 2742029421 Κιν.: 6979985566

Διαβάστε περισσότερα

e-seminars Αναπτύσσομαι 1 Προσωπική Βελτίωση Seminars & Consulting, Παναγιώτης Γ. Ρεγκούκος, Σύμβουλος Επιχειρήσεων Εισηγητής Ειδικών Σεμιναρίων

e-seminars Αναπτύσσομαι 1 Προσωπική Βελτίωση Seminars & Consulting, Παναγιώτης Γ. Ρεγκούκος, Σύμβουλος Επιχειρήσεων Εισηγητής Ειδικών Σεμιναρίων e-seminars Πρωτοποριακή Συνεχής Επαγγελματική και Προσωπική Εκπαίδευση Προσωπική Βελτίωση Αναπτύσσομαι 1 e Seminars Copyright Seminars & Consulting Page 1 Περιεχόμενα 1. Γιατί είναι απαραίτητη η ανάπτυξη

Διαβάστε περισσότερα

Από τον Κώστα κουραβανα

Από τον Κώστα κουραβανα Από τον Κώστα κουραβανα Περιεχόμενα Γενικός ορισμός παχυσαρκίας Ορμονικοί-Γονιδιακοί-παράγοντες Επιπτώσεις στην υγεία Θεραπεία-Δίαιτα Γενικός ορισμός παχυσαρκίας Παχυσαρκία είναι κλινική κατάσταση στην

Διαβάστε περισσότερα

ΚΑΡΚΙΝΟΣ ΠΝΕΥΜΟΝΑ. Ποιός είναι ο καλύτερος τρόπος για να αντιμετωπιστεί;

ΚΑΡΚΙΝΟΣ ΠΝΕΥΜΟΝΑ. Ποιός είναι ο καλύτερος τρόπος για να αντιμετωπιστεί; www.agaliazo.gr ΚΑΡΚΙΝΟΣ ΠΝΕΥΜΟΝΑ Λεωσθένους 21-23, 18536 Πειραιάς - Τ: 210 4181641 - F: 210 4535343 e: oekk@otenet.gr - www.oekk.gr ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ Ν. ΑΧΑΙΑΣ Πατρέως 8-10, 26221 Πάτρα - Τ/F: 2610 226122 e:

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΡΑΣΚΕΥΗ ΣΑΚΚΑ. Nευρολόγος-Ψυχίατρος, Πρόεδρος της Εταιρείας Νόσου Alzheimer και Συναφών Διαταραχών Αθηνών ALZHEIMER

ΠΑΡΑΣΚΕΥΗ ΣΑΚΚΑ. Nευρολόγος-Ψυχίατρος, Πρόεδρος της Εταιρείας Νόσου Alzheimer και Συναφών Διαταραχών Αθηνών ALZHEIMER ΠΑΡΑΣΚΕΥΗ ΣΑΚΚΑ Nευρολόγος-Ψυχίατρος, Πρόεδρος της Εταιρείας Νόσου Alzheimer και Συναφών Διαταραχών Αθηνών ALZHEIMER ΤΟ ΦΟΡΤΙΟ ΤΩΝ ΦΡΟΝΤΙΣΤΩΝ ΑΣΘΕΝΩΝ ΜΕ ΑΝΟΙΑ ΤΟ ΦΟΡΤΙΟ ΤΩΝ ΦΡΟΝΤΙΣΤΩΝ ΑΣΘΕΝΩΝ ΜΕ ΑΝΟΙΑ

Διαβάστε περισσότερα

Σχολικό πλαίσιο Οικογένεια με αυτιστικό παιδί Δώρα Παπαγεωργίου Κλινική Ψυχολόγος

Σχολικό πλαίσιο Οικογένεια με αυτιστικό παιδί Δώρα Παπαγεωργίου Κλινική Ψυχολόγος Σχολικό πλαίσιο Οικογένεια με αυτιστικό παιδί Δώρα Παπαγεωργίου Κλινική Ψυχολόγος Η απώλεια του «ονειρεμένου παιδιού» Οι γονείς βιώνουν μιαν απώλεια. Βιώνουν την απώλεια του παιδιού που έκτισαν μέσα στο

Διαβάστε περισσότερα

Πώς να μάθετε το παιδί, να προστατεύει τον εαυτό του!

