ΚΕΦΑΛΑΙΟ 3 ΠΟΙΟΤΗΤΑ ΤΩΝ ΥΠΟΓΕΙΩΝ ΝΕΡΩΝ Φυσικές ιδιότητες του νερού

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "ΚΕΦΑΛΑΙΟ 3 ΠΟΙΟΤΗΤΑ ΤΩΝ ΥΠΟΓΕΙΩΝ ΝΕΡΩΝ. 3.1. Φυσικές ιδιότητες του νερού"

Transcript

1 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 3 ΠΟΙΟΤΗΤΑ ΤΩΝ ΥΠΟΓΕΙΩΝ ΝΕΡΩΝ 3.1. Φυσικές ιδιότητες του νερού Το νερό είναι µια ουσία άχρωµη, άοσµη, άγευστη και υγρή σε κανονικές συνθήκες. Αποτελεί το 70% του ανθρώπινου σώµατος και είναι το απαραίτητο συστατικό για τη λειτουργία των κυττάρων, συµµετέχοντας σε όλες τις βιοχηµικές διεργασίες. Τα φυτά από το νερό αποσπούν το υδρογόνο για τη διαδικασία της φωτοσύνθεσης. Κάθε µόριο νερού αποτελείται από δύο άτοµα υδρογόνου και ένα άτοµο οξυγόνου. Το νερό στην πραγµατικότητα είναι µίγµα µορίων νερού µε διαφορετικό µοριακό βάρος. Τα τρία ισότοπα του υδρογόνου ( 1 Η, 2 Η, 3 Η) και τα τρία ισότοπα του οξυγόνου ( 16 Ο, 17 Ο, 18 Ο) δηµιουργούν 18 πιθανούς συνδυασµούς ισοτόπων νερού. Ο χηµικός δεσµός που συγκρατεί το µόριο είναι οµοιοπολικός, δηλ. κάθε άτοµο υδρογόνου µοιράζεται το ελεύθερο ηλεκτρόνιό του µε τα ηλεκτρόνια της στοιβάδας σθένους του οξυγόνου. Η γωνία µεταξύ δύο δεσµών είναι 104,5 ο και η απόσταση του δεσµού Ο-Η ανέρχεται σε 0,96 Å (Σχ. 3.1). Παρ' όλο που το µόριο του νερού είναι ηλεκτρικά ουδέτερο, συµπεριφέρεται σαν δίπολο λόγω ασύµµετρης κατανοµής των φορτίων. Η πολικότητα που εµφανίζει το µόριο του νερού είναι πολύ σηµαντική ιδιότητα και υπεύθυνη για πολλές ιδιότητες του νερού, καθώς και τον τρόπο που αντιδρά µε το περιβάλλον. Το µόριο του νερού είναι κατάλληλο να σχηµατίζει δεσµούς υδρογόνου και εµφανίζει υψηλή διηλεκτρική σταθερά, που είναι ίση περίπου µε 81. Η διπολική ροπή έχει διεύθυνση κάθετη στην ευθεία που ενώνει τα δύο υδρογόνα µε σηµείο εφαρµογής το οξυγόνο. Σχήµα 3.1: Το µόριο του νερού και σύνδεση µορίων του µε δεσµούς υδρογόνου. 35

2 Μια άλλη χαρακτηριστική ιδιότητα του νερού είναι η µεγάλη διαλυτική του ικανότητα, που οφείλεται στη µεγάλη διηλεκτρική σταθερά του, καθώς και στην πολικότητα των µορίων του. Έτσι το νερό είναι ένας καλός διαλύτης των ηλεκτρολυτών και των οργανικών ενώσεων µε δεσµό υδρογόνου και κακός διαλύτης των µη πολικών ενώσεων. ιαλύει µια µεγάλη ποικιλία συστατικών από απλά άλατα µέχρι ορυκτά και πετρώµατα. Παίζει επίσης σηµαντικό ρόλο στη χηµική αποσάθρωση των πετρωµάτων όπου, µαζί µε φυσικές και βιολογικές διεργασίες συµβάλλει στο σχηµατισµό εδαφών. Το νερό είναι η µοναδική από τις συνηθισµένες ενώσεις που στη στερεή µορφή του (πάγος) είναι ελαφρύτερη από την υγρή (πυκνότητα πάγου σε 0 ο C ίση µε 0,91659 kg/l και πυκνότητα υγρού σε 0 ο C ίση µε 0,99980 kg/l), µε αποτέλεσµα την επίπλευση των πάγων και τη διατήρηση της υδρόβιας πανίδας. Η πυκνότητα του νερού επηρεάζεται από τη θερµοκρασία, την ατµοσφαιρική πίεση και την παρουσία διαφόρων ουσιών (άλατα, οργανικά υπολείµµατα κ.ά). Η θερµότητα εξαέρωσης είναι 9720 cal/mol και αντιστοιχεί στην ενέργεια για να σπάσουν οι δεσµοί υδρογόνου. Η θερµοκρασία πήξης (0 o C) ελαττώνεται και η θερµοκρασία βρασµού (100 o C σε 1 atm) αυξάνεται αν το νερό περιέχει διαλυµένα συστατικά. Επιπλέον, το µόριο του νερού εµφανίζει µεγάλη επιφανειακή τάση. Το νερό έχει µεγάλη ικανότητα να απορροφά και να αποθηκεύει θερµότητα, επηρεάζοντας το περιβάλλον. Για να µεταβληθεί η θερµοκρασία 1 Kg νερού κατά 1 o C χρειάζεται ενέργεια υπό µορφή θερµότητας ίση µε 4200 J. Η µεγάλη αυτή ειδική θερµότητα (4200 J/Κg o C ή 1 cal/g o C) οφείλεται στους δεσµούς υδρογόνου. Στη µεγάλη θερµοχωρητικότητα του νερού οφείλεται η θερµοστατική του αποτελεσµατικότητα, τόσο σε επίπεδο κάθε οργανισµού, όσο και σε πλανητική κλίµακα ειγµατοληψία υπόγειου νερού-χηµικές αναλύσεις Η δειγµατοληψία των δειγµάτων υπόγειου νερού πρέπει να είναι αντιπροσωπευτική της περιοχής που µελετάται, καλύπτοντας όλους τους γεωλογικούς σχηµατισµούς, που φιλοξενούν υδροφόρους ορίζοντες, ώστε να µπορεί να γίνει σύγκριση της ποιότητας. Αντιπροσωπευτική δειγµατοληψία πρέπει να γίνεται και κατά βάθος, ακόµα και αν ο υδροφόρος ορίζοντας είναι ενιαίος. Το νερό του δείγµατος πρέπει να είναι φρέσκο, δηλ. µετά από άντληση της γεώτρησης για ικανοποιητικό χρόνο (τουλάχιστον µιας ώρας), ώστε να ανανεωθεί. Οι Appelo & Postma (1994) θεωρούν ότι πρέπει να αντληθεί το 4-πλάσιο του όγκου του νερού που είναι αποθηκευµένος στο σωλήνα της γεώτρησης. 36

