Οδηγός Οργάνωσης Υπηρεσιών Έγκαιρης Διάγνωσης και Αντιμετώπισης του Πρώτου Ψυχωσικού Επεισοδίου

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "Οδηγός Οργάνωσης Υπηρεσιών Έγκαιρης Διάγνωσης και Αντιμετώπισης του Πρώτου Ψυχωσικού Επεισοδίου"

Transcript

1 ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΥΓΕΙΑΣ & ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΑΛΛΗΛΕΓΓΥΗΣ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΚΟΙΝΩΝΙΚΟ ΤΑΜΕΙΟ Επιχειρησιακό Πρόγραμμα «Υγεία Πρόνοια » Οδηγός Οργάνωσης Υπηρεσιών Έγκαιρης Διάγνωσης και Αντιμετώπισης του Πρώτου Ψυχωσικού Επεισοδίου ΜΟΝΑΔΑ ΥΠΟΣΤΗΡΙΞΗΣ & ΠΑΡΑΚΟΛΟΥΘΗΣΗΣ «ΨΥΧΑΡΓΩΣ Β ΦΑΣΗ» Αθήνα, Δεκέμβριος 2006 Ερευνητικό Πανεπιστημιακό Ινστιτούτο Ψυχικής Υγιεινής (ΕΠΙΨΥ) Πανεπιστήμιο Ιωαννίνων Ιατρική Σχολή Ψυχιατρική Κλινική Εθνικό Κέντρο Κοινωνικών Ερευνών (ΕΚΚΕ) Όμιλος Μελετών & Αναπτυξιακού Σχεδιασμού (ΟΜΑΣ ΑΕ) Μονάδα Υποστήριξης και Παρακολούθησης προγράμματος «Ψυχαργώς - Β φάση» 1

2 Περιεχόμενα Πρόλογος...3 Εισαγωγή...4 Συμπτωματολογία...5 Στάδια εξέλιξης ψυχωσικού επεισοδίου...9 Μορφές της ψύχωσης...10 Πρόωρα συμπτώματα και η αξία της έγκαιρης διάγνωσης...10 Η αναγκαιότητα της έγκαιρης παρέμβασης...10 Τα στάδια της έγκαιρης παρέμβασης...17 Καλές πρακτικές έγκαιρης παρέμβασης...19 Παρέμβαση στην οικογένεια...21 Δημιουργία υπηρεσίας έγκαιρης πρόληψης της ψύχωσης...23 Απαιτούμενο προσωπικό και εκπαίδευση...23 Διαμόρφωση υποδομής για τη στέγαση υπηρεσίας έγκαιρης πρόληψης της ψύχωσης...26 Διασύνδεση της υπηρεσίας με εμπεκόμενους φορείς...26 Αξιολόγηση των παρεχόμενων υπηρεσιών...27 Καλές πρακτικές δημιουργίας υπηρεσίας έγκαιρης πρόγνωσης και αποκατάστασης της ψύχωσης...29 Παράδειγμα πρώτο: Lamberth Early Onset Service...29 Παράδειγμα δεύτερο: Initiative to Reduce the Impact of Schizophrenia (IRIS)...30 Παράρτημα...34 Πίνακας περιγραφής των προώρων συμπτωμάτων ψυχωσικής διαταραχής...35 Πίνακας για το σχεδιασμό υπηρεσίας έγκαιρης πρόληψης και αποκατάστασης της ψύχωσης...38 Βιβλιογραφία...39 Μονάδα Υποστήριξης και Παρακολούθησης προγράμματος «Ψυχαργώς - Β φάση» 2

3 Πρόλογος Τα τελευταία χρόνια ολοένα και περισσότερη σημασία δίδεται στην έγκαιρη παρέμβαση στην ψύχωση αφού έχει τεκμηριωθεί πως μπορεί να δώσει πραγματικά εντυπωσιακά αποτελέσματα σε όρους θετικών εκβάσεων της πορείας της νόσου. Η Μονάδα Υποστήριξης και Παρακολούθησης προέβη στην έκδοση του ανά χείρας φυλλαδίου προκειμένου να καταστεί γνωστή στους έλληνες επαγγελματίες ψυχικής υγείας η προσέγγιση αυτή, μια προσέγγιση που ξεκίνησε πιλοτικά στην Αυστραλία για να εξαπλωθεί στη συνέχεια σε διάφορες χώρες του κόσμου. Κύριος συντάκτης του φυλλαδίου είναι ο Νίκος Ζυγούρης, ψυχολόγος, υποψήφιος διδάκτορας κλινικής νευροψυχολογίας στο Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας ενώ την ευθύνη της συνολικής επιμέλειας της έκδοσης έχει ο ψυχολόγος, μέλος της Ομάδας Έργου της ΜΥΠ, Νίκος Γκιωνάκης. Μονάδα Υποστήριξης και Παρακολούθησης προγράμματος «Ψυχαργώς - Β φάση» 3

4 Εισαγωγή Προκειμένου να αιτιολογηθεί η αναγκαιότητα της πρώιμης παρέμβασης στο πρώτο ψυχωσικό επεισόδιο κρίνεται αναγκαίο να προσδιορίσουμε εν συντομία τον όρο "ψύχωση". Η συγκεκριμένη διάγνωση δίδεται στο άτομο όταν παρουσιάζει δυσλειτουργίες στην ικανότητά του να αναγνωρίζει την πραγματικότητα, στις συναισθηματικές του αντιδράσεις και στις γνωστικές του διαδικασίες. Δίδεται ακόμα, στην περίπτωση κατά την οποία η ικανότητα κρίσης και διαπροσωπικής επικοινωνίας είναι σοβαρά διαταραγμένες, ενώ είναι εμφανείς και οι ψευδαισθήσεις και οι παραληρητικές ιδέες, που συνιστούν χαρακτηριστικά συμπτώματα των ψυχώσεων, (Warner, 1999). Με τον όρο, όμως, αυτό περιγράφεται μία ετερογενής ομάδα διαταραχών, παρά μία ομοιογενής μεμονωμένη ασθένεια. Η ψύχωση είναι ένα σύνδρομο που χαρακτηρίζεται από έντονη αλλοίωση της εσωτερικής και εξωτερικής πραγματικότητας, στην οποία το άτομο απαντά με μη προσαρμοστικούς τρόπους ή με συμπεριφορές που βλάπτουν τη ζωή του. Αυτή η αλλοίωση ή παραμόρφωση της πραγματικότητας -ο ψυχωσικός πυρήνας της ασθένειας- παρουσιάζεται με διαταραχές/συμπτώματα στην αντίληψη, στη σκέψη, στο συναίσθημα, στην ομιλία και στην ψυχοκινητικότητα του ατόμου. Η ψύχωση είναι πιθανότερο να παρουσιαστεί σε νεαρούς ενήλικες παρά σε μεγαλύτερης ηλικίας άτομα. Σχεδόν τρεις στους εκατό νεαρούς αντιμετωπίζουν κάποιο ψυχωσικό επεισόδιο. Το γεγονός αυτό καθιστά την ψύχωση πιο συχνά εμφανιζόμενη στον πληθυσμό από το διαβήτη, σύμφωνα με έρευνες που έχουν πραγματοποιηθεί σε διεθνές επίπεδο, σε άτομα νεαρής ηλικίας. Μονάδα Υποστήριξης και Παρακολούθησης προγράμματος «Ψυχαργώς - Β φάση» 4

5 Συμπτωματολογία Με στόχο να καταστεί κατανοητή και να περιγραφεί πλήρως αυτή η ανομοιογενής ομάδα διαταραχών, η ψύχωση, κρίνεται σκόπιμο να παρατεθούν ορισμένα από τα πιο σημαντικά της συμπτώματα. Διαταραχές της σκέψης Η κύρια διαταραχή του περιεχομένου της σκέψης σε άτομα με ψυχωσικά συμπτώματα είναι οι παραληρητικές ιδέες. Παραληρητική ιδέα είναι μία εσφαλμένη πεποίθηση του ατόμου, η οποία δεν μπορεί να εξηγηθεί από το πολιτισμικό του πλαίσιο και η οποία υποστηρίζεται σθεναρά από το άτομο ως πραγματική (McKenna, 1997). Οι παραληρητικές ιδέες μπορεί να έχουν τις ακόλουθες μορφές: 1) διώξεως (το άτομο πιστεύει ότι συνωμοτούν εναντίον του ή ότι καταδιώκεται), 2) ζηλοτυπίας (πιστεύει ότι ο/η σύντροφός του/ της έχει δεσμό με άλλο άτομο), 3) μεγαλείου (το άτομο πιστεύει ότι έχει ιδιαίτερες δυνάμεις ή ικανότητες), 4)θρησκευτικές (το άτομο «υπεραπασχολείται» με λανθασμένες πεποιθήσεις θρησκευτικής φύσεως), 5) σωματικές (πιστεύει ότι το σώμα του είναι αρρωστημένο, ανώμαλο ή έχει αλλάξει), 6) αναφοράς (όταν πιστεύει ότι ασήμαντα σχόλια ή γεγονότα αναφέρονται σε αυτόν ή έχουν κάποια ειδική σημασία γι αυτόν), 7) ελέγχου (πιστεύει ότι τα συναισθήματα ή οι σκέψεις του ελέγχονται από κάποια εξωτερική δύναμη), 8) διαβάσματος της σκέψης (οι σκέψεις του γίνονται αντιληπτές από τους άλλους), 9) εκπομπής της σκέψης (οι σκέψεις του εκπέμπονται, ώστε να μπορούν να ακουστούν από τους άλλους), 10) παρεμβολής της σκέψης (το άτομο πιστεύει ότι οι σκέψεις του δεν ανήκουν σε αυτό, αλλά έχουν τοποθετηθεί από κάποιον άλλο), 11) απόσυρσης της σκέψης (πιστεύει ότι οι σκέψεις του έχουν απομακρυνθεί από το κεφάλι του). Άλλες διαταραχές της σκέψης που παρατηρούνται σε άτομα με ψυχωσικά συμπτώματα είναι η αλογία, η οποία αναφέρεται στη μειωμένη γνωστική δραστηριότητα και στις αργές ή κενές νοητικές διεργασίες, η θετική μορφολογική διαταραχή της σκέψης, κατά την οποία το άτομο αλλάζει χωρίς λογική ακολουθία θέμα, έχει διάσπαση προσοχής, εμφανίζει ηχητικούς συνειρμούς και νεολογισμούς κ.λπ. (Andreasen, et al.1994). Μονάδα Υποστήριξης και Παρακολούθησης προγράμματος «Ψυχαργώς - Β φάση» 5

6 Διαταραχές της αντίληψης Οι πιο χαρακτηριστικές διαταραχές στην αντίληψη είναι οι ψευδαισθήσεις και ιδιαίτερα οι ακουστικές. Οι ψευδαισθήσεις στην ουσία είναι αντιλήψεις χωρίς αντικείμενο-ερέθισμα, δεν υπόκεινται στον έλεγχο της βούλησης του ατόμου και έχουν τη δύναμη και την επίδραση των πραγματικών αντιλήψεων. Χαρακτηριστικές ακουστικές ψευδαισθήσεις σε άτομα με ψυχωσικά συμπτώματα είναι οι εξής : μη λεκτικές (διάφοροι ήχοι, θόρυβοι, μουσική κ.λπ.), σχολιασμού (φωνές που ακούει ο ασθενής να προέρχονται από μέσα ή έξω από το κεφάλι του, να τον σχολιάζουν και να αναφέρονται σε αυτόν σε τρίτο πρόσωπο), προστακτικές (δίνουν εντολή στον ασθενή να προβεί σε δράση, θεωρούνται πολύ επικίνδυνες γιατί μπορεί να τον διατάξουν να κάνει κακό στον εαυτό του ή στους άλλους), λειτουργικές (ο ασθενής ακούει φωνές που δημιουργούνται πάνω σε πραγματικούς ήχους του περιβάλλοντος, όπως θρόισμα φύλλων, στάλες νερού που πέφτουν κ.λπ.), εξωπραγματικές (ξεφεύγουν από τα όρια της φυσιολογικής αντίληψης, π.χ. ο ασθενής ακούει ένα παιδί που το βασανίζουν σε κάποια άλλη πόλη) (McKenna, 1997). Πέρα από τις ακουστικές ψευδαισθήσεις, υπάρχουν και οπτικές, οσφρητικές, και γευστικές ψευδαισθήσεις, οι οποίες, όμως, είναι πιο σπάνιες στα άτομα με ψυχωσικά συμπτώματα. Στο σημείο αυτό κρίνεται αναγκαίο να δοθεί έμφαση στο γεγονός ότι οι οπτικές ψευδαισθήσεις συναντώνται κυρίως σε άτομα που έχουν κάνει χρήση ψυχοδραστικών ουσιών (αμφεταμινική ψύχωση). Τέλος, μία γενική υπερευαισθησία στον ήχο, στο φως και στις οσμές είναι συνηθισμένη σε αυτά τα άτομα. Διαταραχές στο συναίσθημα Η συναισθηματική κατάσταση ενός ατόμου μπορεί να αναγνωρισθεί μέσα από την έκφραση του προσώπου, τον τόνο της φωνής, τις χειρονομίες, τη στάση και τη «γλώσσα» του σώματος. Αυτά τα σημάδια γίνονται αντιληπτά από το άλλο άτομο, το οποίο ανταποκρίνεται με ανάλογο τρόπο και έτσι λαμβάνει χώρα ένας «συναισθηματικός διάλογος» (emotional dialogue), που συνοδεύει και συμπληρώνει τη λεκτική αλληλεπίδραση. Αυτό ακριβώς το γεγονός είναι που χάνεται, διαταράσσεται ή μεταβάλλεται στα άτομα με ψυχωσικά συμπτώματα (McKenna, 1997). Μονάδα Υποστήριξης και Παρακολούθησης προγράμματος «Ψυχαργώς - Β φάση» 6

7 Οι διαταραχές στο συναίσθημα που παρατηρούνται συχνά είναι το αμβλύ ή επίπεδο συναίσθημα και το απρόσφορο συναίσθημα. Αυτό εκδηλώνεται σαν μία χαρακτηριστική μείωση στη συναισθηματική έκφραση/αντίδραση και στην υποκειμενική αντίληψη του συναισθήματος (Andreasen, et al.1994). Μπορεί να πάρει τη μορφή της μη συναισθηματικής απόκρισης (affective unresponsiveness) ή της συναισθηματικής απόσυρσης (emotional withdrawal). Το απρόσφορο συναίσθημα εκδηλώνεται ως μία τάση έκφρασης συναισθημάτων με τρόπο που δεν συμβαδίζει/συμφωνεί με το θέμα της συζήτησης. Στην κλινική πρακτική συνήθως παίρνει τη μορφή του γέλιου, όταν το άτομο μιλάει για αγχογόνα θέματα, όπως παραληρητικές ιδέες διώξεως, υποτιμητικές ακουστικές ψευδαισθήσεις ή αυτοκτονικές ιδέες (McKenna, 1997). Διαταραχές της αίσθησης του εαυτού Συχνά στους ασθενείς με ψυχωσικά συμπτώματα διαταράσσεται η αίσθηση του εαυτού που δίνει σε ένα «φυσιολογικό» άτομο ένα αίσθημα ατομικότητας, μοναδικότητας και αυτοκατεύθυνσης. Πρόκειται για «απώλεια των ορίων του Εγώ», η οποία εκδηλώνεται με σύγχυση ταυτότητας, παραληρητικές ιδέες ελέγχου κ.λπ. Διαταραχές στη βούληση Οι διαταραχές στη βούληση βρίσκονται έξω από το συνειδητό έλεγχο του ατόμου και αφορούν τη θέληση του ατόμου πριν τη δράση, παρά τη δράση αυτή καθαυτή (McKenna, 1997). H διαταραχή στη βούληση επηρεάζει την ικανότητα του ατόμου για αυτόνομη, πρωτοβουλιακή, στοχοκατευθυνόμενη δραστηριότητα και κατά συνέπεια, την ικανότητά του για παραγωγική λειτουργία. Συνήθως εκδηλώνεται με τη μορφή ανεπαρκούς ενδιαφέροντος ή ανικανότητας να ακολουθήσει το άτομο μία πορεία ενεργειών μέχρι τη λογική του κατάληξη. Διαταραχή της διαπροσωπικής λειτουργικότητας και της σχέσης με τον έξω κόσμο Σχεδόν όλα τα άτομα με ψυχωσικά συμπτώματα έχουν δυσκολίες στις διαπροσωπικές τους σχέσεις. Πολύ συχνή είναι η απόσυρση του ατόμου από τον εξωτερικό κόσμο και η υπέρμετρη ενασχόληση με εγωκεντρικές και παράλογες ιδέες, Μονάδα Υποστήριξης και Παρακολούθησης προγράμματος «Ψυχαργώς - Β φάση» 7

8 στις οποίες χάνεται η αντικειμενικότητα. Όταν αυτή η κατάσταση φτάσει σε ένα πολύ έντονο επίπεδο, τότε έχουμε να κάνουμε με ένα είδος «αυτισμού», όπου το άτομο περιγράφεται από τους οικείους του ως «χαμένος στον κόσμο του» και συναισθηματικά αποκομμένος από τους άλλους. Επίσης, τα άτομα με ψυχωσικά συμπτώματα συχνά έχουν δυσκολία στο να βιώσουν ενδιαφέρον ή ευχαρίστηση σε δραστηριότητες που φυσιολογικά θεωρούνται ευχάριστες (Andreasen, et al.1994). Διαταραχή της ψυχοκινητικότητας Αυτή η διαταραχή χαρακτηρίζει πολύ έντονα τους ασθενείς που βρίσκονται σε οξεία φάση ή τους χρόνιους ασθενείς. Οι ασθενείς σε οξεία φάση χαρακτηρίζονται από έντονη διέγερση, ενώ, αντίθετα, οι χρόνιοι ασθενείς εμφανίζουν διαταραχές στην όλη ψυχοκινητική συμπεριφορά, όπως κατατονική καταπληξία (ο ασθενής παίρνει μία παράξενη και άβολη στάση για μεγάλο χρονικό διάστημα, κυρώδης ευκαμψία (κατά τις παθητικές κινήσεις των μελών του σώματος, δίνεται η εντύπωση σαν αυτά να είναι από κερί, καθώς παραμένουν στη θέση που τα μετακινήσαμε), μανιερισμοί, στερεοτυπίες κ.λπ. Πολλοί ερευνητές υποστηρίζουν ότι τα χαρακτηριστικά συμπτώματα της ψύχωσης και κυρίως της σχιζοφρένειας, μπορούν να ομαδοποιηθούν σε δύο μεγάλες κατηγορίες, στα θετικά και τα αρνητικά συμπτώματα. Τα θετικά συμπτώματα αναφέρονται στα «παραγωγικά» (productive) συμπτώματα της σχιζοφρένειας, δηλαδή σε αυτά που συνιστούν την ψυχοπαθολογία ακριβώς λόγω της παρουσίας τους και προέρχονται από την αύξηση ή διαστρέβλωση των φυσιολογικών λειτουργιών. Αντίθετα, τα αρνητικά συμπτώματα συνιστούν την ψυχοπαθολογία εξαιτίας της απουσίας τους και προέρχονται από μείωση ή απώλεια των φυσιολογικών λειτουργιών (Garety, 1992). Σύμφωνα με την Andreasen (1984), τα θετικά συμπτώματα της σχιζοφρένειας είναι οι παραληρητικές ιδέες, οι ψευδαισθήσεις, η θετική μορφολογική (τυπική) διαταραχή της σκέψης και η παράξενη συμπεριφορά, ενώ τα αρνητικά συμπτώματα είναι το επίπεδο ή αμβλύ συναίσθημα, η αλογία, η απάθεια-αβουλησία και η έλλειψη προσοχής και η κοινωνική απομόνωση. Μονάδα Υποστήριξης και Παρακολούθησης προγράμματος «Ψυχαργώς - Β φάση» 8