Πώς να μάθετε το παιδί, να προστατεύει τον εαυτό του! Πώς να μάθετε το παιδί, να προστατεύει τον εαυτό του! Όλοι οι γονείς, αλλά ιδιαίτερα οι μονογονείς, έχουν ένα άγχος παραπάνω σε ό,τι αφορά την ασφάλεια του παιδιού τους. Μία φίλη διαζευγμένη με ένα κοριτσάκι

Διαβάστε περισσότερα

Θα σε βοηθούσε για παράδειγμα να γράψεις και εσύ μια λίστα με σκέψεις σαν αυτή που έκανε η Ζωή και εμφανίστηκε ο «Αγχολέων»!

Θα σε βοηθούσε για παράδειγμα να γράψεις και εσύ μια λίστα με σκέψεις σαν αυτή που έκανε η Ζωή και εμφανίστηκε ο «Αγχολέων»! Η Ζωή είναι 8 χρονών και πριν 3 χρόνια ο παιδιάτρος και οι γονείς της, της εξήγησαν πως έχει Νεανική Ιδιοπαθή Αρθρίτιδα. Από τότε η Ζωή κάνει όλα αυτά που τη συμβούλεψε ο παιδορευματολόγος της και είναι

Διαβάστε περισσότερα

ΤΡΟΧΑΙΟ ΔΥΣΤΥΧΗΜΑ. Στηρίζοντας το παιδί που θρηνεί το θάνατο αγαπημένου προσώπου από τροχαίο δυστύχημα

ΤΡΟΧΑΙΟ ΔΥΣΤΥΧΗΜΑ. Στηρίζοντας το παιδί που θρηνεί το θάνατο αγαπημένου προσώπου από τροχαίο δυστύχημα ΤΡΟΧΑΙΟ ΔΥΣΤΥΧΗΜΑ Στηρίζοντας το παιδί που θρηνεί το θάνατο αγαπημένου προσώπου από τροχαίο δυστύχημα Στηρίζοντας το παιδί που θρηνεί το θάνατο αγαπημένου προσώπου από τροχαίο δυστύχημα Tα παιδιά έχουν

Διαβάστε περισσότερα

Δυσκολίες στην επικοινωνία μεταξύ συγγενών και ασθενή με καρκίνο. Παναγιώτης Χατζήκος, Ψυχαναλυτικός- Ψυχοθεραπευτής

Δυσκολίες στην επικοινωνία μεταξύ συγγενών και ασθενή με καρκίνο. Παναγιώτης Χατζήκος, Ψυχαναλυτικός- Ψυχοθεραπευτής Δυσκολίες στην επικοινωνία μεταξύ συγγενών και ασθεν με καρκίνο. Παναγιώτης Χατζκος, Ψυχαναλυτικός- Ψυχοθεραπευτς ΑΝΑΜΕΝΟΜΕΝΑ ΣΥΝΑΙΣΘΗΜΑΤΑ ΑΣΘΕΝΗ ΚΑΙ Φόβος Άγχος Σοκ Δυσπιστία Θυμός Άρνηση Ενοχ Απόγνωση

Διαβάστε περισσότερα

Αντιμετώπιση και διαχείριση άγχους για τα παιδιά

Αντιμετώπιση και διαχείριση άγχους για τα παιδιά Αντιμετώπιση και διαχείριση άγχους για τα παιδιά Άρτεμις Τσίτσικα Επίκ. Καθηγήτρια Παιδιατρικής-Εφηβικής Ιατρικής Παν/μιου Αθηνών Επιστ. Υπεύθυνος Μονάδας Εφηβικής Υγείας (ΜΕΥ) Β Παιδιατρική Κλινική Πανεπιστημίου

Διαβάστε περισσότερα

1 / 15 «ΟΙ ΓΛΩΣΣΕΣ ΚΑΙ ΕΓΩ» Ερωτηµατολόγιο για τους µαθητές της 3 ης Γυµνασίου. Μάρτιος 2007

1 / 15 «ΟΙ ΓΛΩΣΣΕΣ ΚΑΙ ΕΓΩ» Ερωτηµατολόγιο για τους µαθητές της 3 ης Γυµνασίου. Μάρτιος 2007 1 / 15 ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΑΝΟΙΚΤΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ Έρευνα υποστηριζόµενη από τη Γενική ιεύθυνση Εκπαίδευσης και Πολιτισµού της Ε.Ε., στο πλαίσιο του προγράµµατος Σωκράτης «ΟΙ ΓΛΩΣΣΕΣ ΚΑΙ ΕΓΩ» Ερωτηµατολόγιο

Διαβάστε περισσότερα

Κεφάλαιο τρίτο. Κεφάλαιο τρίτο

Κεφάλαιο τρίτο. Κεφάλαιο τρίτο Κεφάλαιο τρίτο Αυτό που ξέρουµε σαν αρρώστια είναι το τελικό στάδιο µιας βαθύτερης ανωµαλίας και είναι φανερό ότι για να εξασφαλίσουµε πλήρη επιτυχία στη θεραπεία, το ν' αντιµετωπίσουµε µόνο το τελικό