3 Η συλλογή του νερού πρέπει να γίνεται σε φιάλες 1½ λίτρου από πολυαιθυλένιο, αφού πρώτα ξεπλυθεί καλά µε το ίδιο νερό που θα αναλυθεί. Οι γυάλινες φιάλες πρέπει να αποφεύγονται, γιατί έχει παρατηρηθεί προσρόφηση και ανταλλαγή ιόντων. Τα δείγµατα φυλάσσονται σε ψυγείο µε θερµοκρασία 4 o C, µέχρι να µεταφερθούν στο εργαστήριο. Έτσι επιτυγχάνεται η αναστολή ανεπιθύµητων βιολογικών και χηµικών αντιδράσεων. Τα αποτελέσµατα της χηµικής ανάλυσης είναι περισσότερο αξιόπιστα, όταν ο χρόνος που µεσολαβεί µεταξύ δειγµατοληψίας και ανάλυσης είναι µικρός. Πριν αναλυθεί το δείγµα πρέπει να διηθείται από ηθµό 0,45 µ και να οξινίζεται µέρος του δείγµατος (½L), όταν πρόκειται να αναλυθούν µέταλλα. Με τη διήθηση αποµακρύνονται τα αιωρούµενα συστατικά. Η οξίνηση γίνεται για να κρατηθούν τα µέταλλα σε διάλυση και γι αυτό προστίθεται ποσότητα 5 ml HCl (0.5 N). Η περιεκτικότητα των ιόντων εκφράζεται κυρίως σε χιλιοστόγραµµα ανά λίτρο (mg/l) 1mg / L και σε χιλιοστοϊσοδύναµα ανά λίτρο (meq/l). Ισχύει 1 meq/l= ι. β. όπου ι.β.= ισοδύναµο βάρος= Ατοµικό Βάρος / σθένος (Πίν. 3.1). Η ηλεκτρική αγωγιµότητα εκφράζεται σε µs/cm. Για τον έλεγχο των χηµικών αναλύσεων δειγµάτων νερού χρησιµοποιείται το σφάλµα ισοζυγίου ιόντων: Σ Σφάλµα ισοζυγίου ιόντων (%)= Σ κατιόντων κατιόντων Σ + Σ ανιόντων ανιόντων Το σύµβολο Σ δηλώνει άθροισµα και οι συγκεντρώσεις είναι σε meq/l. Αν το σφάλµα είναι µεγαλύτερο από 5%, η χηµική ανάλυση πρέπει να επαναλαµβάνεται. Επίσης χρησιµοποιείται το σφάλµα ισοζυγίου φορτίου (charge balance error), το οποίο ορίζεται ως εξής (Freeze & Cherry, 1979): zm Σφάλµα ισοζυγίου φορτίου (%)= zm όπου: z=απόλυτη τιµή του σθένους, m c =µοριακότητα (molality) κατιόντων, m a =µοριακότητα ανιόντων. Γενικά τα σφάλµατα πρέπει να µην είναι συστηµατικά, να κατανέµονται δηλαδή µεταξύ αρνητικών και θετικών τιµών. H παρουσίαση των αποτελεσµάτων των χηµικών αναλύσεων γίνεται µε τη βοήθεια υδροχηµικών διαγραµµάτων: ραβδοδιαγράµµατα, ανυσµατικά, πολυγωνικά, κυκλικά, ηµιλογαριθµικά, τριγωνικά διαγράµµατα PIPER, DUROV. c c + zm zm a a

4 Στο Σχήµα 3.2 παρουσιάζονται µερικά υδροχηµικά διαγράµµατα µε βάση τη χηµική ανάλυση της εφαρµογής 3.1. Οι υδροχηµικοί χάρτες που δείχνουν τη γεωγραφική κατανοµή διαφόρων παραµέτρων είναι πολύ χρήσιµοι στη µελέτη της ποιότητας των υπόγειων νερών. Συνήθως κατασκευάζονται χάρτες ίσης συγκέντρωσης µιας παραµέτρου π.χ. ισοχλώριες, ίσης αγωγιµότητας κ.λπ. (Σχ. 3.3). Η ταξινόµηση των υπόγειων νερών µε βάση τον χηµισµό τους γίνεται µε τη βοήθεια διαφόρων λόγων Cl/SO 4, Na/K, Cl/Br, Mg/Ca, ή µε βάση την περιεκτικότητα σε διάφορα ιόντα. Eπίσης χρησιµοποιείται η ταξινόµηση µε βάση τη σκληρότητα, το σύνολο των διαλυµένων στερεών, τον συντελεστή προσρόφησης νατρίου κ.ά. Πίν. 3.1: Συντελεστές µετατροπής από mg/l σε meq/l. Ca 2+ 0, HCO 3 0, ΝΗ 4 0,05544 Mg 2+ 0,08226 Cl - 0, CO 3 0,03333 Na + 0, NO 3 0, SO 4 0,02082 K + 0, NO 2 0, PO 4 0,03159 Σχήµα 3.2: ιαγράµµατα παρουσίασης χηµικών αναλύσεων (δεδοµένα εφαρµογής 3.1). 38