9 Στάδια εξέλιξης ψυχωσικού επεισοδίου Τα ψυχωσικά συμπτώματα μπορεί να διαφέρουν από άτομο σε άτομο και μπορεί να αλλάξουν με την πάροδο του χρόνου. Εξέχουσα, όμως, σημασία κατέχει το πρώτο επεισόδιο ψύχωσης, δηλαδή η πρώτη φορά κατά την οποία αντιμετωπίζει κάποιο από τα παραπάνω συμπτώματα. Από την απλή παράθεση της συμπτωματολογίας καθίσταται κατανοητό το γεγονός ότι το άτομο τα βιώνει ως εξαιρετικά ενοχλητικά και πρωτόγνωρα. Αν συνδυαστεί αυτό με τα αρνητικά κοινωνικά στερεότυπα και το στίγμα που φέρει κάποιος με αυτά τα συμπτώματα είναι εύκολο να αντιληφθεί κανείς το ιδιαίτερο άγχος και την ανησυχία που βιώνει το άτομο. Το ψυχωσικό επεισόδιο εξελίσσεται σε τρία στάδια: Προδρομικό Τα πρώτα κλινικά σημεία είναι ασαφή και είναι ιδιαίτερα δύσκολο να εντοπιστούν. Σταθερό προσανατολιστικό άξονα διαδραματίζουν οι αλλαγές που το άτομο αναφέρει στην περιγραφή των συναισθημάτων, των σκέψεων και των αντιλήψεών του. Οξύ Κατά το στάδιο αυτό η κλινική εικόνα του ατόμου γίνεται πιο σαφής αφού εμφανίζονται ψυχωσικά συμπτώματα, όπως παραισθήσεις, ψευδαισθήσεις και εμφανείς διαταραχές στη σκέψη. Ανάρρωση Η ψύχωση θεραπεύεται και τα περισσότερα άτομα επανεντάσσονται ομαλά στο κοινωνικό σύνολο. Το πρότυπο της ανάρρωσης διαφέρει από άτομο σε άτομο, αφού ορισμένα άτομα ανταποκρίνονται καλά στην φαρμακοθεραπεία, άλλα στην ψυχοθεραπεία και άλλα σε συνδυασμό των προαναφερθέντων τεχνικών. Σημαντικό κρίνεται το γεγονός ότι πολλά άτομα που λαμβάνουν έγκαιρη διάγνωση και αποκατάσταση από το πρώτο ψυχωσικό επεισόδιο δεν αντιμετωπίζουν πάλι ψυχωσικό επεισόδιο. Μονάδα Υποστήριξης και Παρακολούθησης προγράμματος «Ψυχαργώς - Β φάση» 9

10 Μορφές της ψύχωσης Όταν κάποιος αντιμετωπίζει ψυχωσικό επεισόδιο για πρώτη φορά είναι ιδιαίτερα δύσκολο να εντοπιστεί ο τύπος της διαταραχής, αφού τα συμπτώματα που εμφανίζει δεν είναι ξεκάθαρα. Ωστόσο, σε αυτό το σημείο προβάλλει επιτακτική η ανάγκη να γίνει μια σύντομη αναφορά στους διαφορετικούς τύπους ψυχωσικής διαταραχής που, ανάλογα με την παρουσία ή την απουσία κάποιων από τα προαναφερθέντα συμπτωμάτων, μπορεί να καταστήσουν εφικτή τη διάγνωση (σύμφωνα με το DSM IV και το ICD-10). Ψύχωση που προκαλείται από χρήση ψυχοδραστικών ουσιών (ναρκωτικά αλκοόλ). Οργανική ψύχωση (που συνοδεύει την εμφάνιση κάποιας σωματικής ασθένειας, όπως εγκεφαλικός τραυματισμός ή εκφυλιστική ασθένεια του Κεντρικού Νευρικού Συστήματος). Σύντομη αντιδραστική ψύχωση (εξαιτίας κάποιου ιδιαίτερα αγχογόνου γεγονότος, όπως ο ξαφνικός θάνατος ενός συγγενικού προσώπου ή έντονη αλλαγή στον καθημερινό τρόπο ζωής). Παραληρηματική διαταραχή (εμφανίζονται έντονες παραληρηματικές ιδέες, χωρίς ωστόσο να συνδυάζονται με συμπτώματα σχιζοφρένειας ή συναισθηματικής διαταραχής). Σχιζοφρένεια (όταν τα παραπάνω συμπτώματα εμφανίζονται έντονα για περισσότερο από έξι μήνες). Σχιζοφρενικόμορφη διαταραχή (όταν τα παραπάνω συμπτώματα εμφανίζονται για λιγότερο από έξι μήνες). Διπολική διαταραχή (έντονη εναλλαγή μανίας και κατάθλιψης σε συνδυασμό με ψυχωσικά συμπτώματα). Ψυχωσική κατάθλιψη (απουσιάζει η μανιακή διαταραχή, αλλά υπάρχουν ψυχωσικά συμπτώματα, όπως ψευδαισθήσεις και παραληρηματικές ιδέες). Σχιζοσυναισθηματική διαταραχή (έντονες εναλλαγές στην ψυχική διάθεση σε συνδυασμό με μείζονα ψυχωσικά συμπτώματα, που όμως δεν καλύπτουν τα κριτήρια για διάγνωση σχιζοφρένειας). Συμπερασματικά, γίνεται εύκολα αντιληπτό το γεγονός ότι τα συμπτώματα της ψύχωσης είναι ιδιαίτερα έντονα και προκαλούν σημαντική αναστάτωση στη ζωή του ατόμου. Άλλωστε, το τελευταίο είναι αναγκασμένο από τη φύση της ασθένειας Μονάδα Υποστήριξης και Παρακολούθησης προγράμματος «Ψυχαργώς - Β φάση» 10

11 να μην μπορεί να αλληλεπιδρά με το κοινωνικό του περιβάλλον, καθώς διαμορφώνει μια εσωτερική πραγματικότητα που είναι διαφορετική από αυτό. Δεν θα ήταν άτοπο, λοιπόν, να υποστηρίζαμε το γεγονός ότι το άτομο που εμφανίζει ψυχωσικά συμπτώματα υποχρεώνεται να διακόψει το ρυθμό της ζωής του. Μονάδα Υποστήριξης και Παρακολούθησης προγράμματος «Ψυχαργώς - Β φάση» 11

12 Πρόωρα συμπτώματα και αξία της έγκαιρης διάγνωσης Υπάρχουν συχνά αλλαγές στην καθημερινή συμπεριφορά του ατόμου πριν εμφανιστούν τα ξεκάθαρα συμπτώματα της ψύχωσης. Τα σημάδια αυτά στο προδρομικό στάδιο είναι ασαφή και παρατηρούνται δύσκολα. Άλλωστε, κατά το συγκεκριμένο στάδιο δεν έχουν εμφανιστεί ακόμα χαρακτηριστικά συμπτώματα, όπως οι παραισθήσεις, οι ψευδαισθήσεις και η διαταραχές στη σκέψη. Θεωρείται ιδιαίτερα βασικό να διαπιστωθεί εάν οι αλλαγές αυτές χειροτερεύουν ή απλά δεν υποχωρούν προκειμένου να γίνει έγκαιρα διαφοροδιάγνωση. Τα πρόωρα, λοιπόν, σημάδια είναι: Καχυποψία Μελαγχολία Άγχος Ανησυχία Εκνευρισμός Επιπλέον, μπορεί να εμφανιστεί: Διακύμανση στην ψυχική διάθεση Διαταραχές στον ύπνο Αλλαγές στην επιθυμία για λήψη τροφής Απώλεια ενεργητικότητας ή ενδιαφέροντος Δυσκολία στην αυτοσυγκέντρωση Κατά την εξέταση της παρούσας ψυχολογικής κατάστασης το άτομο μπορεί να αναφέρει ότι: Η σκέψη του επιταχύνεται ή επιβραδύνεται. Τα πράγματα γύρω του είναι κάπως διαφορετικά ή αλλαγμένα. Η οικογένειά του ή οι φίλοι του έχουν παρατηρήσει έντονες αλλαγές στην συμπεριφορά του. Από την περιγραφή των πρόωρων συμπτωμάτων μπορεί να διαπιστωθεί το γεγονός ότι προκαλείται ιδιαίτερη ανησυχία και προβληματισμός τόσο στο ίδιο το άτομο όσο και στους οικείους του. Τα συναισθήματα αυτά πηγάζουν από το γεγονός ότι κανείς δεν μπορεί να καταλάβει τι συμβαίνει. Η έλλειψη επίγνωσης, όμως, Μονάδα Υποστήριξης και Παρακολούθησης προγράμματος «Ψυχαργώς - Β φάση» 12

13 προκαλεί καθυστέρηση στην αναζήτηση βοήθειας, γεγονός που καθιστά τις θεραπεύσιμες αυτές διαταραχές χωρίς έγκαιρη διάγνωση και θεραπευτικό σχεδιασμό. Μονάδα Υποστήριξης και Παρακολούθησης προγράμματος «Ψυχαργώς - Β φάση» 13

14 Η αναγκαιότητα της έγκαιρης παρέμβασης Στο σημείο αυτό αξίζει να αναφερθεί το γεγονός ότι στις περισσότερες ψυχωσικές διαταραχές υπάρχει μια μέση χρονική διάρκεια δύο ετών μεταξύ της εμφάνισης των συμπτωμάτων και της προσπάθειας για αποκατάσταση (McGorry & Jackson, 1999). Αν μάλιστα κανείς αναλογιστεί το γεγονός ότι η κρίσιμη περίοδος κατά την οποία, συνήθως, εκδηλώνονται πλήρως τα συμπτώματα της ψύχωσης είναι τα τρία περίπου χρόνια μπορεί εύκολα να καταλάβει ότι ουσιαστικά στα άτομα αυτά δεν παρέχεται καμία απολύτως βοήθεια στην πιο δύσκολη περίοδο της διαταραχής. Επιπλέον, κρίνεται σκόπιμο να επισημανθεί το γεγονός ότι έχει υποστηριχθεί έντονα τα τελευταία χρόνια ότι η έγκαιρη θεραπεία των ατόμων αυτών αυξάνει σημαντικά τις πιθανότητες για πιο γρήγορη αποκατάσταση. Μάλιστα, αξίζει να αναφερθεί ότι, με κατάλληλη θεραπεία, το 80% των ασθενών καταφέρνει να παρουσιάσει μείωση των συμπτωμάτων μετά το πρώτο ψυχωσικό επεισόδιο μέσα σε μόλις έξι μήνες (Liberman et al., 1993). Πέρα, όμως, από τους λόγους της αποκατάστασης η σωστή και έγκαιρη διάγνωση διαδραματίζει εξέχοντα ρόλο στην αποφυγή συμπεριφορών κοινωνικής περιθωριοποίησης που μπορούν ακόμα να οδηγήσουν και σε παθογενείς συμπεριφορές και εντοπίζονται σε άτομα με αδιάγνωστα ψυχωσικά χαρακτηριστικά. Δεν θα ήταν άτοπο να αναφερθεί ότι επιμηκύνοντας το χρονικό διάστημα για τη θεραπεία επιβραδύνεται αντίστοιχα και αυτό της επανένταξης του ατόμου στους κανονικούς ρυθμούς της ζωής του. Αυτό έχει ως αποτέλεσμα να ελλοχεύει ο κίνδυνος να εμφανιστούν και άλλα προβλήματα, μια και ο ασθενής καθίσταται μη λειτουργικός στις καθημερινές απαιτήσεις της ζωής του. Το άτομο, για παράδειγμα, δεν μπορεί να ανταποκριθεί επαρκώς στις εργασιακές του απαιτήσεις μια και δεν έχει καταφέρει να εξισορροπήσει τον εσωτερικό του κόσμο με το εξωτερικό περιβάλλον. Το ίδιο συμβαίνει και στην περίπτωση που το άτομο δεν έχει ολοκληρώσει τον κύκλο σπουδών του, μια και η απόδοσή του μειώνεται έντονα. Αυτό επιφέρει ως αποτέλεσμα να βιώνει μια έντονη κοινωνική απόσυρση που δεν οφείλεται μόνο στα συμπτώματα της ασθένειάς του, αλλά και στις επιδράσεις τους. Η ανεργία ή η χαμηλή σχολική επίδοση, που καλείται συνήθως να αντιμετωπίσει ο ασθενής, μια και δεν μπορεί εμφανίσει λειτουργική συμπεριφορά στο χώρο εργασίας/σχολείο του, δεν επιφέρει μόνο την κοινωνική του περιθωριοποίηση, αλλά καθιστά και τον ίδιο περισσότερο ευάλωτο μια και είναι μια ιδιαίτερα αγχογόνος κατάσταση. Ας μην ξεχνάμε, άλλωστε, το γεγονός ότι ένα από τα πρόδρομα συμπτώματα του ψυχωσικού Μονάδα Υποστήριξης και Παρακολούθησης προγράμματος «Ψυχαργώς - Β φάση» 14

15 επεισοδίου είναι το έντονο άγχος που αντιμετωπίζει το άτομο και ότι αυτή η κατάσταση το αυξάνει αντί να το μειώνει. Πέρα από αυτό, το άτομο απομακρύνεται και από τις κοινωνικές του συναναστροφές καθώς η ψυχωσική διαταραχή επιφέρει σημαντικές αλλαγές στη συμπεριφορά του. Σε αυτό έρχεται να προστεθεί και το γεγονός ότι το άτομο δεν μπορεί να εξηγήσει τις αλλαγές αυτές. Όσο, λοιπόν, παρατείνεται ο χρόνος της διάγνωσης και της αποκατάστασης τόσο εντείνονται τα συναισθήματα που πηγάζουν από την κοινωνική περιθωριοποίηση του ασθενούς. Τα προαναφερθέντα αποτελέσματα της μη έγκαιρης πρόληψης ενδέχεται να οδηγήσουν τον ασθενή σε κατάθλιψη που δεν προκαλείται όμως, μόνο από τα συμπτώματα της ψύχωσης. Άλλωστε, έχει χάσει δύο σημαντικά στοιχεία της προσωπικής του ταυτότητας όπως είναι η εργασία ή οι σπουδές και οι σημαντικοί άλλοι. Είναι εξάλλου γνωστό το γεγονός ότι αυτά τα στοιχεία σε συνδυασμό με το οικογενειακό περιβάλλον διαδραματίζουν σημαντικό ρόλο για την ανάπτυξη της προσωπικότητας και την δημιουργία της αυτοεικόνας του ατόμου. Η εντεινόμενη, λοιπόν, συναισθηματική διαταραχή μπορεί να επιφέρει ως αποτέλεσμα την κατάχρηση ψυχοδραστικών ουσιών ή ακόμα και να οδηγήσει στην πρόκληση κάποιου αυτοτραυματισμού. Τα συμπεράσματα αυτά εξάγονται πέρα από τις βιβλιογραφικές αναφορές και από την καθημερινή πρακτική σε χώρους διασφάλισης της ψυχικής υγείας. Ας μην ξεχνάμε, άλλωστε το γεγονός ότι 20 30% των νέων που βιώνουν το πρώτο ψυχωσικό επεισόδιο εκθέτουν τον εαυτό τους σε διάφορους κινδύνους, συμπεριλαμβανομένης και της αυτοκτονίας, πριν ενταχθούν σε κάποιο πρόγραμμα αποκατάστασης (Lincoln and Mcgorry, 1999). Τέλος, η υποτροπή στο πρώιμο στάδιο της ψύχωσης είναι άρρηκτα συνδεδεμένη με την αύξηση της πιθανότητας για μετέπειτα υποτροπή ή για δυσκολότερη αποκατάσταση της λειτουργικότητας. Συνεπώς, με την έγκαιρη διάγνωση και σωστή αποκατάσταση από το πρώιμο στάδιο, επιτυγχάνεται η αποφυγή της δημιουργίας του φαύλου κύκλου μεταξύ της αποκατάστασης και της υποτροπής, που συνήθως παρατηρείται σε μεγάλο ποσοστό των ψυχωσικών ασθενών. Ωστόσο, η αναφορά μας δεν θα ήταν ολοκληρωμένη αν δεν εστιαζόμασταν στο γεγονός ότι τα συγκεκριμένα πρόωρα συμπτώματα δεν είναι αποκλειστικά συνοδά της ψυχωσικής διαταραχής. Η εμφάνιση της συγκεκριμένης συμπεριφοράς μπορεί απλά να είναι μια σύντομη αντίδραση σε κάποιες δυσκολίες που πιθανά αντιμετωπίζονται στη δουλειά ή τις σπουδές ή σε κάποια αγχογόνα γεγονότα. Μονάδα Υποστήριξης και Παρακολούθησης προγράμματος «Ψυχαργώς - Β φάση» 15

16 Σημαντικό, λοιπόν, είναι να συμπεριλαμβάνονται και αυτά στη διαφορική διάγνωση κατά τη διαδικασία λήψης του ιστορικού. Κρίνεται ιδιαίτερα σημαντικό να υπενθυμιστεί το γεγονός ότι πέρα από τις διαταραχές στη συμπεριφορά και το συναίσθημα η ψύχωση ανιχνεύεται και από διάφορους βιολογικούς παράγοντες, που είναι εμφανείς σε σημαντικό ποσοστό των ατόμων που έχουν το πρώτο ψυχωσικό επεισόδιο και που μπορούν εύκολα στις μέρες μας να διαγνωστούν με τη χρήση σύγχρονων νευροαπεικονιστικών μεθόδων (Καραπέτσας Α.Β., Ζυγούρης Ν.Χ., 2006). Ανακεφαλαιώνοντας, γίνεται εύκολα αντιληπτό το γεγονός ότι είναι απαραίτητο, όταν εμφανίζονται τα πρώιμα συμπτώματα που μπορούν να οδηγήσουν σε ψυχωσική διαταραχή, τόσο το άτομο όσο και το κοινωνικό του περιβάλλον να είναι ευαισθητοποιημένο και αποενοχοποιημένο προκειμένου να αναζητήσει και να αποδεχθεί τη βοήθεια. Με τον τρόπο αυτό ήδη θα έχει επιτευχθεί η μείωση του χρόνου της αποκατάστασής του, καθώς επίσης θα έχουν αποφευχθεί πολλές παθογενείς συμπεριφορές που δεν είναι αποτέλεσμα της ψυχικής διαταραχής. Ουσιαστικά, δηλαδή, ήδη από την πρώτη στιγμή θα έχει καταφέρει να αυξήσει την ποιότητα ζωής του, αποφεύγοντας πολλές από τις συμπεριφορές που παρατηρούνται σε παρόμοια περιστατικά, όπου δεν λαμβάνει χώρα η έγκαιρη διάγνωση. Μονάδα Υποστήριξης και Παρακολούθησης προγράμματος «Ψυχαργώς - Β φάση» 16