Διαβάστε περισσότερα

«ΙΕΡΕΥΝΗΣΗ ΤΗΣ ΣΤΕΛΕΧΩΣΗΣ ΤΩΝ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΩΝ ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ ΤΩΝ ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΩΝ ΤΗΣ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ»

«ΙΕΡΕΥΝΗΣΗ ΤΗΣ ΣΤΕΛΕΧΩΣΗΣ ΤΩΝ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΩΝ ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ ΤΩΝ ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΩΝ ΤΗΣ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ» «ΙΕΡΕΥΝΗΣΗ ΤΗΣ ΣΤΕΛΕΧΩΣΗΣ ΤΩΝ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΩΝ ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ : Κωνσταντινίδου Εύα Επιβλέπουσα καθηγήτρια : ηµητριάδου Αλεξάνδρα ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗ 2007 1 ΕΙΣΑΓΩΓΗ Στις µέρες µας επικρατεί µια παγκόσµια

Διαβάστε περισσότερα

4/6/2014 Α.μ.E.A και εργασία

4/6/2014 Α.μ.E.A και εργασία 1 4/6/2014 Α.μ.E.A και εργασία «Αν κρίνεις ένα ψάρι από την ικανότητά του να σκαρφαλώνει στα βουνά, θα περάσεις μια ζωή πιστεύοντας πως το ψάρι είναι ηλίθιο» έλεγε Αϊνστάιν και μ έκανε να σκεφτώ, πόσοι

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΒΛΙΑΡΙΟ ΔΙΚΑΙΩΜΑΤΩΝ ΑΣΘΕΝΩΝ

ΒΙΒΛΙΑΡΙΟ ΔΙΚΑΙΩΜΑΤΩΝ ΑΣΘΕΝΩΝ ΒΙΒΛΙΑΡΙΟ ΔΙΚΑΙΩΜΑΤΩΝ ΑΣΘΕΝΩΝ Εισαγωγή Η προστασία των δικαιωμάτων των ασθενών αποτελεί ουσιαστικό παράγοντα διασφάλισης του επιπέδου φροντίδας για την υγεία των πολιτών. Τα ανθρώπινα δικαιώματα στον τομέα

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΟΛΟΓΙΣΜΟΣ ΤΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ ΤΗΣ ΑΓΩΓΗΣ ΚΟΙΝΟΤΗΤΑΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΠΟΔΟΧΗ ΤΗΣ ΔΙΑΦΟΡΕΤΙΚΟΤΗΤΑΣ ΤΗΣ ΨΥΧΙΚΗΣ ΝΟΣΟΥ ΣΤΟ 46 ο ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΑΘΗΝΩΝ.

ΑΠΟΛΟΓΙΣΜΟΣ ΤΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ ΤΗΣ ΑΓΩΓΗΣ ΚΟΙΝΟΤΗΤΑΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΠΟΔΟΧΗ ΤΗΣ ΔΙΑΦΟΡΕΤΙΚΟΤΗΤΑΣ ΤΗΣ ΨΥΧΙΚΗΣ ΝΟΣΟΥ ΣΤΟ 46 ο ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΑΘΗΝΩΝ. 22-3-2011 ΑΠΟΛΟΓΙΣΜΟΣ ΤΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ ΤΗΣ ΑΓΩΓΗΣ ΚΟΙΝΟΤΗΤΑΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΠΟΔΟΧΗ ΤΗΣ ΔΙΑΦΟΡΕΤΙΚΟΤΗΤΑΣ ΤΗΣ ΨΥΧΙΚΗΣ ΝΟΣΟΥ ΣΤΟ 46 ο ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΑΘΗΝΩΝ. 1. Εισαγωγή 2. Η Πρώτη Συνάντηση της Ομάδας Μαθητών. 3. Η Δεύτερη

Διαβάστε περισσότερα

σόκ. Σιώπησε και έφυγε μετανιωμένος χωρίς να πει τίποτα, ούτε μια λέξη.» Σίμος Κάρμιος Λύκειο Λειβαδιών Σεπτέμβριος 2013

σόκ. Σιώπησε και έφυγε μετανιωμένος χωρίς να πει τίποτα, ούτε μια λέξη.» Σίμος Κάρμιος Λύκειο Λειβαδιών Σεπτέμβριος 2013 Εμπειρίες που αποκόμισα από το Διήμερο Σεμινάριο που αφορά στην ένταξη Παιδιών με Απώλεια Ακοής στη Μέση Γενική και Μέση Τεχνική και Επαγγελματική Εκπαίδευση Είχα την τύχη να συμμετάσχω στο διήμερο σεμινάριο