5 Σχήµα 3.3: Χάρτης κατανοµής των χλωριόντων στη λεκάνη Γλαύκου του Ν. Αχαΐας (Με συνεχείς γραµµές είναι οι ισοϋψείς και µε διακεκοµµένες οι καµπύλες ίσης περιεκτικότητας Cl - ) Φυσικοχηµικές παράµετροι των νερών Οι κυριότερες παράµετροι του υπόγειου νερού είναι: - Φυσικές (θερµοκρασία, χρώµα, θολότητα, οσµή, ραδιενέργεια) - Χηµικές (ph, Αγωγιµότητα, Σκληρότητα, Αλκαλικότητα, υναµικό οξειδοαναγωγής) Κύρια ιόντα: Ca 2+, Mg 2+, Na +, K +, HCO - 3, SO 2-4, Cl - -, NO 3 ευτερεύοντα ιόντα: Fe 2+, Fe 3+, Mn 2+, NH + 4, F -, CO 2-3, Al 3+ κ.ά. Βαρέα µέταλλα: Pb 2+, Cr 6+, Hg 2+, As 3+, Cd 2+ κ.ά. Θρεπτικές ενώσεις του N, P Πρωτεΐνες, Οργανικές ενώσεις, Αέρια (O 2, N 2,, H 2 S, NH 3, CH 4 ) Θερµοκρασία Η θερµοκρασία των υπόγειων νερών καθορίζεται κυρίως από τη θερµοκρασία των πετρωµάτων, τα οποία τα περιβάλλουν. Οι θερµοκρασίες του υπόγειου νερού τείνουν να παραµείνουν σταθερές, εκτός από τα επιφανειακά νερά που παρουσιάζουν διακυµάνσεις ως αποτέλεσµα των µεταβολών της ηλιακής ενέργειας πάνω στην επιφάνεια της γης (βλ. παράγραφο 2.2). Η θερµοκρασία του υπόγειου νερού επηρεάζεται και από τις µεταβολές της πιεζοµετρικής επιφάνειας του υδροφορέα. Κατά την ανάµειξη θερµού και ψυχρού νερού µε θερµοκρασίες Τ θ και Τ ψ µε όγκους V θ, V ψ, ισχύει αντίστοιχα: V mix. T mix = V θ. Τ θ + V ψ. Τ ψ και V mix = V θ + V ψ =100% 39

6 Λύνοντας ως προς V θ υπολογίζεται ο όγκος του θερµού νερού (%) στο µίγµα: ( V θ = T mix ( Τ θ T ψ Τ )100 ψ ) Ηλεκτρική αγωγιµότητα (ΕC) Το καθαρό νερό δεν είναι καλός αγωγός του ηλεκτρισµού. Η αύξηση της ποσότητας των διαλυµένων αλάτων και η αύξηση της θερµοκρασίας συνεπάγονται και αύξηση της ηλεκτρικής αγωγιµότητας, γι' αυτό η µέτρησή της πρέπει να γίνεται σε συγκεκριµένη θερµοκρασία (συνήθως 25 οc). Έτσι η ηλεκτρική αγωγιµότητα συνδέεται άµεσα µε την ποσότητα και τη φύση των διαλυµένων ηλεκτρολυτών. Το ενδεικτικό επίπεδο της αγωγιµότητας στο πόσιµο νερό είναι 400 µs/cm. Αυξηµένη αγωγιµότητα υποδηλώνει αυξηµένες ποσότητες αλάτων, που ανάλογα µε τη φύση τους και τη συγκέντρωσή τους µπορεί να δηµιουργήσουν προβλήµατα υγείας. Κατά την ανάµειξη δύο νερών µε διαφορετικές τιµές EC ισχύει: EC mix =EC 1. x + EC 2. (1-x), όπου: EC mix είναι η ηλεκτρική αγωγιµότητα του µίγµατος που προκύπτει, EC 1, EC 2 οι αγωγιµότητες των νερών που αναµείχθηκαν και x=το ποσοστό ανάµειξης του ενός νερού στο µίγµα (βλ. εφαρµογή 3.3). Ενεργός οξύτητα (ph) Ενεργός οξύτητα είναι η συγκέντρωση των ιόντων Η 3 Ο + που περιέχεται στο διάλυµα και εκφράζεται µε το ph, δηλ. µε τον αρνητικό δεκαδικό λογάριθµο της συγκέντρωσης των ιόντων Η 3 Ο +. Ο προσδιορισµός του ph γίνεται χρωµατοµετρικά και ηλεκτροµετρικά. Το ph του υπόγειου νερού καθορίζεται από τις διάφορες χηµικές αντιδράσεις και ισορροπίες µεταξύ των διαλυµένων ιόντων µέσα σε αυτό. Το ph που οφείλεται στην παρουσία του CO 2 αποτελεί το ph ισορροπίας ή ph s κορεσµού. Αν το ph του νερού είναι µικρότερο από το ph s κορεσµού τότε το νερό έχει µεγάλη διαλυτική ικανότητα και µπορεί να διαλύσει το CaCO 3. Στην αντίθετη περίπτωση το διάλυµα είναι κορεσµένο και αποθέτει το CaCO 3. Το ph των νερών γενικά µειώνεται όσο η υδάτινη µάζα ενηλικιώνεται. Μια νέα υδάτινη µάζα είναι συνήθως αλκαλική (ph>7) και σιγά-σιγά µε τον χρόνο γίνεται όξινη (ph<7). Αυτό οφείλεται κυρίως στη συγκέντρωση οργανικού υλικού, που εκλύει CO 2 όταν αποσυντίθεται. 40