17 Τα στάδια της έγκαιρης παρέμβασης Το πρώτο στάδιο της έγκαιρης παρέμβασης είναι η αξιολόγηση του ασθενούς που παραπέμπεται. Όπως γίνεται αντιληπτό από τα πρώιμα συμπτώματα της ψύχωσης το στάδιο αυτό διαδραματίζει σημαντικότατο ρόλο. Για το λόγο αυτό οφείλουμε αρχικά να εξετάζουμε συστηματικά και σε τακτά χρονικά διαστήματα την ψυχική κατάσταση του ατόμου. Πέρα, όμως, από αυτό, σημαντικές πληροφορίες αναμένεται να ληφθούν και από την οικογένειά του και το στενό κοινωνικό του περίγυρο. Επιπλέον, προκειμένου να καταστεί εφικτή η ενημέρωση για όλες τις παραμέτρους της ψύχωσης, στη λήψη κλινικού ιστορικού καλό θα είναι να εξεταστούν εκφάνσεις της διαταραχής όπως η ένταση, οι προκαταλήψεις του ατόμου, η συχνότητα των συμπτωμάτων, η άποψή του για αυτό κ.α. Μία λεπτομερής συζήτηση χρειάζεται εξελιχθεί αναφορικά με την πρώτη φορά που εμφανίστηκαν τα συμπτώματα. Στη συγκεκριμένη περίπτωση καλό θα είναι να συμπεριληφθούν ερωτήσεις αναφορικά με τον εντοπισμό, τόσο σε χρόνο όσο και σε ένταση, της πρώτης δυσλειτουργίας, να γίνει αναφορά στα «προψυχωσικά» συμπτώματα και στα συμπτώματα που μπορεί να οδηγήσουν στην ψύχωση καθώς και στα αυστηρά διαγνωστικά στοιχεία της ψύχωσης. Τέλος, κρίνεται απαραίτητο να γίνει εκτενής αναφορά στη λειτουργικότητα του ατόμου στο επαγγελματικό, κοινωνικό, εκπαιδευτικό περιβάλλον, καθώς και στις διάφορες δραστηριότητες που συμμετέχει κατά τον ελεύθερο χρόνο του τόσο πριν και κατά τη διάρκεια όσο και μετά το πρώτο ψυχωσικό επεισόδιο. Με τον τρόπο αυτό θα διαγνωστεί ο ακριβής χρόνος εμφάνισης των ψυχωσικών συμπτωμάτων, το επίπεδο και η διάρκεια της περιόδου κατά την οποία το άτομο είχε τη μέγιστη λειτουργικότητα και οι συνέπειες της ψύχωσης στον τομέα της λειτουργικότητας και της εξελικτικής πορείας του ατόμου. Το δεύτερο στάδιο περιλαμβάνει την εμπιστοσύνη. Η καλή σχέση που πρέπει να αναπτυχθεί μεταξύ ασθενούς και θεραπευτή είναι ένας σημαντικός παράγοντας που θα βοηθήσει στην αξιολόγηση του ασθενούς. Οι γενικότερες ψυχοθεραπευτικές έρευνες παραθέτουν πολλά στοιχεία αναφορικά με τον τρόπο δημιουργίας μιας καλής ψυχοθεραπευτικής σχέσης. Στην περίπτωση, όμως, του πρώτου ψυχωσικού επεισοδίου καλό θα είναι να συμπεριληφθεί και η ευαισθησία του θεραπευτή για την ψυχολογική κατάσταση του θεραπευόμενου, η υπομονή αλλά ταυτόχρονα και Μονάδα Υποστήριξης και Παρακολούθησης προγράμματος «Ψυχαργώς - Β φάση» 17

18 επιμονή του θεραπευτή, και η ελαστικότητά του σε θέματα όπως η διάρκεια, η συχνότητα και ο τόπος που θα λαμβάνουν χώρα οι συνεδρίες. Στο τρίτο στάδιο γίνεται αναφορά για την αποδοχή της κατάστασης. Προκειμένου να καταστεί εφικτή η αποδοχή κρίνεται σκόπιμο ο θεραπευτής, αρχικά, να πείσει τον ασθενή ότι η ψυχολογική του κατάσταση είναι παροδική και ότι υπάρχουν τρόποι που θα τον βοηθήσουν να επανέλθει. Επιπλέον, είναι σημαντικό να αλλάξει τρόπο σκέψης ο ασθενής όσον αφορά τη διαταραχή του, τις επιπτώσεις της και τις δυνατότητες που έχει προκειμένου να καταφέρει να επανέλθει. Ακόμα, είναι σημαντικό ο ασθενής να πιστέψει ότι μπορεί να αντιμετωπίσει την ψύχωση και τις συνέπειές της. Ιδιαίτερα σημαντικό στοιχείο του τρίτου σταδίου αποτελεί η ανάληψη δράσης από τον ίδιο τον ασθενή και ο σχεδιασμός αρχικά σε επίπεδο σκέψης και στη συνέχεια σε επίπεδο δράσης των πρωτοβουλιών που οφείλει να αναλάβει στον τομέα της βελτίωσης της ποιότητας ζωής του. Είναι ιδιαίτερα σημαντικό να παραμείνει στην κοινότητα και να δραστηριοποιηθεί σε αυτή. Μπορεί για παράδειγμα να επικοινωνήσει και να έρθει σε επαφή με τους φίλους του ή να θέσει καινούριος στόχους στη ζωή του, όπως να επιστρέψει στις σπουδές του, να πάρει δίπλωμα οδήγησης ή να διοργανώσει μια κοινωνική εκδήλωση. Όλες αυτές οι δραστηριότητες βέβαια θα λάβουν χώρα μετά την κατάλληλη προετοιμασία από το θεραπευτή του. Κατά το στάδιο της αποδοχής ιδιαίτερη έμφαση δίδεται στην έκθεση που θα συνταχθεί από το θεραπευτή και θα εστιάζει στην πορεία της ασθένειας του θεραπευόμενου. Θα περιλαμβάνει μια εκτενή αναφορά στους στόχους που τέθηκαν και στις επιτυχίες που είχε ο ασθενής, προκειμένου να τεθούν πάλι καινούριοι εξελικτικοί στόχοι. Τέλος, σημαντικό ρόλο διαδραματίζει και ο τρόπος κατά τον οποίο θα δοθεί η φαρμακευτική αγωγή. Η συγκεκριμένη διαδικασία είναι αναγκαίο να διεξαχθεί με τον τρόπο που θα διασφαλίζει στον ασθενή ότι δεν θα στιγματιστεί. Για το λόγο αυτό ο ασθενής πρέπει να έχει το δικαίωμα να συναποφασίσει το θεραπευτικό μοντέλο που θα ακολουθήσει. Άλλωστε, με αυτόν τον τρόπο διασφαλίζεται και η ενεργότερη συμμετοχή του στη διαδικασία της αποκατάστασης. Κρίνεται σημαντικό να δοθεί έμφαση στο γεγονός ότι πολλοί ψυχωσικοί ασθενείς βιώνουν έντονο μετατραυματικό στρες, όχι εξαιτίας της διαταραχής τους, αλλά εξαιτίας του τρόπου που ακολουθήθηκε προκειμένου να οδηγηθούν στην αποκατάσταση (McGorry et all.,1991). Συνεπώς, η θεραπεία που εξασφαλίζει τη μη «στιγματοποίηση» του Μονάδα Υποστήριξης και Παρακολούθησης προγράμματος «Ψυχαργώς - Β φάση» 18

19 ασθενούς δεν είναι μόνο ενδεδειγμένη, αλλά έχει βρεθεί ότι είναι περισσότερο αποτελεσματική (Kulkarni & Power, 1999). Καλές πρακτικές έγκαιρης παρέμβασης Στο σημείο αυτό γίνεται μια προσπάθεια συγκέντρωσης, σύνθεσης και προσαρμογής στην Ελληνική πραγματικότητα της εμπειρίας από υπηρεσίες έγκαιρης πρόληψης της ψύχωσης που λειτουργούν στο εξωτερικό. Ουσιαστικά, δηλαδή, γίνεται λόγος για προαπαιτούμενα που διασφαλίζουν τη σωστή λειτουργία μιας υπηρεσίας πρόληψης, έγκαιρης διάγνωσης και αποκατάστασης ψυχωσικών ασθενών στα πρώτα στάδια εμφάνισης της διαταραχής και στη χώρα μας. Μια υπηρεσία έγκαιρης πρόληψης πρέπει να εστιαστεί: Στο διαχειριστικό έλεγχο όλων των βάσεων δεδομένων που μπορούν να παρέχουν πληροφορίες για πρόβλεψη των ατόμων που μπορεί να εκδηλώσουν ψυχωσικό επεισόδιο. Στις περισσότερες περιπτώσεις οι άνθρωποι που αντιμετωπίζουν πρώτο ψυχωσικό επεισόδιο καταφεύγουν στις πρώτες βοήθειες. Πρέπει, λοιπόν, να υπάρξει μια στενότερη συνεργασία μεταξύ πρώτων βοηθειών και οργανωμένων ψυχιατρικών υπηρεσιών που θα οδηγήσει στην έγκαιρη διάγνωση και θεραπεία. Η έγκαιρη αξιολόγηση με τρόπο που δεν στιγματίζει τον ασθενή είναι χρήσιμη καθώς μειώνει τις φοβίες του για εμπλοκή με τις παραδοσιακές ψυχιατρικές μονάδες. Το άτομο που αναλαμβάνει το κάθε περιστατικό παραμένει το ίδιο για μεγάλο χρονικό διάστημα. Με τον τρόπο αυτό επιτυγχάνεται η ανάπτυξη μιας σχέσης εμπιστοσύνης και η παρακολούθηση των στόχων που έχουν συναποφασιστεί. Πέρα, όμως, από τον ασθενή οφείλει να παρέχει τις υπηρεσίες του και στην οικογένεια και στο στενό κοινωνικό του περιβάλλον. Το διάστημα παρακολούθησης του ασθενούς από τον ίδιο επαγγελματία ψυχικής υγείας προτείνεται να είναι τα τρία χρόνια (η πιο κρίσιμη περίοδος). Οι ανάγκες που εκφράζει ο θεραπευόμενος κρίνεται αναγκαίο να τίθενται σε προτεραιότητα στο σχεδιασμό της αποκατάστασης. Ο σχεδιασμός της αποκατάστασης πρέπει να αναθεωρείται σύμφωνα με τις ανάγκες της διαταραχής του ασθενούς. Ένα καλό διάστημα για επανάληψη της Μονάδα Υποστήριξης και Παρακολούθησης προγράμματος «Ψυχαργώς - Β φάση» 19

20 αξιολόγησης και αλλαγής του θεραπευτικού πλαισίου θεωρείται ότι είναι οι δύο μήνες. Ωστόσο, προς το τέλος της θεραπευτικής σχέσης πρέπει να μειώνεται το διάστημα αυτό καθώς υπάρχει μεγαλύτερη πιθανότητα για υποτροπή. Το στενό οικογενειακό και φιλικό περιβάλλον πρέπει να εμπλέκεται ενεργά στη διάγνωση, θεραπεία και εξέλιξη της αποκατάστασης. Κρίνεται απαραίτητο να σχεδιαστεί μια στρατηγική αποφυγής της αντίστασης στη θεραπεία και κατά συνέπεια της υποτροπής. Η στρατηγική αυτή προτείνεται να περιλαμβάνει την αποφυγή στρεσσογόνων παραγόντων (από τις αλλαγές στην καθημερινότητα μέχρι και τα μη σταθερά σχέδια ζωής). Επίσης, πρέπει να διασφαλίζεται η χρήση των φαρμακευτικών σκευασμάτων σύμφωνα με τις οδηγίες του θεραπευτή και τέλος, να υπενθυμίζεται στον ασθενή, όταν είναι αναγκαίο, η προσπάθεια που έχει κάνει για να κατακτήσει το συγκεκριμένο επίπεδο λειτουργικότητας. Σημαντική από τη διεθνή εμπειρία κρίνεται η διασφάλιση της επαγγελματικής αποκατάστασης του ασθενούς, προκειμένου να αποφευχθεί η υποτροπή. Με τον τρόπο αυτό διασφαλίζεται η οικονομική του ανεξαρτησία, προκειμένου να αντιμετωπίσει τις καθημερινές ανάγκες της ζωής. Τέλος, εξαιρετικά σημαντική κρίνεται η προσπάθεια της δημιουργίας θετικής εικόνας για τους ανθρώπους που αντιμετωπίζουν ψυχωσική διαταραχή, τουλάχιστον σε τοπικό επίπεδο. Στην προσπάθεια αυτή μπορεί να διαδραματίσει εξέχοντα ρόλο η ενημέρωση - εκπαίδευση της τοπικής κοινωνίας. Ολοκληρώνοντας την αναφορά στις αποδοτικές πρακτικές που ακολουθούνται στον τομέα την πρόληψης και έγκαιρης παρέμβασης της ψύχωσης, οφείλουμε να αναφερθούμε στις οργανώσεις που έχουν συσταθεί και λειτουργούν με στόχο την ανάληψη δράσεων για τη συγκεκριμένη κοινωνική ομάδα. Για παράδειγμα, στην Νέα Ζηλανδία λειτουργούν επτά υπηρεσίες που ως στόχο τους θέτουν την έγκαιρη διάγνωση και αντιμετώπιση της ψύχωσης (Tatara House, St Lucas first episode psychosis service, Wellington early intervention service κ.ά.). Στην Μεγάλη Βρετανία η πιο γνωστή υπηρεσία είναι η Initiative to Reduce the Impact of Schizophrenia (IRIS). Η πρώτη, όμως, είναι η Early Psychosis Prevention and Intervention Centre (EPPIC) που λειτουργεί με μεγάλη επιτυχία στην Αυστραλία. Ουσιαστικά, οι δύο Μονάδα Υποστήριξης και Παρακολούθησης προγράμματος «Ψυχαργώς - Β φάση» 20

21 τελευταίες υπηρεσίες εισήγαν τη διαδικασία της έγκαιρης πρόληψης της ψύχωσης και παρέχουν, πλέον, πολλές πληροφορίες και ερευνητικά δεδομένα αναφορικά με τα οφέλη της λειτουργίας της συγκεκριμένης υπηρεσίας. Παρέμβαση στην οικογένεια Από την καταγραφή των σταδίων της έγκαιρης παρέμβασης αφενός και από την παράθεση των δράσεων που ακολουθούνται από υπηρεσίες έγκαιρης πρόληψης και αποκατάστασης της ψύχωσης, καταδεικνύεται ότι σημαντικό ρόλο διαδραματίζει το οικογενειακό περιβάλλον του ασθενούς. Ο ρόλος του δεν περιορίζεται μόνο στον έγκαιρο εντοπισμό των συμπτωμάτων και των αλλαγών στη συμπεριφορά του ασθενούς, αντίθετα επεκτείνεται και στη διαμόρφωση των κατάλληλων συνθηκών για την αποκατάστασή του και την αποφυγή της υποτροπής. Αυτό έχει ως αποτέλεσμα ο επαγγελματίας ψυχικής υγείας που εντάσσεται στα πλαίσια μιας υπηρεσίας έγκαιρης πρόληψης και αποκατάστασης της ψύχωσης να θέτει στον ψυχοθεραπευτικό του σχεδιασμό και το στενό οικογενειακό περιβάλλον του ασθενούς. Άλλωστε, η οικογένεια είναι αυτή που καλείται να φροντίσει τον ασθενή, άρα κρίνεται σημαντικό να της δοθούν οι απαραίτητες οδηγίες ή ακόμα και η εκπαίδευση. Με τον τρόπο αυτό θα επιτευχθεί η εμπλοκή και η βοήθεια της οικογένειας στην ψυχοθεραπευτική διαδικασία. Αρχικά, λοιπόν, θα πρέπει να επεξηγηθεί ο όρος ψύχωση, τα συμπτώματα και οι διαταραχές της. Το γεγονός αυτό θα βοηθήσει την οικογένεια να κατανοήσει και να αποδεχθεί τις αλλαγές στη συμπεριφορά του ατόμου. Ωστόσο, η συγκεκριμένη προσπάθεια ενδέχεται να οδηγήσει τα μέλη της οικογένειας σε θλίψη ή σε αισθήματα ενοχής. Για αυτό, κρίνεται ιδιαίτερα σημαντικό να εμπλακούν σε κάποιο ομαδικό ή ατομικό ψυχοθεραπευτικό πρόγραμμα, προκειμένου να ξεπεράσουν την κατάσταση αυτή. Στη συνέχεια, κρίνεται σημαντικό να εκπαιδευτεί η οικογένεια αναφορικά με τη διαχείριση του ασθενή. Πρακτικά, το εκπαιδευτικό πρόγραμμα περιλαμβάνει οδηγίες αναφορικά με τη μείωση των αγχογόνων ερεθισμάτων που δέχεται ο ασθενής, τουλάχιστον στα πρώτα στάδια της θεραπείας και κατά την κρίσιμη περίοδο της υποτροπής. Επιπλέον, σημαντικές είναι οι κατευθύνσεις αναφορικά με την εστίαση του ενδοοικογενειακού διαλόγου σε πράγματα που αφορούν το μέλλον και όχι η προσκόλληση σε θέματα που αφορούν στο παρελθόν του ψυχωσικού. Στο Μονάδα Υποστήριξης και Παρακολούθησης προγράμματος «Ψυχαργώς - Β φάση» 21

22 σημείο αυτό, αξίζει να αναφερθεί το γεγονός ότι η οικογένεια οφείλει να επιβραβεύει τον ασθενή κάθε φορά που παρατηρεί θετικές αλλαγές στη συμπεριφορά του και να αναφέρει στον επαγγελματία ψυχικής υγείας τυχόν υποτροπές του σε μη λειτουργικούς τρόπους συμπεριφοράς. Τέλος, η αναφορά μας στο οικογενειακό περιβάλλον δεν θα ήταν ολοκληρωμένη αν δεν εστιάζαμε στο γεγονός ότι σε αυτή τη διαδικασία κρίνεται σημαντικό να εμπλακούν και άτομα που ο ασθενής κρίνει σημαντικά, έχει δηλαδή επενδύσει συναισθηματικά σε αυτούς και τα συναναστρέφεται στενά τόσο ποσοτικά όσο και ποιοτικά. Μονάδα Υποστήριξης και Παρακολούθησης προγράμματος «Ψυχαργώς - Β φάση» 22

23 Δημιουργία υπηρεσίας έγκαιρης πρόληψης της ψύχωσης Παρά τις εξαιρετικές δυσκολίες και αλλαγές στη συμπεριφορά που επιφέρει η εκδήλωση ενός ψυχωσικού επεισοδίου, ο χρόνος που απαιτείται για να φτάσει ο ασθενής να λάβει διάγνωση και να ενταχθεί σε κάποιο θεραπευτικό σχεδιασμό είναι πολύ μεγάλος. Η πρώτη εμπειρία από υπηρεσίες ψυχικής υγείας που λαμβάνουν πολλοί χρήστες είναι ο εγκλεισμός τους σε ψυχιατρικά νοσοκομεία ή σε ψυχιατρικά τμήματα γενικών νοσοκομείων, ύστερα από εισαγγελική παραγγελία. Ωστόσο, η εμπειρία στις μέρες μας, όσον αφορά την πορεία και την έκβαση της ασθένειας, έχει καταδείξει την καλύτερη λειτουργία των μονάδων ψυχοκοινωνικής αποκατάστασης, παρά των δομών που λειτουργούν με τον παραδοσιακό ψυχιατρικό τρόπο. Το γεγονός αυτό καθιστά αναγκαία τη δημιουργία μιας υπηρεσίας έγκαιρης πρόληψης της ψύχωσης που δεν θα είναι αποκομμένη, αλλά ούτε και θα αποκόπτει τον ασθενή από το κοινωνικό περιβάλλον. Απαιτούμενο προσωπικό και εκπαίδευση. Το προσωπικό που απαιτείται για τη στελέχωση μιας υπηρεσίας έγκαιρης πρόληψης της ψύχωσης δε διαφέρει ιδιαίτερα από αυτό που ήδη απασχολείται σε ψυχιατρικές μονάδες. Ωστόσο, απαιτείται μεγαλύτερη εξειδίκευση τόσο αναφορικά με τις τεχνικές έγκαιρης πρόληψης και παρέμβασης όσο με τις αρμοδιότητες του προσωπικού που θα κληθεί να στελεχώσει την υπηρεσία. Η στελέχωση, λοιπόν, της υπηρεσίας περιλαμβάνει ψυχιάτρους εξειδικευμένους στη λήψη ιστορικού και σε τεχνικές συνέντευξης. Οι ψυχίατροι πρέπει επίσης να είναι εξειδικευμένοι στην ψυχοφαρμακολογία. Ακόμα, εντάσσονται στην υπηρεσία ψυχολόγοι εξειδικευμένοι σε τεχνικές ατομικής και ομαδικής ψυχοθεραπείας. Επιπλέον, κρίνεται αναγκαία η ύπαρξη κοινωνικών λειτουργών και νοσηλευτικού προσωπικού. Χρειάζεται, βέβαια, και η στελέχωση της υπηρεσίας με υποστηρικτικό προσωπικό. Τέλος, πέρα από το συγκεκριμένο προσωπικό που απαιτείται κρίνεται αναγκαία η παροχή βοήθειας και από ειδικούς παιδαγωγούς, στην περίπτωση που τα άτομα δεν μπορούν να παρακολουθήσουν το εκπαιδευτικό πρόγραμμα, λογοθεραπευτές και εργοθεραπευτές, που θα προετοιμάσουν τους χρήστες για την ένταξή τους στο εργασιακό περιβάλλον. Οι συγκεκριμένες Μονάδα Υποστήριξης και Παρακολούθησης προγράμματος «Ψυχαργώς - Β φάση» 23