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΝΑΙΣΘΗΜΑΤΙΚΗ ΝΟΗΜΟΣΥΝΗ, ΕΞΕΛΙΞΗ ΚΑΙ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑ

ΣΥΝΑΙΣΘΗΜΑΤΙΚΗ ΝΟΗΜΟΣΥΝΗ, ΕΞΕΛΙΞΗ ΚΑΙ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑ ΣΥΝΑΙΣΘΗΜΑΤΙΚΗ ΝΟΗΜΟΣΥΝΗ, ΕΞΕΛΙΞΗ ΚΑΙ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑ 5ο μάθημα Διδάσκουσα Δήμητρα Ιορδάνογλου ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΣΤΡΕΣ Διεθνές Εθνικό Οργανισμού Πανεπιστημίου Διαπροσωπικό Ατομικό ΜΕΡΙΚΟΙ ΟΡΙΣΜΟΙ ΑΓΧΟΣ: Ένας "μη

Διαβάστε περισσότερα

Ερωτηματολόγιο γονέων παιδιών με αναπηρία

Ερωτηματολόγιο γονέων παιδιών με αναπηρία Εισαγωγή Το ΑΝΑΠΗΡΙΑ ΤΩΡΑ σε συνεργασία με ευρωπαϊκούς φορείς συμμετέχει σε ένα πρόγραμμα για την υποστήριξη δημιουργίας θετικού οικογενειακού κλίματος σε οικογένειες με παιδιά με και ευνοϊκών συνθηκών

Διαβάστε περισσότερα

Από την Διονυσία Γιαννοπούλου Ψυχοθεραπεύτρια Οικογενειακή Σύμβουλο Επιστημονικά Υπεύθυνη του Κ.Π «ΠΡΟΝΟΗ»

Από την Διονυσία Γιαννοπούλου Ψυχοθεραπεύτρια Οικογενειακή Σύμβουλο Επιστημονικά Υπεύθυνη του Κ.Π «ΠΡΟΝΟΗ» ΤΙ ΤΗΝ ΑΠΟΔΥΝΑΜΩΝΕΙ? ΠΩΣ ΘΑ ΤΗΝ ΕΝΙΣΧΥΣΟΥΜΕ ΣΤΑ ΠΑΙΔΙΑ!! Από την Διονυσία Γιαννοπούλου Ψυχοθεραπεύτρια Οικογενειακή Σύμβουλο Επιστημονικά Υπεύθυνη του Κ.Π «ΠΡΟΝΟΗ» Αυτοεκτίμηση είναι η θετική εικόνα που

Διαβάστε περισσότερα

ΤΙΤΛΟΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΝΕΥΡΙΚΗ ΑΝΟΡΕΞΙΑ ΦΟΙΤΗΤΡΙΕΣ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ ΜΑΚΡΟΓΙΑΝΝΗ ΑΙΚΑΤΕΡΙΝΗ ΜΑΥΡΙΔΟΥ ΠΑΡΘΕΝΑ

ΤΙΤΛΟΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΝΕΥΡΙΚΗ ΑΝΟΡΕΞΙΑ ΦΟΙΤΗΤΡΙΕΣ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ ΜΑΚΡΟΓΙΑΝΝΗ ΑΙΚΑΤΕΡΙΝΗ ΜΑΥΡΙΔΟΥ ΠΑΡΘΕΝΑ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ ΜΑΘΗΜΑ : ΚΟΙΝΟΤΙΚΗ ΝΟΣ/ΚΗ ΙΙ ΥΠ. ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ : ΚΥΠΑΡΙΣΗ ΤΙΤΛΟΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΝΕΥΡΙΚΗ ΑΝΟΡΕΞΙΑ ΦΟΙΤΗΤΡΙΕΣ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ ΜΑΚΡΟΓΙΑΝΝΗ ΑΙΚΑΤΕΡΙΝΗ ΜΑΥΡΙΔΟΥ ΠΑΡΘΕΝΑ ΛΑΡΙΣΑ 2010 1 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ 1. Εισαγωγή

Διαβάστε περισσότερα

Αλκοολισμός και Προβληματική Κατανάλωση Προβλήματα με την κατανάλωση αλκοόλ Κοινωνική κατανάλωση οινοπνεύματος

