Τα χριστιανικά κοιμητήρια στην Ελλάδα. Οργάνωση, τυπολογία, ταφική ζωγραφική, μαρτύρια, κοιμητηριακές βασιλικές

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "Τα χριστιανικά κοιμητήρια στην Ελλάδα. Οργάνωση, τυπολογία, ταφική ζωγραφική, μαρτύρια, κοιμητηριακές βασιλικές"

Transcript

1 Τα χριστιανικά κοιμητήρια στην Ελλάδα. Οργάνωση, τυπολογία, ταφική ζωγραφική, μαρτύρια, κοιμητηριακές βασιλικές Ευτέρπη ΜΑΡΚΗ Τόμος ΚΓ' (2002) Σελ ΑΘΗΝΑ 2002

2 Ευτέρπη Μαρκή ΤΑ ΧΡΙΣΤΙΑΝΙΚΑ ΚΟΙΜΗΤΗΡΙΑ ΣΤΗΝ ΕΑΛΑΔΑ ΟΡΓΑΝΩΣΗ, ΤΥΠΟΛΟΓΙΑ, ΤΑΦΙΚΗ ΖΩΓΡΑΦΙΚΗ, ΜΑΡΤΥΡΙΑ, ΚΟΙΜΗΤΗΡΙΑΚΕΣ ΒΑΣΙΛΙΚΕΣ* Στη μνήμη τον Θανάση Παπαζώτου Υ ια την παρακολούθηση της δημιουργίας, οργάνωσης και εξέλιξης των χριστιανικών κοιμητηρίων στην Ελλάδα απαραίτητη προϋπόθεση είναι η μελέτη των ταφικών μνημείων τριών χρονικών περιόδων: α) της περιόδου διάδοσης του χριστιανισμού (50-313), β) της εποχής ειρήνης και θριάμβου της Εκκλησίας ( ) και γ) της περιόδου των επιδρομών, οπότε αρχίζει ο ενταφιασμός στις πόλεις (τέλος 6ου-7ος αι.). Για την καταγραφή και μελέτη των δεδομένων της πρώτης περιόδου απαιτείται να ορισθούν από την έρευνα οι τρόποι αναγνώρισης των χριστιανικών τάφων και να μελετηθεί, με βάση τα κείμενα και τα αρχαιολογικά στοιχεία, η νεκρική λατρεία κατά την πριν από την ειρήνη της Εκκλησίας εποχή. Για τη μελέτη των στοιχείων της δεύτερης περιόδου προϋπόθεση είναι να προσδιορισθούν τα χαρακτηριστικά των χριστιανικών κοιμητηρίων και να αναγνωρισθούν και να καταγραφούν τα σωζόμενα μαρτύρια και οι κοιμητηριακές βασιλικές στον ελλαδικό χώρο. Η εργασία αυτή πρέπει να συμπληρωθεί με την καταγραφή της τυπολογίας των χριστιανικών τάφων και του θεματολογίου της ταφικής ζωγραφικής σε ένα corpus. Τέλος, για την εξέταση της σκοτεινότερης, τρίτης περιόδου απαιτείται προσεκτική ανασκαφική έρευνα, μελέτη και ακριβής χρονολόγηση των ενάστειων ταφών, σε συνδυασμό με την παρακολούθηση του φαινομένου της εγκατάλειψης των αρχαίων κοιμητηρίων. Με δεδομένα τα κενά της έρευνας στους παραπάνω τομείς, λόγω του ότι οι σχετικές με τα χριστιανικά κοιμητήρια στην Ελλάδα δημοσιεύσεις είναι ελάχιστες και ανεπαρκείς, επιχειρείται στην παρούσα μελέτη μια πρώτη προσέγγιση του σημαντικότατου αυτού τομέα της χριστιανικής αρχαιολογίας. Οι χριστιανικοί τάφοι κατά την πριν από την ειρήνη της Εκκλησίας εποχή (1ος αι. μ.χ.-313) Η αναγνώριση των πρωτοχριστιανικών τάφων στην Ελλάδα κατά τους πριν από την ειρήνη της Εκκλησίας χρόνους είναι εξαιρετικά δύσκολη, δεδομένου ότι οι χριστιανοί χρησιμοποίησαν κοινά με τους εθνικούς νεκροταφεία και όμοιου τύπου ταφικά μνημεία με εκείνους (σαρκοφάγους, cubicula, καμαρωτούς, κιβωτιόσχημους, κεραμοσκεπείς, λακκοειδείς τάφους). Τα μόνα ασφαλή γνωρίσματα των χριστιανικών τάφων της περιόδου αυτής, εκτός από την προσήλωση στον ενταφιασμό και τη μέριμνα για την τήρηση του προσανατολισμού, είναι η παρουσία χαραγμάτων στο κονίαμα, τοιχογράφων με χριστιανικά θέματα ή χριστιανικά σύμβολα στα επιτύμβια σήματα 1, όπως οι ισοσκελείς σταυροί, οι σταυροί σχήματος Χ, ο ιχθύς, η άγκυρα, στοιχεία που ωστόσο αρχίζουν να παρατηρούνται στην Ελλάδα από τον 3ο αιώνα, όπως επισήμανε πρώτος ο αείμνηστος Δ. Πάλλας. Ο Πάλλας προσέγραψε στους χριστιανούς το χρονολογούμενο στο 2ο αιώνα cubiculum των Κεγχρεών 2, που ήταν λαξευμένο * Σε πρώτη μορφή η μελέτη αυτή αποτέλεσε εισήγηση της υπογράφουσας στο Δέκατο Έκτο Συμπόσιο βυζαντινής και μεταβυζαντινής αρχαιολογίας και τέχνης, Πρόγραμμα και περιλήψεις εισηγήσεων και ανακοινώσεων, Αθήνα I.D. Pallas, Investigations sur les monuments chrétiens de Grèce avant Constantin, CahArch 24 (1975), σ (στο εξής: Investigations). 2.Ό.π.,σ

3 ΕΥΤΕΡΠΗ ΜΑΡΚΗ στο βράχο και περιλάμβανε έξι αρκοσόλια, μία λαξευμένη τράπεζα προσφορών και έδρανα για τα νεκρόδειπνα. Με τη διάδοση και ανάπτυξη της νέας θρησκείας φαίνεται πως άρχισαν να δημιουργούνται στα εθνικά νεκροταφεία κάποιοι χριστιανικοί πυρήνες γύρω από τάφους επισκόπων ή μαρτύρων, όπου συγκεντρώνονταν οι χριστιανοί για να τελέσουν τα μετεξελιγμένα σε αγάπες νεκρόδειπνα, ενώ συγχρόνως επιδίωκαν να ενταφιάζονται κοντά στο λατρευόμενο τάφο. Ο συσχετισμός ευχαριστιακής λατρείας και νεκροδείπνων κατά την περίοδο αυτή προκύπτει από τις αποστολικές Διαταγές, όπου αναφέρονται συγκεντρώσεις των πιστών στα κοιμητήρια ϊνα αρτον κλάσωσιν εκεί. Το ίδιο μαρτυρεί και η Διδαχή, κείμενο του 2ου αιώνα, όπου γίνεται μνεία για τη διανομή άρτου εξορκισμού και την περιφορά στους συνδαιτημόνες των αγαπών κοινού ποτηριού οίνου. Οι παραπάνω τελετές συνιστούσαν την Ευχαριστία και συνοδεύονταν από την προσευχή Ενχαριστονμέν σοι Πάτερ ημών 3. Με βάση τα πρωτοχριστιανικά αυτά κείμενα συμπεραίνεται πως από το τέλος του 2ου αιώνα εισάγεται στον εορτασμό των νεκρικών επετείων το τυπικό της Ευχαριστίας. Την τέλεση των αγαπών στα κοιμητήρια επιβεβαιώνει και το διάταγμα του Βαλεριανού 4, του 257, που απαγόρευσε στους χριστιανούς εις τα λεγόμενα κοιμητήρια είσιέναι. Οι διωγμοί συνετέλεσαν στην ανάπτυξη της λατρείας των μαρτύρων, οι οποίοι με τους ηρωικούς άθλους τους διαδέχθηκαν στη συνείδηση των πιστών τους οικιστές ήρωες της αρχαιότητας και τιμήθηκαν με την ανέγερση μαυσωλείων, παρεκκλησίων ή ειδικά διαμορφωμένων χώρων επάνω ή κοντά στους τάφους τους (cellae memoriae), όπου συγκεντρώνονταν οι πιστοί για να τελέσουν τις αγάπες. Μία cella 5 προορισμένη για την οικογενειακή νεκρική λατρεία ανασκάφηκε στο δυτικό νεκροταφείο της Θεσσαλονίκης (Εικ. 1). Πρόκειται για ένα καμαροσκέπαστο κτίσμα του τέλους του 4ου αιώνα, με διαστάσεις 8x4,40 μ., είσοδο στο νότιο τοίχο, δάπεδο από χώμα πατητό και μικρή κόγχη στο κέντρο του βόρειου τοίχου, πλαισιωμένη από τριπλό πλίνθινο τόξο, είδος εξέδρας για τη νοητή θέση του νεκρού. Στον κατά μήκος των τοίχων του κτίσματος χώρο πρέπει να τοποθετούσαν έδρανα και ξύλινα τραπέζια, όπου η οικογένεια και οι Εικ. 1. Θεσσαλονίκη. Δυτική νεκρόπολη. Στεγασμένη κέλλα νεκροδείπνων με καθέδρα για τη νοητή θέση τον νεκρού. φίλοι του νεκρού συνέτρωγαν κατά την επέτειο της μνήμης του ή κατά τη διάρκεια των νεκρικών εορτών. Στους τόπους μαρτυρίου ή ενταφιασμού των μαρτύρων η Εκκλησία άρχισε από τον 4ο αιώνα την ανέγερση μαρτυρίων. Τα μαρτύρια ήταν μικρά ταφικά ή αναμνηστικά ευκτήρια κατά μίμηση των ρωμαϊκών μαυσωλείων, τα οποία στέγαζαν τους τάφους, το λείψανο ή τον τόπο αθλήσεως των μαρτύρων. Δεν έχουν αναγνωριστεί μέχρι σήμερα στην Ελλάδα μαρτύρια αρχαιότερα του 313. Κάποια ταφικά μνημεία, ωστόσο, όπως τα cubicula της βασιλικής του Ιλισού 6 (Εικ. 2) και των Εικ. 2. Κάτοψη της βασιλικής τον Ιλισού. 3.ZMCLl,l,820,X.agape. 4. Ό.π., V. 3,2,2135, λ. collegia. 5. Ε. Μαρκή, Πρωτοχριστιανικές παραστάσεις και θέματα που μιμούνται την κοσμική ζωγραφική σε τάφο της δυτικής νεκρόπολης της Θεσσαλονίκης,ΔΧΑΕΙΘ' (1997), σ Γ. Σωτηρίου, ΑΕ1929, σ , εικ

4 ΤΑ ΧΡΙΣΤΙΑΝΙΚΑ ΚΟΙΜΗΤΗΡΙΑ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ Φθιωτίδων Θηβών 7, που χρονολογούνται στο τέλος του 3ου-αρχές 4ου αιώνα και ενσωματώθηκαν σε μεταγενέστερους χώρους λατρείας, πρέπει να λειτούργησαν πιθανότατα ως μαρτύρια, καθώς στέγαζαν αναμφίβολα επιφανείς νεκρούς, επισκόπους ή μάρτυρες, στους οποίους απονέμονταν τιμές και λατρεία. Τα χριστιανικά κοιμητήρια κατά την περίοδο ανάπτυξης του χριστιανισμού Πρώτος ο Μέγας Κωνσταντίνος ίδρυσε μαρτύρια στην Κωνσταντινούπολη, οι' ων και τάς των μαρτύρων μνήμας ετίμα καί την αντοϋ πάλιν τω των αγίων καθιέρον Θεώ, όπως γράφει ο βιογράφος του Ευσέβιος 8. Την ίδια εποχή πρέπει να άρχισε η δημιουργία των πρώτων χριστιανικών κοιμητηρίων από την Εκκλησία, η οποία φρόντισε να συγκεντρώσει εγκαίρως πληροφορίες για τη συγγραφή μαρτυρολογίων και να ιδρύσει σε κάθε πόλη μαρτύρια και κοιμητηριακές βασιλικές. Τα κοιμητήρια αυτά ιδρύθηκαν εκτός των τειχών, γύρω από τους κατά παράδοση τόπους αθλήσεως ή ενταφιασμού των τοπικών μαρτύρων, τα λείψανα των οποίων άλλοτε καθαγιάζουν τα προϋπάρχοντα εθνικά νεκροταφεία και άλλοτε μεταφέρονται και τοποθετούνται σε χώρο απαλλαγμένο από εθνικές ταφές. Τα περισσότερο ωστόσο χριστιανικά κοιμητήρια του ελλαδικού χώρου αποτελούν συνέχεια των εθνικών και διακρίνονται, αναλόγως του τόπου όπου ιδρύονται, σε υπαίθρια, υπόγεια ή λαξευτά στο βράχο. Τα υπαίθρια κοιμητήρια βρίσκονται κατά μήκος των οδών που οδηγούν στο ύπαιθρο, αναπτύσσονται γύρω από τις κοιμητηριακές βασιλικές ή τα μαρτύρια και έχουν ως κύριο γνώρισμα την κατά συστάδες οργάνωση τους. Σε αυτά κυριαρχούν δύο τύποι τάφων, ο καταγόμενος από τον μακεδόνικο καμαρωτός 9 και ο κτιστός κιβωτιόσχημος, διατεταγμένοι σε συστάδες με κοινούς μεσότοιχους (Εικ. 3). Οι καμαρωτοί (Εικ. 4) έχουν άλλοτε μικρό δρόμο με κάθοδο ή στερούνται δρόμου και η είσοδος τους παρουσιάζει είτε μορφή θυρίδας είτε είναι συνήθως οριζόντια. Έχουν επίσης προεξέχουσες πέτρες ή κλίμακα για διευκόλυνση της καθόδου, δάπεδο Εικ. 4. Αξονομετρικό και τομή καμαρωτού τάφου: α με οριζόντια είσοδο και β με κάθοδο. 7. Γ. Σωτηρίου, 'Ανασκαφή Φθιωτίδων Θηβών, ΠΑΕ 1956, σ Εύσέβιος Καισαρείας, Βιβλιοθήκη Ελλήνων Πατέρων, XLVII. 9. Δ. Πάλλας, Οι χριστιανικοί καμαρωτοί τάφοι. Καταγωγή καί λατρευτικαί ίδέαι, ΑΕ1937, σ Ε. Μαρκή, Ανίχνευση παλαιότερων επιδράσεων στην παλαιοχριστιανική ταφική αρχιτε- στρωμένο με μαρμάρινες πλάκες, πλίνθους ή χώμα πατητό, και κτιστό προσκέφαλο, που από τον 6ο αιώνα καταργείται. Συνήθως είναι επιχρισμένοι εσωτερικά με κονίαμα και σπανιότερα επενδύονται με ορθομαρμάρωση ή κοσμούνται με τοιχογραφίες. Οι παραπάνω τύποι χρησιμοποιούνται από την αστική και τη μεσαία τάξη, ενώ οι λαϊκές τάξεις και οι αγροτικοί πληθυσμοί ενταφιάζονται σε λακκοειδείς ή καλυβίτες τάφους και τα νήπια σε εγχυτρισμούς. Οι επιτύμβιες πλάκες άλλοτε τοποθετούνται όρθιες στο πίσω τμήμα των τάφων και άλλοτε καλύπτουν την επάνω επιφάνεια των κιβωτιόσχημων, όπως γίνεται στον τάφο του επισκόπου Ευσταθίου 10. Τα υπαίθρια κοιμητήρια περιβάλλονται από περίβολο και περιλάμβαναν στην έκταση τους κινστέρνες για τις νεκρικές τελετές και εργαστήρια ή καταστήματα για τη διάθεση των απαραίτητων για τη νεκρική λατρεία αντικειμένων (λύχνων, μυροδοχείων, αγγείων για χοές ή κεριών). Τα υπόγεια κοιμητήρια λαξεύονται στο βράχο και αποτελούνται από διαδρόμους με επάλληλες ταφές (loculi) ή αρκοσόλια και σπανιότερα από μεγαλύτερους νεκρικούς θαλάμους (cubicula). Συνήθως στο δάπεδο τους απαντούν και λαξευτοί λακκοειδείς τάφοι, ενώ σε κάκτονική και νεκρική λατρεία, Η καθημερινή ζωή στο Βυζάντιο, Α' Διεθνές Συμπόσιο (Αθήνα, Σεπτεμβρίου 1988), Αθήνα 1989, σ Ε. Στίκας, Κοιμητηριακή βασιλική Παλαιάς Κορίνθου, ΠΑΕ 1961,σ