24 κατηγορίες ειδικών δεν χρειάζεται να απασχολούνται σε μόνιμη βάση στην υπηρεσία, αλλά να παρέχουν υποστήριξη ανάλογα με τις ανάγκες των ασθενών. Η εκπαίδευση που καλείται το προσωπικό να παρακολουθήσει περιλαμβάνει σεμινάρια που αφορούν την έγκαιρη πρόληψη και αποκατάσταση της ψύχωσης. Πιο συγκεκριμένα: Το προσωπικό που θα προσφέρει γραμματειακή υποστήριξη καθώς και το νοσηλευτικό προσωπικό είναι απαραίτητο να γνωρίζει τα πρόωρα συμπτώματα της ψύχωσης, προκειμένου να διαχειρίζεται σωστά τους χρήστες της υπηρεσίας. Οι κοινωνικοί λειτουργοί θα πρέπει να γνωρίζουν καλά το νομοθετικό πλαίσιο που διέπει τα δικαιώματα των ψυχικά ασθενών, τις οικονομικές ενισχύσεις που δικαιούνται, καθώς και τους εργασιακούς χώρους όπου έχουν προτεραιότητα για κάλυψη θέσεων. Οι ψυχολόγοι πρέπει να εκπαιδευτούν στην ψυχοθεραπεία ψυχωσικών ατόμων. Η εκπαίδευσή τους περιλαμβάνει τεχνικές προσέγγισης των ψυχωσικών ασθενών, τον τρόπο κατάκτησης της εμπιστοσύνης τους στο ψυχοθεραπευτικό πλαίσιο 1 και την σωστή ιεράρχηση των στόχων της ψυχοθεραπευτικής αποκατάστασης. Τέλος, το ψυχιατρικό προσωπικό θα πρέπει να εκπαιδευτεί στη χορήγηση αντιψυχωσικών φαρμάκων, ανάλογα με τη βαρύτητα του περιστατικού. Στο σημείο αυτό κρίνεται σκόπιμο να αναφερθεί ότι η διεθνής βιβλιογραφία προτείνει τη χορήγηση άτυπων αντιψυχωσικών στις υπηρεσίες έγκαιρης πρόληψης. Η συγκεκριμένη κατεύθυνση πηγάζει από το γεγονός ότι τα τελευταίας γενιάς αντιψυχωσικά έχουν καλή δράση και στα θετικά και στα αρνητικά συμπτώματα και δεν έχουν τόσο έντονα εξωπυραμιδικά συμπτώματα. Επίσης, το ψυχιατρικό προσωπικό θα πρέπει να εξειδικευτεί στη διαφοροδιάγνωση μεταξύ των διαταραχών που περιλαμβάνει η ψύχωση. Ακόμα, τόσο οι ψυχίατροι όσο και οι ψυχολόγοι και οι κοινωνικοί λειτουργοί θα πρέπει να εκπαιδευτούν στη διεξαγωγή ομιλιών ευαισθητοποίησης του κοινού σε θέματα έγκαιρης πρόληψης της ψύχωσης. Συμπληρωματικά, πρέπει να εκπαιδευτούν και στη διαχείριση ομάδων, αφού στις αρμοδιότητές τους περιλαμβάνεται και το 1 Σε αυτές τις δύο τεχνικές πρέπει να εκπαιδευτεί στο σύνολό του το προσωπικό που θα στελεχώσει την υπηρεσία. Μονάδα Υποστήριξης και Παρακολούθησης προγράμματος «Ψυχαργώς - Β φάση» 24

25 κοινωνικό περιβάλλον των ασθενών. Οι ψυχίατροι και οι ψυχολόγοι πρέπει να εκπαιδευτούν στη χορήγηση διαγνωστικών δοκιμασιών που είναι κατασκευασμένες και σταθμισμένες για ψυχωσικούς ασθενείς. Ως παράδειγμα, αναφέρεται η χορήγηση διαγνωστικών κλιμάκων προσωπικότητας, αξιολόγησης της παρούσας κατάστασης, μέτρησης των θετικών και αρνητικών συμπτωμάτων κ.α. Γενικά, κρίνεται αναγκαίο να τονιστεί ότι όλο το προσωπικό θα πρέπει να εξειδικευτεί στη διαχείριση ασθενών που ανήκουν σε νεαρές ηλικιακές ομάδες. Άλλωστε, μην ξεχνάμε ότι γίνεται λόγος για άτομα που αντιμετωπίζουν πρώτο ψυχωσικό επεισόδιο. Το εξειδικευμένο προσωπικό που περιγράφεται κρίνεται αναγκαίο να λειτουργεί ως ομάδα. Το σημείο αυτό είναι κατάλληλο προκειμένου να δοθεί έμφαση στο γεγονός ότι ίσως κάποιοι ασθενείς να χρειαστούν παρακολούθηση στο σπίτι, ανάλογα με τα συμπτώματα που αντιμετωπίζουν. Επιπλέον, πρέπει να τονιστεί ότι το ωράριο όλου του στελεχιακού δυναμικού πρέπει να είναι ελαστικό, μια και το καθορίζουν οι ανάγκες των ασθενών και του κοινωνικού τους περιβάλλοντος. Τέλος, σημειώνεται ότι η διεθνής πρακτική προτείνει ο συγκεκριμένος θεραπευτής που θα παρακολουθήσει τον ασθενή να παραμείνει στην υπηρεσία για τρία, το λιγότερο, χρόνια. Η καθημερινή πρακτική με ψυχωσικούς καταδεικνύει το γεγονός ότι είναι δύσκολο να εμπιστευτούν κάποιον άλλο θεραπευτή από αυτόν που έχουν συνηθίσει και βιώνουν έντονο άγχος, όταν είναι υποχρεωμένοι να τον αλλάξουν. Μονάδα Υποστήριξης και Παρακολούθησης προγράμματος «Ψυχαργώς - Β φάση» 25

26 Διαμόρφωση υποδομής για τη στέγαση υπηρεσίας έγκαιρης πρόληψης της ψύχωσης. Η υπηρεσία έγκαιρης πρόληψης της ψύχωσης, στεγάζεται σε κάποια ήδη υπάρχουσα μονάδα ψυχικής υγείας, σε ξεχωριστό, όμως, χώρο. Προτείνεται η συγκεκριμένη διάταξη, προκειμένου να εξασφαλίζεται η μείωση του φόβου και του στιγματισμού των ψυχικά ασθενών. Επιπλέον, κρίνεται αναγκαίο να έχει εύκολη πρόσβαση, με μέσα μαζικής μεταφοράς. Ένα σημαντικό ζήτημα που προκύπτει είναι η διασφάλιση της ησυχίας του χώρου, η απομόνωσή του από εξωτερικούς θορύβους, που μπορούν να αποσπάσουν το προσωπικό ή τους χρήστες της υπηρεσίας. Ο εσωτερικός χώρος πρέπει να είναι φωτεινός, κυρίως με φυσικό τρόπο. Επιπλέον, πρέπει να είναι άνετος. Οι χώροι που χρησιμοποιούνται για την συνέντευξη και την ψυχοθεραπεία, πρέπει να είναι αρκετά απομονωμένοι από τους υπόλοιπη υπηρεσία. Με τον τρόπο αυτό διασφαλίζεται αφενός η ησυχία ηρεμία και αφετέρου η εχεμύθεια, βασικό στοιχείο για την ανάπτυξη ψυχοθεραπευτικής σχέσης. Σημαντικό κρίνεται, επίσης, ο προθάλαμος να είναι ευρύχωρος και να υπάρχει αξιόπιστο τηλεφωνικό κέντρο. Ας μην ξεχνάμε ότι για την πρώτη προσέγγιση των συγγενών ή των ασθενών στο χώρο σημαντικό ρόλο διαδραματίζει η τηλεφωνική επαφή. Εξέχουσα σημασία έχει και η διακόσμηση του χώρου. Κρίνεται αναγκαίο ο χώρος να έχει ζωηρά χρώματα σε μια προσπάθεια αφενός να αποφευχθεί η αισθητηριακή αποστέρηση που παρέχει το λευκό χρώμα και αφετέρου προκειμένου να νιώσουν οικεία οι νέοι σε ηλικία χρήστες της υπηρεσίας. Επιπλέον, καλό είναι να υπάρχουν και τα προσωπικά στοιχεία του κάθε εργαζόμενου στο χώρο που βρίσκεται μια και έτσι θα νιώσει και ο ίδιος πιο οικεία. Διασύνδεση της υπηρεσίας με εμπεκόμενους φορείς Προκειμένου να λειτουργήσει σωστά ο συγκεκριμένος φορέας και να καταφέρει να μειώσει σημαντικά τον χρόνο διάγνωσης και αποκατάστασης της ψύχωσης πρέπει να έχει άμεση διασύνδεση με υπηρεσίες που μπορεί να αντιμετωπίσουν ψυχωσικά περιστατικά. Βέβαια, όπως έχει προαναφερθεί, σημαντικό ρόλο καλούνται να διαδραματίσουν και οι ομιλίες ευαισθητοποίησης που θα διεξαχθούν, αλλά, μέχρι να αποδώσουν, η διασύνδεση κρίνεται απαραίτητη. Επειδή, εξάλλου, γίνεται λόγος για τη δημιουργία μιας καινούριας δομής αυτονόητο είναι πως Μονάδα Υποστήριξης και Παρακολούθησης προγράμματος «Ψυχαργώς - Β φάση» 26

27 θα πρέπει όλοι όσοι ασχολούνται με την ευαίσθητη ομάδα των ασθενών που μπορεί να αντιμετωπίσουν πρώτο ψυχωσικό επεισόδιο, να μάθουν για τη λειτουργία της και τις υπηρεσίες που προσφέρει. Τέλος, η σωστή διασύνδεση θα βοηθήσει και στην αμεσότερη ενημέρωση του κοινού μέσω της προβολής της ιστοσελίδας της υπηρεσίας στις ήδη αναρτημένες και έγκυρες ιστοσελίδες των δομών με τις οποίες θα αναπτυχθεί συνεργασία. Οι φορείς που πρέπει μια υπηρεσία έγκαιρης πρόληψης να έχει επαφή είναι: o Τα εξωτερικά ιατρεία των νοσοκομείων, όπου συνήθως απευθύνονται τα άτομα που αντιμετωπίζουν για πρώτη φορά ψυχωσικό επεισόδιο. o Υπηρεσίες που ως στόχο τους έχουν την εξυπηρέτηση νέων κυρίως ατόμων, όπως ΟΑΕΔ κ.α. o Οικογενειακοί γιατροί, και γενικά παθολόγοι που συνήθως απευθύνονται οι γονείς κατά την πρώτη παρατήρηση ασυνήθιστης συμπεριφοράς. o Κοινωνικές υπηρεσίες που λειτουργούν στα πλαίσια των Οργανισμών Τοπικής Αυτοδιοίκησης που, συνήθως, έχουν ευκολότερη πρόσβαση στην τοπική κοινωνία. o Σύλλογοι καθηγητών και γονέων και κηδεμόνων, μια και έχουν τη δυνατότητα να εντοπίσουν τυχόν αλλαγές στη συμπεριφορά ή την επίδοση των νέων. Αξιολόγηση των παρεχόμενων υπηρεσιών Η δημιουργία υπηρεσιών έγκαιρης πρόληψης και αποκατάστασης των ψυχωσικών διαταραχών είναι ιδιαίτερα καινούρια για τη χώρα μας. Αυτό έχει ως αποτέλεσμα να κρίνεται απαραίτητη η δημιουργία ενός δικτύου διασύνδεσης των υπηρεσιών μεταξύ τους. Με το συγκεκριμένο τρόπο επιτυγχάνεται η επίλυση τυχόν κοινών προβλημάτων ή προβληματισμών ενώ ταυτόχρονα προκύπτουν καλές πρακτικές εφαρμογές, βασισμένες πλέον στην Ελληνική εμπειρία. Πέρα από αυτό διασφαλίζεται και το επίπεδο των παρεχόμενων υπηρεσιών προς τους χρήστες μια και υπάρχει μια ομοιογένεια που σέβεται όμως, τις ανάγκες κάθε περιοχής που λειτουργεί η συγκεκριμένη υπηρεσία. Οι κανόνες αξιολόγησης, των παρεχόμενων υπηρεσιών κρίνεται σημαντικό να είναι: Μονάδα Υποστήριξης και Παρακολούθησης προγράμματος «Ψυχαργώς - Β φάση» 27

28 Η διάγνωση της ψυχωσικής διαταραχής και ο εντοπισμός των ατομικών χαρακτηριστικών συμπεριφοράς κάθε ασθενούς. Η επιτυχία της αποκατάστασης, η οποία αξιολογείται, πέρα από ποσοστό των υποτροπών του κάθε περιστατικού, και με αυτοσυμπληρούμενες κλίμακες αξιολόγησης της ψυχοθεραπευτικής σχέσης καθώς επίσης και με δοκιμασίες που καταγράφουν το ποσοστό ενόχλησης από τα θετικά και αρνητικά συμπτώματα της ψυχωσικής διαταραχής. Η εκπαίδευση και η κατάρτιση του προσωπικού που διαχειρίζεται τόσο τους άμεσους χρήστες της υπηρεσίας όσο και τις οικογένειές τους. Συμπερασματικά, γίνεται εύκολα αντιληπτό το γεγονός ότι οι συγκεκριμένοι κανόνες αξιολόγησης είναι χρήσιμοι, απλά για την κατανόηση του τρόπου λειτουργίας της υπηρεσίας. Άλλωστε, καταδεικνύουν τα σημεία στα οποία πρέπει να δοθεί ιδιαίτερη έμφαση την πρώτη περίοδο λειτουργίας της. Στη συνέχεια είναι βέβαιο ότι θα προκύψουν τρόποι για πιο εμπεριστατωμένη αξιολόγηση των παρεχόμενων υπηρεσιών, που ως στόχο τους θα έχουν την έγκαιρη αντιμετώπιση ενός ψυχωσικού περιστατικού. Μονάδα Υποστήριξης και Παρακολούθησης προγράμματος «Ψυχαργώς - Β φάση» 28

29 Καλές πρακτικές δημιουργίας υπηρεσίας έγκαιρης πρόγνωσης και αποκατάστασης της ψύχωσης Παράδειγμα πρώτο: Lamberth Early Onset Service Στο σημείο αυτό κρίνεται σκόπιμο να γίνει μια σύντομη αναφορά στον τρόπο λειτουργίας και διάρθρωσης παρόμοιων υπηρεσιών που έχουν ιδρυθεί στο εξωτερικό και έχουν αποδειχθεί ιδιαίτερα ωφέλιμες για την κοινωνική ομάδα στην οποία απευθύνονται. Συγκεκριμένα, θα γίνει αναφορά για τον τρόπο λειτουργίας μιας υπηρεσίας έγκαιρης πρόληψης και αποκατάστασης που ιδρύθηκε στο νότιο Λονδίνο (Lambeth Early Onset Service). Η συγκεκριμένη δομή δημιουργήθηκε, αρχικά, για να αξιολογήσει και να συγκρίνει την αποτελεσματικότητα στην αντιμετώπιση της ψύχωσης μεταξύ των ψυχοκοινωνικών δομών αποκατάστασης και των παραδοσιακών ψυχιατρικών νοσοκομείων. Σήμερα, λειτουργεί ως υπηρεσία έγκαιρης πρόληψης και αποκατάστασης για όλους τους ασθενείς που αντιμετωπίζουν ψυχωσικό επεισόδιο για πρώτη φορά και είναι μεταξύ ετών. Η ομάδα των επαγγελματιών ψυχικής υγείας που εργάζονται στη συγκεκριμένη υπηρεσία αρχικά αριθμούσε δέκα άτομα. Συγκεκριμένα το στελεχιακό της δυναμικό αποτελείται από έναν ψυχίατρο, έναν ειδικευόμενο ψυχίατρο, έναν κλινικό ψυχολόγο, έναν ψυχολόγο που ειδικεύεται σε θέματα επαγγελματικού προσανατολισμού, τέσσερις νοσοκόμες ψυχοκοινωνικής αποκατάστασης και δύο βοηθούς υγείας. Το πρόγραμμα λειτουργίας της υπηρεσίας είναι ελαστικό μια και περιλαμβάνει σαββατοκύριακα και αργίες. Η ομάδα του προσωπικού προσφέρει έγκαιρη πρόληψη, βασισμένη σε στοιχεία αξιολόγησης των ασθενών, προσαρμοσμένη στις ανάγκες των χρηστών, χαμηλή δόση άτυπων αντιψυχωσικών, ψυχοθεραπεία και συμβουλευτική οικογένειας. Οι ασθενείς που λαμβάνουν την εξειδικευμένη θεραπεία που τους παρέχεται από τη συγκεκριμένη υπηρεσία, σύμφωνα με μία έρευνα που πραγματοποιήθηκε το 2004, παρουσιάζουν σαφώς λιγότερες υποτροπές από τους ασθενείς που λαμβάνουν την παραδοσιακή θεραπεία. Η συγκεκριμένη υπηρεσία από την ημέρα δημιουργίας της έχει παρουσιάσει αξιοσημείωτη επέκταση. Πλέον αποτελείται από μία ομάδα επαγγελματιών ψυχικής υγείας που ως στόχο τους έχουν τον εντοπισμό των ομάδων υψηλού κινδύνου στην κοινωνία και την διαχείριση της πρώτης κρίσης, την ομάδα που παρακολουθεί τους Μονάδα Υποστήριξης και Παρακολούθησης προγράμματος «Ψυχαργώς - Β φάση» 29

ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ ΑΣΘΕΝ-Ν ΣΤΗ ΣΤΕΦΑΝΙΑΙΑ ΜΟΝΑΔΑ ΚΑΙ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗ ΑΝΤΙΜΕΤ-ΠΙΣΗ

ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ ΑΣΘΕΝ-Ν ΣΤΗ ΣΤΕΦΑΝΙΑΙΑ ΜΟΝΑΔΑ ΚΑΙ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗ ΑΝΤΙΜΕΤ-ΠΙΣΗ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ ΑΣΘΕΝ-Ν ΣΤΗ ΣΤΕΦΑΝΙΑΙΑ ΜΟΝΑΔΑ ΚΑΙ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗ ΑΝΤΙΜΕΤ-ΠΙΣΗ ΧΑΤΖΗΣΤΕΦΑΝΟΥ ΦΑΝΗ ΝΟΣΗΛΕΥΤΡΙΑ Τ.Ε. Β Γ ΚΑΡΔΙΟΛΟΓΙΚΗ ΚΛΙΝΙΚΗ ΙΠΠΟΚΡΑΤΕΙΟ ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ Η στεφανιαία µονάδα είναι ένας χώρος

Διαβάστε περισσότερα

Πιστοποιημένες εξ αποστάσεως εκπαιδεύσεις από την Βρετανική Ένωση Ψυχολόγων

Πιστοποιημένες εξ αποστάσεως εκπαιδεύσεις από την Βρετανική Ένωση Ψυχολόγων Πιστοποιημένες εξ αποστάσεως εκπαιδεύσεις από την Βρετανική Ένωση Ψυχολόγων Εισαγωγή στην Κλινική Νευροψυχολογία της Μείζωνος Κατάθλιψης & της Σχιζοφρένειας (ONLINE CLINICAL SEMINAR) Εισηγητής: Δρ. Αλεξάνδρα

Διαβάστε περισσότερα

Η Ψυχική υγεία του παιδιού και ο ρόλος του ευρύτερου περιβάλλοντος

Η Ψυχική υγεία του παιδιού και ο ρόλος του ευρύτερου περιβάλλοντος Η Ψυχική υγεία του παιδιού και ο ρόλος του ευρύτερου περιβάλλοντος Κάθε παιδί έχει το δικαίωμα να ζει και να μεγαλώνει σ ένα υγιές περιβάλλον, το οποίο θα διασφαλίζει και θα προάγει την σωματική και ψυχική

Διαβάστε περισσότερα

ΔΕΞΙΟΤΗΤΕΣ ΣΥΜΒΟΥΛΕΥΤΙΚΗΣ (Α & Β ΚΥΚΛΟΣ) ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΕΜΙΝΑΡΙΟΥ

ΔΕΞΙΟΤΗΤΕΣ ΣΥΜΒΟΥΛΕΥΤΙΚΗΣ (Α & Β ΚΥΚΛΟΣ) ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΕΜΙΝΑΡΙΟΥ ΔΕΞΙΟΤΗΤΕΣ ΣΥΜΒΟΥΛΕΥΤΙΚΗΣ (Α & Β ΚΥΚΛΟΣ) ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΕΜΙΝΑΡΙΟΥ Γ. ΔΕΞΙΟΤΗΤΕΣ ΣΥΜΒΟΥΛΕΥΤΙΚΗΣ (Α & Β ΚΥΚΛΟΣ) Ημ/νίες Διεξαγωγής: 16-17/11, 30/11, 01/12, 07 08/12, 2013, 11-12/01, 25-26/01, 01-02/02, 15-16/02,

Διαβάστε περισσότερα

Διπολική διαταραχή μανιοκατάθλιψη,

Διπολική διαταραχή μανιοκατάθλιψη, ΨΥΧΙΚΕΣ ΔΙΑΤΑΡΑΧΕΣ Ο όρος ψυχική διαταραχή περιλαμβάνει ένα μεγάλο εύρος προβλημάτων που έχουν σχέση με την ψυχική κατάσταση και την συμπεριφορά ενός ατόμου. Οι διάφορες ψυχικές διαταραχές εκδηλώνονται

Διαβάστε περισσότερα

Διαχείριση κρίσεων: Ψυχοκοινωνικές. Γεωργία Κιζιρίδου, Εξελικτική Σχολική Ψυχολόγος, MSc, Εκπαιδεύτρια Ενηλίκων georgiakiz@yahoo.