Αλκοολισμός και Προβληματική Κατανάλωση Προβλήματα με την κατανάλωση αλκοόλ Κοινωνική κατανάλωση οινοπνεύματος Αλκοολισμός και Προβληματική Κατανάλωση (Πηγή: http://www.patient.co.uk/health/alcoholism-and-problem-drinking) Απόδοση στα ελληνικά: Αθανάσιος Μπάκας (υπεύθυνος του προγράμματος) Αλκοολισμός είναι η λέξη

Διαβάστε περισσότερα

ΠΩΛΗΣΕΙΣ ΩΣΤΕ ΣΗΜΑΣΙΑ ΣΤΗ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ. Του ρα Κώστα Γ. Κονή *

ΠΩΛΗΣΕΙΣ ΩΣΤΕ ΣΗΜΑΣΙΑ ΣΤΗ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ. Του ρα Κώστα Γ. Κονή * ΠΩΛΗΣΕΙΣ ΩΣΤΕ ΣΗΜΑΣΙΑ ΣΤΗ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ Του ρα Κώστα Γ. Κονή * Το θέµα των πωλήσεων ήταν και θα παραµείνει πάντοτε πρώτο στις προτεραιότητες κάθε επιχείρησης. Μάλλον, θα έπρεπε να ήταν το πρώτο θέµα πάντοτε

Διαβάστε περισσότερα

Παιδαγωγική Ψυχολογία Βιομηχανική Ψυχολογία

Παιδαγωγική Ψυχολογία Βιομηχανική Ψυχολογία ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗ ΕΠΙΜΟΡΦΩΣΗ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΩΝ ΤΟΥ ΟΑΕΔ Παιδαγωγική Ψυχολογία Βιομηχανική Ψυχολογία ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΑΝΩΤΑΤΗ ΣΧΟΛΗ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗΣ ΚΑΙ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΗΣ ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΟΣ ΥΠΕΥΘΥΝΟΣ ΕΝΟΤΗΤΑΣ: Μαρμαρινός Ιωάννης

Διαβάστε περισσότερα

Αποκατάσταση Καρδιοπαθούς Ασθενούς Ο ρόλος του Ψυχιάτρου

Αποκατάσταση Καρδιοπαθούς Ασθενούς Ο ρόλος του Ψυχιάτρου Αποκατάσταση Καρδιοπαθούς Ασθενούς Ο ρόλος του Ψυχιάτρου Πανταζής Α. Ιορδανίδης Διδάκτωρ Ψυχιατρικής Α.Π.Θ Καθηγητής Ψυχολογίας & Διατροφής, ΑΤΕΙ Ιορδανίδης,, 10/3/11 1 ρ.πανταζής Ιορδανίδης, 10/3/11 2

Διαβάστε περισσότερα

02/06/15. Όταν αισθανθούμε ότι κάτι μας απειλεί ο οργανισμός μας ετοιμάζεται για το σύνδρομο Fight or Flight, δηλαδή παλεύω ή φεύγω.

02/06/15. Όταν αισθανθούμε ότι κάτι μας απειλεί ο οργανισμός μας ετοιμάζεται για το σύνδρομο Fight or Flight, δηλαδή παλεύω ή φεύγω. Αντιμετωπίζοντας το στρες για μια χαρούμενη και δημιουργική ζωή Το στρες μπορεί από εχθρός μας να γίνει σύμμαχος Ένα ποσοστό άγχους είναι αναγκαίο στη ζωή μας γιατί μας βοηθάει να ενεργοποιηθούμε και να

Διαβάστε περισσότερα

Χρήστος Μαναριώτης Σχολικός Σύμβουλος 4 ης Περιφέρειας Ν. Αχαϊας Η ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΤΟΥ ΣΚΕΦΤΟΜΑΙ ΚΑΙ ΓΡΑΦΩ ΣΤΗΝ Α ΔΗΜΟΤΙΚΟΥ ΣΧΟΛΕΙΟΥ

Χρήστος Μαναριώτης Σχολικός Σύμβουλος 4 ης Περιφέρειας Ν. Αχαϊας Η ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΤΟΥ ΣΚΕΦΤΟΜΑΙ ΚΑΙ ΓΡΑΦΩ ΣΤΗΝ Α ΔΗΜΟΤΙΚΟΥ ΣΧΟΛΕΙΟΥ Η ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΤΟΥ ΣΚΕΦΤΟΜΑΙ ΚΑΙ ΓΡΑΦΩ ΣΤΗΝ Α ΔΗΜΟΤΙΚΟΥ ΣΧΟΛΕΙΟΥ Η καλλιέργεια της ικανότητας για γραπτή έκφραση πρέπει να αρχίζει από την πρώτη τάξη. Ο γραπτός λόγος χρειάζεται ως μέσο έκφρασης. Βέβαια,