5 ΕΥΤΕΡΠΗ ΜΑΡΚΗ Εικ. 5. Η κατακόμβη της Μήλον. ποια από αυτά, όπως στις κατακόμβες της Μήλου 11 (Εικ. 5), διαμορφώνεται ευρύχωρη αίθουσα με τράπεζα για την τέλεση της Ευχαριστίας. Στα υπόγεια κοιμητήρια του ελλαδικού χώρου προσγράφονται οι κατακόμβες των Στερνών Ακρωτηρίου Κρήτης 12, το νεκρικό υπόγειο της Παναγίτσας στο Πυθαγόρειο Σάμου 13, το κοιμητήριο του Αγίου Ονούφριου 14 Μεθώνης και τα νεκρικά υπόγεια της Μυτιλήνης 15 (θέση Βουναράκη) και της Ρόδου. Οι κατακόμβες της Μήλου χρονολογούνται στον 2ο-5ο αιώνα, το κοιμητήριο της Μεθώνης στον 4ο αιώνα, ενώ τα υπόγεια της Σάμου και της Ρόδου ανάγονται στους ελληνιστικούς χρόνους, αλλά συνεχίζουν να χρησιμοποιούνται καθ' όλη την παλαιοχριστιανική περίοδο. Όπου το έδαφος είναι κατάλληλο για λάξευση δημιουργούνται υπαίθρια λαξευτά κοιμητήρια. Σε αυτά ανήκουν το κοιμητήριο της Θίσβης 16 Θηβών, τα αρκοσόλια του βόρειου νεκροταφείου της Κορίνθου 17, της Σικυώνας 18, της βασιλικής της Παναγίτσας 19 στη Σάμο, οι λαξευτοί τάφοι της Έδεσσας 20, της Θράκης 21 (Μαρώνεια, Θάμνα, Πετρωτά, Ασκητές), της Κάσου 22, της Ρόδου και της βασιλικής του Λευκού στην Κάρπαθο 23. Όπως η ταφική αρχιτεκτονική έτσι και η ζωγραφική διακόσμηση των χριστιανικών τάφων ακολούθησε αρχικά την εθνική και εβραϊκή παράδοση. Γιρλάντες και στεφάνια, η συχνή απεικόνιση των οποίων αποβλέπει στη διαιώνιση της νεκρικής λατρείας, παραστάσεις με αρχιτεκτονική διακόσμηση ή μίμηση ορθομαρμάρωσης, σκηνές με συμβολικό ή αλληγορικό περιεχόμενο 24, όπως ο πλους στο ουράνιο λιμάνι, και από τα μέσα του 3ου αιώνα θέματα από την Παλαιά και την Καινή Διαθήκη (Δανιήλ, Καλός Ποιμήν, Ίαση παραλυτικού, θυσία Αβραάμ) καλύπτουν τους τοίχους των τάφων. Η ταφική ζωγραφική του 4ου αιώνα αποτελεί συνέχεια και εξέλιξη της ζωγραφικής του 3ου αιώνα και χαρακτηρίζεται από μεγάλη θεματική ποικιλία και το φόβο του κενού, που δηλώνεται με το ανθισμένο ή διάσπαρτο με φύλλα και καρπούς βάθος. Απεικονίζονται, εκτός από θέματα της Παλαιάς και της Καινής Διαθήκης, κυρίως παραδείσιες αλληγορίες με πτηνά που συμβολίζουν τις ψυχές των νεκρών και απολαμβάνουν την ευδαιμονία 11. Γ. Σωτηρίου, Χριστιανική καίβυζαντινή αρχαιολογία, Αθήναι 1962, σ Τζεδάκις, Ad 25 (1970), Χρονικά, σ Κ. Τσάκος, ΑΔ 24 (1969), Χρονικά, σ. 388 και ΑΔ 25 (1970), Χρονικά, σ Δ. Πάλλας, Ό άγιος 'Ονούφριος Μεθώνης, παλαιοχριστιανικόν κοιμητήριον, βυζαντινόν κοιμητήριαν,αε 1968, σ Δ. Εύαγγελίδης, ΑΔ 13 ( ), σ D. Pallas, Les monuments paléochrétiens de Grèce, découverts de 1959 à 1973, Πόλη του Βατικανού 1977, σ. 226 (στο εξής: Monuments paléochrétiens). 16. Ά. Κομίνης, Λαξευτοί τάφοι άπό τό χωρίον Θίσβη της επαρχίας Θηβών, Πεπραγμένα Θ'Διεθνούς Βνζαντινολογικοϋ Συνεδρίου (Θεσσαλονίκη 1953), 'Αθήναι 1955, σ Σ. Χαριτωνίδης, ΑΔ 21 (1966), Χρονικά, σ. ΙΖλκαιΑΔ 23 (1968), Χρονικά σ Pallas, Investigations, σ Pallas, Monuments paléochrétiens, σ Τσάκος, ό.π. (υποσημ. 13), σ Σχέδια και φωτογραφίες των παραπάνω τάφων μου παραχώρησε η αείμνηστη ανασκαφέας τους Α. Στουγιαννάκη. 21. Ε. Μαρκή, Οι παλαιοχριστιανικοί τάφοι της Θράκης, Α'Διεθνές Συνέδριο Βυζαντινών Σπονδών «Βυζαντινή Θράκη», Κομοτηνή, Μαΐου 1989, ByzFXW (1989), σ Η. Κόλλιας, ΑΔ 28 (1973), Χρονικά, σ Η. Κόλλιας,Ή βασιλική του Λευκοί) στην Κάρπαθο, ΑΕ 1970, Αρχαιολ. Χρον., σ Pallas, Monuments paléochrétiens, σ Ε. Μαρκή, Η ταφική ζωγραφική των πρώτων χριστιανικών χρόνων στη Θεσσαλονίκη, ΚΓ'Δημήτρια. Επιστημονικό Συμπόσιο Χριστιανική Θεσσαλονίκη. Από του αποστόλου Παύλου μέχρι και της κωνσταντινείου εποχής. Θεσσαλονίκη 1990, σ

6 ΤΑ ΧΡΙΣΤΙΑΝΙΚΑ ΚΟΙΜΗΤΗΡΙΑ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ Εικ. 6. Θεσσαλονίκη. Μουσείο Βυζαντινού Πολιτισμού. Ταφική τοιχογραφία με αλληγορική απεικόνιση παραδείσου. Πρώτο μισό 4ου αι. του Παραδείσου τρώγοντας και πίνοντας (Εικ. 6). Ακόμη, απεικονίζονται συχνότατα το χριστόγραμμα, το οποίο συνυπάρχει με θέματα συμβολικά και κοσμικά 25, αλλά και σκηνές που σχετίζονται με τη νεκρική λατρεία είτε ως οικογενειακή τελετή, όπως η παράσταση στο λεγόμενο «τάφο του Ευστοργίου» (Εικ. 7), είτε ως ευρύτερη κοινωνική εκδήλωση, όπως τα νεκρόδειπνα. Επίσης θέματα συνδεόμενα με την καθημερινή ζωή του νεκρού και τις συναφείς με το επάγγελμα του ασχολίες, αλλά και τον προσωπικό του παράδεισο, που δηλώνεται με σκηνές κυνηγίου, αμφορείς με ποικίλων τύπων κρασί, σφάγια, τροφές και φρούτα, που συνδέονται με την ιδεολογία των Ηλυσίων Πεδίων του ρωμαϊκού κόσμου, η οποία επιβιώνει μέχρι τον 5ο αιώνα. Τον 5ο αιώνα υποχωρεί η πλούσια θεματολογία του 4ου αιώνα και η ταφική ζωγραφική περιορίζεται στην εικονογράφηση του φυσικού κόσμου, όπου οι ψυχές-πτηνά παίζουν μέσα σε χλοερά τοπία ή βράχους, τσιμπούν την τροφή τους και πλαισιώνουν αγγεία με καρπούς, ή το θριαμβευτή σταυρό, που εκπέμπει από τη συμβολή των κεραιών του ακτίνες (Εικ. 8) ή απολήγει σε ρο στο επάνω τμήμα της κάθετης κεραίας. Τον 6ο αιώνα ο σταυρός, που ταυτίζεται πλέον με τον ίδιο τον Χριστό και συμβολίζει τη νίκη του επί του θανάτου, κυριαρχεί στην ταφική ζωγραφική. Γίνεται φυλ- Εικ. 7. Θεσσαλονίκη. Μουσείο Βυζαντινού Πολιτισμού. Σκηνή οικογενειακής νεκρικής λατρείας στο δυτικό τοίχο του λεγομένου «τάφου του Ευστοργίου» λοφόρος, πλαισιώνεται από πτηνά, φυτά ή δένδρα και φέρει στις κεραίες του τα αποκαλυπτικά γράμματα Α και Ω (Εικ. 9), σύμφωνα με τη ρήση: Έγώ ειμί το Λ και το Ω, ό 'Ών και ό ~Ην και ό Ερχόμενος 26, με την οποία δηλώνεται η αρχή και το τέλος, ήτοι η αιώνια παρουσία του Θεού μέσα στη δημιουργία του 27. Από τον 7ο αιώνα ο αριθμός των τοιχογραφημένων τάφων μειώνεται αισθητά και το θεματολόγιο της ταφικής ζωγραφικής περιορίζεται στην αποκλειστική απεικόνιση του λατινικού σταυρού σε καστανό ή μαύρο χρώμα, 25. Μαρκή, ό.π. (υποσημ. 5), σ Σταυροί με τα αποκαλυπτικά γράμματα Α και Ω βρέθηκαν στη Θεσσαλονίκη, Ε. Μαρκή - Δ. Κομμάτας, Ανασκαφές τάφων και υδραυλικών έργων στη Θεσσαλονίκη, ΑΕΜΘ 11 (1997), σ , και στις Λουλουδιές Κίτρους, Ε. Marki, Deux tombeaux monu- mentaux protobyzantins récemment découverts en Grèce du Nord, CahArch 45 (1997), α Ίω. Σκιαδαρέση, Γένεση και 'Αποκάλυψη. Τά πρώτα και τά έσχατα εν οιαλόγω, Θεσσαλονίκη 2001, σ

7 ΕΥΤΕΡΠΗ ΜΑΡΚΗ Εικ. 8. Θεσσαλονίκη. Ταφική τοιχογραφία με παράσταση ακτινοβόλον θριαμβευτή σταυρού. 5ος αι. Εικ. 9. Ταφική τοιχογραφία με σταυρό και τα αποκαλυπτικά γράμματα Α και Ω. 6ος αι. που στηρίζεται σε βαθμίδες ή φέρει έλικες, όπως συμβαίνει σε ένα παράδειγμα από την περίοδο της Εικονομαχίας. Το αναφερόμενο από τον Τερτυλλιανό έθιμο προσφοράς Ευχαριστίας προς τιμήν του νεκρού επί του τάφου την ημέρα ταφής και την επέτειο του θανάτου επεκτείνεται στα μέσα του 4ου αιώνα (Κύριλλος Ιεροσολύμων) σε κάθε τέλεση Ευχαριστίας 28. Μετά την αναφορά στους αγίους, προσέφεραν θυσία προς τιμήν των πατέρων, των επισκόπων και όλων των νεκρών, θεωρώντας την ενέργεια αυτή ωφέλιμη για τις ψυχές τους. Η τέλεση της Ευχαριστίας υπέρ των τεθνεώτων επιβάλλει από την εποχή του Κωνσταντίνου την ανέγερση κοιμητηριακών βασιλικών στις νεκροπόλεις, οι οποίες εξυπηρετούν λειτουργικές ανάγκες του νεκροταφείου, δεν στεγάζουν απαραίτητα λείψανα μαρτύρων 29 και φέρουν συνήθως το όνομα του επισκόπου ιδρυτή τους. Αντίθετα, τα μαρτύρια ιδρύονται σε χώρους που συνδέονται με τους τόπους αθλήσεως ή ενταφιασμού των μαρτύρων και στέγαζαν συνήθως λείψανα. Κοντά σε αυτά επιδίωκαν να κατασκευάζουν τους τάφους τους οι χριστιανοί, επειδή πίστευαν ότι ο ενταφιασμός ad sanctos θα τους εξασφάλιζε προνομιακή μεταχείριση κατά την ημέρα της Κρίσεως. Τα σωζόμενα σήμερα μαρτύρια στον ελλαδικό χώρο είναι ελάχιστα σε σχέση με τον πραγματικό τους αριθμό, χρονολογούνται από το τέλος του 4ου μέχρι και τον 6ο αιώνα και διακρίνονται σε δύο κατηγορίες: στα ελεύθερα ή αυτόνομα μαρτύρια και στα προσκολλημένα ή ενσωματωμένα στις κοιμητηριακές βασιλικές. Στα ελεύθερα μαρτύρια, που λειτουργούν είτε ως αναμνηστικά ευκτήρια είτε ως ναοί και απαντούν όχι μόνο στα εκτός των τειχών κοιμητήρια αλλά και στις πόλεις, κατατάσσονται το συνδεόμενο με τους μάρτυρες Θεόδουλο και Αγαθόποδα κοιμητηριακό πεντάκογχο της οδού Καλλιθέας στη Θεσσαλονίκη 30 (Εικ. 10), το εξάγωνο της Κάτω Μηλιάς Πιερίας 31 (Εικ. 11), το τρίκογχο της Ακρινής Κοζάνης 32 (Εικ. 12) και στην Κρήτη το συνδεόμενο με τους αγίους Δέκα τρίκογχο (Εικ. 13) στη Μητρόπολη Μεσαράς 33 και το τετράκογχο στη Γεωργική Σχολή επίσης της Μεσαράς 34 (Εικ. 14). Στην ίδια κατηγορία πρέπει να ανήκει και το μαρτύριο της βασιλι- 28. DACL 4,1,442, λ. défunt. 29. J.M. Spieser, Les fondations d'ambroise à Milan et la question des martyria, ΔΧΑΕ1999, o Ε. Μαρκή, Δύο άγνωστα παλαιοχριστιανικά μνημεία της Θεσσαλονίκης, Πέμπτο Συμπόσιο βυζαντινής και μεταβυζαντινής αρχαιολογίας και τέχνης, Πρόγραμμα και περιλήψεις ανακοινώσεων, Θεσσαλονίκη 1985, σ Ε. Μαρκή, Παλαιοχριστιανικά μνημεία Βροντισμένης, Οι Αρχαιολόγοι μιλούν για την Πιερία (καλοκαίρι 1986), Κατερίνη 1990, σ Σ. Πελεκανίδης, ΑΔ 16 (1960), σ Pallas, Monuments paléochrétiens, σ Pallas, Monuments paléochrétiens, σ Ν. Πλάτων, ΑΔ 16 (1960), Χρονικά, σ Ν. Πλάτων - Κ. Δαβάρας, ΑΔ 18 (1963), σ Μ. Μπορμπουδάκης, ΠΑΕ1968, σ Pallas, Monuments paléochrétiens, σ Μ. Μπορμπουδάκης, ΑΔ 24 (1969), σ. 448 καιαδ 28 (1973), Χρονικά, σ

8 ΤΑ ΧΡΙΣΤΙΑΝΙΚΑ ΚΟΙΜΗΤΗΡΙΑ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ Εικ. 10. Θεσσαλονίκη. Πεντάκογχο μαρτύριο. Εικ. 12. Ακρινή Κοζάνης. Τρίκογχο μαρτύριο. Εικ. 11. Κάτω Μηλιά Πιερίας. Εξάγωνο μαρτύριο. Εικ. 13. Μητρόπολη Μεσαράς Κρήτης. Τρίκογχο μαρτύριο. κής Αργάλων Μυτιλήνης 35, η μικρή όμως απόσταση που το χωρίζει από τη βασιλική θα μπορούσε να το κατατάξει στα προσαρτημένα μαρτύρια. Τα παραπάνω μαρτύρια δεν περιέχουν τάφους στο εσωτερικό τους, εκτός από το εξάγωνο στη Μηλιά Πιερίας και το τετράκογχο της Μεσαράς, η παρουσία τάφων στα οποία τα κατατάσσουν στα αυθεντικά 36 μαρτύρια, δηλαδή σε εκείνα που στέγαζαν τάφο ή λείψανο μάρτυρα. Τα προσκολλημένα ή ενσωματωμένα στις κοιμητηριακές βασιλικές μαρτύρια ήταν μικρά ευκτήρια ταφικού χαρακτήρα, που στέγαζαν επίσης τάφο ή λείψανο μάρ- 35. Δ. Εύαγγελίδης, Πρωτοβυζαντινή βασιλική Μυτιλήνης, ΑΔ 13 ( ), σ Α. Grabal, Martyrium. Recherches sur le culte des reliques et l'art chrétien antique, Ι, Λονδίνο 1972, σ Εικ. 14. Γεωργική Σχολή Μεσαράς Κρήτης. Τετράκογχο μαρτύριο. 169

9 ΕΥΤΕΡΠΗ ΜΑΡΚΗ Εικ. 15. Θεσσαλονίκη. Οδός 3ης Σεπτεμβρίου. Κοιμητηριακή βασιλική και σταυρικό μαρτύριο. Εικ. 16. Η βασιλική του Κρανείου και το προσκολλημένο τρίκογχο μαρτύριο. Εικ. 17. Κόρινθος, θέση Κρητικά. Βασιλική και μαρτύριο Κοοράτου και επτά παίδων. τυρά και τα οποία επισκέπτονταν οι πιστοί πριν εισέλθουν στο ναό, ζητώντας τη μεσολάβηση του μάρτυρα στην ανταπόκριση των αιτημάτων τους. Στα προσκολλημένα μαρτύρια, που προσαρτώνται συνήθως στο νότιο τοίχο των βασιλικών ή των περίκεντρων ναών, κατατάσσονται το σταυρικό μαρτύριο της οδού 3ης Σεπτεμ- βρίου 37 στη Θεσσαλονίκη (Εικ. 15), το μαρτύριο της βασιλικής Αργάλων Μυτιλήνης, το τρίκογχο της βασιλικής του Κρανείου 38 (Εικ. 16), το μαρτύριο του Κοδράτου και των έξι παίδων 39 στην Κόρινθο (Εικ. 17) και πιθανότατα το σταυρικό κτίσμα της οδού Χειμάρρας στη Ρόδο 40. Στα ενσωματωμένα μαρτύρια κατατάσσονται 37. Ε. Μαρκή-Άγγέλκου, Τό σταυρικό μαρτύριο καί οί χριστιανικοί τάφοι της όδοΰ Γ' Σεπτεμβρίου στη Θεσσαλονίκη, ΑΕ 1981, Άρχαιολ. Χρον., σ Δ. Πάλλας, Ad 16 (1960), σ και ΠΑΕ1970, σ Ε. Στίκας, Ή κοιμητηριακή βασιλική της Παλαιάς Κορίνθου, ΠΑΕ 1961, σ E. Stikas,^rti'CZ4C VI, 1960, Ραβέννα 1962, σ Κοντής - Γ. Κωνσταντινόπουλος, ΠΑΕ 1960, σ , πίν Pallas, Monuments paléochrétiens, σ