7 H όξινη βροχή (acid rain) που οφείλεται στην έκλυση οξειδίων (SO 2, NO x ) από την καύση υδρογονανθράκων και τη µετατροπή τους σε οξέα στην ατµόσφαιρα (H 2 SO 4, HNO 3 ), συµβάλλει στη µείωση του ph και στη δηµιουργία όξινων υπόγειων νερών. Το ph του νερού του υπεδάφους είναι σηµαντικός παράγοντας αποσάθρωσης. Όξινο περιβάλλον ευνοεί την αφαίρεση Fe και Al από τα µητρικά ορυκτά, καθώς και τη συγκέντρωση του SiO 2. Το ph επίσης µπορεί να µειωθεί από την οξείδωση της αµµωνίας, που προέρχεται από τη χρήση της κοπριάς σαν λίπασµα, καθώς και την οξείδωση των πυριτών (FeS 2 ). υναµικό Οξειδοαναγωγής (Redox potential) Το δυναµικό οξειδοαναγωγής (Eh) ενός υδατικού διαλύµατος µπορεί να υπολογισθεί από την εξίσωση του Nerst. Μετράται µε ευαίσθητα ηλεκτρόδια και εξαρτάται από τη θέση ισορροπίας της αντίδρασης: Οξειδωµένη µορφή + e - Ανηγµένη µορφή Η θέση της ισορροπίας εξαρτάται από τις συγκεντρώσεις του οξειδωτικού και του αναγωγικού σώµατος. Το πιο άφθονο και ισχυρό οξειδωτικό στη φύση είναι το οξυγόνο και το ισχυρότερο αναγωγικό θεωρείται το υδρογόνο. Η µεταβολή του ph στο περιβάλλον προκαλεί σηµαντική µεταβολή της τιµής του δυναµικού οξειδοαναγωγής, λόγω της συµµετοχής των ιόντων ΟΗ - στις αντιδράσεις ογειδοαναγωγής. Γνωρίζοντας τις τιµές του δυναµικού οξειδοαναγωγής σε συνάρτηση µε το ph, είναι δυνατός ο προσδιορισµός των µορφών µε τις οποίες βρίσκεται ένα χηµικό στοιχείο σε ένα συγκεκριµένο φυσικό περιβάλλον. Στο Σχήµα 3.4 φαίνεται η σχέση Eh-pH και διακρίνονται περιοχές όπου το νερό οξειδώνεται σε Ο 2 και περιοχές όπου ανάγεται σε Η 2. Επίσης η κατανοµή των Η 2 S, CH 4, Fe 2+ και άλλων ενώσεων καθορίζεται σε µεγάλο βαθµό από την τιµή του Eh. Με τη βοήθεια του Eh ενός υδάτινου περιβάλλοντος είναι δυνατόν να υπολογισθούν µε ακρίβεια οι συγκεντρώσεις ιόντων ή ενώσεων στο περιβάλλον αυτό. Στην επιφάνεια της θάλασσας το Eh=+0,3 (οξειδωτικό περιβάλλον), λόγω εµπλουτισµού µε αέρα και κοντά στον πυθµένα Eh=-0,6 (αναγωγικό περιβάλλον), λόγω περίσσειας οργανικού υλικού και έλλειψης οξυγόνου (Θεοδωρίκας, 1997). Χαµηλό Eh συµβάλλει στη διατήρηση οργανικής ύλης σ ένα ίζηµα. Στην ξηρά, άφθονη οργανική ύλη υπάρχει στον πυθµένα λιµνών και ελών και στη θάλασσα σε κλειστούς κόλπους µε περιορισµένη κυκλοφορία νερού και απουσία αδρόκοκκων κλαστικών υλικών. 41

8 Σχήµα 3.4: ιάγραµµα Eh-pH. Συνολικά ιαλυµένα Στερεά (Τ.D.S)- Αλατότητα του υπόγειου νερού Η παρουσία αλάτων στο υπόγειο νερό σχετίζεται µε το είδος των πετρωµάτων στα οποία κινείται, τον χρόνο παραµονής, την ταχύτητα ροής κ.λπ. Το T.D.S εκφράζει τη συνολική συγκέντρωση των διαλυµένων στο νερό αλάτων, χωρίς να περιλαµβάνονται τα αιωρούµενα ιζήµατα, τα κολλοειδή και τα διαλυµένα αέρια. ηλ. το T.D.S αποτελεί ένα δείκτη µεταλλικότητας (αλατότητας) και συνδέεται µε την ηλεκτρική αγωγιµότητα (EC) µε τις σχέσεις (Σχ. 3.5): T.D.S (ppm) ~ 0.65 (EC) (µs/cm) και T.D.S (meq/l) ~ 0.01 (EC) (µs/cm) T.D.S. (mg/l) E.C. (µs/cm) Σχήµα 3.5: Γραφική παράσταση T.D.S (mgr/l) σε συνάρτηση µε την EC (µs/cm) από δείγµατα νερού του παράκτιου αλλουβιακού υδροφορέα του Νοµού Κορινθίας. Αν οι τιµές του T.D.S. κυµαίνονται µεταξύ mg/l το νερό είναι γλυκό (fresh), µεταξύ mg/l θεωρείται υφάλµυρο (brackish), µεταξύ mg/l αλµυρό (salt or saline) και για τιµές µεγαλύτερες των mg/l υπεραλµυρό (brine). 42