Διαβάστε περισσότερα

Π ε ρ ι ε χ ό μ ε ν α

Π ε ρ ι ε χ ό μ ε ν α ΕΝΗΜΕΡΩΤΙΚΟ ΕΝΤΥΠΟ Π ε ρ ι ε χ ό μ ε ν α 1. Πρόλογος 2. Τι είναι η Κατά Πλάκας Σκλήρυνση/Πολλαπλή Σκλήρυνση 3. Λίγα λόγια για τον Παγκύπριο Σύνδεσμο Πολλαπλής Σκλήρυνσης Π ρ ό λ ο γ ο ς Ο λόγος της σύνταξης

Διαβάστε περισσότερα

Στυλιανή Ανή Χρόνη, Ph.D. Λέκτορας ΤΕΦΑΑ, ΠΘ, Τρίκαλα

Στυλιανή Ανή Χρόνη, Ph.D. Λέκτορας ΤΕΦΑΑ, ΠΘ, Τρίκαλα ΤΜΗΜΑ ΕΠΙΣΤΗΜΗΣ ΦΥΣΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ & ΑΘΛΗΤΙΣΜΟΥ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΙΑΣ ΤΟ ΓΥΝΑΙΚΕΙΟ ΦΥΛΟ ΣΤΟΝ ΑΘΛΗΤΙΣΜΟ Στυλιανή Ανή Χρόνη, Ph.D. Λέκτορας ΤΕΦΑΑ, ΠΘ, Τρίκαλα ΕΠΕΑΕΚ: ΠΡΟΠΤΥΧΙΑΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΘΕΜΑΤΑ ΦΥΛΟΥ ΚΑΙ

Διαβάστε περισσότερα

Δήμητρα Ηλιάδου MD, MSc Ψυχίατρος

Δήμητρα Ηλιάδου MD, MSc Ψυχίατρος Δήμητρα Ηλιάδου MD, MSc Ψυχίατρος Οικονομική κρίση «Δεν πρέπει να υποτιμήσουμε την αναστάτωση και τις πιθανές συνέπειες της οικονομικής κρίσης, δεν πρέπει να ξαφνιαστούμε αν δούμε περισσότερες αυτοκτονίες

Διαβάστε περισσότερα

Τι είναι θεραπευτική εκπαίδευση Χάρης Βασιλόπουλος Ενδοκρινολόγος ιευθυντής Τµήµα Ενδοκρινολογίας & Μεταβολισµού ιαβητολογικό Κέντρο Νοσοκοµείο «Ο Ευαγγελισµός» Χρόνια νόσος 1. Η νόσος Συνήθως, δεν είναι

Διαβάστε περισσότερα

Α κύκλος Βιωµατικών Εργαστηρίων Υπηρεσίας Συµβουλευτικής Σταδιοδροµίας Γραφείου ιασύνδεσης Ιονίου Πανεπιστηµίου

Α κύκλος Βιωµατικών Εργαστηρίων Υπηρεσίας Συµβουλευτικής Σταδιοδροµίας Γραφείου ιασύνδεσης Ιονίου Πανεπιστηµίου Α κύκλος Βιωµατικών Εργαστηρίων Υπηρεσίας Συµβουλευτικής Σταδιοδροµίας Γραφείου ιασύνδεσης Ιονίου Πανεπιστηµίου Τρόποι αντιµετώπισης του άγχους. Πρόληψη και θεραπεία της κατάθλιψης. Ψυχολόγος - Howard

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΑΡΝΗΤΙΚΩΝ ΣΥΝΑΙΣΘΗΜΑΤΩΝ. Negative feelings management

ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΑΡΝΗΤΙΚΩΝ ΣΥΝΑΙΣΘΗΜΑΤΩΝ. Negative feelings management ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΑΡΝΗΤΙΚΩΝ ΣΥΝΑΙΣΘΗΜΑΤΩΝ Negative feelings management Στόχος του Προγράμματος Το πρόγραμμα για την Διαχείριση Αρνητικών Συναισθημάτων είναι μα πλήρης, αυτόνομη και ολοκληρωμένη εκπαιδευτική ενότητα

Διαβάστε περισσότερα

Ζώντας με Πνευμονική Αρτηριακή Υπέρταση

Ζώντας με Πνευμονική Αρτηριακή Υπέρταση H Πνευμονική Υπέρταση Ελλάδας ευχαριστεί την PH EUROPE για την συνδρομή της στην δημιουργία αυτού του εργαλείου Ζώντας με Πνευμονική Αρτηριακή Υπέρταση Πνευμονική Υπέρταση Ελλάδας - HPH Δερβενακίων 11β