10 ΤΑ ΧΡΙΣΤΙΑΝΙΚΑ ΚΟΙΜΗΤΗΡΙΑ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ το υπόγειο μαρτύριο του αγίου Λεωνίδη 41 στην Αθήνα, το βόρειο πτερύγιο του εγκάρσιου κλίτους της βασιλικής Δ στη Νικόπολη 42 και της σταυρικής βασιλικής της Θάσου 43 (Εικ. 18), όπως και το νότιο πτερύγιο της βασιλικής του Καστριού στη Χερσόνησο Κρήτης 44 (Εικ. 19). Γύρω από τον τιμώμενο τάφο είχαν το προνόμιο να ενταφιάζονται επίσκοποι και ανώτερα εκκλησιαστικά στελέχη, όπως συμβαίνει με το συνδεόμενο με το μάρτυρα Αλέξανδρο Πύδνης ή Θεσσαλονίκης μαρτύριο της οδού 3ης Σεπτεμβρίου 45, στις κεραίες του οποίου ανασκάφηκαν δέκα τάφοι, επισκόπων πιθανότατα (Εικ. 15). Οι αρχαιότερες δημοσιευμένες κοιμητηριακές βασιλικές στην Ελλάδα είναι οι δύο του ανατολικού νεκροταφείου των Φιλίππων, που χρονολογούνται στον 4ο αιώνα 46. Πρόκειται για τρίκλιτες βασιλικές με αίθριο και προσκτίσματα, που περιέχουν ταφές επισκόπων στο εσωτερικό τους. Λίγο μεταγενέστερη, του τέλους του 4ου αιώνα, είναι η ημιανασκαμμένη τρίκλιτη κοιμητηριακή βασιλική 47 της οδού 3ης Σεπτεμβρίου (Εικ. 15) στο ανατολικό νεκροταφείο της Θεσσαλονίκης. Η βασιλική αυτή διαθέτει ευρύχωρο υπόγειο διάδρομο-κρύπτη, στον οποίο οδηγούν από τα δύο άκρα του Ιερού Βήματος δύο κλίμακες με πέντε σκαλοπάτια, που κατασκευάστηκαν σε δεύτερη φάση. Ο διάδρομος, που καλύπτεται με αδρό ψηφιδωτό από μαρμάρινες ψηφίδες, σώζει στο δάπεδο του πέντε υποδοχές, διαστ. 0,35x0,45 μ., που δηλώνουν τη θέση ισάριθμων κτιστών πεσσίσκων, όπου ήταν τοποθετημένα λατρευτικά αντικείμενα. Οι πιστοί κατέβαιναν από τη μία κλίμακα, κυκλοφορούσαν στο διάδρομο και ανέβαιναν από την άλλη. Ο διάδρομος-κρύπτη είναι ένα αρχιτεκτονικό-λατρευτικό στοιχείο χαρακτηριστικό της Εκκλησίας της Θεσσαλονίκης, αφού ανάλογης μορφής διάδρομοι βρέθηκαν σε άλλους τρεις ναούς της πόλης που ανασκάφηκαν πρόσφατα. Με βάση τις συγκεντρώσεις των χριστιανικών τάφων υπολο- Εικ. 18. Σταυρική βασιλική Θάσου. efc ; r n n n o o n u n n «I " u ιι n u n ii «n ri Εικ. 19. Χερσόνησος Κρήτης. Κοιμητηριακή βασιλική Καστριού. γίζεται ότι στην ανατολική νεκρόπολη 48 της Θεσσαλονίκης πρέπει να υπήρχαν πέντε μαρτύρια ή κοιμητηριακές βασιλικές, ενώ στη δυτική νεκρόπολη της ίδιας πόλης ανασκάφηκε ένα πεντάκογχο μαρτύριο και δύο ακόμη ναοί 49, και είναι γνωστή από τις πηγές η ύπαρξη 41. Γ. Σωτηρίου, Παλαιά χριστιανική βασιλική Ίλισσοΰ, ΑΕ 1919, σ , σ , σ σ M. Chatzidakis, Remarques sur la basilique d'ilissos, CahArch 45. Μαρκή-Αγγέλκου, ό.π. (υποσημ. 37), σημ. 32. V (1951), σ Grabar, ό.π. (υποσημ. 36), σ Σ. Πελεκανίδης, Ή εξω των τειχών παλαιοχριστιανική βασιλική των Φιλίππων, ΑΕ 1955, σ Ch. Pennas, Early Christian 42. Ε. Χαλκιά, Τα νέα ευρήματα στη βασιλική Δ της Νικόπολης. Τεκμήρια του κοιμητηριακού χαρακτήρα του μνημείου, Εικοστό Burials at Philippi, Bosphorus, Essays in Honor of Cyril Mango, ByzF Πρώτο Συμπόσιο βυζαντινής και μεταβυζαντινής αρχαιολογίας XXV (1995), σ και τέχνης, Πρόγραμμα και περιλήψεις εισηγήσεων και ανακοινώσεων, Αθήνα 2001,σ τολικά τείχη της Θεσσαλονίκης, Μακεδόνικα 27 (1990), σ Δ. Μακροπούλου, Ό παλαιοχριστιανικός ναός εξω άπό τά ανα 43. Ά. 'Ορλάνδος Ή σταυρική βασιλική της Θάσου, ΑΒΜΕ Ζ' 48. Ε. Μαρκή, Χριστιανικά κοιμητήρια Θεσσαλονίκης, Θεσσαλονικέων πόλις 1 (2000), σ (1951), α Pallas, Monuments paléochrétiens, σ Α. Ορλάνδος, ΠΑΕ1956, 49. Δ. Μακροπούλου, Δυο πρόσφατα αποκαλυφθέντες παλαιο- 171

11 ΕΥΤΕΡΠΗ ΜΑΡΚΗ Ί ϋ JMt ίκ. 20. Κοιμητηριακή βασιλική Δίον. ELK. 21. Άργος Ορεστικόν - Διοκλητιανονπολη. Κοιμητηριακή βασιλική Α. του τιμώμενου προς τιμήν των τριών μαρτύρων Ειρήνης, Αγάπης και Χιονιάς 50 ναού. Στο Δίον, έξω από το νότιο περίβολο, αποκαλύφθηκε κοιμητηριακή βασιλική 51 (Εικ. 20), που χρονολογείται στο δεύτερο τέταρτο του 5ου αιώνα, και πρόσφατα τμήμα μιας δεύτερης μέσα στο δυτικό νεκροταφείο της ίδιας πόλης, που αποτελεί συνέχεια του ελληνιστικού. Η μία από τις δύο κοιμητηριακές βασιλικές της Διοκλητιανούπολης 52, κοντά στο Άργος Ορεστικόν (Εικ. 21), έχει ως πυρήνα μεγάλο καμαρωτό τάφο που προϋπήρχε της βασιλικής, ενώ η δεύτερη (Εικ. 22) είναι τρίκλιτη με νάρθηκα και βρίσκεται κοντά σε μεγάλο λατρευτικό τάφο εντεταγμένο σε ναόσχημο κτίριο, που χρησιμοποιήθηκε ενδεχομένως ως μαρτύριο. Από μία κοιμητηριακή βασιλική έχει ανασκαφεί στις νεκροπόλεις των Φθιωτίδων Θηβών 53 (Εικ. 23), και της Δημητριάδος 54 στη Θεσσαλία, που χρονολογούνται στο τέλος του 4ου αιώνα. Κτίσμα του 5ου αιώνα θεωρείται η εκτός των τειχών βασιλική του αγίου Λεωνίδη 55 στην Αθήνα, όπου πρέπει να υπήρχε μία ακόμη κοιμητηριακή βασιλική, του επισκόπου Κληματίου 56. Στην Κόρινθο ανασκάφηκαν δύο σημαντικές κοιμητηριακές βασιλικές, η βασιλική του Κρανείου 57 με το προσκολλημένο τρίκογχο ταφικό μαρτύριο (Εικ. 16), που χρονολογείται γύρω στο 500, και η βασιλική της ίδιας εποχής στη θέση Κρητικά 58 (βόρειο νεκροταφείο) με το ταφικό μαρτύριο του Κοδράτου στα νότια (Εικ. 17). Η σειρά των δημοσιευμένων κοιμητηριακών ναών του ελλαδικού χώρου κλείνει με την κοιμητηριακή βασιλική της Κνωσού 59 (Εικ. 24), που παρουσιάζει ενδιαφέρουσα τρίκογχη διαμόρφωση του Ιερού Βήματος (μαρτύριο), διασώζει τον περίβολο και χρονολογείται στον 5ο- 6ο αιώνα, καθώς και με τη βασιλική των Αβδήρων 60 (Εικ. 25), η αρχική φάση της οποίας τοποθετείται στον 6ο αιώνα. Η εισαγωγή των νεκρών στις πόλεις Τα τελευταία χρόνια της βασιλείας του Ιουστινιανού η ανασφάλεια που προκάλεσαν οι βαρβαρικές επιδρομές, αλλά και οι δυσμενείς οικονομικές συνθήκες, επέβαλαν τον ενταφιασμό στο εσωτερικό των πόλεων 61, χριστιανικοί ναοί στο δυτικό νεκροταφείο της Θεσσαλονίκης, Αρχαία Μακεδονία, 6ο Διεθνές Συμπόσιο, Θεσσαλονίκη 1999, 2, σ P. Lemerle, Les plus anciens recueils des miracles de saint Demetrius, κείμενο, Παρίσι 1979, σ Α. Μέντζος, Η κοιμητηριακή ή έξω των τειχών βασιλική του Δίου, ΑΕΜΘ 4 (1990), σ Θ. Παπαζώτος, Ανασκαφή Διοκλητιανουπόλεως. Οι πρώτες εκτιμήσεις, ΑΔ 43 (1988), Μελέτες, σ Γ. Σωτηρίου, ΠΑΕ1934, σ και ΠΑΕ1935, σ Pallas, Monuments paléochrétiens, ό.π., σ Δ. Θεοχάρης, ΑΔ 18 (1963), Χρονικά, σ Pallas, Monuments paléochrétiens, σ Ό.π., σημ Γ. Σωτηρίου, Εύρετήριον παλαιοχριστιανικών βασιλικών της Έλλάδος,Λ 1927,σ Βλ. υποσημ Pallas, Monuments paléochrétiens, σ Α.Κ. Ορλάνδος, ΠΑΕ 1961, σ. 129 και ΠΑΕ 1962, σ A.H.S. Megaw, A Cemetery Church with Trefoil Sanctuary in Crete, AttiCIAC X, 1980, Θεσσαλονίκη 1984,2, α Χ. Μπακιρτζής, Ανασκαφή Πολυστύλου Αβδήρων, ΠΑΕ 1982, σ Ε. Μαρκή, Το τέλος της αρχαιότητας και η εισαγωγή των νεκρών στην πόλη. Η περίπτωση της Θεσσαλονίκης,δέκατο Συμπόσιο βυζαντινής και μεταβυζαντινής αρχαιολογίας και τέχνης, 172

12 ΤΑ ΧΡΙΣΤΙΑΝΙΚΑ ΚΟΙΜΗΤΗΡΙΑ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ ^} ^σ ΧΓ D 11_' ' -~ι Θ Β ΙΟ" π- ID U m Εικ. 22. Άργος Ορεστικόν - Αιοκλητιανούπολη. Κοιμητήρια- Εικ. 24. Κνωσός. Κοιμητηριακή βασιλική, κή βασιλική Β. (Ubß ε Εικ. 23. Φθιώτιδες Θήβες. Κοιμητηριακή βασιλική. Εικ. 25. Άβδηρα. Κοιμητηριακή βασιλική. ITU φαινόμενο που γενικεύεται τον 7ο αιώνα. Οι πρώτες ενάστειες ταφές ιδρύθηκαν αρχικά στις παρυφές των πόλεων, μακριά από κατοικημένες περιοχές και πάντα σε σχέση με παρεκκλήσια, όπως δείχνει μια ομάδα δέκα καμαρωτών τάφων και δύο κιβωτιόσχημων που βρέθηκαν σε ακατοίκητη περιοχή, σε επαφή με το ανατολικό τείχος της Θεσσαλονίκης 62 (Εικ. 26), ένας από τους πύργους του οποίου μετατράπηκε σε ναισκο-ευκτήριο (Εικ. 27). Στη συνέχεια οι ταφές εγκαθίστανται στο εσωτερικό των πόλεων, επάνω σε ερειπιώνες, όπως συμβαίνει με την αρχαία αγορά της Θεσσαλονίκης, για να καταλήξουν στις αυλές αρχικά και στο εσωτερικό των εκκλησιών αργότερα. Η έλλειψη χώρου ταφής επέβαλε τη γενίκευση του φαινομένου της ανακομιδής και Πρόγραμμα και περιλήψεις εισηγήσεων και ανακοινώσεων, Αθή- 62. Ε. Τσιγαρίδας, ΑΔ 28 (1973), Χρονικά, σ να 1990, σ

13 ΕΥΤΕΡΠΗ ΜΑΡΚΗ Εικ. 27. Θεσσαλονίκη. Τριγώνων. Πύργος της ρωμαϊκής οχύρωσης που μετατράπηκε σε ναΐσκο-ευκτήριο. Εικ. 26. Θεσσαλονίκη, Τριγώνων. Κοιμητήριο εντός των τειχών με μετασκευή πύργου σε ναΐσκο-ευκτήριο. την κατασκευή οστεοφυλακίων, που είχαν μορφή καμαρωτού τάφου ή παρεκκλησίου, το οποίο ήταν συνήθως προσκολλημένο στο νότιο τοίχο των ναών. Κατά τους σκοτεινούς αιώνες και τη μεσοβυζαντινή περίοδο στα ερείπια των παλαιοχριστιανικών βασιλικών ιδρύονται μικρά παρεκκλήσια, γύρω από τα οποία αναπτύσσονται ενάστεια νεκροταφεία, που έχουν πιθανότατα ενοριακό χαρακτήρα και παρουσιάζουν τάφους κατασκευασμένους με spolia (βασιλική Μουσείου Φιλίππων 63, Μαριολάτα Λοκρίδας 64 ). Παράλληλα με τις ενάστειες ταφές, από τον 11ο-12ο αιώνα διαπιστώνεται στη Θεσσαλονίκη η επαναχρησιμοποίηση των παλαιοχριστιανικών κοιμητηρίων με ταφές σε ψηλότερο του αρχικού επίπεδο και χαρακτηριστικό έθιμο 65 το κτιστό κιβούρι με τον περιορισμό της κεφαλής του νεκρού από πέτρες ή πλίνθους. Στους παλαιολόγειους 66 χρόνους οι ταφές των λαϊκών γίνονταν πλέον στις αυλές των ναών, ενώ οι ιερωμένοι απολαμβάνουν το προνόμιο της ταφής στο εσωτερικό των εκκλησιών. Από τη μελέτη των παραπάνω στοιχείων προκύπτει ότι: 1. Μετά την ειρήνη της Εκκλησίας ιδρύθηκαν στα νεκροταφεία των πόλεων μία ή περισσότερες βασιλικές και ανάλογα μαρτύρια, που συνδέονταν με τους τάφους ή τον τόπο μαρτυρίου των τοπικών αγίων ή των επισκόπων. Από το τέλος του 4ου αιώνα, λόγω του διαμελισμού των λειψάνων, μπορούσαν να ιδρύονται μαρτύρια και εντός των τειχών. Τα κτίσματα αυτά άλλοτε ήταν αυτόνομα, οπότε έπαιρναν συνήθως περίκεντρο σχήμα, άλλοτε ήταν ενσωματωμένα σε ένα πτερύγιο του εγκάρσιου κλίτους των βασιλικών και άλλοτε ήταν 63. Ε. Κουρκουτίδου-Νικολαΐδου, Επιτύμβιο σήμα στο βυζαντινό νεκροταφείο των Φιλίππων, Δεύτερο Συμπόσιο βυζαντινής και μεταβυζαντινής αρχαιολογίας και τέχνης, Πρόγραμμα και περιλήψεις ανακοινώσεων, Αθήνα 1982, σ Pallas, Monuments paléochrétiens, σ Δ. Πάλλας, 'Ανασκαφή της βυζαντινής βασιλικής του Γλυκέως εν Ήπείρω, ΠΑΕ1971, σ Πα τα βυζαντιινά νεκροταφεία της Θεσσαλονίκης βλ. Ι. Κανονίδης, Το βυζαντινό κοιμητήριο της Πλατείας Διοικητηρίου Θεσσαλονίκης, Αρχαία Μακεδονία, 6ο Διεθνές Συμπόσιο, Θεσσαλονίκη 1999, σ Ο ίδιος, Νεότερα στοιχεία από τις ανασκαφές του 1998 σχετικά με τα υστεροβυζαντινά κοιμητήρια στη Θεσσαλονίκη, ΑΕΜΘ 12 (1998), σ