9 Για τον υπολογισµό του T.D.S. προστίθενται οι τιµές όλων των ιόντων, ενώ ο Hounslow (1995) προτείνει την κάτωθι αναλυτική έκφραση για το T.D.S.: T.D.S.= Σύνολο ιόντων + SiO 2 (0,5082 x HCO - 3 ) Το T.D.S. µπορεί να επηρεασθεί από τη διείσδυση της θάλασσας, την εξάτµιση του νερού και τη διάλυση ορυκτής ύλης. Το πλεόνασµα του αρδευτικού νερού που διηθείται στον υδροφόρο αυξάνει τo T.D.S. Μεγάλες τιµές αλατότητας απαντώνται σε υδροφόρους ξηρών περιοχών και σε λεκάνες µε κακή στράγγιση. Στις παράκτιες περιοχές τα αεροµεταφερόµενα άλατα αποτελούν µια σηµαντική πηγή αλατότητας των υπόγειων νερών. Εγκλωβισµένα αλµυρά νερά εντοπίζονται σε περιοχές ιζηµατογενών αποθέσεων (badlands). Τα υπόγεια νερά έχουν µεγαλύτερες συγκεντρώσεις διαλυµένων αλάτων από τα επιφανειακά, λόγω φόρτισης µε άλατα από τη διάλυση των πετρωµάτων. H αλατότητα είναι µεγαλύτερη σε περιοχές, όπου η κίνηση του νερού είναι µικρότερη και σε ξηρές περιοχές µε ασήµαντη έπλυση από τη βροχή. Γενικά, η αλατότητα αυξάνει µε το βάθος. Με απόσταξη παρασκευάζεται το αποσταγµένο νερό, το οποίο δεν περιέχει καθόλου διαλυµένα άλατα. Με κατάλληλη επεξεργασία παρασκευάζεται το απιονισµένο νερό, από το οποίο έχουν αφαιρεθεί ιόντα που είναι δυνατόν να δηµιουργήσουν προβλήµατα κατά τη χρήση του (συνήθως είναι απαλλαγµένο από ιόντα ασβεστίου και µαγνησίου). ιαλυµένο Οξυγόνο Η παρουσία του οξυγόνου στο υπόγειο νερό, υποδηλώνει πρόσφατη έκθεση του νερού στην επίδραση της ατµόσφαιρας. Το οξυγόνο παρουσιάζει µικρή διαλυτότητα στο νερό, η οποία κυµαίνεται από 6 έως 15 ppm. Μικρές τιµές περιεκτικότητας σε οξυγόνο παρατηρούνται σε παλαιά νερά που δεν ανανεώνονται, ενώ αντίθετα µεγάλες συγκεντρώσεις συναντώνται σε νερά, τα οποία δεν παραµένουν για µεγάλο χρονικό διάστηµα στους υδροφόρους ορίζοντες και ανανεώνονται συνεχώς. Μικρές τιµές του διαλυµένου οξυγόνου φανερώνουν έντονα ρυπασµένα νερά µε οργανικές ουσίες. Γενικά η περιεκτικότητα του διαλυµένου οξυγόνου στο νερό εξαρτάται από: α) Τη θερµοκρασία. Όσο υψηλότερη είναι η θερµοκρασία του νερού, τόσο µικρότερη είναι η περιεκτικότητα σε οξυγόνο. β) Την ποσότητα της οργανικής ύλης, η οποία αποσυντίθεται στο νερό. γ) Την παρουσία ή απουσία φυτών (µικροσκοπικών και µακροσκοπικών), τα οποία µπορούν να κάνουν φωτοσύνθεση. 43

10 δ) Το βαθµό της διείσδυσης του φωτός, που εξαρτάται από το βάθος. Κατά την κίνηση του νερού στην ακόρεστη ζώνη µειώνεται η συγκέντρωση του οξυγόνου, λόγω κατανάλωσης στις οξειδωτικές διεργασίες που συντελούνται εκεί. Η µείωση του οξυγόνου µε το βάθος είναι εκθετική και σπάνια περιέχεται διαλυµένο οξυγόνο σε βάθη µεγαλύτερα των 20 m από την υδροστατική επιφάνεια. Στα στάσιµα νερά η περιεκτικότητα σε οξυγόνο µεταβάλλεται µε το βάθος και την εποχή. Το θέρος η περιεκτικότητα οξυγόνου στα µεγάλα βάθη ελαττώνεται και µπορεί να µηδενισθεί. Αλκαλικότητα (Alkalinity) Η αλκαλικότητα είναι ένα µέτρο της ικανότητας των νερών να εξουδετερώνουν ορισµένη ποσότητα υδρογονοκατιόντων. Η εξουδετέρωση αυτή οφείλεται στην παρουσία των ιόντων ΟΗ -, CO 2-3 και HCO - 3. Επιπλέον δρουν οι συζυγείς βάσεις του φωσφορικού και πυριτικού οξέος. Η παρουσία οργανικής ύλης µπορεί να έχει σηµαντική επίδραση στον καθορισµό της αλκαλικότητας των υπόγειων νερών. Τα χλωριούχα, θειϊκά και νιτρικά ιόντα δεν συµβάλλουν στην αλκαλικότητα. Σκληρότητα (Hardness) Η σκληρότητα των νερών προέρχεται από την παρουσία δισθενών µεταλλικών κατιόντων, εκ των οποίων τα πιο συνηθισµένα είναι το Ca 2+ και το Mg 2+. Τα ιόντα αυτά αντιδρούν µε το σαπούνι και σχηµατίζουν ίζηµα και µαζί µε ορισµένα ανιόντα, που βρίσκονται στο νερό δηµιουργούν κρούστα. Ο προσδιορισµός της σκληρότητας έχει µεγάλη σηµασία γιατί αποτελεί κριτήριο καταλληλότητας για πολλές χρήσεις των νερών γιατί δείχνει την τάση για σχηµατισµό ανθρακικών επικαθήσεων στους λέβητες και τις ψυκτικές δεξαµενές, την ικανότητα δέσµευσης σαπώνων και χρωµάτων κ.ά (Μήτρακας, 2001). Η σκληρότητα του πόσιµου νερού µεταξύ των άλλων συνδέεται και µε την υγεία του ανθρώπου και συγκεκριµένα σχετίζεται µε καρδιακές παθήσεις. Η σκληρότητα διακρίνεται σε: α) Παροδική ή ανθρακική σκληρότητα που προέρχεται από την παρουσία όξινων ανθρακικών αλάτων του Ca 2+ και Mg 2+ δηλ. Ca(ΗCO 3 ) 2 και Mg(ΗCO 3 ) 2. Τα άλατα αυτά προέρχονται από τη διάλυση αλάτων Ca 2+ και Mg 2+, που υπάρχουν στα διάφορα πετρώµατα ή στο έδαφος µέσα από τα οποία διέρχεται το νερό. Η διάλυση αυτή διευκολύνεται από το CO 2 που ελευθερώνεται από τη βακτηριακή δράση σε οργανικές 44