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΝΑΙΣΘΗΜΑΤΙΚΗ ΝΟΗΜΟΣΥΝΗ Η ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΕΝΟΣ ΧΡΗΣΙΜΟΥ ΕΡΓΑΛΕΙΟΥ ΓΙΑ ΤΙΣ ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΕΣ ΣΥΝΔΙΑΛΛΑΓΕΣ

ΣΥΝΑΙΣΘΗΜΑΤΙΚΗ ΝΟΗΜΟΣΥΝΗ Η ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΕΝΟΣ ΧΡΗΣΙΜΟΥ ΕΡΓΑΛΕΙΟΥ ΓΙΑ ΤΙΣ ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΕΣ ΣΥΝΔΙΑΛΛΑΓΕΣ ΣΥΝΑΙΣΘΗΜΑΤΙΚΗ ΝΟΗΜΟΣΥΝΗ Η ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΕΝΟΣ ΧΡΗΣΙΜΟΥ ΕΡΓΑΛΕΙΟΥ ΓΙΑ ΤΙΣ ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΕΣ ΣΥΝΔΙΑΛΛΑΓΕΣ Αγγελική Γουδέλη, 2011 Κοινωνικό Άγχος Αμηχανία Φόβος Το κοινωνικό άγχος, ή αλλιώς κοινωνική φοβία, θεωρείται

Διαβάστε περισσότερα

Το παιδί μου κι εγώ: Πώς να κερδίσω το «παιχνίδι» του σχολείου

Το παιδί μου κι εγώ: Πώς να κερδίσω το «παιχνίδι» του σχολείου Το παιδί μου κι εγώ: Πώς να κερδίσω το «παιχνίδι» του σχολείου Προσαρμογή κειμένου ενημερωτικό φυλλάδιο των εκδόσεων «Ελληνικά Γράμματα»: Γιώργος Ραφαηλίδης υπεύθυνος στο ΓραΣΕΠ Αιγινίου 1 Σύγχρονη µορφή

Διαβάστε περισσότερα

Βασικές αρχές της γνωσιακής συµπεριφοριστικής ψυχοθεραπείας 1ο Πανελλήνιο Συνέδριο Φοιτητών Ψυχολογίας 11 13 Απριλίου 2008, Αθήνα Γ.

Βασικές αρχές της γνωσιακής συµπεριφοριστικής ψυχοθεραπείας 1ο Πανελλήνιο Συνέδριο Φοιτητών Ψυχολογίας 11 13 Απριλίου 2008, Αθήνα Γ. Βασικές αρχές της γνωσιακής συµπεριφοριστικής ψυχοθεραπείας 1ο Πανελλήνιο Συνέδριο Φοιτητών Ψυχολογίας 11 13 Απριλίου 2008, Αθήνα Γ. Ευσταθίου Γνωσιακή συµπεριφοριστική θεραπεία Σειρά προτάσεων παρέµβασης

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΝΟΛΙΚΗ ΥΓΕΙΑ. ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ 2 o Ερωτηµατολόγιο για την ανταποκρισιµότητα των παρεχοµένων υπηρεσιών υγείας

ΣΥΝΟΛΙΚΗ ΥΓΕΙΑ. ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ 2 o Ερωτηµατολόγιο για την ανταποκρισιµότητα των παρεχοµένων υπηρεσιών υγείας ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ 2 o Ερωτηµατολόγιο για την ανταποκρισιµότητα των παρεχοµένων υπηρεσιών υγείας ΣΥΝΟΛΙΚΗ ΥΓΕΙΑ 1. Με βάση διαφορετικές πλευρές της υγείας σας σήµερα, όπως τις περιγράψατε προηγουµένως, πού θα τοποθετούσατε

Διαβάστε περισσότερα

Διατροφικές Διαταραχές. Κεφάλαια 7 8

Διατροφικές Διαταραχές. Κεφάλαια 7 8 Διατροφικές Διαταραχές Κεφάλαια 7 8 7. Πώς να βοηθήσουμε τα άτομα που υποφέρουν από Ψυχογενή Ανορεξία Στόχος η πάσχουσα να τρέφεται κανονικά ώστε να αποκατασταθεί το φυσιολογικό της βάρος. Ο στόχος αυτός

Διαβάστε περισσότερα

Κέντρο Πρόληψης των Εξαρτήσεων και Προαγωγής της Ψυχοκοινωνικής Υγείας Περιφερειακής Ενότητας Κιλκίς «ΝΗΡΕΑΣ»