14 ΤΑ ΧΡΙΣΤΙΑΝΙΚΑ ΚΟΙΜΗΤΗΡΙΑ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ μικρά ευκτήρια προσκολλημένα στις βασιλικές ή στα περίκεντρα κτίρια. Τα προσκολλημένα στις βασιλικές ή τα περίκεντρα κτίρια μαρτύρια κατασκευάζονταν παραπλεύρως του Ιερού Βήματος 67 και είχαν πάντοτε το σχήμα του ναού στον οποίο ήταν προσαρτημένα. Σε αυτά φυλάγονταν το λείψανο του μάρτυρα, το οποίο οι πιστοί συνήθιζαν να προσκυνούν πριν εισέλθουν στον κυρίως ναό για τη λειτουργία. 2. Τα χριστιανικά κοιμητήρια ήταν περιφραγμένες εκτά- σεις γύρω από μαρτύρια ή κοιμητηριακές βασιλικές και χαρακτηρίζονται από την κατά συστάδες οργάνωση τους, την ομοιομορφία των τάφων και την ad sanctos ταφή, συνήθεια που επικράτησε σε γενικές γραμμές μέχρι σήμερα. Στα παραπάνω κοιμητήρια την ευθύνη για την κατασκευή και τη διάθεση των τάφων είχε η Εκκλησία, όπως δείχνουν πολλοί τάφοι προσκολλημένοι σε μαρτύρια ή βασιλικές, που βρέθηκαν κενοί χωρίς να έχουν χρησιμοποιηθεί. Euterpi Marki EARLY CHRISTIAN CEMETERIES IN GREECE ORGANIZATION, TYPOLOGY, TOMB-PAINTING, MARTYRIA CEMETERY BASILICAS XZ/ssential precondition for following the creation, organization and development of the Early Christian cemeteries in Greece is the study of the funerary monuments of three periods. 1) The period of the spread of Christianity (AD ), 2) the period of peace and the triumph of the Church ( ), and 3) the period of the invasions, when burial in the cities begins (late 6th-7th a). In order to record and study the data for the first period, research must determine the ways of recognizing Early Christian graves and the cult of the dead during the period before the peace of the Church. These must be studied on the basis of the texts and the archaeological evidence. For the second period, the characteristics of Early Christian cemeteries must be defined and surviving martyria and cemetery basilicas in Greece must be identified and recorded. These tasks must be completed by recording in a corpus the typology of Early Christian graves and the thematic repertoire of tomb-painting. Last, investigation of the more obscure third period, demands careful excavation, study and precise dating of graves in cities, in conjunction with following the phenomenon of the abandonment of the early cemeteries. Given the lacunae in research in the above sectors, due to the dearth of publications relating to Early Christian cemeteries in Greece, a preliminary approach to this very important sector of Early Christian archaeology is attempted in this study. Study of the excavation evidence shows that: 1) After the peace of the Church, one or more basilicas and comparable martyria - associated with the graves of the place of martyrdom of local martyrs or bishops - were founded in the cemeteries outside the cities. From the late fourth century, on account of the dismembering of the relics, 67. Grabar, ό.π. (υποσημ. 36), σ

15 ΕΥΤΕΡΠΗ ΜΑΡΚΗ martyria could be founded intra muros too. These buildings were sometimes autonomous, in which case they were usually of pericentric plan, were sometimes incorporated in a wing of the transept of the basilicas, and were sometimes small oratories {eukteria) attached to basilicas or to rotundas. These last martyria were constructed adjacent to the bema and were always the same shape as the church to which they were attached. In these was kept the relic of the martyr, which the faithful were in the habit of venerating before entering the nave for the liturgy. 2) Early Christian cemeteries were enclosed areas developed around martyria or cemetery basilicas, which are characterized by their clustered organization, the uniformity of the graves and the ad sanctos burial, a habit that prevailed in general outline to this day. In the above cemeteries the church was responsible for the construction and distribution of the graves, as attested by the presence of many empty and unused graves abutting martyria or basilicas. 176

Η ΒΑΣΙΛΙΚΗ «ΑΓ. ΣΟΦΙΑ» Η ΝΕΚΡΟΠΟΛΗ

Η ΒΑΣΙΛΙΚΗ «ΑΓ. ΣΟΦΙΑ» Η ΝΕΚΡΟΠΟΛΗ Η ΒΑΣΙΛΙΚΗ «ΑΓ. ΣΟΦΙΑ» Η ΝΕΚΡΟΠΟΛΗ Η ΒΑΣΙΛΙΚΗ «ΑΓ. ΣΟΦΙΑ» Η ΝΕΚΡΟΠΟΛΗ Η σημερινή βασιλική «Αγ. Σοφία» βρίσκεται στο κέντρο της κύριας νεκρόπολης της αρχαίας πόλης Σέρντικα. Σ αυτή την περιοχή έχουν ανακαλυφθεί

Διαβάστε περισσότερα

Βυζαντινά και Οθωμανικά μνημεία της Μάκρης

Βυζαντινά και Οθωμανικά μνημεία της Μάκρης Βυζαντινά και Οθωμανικά μνημεία της Μάκρης Στρατηγικής σημασίας η θέση της Μάκρης / Κατοικήθηκε από την αρχαιότητα Οικισμός με διαρκή ανθρώπινη παρουσία από τα νεολιθικά χρόνια Ορατά στο κέντρο της σημερινής

Διαβάστε περισσότερα

ΑΡΧΑΙΟ ΘΕΑΤΡΟ ΔΙΟΥ, Αλέξανδρος Μπαξεβανάκης, ΒΠΠΓ

ΑΡΧΑΙΟ ΘΕΑΤΡΟ ΔΙΟΥ, Αλέξανδρος Μπαξεβανάκης, ΒΠΠΓ ΑΡΧΑΙΟ ΘΕΑΤΡΟ ΔΙΟΥ, Αλέξανδρος Μπαξεβανάκης, ΒΠΠΓ ΔΙΟΝ ΑΠΟ ΤΙΣ ΠΙΟ ΟΝΟΜΑΣΤΕΣ ΠΟΛΕΙΣ ΤΗΣ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ Το αρχαίο Δίον του Ολύμπου βρίσκεται 15 χλμ. νότια της Κατερίνης, στους πρόποδες του Ολύμπου δίπλα στο

Διαβάστε περισσότερα

Δημήτρης Δαμάσκος Δημήτρης Πλάντζος Πανεπιστημιακή Ανασκαφή Άργους Ορεστικού

Δημήτρης Δαμάσκος Δημήτρης Πλάντζος Πανεπιστημιακή Ανασκαφή Άργους Ορεστικού Δημήτρης Δαμάσκος Δημήτρης Πλάντζος Πανεπιστημιακή Ανασκαφή Άργους Ορεστικού Η ανασκαφή τού 2012 είχε ως στόχους: την περαιτέρω διερεύνηση της στοάς του μεγάλου ρωμαϊκού κτιρίου με τη στοά περιμετρικά

Διαβάστε περισσότερα

Κείμενο Εκκλησίας του Τιμίου Σταυρού στο Πελέντρι. Ελληνικά

Κείμενο Εκκλησίας του Τιμίου Σταυρού στο Πελέντρι. Ελληνικά 1 Κείμενο Εκκλησίας του Τιμίου Σταυρού στο Πελέντρι Ελληνικά 2 ΕΚΚΛΗΣΙΑ ΤΟΥ ΤΙΜΙΟΥ ΣΤΑΥΡΟΥ ΣΤΟ ΠΕΛΕΝΤΡΙ Η εκκλησία του Τιμίου Σταυρού στο Πελέντρι φαίνεται να χτίστηκε λίγο μετά τα μέσα του 12 ου αιώνα

Διαβάστε περισσότερα

ΜΑΘΗΜΑ ΠΡΟΤΖΕΚΤ ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΚΟΙ ΧΩΡΟΙ ΤΗΣ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ

ΜΑΘΗΜΑ ΠΡΟΤΖΕΚΤ ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΚΟΙ ΧΩΡΟΙ ΤΗΣ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ ΜΑΘΗΜΑ ΠΡΟΤΖΕΚΤ ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΚΟΙ ΧΩΡΟΙ ΤΗΣ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ ΤΟ ΑΡΧΑΙΟ ΔΙΟΝ ΤΟΠΟΘΕΣΙΑ Το Δίον ήταν μια αρχαιότατη πόλη στρατηγικής σημασίας και μια από τις πιο φημισμένες μακεδονικές πολιτείες. Η γεωγραφική θέση

Διαβάστε περισσότερα

Ιερού Παλατίου Ιππόδρομο ανακτόρου των Βλαχερνών, του ανακτόρου του Μυρελαίου σειρά καταστημάτων της Μέσης

Ιερού Παλατίου Ιππόδρομο ανακτόρου των Βλαχερνών, του ανακτόρου του Μυρελαίου σειρά καταστημάτων της Μέσης BYZANTINH TEXNH:AΡXITEKTONIKH kαι ΖΩΓΡΑΦΙΚΗ H Βυζαντινή αρχιτεκτονική και ως αναπόσπαστο τμήμα της η ζωγραφική: - Ψηφιδωτή και νωπογραφία- νοείται η τέχνη που γεννήθηκε και ήκμασε μεταξύ 4ου και 15ου αιώνα,

Διαβάστε περισσότερα

Όψεις Βυζαντίου... στο Αρχαιολογικό Μουσείο Ηγουμενίτσας. Εφορεία Αρχαιοτήτων Θεσπρωτίας

Όψεις Βυζαντίου... στο Αρχαιολογικό Μουσείο Ηγουμενίτσας. Εφορεία Αρχαιοτήτων Θεσπρωτίας Εφορεία Αρχαιοτήτων Θεσπρωτίας... στο Αρχαιολογικό Μουσείο Ηγουμενίτσας Το φυλλάδιο αυτό είναι του/της... που επισκέφθηκε το Αρχαιολογικό Μουσείο Ηγουμενίτσας στις... Το φυλλάδιο που κρατάς στα χέρια σου

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ. - Γενική Εισαγωγή..2. - Iστορική αναδρομή...3-4. - Περιγραφή του χώρου...5-8. - Επίλογος...9. - Βιβλιογραφία 10

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ. - Γενική Εισαγωγή..2. - Iστορική αναδρομή...3-4. - Περιγραφή του χώρου...5-8. - Επίλογος...9. - Βιβλιογραφία 10 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ - Γενική Εισαγωγή..2 - Iστορική αναδρομή....3-4 - Περιγραφή του χώρου.....5-8 - Επίλογος...9 - Βιβλιογραφία 10 1 Γενική Εισαγωγή Επίσκεψη στο Επαρχιακό Μουσείο Πάφου Το Επαρχιακό Μουσείο της

Διαβάστε περισσότερα

Η θεώρηση και επεξεργασία του θέματος οφείλει να γίνεται κυρίως από αρχιτεκτονικής απόψεως. Προσπάθεια κατανόησης της συνθετικής και κατασκευαστικής

Η θεώρηση και επεξεργασία του θέματος οφείλει να γίνεται κυρίως από αρχιτεκτονικής απόψεως. Προσπάθεια κατανόησης της συνθετικής και κατασκευαστικής ΑΝΑΓΝΩΣΗ - ΠΕΡΙΓΡΑΦΗ ΜΝΗΜΕΙΟΥ ΝΑΟΣ ΤΟΥ ΗΦΑΙΣΤΟΥ Η θεώρηση και επεξεργασία του θέματος οφείλει να γίνεται κυρίως από αρχιτεκτονικής απόψεως. Προσπάθεια κατανόησης της συνθετικής και κατασκευαστικής δομής

Διαβάστε περισσότερα

ΕΦΟΡΕΙΑ ΒΥΖΑΝΤΙΝΩΝ ΑΡΧΑΙΟΤΗΤΩΝ

ΕΦΟΡΕΙΑ ΒΥΖΑΝΤΙΝΩΝ ΑΡΧΑΙΟΤΗΤΩΝ 33 1η ΕΦΟΡΕΙΑ ΒΥΖΑΝΤΙΝΩΝ ΑΡΧΑΙΟΤΗΤΩΝ ΑΤΤΙΚΗ Μεσόγεια Οι ανασκαφικές έρευνες επικεντρώθηκαν σε δύο τομείς: 1) στη συνέχιση της αποκάλυψης ερειπωμένων βυζαντινών ναών, που είχε αρχίσει από παλαιότερα με

Διαβάστε περισσότερα

Οι αρχαίοι πύργοι της Σερίφου Οι αρχαίοι πύργοι, αυτόνομες οχυρές κατασκευές αποτελούν ιδιαίτερο τύπο κτιρίου με κυκλική, τετράγωνη ή ορθογώνια

Οι αρχαίοι πύργοι της Σερίφου Οι αρχαίοι πύργοι, αυτόνομες οχυρές κατασκευές αποτελούν ιδιαίτερο τύπο κτιρίου με κυκλική, τετράγωνη ή ορθογώνια Οι αρχαίοι πύργοι της Σερίφου Οι αρχαίοι πύργοι, αυτόνομες οχυρές κατασκευές αποτελούν ιδιαίτερο τύπο κτιρίου με κυκλική, τετράγωνη ή ορθογώνια κάτοψη, περισσότερους από έναν ορόφους και στιβαρή κατασκευή.

Διαβάστε περισσότερα

Το Μεσαιωνικό Κάστρο Λεμεσού.

Το Μεσαιωνικό Κάστρο Λεμεσού. Το Μεσαιωνικό Κάστρο Λεμεσού. 1 Περιεχόμενα: Εισαγωγή σελ.3 Ιστορική αναδρομή σελ.4 Περιγραφή του χώρου σελ.5-7 Βιβλιογραφία σελ.8 Παράρτημα σελ.9-10 2 Εισαγωγή. Στο κέντρο της Λεμεσού υπάρχει το Κάστρο

Διαβάστε περισσότερα

ΤΟ ΘΕΑΤΡΟ ΣΤΗΝ ΤΑΥΡΙΚΗ ΧΕΡΣΟΝΗΣΟ ΚΑΙ Η ΕΚΚΛΗΣΙΑ ΜΕ ΤΗΝ ΛΕΙΨΑΝΟΘΗΚΗ. Γιώργος Κωστόπουλος

ΤΟ ΘΕΑΤΡΟ ΣΤΗΝ ΤΑΥΡΙΚΗ ΧΕΡΣΟΝΗΣΟ ΚΑΙ Η ΕΚΚΛΗΣΙΑ ΜΕ ΤΗΝ ΛΕΙΨΑΝΟΘΗΚΗ. Γιώργος Κωστόπουλος ΤΟ ΘΕΑΤΡΟ ΣΤΗΝ ΤΑΥΡΙΚΗ ΧΕΡΣΟΝΗΣΟ ΚΑΙ Η ΕΚΚΛΗΣΙΑ ΜΕ ΤΗΝ ΛΕΙΨΑΝΟΘΗΚΗ Γιώργος Κωστόπουλος Ένα από τα πιο διακριτά σημεία του εκτεταμένου αρχαιολογικού χώρου της αρχαίας Χερσονήσου βυζαντινής Χερσώνος, που

Διαβάστε περισσότερα

Αναζητώντας το Δέντρο της Ζωής σ ένα βυζαντινό μνημείο της Αθήνας

Αναζητώντας το Δέντρο της Ζωής σ ένα βυζαντινό μνημείο της Αθήνας ΥΠΟΥΡΓΕΊΟ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΎ ΚΑΙ ΑΘΛΗΤΙΣΜΟΎ ΓΕΝΙΚΉ ΔΙΕΎΘΥΝΣΗ ΑΡΧΑΙΟΤΉΤΩΝ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΤΙΚΉΣ ΚΛΗΡΟΝΟΜΙΆΣ ΔΙΕΎΘΥΝΣΗ ΜΟΥΣΕΊΩΝ/ΤΜΉΜΑ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΏΝ ΠΡΟΓΡΑΜΜΆΤΩΝ ΚΑΙ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΊΑΣ Αναζητώντας το Δέντρο της Ζωής σ ένα βυζαντινό

Διαβάστε περισσότερα

1.ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΚΑ. Μουσείο της Ακρόπολης

1.ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΚΑ. Μουσείο της Ακρόπολης ΠΡΟΤΥΠΟΠΕΙΡΑΜΑΤΙΚΟ ΠΕΙΡΑΜΑΤΙΚΟ ΓΥΜΝΑΣΙΟΙΩΝΙ ΕΙΟΥ ΙΩΝΙ ΕΙΟΥΣΧΟΛΗΣ ΟΜΙΛΟΣ: Πάµε Μουσείο ΣΧΟΛΙΚΟ ΕΤΟΣ: : 2013-14 14 ΥΠΕΥΘΥΝΟΣ ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ: Παραράς Ι. ΗΜΙΟΥΡΓΟΙ: Καπιζιώνη Σπυριδούλα Χατζηφούντα Μαριάννα Χιώτη

Διαβάστε περισσότερα

ΕΦΟΡΕΙΑ ΒΥΖΑΝΤΙΝΩΝ ΑΡΧΑΙΟΤΗΤΩΝ

ΕΦΟΡΕΙΑ ΒΥΖΑΝΤΙΝΩΝ ΑΡΧΑΙΟΤΗΤΩΝ 26η ΕΦΟΡΕΙΑ ΒΥΖΑΝΤΙΝΩΝ ΑΡΧΑΙΟΤΗΤΩΝ ΜΕΣΣΗΝΙΑ Χριστιανούπολη, Ι.Ν. Μεταμόρφωσης του Σωτήρος Σημαντικό οικοδομικό συγκρότημα του 11ου- 12ου αιώνα, που αποτελείται από τον οκταγωνικού τύπου ναό και το επισκοπικό

Διαβάστε περισσότερα

<< ΑΚΡΟΠΟΛΗ ΤΩΝ ΜΥΚΗΝΩΝ ΤΟΥΡΙΣΤΙΚΟΣ ΠΡΟΟΡΙΣΜΟΣ ΚΑΙ ΩΦΕΛΕΙΕΣ >>

<< ΑΚΡΟΠΟΛΗ ΤΩΝ ΜΥΚΗΝΩΝ ΤΟΥΡΙΣΤΙΚΟΣ ΠΡΟΟΡΙΣΜΟΣ ΚΑΙ ΩΦΕΛΕΙΕΣ >> 1 Ο ΕΠΑΛ ΝΑΥΠΛΙΟΥ ΤΑΞΗ Α ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ 2014 : > ΑΚΡΟΠΟΛΗ ΜΥΚΗΝΩΝ Από τους πιο σημαντικούς αρχαιολογικούς χώρους στην Ελλάδα. Χτισμένη πάνω

Διαβάστε περισσότερα

Ο Οικισμός Σκάρκος της Ίου

Ο Οικισμός Σκάρκος της Ίου Ο Οικισμός Σκάρκος της Ίου Εργασία στο μάθημα: Το Νησιωτικό Αιγαίο κατά την 3 η Χιλιετία π.χ. Παναγιώτης Καπλάνης Επιβλέπων Καθηγητής: Βλαχόπουλος Ανδρέας Εαρινό Εξάμηνο 2015 Η Θέση Η Ίος βρίσκεται στο

Διαβάστε περισσότερα

Κείμενο Αγίου Νικολάου της Στέγης. Ελληνικά

Κείμενο Αγίου Νικολάου της Στέγης. Ελληνικά 1 Κείμενο Αγίου Νικολάου της Στέγης Ελληνικά 2 Ο Άγιος Νικόλαος της Στέγης Πήρε το όνομα του μετά την προσθήκη της δεύτερης Στέγης του ναού τον 13ον αιώνα, για την προστασία του από τα χιόνα και τη βροχή.