11 ουσίες του εδάφους ή προσλαµβάνεται από την ατµόσφαιρα. Όταν το νερό θερµανθεί τα άλατα αυτά αποσυντίθεται στα αντίστοιχα ανθρακικά και πέφτουν ως ίζηµα. β) Μόνιµη σκληρότητα ή µη ανθρακική που προέρχεται από την παρουσία αλκαλικών γαιών, ενωµένων µε το θειϊκό ιόν, το ιόν χλωρίου και το νιτρικό ιόν. Η κύρια πηγή των θειϊκών ιόντων είναι η οξείδωση του σιδηροπυρίτη, εκτός και αν συµβαίνει απόθεση εβαποριτών. γ) Ολική σκληρότητα (Τotal Hardness): Είναι το άθροισµα της ανθρακικής και της µόνιµης σκληρότητας. Εκφράζεται σε ισοδύναµο CaCO 3 (mgr/l), αλλά και σε βαθµούς σκληρότητας. Ο Γαλλικός βαθµός ισοδυναµεί µε 10 mg/l CaCO 3 και ο Γερµανικός βαθµός ισοδυναµεί µε 17,86 mg/l Ca(ΗCO 3 ) 2. Η ολική σκληρότητα (ΤΗ) δίνεται από τη σχέση: ΤΗ=2,5Ca+4,1Mg αν οι περιεκτικότητες των ιόντων είναι εκφρασµένες σε mg/l και ΤΗ=50 (Ca+Mg) αν είναι εκφρασµένες σε meq/l. Η περιοχή µεταξύ γαλλικών βαθµών χαρακτηρίζουν πολύ καλό νερό από άποψη σκληρότητας. Η µηδενική σκληρότητα, η παντελής δηλ. έλλειψη ασβεστίου και µαγνησίου δεν είναι επιθυµητή. Η µεγάλη σκληρότητα προκαλεί ελαφρά διάρροια σε όσους πίνουν για πρώτη φορά, ενώ η συνεχής εξωτερική του χρήση προκαλεί ερεθισµό στο δέρµα. Επίσης καταστρέφει τα υφάσµατα και φθείρει τις συσκευές. Τα νερά µε βάση τη σκληρότητα ταξινοµούνται όπως φαίνεται στον Πίν Η ολική αλκαλικότητα ισούται µε Alk=0,81967 HCO - 3 (mg/l). Στην περίπτωση που η αλκαλικότητα είναι µεγαλύτερη από την ολική σκληρότητα τότε η µη ανθρακική σκληρότητα (µόνιµη) είναι µηδέν και η ολική σκληρότητα ισούται µε την ανθρακική σκληρότητα (παροδική). Αν η αλκαλικότητα είναι µικρότερη από την ολική σκληρότητα τότε η παροδική σκληρότητα είναι ίση µε την αλκαλικότητα και η µόνιµη είναι η διαφορά της αλκαλικότητας από την ολική σκληρότητα. Πίν. 3.2: Ταξινόµηση των νερών µε βάση τη σκληρότητα. Ισοδύναµο CaCO 3 (mg/l) Γαλλικοί βαθµοί Χαρακτηρισµός του νερού Μαλακό Μέτρια σκληρό Σκληρό >300 >30 Πολύ σκληρό 45

12 Η αποσκλήρυνση του νερού (βλ. επεξεργασία νερού, παράγραφο 9.5) γίνεται µε χηµικές διαδικασίες (ιζηµατοποίηση), µε αντίστροφη όσµωση, ηλεκτροδιάλυση ή µε περιορισµένη εξάτµιση, καθώς και µε χρήση ιοντοανταλλακτών (ρητίνες ή ζεόλιθοι). Στον Πίνακα 3.3 που ακολουθεί προσδιορίζονται οι κυριότερες παράµετροι του πόσιµου νερού, όπως καθορίζονται µε βάση τη νοµοθεσία της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Πίν. 3.3: Ενδεικτικές παράµετροι του πόσιµου νερού (Οδηγία 98/83/ΕΚ του Συµβουλίου της 3 ης /11/1998). Μονάδα έκφρασης Παραµετρική τιµή* α/α Παράµετρος αποτελεσµάτων 1 Ιόντα υδρογόνου µονάδα ph 6.5 ph Αγωγιµότητα µs/cm Χλωριούχα άλατα mg/l Θειϊκά άλατα mg/l Νάτριο g/l Αργίλιο µg/l Νιτρικά άλατα mg/l 50 8 Νιτρώδη άλατα mg/l 0,50 9 Βρωµικά άλατα mg/l Κυανιούχα άλατα µg/l Αµµώνιο mg/l 0,50 12 Φθοριούχα άλατα mg/l 1,5 13 Σίδηρος µg/l Μαγγάνιο µg/l Χαλκός mg/l 2,0 16 Αρσενικό µg/l Χρώµιο µg/l Υδράργυρος µg/l 1,0 19 Μόλυβδος µg/l Νικέλιο µg/l Κάδµιο µg/l 5,0 *Η παραµετρική τιµή, µε βάση την Οδηγία 98/83/ΕΚ, αναφέρεται στη συγκέντρωση καταλοίπων µονοµερούς στο νερό, όπως υπολογίζεται σύµφωνα µε τις προδιαγραφές περί µεγίστης µετανάστευσης εκ του αντιστοίχου πολυµερούς, όταν βρίσκεται σε επαφή µε το νερό. Ο συντελεστής προσρόφησης Νατρίου ή κίνδυνος Νατρίου (SAR) Ο συντελεστής προσρόφησης νατρίου (Sodium Adsorption Ratio) ισούται µε: SAR = Na Ca + Mg 2 όπου οι συγκεντρώσεις των ιόντων είναι εκφρασµένες σε meq/l. Ο συντελεστής προσρόφησης νατρίου αποτελεί ένα βασικό κριτήριο της καταλληλότητας ενός νερού για άρδευση. To νάτριο δηµιουργεί αποκροκίδωση του εδάφους, προκαλώντας 46