Κέντρο Πρόληψης των Εξαρτήσεων και Προαγωγής της Ψυχοκοινωνικής Υγείας Περιφερειακής Ενότητας Κιλκίς «ΝΗΡΕΑΣ» Εργαστήριο δικτύωσης σε εκπαιδευτικούς πρωτοβάθμιας και δευτεροβάθμιας εκπαίδευσης με θέμα: «Η συναισθηματική νοημοσύνη και η επίδρασή της στην εκπαιδευτική διαδικασία» 6 7 Μαΐου 2014 Κέντρο Πρόληψης των

Διαβάστε περισσότερα

Η ανάπτυξη της κουλτούρας και του κλίματος του σχολείου

Η ανάπτυξη της κουλτούρας και του κλίματος του σχολείου Η ανάπτυξη της κουλτούρας και του κλίματος του σχολείου Δρ Ανδρέας Κυθραιώτης Δρ Δημήτρης Δημητρίου Δρ Παναγιώτης Αντωνίου Πρόγραμμα Επιμόρφωσης Νεοπροαχθέντων. Διευθυντών Σχολείων Δημοτικής Εκπαίδευσης

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΣΥΓΚΡΟΥΣΕΩΝ ΚΑΙ ΔΙΑΜΕΣΟΛΑΒΗΣΗ

ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΣΥΓΚΡΟΥΣΕΩΝ ΚΑΙ ΔΙΑΜΕΣΟΛΑΒΗΣΗ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΣΥΓΚΡΟΥΣΕΩΝ ΚΑΙ ΔΙΑΜΕΣΟΛΑΒΗΣΗ Δρ. Μαρία Μαυροπούλου ΤΙ ΕΙΝΑΙ ΣΥΓΚΡΟΥΣΗ; Διαφωνία μεταξύ δύο ή περισσοτέρων ατόμων ή ομάδων σε ένα θέμα αμοιβαίου ενδιαφέροντος Δρ. Μαρία Μαυροπούλου 1 ΟΜΑΔΙΚΗ

Διαβάστε περισσότερα

Η πρώτη µη κερδοσκοπική εταιρεία στην Ελλάδα µε στόχο την ενηµέρωση, πρόληψη και υποστήριξη των ανθρώπων που πάσχουν από ιαταραχές Πρόσληψης Τροφής.

Η πρώτη µη κερδοσκοπική εταιρεία στην Ελλάδα µε στόχο την ενηµέρωση, πρόληψη και υποστήριξη των ανθρώπων που πάσχουν από ιαταραχές Πρόσληψης Τροφής. CREATIVE BRIEF Η πρώτη µη κερδοσκοπική εταιρεία στην Ελλάδα µε στόχο την ενηµέρωση, πρόληψη και υποστήριξη των ανθρώπων που πάσχουν από ιαταραχές Πρόσληψης Τροφής. ΟΙ (ΨΥΧΟΓΕΝΕΙΣ) ΙΑΤΑΡΑΧΕΣ ΠΡΟΣΛΗΨΗΣ ΤΡΟΦΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

Αρμοδιότητες διεπιστημονικής ομάδας Χρόνιας Αποφρακτικής Πνευμονοπάθειας

Αρμοδιότητες διεπιστημονικής ομάδας Χρόνιας Αποφρακτικής Πνευμονοπάθειας Επαγγελματίες υγείας και υπηρεσίες υγείας Αρμοδιότητες διεπιστημονικής ομάδας Χρόνιας Αποφρακτικής Πνευμονοπάθειας Σύσταση 40: Συστήνεται να γίνεται εκτίμηση των αναγκών του ασθενή, συμβουλευτική σε προγράμματα

Διαβάστε περισσότερα

Η χρήση ναρκωτικών έχει τεράστιες κοινωνικές και οικονομικές επιπτώσεις, ωστόσο ο εθισμός στα ναρκωτικά είναι πάθηση που μπορεί να θεραπευτεί.

Η χρήση ναρκωτικών έχει τεράστιες κοινωνικές και οικονομικές επιπτώσεις, ωστόσο ο εθισμός στα ναρκωτικά είναι πάθηση που μπορεί να θεραπευτεί. 1 Η χρήση ναρκωτικών έχει τεράστιες κοινωνικές και οικονομικές επιπτώσεις, ωστόσο ο εθισμός στα ναρκωτικά είναι πάθηση που μπορεί να θεραπευτεί. Η θεραπεία απεξάρτησης μπορεί να προσφέρει τα μέγιστα στο

Διαβάστε περισσότερα