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΪΣΤΟΡΙΚΗ ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΑ ΙΑ 10. Μινωικοί ιεροί χώροι

ΠΡΟΪΣΤΟΡΙΚΗ ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΑ ΙΑ 10. Μινωικοί ιεροί χώροι ΠΡΟΪΣΤΟΡΙΚΗ ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΑ ΙΑ 10 Μινωικοί ιεροί χώροι Ενδεχομένως από τη Νεολιθική, αλλά με βεβαιότητα από την Προανακτορική εποχή φαίνεται ότι οι μινωίτες ασκούσαν τις λατρευτικές τους πρακτικές στα σπήλαια.

Διαβάστε περισσότερα

Παναγία της Ασίνου Ελληνικά

Παναγία της Ασίνου Ελληνικά Παναγία της Ασίνου Ελληνικά 1 ΝΑΟΣ ΤΗΣ ΠΑΝΑΓΙΑΣ ΤΗΣ ΑΣΙΝΟΥ Ή ΤΗΣ ΠΑΝΑΓΙΑΣ ΤΗΣ ΦΟΡΒΙΩΤΙΣΣΑΣ Η καμαροσκέπαστη, με δεύτερη ξύλινη στέγη εκκλησία της Παναγίας της Ασίνου, που βρίσκεται κοντά στο χωριό Νικητάρι,

Διαβάστε περισσότερα

ΣΤΟ ΚΑΣΤΡO ΤΗΣ ΚΩ Η ΓΕΦΥΡΑ ΤΟΥ ΚΑΣΤΡΟΥ

ΣΤΟ ΚΑΣΤΡO ΤΗΣ ΚΩ Η ΓΕΦΥΡΑ ΤΟΥ ΚΑΣΤΡΟΥ ΣΤΟ ΚΑΣΤΡO ΤΗΣ ΚΩ Το Κάστρο των Ιπποτών είναι ένα από τα σημαντικότερα ιστορικά μνημεία της Κω. Ιδιαίτερα εντυπωσιακό και επιβλητικό είναι ένα από τα αξιοθέατα που κάθε επισκέπτης του νησιού πρέπει να

Διαβάστε περισσότερα

4. Η Καινή Διαθήκη Β : Οι Επιστολές και η Αποκάλυψη

4. Η Καινή Διαθήκη Β : Οι Επιστολές και η Αποκάλυψη 4. Η Καινή Διαθήκη Β : Οι Επιστολές και η Αποκάλυψη 1. Τι ήταν και γιατί γράφτηκαν οι επιστολές του αποστόλου Παύλου; Ήταν γράμματα που έστελνε ο απόστολος στις χριστιανικές κοινότητες που είχε ιδρύσει.

Διαβάστε περισσότερα

ΤΟ ΑΡΧΑΙΟ ΘΕΑΤΡΟ ΤΗΣ ΛΙΝΔΟΥ ΣΟΦΙΑ ΒΑΣΑΛΟΥ ΒΠΠΓ

ΤΟ ΑΡΧΑΙΟ ΘΕΑΤΡΟ ΤΗΣ ΛΙΝΔΟΥ ΣΟΦΙΑ ΒΑΣΑΛΟΥ ΒΠΠΓ ΤΟ ΑΡΧΑΙΟ ΘΕΑΤΡΟ ΤΗΣ ΛΙΝΔΟΥ ΣΟΦΙΑ ΒΑΣΑΛΟΥ ΒΠΠΓ Περιγραφή μνημείου Το αρχαίο θέατρο της Λίνδου διαμορφώνεται στους πρόποδες της δυτικής πλαγιάς του βράχου της λινδιακής ακρόπολης. Το κοίλο χωρίζεται σε

Διαβάστε περισσότερα

Η ΑΝΑΣΚΑΦΙΚΗ ΕΡΕΥΝΑ ΣΤΗΝ ΠΛΩΤΙΝΟΠΟΛΗ

Η ΑΝΑΣΚΑΦΙΚΗ ΕΡΕΥΝΑ ΣΤΗΝ ΠΛΩΤΙΝΟΠΟΛΗ Η ΑΝΑΣΚΑΦΙΚΗ ΕΡΕΥΝΑ ΣΤΗΝ ΠΛΩΤΙΝΟΠΟΛΗ 1 Στη ΝΑ πλευρά του Διδυμοτείχου, ανάμεσα στη συμβολή των ποταμών Έβρου και Ερυθροποτάμου και το Σιδηροδρομικό σταθμό, υψώνεται ένας βραχώδης οχυρός λόφος γνωστός με

Διαβάστε περισσότερα

Rethink Athens / Πίνακας αρχαιολογικών ευρημάτων Νοέμβριος 2012

Rethink Athens / Πίνακας αρχαιολογικών ευρημάτων Νοέμβριος 2012 1 Οδός Ιδιοκτησία Αρχαιολογικός χαρακτήρας Βιβλιογραφία Έτος ανασκαφής Βάθος 1 Πατησίων και Καποδιστρίου 2 Αιόλου από Σταδίου Σοφοκλέους (έργα Υ.Δ.Ρ.Ε.Ξ.) 3 Σταδίου 61 [πρώην Κυπριακή Αγορά] Κανελλάκη

Διαβάστε περισσότερα

Το Τραγούδι της Γης του Στράτη Μυριβήλη

Το Τραγούδι της Γης του Στράτη Μυριβήλη Το Τραγούδι της Γης του Στράτη Μυριβήλη Θεατρικές Παραστάσεις στα νησιά του Βορείου Αιγαίου Λήμνος, Λέσβος, Χίος Καλοκαίρι 2014 «Ένα τραγούδι γυρεύουμε. Το τραγούδι των τραγουδιών καρτερούμε. Το τραγούδι

Διαβάστε περισσότερα

Μινωικός Πολιτισμός σελ. 23-28

Μινωικός Πολιτισμός σελ. 23-28 Μινωικός Πολιτισμός σελ. 23-28 Να περιγράψετε ένα μινωικό ανάκτορο; Μεγάλα Συγκροτήματα κτιρίων, Είχαν πολλές πτέρυγες-δωματίων, Διοικητικά, Οικονομικά, Θρησκευτικά και Καλλιτεχνικά κέντρα της περιοχής,

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΡΑΧΩΡΗΣΕΙΣ ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΚΩΝ ΧΩΡΩΝ ΚΑΙ ΜΝΗΜΕΙΩΝ ΠΡΟΣ ΚΙΝΗΜΑΤΟΓΡΑΦΗΣΗ. Ανακτορούπολη - εξωτερικά της νότιας πλευράς του χώρου, Νέα Πέραμος

ΠΑΡΑΧΩΡΗΣΕΙΣ ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΚΩΝ ΧΩΡΩΝ ΚΑΙ ΜΝΗΜΕΙΩΝ ΠΡΟΣ ΚΙΝΗΜΑΤΟΓΡΑΦΗΣΗ. Ανακτορούπολη - εξωτερικά της νότιας πλευράς του χώρου, Νέα Πέραμος ΠΑΡΑΧΩΡΗΣΕΙΣ ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΚΩΝ ΧΩΡΩΝ ΚΑΙ ΜΝΗΜΕΙΩΝ ΠΡΟΣ ΚΙΝΗΜΑΤΟΓΡΑΦΗΣΗ Περιφέρεια Ανατολικής Μακεδονίας & Θράκης Αρχαιολογικός Χώρος Αβδήρων Αρχαιολογικός Χώρος Ζώνης, Έβρος Ιερό Μεγάλων θεών, Σαμοθράκη Αρχαίο

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΕΥΝΕΣ ΣΤΟΥΣ ΝΑΟΥΣ ΤΗΣ ΚΑΣΤΟΡΙΑΣ

ΕΡΕΥΝΕΣ ΣΤΟΥΣ ΝΑΟΥΣ ΤΗΣ ΚΑΣΤΟΡΙΑΣ E. N. Τσιγαρίδας, 'Ερευνες στους ναούς της Καστοριάς 379 ΕΡΕΥΝΕΣ ΣΤΟΥΣ ΝΑΟΥΣ ΤΗΣ ΚΑΣΤΟΡΙΑΣ Στη διάρκεια των υπηρεσιακών μεταβάσεών μου στην Καστοριά, την περίοδο κυρίως 1970-1975 και συμπληρωματικά την

Διαβάστε περισσότερα

ΕΦΟΡΕΙΑ ΒΥΖΑΝΤΙΝΩΝ ΑΡΧΑΙΟΤΗΤΩΝ

ΕΦΟΡΕΙΑ ΒΥΖΑΝΤΙΝΩΝ ΑΡΧΑΙΟΤΗΤΩΝ 10η ΕΦΟΡΕΙΑ ΒΥΖΑΝΤΙΝΩΝ ΑΡΧΑΙΟΤΗΤΩΝ ΧΑΛΚΙΔΙΚΗ Εικ. 1. Αεροφωτογραφία του οικισμού της Ποτίδαιας. Εικ. 2. Τμήμα του διατειχίσματος. Διατείχισμα της Κασσάνδρειας Στη θέση της αρχαίας Ποτίδαιας, που καταστράφηκε

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ Α ΘΕΜΑΤΙΚΗΣ ΕΝΟΤΗΤΑΣ. Συντάκτης: Ευάγγελος Δεναξάς

ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ Α ΘΕΜΑΤΙΚΗΣ ΕΝΟΤΗΤΑΣ. Συντάκτης: Ευάγγελος Δεναξάς ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ Α ΘΕΜΑΤΙΚΗΣ ΕΝΟΤΗΤΑΣ Συντάκτης: Ευάγγελος Δεναξάς 1) Πού έγινε η Πενθέκτη Οικουμενική Σύνοδος; Α. Κωνσταντινούπολη Β. Έφεσο Γ. Νίκαια Δ. Χαλκηδόνα 2) Ποιος Πατριάρχης Αλεξανδρείας καθαιρέθηκε

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΑΠΛΑΣΗ ΧΩΡΩΝ ΚΟΙΜΗΤΗΡΙΟΥ ΚΑΜΑΡΙΩΤΗ ΝΕΟ ΟΣΤΕΟΦΥΛΑΚΙΟ ΚΑΙ ΠΡΟΣΚΥΝΗΜΑ ΜΕΤΑΜΟΡΦΩΣΕΩΣ

ΑΝΑΠΛΑΣΗ ΧΩΡΩΝ ΚΟΙΜΗΤΗΡΙΟΥ ΚΑΜΑΡΙΩΤΗ ΝΕΟ ΟΣΤΕΟΦΥΛΑΚΙΟ ΚΑΙ ΠΡΟΣΚΥΝΗΜΑ ΜΕΤΑΜΟΡΦΩΣΕΩΣ ΑΝΑΠΛΑΣΗ ΧΩΡΩΝ ΚΟΙΜΗΤΗΡΙΟΥ ΚΑΜΑΡΙΩΤΗ ΝΕΟ ΟΣΤΕΟΦΥΛΑΚΙΟ ΚΑΙ ΠΡΟΣΚΥΝΗΜΑ ΜΕΤΑΜΟΡΦΩΣΕΩΣ Ηράκλειο, Οκτώβριος 2011 Σεπτέμβριος 2012 Μελέτη Νίκος Σκουτέλης & Φλάβιο Ζανόν Αρχιτέκτονες μηχανικοί Οδός Πατρός Αντωνίου

Διαβάστε περισσότερα

από το 1985. Φορβίων, από προέρχεται Η εκκλησία αποτελεί το αιώνα

από το 1985. Φορβίων, από προέρχεται Η εκκλησία αποτελεί το αιώνα Η εκκλησία της Παναγίας της Φορβιώτισσας, περισσότερο γνωστή ως η Παναγία της Ασίνου, βρίσκεται στις βόρειες υπώρειες της οροσειράς ο του Τροόδους. Είναι κτισμένη στην ανατολική όχθη ενός μικρού χείμαρρου,

Διαβάστε περισσότερα

ΕΦΟΡΕΙΑ ΒΥΖΑΝΤΙΝΩΝ ΑΡΧΑΙΟΤΗΤΩΝ

ΕΦΟΡΕΙΑ ΒΥΖΑΝΤΙΝΩΝ ΑΡΧΑΙΟΤΗΤΩΝ 19η ΕΦΟΡΕΙΑ ΒΥΖΑΝΤΙΝΩΝ ΑΡΧΑΙΟΤΗΤΩΝ ΤΡΙΚΑΛΑ Πλάτανος Θέση «Ομβριάσα» Η 19η ΕΒΑ διενεργεί ανασκαφική έρευνα στον αγρό ιδιοκτησίας Σ. και Α. Υφαντή, η οποία είναι συνέχεια αυτής που διενεργούσε η 7η ΕΒΑ,

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΜΑΤΑ ΓΙΑ ΘΕΟΛΟΓΟΥΣ

ΘΕΜΑΤΑ ΓΙΑ ΘΕΟΛΟΓΟΥΣ ΘΕΜΑΤΑ ΓΙΑ ΘΕΟΛΟΓΟΥΣ Οι ερωτήσεις προέρχονται από την τράπεζα των χιλιάδων θεμάτων του γνωστικού αντικειμένου των θεολόγων που επιμελήθηκε η εξειδικευμένη ομάδα εισηγητών των Πανεπιστημιακών Φροντιστηρίων

Διαβάστε περισσότερα

ΕΦΟΡΕΙΑ ΒΥΖΑΝΤΙΝΩΝ ΑΡΧΑΙΟΤΗΤΩΝ. Από τη δημιουργία της, τον Ιούνιο του 2006, η 23η ΕΒΑ έχει πραγματοποιήσει τις παρακάτω σωστικές ανασκαφές:

ΕΦΟΡΕΙΑ ΒΥΖΑΝΤΙΝΩΝ ΑΡΧΑΙΟΤΗΤΩΝ. Από τη δημιουργία της, τον Ιούνιο του 2006, η 23η ΕΒΑ έχει πραγματοποιήσει τις παρακάτω σωστικές ανασκαφές: 23η ΕΦΟΡΕΙΑ ΒΥΖΑΝΤΙΝΩΝ ΑΡΧΑΙΟΤΗΤΩΝ Από τη δημιουργία της, τον Ιούνιο του 2006, η 23η ΕΒΑ έχει πραγματοποιήσει τις παρακάτω σωστικές ανασκαφές: ΕΥΒΟΙΑ Χαλκίδα Οδός Ωρίωνος 10, οικόπεδο Χρ. Δημαρέλου-Δεληβοριά

Διαβάστε περισσότερα

ΕΦΟΡΕΙΑ ΒΥΖΑΝΤΙΝΩΝ ΑΡΧΑΙΟΤΗΤΩΝ

ΕΦΟΡΕΙΑ ΒΥΖΑΝΤΙΝΩΝ ΑΡΧΑΙΟΤΗΤΩΝ 15η ΕΦΟΡΕΙΑ ΒΥΖΑΝΤΙΝΩΝ ΑΡΧΑΙΟΤΗΤΩΝ ΕΒΡΟΣ Εικ. 1. Άποψη των νεοευρεθέντων σπηλαίων κάτω από τον πύργο της βασιλοπούλας. Καλές Διδυμοτείχου Στις υπώρειες του λόφου του Καλέ, όπου δεσπόζει το βυζαντινό κάστρο

Διαβάστε περισσότερα

ΕΦΟΡΕΙΑ ΠΡΟΪΣΤΟΡΙΚΩΝ ΚΑΙ ΚΛΑΣΙΚΩΝ ΑΡΧΑΙΟΤΗΤΩΝ

ΕΦΟΡΕΙΑ ΠΡΟΪΣΤΟΡΙΚΩΝ ΚΑΙ ΚΛΑΣΙΚΩΝ ΑΡΧΑΙΟΤΗΤΩΝ Κ' ΕΦΟΡΕΙΑ ΠΡΟΪΣΤΟΡΙΚΩΝ ΚΑΙ ΚΛΑΣΙΚΩΝ ΑΡΧΑΙΟΤΗΤΩΝ Από το 2000 έως το 2009 στην περιοχή αρμοδιότητας της Κ ΕΠΚΑ που περιλαμβάνει τα νησιά Λέσβο, Λήμνο, Χίο, Οινούσσες, Ψαρά και Άγιο Ευστράτιο, πραγματοποιήθηκε

Διαβάστε περισσότερα

Τι σημαίνει ο όρος «βυζαντινόν»;

Τι σημαίνει ο όρος «βυζαντινόν»; Τι σημαίνει ο όρος «βυζαντινόν»; Ο όρος«βυζαντινόν» αναφέρεται στο Μεσαιωνικό κράτος που εδιοικείτο από την Κωνσταντινούπολη, τη μεγάλη πόλη των ακτών του Βοσπόρου. Οι ιστορικοί χρησιμοποιούν τον όρο αυτόν