13 µείωση του αερισµού και της περατότητας του εδάφους. Για ηλεκτρική αγωγιµότητα 750 µs/cm, τιµές του SAR<6 υποδηλώνουν µικρό κίνδυνο νατρίου, 6-12 µέσο κίνδυνο νατρίου, µεγάλο κίνδυνο νατρίου και τιµές SAR>18 πολύ µεγάλο κίνδυνο νατρίου. Μια ταξινόµηση των αρδευτικών νερών βασισµένη στο SAR και την ηλεκτρική αγωγιµότητα προτάθηκε σε διάγραµµα από το U.S. Salinity Laboratory ή διάγραµµα Richards (Σχ. 3.6). Στο Σχ. 3.7 παρουσιάζεται το διάγραµµα ταξινόµησης αρδευτικών νερών µε βάση το βαθµό αλκαλίωσης Νατρίου (διάγραµµα Wilcox). Σχήµα 3.6: ιάγραµµα ταξινόµησης αρδευτικών νερών. Η περιεκτικότητα σε νάτριο (βαθµός αλκαλίωσης) εκφράζεται σαν ποσοστό επί τοις εκατό (Na%) από τη σχέση: Na(%)=(Na+K).100 / (Ca+Mg+Na+K) όπου όλες οι συγκεντρώσεις είναι εκφρασµένες σε meq/l. Η διαβρωτική ικανότητα του νερού ή η ικανότητα απόθεσης αλάτων, κυρίως CaCO 3 παίζει σηµαντικό ρόλο στις χρήσεις του και εξαρτάται από τη θερµοκρασία, το διαλυµένο οξυγόνο, την ταχύτητα ροής του νερού και το ph. Τα βακτήρια επίσης δρουν καταλυτικά επιταχύνοντας τις χηµικές αντιδράσεις. 47

14 100,0% 90,0% 80,0% 70,0% 60,0% Αποδεκτό µέχρι Αµφίβολης ποιότητας Ακατάλληλο Αµφίβολης ποιότητας µέχρι Ακατάλληλο %Na 50,0% 40,0% 30,0% 20,0% Εξαιρετικό µέχρι Καλό Καλό µέχρι Αποδεκτό 10,0% 0,0% Ηλεκτρική αγωγιµότητα (µs/cm) σε 25 ο C Σχήµα 3.7: ιάγραµµα ταξινόµησης µε βάση το βαθµό αλκαλίωσης Na (διάγραµµα Wilcox). Ιοντική ισχύς Ι (ionic strength) Η ιοντική ισχύς είναι ένα µέτρο της ολικής συγκέντρωσης των ιόντων και υπολογίζεται από τον τύπο: Ι=0,5 2 M i Z i όπου Μ i είναι η µοριακή συγκέντρωση (mol/l) του i-οστού ιόντος και Z i είναι το φορτίο του. Οι Domenico & Schwartz (1990) αναφέρουν ότι το γλυκό νερό έχει ιοντική ισχύ Ι<0,005. είκτης κορεσµού και δείκτης σταθερότητας Ο δείκτης κορεσµού SΙ ή Langelier (Saturation index) χρησιµοποιείται για τον προσδιορισµό των παραµέτρων που συµβάλλουν στη διάβρωση ή την απόθεση ασβεστίτη ή γύψου ή δολοµίτη από το νερό στους σωλήνες µεταφοράς. Η γενική µορφή του δείκτη κορεσµού είναι SI=pH-pHs όπου ph=το µετρούµενο ph του νερού και phs=το ph κορεσµού. Για τον ασβεστίτη: SI=log([Ca 2+ ][CO 2-3 ])/K, όπου [Ca 2+ ][CO 2-3 ] το γινόµενο ενεργότητας και Κ η σταθερά ισορροπίας. Θετικές τιµές του δείκτη κορεσµού δηλώνουν την τάση του νερού για απόθεση CaCO 3, ενώ οι αρνητικές την τάση να διαλύει CaCO 3. Ο Ryznar πρότεινε τον δείκτη σταθερότητας StI (Stability index) που δίνεται από τη σχέση: StI=2pH-pHs. Τιµές του StI µεγαλύτερες από 7 δηλώνουν διαβρωτικό νερό. Όταν ο δείκτης StI είναι µικρότερος από 7, το νερό έχει την τάση να αποθέτει άλατα. 48