Διαχείριση κρίσεων: Ψυχοκοινωνικές. Γεωργία Κιζιρίδου, Εξελικτική Σχολική Ψυχολόγος, MSc, Εκπαιδεύτρια Ενηλίκων georgiakiz@yahoo. Διαχείριση κρίσεων: Ψυχοκοινωνικές Γεωργία Κιζιρίδου, Εξελικτική Σχολική Ψυχολόγος, MSc, Εκπαιδεύτρια Ενηλίκων georgiakiz@yahoo.gr Διαχείριση κρίσεων: Ψυχο-κοινωνικές «Ακόμα και οι χώρες που είναι εξοπλισμένες

Διαβάστε περισσότερα

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗ ΕΠΙΣΤΗΜΗ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ Α ΕΞΑΜΗΝΟ

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗ ΕΠΙΣΤΗΜΗ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ Α ΕΞΑΜΗΝΟ ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗ ΕΠΙΣΤΗΜΗ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ Α ΕΞΑΜΗΝΟ ΚΑΥΚΙΑ ΘΕΟΔΩΡΑ ΚΑΘΗΓΗΤΡΙΑ ΕΦΑΡΜΟΓΩΝ 1 ο Μάθημα Προγραμματισμένα μαθήματα 2/10, 9/10, 16/10, 23/10, 30/10, 6/11, 13/11, 20/11, 27/11, 4/12, 11/12,

Διαβάστε περισσότερα

Διαταραχές συμπεριφοράς στην Άνοια

Διαταραχές συμπεριφοράς στην Άνοια Διαταραχές συμπεριφοράς στην Άνοια Κώστας Νικολάου ψυχίατρος Παρουσίαση βασισμένη στο: BPSD Educational Pack, International Psychogeriatric Association (IPA) 2002 Τα Συμπεριφορικά και Ψυχολογικά συμπτώματα

Διαβάστε περισσότερα

Το παιδί μου έχει αυτισμό Τώρα τι κάνω

Το παιδί μου έχει αυτισμό Τώρα τι κάνω Το παιδί μου έχει αυτισμό Τώρα τι κάνω Το όνειρο Ένα ζευγάρι περιμένει παιδί. Τότε αρχίζει να ονειρεύεται αυτό το παιδί. Κτίζει την εικόνα ενός παιδιού μέσα στο μυαλό του. Βάσει αυτής της εικόνας, κάνει

Διαβάστε περισσότερα

Η ΨΥΧΙΑΤΡΙΚΗ ΔΙΑΓΝΩΣΗ ΚΑΙ ΤΑ ΣΥΓΧΡΟΝΑ ΤΑΞΙΝΟΜΙΚΑ ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ

Η ΨΥΧΙΑΤΡΙΚΗ ΔΙΑΓΝΩΣΗ ΚΑΙ ΤΑ ΣΥΓΧΡΟΝΑ ΤΑΞΙΝΟΜΙΚΑ ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ Η ΨΥΧΙΑΤΡΙΚΗ ΔΙΑΓΝΩΣΗ ΚΑΙ ΤΑ ΣΥΓΧΡΟΝΑ ΤΑΞΙΝΟΜΙΚΑ ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΓΕΩΡΓΙΛΑ ΕΛΕΝΗ Απαρτιωμένη Διδασκαλία ΕΙΣΑΓΩΓΗ Διάγνωση: είναι η πολύπλοκη διαδικασία αναγνώρισης και ταυτοποίησης μιας διαταραχής που γίνεται

Διαβάστε περισσότερα

Αποκατάσταση Καρδιοπαθούς Ασθενούς Ο ρόλος του Ψυχιάτρου

Αποκατάσταση Καρδιοπαθούς Ασθενούς Ο ρόλος του Ψυχιάτρου Αποκατάσταση Καρδιοπαθούς Ασθενούς Ο ρόλος του Ψυχιάτρου Πανταζής Α. Ιορδανίδης Διδάκτωρ Ψυχιατρικής Α.Π.Θ Καθηγητής Ψυχολογίας & Διατροφής, ΑΤΕΙ Ιορδανίδης,, 10/3/11 1 ρ.πανταζής Ιορδανίδης, 10/3/11 2

Διαβάστε περισσότερα

ΑΥΤΟΚΤΟΝΙΑ ΚΑΙ ΨΥΧΙΚΕΣ ΙΑΤΑΡΑΧΕΣ

ΑΥΤΟΚΤΟΝΙΑ ΚΑΙ ΨΥΧΙΚΕΣ ΙΑΤΑΡΑΧΕΣ ΑΥΤΟΚΤΟΝΙΑ ΚΑΙ ΨΥΧΙΚΕΣ ΙΑΤΑΡΑΧΕΣ ΟΡΙΣΜΟΣ Η αυτοκτονική συµπεριφορά ορίζεται ως η συµπεριφορά, κατά την οποία το άτοµο θέλει να κάνει κακό στον εαυτό του µε σκοπό να δώσει ένα τέλος στη ζωή του. ιαχωρίζεται

Διαβάστε περισσότερα

Η αντίσταση στην ψυχοθεραπεία από ασθενείς με καρκίνο

Η αντίσταση στην ψυχοθεραπεία από ασθενείς με καρκίνο Η αντίσταση στην ψυχοθεραπεία από ασθενείς με καρκίνο Χριστιάνα Μήτση Ψυχολόγος Μsc-Ψυχοθεραπεύτρια Πανελληνίου Συλλόγου Γυναικών με Καρκίνο Μαστού «Άλμα Ζωής» ΣΥΜΦΩΝΑ ΜΕ ΤΑ ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ: Υπάρχουν

Διαβάστε περισσότερα

Η ΕΦΑΡΜΟΓΗ ΤΟΥ ΑΠΑΡΤΙΩΤΙΚΟΥ ΨΥΧΟΛΟΓΙΚΟΥ ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ (Ι.Ρ.Τ.) ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ

Η ΕΦΑΡΜΟΓΗ ΤΟΥ ΑΠΑΡΤΙΩΤΙΚΟΥ ΨΥΧΟΛΟΓΙΚΟΥ ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ (Ι.Ρ.Τ.) ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ Η ΕΦΑΡΜΟΓΗ ΤΟΥ ΑΠΑΡΤΙΩΤΙΚΟΥ ΨΥΧΟΛΟΓΙΚΟΥ ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ (Ι.Ρ.Τ.) ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ Ε. Σαββίδου¹, Ε. Σπηλιώτη ¹, Ε. Κάττουλας², Λ. Μαντωνάκης ², Ε. Ανυφαντή ², Ν. Σμυρνής ¹ ² 1. Ερευνητικό Πανεπιστημιακό

Διαβάστε περισσότερα

Η νόσος του Parkinson δεν είναι µόνο κινητική διαταραχή. Έχει υπολογισθεί ότι µέχρι και 50% των ασθενών µε νόσο Πάρκινσον, µπορεί να βιώσουν κάποια

Η νόσος του Parkinson δεν είναι µόνο κινητική διαταραχή. Έχει υπολογισθεί ότι µέχρι και 50% των ασθενών µε νόσο Πάρκινσον, µπορεί να βιώσουν κάποια ρ ZΩΗ ΚΑΤΣΑΡΟΥ Νευρολόγος ιευθύντρια ΕΣΥ Η νόσος του Parkinson δεν είναι µόνο κινητική διαταραχή. Έχει υπολογισθεί ότι µέχρι και 50% των ασθενών µε νόσο Πάρκινσον, µπορεί να βιώσουν κάποια µορφή κατάθλιψης,

Διαβάστε περισσότερα

Διατροφικές Διαταραχές. Κεφάλαια 7 8

Διατροφικές Διαταραχές. Κεφάλαια 7 8 Διατροφικές Διαταραχές Κεφάλαια 7 8 7. Πώς να βοηθήσουμε τα άτομα που υποφέρουν από Ψυχογενή Ανορεξία Στόχος η πάσχουσα να τρέφεται κανονικά ώστε να αποκατασταθεί το φυσιολογικό της βάρος. Ο στόχος αυτός

Διαβάστε περισσότερα

ΟΡΙΣΜΟΣ Η Νόσος Alzheimerή γεροντική άνοια είναι µια χρόνια νευροεκφυλιστικήασθένεια του Κεντρικού Νευρικού Συστήµατος, που χαρακτηρίζεται στην ήπια µορφή της από σταδιακή απώλεια της µνήµης και περιορισµό

Διαβάστε περισσότερα

«Η απασχόληση Ψυχολόγων και Παιδαγωγών στις δράσεις της Ιατρικής Παρέμβασης»

«Η απασχόληση Ψυχολόγων και Παιδαγωγών στις δράσεις της Ιατρικής Παρέμβασης» «Η απασχόληση Ψυχολόγων και Παιδαγωγών στις δράσεις της Ιατρικής Παρέμβασης» ΙΑΤΡΙΚΗ ΠΑΡΕΜΒΑΣΗ Η Ιατρική Παρέμβαση (Medical Intervention -Med.In) είναι μια Ελληνική ιατρική οργάνωση αρωγής με δράσεις εντός

Διαβάστε περισσότερα

Θετική Ψυχολογία. Καρακασίδου Ειρήνη, MSc. Ψυχολόγος-Αθλητική Ψυχολόγος Υποψήφια Διδάκτωρ Κλινικής και Συμβουλευτικής Ψυχολογίας, Πάντειο Παν/μιο

Θετική Ψυχολογία. Καρακασίδου Ειρήνη, MSc. Ψυχολόγος-Αθλητική Ψυχολόγος Υποψήφια Διδάκτωρ Κλινικής και Συμβουλευτικής Ψυχολογίας, Πάντειο Παν/μιο Θετική Ψυχολογία Καρακασίδου Ειρήνη, MSc Ψυχολόγος-Αθλητική Ψυχολόγος Υποψήφια Διδάκτωρ Κλινικής και Συμβουλευτικής Ψυχολογίας, Πάντειο Παν/μιο Εισαγωγή Θετική-Αρνητική Ψυχολογία Στόχοι της Ψυχολογίας

Διαβάστε περισσότερα

πρίσμα της παραγωγικότητας Ολιστική προσέγγιση" Κρικέλλα Αλκινόη-Ιατρός Εργασίας Πετροχείλου Αικατερίνη-Κλινική Ψυχολόγος

πρίσμα της παραγωγικότητας Ολιστική προσέγγιση Κρικέλλα Αλκινόη-Ιατρός Εργασίας Πετροχείλου Αικατερίνη-Κλινική Ψυχολόγος "Η χρόνια νόσος μέσα από το πρίσμα της παραγωγικότητας Ολιστική προσέγγιση" Κρικέλλα Αλκινόη-Ιατρός Εργασίας Πετροχείλου Αικατερίνη-Κλινική Ψυχολόγος ΟΡΓΑΝΩΣΗ ΥΠΗΡΕΣΙΑΣ ΙΑΤΡΙΚΗΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ Η ιατρική ομάδα

Διαβάστε περισσότερα

BRAIN MATTERS INSTITUTE. Προγράμματα. Σεπτέμβριος - Δεκέμβριος 2015. Promoting Excellence in Mental Health through Learning

BRAIN MATTERS INSTITUTE. Προγράμματα. Σεπτέμβριος - Δεκέμβριος 2015. Promoting Excellence in Mental Health through Learning BRAIN MATTERS INSTITUTE Προγράμματα Σεπτέμβριος - Δεκέμβριος 2015 Στόχος του η Προώθηση της Ψυχικής Υγείας μέσα από την Μάθηση Promoting Excellence in Mental Health through Learning www.brainmattersinstitute.com

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΠΑΙ ΟΨΥΧΙΑΤΡΙΚΩΝ ΤΜΗΜΑΤΩΝ ΣΕ ΓΕΝΙΚΑ ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΑ ΚΑΡΑΓΙΑΝΝΗ ΣΤΑΥΡΟΥΛΑ ΠΑΙ ΟΨΥΧΙΑΤΡΟΣ ΙΕΥΘΥΝΤΡΙΑ ΠΑΙ ΟΨΥΧΙΑΤΡΙΚΟΥ ΚΥΡΙΑΚΟΥ»

ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΠΑΙ ΟΨΥΧΙΑΤΡΙΚΩΝ ΤΜΗΜΑΤΩΝ ΣΕ ΓΕΝΙΚΑ ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΑ ΚΑΡΑΓΙΑΝΝΗ ΣΤΑΥΡΟΥΛΑ ΠΑΙ ΟΨΥΧΙΑΤΡΟΣ ΙΕΥΘΥΝΤΡΙΑ ΠΑΙ ΟΨΥΧΙΑΤΡΙΚΟΥ ΚΥΡΙΑΚΟΥ» ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΠΑΙ ΟΨΥΧΙΑΤΡΙΚΩΝ ΤΜΗΜΑΤΩΝ ΣΕ ΓΕΝΙΚΑ ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΑ ΚΑΡΑΓΙΑΝΝΗ ΣΤΑΥΡΟΥΛΑ ΠΑΙ ΟΨΥΧΙΑΤΡΟΣ ΙΕΥΘΥΝΤΡΙΑ ΠΑΙ ΟΨΥΧΙΑΤΡΙΚΟΥ ΤΜΗΜΑΤΟΣ, Γ.Ν.Π. «Π.. & Α. ΚΥΡΙΑΚΟΥ» ΟΜEΣ ΚΑΙ ΥΠΗΡΕΣΙΕΣ ΤΟΥ ΠΑΙ ΟΨΥΧΙΑΤΡΙΚΟΥ ΤΟΜΕΑ

Διαβάστε περισσότερα

Αυτισμός καλής λειτουργικότητας: Δυο χρόνια εμπειρίας στο Τ.Ε.Ν.Ε. ΑΝΝΑ ΠΑΡΑΔΕΙΣΙΩΤΗ ΠΑΙΔΟΨΥΧΙΑΤΡΟΣ MD, Ph.D

Αυτισμός καλής λειτουργικότητας: Δυο χρόνια εμπειρίας στο Τ.Ε.Ν.Ε. ΑΝΝΑ ΠΑΡΑΔΕΙΣΙΩΤΗ ΠΑΙΔΟΨΥΧΙΑΤΡΟΣ MD, Ph.D Αυτισμός καλής λειτουργικότητας: Δυο χρόνια εμπειρίας στο Τ.Ε.Ν.Ε. ΑΝΝΑ ΠΑΡΑΔΕΙΣΙΩΤΗ ΠΑΙΔΟΨΥΧΙΑΤΡΟΣ MD, Ph.D ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗΣ Χαρακτηριστικά Αυτισμού Καλής Λειτουργικότητας ( ομιλία, κινητικός συντονισμός,

Διαβάστε περισσότερα

ΦΡΟΝΤΙΔΑ ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΦΡΟΝΤΙΣΤΕΣ ΑΤΟΜΩΝ ΜΕ ΑΝΟΙΑ. Ευγενία Β. Γκιντώνη Ψυχολόγος, MSc Επιστημονική Συνεργάτης Ψ.Ν.Τ ΚΕΔΔΥ Αρκαδίας

ΦΡΟΝΤΙΔΑ ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΦΡΟΝΤΙΣΤΕΣ ΑΤΟΜΩΝ ΜΕ ΑΝΟΙΑ. Ευγενία Β. Γκιντώνη Ψυχολόγος, MSc Επιστημονική Συνεργάτης Ψ.Ν.Τ ΚΕΔΔΥ Αρκαδίας ΦΡΟΝΤΙΔΑ ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΦΡΟΝΤΙΣΤΕΣ ΑΤΟΜΩΝ ΜΕ ΑΝΟΙΑ Ευγενία Β. Γκιντώνη Ψυχολόγος, MSc Επιστημονική Συνεργάτης Ψ.Ν.Τ ΚΕΔΔΥ Αρκαδίας ΣΧΕΔΙΟ ΔΡΑΣΗΣ Εντάσσεται στο Μέτρο 2.3 «Ενέργειες Πρόληψης Ενίσχυσης της Κοινωνικής

Διαβάστε περισσότερα

Διαταραχές Πρόσληψης Τροφής στην Εφηβεία

Διαταραχές Πρόσληψης Τροφής στην Εφηβεία Διαταραχές Πρόσληψης Τροφής στην Εφηβεία Β. Α. Παπαγεωργίου MD, Med, Δρ. Α.Π.Θ. Παιδοψυχίατρος - TEACCH Consultant τ. Επίκουρος Καθηγήτρια Παιδοψυχιατρικής Οι Δ.Π.Τ. Δεν είναι απλώς αποκλίνουσες διατροφικές

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΟ ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΨΥΧΙΚΗΣ ΥΓΙΕΙΝΗΣ. Γραμμή Βοήθειας για την Κατάθλιψη Απολογιστικά Στοιχεία: Ιούλιος Δεκέμβριος 2012

ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΟ ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΨΥΧΙΚΗΣ ΥΓΙΕΙΝΗΣ. Γραμμή Βοήθειας για την Κατάθλιψη Απολογιστικά Στοιχεία: Ιούλιος Δεκέμβριος 2012 ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΟ ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΨΥΧΙΚΗΣ ΥΓΙΕΙΝΗΣ Γραμμή Βοήθειας για την Κατάθλιψη Απολογιστικά Στοιχεία: Ιούλιος Δεκέμβριος 2012 Πρόγραμμα «αντι-στίγμα» Τι είναι η Γραμμή Βοήθειας για την Κατάθλιψη

Διαβάστε περισσότερα

Εξαρτησιογόνες ουσίες

Εξαρτησιογόνες ουσίες Ναρκωτικά Ναρκωτικά-Εξάρτηση Ο όρος ναρκωτικά χρησιµοποιείται για να χαρακτηρίσει όλες τις τοξικές ψυχοτρόπες ουσίες που διακινούνται παρανόµως και προκαλούν σοβαρή διαστρέβλωση της προσωπικότητας του