Διαβάστε περισσότερα

- 1 - Ο Ναός του Τιμίου Σταυρού του Αγιασμάτι (Πλατανιστάσα) Ελληνικά

- 1 - Ο Ναός του Τιμίου Σταυρού του Αγιασμάτι (Πλατανιστάσα) Ελληνικά - 1 - Ο Ναός του Τιμίου Σταυρού του Αγιασμάτι (Πλατανιστάσα) Ελληνικά - 2 - Ο Ναός του Τιμίου Σταυρού του Αγιασμάτι (Πλατανιστάσα) Ο ναός κάποτε ήταν μέρος του μοναστηριού, αφιερωμένος στον Τίμιο Σταυρό,

Διαβάστε περισσότερα

ΑΡΧΗ 1ης ΣΕΛΙ ΑΣ ΚΕΝΤΡΙΚΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΕΙΔΙΚΩΝ ΜΑΘΗΜΑΤΩΝ ΕΛΛΗΝΩΝ ΕΞΩΤΕΡΙΚΟΥ ΣΤΟ ΓΡΑΜΜΙΚΟ ΣΧΕΔΙΟ ΠΕΜΠΤΗ 15 ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΥ 2011

ΑΡΧΗ 1ης ΣΕΛΙ ΑΣ ΚΕΝΤΡΙΚΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΕΙΔΙΚΩΝ ΜΑΘΗΜΑΤΩΝ ΕΛΛΗΝΩΝ ΕΞΩΤΕΡΙΚΟΥ ΣΤΟ ΓΡΑΜΜΙΚΟ ΣΧΕΔΙΟ ΠΕΜΠΤΗ 15 ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΥ 2011 ΑΡΧΗ 1ης ΣΕΛΙ ΑΣ ΚΕΝΤΡΙΚΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΕΙΔΙΚΩΝ ΜΑΘΗΜΑΤΩΝ ΕΛΛΗΝΩΝ ΕΞΩΤΕΡΙΚΟΥ ΣΤΟ ΓΡΑΜΜΙΚΟ ΣΧΕΔΙΟ ΠΕΜΠΤΗ 15 ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΥ 2011 ΣΥΝΟΛΟ ΣΕΛΙΔΩΝ ΠΕΝΤΕ (5) ΘΕΜΑ: «ΚΡΗΤΙΚΟ ΣΤΕΝΟΜΕΤΩΠΟ ΚΑΜΑΡΟΣΠΙΤΟ» ΠΕΡΙΓΡΑΦΗ: Πρόκειται

Διαβάστε περισσότερα

Είναι αυτή η πρώτη πόλη της υτικής Ευρώπης;

Είναι αυτή η πρώτη πόλη της υτικής Ευρώπης; Είναι αυτή η πρώτη πόλη της υτικής Ευρώπης; Μέρος της οχύρωσης Οι αρχαιολογικές ανασκαφές που διενεργούνται στην περιοχή της La Bastida (Totana, Murcia στην Ισπανία) έχουν αποκαλύψει ένα επιβλητικό οχυρωματικό

Διαβάστε περισσότερα

Χώροι θέασης και ακρόασης της αρχαίας Ελευσίνας. Φοίβος Αργυρόπουλος

Χώροι θέασης και ακρόασης της αρχαίας Ελευσίνας. Φοίβος Αργυρόπουλος Χώροι θέασης και ακρόασης της αρχαίας Ελευσίνας Φοίβος Αργυρόπουλος ΤΟ ΜΥΣΤΗΡΙΑΚΟ ΙΕΡΟ ΤΗΣ ΔΗΜΗΤΡΑΣ ΣΤΗΝ ΕΛΕΥΣΙΝΑ Πανίερο έγινε το Θριάσιο πεδίο από τη στιγμή που η θεά Δήμητρα θέλησε να εκφράσει την ευγνωμοσύνη

Διαβάστε περισσότερα

ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ & ΤΟΥΡΙΣΜΟΥ ΚΒ ΕΦΟΡΕΙΑ ΠΡΟΪΣΤΟΡΙΚΩΝ & ΚΛΑΣΙΚΩΝ ΑΡΧΑΙΟΤΗΤΩΝ ΔΩΔΕΚΑΝΗΣΑ Θ Ε Α Τ Ρ Ο ΛΙΝΔΟΥ ΧΟΡΗΓΙΚΟΣ ΦΑΚΕΛΟΣ

ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ & ΤΟΥΡΙΣΜΟΥ ΚΒ ΕΦΟΡΕΙΑ ΠΡΟΪΣΤΟΡΙΚΩΝ & ΚΛΑΣΙΚΩΝ ΑΡΧΑΙΟΤΗΤΩΝ ΔΩΔΕΚΑΝΗΣΑ Θ Ε Α Τ Ρ Ο ΛΙΝΔΟΥ ΧΟΡΗΓΙΚΟΣ ΦΑΚΕΛΟΣ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ & ΤΟΥΡΙΣΜΟΥ ΚΒ ΕΦΟΡΕΙΑ ΠΡΟΪΣΤΟΡΙΚΩΝ & ΚΛΑΣΙΚΩΝ ΑΡΧΑΙΟΤΗΤΩΝ ΔΩΔΕΚΑΝΗΣΑ Θ Ε Α Τ Ρ Ο ΛΙΝΔΟΥ ΧΟΡΗΓΙΚΟΣ ΦΑΚΕΛΟΣ ΡΟΔΟΣ, ΜΑΡΤΙΟΣ 2011 1 1. ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ 1. ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ Σελ. 2 2. ΠΕΡΙΓΡΑΦΗ ΜΝΗΜΕΙΟΥ

Διαβάστε περισσότερα

Αρχαιολογικό µουσείο Κιµώλου

Αρχαιολογικό µουσείο Κιµώλου Αρχαιολογικό µουσείο Κιµώλου εισαγωγή η παρουσίαση φιλοδοξεί να είναι µια παρουσίαση του µουσείου από την πλευρά του επισκέπτη, χωρίς να έχουµε µιλήσει µε τους αρµόδιους για τις προθέσεις και τους στόχους

Διαβάστε περισσότερα

Εγκαίνια έκθεσης 23.10.2013, 13.00 Διάρκεια Έκθεσης 19.10.2013 19.1.2014

Εγκαίνια έκθεσης 23.10.2013, 13.00 Διάρκεια Έκθεσης 19.10.2013 19.1.2014 Εγκαίνια έκθεσης 23.10.2013, 13.00 Διάρκεια Έκθεσης 19.10.2013 19.1.2014 Επιμέλεια έκθεσης Αγαθονίκη Τσιλιπάκου, Νίκος Μπονόβας Mε την περιοδική έκθεση «Η τιμή του αγίου Μάμαντος στη Μεσόγειο: Ένας ακρίτας

Διαβάστε περισσότερα

Αγία Αναστασία η Μεγαλομάρτυς η Φαρμακολύτρια 22 Δεκεμβρίου

Αγία Αναστασία η Μεγαλομάρτυς η Φαρμακολύτρια 22 Δεκεμβρίου Αγία Αναστασία η Μεγαλομάρτυς η Φαρμακολύτρια 22 Δεκεμβρίου http://www.google.com.cy/imgres?imgurl=http://www.pigizois.net/sinaxaristis/12/22.jpg&imgrefurl=http://www.saint.gr/3239/saint.aspx&usg= 3Fna2LMd87t9UxeDDztnUV4LuDo=&h=835&w=586&sz=63&hl=en&start=1&zoom=1&tbnid=bpzYaMtyqRnVnM:&t

Διαβάστε περισσότερα

ΔΥΤΙΚΗ ΝΕΚΡΟΠΟΛΗ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ: ΠΑΛΑΙΑ ΚΑΙ ΝΕΑ ΕΥΡΗΜΑΤΑ

ΔΥΤΙΚΗ ΝΕΚΡΟΠΟΛΗ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ: ΠΑΛΑΙΑ ΚΑΙ ΝΕΑ ΕΥΡΗΜΑΤΑ 65 ΔΥΤΙΚΗ ΝΕΚΡΟΠΟΛΗ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ: ΠΑΛΑΙΑ ΚΑΙ ΝΕΑ ΕΥΡΗΜΑΤΑ Οι κοινοί χώροι ταφής στον ελληνικό χώρο από την πρώτη εμφάνιση τους μέχρι και τα παλαιοχριστιανικά χρόνια δημιουργούνταν και αναπτύσσονταν πάντα

Διαβάστε περισσότερα

Ο αρχαιολογικός χώρος του Καλαμωτού βρίσκεται 2 χλμ. νότια του χωριού και είναι γνωστός στους κατοίκους του με την ονομασία Τούμπες ή Καστέλλια.

Ο αρχαιολογικός χώρος του Καλαμωτού βρίσκεται 2 χλμ. νότια του χωριού και είναι γνωστός στους κατοίκους του με την ονομασία Τούμπες ή Καστέλλια. ΑΡΧΑΙΑ ΚΑΛΙΝΔΟΙΑ ΣΥΝΟΨΗ ΙΣΤΟΡΙΚΟΥ ΕΥΡΗΜΑΤΩΝ ΤΟΠΟΘΕΣΙΑ ΑΡΧΑΙΑΣ ΠΟΛΗΣ: Ο αρχαιολογικός χώρος του Καλαμωτού βρίσκεται 2 χλμ. νότια του χωριού και είναι γνωστός στους κατοίκους του με την ονομασία Τούμπες

Διαβάστε περισσότερα

ΙΣΤΟΡΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ Αρχαία Πόλη: Βρίσκεται: Ταυτίζεται με: Κατοικείται από:

ΙΣΤΟΡΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ Αρχαία Πόλη: Βρίσκεται: Ταυτίζεται με: Κατοικείται από: ΒΑΣΙΛΙΚΗ ΑΛΕΠΑΚΟΥ ΠΑΝΑΓΙΩΤΗΣ ΔΙΑΜΑΝΤΟΠΟΥΛΟΣ ΓΙΑΝΝΗΣ ΚΑΛΟΓΕΡΟΠΟΥΛΟΣ ΝΙΚΟΣ ΔΡΑΚΟΠΟΥΛΟΣ ΜΑΡΙΑ ΓΙΑΡΙΚΑ ΓΕΩΡΓΙΑ ΓΚΙΚΑ ΘΟΔΩΡΗΣ ΚΑΦΗΡΑΣ ΑΓΓΕΛΟΣ ΖΕΡΒΟΠΟΥΛΟΣ ΒΑΣΙΛΙΚΗ ΑΝΑΣΤΟΥΛΗ ΑΚΗΣ ΖΑΦΕΙΡΙΟΥ ΑΡΙΣΤΟΦΑΝΗΣ ΑΝΤΥΠΑΣ

Διαβάστε περισσότερα

Προϊστορική οικία από το Ακρωτήρι Θήρας (16ος αι. π.χ.)

Προϊστορική οικία από το Ακρωτήρι Θήρας (16ος αι. π.χ.) Προϊστορική οικία από το Ακρωτήρι Θήρας (16ος αι. π.χ.) Μελέτη: Κ. Παλυβού Κατασκευή: Ι. Γιαννόπουλος Ιδιοκτησία: Εταιρεία Μελέτης Αρχαίας Ελληνικής Τεχνολογίας/TEE Η λεγόμενη Ξεστή 3 ήταν σημαντικό δημόσιο

Διαβάστε περισσότερα

ΧΡΗΜΑΤΟΔΟΤΗΣΗ ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΚΩΝ ΕΡΓΑΣΙΩΝ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ-ΘΡΑΚΗΣ ΓΙΑ ΤΟ 2008

ΧΡΗΜΑΤΟΔΟΤΗΣΗ ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΚΩΝ ΕΡΓΑΣΙΩΝ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ-ΘΡΑΚΗΣ ΓΙΑ ΤΟ 2008 ΧΡΗΜΑΤΟΔΟΤΗΣΗ ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΚΩΝ ΕΡΓΑΣΙΩΝ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ-ΘΡΑΚΗΣ ΓΙΑ ΤΟ 2008 ΝΟΜΟΣ ΕΒΡΟΥ ΣΥΝΟΛΟ 20.000 ΝΟΜΟΣ ΡΟΔΟΠΗΣ ΙΘ' Εφορεία Πρ. Κομοτηνής Έργου 4916 ΙΘ' Εφορεία Πρ. Κομοτηνής Π.Τσατσοπούλου Τηλ:2531022411 FAX:2531021517

Διαβάστε περισσότερα

Κείμενο Εκκλησίας Αρχαγγέλου Μιχαήλ στον Πεδουλά. Ελληνικά

Κείμενο Εκκλησίας Αρχαγγέλου Μιχαήλ στον Πεδουλά. Ελληνικά 1 Κείμενο Εκκλησίας Αρχαγγέλου Μιχαήλ στον Πεδουλά Ελληνικά 2 ΕΚΚΛΗΣΙΑ ΤΟΥ ΑΡΧΑΓΓΕΛΟΥ ΜΙΧΑΗΛ ΣΤΟΝ ΠΕΔΟΥΛΑ Η εκκλησία του Αρχαγγέλου Μιχαήλ που χτίστηκε πριν το 1474 είναι μονόκλιτη, ξυλόστεγη με νάρθηκα

Διαβάστε περισσότερα

33 Ο ΔΗΜΟΤΙΚΟ ΣΧΟΛΕΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΑΣΥΛΟ ΤΟΥ ΠΑΙΔΙΟΥ ΤΜΗΜΑ Ε2 2013-2014 1

33 Ο ΔΗΜΟΤΙΚΟ ΣΧΟΛΕΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΑΣΥΛΟ ΤΟΥ ΠΑΙΔΙΟΥ ΤΜΗΜΑ Ε2 2013-2014 1 ΕΝΑ ΓΟΗΤΕΥΤΙΚΟ ΤΑΞΙΔΙ ΣΤΑ ΒΥΖΑΝΤΙΝΑ ΧΡΟΝΙΑ, ΓΕΜΑΤΟ ΕΚΠΛΗΞΕΙΣ ΚΑΙ ΠΟΛΛΑ ΣΗΜΑΝΤΙΚΑ ΓΕΓΟΝΟΤΑ. 33 Ο ΔΗΜΟΤΙΚΟ ΣΧΟΛΕΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΑΣΥΛΟ ΤΟΥ ΠΑΙΔΙΟΥ ΤΜΗΜΑ Ε2 2013-2014 1 Εικόνα 1 Εικόνα 2 Ρωμαϊκές λεγεώνες

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΛΑΙΟΧΡΙΣΤΙΑΝΙΚΑ ΜΝΗΜΕΙΑ Υλικά & τρόποι δόµ ησης

ΠΑΛΑΙΟΧΡΙΣΤΙΑΝΙΚΑ ΜΝΗΜΕΙΑ Υλικά & τρόποι δόµ ησης Χριστιανικά µνηµεία µέχρι το 312 µ.χ. Α. Ταφικά µνηµεία (Κοιµητήρια, Κατακόµβες, Μαρτύρια) Β. Χώροι λατρείας των πρώτων χριστιανών. Ταφικά Υπόγειοι τάφοι Μνηµ εία Λαξευτοί τάφοι. Λαξεύονταν σε πορώδες

Διαβάστε περισσότερα

ΘΡΗΣΚΕΥΤΙΚΟΣ ΤΟΥΡΙΣΜΟΣ. Της Μαρίας Αποστόλα

ΘΡΗΣΚΕΥΤΙΚΟΣ ΤΟΥΡΙΣΜΟΣ. Της Μαρίας Αποστόλα ΘΡΗΣΚΕΥΤΙΚΟΣ ΤΟΥΡΙΣΜΟΣ Της Μαρίας Αποστόλα Η Ελλάδα υπήρξε από τους πρώτους δέκτες του Χριστιανισμού και τα μνημεία της ελληνικής ορθοδοξίας αποτελούν αναπόσπαστο κομμάτι της εθνικής κληρονομιάς, αποτελώντας

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΛΑΙΟΧΡΙΣΤΙΑΝΙΚΗ ΤΕΧΝΗ

ΠΑΛΑΙΟΧΡΙΣΤΙΑΝΙΚΗ ΤΕΧΝΗ ΠΑΛΑΙΟΧΡΙΣΤΙΑΝΙΚΗ ΤΕΧΝΗ Λέγοντας παλαιοχριστιανική τέχνη εννοούμε την τέχνη που αναπτύχθηκε στους κόλπους της χριστιανικής θρησκείας από τους πρώτους χρόνους που εμφανίστηκε ο χριστιανισμός μέχρι τους

Διαβάστε περισσότερα

ΕΦΟΡΕΙΑ ΠΡΟΪΣΤΟΡΙΚΩΝ ΚΑΙ ΚΛΑΣΙΚΩΝ ΑΡΧΑΙΟΤΗΤΩΝ

ΕΦΟΡΕΙΑ ΠΡΟΪΣΤΟΡΙΚΩΝ ΚΑΙ ΚΛΑΣΙΚΩΝ ΑΡΧΑΙΟΤΗΤΩΝ 27 ΚΣΤ' ΕΦΟΡΕΙΑ ΠΡΟΪΣΤΟΡΙΚΩΝ ΚΑΙ ΚΛΑΣΙΚΩΝ ΑΡΧΑΙΟΤΗΤΩΝ ΠΕΙΡΑΙΑΣ Κατά την περίοδο 2000-2009 πραγματοποιήθηκαν πολυάριθμες σωστικές ανασκαφές μέσα στην πόλη του Πειραιά, κατά τις οποίες αποκαλύφθηκαν τμήματα

Διαβάστε περισσότερα

Βυζαντινά Χρόνια. Τι έτρωγαν, Τι έπιναν Οι συνήθειες τους, Ενδυμασία

Βυζαντινά Χρόνια. Τι έτρωγαν, Τι έπιναν Οι συνήθειες τους, Ενδυμασία Βυζαντινά Χρόνια Τι έτρωγαν, Τι έπιναν Οι συνήθειες τους, Ενδυμασία Τι έτρωγαν Στη διατροφή των Βυζαντινών βασικό ρόλο είχαν το ψωμί, τα λαχανικά, τα όσπρια και τα δημητριακά που τα μαγείρευαν με διάφορους

Διαβάστε περισσότερα

Βοιωτικός Ορχομενός και Μονή της Παναγίας Σκριπού Πανόραμα Ταξιδιωτικές Σημειώσεις apan.gr

Βοιωτικός Ορχομενός και Μονή της Παναγίας Σκριπού Πανόραμα Ταξιδιωτικές Σημειώσεις apan.gr Βοιωτικός Ορχομενός και Μονή της Παναγίας Σκριπού Πανόραμα Ταξιδιωτικές Σημειώσεις apan.gr Στα βαμβακοχώραφα της Κωπαΐδας (12 χλμ ΒΑ της Λιβαδειάς), υπάρχει ένας τόπος κατοικημένος από τα προϊστορικά χρόνια.

Διαβάστε περισσότερα

17. 12.2008-20. 03. 2009. «...ανέφερα εγγράφως...» Διάρκεια Έκθεσης: ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΕΘΝΙΚΟΥ ΑΡΧΕΙΟΥ ΜΝΗΜΕΙΩΝ

17. 12.2008-20. 03. 2009. «...ανέφερα εγγράφως...» Διάρκεια Έκθεσης: ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΕΘΝΙΚΟΥ ΑΡΧΕΙΟΥ ΜΝΗΜΕΙΩΝ «...ανέφερα εγγράφως...» ΘΗΣΑΥΡΟΙ ΤΟΥ ΙΣΤΟΡΙΚΟΥ ΑΡΧΕΙΟΥ ΤΗΣ ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΚΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΑΣ Διάρκεια Έκθεσης: 17. 12.2008-20. 03. 2009 ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΕΘΝΙΚΟΥ ΑΡΧΕΙΟΥ ΜΝΗΜΕΙΩΝ Το αρχειακό υλικό

Διαβάστε περισσότερα

Η Βοιωτία θεωρείται από αρχαίους και συγχρόνους ιστορικούς καθώς και γεωγράφους, περιοχή ευνοημένη από τη φύση και τη γεωπολιτική θέση της.

Η Βοιωτία θεωρείται από αρχαίους και συγχρόνους ιστορικούς καθώς και γεωγράφους, περιοχή ευνοημένη από τη φύση και τη γεωπολιτική θέση της. Η Βοιωτία θεωρείται από αρχαίους και συγχρόνους ιστορικούς καθώς και γεωγράφους, περιοχή ευνοημένη από τη φύση και τη γεωπολιτική θέση της. Βρίσκεται στο κέντρο σχεδόν της ελληνικής χερσονήσου, πάνω στο

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΪΣΤΟΡΙΚΗ ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΑ ΙΑ 10. Η Παλαιοανακτορική Κρήτη (ΜΜΙΒ ΜΜΙΙΙΑ)

ΠΡΟΪΣΤΟΡΙΚΗ ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΑ ΙΑ 10. Η Παλαιοανακτορική Κρήτη (ΜΜΙΒ ΜΜΙΙΙΑ) ΠΡΟΪΣΤΟΡΙΚΗ ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΑ ΙΑ 10 Η Παλαιοανακτορική Κρήτη (ΜΜΙΒ ΜΜΙΙΙΑ) Ίδρυση των πρώτων ανακτορικών κέντρων Κύριο χαρακτηριστικό στην κεραμική η εμφάνιση του καμαραϊκού ρυθμού, ο οποίοςαποτελεί προϊόν των

Διαβάστε περισσότερα

ΕΦΟΡΕΙΑ ΠΡΟΪΣΤΟΡΙΚΩΝ ΚΑΙ ΚΛΑΣΙΚΩΝ ΑΡΧΑΙΟΤΗΤΩΝ

ΕΦΟΡΕΙΑ ΠΡΟΪΣΤΟΡΙΚΩΝ ΚΑΙ ΚΛΑΣΙΚΩΝ ΑΡΧΑΙΟΤΗΤΩΝ ΚΘ' ΕΦΟΡΕΙΑ ΠΡΟΪΣΤΟΡΙΚΩΝ ΚΑΙ ΚΛΑΣΙΚΩΝ ΑΡΧΑΙΟΤΗΤΩΝ ΦΛΩΡΙΝΑ Άγιος Αχίλλειος Πρεσπών Το 2007 διενεργήθηκε σωστική ανασκαφή, με χρηματοδοτική συνεισφορά του ΥΠΠΟΤ, του Υπουργείου Μακεδονίας-Θράκης και του

Διαβάστε περισσότερα

Η Πόλη έξω από τα Â Ë

Η Πόλη έξω από τα Â Ë Η Πόλη έξω από τα Â Ë Είναι τόσα πολλά αυτά που έχει να κάνει και να δει ο επισκέπτης της Πόλης της Ρόδου, τόσες πολλές οι επιλογές που σίγουρα δεν θα πλήξει. Μέρες ολόκληρες θα µπορούσε κανείς να περάσει

Διαβάστε περισσότερα

ΤΡΟΥΠΗ ΑΘΑΝΑΣΙΑ ΚΟΥΤΣΟΓΙΑΝΝΟΠΟΥΛΟΣ ΤΟΠΤΣΗ ΜΑΡΙΑ ΦΩΤΗΣ ΣΠΥΡΟΠΟΥΛΟΣ ΚΩΝ/ΝΟΣ ΝΙΦΟΡΑΣ ΓΙΩΡΓΟΣ

ΤΡΟΥΠΗ ΑΘΑΝΑΣΙΑ ΚΟΥΤΣΟΓΙΑΝΝΟΠΟΥΛΟΣ ΤΟΠΤΣΗ ΜΑΡΙΑ ΦΩΤΗΣ ΣΠΥΡΟΠΟΥΛΟΣ ΚΩΝ/ΝΟΣ ΝΙΦΟΡΑΣ ΓΙΩΡΓΟΣ ΤΡΟΥΠΗ ΑΘΑΝΑΣΙΑ ΤΟΠΤΣΗ ΜΑΡΙΑ ΣΠΥΡΟΠΟΥΛΟΣ ΚΩΝ/ΝΟΣ ΚΟΥΤΣΟΓΙΑΝΝΟΠΟΥΛΟΣ ΦΩΤΗΣ ΝΙΦΟΡΑΣ ΓΙΩΡΓΟΣ Η ΑΓΙΟΓΡΑΦΙΑ Είναι η τέχνη της απεικόνισης ιερών προσώπων ή θρησκευτικών σκηνών Είναι η ζωγραφική παράσταση θρησκευτικών

Διαβάστε περισσότερα

ΑΡΧΗ 1ης ΣΕΛΙ ΑΣ ΚΕΝΤΡΙΚΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΕΙ ΙΚΩΝ ΜΑΘΗΜΑΤΩΝ ΕΛΛΗΝΩΝ ΕΞΩΤΕΡΙΚΟΥ ΣΤΟ ΓΡΑΜΜΙΚΟ ΣΧΕ ΙΟ

ΑΡΧΗ 1ης ΣΕΛΙ ΑΣ ΚΕΝΤΡΙΚΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΕΙ ΙΚΩΝ ΜΑΘΗΜΑΤΩΝ ΕΛΛΗΝΩΝ ΕΞΩΤΕΡΙΚΟΥ ΣΤΟ ΓΡΑΜΜΙΚΟ ΣΧΕ ΙΟ ΑΡΧΗ 1ης ΣΕΛΙ ΑΣ ΚΕΝΤΡΙΚΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΕΙ ΙΚΩΝ ΜΑΘΗΜΑΤΩΝ ΕΛΛΗΝΩΝ ΕΞΩΤΕΡΙΚΟΥ ΣΤΟ ΓΡΑΜΜΙΚΟ ΣΧΕ ΙΟ ΤΕΤΑΡΤΗ 12 ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΥ 2012 ΣΥΝΟΛΟ ΣΕΛΙ ΩΝ ΠΕΝΤΕ (5) ΘΕΜΑ: «ΛΑΪΚΗ ΚΑΤΟΙΚΙΑ ΤΗΣ ΣΑΝΤΟΡΙΝΗΣ» ΠΕΡΙΓΡΑΦΗ: Πρόκειται

Διαβάστε περισσότερα

Επίσκεψη στην Αρχαία Αγορά

Επίσκεψη στην Αρχαία Αγορά Επίσκεψη στην Αρχαία Αγορά Η Αγορά ήταν η μεγαλύτερη πλατεία της πόλης. Η πλατεία άρχισε να χρησιμοποιείται ως δημόσιος χώρος από τα αρχαϊκά χρόνια. Μέχρι τότε στην περιοχή υπήρχαν σπίτια και τάφοι. Ο

Διαβάστε περισσότερα

Αρχαιολογία των γεωμετρικών και αρχαϊκών χρόνων (1100-480 π.χ.). Δημήτρης Πλάντζος

Αρχαιολογία των γεωμετρικών και αρχαϊκών χρόνων (1100-480 π.χ.). Δημήτρης Πλάντζος [IA11] ΚΛΑΣΙΚΗ ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΑ Α Αρχαιολογία των γεωμετρικών και αρχαϊκών χρόνων (1100-480 π.χ.). Δημήτρης Πλάντζος Πρώιμοι και Γεωμετρικοί χρόνοι (1100-700 π.χ.) Οι περίοδοι της αρχαίας ελληνικής τέχνης:

Διαβάστε περισσότερα

ΕΦΟΡΕΙΑ ΠΡΟΪΣΤΟΡΙΚΩΝ ΚΑΙ ΚΛΑΣΙΚΩΝ ΑΡΧΑΙΟΤΗΤΩΝ

ΕΦΟΡΕΙΑ ΠΡΟΪΣΤΟΡΙΚΩΝ ΚΑΙ ΚΛΑΣΙΚΩΝ ΑΡΧΑΙΟΤΗΤΩΝ 15 Γ' ΕΦΟΡΕΙΑ ΠΡΟΪΣΤΟΡΙΚΩΝ ΚΑΙ ΚΛΑΣΙΚΩΝ ΑΡΧΑΙΟΤΗΤΩΝ ΑΘΗΝΑ Στην Αθήνα διεξήχθησαν κατά τα έτη 20002010 συνολικά 298 σωστικές ανασκαφές σε οικόπεδα ιδιωτών ή σε δημόσια έργα (ΜΕΤΡΟ) και πραγματοποιήθηκε

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΑΡΑΙΤΗΤΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΥΠΟΛΟΓΙΣΜΟΥ ΑΠΩΛΕΙΩΝ

ΑΠΑΡΑΙΤΗΤΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΥΠΟΛΟΓΙΣΜΟΥ ΑΠΩΛΕΙΩΝ 1 ΑΠΑΡΑΙΤΗΤΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΥΠΟΛΟΓΙΣΜΟΥ ΑΠΩΛΕΙΩΝ Θα πρέπει να γνωρίζουμε: 1. τις επιφάνειες του χώρου στις οποίες γίνεται μετάβαση της θερμότητας. 2. τις διαστάσεις των επιφανειών αυτών. 3. τη διαφορά θερμοκρασίας

Διαβάστε περισσότερα

ΕΦΟΡΕΙΑ ΒΥΖΑΝΤΙΝΩΝ ΑΡΧΑΙΟΤΗΤΩΝ

ΕΦΟΡΕΙΑ ΒΥΖΑΝΤΙΝΩΝ ΑΡΧΑΙΟΤΗΤΩΝ 2η ΕΦΟΡΕΙΑ ΒΥΖΑΝΤΙΝΩΝ ΑΡΧΑΙΟΤΗΤΩΝ Η 2η Εφορεία Βυζαντινών Αρχαιοτήτων κατά τα έτη 2000-2009 πραγματοποίησε ανασκαφικές εργασίες (σωστικές και συστηματικές) σε περισσότερα από τριάντα (30) μνημεία και χώρους

Διαβάστε περισσότερα

ΙΕΡΟΣ ΝΑΟΣ ΑΓΙΟΥ ΓΕΩΡΓΙΟΥ ΠΑΡΑΛΙΜΝΙΟΥ

ΙΕΡΟΣ ΝΑΟΣ ΑΓΙΟΥ ΓΕΩΡΓΙΟΥ ΠΑΡΑΛΙΜΝΙΟΥ ΙΕΡΟΣ ΝΑΟΣ ΑΓΙΟΥ ΓΕΩΡΓΙΟΥ ΠΑΡΑΛΙΜΝΙΟΥ Σύντομο ιστορικό Ιερού Ναού Αγίου Γεωργίου Παραλιμνίου Ο Ιερός Ναός Αγίου Γεωργίου διαδέχθηκε το 19 ο αιώνα ένα παλαιότερο βυζαντινό ναό. Βρίσκεται στο κέντρο του

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΒΛΙΟ ΠΕΜΠΤΟ. Η ΑΓΙΑ ΠΑΡΑΣΚΕΥΗ Του Αντιστρατήγου ε.α. Παναγιώτη Πανταζή

ΒΙΒΛΙΟ ΠΕΜΠΤΟ. Η ΑΓΙΑ ΠΑΡΑΣΚΕΥΗ Του Αντιστρατήγου ε.α. Παναγιώτη Πανταζή ΒΙΒΛΙΟ ΠΕΜΠΤΟ Η ΑΓΙΑ ΠΑΡΑΣΚΕΥΗ Του Αντιστρατήγου ε.α. Παναγιώτη Πανταζή Όταν λέµε Αγία Παρασκευή εννοούµε τη µικρή Εκκλησία, που είναι δυτικά του χωριού στη θέση Παναγία (Παναΐα), την οποία βλέπουµε στην

Διαβάστε περισσότερα

Μυκηναϊκή θρησκεία. 3. Από την ανασκαφή θρησκευτικών κτηρίων στα ανάκτορα και ιερών σε οικίες

Μυκηναϊκή θρησκεία. 3. Από την ανασκαφή θρησκευτικών κτηρίων στα ανάκτορα και ιερών σε οικίες Μυκηναϊκή θρησκεία Τα στοιχεία που διαθέτουμε για αυτήν προέρχονται: 1.Από την εικονογραφία σφραγιστικών δακτυλιδιών, σφραγίδων, τοιχογραφιών και αντικειμένων μικροτεχνίας (ελεφαντουργίας κλπ). Κεντρική

Διαβάστε περισσότερα

ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΕΙΟ

ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΕΙΟ ΕΛΛΑΔΑ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗ ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΕΙΟ ΘΕΟΛΟΓΙΚΗ ΣΧΟΛΗ ΤΜΗΜΑ ΠΟΙΜΑΝΤΙΚΗΣ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΘΕΟΛΟΓΙΑΣ 1. ΣΥΝΤΟΜΟ ΙΣΤΟΡΙΚΟ 14 ΙΟΥΝΙΟΥ 1925 Ιδρύεται το Πανεπιστήμιο της Θεσσαλονίκης. 1942 Αρχίζει

Διαβάστε περισσότερα

Αξιοθέατα Μακεδονίας, Στερεάς Ελλάδας και Θράκης

Αξιοθέατα Μακεδονίας, Στερεάς Ελλάδας και Θράκης PROJECT Β ΤΕΤΡΑΜΗΝΟΥ Αξιοθέατα Μακεδονίας, Στερεάς Ελλάδας και Θράκης Μέλη: Αλέξανδρος Χατζόπουλος, Δέσποινα Γρηγοριάδου, Μαρία Γούλα, Αθανάσιος Ουζούνης, Ευθύμης Καραβίτης, Δημήτρης Χατζηβλασίου Επιμελητές:

Διαβάστε περισσότερα

4. ΑΡΧΑΙΑ ΝΕΜΕΑ KAI ΑΘΛΗΤΕΣ ΔΡΟΜΙΚΩΝ ΑΓΩΝΙΣΜΑΤΩΝ

4. ΑΡΧΑΙΑ ΝΕΜΕΑ KAI ΑΘΛΗΤΕΣ ΔΡΟΜΙΚΩΝ ΑΓΩΝΙΣΜΑΤΩΝ 4. ΑΡΧΑΙΑ ΝΕΜΕΑ KAI ΑΘΛΗΤΕΣ ΔΡΟΜΙΚΩΝ ΑΓΩΝΙΣΜΑΤΩΝ ΕΝΤΥΠΟ 4.6.1. «Κρυπτή στο στάδιο της Νεμέας» Δραστηριότητα 1 η : «Η σημασία της στοάς της Νεμέας» Σχεδιαστική αναπαράσταση αθλητή (πυγμάχου) που περιμένει

Διαβάστε περισσότερα

Εισαγωγή Εκκλησία τελειότητα μακραίωνο Ναός

Εισαγωγή Εκκλησία τελειότητα  μακραίωνο  Ναός Εισαγωγή Η Εκκλησία κατά την Ορθόδοξη Χριστιανική θεώρηση είναι «Σώμα Χριστού» (Α Κορ. Κεφ.12), η εν Αγίω Πνεύματι ένωση και ενότητα των πιστών στη θεωμένη ανθρωπότητα του Χριστού. Κατά τον Άγιο Ιωάννη

Διαβάστε περισσότερα

ΕΙΚΟΝΕΣ ΒΥΖΑΝΤΙΟΥ. 1 Ψηφιδωτά τρούλου με νέες επεμβάσεις συντήρησης, 11 ος αιώνας, Νέα Μονή Χίου, Photo ΥΠ.ΠΟ.Α./ΤΑΠ, Εφορεία Αρχαιοτήτων Χίου