Διαβάστε περισσότερα

Προβλήματα ομιλίας στην παιδική ηλικία

Προβλήματα ομιλίας στην παιδική ηλικία Προβλήματα ομιλίας στην παιδική ηλικία Το μικρό μας δεν μιλάει όπως τα άλλα παιδιά της ηλικίας του. Τι μπορεί να συμβαίνει; Το κοινωνικό περιβάλλον, οι συνθήκες ζωής, και οι παραδόσεις επηρεάζουν θετικά

Διαβάστε περισσότερα

ΟΔΗΓΟΣ ΣΠΟΥΔΩΝ ΕΙΔΙΚΕΥΣΗ ΣΤΗ ΣΥΣΤΗΜΙΚΗ ΔΙΑΓΝΩΣΗ

ΟΔΗΓΟΣ ΣΠΟΥΔΩΝ ΕΙΔΙΚΕΥΣΗ ΣΤΗ ΣΥΣΤΗΜΙΚΗ ΔΙΑΓΝΩΣΗ ΟΔΗΓΟΣ ΣΠΟΥΔΩΝ ΕΙΔΙΚΕΥΣΗ ΣΤΗ ΣΥΣΤΗΜΙΚΗ ΔΙΑΓΝΩΣΗ 1 ΕΙΔΙΚΕΥΣΗ ΣΤΗ ΣΥΣΤΗΜΙΚΗ ΔΙΑΓΝΩΣΗ ΟΔΗΓΟΣ ΣΠΟΥΔΩΝ Α. ΓΕΝΙΚΑ ΓΙΑ ΤΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ Το πρόγραμμα ειδίκευσης στη συστημική διάγνωση που προσφέρει το Λόγω Ψυχής Ινστιτούτο

Διαβάστε περισσότερα

Α ΚΙΝΗΤΗ ΜΟΝΑΔΑ ΚΕΝΤΡΟ ΤΑΥΤΟΠΟΙΗΣΗΣ ΣΑΜΟΥ

Α ΚΙΝΗΤΗ ΜΟΝΑΔΑ ΚΕΝΤΡΟ ΤΑΥΤΟΠΟΙΗΣΗΣ ΣΑΜΟΥ Α ΚΙΝΗΤΗ ΜΟΝΑΔΑ ΚΕΝΤΡΟ ΤΑΥΤΟΠΟΙΗΣΗΣ ΣΑΜΟΥ «Ενίσχυση της λειτουργίας των Κινητών Μονάδων Πρώτης Υποδοχής, για τις διαδικασίες πρώτης υποδοχής, σε περιοχές υπό υψηλή πίεση μεταναστευτικών ροών» Καλές πρακτικές

Διαβάστε περισσότερα

Βασιλική Ψάρρα, MSc Επιμελήτρια Β Ψυχιατρικής Ψυχιατρικό Νοσοκομείο Αττικής

Βασιλική Ψάρρα, MSc Επιμελήτρια Β Ψυχιατρικής Ψυχιατρικό Νοσοκομείο Αττικής Βασιλική Ψάρρα, MSc Επιμελήτρια Β Ψυχιατρικής Ψυχιατρικό Νοσοκομείο Αττικής Εισαγωγή Η διάγνωση καρκίνου του μαστού αποτελεί ιδιαίτερα τραυματικό γεγονός 1,2 Στην τελευταία έκδοση του Diagnostic and Statistical

Διαβάστε περισσότερα

TEACCH: ΘΕΡΑΠΕΙΑ & ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ ΠΑΙΔΙΩΝ ΜΕ ΑΥΤΙΣΜΟ & ΔΙΑΤΑΡΑΧΕΣ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑΣ. Β. Α. Παπαγεωργίου Παιδοψυχίατρος

TEACCH: ΘΕΡΑΠΕΙΑ & ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ ΠΑΙΔΙΩΝ ΜΕ ΑΥΤΙΣΜΟ & ΔΙΑΤΑΡΑΧΕΣ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑΣ. Β. Α. Παπαγεωργίου Παιδοψυχίατρος TEACCH: ΘΕΡΑΠΕΙΑ & ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ ΠΑΙΔΙΩΝ ΜΕ ΑΥΤΙΣΜΟ & ΔΙΑΤΑΡΑΧΕΣ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑΣ Β. Α. Παπαγεωργίου Παιδοψυχίατρος Τι Είναι ο Αυτισμός; 1. Διαταραχή Επικοινωνίας: Επηρεάζει την κατανόηση και τη χρήση όλων των

Διαβάστε περισσότερα

ΠΩΣ ΝΑ ΔΗΜΙΟΥΡΓΗΣΕΤΕ ΕΝΑ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΨΥΧΙΚΑ ΥΓΙΕΣ-ΕΝΑ ΣΧΕΔΙΟ ΔΡΑΣΗΣ 7 ΒΗΜΑΤΩΝ

ΠΩΣ ΝΑ ΔΗΜΙΟΥΡΓΗΣΕΤΕ ΕΝΑ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΨΥΧΙΚΑ ΥΓΙΕΣ-ΕΝΑ ΣΧΕΔΙΟ ΔΡΑΣΗΣ 7 ΒΗΜΑΤΩΝ ΠΩΣ ΝΑ ΔΗΜΙΟΥΡΓΗΣΕΤΕ ΕΝΑ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΨΥΧΙΚΑ ΥΓΙΕΣ-ΕΝΑ ΣΧΕΔΙΟ ΔΡΑΣΗΣ 7 ΒΗΜΑΤΩΝ Το φυλλάδιο «Ένας οδηγός για την προαγωγή της ψυχικής υγείας στο χώρο εργασίας- πηγή βοήθειας για τους εργοδότες» απευθύνεται

Διαβάστε περισσότερα

ANTIKOIΝΩΝΙΚΗ ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΑ ΣΤΟΥΣ ΕΦΗΒΟΥΣ KAI TΡΟΠΟΙ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗΣ ΤΗΣ ΑΝΝΑ ΠΑΡΑΔΕΙΣΙΩΤΗ

ANTIKOIΝΩΝΙΚΗ ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΑ ΣΤΟΥΣ ΕΦΗΒΟΥΣ KAI TΡΟΠΟΙ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗΣ ΤΗΣ ΑΝΝΑ ΠΑΡΑΔΕΙΣΙΩΤΗ ANTIKOIΝΩΝΙΚΗ ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΑ ΣΤΟΥΣ ΕΦΗΒΟΥΣ KAI TΡΟΠΟΙ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗΣ ΤΗΣ ΑΝΝΑ ΠΑΡΑΔΕΙΣΙΩΤΗ ΔΙΑΤΑΡΑΧΗ ΔΙΑΓΩΓΗΣ ΟΡΙΣΜΟΣ: Σύμφωνα με το Διαγνωστικό και στατιστικό εγχειρίδιο για τις ψυχικές νόσους DSM-IV,το κύριο

Διαβάστε περισσότερα

Είναι υποειδικότητα της ψυχιατρικής που διαμεσολαβεί μεταξύ της ψυχιατρικής και υπόλοιπης ιατρικής Αντικείμενο της ο ασθενής του γενικού νοσοκομείου

Είναι υποειδικότητα της ψυχιατρικής που διαμεσολαβεί μεταξύ της ψυχιατρικής και υπόλοιπης ιατρικής Αντικείμενο της ο ασθενής του γενικού νοσοκομείου Είναι υποειδικότητα της ψυχιατρικής που διαμεσολαβεί μεταξύ της ψυχιατρικής και υπόλοιπης ιατρικής Αντικείμενο της ο ασθενής του γενικού νοσοκομείου που αντιμετωπίζει ψυχικά προβλήματα λόγω της σωματικής

Διαβάστε περισσότερα

ΠΩΣ ΜΠΟΡΩ ΝΑ ΥΠΟΣΤΗΡΙΞΩ ΤΟΝ ΑΝΘΡΩΠΟ ΜΟΥ ΝΑ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΕΙ ΤΟ ΛΕΜΦΩΜΑ;

ΠΩΣ ΜΠΟΡΩ ΝΑ ΥΠΟΣΤΗΡΙΞΩ ΤΟΝ ΑΝΘΡΩΠΟ ΜΟΥ ΝΑ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΕΙ ΤΟ ΛΕΜΦΩΜΑ; ΠΩΣ ΜΠΟΡΩ ΝΑ ΥΠΟΣΤΗΡΙΞΩ ΤΟΝ ΑΝΘΡΩΠΟ ΜΟΥ ΝΑ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΕΙ ΤΟ ΛΕΜΦΩΜΑ; Με την επιστημονική συνεργασία της Αιματολογικής Μονάδας, Γ Πανεπιστημιακή Παθολογική Κλινική, Ιατρική Σχολή Πανεπιστημίου Αθηνών Με

Διαβάστε περισσότερα

Μοντέλα Υγείας. Βασικές Αρχές Βιοϊατρικού Μοντέλου. Θετικές επιπτώσεις Βιοϊατρικής προσέγγισης. 2 Βασικές Ιδεολογίες για Υγεία & Αρρώστια

Μοντέλα Υγείας. Βασικές Αρχές Βιοϊατρικού Μοντέλου. Θετικές επιπτώσεις Βιοϊατρικής προσέγγισης. 2 Βασικές Ιδεολογίες για Υγεία & Αρρώστια ΜΟΝΤΕΛΑ ΥΓΕΙΑΣ-ΑΣΘΕΝΕΙΑΣ ΓΝΩΣΤΙΚΗ ΑΝΑΠΑΡΑΣΤΑΣΗ ΑΡΡΩΣΤΙΑΣ 2 Βασικές Ιδεολογίες για Υγεία & Αρρώστια Μοντέλα Υγείας Βιοιατρικό Μοντέλο Ολιστικό, Βιοψυχοκοινωνικό Μοντέλο Αρχαία Ελλάδα (Ιπποκράτης 400π.Χ.)

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΚΗΡΥΞΗ ΕΤΗΣΙΟΥ ΕΠΙΜΟΡΦΩΤΙΚΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ «ΕΞΕΙΔΙΚΕΥΣΗ ΣΤΗΝ ΕΙΔΙΚΗ ΑΓΩΓΗ» ΕΤΟΣ 2015 ΒΑΝΙΔΗΣ ΙΩΑΝΝΗΣ ΚΑΙ ΣΙΑ ΕΕ. www.v-learning.

ΠΡΟΚΗΡΥΞΗ ΕΤΗΣΙΟΥ ΕΠΙΜΟΡΦΩΤΙΚΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ «ΕΞΕΙΔΙΚΕΥΣΗ ΣΤΗΝ ΕΙΔΙΚΗ ΑΓΩΓΗ» ΕΤΟΣ 2015 ΒΑΝΙΔΗΣ ΙΩΑΝΝΗΣ ΚΑΙ ΣΙΑ ΕΕ. www.v-learning. ΒΑΝΙΔΗΣ ΙΩΑΝΝΗΣ ΚΑΙ ΣΙΑ ΕΕ ΠΡΟΚΗΡΥΞΗ ΕΤΗΣΙΟΥ ΕΠΙΜΟΡΦΩΤΙΚΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ «ΕΞΕΙΔΙΚΕΥΣΗ ΣΤΗΝ ΕΙΔΙΚΗ ΑΓΩΓΗ» ΕΤΟΣ 2015 info@v-learning.gr www.v-learning.gr Το Κέντρο Δια Βίου Μάθησης ΙΙ ΒΑΝΙΔΗΣ ΙΩΑΝΝΗΣ & ΣΙΑ

Διαβάστε περισσότερα

1η συνάντηση: Γνωριμία, σπάσιμο πάγου, αυτοπαρουσίαση μελών ομάδας, κανόνες λειτουργίας ομάδας, ονοματοδοσία ομάδας.

1η συνάντηση: Γνωριμία, σπάσιμο πάγου, αυτοπαρουσίαση μελών ομάδας, κανόνες λειτουργίας ομάδας, ονοματοδοσία ομάδας. Από τον Σεπτέμβριο του 2011 συγκροτούνται ομάδες αυτοβοήθειας ψυχικά ασθενών (πχ πάσχοντες από κατάθλιψη, διάφορα είδη σχιζοφρένειας, σχιζοσυναισθηματική διαταραχή, διάφορα είδη διπολικής διαταραχής ή

Διαβάστε περισσότερα

Σχολικό πλαίσιο Οικογένεια με αυτιστικό παιδί Δώρα Παπαγεωργίου Κλινική Ψυχολόγος

Σχολικό πλαίσιο Οικογένεια με αυτιστικό παιδί Δώρα Παπαγεωργίου Κλινική Ψυχολόγος Σχολικό πλαίσιο Οικογένεια με αυτιστικό παιδί Δώρα Παπαγεωργίου Κλινική Ψυχολόγος Η απώλεια του «ονειρεμένου παιδιού» Οι γονείς βιώνουν μιαν απώλεια. Βιώνουν την απώλεια του παιδιού που έκτισαν μέσα στο

Διαβάστε περισσότερα

Τίτλος εργασίας: Θεραπευτικές παρεμβάσεις στη διαταραχή του αυτιστικού φάσματος: βιβλιογραφική ανασκόπηση

Τίτλος εργασίας: Θεραπευτικές παρεμβάσεις στη διαταραχή του αυτιστικού φάσματος: βιβλιογραφική ανασκόπηση Τίτλος εργασίας: Θεραπευτικές παρεμβάσεις στη διαταραχή του αυτιστικού φάσματος: βιβλιογραφική ανασκόπηση Επιβλέπων καθηγητής: ΝΑΣΙΟΣ ΓΡΗΓΟΡΙΟΣ ΠΑΠΑΓΑΛΟΥ ΑΓΛΑΪΑ Α.Μ: 12514 Τι είναι ο αυτισμός; Είναι μία

Διαβάστε περισσότερα

Ο όρος διάχυτες αναπτυξιακές διαταραχές (αυτισμός) αναφέρεται σε μια αναπτυξιακή διαταραχή κατά την οποία το άτομο παρουσιάζει μειωμένες ικανότητες

Ο όρος διάχυτες αναπτυξιακές διαταραχές (αυτισμός) αναφέρεται σε μια αναπτυξιακή διαταραχή κατά την οποία το άτομο παρουσιάζει μειωμένες ικανότητες Ο όρος διάχυτες αναπτυξιακές διαταραχές (αυτισμός) αναφέρεται σε μια αναπτυξιακή διαταραχή κατά την οποία το άτομο παρουσιάζει μειωμένες ικανότητες στην επικοινωνία, κοινωνικότητα και συμπεριφορά, καθώς

Διαβάστε περισσότερα

ΑΙΘΟΥΣΑ 4. ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ 2 Θετικές σχέσεις: θεωρία και πράξη

ΑΙΘΟΥΣΑ 4. ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ 2 Θετικές σχέσεις: θεωρία και πράξη TETARTH 15 ΜΑΪΟΥ 2013 14.00-15.00 ΠΡΟΣΕΛΕΥΣΗ ΣΥΝΕΔΡΩΝ-ΕΓΓΡΑΦΕΣ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΑΓΩΓΗΣ, ΝΕΑ ΧΗΛΗ ΚΑΡΑΘΕΟΔΩΡΗ ΑΜΦΙΘΕΑΤΡΟ ΑΙΘΟΥΣΑ 9 ΑΙΘΟΥΣΑ 10 ΑΙΘΟΥΣΑ ΣΥΝΕΛΕΥΣΕΩΝ 15.00-17.00 ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ 1 Σκέφτομαι & Πράττω

Διαβάστε περισσότερα

Η συστημική προσέγγιση στην ψυχοθεραπεία

Η συστημική προσέγγιση στην ψυχοθεραπεία Ελευθερία Μαντέλου Ψυχολόγος Ψυχοθεραπεύτρια Η συστημική προσέγγιση στην ψυχοθεραπεία Τα τελευταία χρόνια, οι ειδικοί της οικογενειακής θεραπείας παροτρύνουν τους θεραπευτές του κλάδου να χρησιμοποιούν

Διαβάστε περισσότερα

Η ΓΛΩΣΣΙΚΗ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΤΩΝ ΠΑΙΔΙΩΝ ΓΕΝΝΗΣΗ 6 ΕΤΩΝ ΓΛΩΣΣΙΚΗ ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΑ

Η ΓΛΩΣΣΙΚΗ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΤΩΝ ΠΑΙΔΙΩΝ ΓΕΝΝΗΣΗ 6 ΕΤΩΝ ΓΛΩΣΣΙΚΗ ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΑ Η ΓΛΩΣΣΙΚΗ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΤΩΝ ΠΑΙΔΙΩΝ ΓΕΝΝΗΣΗ 6 ΕΤΩΝ ΗΛΙΚΙΑ γέννηση ΓΛΩΣΣΙΚΗ ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΑ Αναγνωρίζει και προτιμά τη φωνή της μητέρας καθώς και ήχους της γλώσσας. Μιμείται ήχους της γλώσσας. 2 μηνών Συνδυάζει

Διαβάστε περισσότερα

Παιδιά και νέοι με χρόνια προβλήματα υγείας και ειδικές ανάγκες. Σύγχρονες ιατρικές θεωρήσεις και ελληνική πραγματικότητα.

Παιδιά και νέοι με χρόνια προβλήματα υγείας και ειδικές ανάγκες. Σύγχρονες ιατρικές θεωρήσεις και ελληνική πραγματικότητα. Παιδιά και νέοι με χρόνια προβλήματα υγείας και ειδικές ανάγκες. Σύγχρονες ιατρικές θεωρήσεις και ελληνική πραγματικότητα. Μαρία Φωτουλάκη Επίκουρη καθηγήτρια Παιδιατρικής-Παιδιατρικής Γαστρεντερολογίας

Διαβάστε περισσότερα

ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΤΜΗΜΑ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑΣ ΤΟΜΕΑΣ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΚΑΙ ΚΛΙΝΙΚΗΣ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑΣ ΕΝΗΜΕΡΩΤΙΚΟ ΦΥΛΛΑΔΙΟ ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΥΠΟΨΗΦΙΟΥΣ

ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΤΜΗΜΑ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑΣ ΤΟΜΕΑΣ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΚΑΙ ΚΛΙΝΙΚΗΣ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑΣ ΕΝΗΜΕΡΩΤΙΚΟ ΦΥΛΛΑΔΙΟ ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΥΠΟΨΗΦΙΟΥΣ ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΤΜΗΜΑ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑΣ ΤΟΜΕΑΣ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΚΑΙ ΚΛΙΝΙΚΗΣ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑΣ ΕΝΗΜΕΡΩΤΙΚΟ ΦΥΛΛΑΔΙΟ ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΥΠΟΨΗΦΙΟΥΣ ΤΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΚΛΙΝΙΚΗΣ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑΣ

Διαβάστε περισσότερα

Θέμα πτυχιακής Μαθησιακές δυσκολίες και Κακοποίηση παιδιών

Θέμα πτυχιακής Μαθησιακές δυσκολίες και Κακοποίηση παιδιών Θέμα πτυχιακής Μαθησιακές δυσκολίες και Κακοποίηση παιδιών Ορισμός μαθησιακών διαταραχών Η αδυναμία των μαθητών να ανταποκριθούν στις απαιτήσεις ενός κανονικού σχολείου. Τα μαθησιακά προβλήματα ΔΕΝ οφείλονται

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΙΚΕΣ ΛΗΨΗΣ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΟΥ ΙΣΤΟΡΙΚΟΥ ΑΠΟ ΨΥΧΩΣΙΚΟ ΑΣΘΕΝΗ. Επιµέλεια:Τσακανίκα Μαρία Καρυπίδου Ελίνα

ΤΕΧΝΙΚΕΣ ΛΗΨΗΣ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΟΥ ΙΣΤΟΡΙΚΟΥ ΑΠΟ ΨΥΧΩΣΙΚΟ ΑΣΘΕΝΗ. Επιµέλεια:Τσακανίκα Μαρία Καρυπίδου Ελίνα ΤΕΧΝΙΚΕΣ ΛΗΨΗΣ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΟΥ ΙΣΤΟΡΙΚΟΥ ΑΠΟ ΨΥΧΩΣΙΚΟ ΑΣΘΕΝΗ Επιµέλεια:Τσακανίκα Μαρία Καρυπίδου Ελίνα ΨΥΧΙΚΗ ΥΓΕΙΑ ΚΑΙ ΨΥΧΙΚΗ ΝΟΣΟΣ Ψυχική Υγεία είναι η αρµονική λειτουργία της ψυχοσωµατικής ενότητας της

Διαβάστε περισσότερα

ψυχικής νόσου Εθνικό Ίδρυµα Ερευνών 2010

ψυχικής νόσου Εθνικό Ίδρυµα Ερευνών 2010 H ποιότητα ζωής στον αντίποδα της ψυχικής νόσου Εθνικό Ίδρυµα Ερευνών 16-2-2010 2010 Μ. Τζινιέρη Κοκκώση, Ph.D Επικ. Καθηγήτρια Κλινικής Ψυχολογίας Α Ψυχιατρική Κλινική Πανεπιστηµίου Αθηνών-Αιγινήτειο

Διαβάστε περισσότερα

Πρόγραμμα_SPA. Πρόληψη άγχους στους Εκπαιδευτικούς οργανισμούς

Πρόγραμμα_SPA. Πρόληψη άγχους στους Εκπαιδευτικούς οργανισμούς Πρόγραμμα: Πρόληψη άγχους στους Εκπαιδευτικούς οργανισμούς 1. Εισαγωγή 1.1. Γενική εισαγωγή στο εργασιακό άγχος Η φύση της εργασιακής ζωής έχει αλλάξει σημαντικά κατά τη διάρκεια των τελευταίων δεκαετιών.