ΕΙΚΟΝΕΣ ΒΥΖΑΝΤΙΟΥ. 1 Ψηφιδωτά τρούλου με νέες επεμβάσεις συντήρησης, 11 ος αιώνας, Νέα Μονή Χίου, Photo ΥΠ.ΠΟ.Α./ΤΑΠ, Εφορεία Αρχαιοτήτων Χίου ΕΙΚΟΝΕΣ ΒΥΖΑΝΤΙΟΥ 1 Ψηφιδωτά τρούλου με νέες επεμβάσεις συντήρησης, 11 ος αιώνας, Νέα Μονή Χίου, Photo ΥΠ.ΠΟ.Α./ΤΑΠ, Εφορεία Αρχαιοτήτων Χίου 2 Πανοραμική άποψη, 11 ος αιώνας, Νέα Μονή Χίου, Photo ΥΠ.ΠΟ.Α./ΤΑΠ,

Διαβάστε περισσότερα

ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΑΝΑΣΤΗΛΩΣΗΣ ΤΟΥ ΚΑΜΠΑΝΑΡΙΟΥ>> ΠΕΡΙΟΧΗ:ΚΑΣΤΑΝΙΑ ΔΗΜΟΣ ΣΕΡΒΙΩΝ-ΝΟΜΟΣ ΚΟΖΑΝΗΣ

ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΑΝΑΣΤΗΛΩΣΗΣ ΤΟΥ ΚΑΜΠΑΝΑΡΙΟΥ>> ΠΕΡΙΟΧΗ:ΚΑΣΤΑΝΙΑ ΔΗΜΟΣ ΣΕΡΒΙΩΝ-ΝΟΜΟΣ ΚΟΖΑΝΗΣ Τ.Ε.Ι. ΠΑΤΡΩΝ ΣΧΟΛΗ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΩΝ ΕΦΑΡΜΟΓΩΝ ΤΜΗΜΑ:ΠΟΛΙΤΙΚΩΝ ΕΡΓΩΝ ΥΠΟΔΟΜΗΣ ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΠΕΡΙΟΧΗ:ΚΑΣΤΑΝΙΑ ΔΗΜΟΣ ΣΕΡΒΙΩΝ-ΝΟΜΟΣ

Διαβάστε περισσότερα

ΤΑ ΝΕΑ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΑ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ «ΠΑΜΕ ΣΤΗΝ ΑΚΡΟΠΟΛΗ» ΚΑΙ «ΠΑΜΕ ΣΤΟΝ ΑΡΧΑΙΟ ΠΕΡΙΠΑΤΟ ΤΗΣ ΑΚΡΟΠΟΛΗΣ»

ΤΑ ΝΕΑ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΑ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ «ΠΑΜΕ ΣΤΗΝ ΑΚΡΟΠΟΛΗ» ΚΑΙ «ΠΑΜΕ ΣΤΟΝ ΑΡΧΑΙΟ ΠΕΡΙΠΑΤΟ ΤΗΣ ΑΚΡΟΠΟΛΗΣ» ,,^ -^,;-,..:..,, : χ λ κ«:! «e.«?s"'h. ΗΗΗΜΗΗΒ ΤΑ ΝΕΑ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΑ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ «ΠΑΜΕ ΣΤΗΝ ΑΚΡΟΠΟΛΗ» ΚΑΙ «ΠΑΜΕ ΣΤΟΝ ΑΡΧΑΙΟ ΠΕΡΙΠΑΤΟ ΤΗΣ ΑΚΡΟΠΟΛΗΣ» ΕΙΡΗΝΗ ΚΑΙΜΑΡΑ Τα καινούρια προγράμματα του Τμήματος Εκπαιδευτικών

Διαβάστε περισσότερα

ΑΡΧΙΤΕΚΤΟΝΙΚΗ ΣΤΟ ΒΥΖΑΝΤΙΟ

ΑΡΧΙΤΕΚΤΟΝΙΚΗ ΣΤΟ ΒΥΖΑΝΤΙΟ ΑΡΧΙΤΕΚΤΟΝΙΚΗ ΣΤΟ ΒΥΖΑΝΤΙΟ ΓΕΝΙΚΑ: Το Βυζάντιο συνέχισε την παράδοση της ελληνορωμαϊκής αρχαιότητας στον τομέα των επιστημών. Αν και πολλοί υποστηρίζουν ότι στο Βυζάντιο δεν υπήρξαν τεχνολογικές καινοτομίες,

Διαβάστε περισσότερα

ΤΟ ΕΛΛΗΝΙΣΤΙΚΟ ΠΡΟΣΚΗΝΙΟ ΤΟΥ ΘΕΑΤΡΟΥ ΤΗΣ ΔΗΜΗΤΡΙΑΔΑΣ ΤΕΚΜΗΡΙΩΣΗ-ΣΧΕΔΙΑΣΤΙΚΗ ΑΝΑΣΥΝΘΕΣΗ ΠΡΟΤΑΣΗ ΑΠΟΚΑΤΑΣΤΑΣΗΣ ΕΝΟΣ ΜΕΤΑΚΙΟΝΙΟΥ ΤΜΗΜΑΤΟΣ

ΤΟ ΕΛΛΗΝΙΣΤΙΚΟ ΠΡΟΣΚΗΝΙΟ ΤΟΥ ΘΕΑΤΡΟΥ ΤΗΣ ΔΗΜΗΤΡΙΑΔΑΣ ΤΕΚΜΗΡΙΩΣΗ-ΣΧΕΔΙΑΣΤΙΚΗ ΑΝΑΣΥΝΘΕΣΗ ΠΡΟΤΑΣΗ ΑΠΟΚΑΤΑΣΤΑΣΗΣ ΕΝΟΣ ΜΕΤΑΚΙΟΝΙΟΥ ΤΜΗΜΑΤΟΣ ΤΟ ΕΛΛΗΝΙΣΤΙΚΟ ΠΡΟΣΚΗΝΙΟ ΤΟΥ ΘΕΑΤΡΟΥ ΤΗΣ ΔΗΜΗΤΡΙΑΔΑΣ ΤΕΚΜΗΡΙΩΣΗ-ΣΧΕΔΙΑΣΤΙΚΗ ΑΝΑΣΥΝΘΕΣΗ ΠΡΟΤΑΣΗ ΑΠΟΚΑΤΑΣΤΑΣΗΣ ΕΝΟΣ ΜΕΤΑΚΙΟΝΙΟΥ ΤΜΗΜΑΤΟΣ Αρχιτεκτονική μελέτη: Βασιλεία Μανιδάκη αρχιτέκτων ΥΠΠΟΤ-ΥΣΜΑ Δεκέμβριος

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΡΙΛΗΨΗ ΠΡΟΚΗΡΥΞΗΣ ΠΡΟΧΕΙΡΟΥ ΜΕΙΟΔΟΤΙΚΟΥ ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΟΥ

ΠΕΡΙΛΗΨΗ ΠΡΟΚΗΡΥΞΗΣ ΠΡΟΧΕΙΡΟΥ ΜΕΙΟΔΟΤΙΚΟΥ ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΟΥ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ, ΠΑΙΔΕΙΑΣ & ΘΡΗΣΚΕΥΜΑΤΩΝ ΓΕΝΙΚΗ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΡΧΑΙΟΤΗΤΩΝ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΤΙΚΗΣ ΚΛΗΡΟΝΟΜΙΑΣ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΒΥΖΑΝΤΙΝΩΝ ΚΑΙ ΜΕΤΑΒΥΖΑΝΤΙΝΩΝ ΑΡΧΑΙΟΤΗΤΩΝ Ταχ.Δ/νση: Μεθώνης 10 & Κανάρη,

Διαβάστε περισσότερα

Τα πέντε θεματικά πάρκα εκτείνονται σε μήκος 1500 μ. από το Μέγαρο Μουσικής έως τους Ναυτικούς Ομίλους και περιλαμβάνουν:

Τα πέντε θεματικά πάρκα εκτείνονται σε μήκος 1500 μ. από το Μέγαρο Μουσικής έως τους Ναυτικούς Ομίλους και περιλαμβάνουν: ΘΕΜΑΤΙΚΑ ΠΑΡΚΑ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ Νέα Παραλία Θεσσαλονίκης Τα πέντε θεματικά πάρκα εκτείνονται σε μήκος 1500 μ. από το Μέγαρο Μουσικής έως τους Ναυτικούς Ομίλους και περιλαμβάνουν: Ο ΚΗΠΟΣ ΤΗΣ ΜΟΥΣΙΚΗΣ 1 / 6

Διαβάστε περισσότερα

ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ Ανώτατο Εκπαιδευτικό Ίδρυμα Πειραιά Τεχνολογικού Τομέα. Ιστορία Κατασκευών

ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ Ανώτατο Εκπαιδευτικό Ίδρυμα Πειραιά Τεχνολογικού Τομέα. Ιστορία Κατασκευών ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ Ανώτατο Εκπαιδευτικό Ίδρυμα Πειραιά Τεχνολογικού Τομέα Ιστορία Κατασκευών Ενότητα 3.3: Θολοδομικά Συστήματα Θολοδομικά συστήματα στο Βυζάντιο Δρ Σταματίνα Γ. Μαλικούτη Τμήμα Πολιτικών

Διαβάστε περισσότερα

AΡΧΑΙΟΛΟΓΙΚΟ ΜΟΥΣΕΙΟ ΛΑΡΝΑΚΑΣ

AΡΧΑΙΟΛΟΓΙΚΟ ΜΟΥΣΕΙΟ ΛΑΡΝΑΚΑΣ ΖΗΝΩΝΑΣ Η καταγωγή του ήταν από το Κίτιο της Λάρνακας. Γεννήθηκε το 334π.Χ. Δίδαξε και πέθανε στην Αθήνα το 262 π.χ. τιμώμενος από τον Δήμο των Αθηναίων. Δημιούργησε την φιλοσοφική σχολή του στωικισμού,

Διαβάστε περισσότερα

ΑΡΧΑΙΟ ΘΕΑΤΡΟ ΒΕΡΓΙΝΑΣ

ΑΡΧΑΙΟ ΘΕΑΤΡΟ ΒΕΡΓΙΝΑΣ ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΑΝΑΣΚΑΦΗ ΒΕΡΓΙΝΑΣ ΑΡΧΑΙΟ ΘΕΑΤΡΟ ΒΕΡΓΙΝΑΣ Παρελθόν - Παρόν - Μέλλον Στ. Δρούγου Ομάδα εργασίας: καθηγήτρια κλασικής αρχαιολογίας ΑΠΘ Ν. Χατζηδάκης αρχιτέκτων ΔΠΜΣ

Διαβάστε περισσότερα

Ταξίδι στην Καβάλα. Σχεδιάστηκε με το trip planner του emtgreece.com. Σχεδιάστε το δικό σας ταξίδι, τώρα.

Ταξίδι στην Καβάλα. Σχεδιάστηκε με το trip planner του emtgreece.com. Σχεδιάστε το δικό σας ταξίδι, τώρα. Ταξίδι στην Καβάλα Σχεδιάστηκε με το trip planner του emtgreece.com. Σχεδιάστε το δικό σας ταξίδι, τώρα. Ταξίδι στην Καβάλα Παρασκευή, 28 Αύγουστος 2015 Παραλία Άσπρης Άμμου Αφήνοντας την πόλη της Καβάλας

Διαβάστε περισσότερα

εφαρμόζεται ο γενικότερος κανόνας, ότι δηλ. ο νεκρός να είναι στραμμένος προς τα Β, Δ ή ΒΔ. Στο άμεσο περιβάλλον των τάφων της συστάδας Γ βρέθηκαν

εφαρμόζεται ο γενικότερος κανόνας, ότι δηλ. ο νεκρός να είναι στραμμένος προς τα Β, Δ ή ΒΔ. Στο άμεσο περιβάλλον των τάφων της συστάδας Γ βρέθηκαν 8 ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑΤΑ Η ανασκαφή του παραλιακού νεκροταφείου στη θέση Κασιδιάρης των Σαβαλιών πρόσθεσε μία ακόμη θέση στις ήδη γνωστές της ευρύτερης περιοχής και εμπλούτισε τις γνώσεις μας με νέα σημαντικά συγκριτικά

Διαβάστε περισσότερα

Ερμηνεία των Πράξεων των Αποστόλων

Ερμηνεία των Πράξεων των Αποστόλων Ερμηνεία των Πράξεων των Αποστόλων Ενότητα 1.2: Ειδική εισαγωγή - Τα συνοπτικά Ευαγγέλια ΙΙ Σωτήριος Δεσπότης Θεολογική Σχολή Τμήμα Κοινωνικής Θεολογίας Τα συνοπτικά Ευαγγέλια ΙΙ (Λουκάς - Πράξεις) 1 Ευαγγέλιο

Διαβάστε περισσότερα

ναού του Ολύμπιου Διός που ολοκλήρωσε, το 131 μ.χ., ο Ρωμαίος αυτοκράτορας Αδριανός.

ναού του Ολύμπιου Διός που ολοκλήρωσε, το 131 μ.χ., ο Ρωμαίος αυτοκράτορας Αδριανός. ΜΝΗΜΕΙΑ ΤΗΣ ΑΘΗΝΑΣ ΠΥΛΗ ΤΟΥ ΑΔΡΙΑΝΟΥ Πρόκειται για τα απομεινάρια ενός από τους μεγαλύτερους ναούς του αρχαίου κόσμου, του ναού του Ολύμπιου Διός που ολοκλήρωσε, το 131 μ.χ., ο Ρωμαίος αυτοκράτορας Αδριανός.

Διαβάστε περισσότερα

Ο ΠΑΛΑΙΟΧΡΙΣΤΙΑΝΙΚΟΣ ΝΑΟΣ ΕΞΩ ΑΠΟ ΤΑ ΑΝΑΤΟΛΙΚΑ ΤΕΙΧΗ ΤΗΣ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ *

Ο ΠΑΛΑΙΟΧΡΙΣΤΙΑΝΙΚΟΣ ΝΑΟΣ ΕΞΩ ΑΠΟ ΤΑ ΑΝΑΤΟΛΙΚΑ ΤΕΙΧΗ ΤΗΣ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ * Ο ΠΑΛΑΙΟΧΡΙΣΤΙΑΝΙΚΟΣ ΝΑΟΣ ΕΞΩ ΑΠΟ ΤΑ ΑΝΑΤΟΛΙΚΑ ΤΕΙΧΗ ΤΗΣ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ * Τον Ιούνιο του 1980, κατά τη διάνοιξη της νέας οδού Γ' Σεπτεμβρίου στη Θεσσαλονίκη, ανάμεσα στις εγκαταστάσεις της Διεθνούς Εκθέσεως

Διαβάστε περισσότερα

Τίτλος: Διδακτική αξιοποίηση εκπαιδευτικών επισκέψεων

Τίτλος: Διδακτική αξιοποίηση εκπαιδευτικών επισκέψεων Τίτλος: Διδακτική αξιοποίηση εκπαιδευτικών επισκέψεων Βαθμίδα: Δευτεροβάθμια Θεματική περιοχή δραστηριότητας: Θεολογία Δημιουργός παρουσίασης: Ξανθή Αλμπανάκη Επικοινωνία: xalbanaki@gmail.com Εκπαιδευτικός

Διαβάστε περισσότερα

Ορόλος του φυσικού φωτός στη βυζαντινή εκκλησιαστική αρχιτεκτονική

Ορόλος του φυσικού φωτός στη βυζαντινή εκκλησιαστική αρχιτεκτονική Ιωάννης Ηλιάδης ΕΙΚΟΝΕΣ ΦΩΤΟΣ ΣΤΟ ΝΑΟ ΤΟΥ ΣΩΤΗΡΟΣ ΧΡΙΣΤΟΥ ΣΤΗ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗ* Ορόλος του φυσικού φωτός στη βυζαντινή εκκλησιαστική αρχιτεκτονική είναι ιδιαίτερα εμφανής στο καθολικό της Μονής Παναγίας Κοσμοσώτειρας

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΛΟΣ 1ης ΑΠΟ 6 ΣΕΛΙΔΕΣ

ΤΕΛΟΣ 1ης ΑΠΟ 6 ΣΕΛΙΔΕΣ ΑΡΧΗ 1ης ΣΕΛΙΔΑΣ ΚΕΝΤΡΙΚΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΕΙΔΙΚΩΝ ΜΑΘΗΜΑΤΩΝ ΠΑΡΑΣΚΕΥΗ 19 ΙΟΥΝΙΟΥ 2015 ΚΟΙΝΗ ΕΞΕΤΑΣΗ ΟΛΩΝ ΤΩΝ ΥΠΟΨΗΦΙΩΝ ΣΤΟ ΓΡΑΜΜΙΚΟ ΣΧΕΔΙΟ ΣΥΝΟΛΟ ΣΕΛΙΔΩΝ ΕΞΙ (6) ΘΕΜΑ: «ΜΙΚΡΗ ΕΞΟΧΙΚΗ ΚΑΤΟΙΚΙΑ ΚΑΙ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΓΛΥΠΤΗ»

Διαβάστε περισσότερα

Η ανάλυση των στοιχείων στο Παρατηρητήριο στο αρχαίο θέατρο ΑΡΧΑΙΟ

Η ανάλυση των στοιχείων στο Παρατηρητήριο στο αρχαίο θέατρο ΑΡΧΑΙΟ Η ανάλυση των στοιχείων στο Παρατηρητήριο στο αρχαίο θέατρο ΑΡΧΑΙΟ ΘΕΑΤΡΟ ΝΕΑΣ ΠΛΕΥΡΩΝΑΣ. βασίσθηκε στην εργασία που εκπόνησε ειδική επιστημονική ομάδα υπό τους κ.κ. Λάζαρο Κολώνα τ. γενικό Διευθυντή Αρχαιοτήτων

Διαβάστε περισσότερα