Διαβάστε περισσότερα

ΤΙΤΛΟΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΝΕΥΡΙΚΗ ΑΝΟΡΕΞΙΑ ΦΟΙΤΗΤΡΙΕΣ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ ΜΑΚΡΟΓΙΑΝΝΗ ΑΙΚΑΤΕΡΙΝΗ ΜΑΥΡΙΔΟΥ ΠΑΡΘΕΝΑ

ΤΙΤΛΟΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΝΕΥΡΙΚΗ ΑΝΟΡΕΞΙΑ ΦΟΙΤΗΤΡΙΕΣ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ ΜΑΚΡΟΓΙΑΝΝΗ ΑΙΚΑΤΕΡΙΝΗ ΜΑΥΡΙΔΟΥ ΠΑΡΘΕΝΑ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ ΜΑΘΗΜΑ : ΚΟΙΝΟΤΙΚΗ ΝΟΣ/ΚΗ ΙΙ ΥΠ. ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ : ΚΥΠΑΡΙΣΗ ΤΙΤΛΟΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΝΕΥΡΙΚΗ ΑΝΟΡΕΞΙΑ ΦΟΙΤΗΤΡΙΕΣ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ ΜΑΚΡΟΓΙΑΝΝΗ ΑΙΚΑΤΕΡΙΝΗ ΜΑΥΡΙΔΟΥ ΠΑΡΘΕΝΑ ΛΑΡΙΣΑ 2010 1 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ 1. Εισαγωγή

Διαβάστε περισσότερα

European Federation of Psychological Associations (EFPA)

European Federation of Psychological Associations (EFPA) European Federation of Psychological Associations (EFPA) Εκπαιδευτικά Κριτήρια για τους ψυχολόγους που ειδικεύονται στην Ψυχοθεραπεία 24/3/2003 http://www.efpa.be/documentsonprofissues/docmain.htm Εκπαιδευτικά

Διαβάστε περισσότερα

ΚΑΤΑΘΛΙΨΗ: Πορεία, Πρόγνωση και Θεραπεία. Φίλιππος Γουρζής Καθηγητής Ψυχιατρικής Πανεπιστημίου Πατρών

ΚΑΤΑΘΛΙΨΗ: Πορεία, Πρόγνωση και Θεραπεία. Φίλιππος Γουρζής Καθηγητής Ψυχιατρικής Πανεπιστημίου Πατρών ΚΑΤΑΘΛΙΨΗ: Πορεία, Πρόγνωση και Θεραπεία Φίλιππος Γουρζής Καθηγητής Ψυχιατρικής Πανεπιστημίου Πατρών Πορεία, Πρόγνωση Η πορεία είναι κρίσιμος παράγοντας για την εκτίμηση των κοινωνικών συνεπειών, του κόστους,

Διαβάστε περισσότερα

Ά κύκλος Βιωµατικών Εργαστηρίων Συµβουλευτικής Σταδιοδροµίας µε θέµα: «Άγχος και Κατάθλιψη στην Εκπαίδευση και στην Εργασία»

Ά κύκλος Βιωµατικών Εργαστηρίων Συµβουλευτικής Σταδιοδροµίας µε θέµα: «Άγχος και Κατάθλιψη στην Εκπαίδευση και στην Εργασία» Περίληψη εισήγησης µε θέµα: Τι είναι άγχος και τι κατάθλιψη. Πώς εµφανίζονται στον εκπαιδευτικό και στον επαγγελµατικό χώρο. Το Άγχος και η Κατάθλιψη αποτελούν ίσως δύο από τις πιο πολυσυζητηµένες έννοιες

Διαβάστε περισσότερα

Άσκηση και κατάθλιψη. Γιάννης Θεοδωράκης Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας

Άσκηση και κατάθλιψη. Γιάννης Θεοδωράκης Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας Άσκηση και κατάθλιψη. Γιάννης Θεοδωράκης Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας Θέματα που θα αναπτυχθούν Άσκηση και κατάθλιψη Άσκηση και σχιζοφρένεια Άσκηση και αλκοόλ Εισαγωγή Για την αντιμετώπιση της κατάθλιψης και

Διαβάστε περισσότερα

«Το κοινωνικό στίγµα της ψυχικής ασθένειας»

«Το κοινωνικό στίγµα της ψυχικής ασθένειας» «Το κοινωνικό στίγµα της ψυχικής ασθένειας» Mαρίνα Οικονόµου-Λαλιώτη Επικ. Καθηγήτρια Ψυχιατρικής Επιστηµονικά Υπεύθυνη του Προγράµµατος «αντι-στίγµα» ΕΠΙΨΥ ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΟ ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΨΥΧΙΚΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

ΚΑΛΟΣΩΡΙΣΑΤΕ ΣΤΗΝ ΣΗΜΕΡΙΝΗ ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ

ΚΑΛΟΣΩΡΙΣΑΤΕ ΣΤΗΝ ΣΗΜΕΡΙΝΗ ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΚΑΛΟΣΩΡΙΣΑΤΕ ΣΤΗΝ ΣΗΜΕΡΙΝΗ ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΘΕΜΑ Διερεύνηση ποσοτικών και ποιοτικών χαρακτηριστικών συνύπαρξης ψυχιατρικής διαταραχής με εξάρτηση από ψυχοδραστικές ουσίες. Η Περίπτωση του θεραπευτικού προγράμματος

Διαβάστε περισσότερα

Απαρτιωμένη Διδασκαλία

Απαρτιωμένη Διδασκαλία Απαρτιωμένη Διδασκαλία ΕΙΣΑΓΩΓΗ Η ψυχιατρική συνέντευξη αποτελεί θεμελιώδη διαδικασία στην άσκηση της Ψυχιατρικής. Κατά τη διάρκειά της οικοδομείται η θεραπευτική σχέση ιατρού-ασθενούς, η οποία οδηγεί

Διαβάστε περισσότερα

ΕΠΙΛΟΧΕΙΑ ΚΑΤΑΘΛΙΨΗ ΑΙΤΙΑ & ΘΕΡΑΠΕΙΑ

ΕΠΙΛΟΧΕΙΑ ΚΑΤΑΘΛΙΨΗ ΑΙΤΙΑ & ΘΕΡΑΠΕΙΑ Συνεδρίου-Σεμιναρίου Μητρικού Θηλασμού Μιλένα Ρούσκοβα 22-26 Οκτωβρίου 2014 ΞΑΝΘΗ ΕΠΙΛΟΧΕΙΑ ΚΑΤΑΘΛΙΨΗ ΑΙΤΙΑ & ΘΕΡΑΠΕΙΑ Παναγιώτης Μ. Σαμαράς Ψυχολόγος Mphil, PgDip, BSc Hons κατάθλιψη της λοχείας Κύρια

Διαβάστε περισσότερα

Τι είναι φόβος και τι φοβια;

Τι είναι φόβος και τι φοβια; ΦΟΒΟΙ - ΦΟΒΙΕΣ Τι είναι φόβος και τι φοβια; Φόβος: η δυσάρεστη συναισθηματική κατάσταση που δημιουργείται απέναντι σε πραγματικό κίνδυνο, ή απειλή. Φοβία: ο επίμονος φόβος που παγιδεύει το άτομο περιορίζοντας

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΣΑΡΜΟΓΗ ΣΤΟ STRESS STRESS: ΠΙΕΣΗ

ΠΡΟΣΑΡΜΟΓΗ ΣΤΟ STRESS STRESS: ΠΙΕΣΗ ΠΡΟΣΑΡΜΟΓΗ ΣΤΟ STRESS STRESS: ΠΙΕΣΗ Στρεσσογόνος παράγοντας Οτιδήποτε κάνει τον άνθρωπο να βιώνει στρες Είναι μια αλλαγή στην ομοιόσταση του ατόμου Παράγοντες που προκαλούν στρες Ενδογενείς Εξωγενείς Ενδογενείς

Διαβάστε περισσότερα

Σύλλογος Εγγεγραμμένων γρ Λογοπαθολόγων

Σύλλογος Εγγεγραμμένων γρ Λογοπαθολόγων Σύλλογος Εγγεγραμμένων γρ Λογοπαθολόγων Λογοθεραπεία: Ο Ρόλος του Λογοπαθολόγου και η Κυπριακή Πραγματικότητα 29-30 Νοεμβρίου 2014 Τι είναι Λογοθεραπείαοθερα εία Λογοθεραπεία είναι η επιστήμη που στοχεύει

Διαβάστε περισσότερα

ΒΑΣΙΚΕΣ ΕΝΝΟΙΕΣ ΣΕΞΟΥΑΛΙΚΗΣ ΥΓΕΙΑΣ

ΒΑΣΙΚΕΣ ΕΝΝΟΙΕΣ ΣΕΞΟΥΑΛΙΚΗΣ ΥΓΕΙΑΣ ΒΑΣΙΚΕΣ ΕΝΝΟΙΕΣ ΣΕΞΟΥΑΛΙΚΗΣ ΥΓΕΙΑΣ Φύλο (sex) Σεξουαλικότητα (sexuality) Σεξουαλική υγεία (sexual health) Κοινωνική ταυτότητα (γένος) (gender) Κοινωνική ταυτότητα φύλου (gender identity) Σεξουαλικός προσανατολισµός

Διαβάστε περισσότερα

Πυξιδίσματα: Ένα καινοτόμο πρόγραμμα πρόληψης και αγωγής υγείας για τους βρεφονηπιακούς και παιδικούς σταθμούς

Πυξιδίσματα: Ένα καινοτόμο πρόγραμμα πρόληψης και αγωγής υγείας για τους βρεφονηπιακούς και παιδικούς σταθμούς Πυξιδίσματα: Ένα καινοτόμο πρόγραμμα πρόληψης και αγωγής υγείας για τους βρεφονηπιακούς και παιδικούς σταθμούς των Α.Πορτσέλη, Μ. Κυριακίδου Η παρούσα εισήγηση αφορά στην παρουσίαση ενός καινοτόμου προγράμματος

Διαβάστε περισσότερα

Η Ψυχολογική Διάσταση της Κώφωσης. Ελενα Τρύφωνος Εκπαιδευτική Ψυχολόγος Υπηρεσία Εκπαιδευτικής Ψυχολογίας Υπουργείο Παιδείας και Πολιτισμού

Η Ψυχολογική Διάσταση της Κώφωσης. Ελενα Τρύφωνος Εκπαιδευτική Ψυχολόγος Υπηρεσία Εκπαιδευτικής Ψυχολογίας Υπουργείο Παιδείας και Πολιτισμού Η Ψυχολογική Διάσταση της Κώφωσης Ελενα Τρύφωνος Εκπαιδευτική Ψυχολόγος Υπηρεσία Εκπαιδευτικής Ψυχολογίας Υπουργείο Παιδείας και Πολιτισμού Η κάθε αναπηρία ή η κάθε ιδιαιτερότητα συνήθως έχει επιπτώσεις

Διαβάστε περισσότερα

Τι Είναι η Διαταραχή Ελλειμματικής Προσοχής Υπερκινητικότητα;

Τι Είναι η Διαταραχή Ελλειμματικής Προσοχής Υπερκινητικότητα; Τι Είναι η Διαταραχή Ελλειμματικής Προσοχής Υπερκινητικότητα; Τα κύρια συμπτώματα των παιδιών με ΔΕΠ-Υ είναι η εκδήλωση συμπτωμάτων απροσεξίας, υπερκινητικότητας και/ή παρορμητικότητας σε βαθμό δυσανάλογο

Διαβάστε περισσότερα

Πρότυπα περίθαλψης (ΠΠ) για ανθρώπους με οστεοαρθρίτιδα

Πρότυπα περίθαλψης (ΠΠ) για ανθρώπους με οστεοαρθρίτιδα Πρότυπα περίθαλψης () για ανθρώπους με οστεοαρθρίτιδα Μετάφρασ η σε: Ολοκληρώθ ηκε από: Email: 1 1 2 3 4 Οι άνθρωποι με συμπτώματα οστεοαρθρίτιδας (ΟΑ) θα πρέπει να έχουν πρόσβαση σε επαγγελματία του τομέα

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΝΑΙΣΘΗΜΑΤΙΚΗ ΝΟΗΜΟΣΥΝΗ, ΕΞΕΛΙΞΗ ΚΑΙ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑ

ΣΥΝΑΙΣΘΗΜΑΤΙΚΗ ΝΟΗΜΟΣΥΝΗ, ΕΞΕΛΙΞΗ ΚΑΙ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑ ΣΥΝΑΙΣΘΗΜΑΤΙΚΗ ΝΟΗΜΟΣΥΝΗ, ΕΞΕΛΙΞΗ ΚΑΙ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑ 5ο μάθημα Διδάσκουσα Δήμητρα Ιορδάνογλου ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΣΤΡΕΣ Διεθνές Εθνικό Οργανισμού Πανεπιστημίου Διαπροσωπικό Ατομικό ΜΕΡΙΚΟΙ ΟΡΙΣΜΟΙ ΑΓΧΟΣ: Ένας "μη

Διαβάστε περισσότερα

ΜΑΘΗΤΕΣ ΜΕ ΧΡΟΝΙΑ ΝΟΣΗΜΑΤΑ ΚΑΙ Η ΔΙΑΜΟΡΦΩΣΗ ΤΩΝ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ ΑΝΑΠΑΡΑΣΤΑΣΕΩΝ ΤΗΣ ΣΥΝΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΣΤΟ ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΣΧΟΛΕΙΟ

ΜΑΘΗΤΕΣ ΜΕ ΧΡΟΝΙΑ ΝΟΣΗΜΑΤΑ ΚΑΙ Η ΔΙΑΜΟΡΦΩΣΗ ΤΩΝ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ ΑΝΑΠΑΡΑΣΤΑΣΕΩΝ ΤΗΣ ΣΥΝΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΣΤΟ ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΣΧΟΛΕΙΟ ΜΑΘΗΤΕΣ ΜΕ ΧΡΟΝΙΑ ΝΟΣΗΜΑΤΑ ΚΑΙ Η ΔΙΑΜΟΡΦΩΣΗ ΤΩΝ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ ΑΝΑΠΑΡΑΣΤΑΣΕΩΝ ΤΗΣ ΣΥΝΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΣΤΟ ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΣΧΟΛΕΙΟ Κων/νος Καλέμης, Άννα Κωσταρέλου, Μαρία Αγγελική Καλέμη Εισαγωγή H σύγχρονη τάση που επικρατεί

Διαβάστε περισσότερα

Τρίτη 7 Οκτωβρίου 2008

Τρίτη 7 Οκτωβρίου 2008 ΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ - ΚΑΡΚΙΝΟΣ ΜΑΣΤΟΥ Τρίτη 7 Οκτωβρίου 2008 Ο καρκίνος του µαστού είναι ο συχνότερος καρκίνος στις γυναίκες. Οι Ελληνίδες φαίνεται να ανησυχούν αρκετά για το ενδεχόµενο να νοσήσουν οι ίδιες, χωρίς

Διαβάστε περισσότερα

Η ψυχιατρική περίθαλψη στην Ελλάδα του 21 ου αιώνα

Η ψυχιατρική περίθαλψη στην Ελλάδα του 21 ου αιώνα Η ψυχιατρική περίθαλψη στην Ελλάδα του 21 ου αιώνα Μ. Μαδιανός Κέντρο Κοινοτικής Ψυχικής Υγιεινής Ζωγράφου, Πανεπιστήµιο Αθηνών Ψυχιατρική 2002, 13:297-300 Η Ελλάδα, τρία έτη µετά την ένταξή της από το

Διαβάστε περισσότερα

Εφηβεία και Πρότυπα. 2)Τη στάση του απέναντι στους άλλους, ενήλικες και συνομηλίκους

Εφηβεία και Πρότυπα. 2)Τη στάση του απέναντι στους άλλους, ενήλικες και συνομηλίκους Εφηβεία και Πρότυπα Τι σημαίνει εφηβεία; Η εφηβεία είναι η περίοδος της ζωής του ανθρώπου που αρχίζει με το τέλος της παιδικής ηλικίας και οδηγεί στην ενηλικίωση. Είναι μια εξελικτική φάση που κατά τη

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΡΑΣΚΕΥΗ ΣΑΚΚΑ. Nευρολόγος-Ψυχίατρος, Πρόεδρος της Εταιρείας Νόσου Alzheimer και Συναφών Διαταραχών Αθηνών ALZHEIMER

ΠΑΡΑΣΚΕΥΗ ΣΑΚΚΑ. Nευρολόγος-Ψυχίατρος, Πρόεδρος της Εταιρείας Νόσου Alzheimer και Συναφών Διαταραχών Αθηνών ALZHEIMER ΠΑΡΑΣΚΕΥΗ ΣΑΚΚΑ Nευρολόγος-Ψυχίατρος, Πρόεδρος της Εταιρείας Νόσου Alzheimer και Συναφών Διαταραχών Αθηνών ALZHEIMER ΤΟ ΦΟΡΤΙΟ ΤΩΝ ΦΡΟΝΤΙΣΤΩΝ ΑΣΘΕΝΩΝ ΜΕ ΑΝΟΙΑ ΤΟ ΦΟΡΤΙΟ ΤΩΝ ΦΡΟΝΤΙΣΤΩΝ ΑΣΘΕΝΩΝ ΜΕ ΑΝΟΙΑ

Διαβάστε περισσότερα

Αλκοόλ, Εθεβεία & Εγκέθαλορ. Γιώργος Παναγής Πανεπιστήμιο Κρήτης Τμήμα Ψυχολογίας Εργαστήριο Νευροεπιστημών & Συμπεριφοράς

Αλκοόλ, Εθεβεία & Εγκέθαλορ. Γιώργος Παναγής Πανεπιστήμιο Κρήτης Τμήμα Ψυχολογίας Εργαστήριο Νευροεπιστημών & Συμπεριφοράς Αλκοόλ, Εθεβεία & Εγκέθαλορ Γιώργος Παναγής Πανεπιστήμιο Κρήτης Τμήμα Ψυχολογίας Εργαστήριο Νευροεπιστημών & Συμπεριφοράς Κατανάλωση οινοπνευματωδών στους Έλληνες μαθητές (2011) Στην Ελλάδα, τα αγόρια

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΕΡΕΥΝΗΣΗ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΩΝ ΑΝΑΓΚΩΝ ΕΡΓΑΖΟΜΕΝΩΝ ΣΕ ΦΟΡΕΙΣ ΨΥΧΙΚΗΣ ΥΓΕΙΑΣ

ΔΙΕΡΕΥΝΗΣΗ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΩΝ ΑΝΑΓΚΩΝ ΕΡΓΑΖΟΜΕΝΩΝ ΣΕ ΦΟΡΕΙΣ ΨΥΧΙΚΗΣ ΥΓΕΙΑΣ ΔΙΕΡΕΥΝΗΣΗ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΩΝ ΑΝΑΓΚΩΝ ΕΡΓΑΖΟΜΕΝΩΝ ΣΕ ΦΟΡΕΙΣ ΨΥΧΙΚΗΣ ΥΓΕΙΑΣ 1 ΔΙΕΡΕΥΝΗΣΗ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΩΝ ΑΝΑΓΚΩΝ ΕΡΓΑΖΟΜΕΝΩΝ ΕΡΩΤΗΜΑΤΟΛΟΓΙΟ ΕΡΓΑΖΟΜΕΝΩΝ 2 (2010) ΚΕΚ Κέντρου Ψυχικής Υγιεινής 3 ΕΡΩΤΗΜΑΤΟΛΟΓΙΟ ΓΙΑ

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΟΛΟΓΙΣΜΟΣ ΤΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ ΤΗΣ ΑΓΩΓΗΣ ΚΟΙΝΟΤΗΤΑΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΠΟΔΟΧΗ ΤΗΣ ΔΙΑΦΟΡΕΤΙΚΟΤΗΤΑΣ ΤΗΣ ΨΥΧΙΚΗΣ ΝΟΣΟΥ ΣΤΟ 46 ο ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΑΘΗΝΩΝ.

ΑΠΟΛΟΓΙΣΜΟΣ ΤΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ ΤΗΣ ΑΓΩΓΗΣ ΚΟΙΝΟΤΗΤΑΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΠΟΔΟΧΗ ΤΗΣ ΔΙΑΦΟΡΕΤΙΚΟΤΗΤΑΣ ΤΗΣ ΨΥΧΙΚΗΣ ΝΟΣΟΥ ΣΤΟ 46 ο ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΑΘΗΝΩΝ. 22-3-2011 ΑΠΟΛΟΓΙΣΜΟΣ ΤΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ ΤΗΣ ΑΓΩΓΗΣ ΚΟΙΝΟΤΗΤΑΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΠΟΔΟΧΗ ΤΗΣ ΔΙΑΦΟΡΕΤΙΚΟΤΗΤΑΣ ΤΗΣ ΨΥΧΙΚΗΣ ΝΟΣΟΥ ΣΤΟ 46 ο ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΑΘΗΝΩΝ. 1. Εισαγωγή 2. Η Πρώτη Συνάντηση της Ομάδας Μαθητών. 3. Η Δεύτερη

Διαβάστε περισσότερα

Ε.Κατσάµπα, Γ.Ευσταθίου

Ε.Κατσάµπα, Γ.Ευσταθίου Περιγραφή ατοµικής περίπτωσης γυναίκας µε Υποχονδρίαση και Ιδεοψυχαναγκαστική ιαταραχή και στοιχεία Ιδεοψυχαναγκαστικής ιαταραχής Προσωπικότητας 12ο Πανελλήνιο Συνέδριο Ψυχολογικής Έρευνας της Ελληνικής

Διαβάστε περισσότερα

Ανάπτυξη κοινωνικών δεξιοτήτων σε παιδιά με νοητική ανεπάρκεια μέσα από το παιχνίδι με τους συνομηλίκους τους: ένα πιλοτικό πρόγραμμα παρέμβασης

Ανάπτυξη κοινωνικών δεξιοτήτων σε παιδιά με νοητική ανεπάρκεια μέσα από το παιχνίδι με τους συνομηλίκους τους: ένα πιλοτικό πρόγραμμα παρέμβασης Ανάπτυξη κοινωνικών δεξιοτήτων σε παιδιά με νοητική ανεπάρκεια μέσα από το παιχνίδι με τους συνομηλίκους τους: ένα πιλοτικό πρόγραμμα παρέμβασης Γ. Μπάρμπας Ε. Γκιργκινούδη θεωρητικό πλαίσιο βασικός πυρήνας

Διαβάστε περισσότερα

Πως μπορώ να υποστηρίξω τον άνθρωπό μου. να αντιμετωπίσει το λέμφωμα;

Πως μπορώ να υποστηρίξω τον άνθρωπό μου. να αντιμετωπίσει το λέμφωμα; Πως μπορώ να υποστηρίξω τον άνθρωπό μου να αντιμετωπίσει το λέμφωμα; Το λέμφωμα είναι δυνητικά ιάσιμη νόσος Με την επιστημονική συνεργασία του Αιματολογικού Τμήματος, Γ Πανεπιστημιακής Παθολογικής Κλινικής,

Διαβάστε περισσότερα

ΨΥΧΟΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ ΚΑΙ ΨΥΧΙΚΗ ΥΓΕΙΑ

ΨΥΧΟΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ ΚΑΙ ΨΥΧΙΚΗ ΥΓΕΙΑ ΓΕΩΡΓΙΑ ΓΕΩΡΓΙΟΥ ΟΡΙΣΜΟΣ: Ψυχοεκπαιδευση είναι μια μορφή εκπαίδευσης και θεραπεία επιλογής για τα άτομα με ψυχικό πρόβλημα η οποία συνδιάζει διάφορες μορφές θεραπείας όπως η συμπεριφορική και η προσωποκεντρική.

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΚΟΛΛΙΝΤΖΑ

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΚΟΛΛΙΝΤΖΑ Εισαγωγή Ενεργός συμμετοχή Κοινωνική αλληλεπίδραση Δραστηριότητες που έχουν νόημα Σύνδεση των νέων πληροφοριών με τις προϋπάρχουσες γνώσεις Χρήση στρατηγικών Ανάπτυξη της αυτορρύθμισης και εσωτερική σκέψη

Διαβάστε περισσότερα

Η ΕΠΙΔΡΑΣΗ ΤΗΣ ΜΟΥΣΙΚΗΣ ΣΕ ΠΑΙΔΙΑ ΜΕ ΜΑΘΗΣΙΑΚΕΣ ΔΥΣΚΟΛΙΕΣ ΜΙΑ ΠΕΙΡΑΜΑΤΙΚΗ ΔΙΕΡΕΥΝΗΣΗ Σπουδάστριες: Καρατζά Ευαγγελία Φερεντίνου Στεφανία

Η ΕΠΙΔΡΑΣΗ ΤΗΣ ΜΟΥΣΙΚΗΣ ΣΕ ΠΑΙΔΙΑ ΜΕ ΜΑΘΗΣΙΑΚΕΣ ΔΥΣΚΟΛΙΕΣ ΜΙΑ ΠΕΙΡΑΜΑΤΙΚΗ ΔΙΕΡΕΥΝΗΣΗ Σπουδάστριες: Καρατζά Ευαγγελία Φερεντίνου Στεφανία Η ΕΠΙΔΡΑΣΗ ΤΗΣ ΜΟΥΣΙΚΗΣ ΣΕ ΠΑΙΔΙΑ ΜΕ ΜΑΘΗΣΙΑΚΕΣ ΔΥΣΚΟΛΙΕΣ ΜΙΑ ΠΕΙΡΑΜΑΤΙΚΗ ΔΙΕΡΕΥΝΗΣΗ Σπουδάστριες: Καρατζά Ευαγγελία Φερεντίνου Στεφανία Αναφορές υπάρχουν από την Αρχαία Ελλάδα Απρίλιο 1963 : Εμφάνιση

Διαβάστε περισσότερα

Εισαγωγή Συμπεριφορικοί παράγοντες στα προβλήματα της σχέσης του ζευγαριού Συμπεριφορικές παρεμβάσεις Συμπεράσματα

Εισαγωγή Συμπεριφορικοί παράγοντες στα προβλήματα της σχέσης του ζευγαριού Συμπεριφορικές παρεμβάσεις Συμπεράσματα Εισαγωγή Συμπεριφορικοί παράγοντες στα προβλήματα της σχέσης του ζευγαριού Συμπεριφορικές παρεμβάσεις Συμπεράσματα ΕΙΣΑΓΩΓΗ Η συμπεριφορική θεραπεία ζεύγους συνδέεται με ορισμένες τεχνικές οι οποίες βασίζονται

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΠΑΤΡΩΝ Τμήμα Ιατρικής Ψυχιατρική Κλινική

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΠΑΤΡΩΝ Τμήμα Ιατρικής Ψυχιατρική Κλινική ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΠΑΤΡΩΝ Τμήμα Ιατρικής Ψυχιατρική Κλινική Διευθυντής: Καθηγητής Φ. Γουρζής ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ Ακ. Έτος 2014-2015 Πάτρα, 2014 Επιστημονικό Προσωπικό Ψυχιατρικής Κλινικής Διευθυντής: Καθηγητής

Διαβάστε περισσότερα

Σύνδρομο Asperger Το σύνδρομο του μικρού σοφού

Σύνδρομο Asperger Το σύνδρομο του μικρού σοφού Σύνδρομο Asperger Το σύνδρομο του μικρού σοφού Πώς γίνεται ένα παιδί να έχει ιδιαίτερη κλίση στα μαθηματικά, στη μουσική, στις ξένες γλώσσες, στη μετεωρολογία, να έχει ξεχωριστές ικανότητες και ενδιαφέροντα,

Διαβάστε περισσότερα

Φοιτήτρια: Μπαράκου Χρυσάνθη ΑΜ: 9835 Υπεύθυνη καθηγήτρια: κ. Ζακοπούλου Βικτωρία

Φοιτήτρια: Μπαράκου Χρυσάνθη ΑΜ: 9835 Υπεύθυνη καθηγήτρια: κ. Ζακοπούλου Βικτωρία ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΑ ΛΟΓΟΥ ΚΑΙ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑΣ ΣΕ ΠΑΙΔΙΑ ΜΕ ΔΙΑΧΥΤΕΣ ΑΝΑΠΤΥΞΙΑΚΕΣ ΔΙΑΤΑΡΑΧΕΣ: ΜΕΛΕΤΗ ΠΕΡΙΠΤΩΣΗΣ ΜΕ ΤΗΝ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ ΠΑΙΔΙΟΥ ΜΕ ΑΥΤΙΣΜΟ ΥΨΗΛΗΣ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΚΟΤΗΤΑΣ Φοιτήτρια: Μπαράκου Χρυσάνθη ΑΜ: 9835 Υπεύθυνη

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΝΤΡΟ ΥΝΑΜΑΙ ΑΝΑΚΟΙΝΩΣΗ ΤΟΥ ΚΕΝΤΡΟΥ ΠΡΩΙΜΗΣ EΝΤΑΤΙΚΗΣ ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΙΚΗΣ ΠΑΡΕΜΒΑΣΗΣ ΣΤΟΝ ΑΥΤΙΣΜΟ

ΚΕΝΤΡΟ ΥΝΑΜΑΙ ΑΝΑΚΟΙΝΩΣΗ ΤΟΥ ΚΕΝΤΡΟΥ ΠΡΩΙΜΗΣ EΝΤΑΤΙΚΗΣ ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΙΚΗΣ ΠΑΡΕΜΒΑΣΗΣ ΣΤΟΝ ΑΥΤΙΣΜΟ ΚΕΝΤΡΟ ΥΝΑΜΑΙ ΑΝΑΚΟΙΝΩΣΗ ΤΟΥ ΚΕΝΤΡΟΥ ΠΡΩΙΜΗΣ EΝΤΑΤΙΚΗΣ ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΙΚΗΣ ΠΑΡΕΜΒΑΣΗΣ ΣΤΟΝ ΑΥΤΙΣΜΟ Κύκλος σεµιναρίων στην Ανάλυσης της Συµπεριφοράς όπως αυτή εφαρµόζεται στις ιαταραχές Αυτιστικού Φάσµατος Το

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΩΜΑΤΙΚΟ- ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΣΕΜΙΝΑΡΙΟ ΜΕ ΘΕΜΑ: «ΟΜΑΔΙΚΕΣ ΨΥΧΟΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΕΣ ΠΑΡΕΜΒΑΣΕΙΣ ΣΤΗ ΘΕΡΑΠΕΙΑ ΤΗΣ ΣΧΙΖΟΦΡΕΝΕΙΑΣ» ΑΝΑΛΥΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ

ΒΙΩΜΑΤΙΚΟ- ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΣΕΜΙΝΑΡΙΟ ΜΕ ΘΕΜΑ: «ΟΜΑΔΙΚΕΣ ΨΥΧΟΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΕΣ ΠΑΡΕΜΒΑΣΕΙΣ ΣΤΗ ΘΕΡΑΠΕΙΑ ΤΗΣ ΣΧΙΖΟΦΡΕΝΕΙΑΣ» ΑΝΑΛΥΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ Φορέας Ανάπτυξης Ανθρώπινου και Κοινωνικού Κεφαλαίου ΒΙΩΜΑΤΙΚΟ- ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΣΕΜΙΝΑΡΙΟ ΜΕ ΘΕΜΑ: «ΟΜΑΔΙΚΕΣ ΨΥΧΟΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΕΣ ΠΑΡΕΜΒΑΣΕΙΣ ΣΤΗ ΘΕΡΑΠΕΙΑ ΤΗΣ ΣΧΙΖΟΦΡΕΝΕΙΑΣ» ΑΝΑΛΥΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΗΜΕΡ/ΝΙΑ ΘΕΜΑ

Διαβάστε περισσότερα

ΤΑ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ ΤΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ

ΤΑ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ ΤΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ ΤΑ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ ΤΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ Γνώσεις, στάσεις και ποιότητα ζωής σε ασθενείς με λέμφωμα Οι ασθενείς που πάσχουν από λέμφωμα στην Ελλάδα εμφανίζονται ελλιπώς ενημερωμένοι σχετικά με ζητήματα που αφορούν στην

Διαβάστε περισσότερα

Γνώσεις για την εγκεφαλική παράλυση

Γνώσεις για την εγκεφαλική παράλυση Οδηγός Εκπαιδευτή Ενότητα κατάρτισης Γνώσεις για την εγκεφαλική παράλυση Επιμέλεια Miguel Santos Συγγραφείς Karina Riiskjaer Raun Mette Kliim-Due Betina Rasmussen Peder Esben Bilde Kirsten Caesar Petersen

Διαβάστε περισσότερα

Ζώντας με Πνευμονική Αρτηριακή Υπέρταση

Ζώντας με Πνευμονική Αρτηριακή Υπέρταση H Πνευμονική Υπέρταση Ελλάδας ευχαριστεί την PH EUROPE για την συνδρομή της στην δημιουργία αυτού του εργαλείου Ζώντας με Πνευμονική Αρτηριακή Υπέρταση Πνευμονική Υπέρταση Ελλάδας - HPH Δερβενακίων 11β

Διαβάστε περισσότερα

Μορφές επικοινωνίας. Λεκτική Μη λεκτική (γλώσσα του σώματος) Άγγιγμα

Μορφές επικοινωνίας. Λεκτική Μη λεκτική (γλώσσα του σώματος) Άγγιγμα ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑ Η διεργασία της ανταλλαγής ή μεταφοράς στους άλλους σκέψεων και αισθημάτων. Η πράξη του να δίνει και να παίρνει κάποιος πληροφορίες Η διεργασία μεταβίβασης πληροφοριών Μορφές επικοινωνίας Λεκτική

Διαβάστε περισσότερα

Λαµβάνοντας τη διάγνωση: συναισθήµατα και αντιδράσεις

Λαµβάνοντας τη διάγνωση: συναισθήµατα και αντιδράσεις Λαµβάνοντας τη διάγνωση: συναισθήµατα και αντιδράσεις Πιθανότατα αισθάνεστε πολύ αναστατωµένοι αφού λάβατε µια διάγνωση καρκίνου. Συνήθως είναι δύσκολο να αποδεχθείτε τη διάγνωση αµέσως και αυτό είναι

Διαβάστε περισσότερα

Η χρήση ναρκωτικών έχει τεράστιες κοινωνικές και οικονομικές επιπτώσεις, ωστόσο ο εθισμός στα ναρκωτικά είναι πάθηση που μπορεί να θεραπευτεί.

Η χρήση ναρκωτικών έχει τεράστιες κοινωνικές και οικονομικές επιπτώσεις, ωστόσο ο εθισμός στα ναρκωτικά είναι πάθηση που μπορεί να θεραπευτεί. 1 Η χρήση ναρκωτικών έχει τεράστιες κοινωνικές και οικονομικές επιπτώσεις, ωστόσο ο εθισμός στα ναρκωτικά είναι πάθηση που μπορεί να θεραπευτεί. Η θεραπεία απεξάρτησης μπορεί να προσφέρει τα μέγιστα στο

Διαβάστε περισσότερα

H Πορεία προσαρµογής ή Δυσπροσαρµογής των καρκινοπαθών στην Νόσο τους. Η συνεισφορά των Επαγγελµατιών Υγείας

H Πορεία προσαρµογής ή Δυσπροσαρµογής των καρκινοπαθών στην Νόσο τους. Η συνεισφορά των Επαγγελµατιών Υγείας H Πορεία προσαρµογής ή Δυσπροσαρµογής των καρκινοπαθών στην Νόσο τους. Η συνεισφορά των Επαγγελµατιών Υγείας Γιάννης Νικολής Ψυχίατρος Ψυχαναλυτής Οµάδας Η έννοια της προσαρµογής Προσαρµογή: Εφαρµογή,

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΝΤΡΟ ΕΦΑΡΜΟΣΜΕΝΗΣ ΨΥΧΟΛΟΓΙΚΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ ΚΑΙ ΨΥΧΟΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗΣ ΣΥΜΒΟΥΛΕΥΤΙΚΗΣ ΚΑΝΟΝΙΣΜΟΣ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑΣ

ΚΕΝΤΡΟ ΕΦΑΡΜΟΣΜΕΝΗΣ ΨΥΧΟΛΟΓΙΚΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ ΚΑΙ ΨΥΧΟΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗΣ ΣΥΜΒΟΥΛΕΥΤΙΚΗΣ ΚΑΝΟΝΙΣΜΟΣ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑΣ ΚΕΝΤΡΟ ΕΦΑΡΜΟΣΜΕΝΗΣ ΨΥΧΟΛΟΓΙΚΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ ΚΑΙ ΨΥΧΟΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗΣ ΣΥΜΒΟΥΛΕΥΤΙΚΗΣ ΚΑΝΟΝΙΣΜΟΣ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑΣ Περιγραφή Συμβουλευτικής ανήκει στην ευρύτερη κατηγορία των Συμβουλευτικών Κέντρων. Τα Συμβουλευτικά Κέντρα

Διαβάστε περισσότερα

Ανάπτυξη ψυχολογικών δεξιοτήτων μέσα από τον αθλητισμό. Ψούνη Λίνα ΚΦΑ, Ψυχολόγος. MSc, υποψήφια διδάκτωρ Πανεπιστημίου Θεσσαλίας

Ανάπτυξη ψυχολογικών δεξιοτήτων μέσα από τον αθλητισμό. Ψούνη Λίνα ΚΦΑ, Ψυχολόγος. MSc, υποψήφια διδάκτωρ Πανεπιστημίου Θεσσαλίας Ανάπτυξη ψυχολογικών δεξιοτήτων μέσα από τον αθλητισμό Ψούνη Λίνα ΚΦΑ, Ψυχολόγος. MSc, υποψήφια διδάκτωρ Πανεπιστημίου Θεσσαλίας Ποιες είναι οι ψυχολογικές Ο όρος «Εξάσκηση Ψυχολογικών Δεξιοτήτων» χρησιμοποιείται

Διαβάστε περισσότερα

Μέθοδοι διακοπής καπνίσµατος

Μέθοδοι διακοπής καπνίσµατος Μέθοδοι διακοπής καπνίσµατος Ηβραχείαςµορφής Συµβουλευτική διαδικασία Η εφαρµογή του Γνωσιακού-Συµπερι φοριστικού µοντέλου ψυχοθεραπείας στη διακοπή του καπνίσµατος Μέθοδοι διακοπής καπνίσµατος Το διαθεωρητικό

Διαβάστε περισσότερα