15 Στο Σχ. 3.8 παρουσιάζεται το νοµόγραµµα Langelier, από το οποίο προκύπτει η τιµή του δείκτη, αν γνωρίζουµε τη σκληρότητα, την αλκαλικότητα, τη θερµοκρασία του νερού και το ph. Π.χ. αν η σκληρότητα Ca είναι 240 mg/l CaCO 3, η αλκαλικότητα 190 mg/l, η θερµοκρασία 70 o F και το ph=6,8 από το διάγραµµα προκύπτει phs=7,3 και συνεπώς ο δείκτης κορεσµού είναι SI=pH-pHs=6,8-7,3=-0,5 υποδηλώνοντας διαβρωτικό νερό. Σχήµα 3.8: Προσδιορισµός του δείκτη Langelier (Kemmer 1988, από Μήτρακα 2001). Η προσθήκη πολυµερών οργανικών µορίων αναστέλλει το σχηµατισµό κρυστάλλων CaCO 3 και αποτελεί τη φθηνότερη και αποτελεσµατικότερη µέθοδο ελέγχου των αποθέσεων CaCO 3, CaSO 4 και Ca 3 (PO 4 ) 2. Η προσθήκη επίσης διαφόρων συµπλοκοποιητών µειώνει το ρυθµό απόθεσης του CaCO 3, γιατί δεσµεύουν τα Ca 2+ σε ευδιάλυτα σύµπλοκα. Βιοχηµικά απαιτούµενο οξυγόνο (BOD)- Χηµικά απαιτούµενο οξυγόνο (COD) BOD 5 είναι η ποσότητα του οξυγόνου που καταναλώνεται από τους µικροοργανισµούς για τη βιολογική αποικοδόµηση των οργανικών ενώσεων που περιέχονται στα νερά, σε διάστηµα 5 ηµερών και σε θερµοκρασία 20 ο C. Oι τιµές του BOD δίνουν χρήσιµες πληροφορίες για την ολική φόρτιση των νερών µε οργανικές ενώσεις. COD είναι η ποσότητα του οξυγόνου που καταναλώνεται για τη χηµική οξείδωση των οργανικών ενώσεων, οι οποίες βρίσκονται στα νερά. 49

16 Εφαρµογή 3.1 Μια ανάλυση δείγµατος υπόγειου νερού έδωσε τα εξής αποτελέσµατα σε mg/l: Ca 2+ =76, Mg 2+ =14, Na + =22, K + =1,5, HCO 3 - =267, SO 4 2- =14, NO 3 - =1,5, Cl - =44. - Να µετατραπούν οι συγκεντρώσεις σε meq/l - Να υπολογισθεί το σφάλµα ισοζυγίου ιόντων. Λύση: Με βάση τον Πίνακα 3.1. προκύπτουν οι κάτωθι συγκεντρώσεις σε meq/l: Ca 2+ =3.7924, Mg 2+ =1,15164, Na + =0,957, K + =0,03835, HCO 3 - =4,34335, SO 4 2- =0,29148, NO 3 - =0,0242, Cl - =1,2412 Το άθροισµα των κατιόντων είναι 5,94 και το άθροισµα των ανιόντων 5,90. Με βάση τη σχέση (Σ κατιόντων -Σ ανιόντων )/(Σ κατιόντων +Σ ανιόντων ) προκύπτει ότι το σφάλµα ισοζυγίου ιόντων είναι 0,33%, το οποίο είναι αποδεκτό. Εφαρµογή 3.2 Μια ανάλυση δείγµατος υπόγειου νερού έδωσε τα εξής αποτελέσµατα σε mg/l: Ca 2+ =23, Mg 2+ =4,7, Na + =35, K + =4,7, HCO 3 - =171, SO 4 2- =1, Cl - =9,5 Να υπολογισθούν: Η αλκαλικότητα, η ολική, παροδική και µόνιµη σκληρότητα και ο συντελεστής προσρόφησης νατρίου Λύση: Η αλκαλικότητα (Alk) υπολογίζεται από τη σχέση 0,81967 HCO 3 -. Αντικαθιστώ και έχω Alk=140,16 mg/l ισοδυνάµου CaCO 3 H ολική σκληρότητα ισούται µε ΤΗ=2.5 Ca+4.1 Mg ΤΗ=(2,5 x 23) + (4,1 x 4,7)=76,77 mg/l ισοδυνάµου CaCO 3 Επειδή η αλκαλικότητα είναι µεγαλύτερη από την ολική σκληρότητα, η µόνιµη σκληρότητα είναι µηδέν και η ολική σκληρότητα ισούται µε την παροδική. Με βάση τον Πίνακα 3.1. προκύπτουν οι κάτωθι συγκεντρώσεις σε meq/l: Ca 2+ =1,15, Mg 2+ =0,39, Na + =1,52 Αντικαθιστώ στον τύπο του συντελεστή προσρόφησης νατρίου (SAR) και έχω: SAR=1,73. Εφαρµογή 3.3 Αναµειγνύεται το νερό µιας πηγής µε ηλεκτρική αγωγιµότητα EC 1 =606 µs/cm και νερό από µια γεώτρηση µε αγωγιµότητα EC 2 =393 µs/cm και προκύπτει νερό µε αγωγιµότητα EC mix =544 µs/cm. Να προσδιορισθεί το ποσοστό του νερού της γεώτρησης στο µίγµα. Λύση: Εφαρµόζω τη σχέση EC mix =EC 1.(1-x) + EC 2. x, όπου x είναι το ποσοστό του νερού της γεώτρησης στο µίγµα. Αντικαθιστώντας τις τιµές έχω 544=393 x (1-x). Λύνοντας ως προς x προκύπτει x=29,1% Άλλα χαρακτηριστικά του νερού Θρεπτικά άλατα Τα διαλυµένα στο νερό θρεπτικά άλατα παίζουν καθοριστικό ρόλο στη βιολογική παραγωγικότητα. Το άζωτο και ο φωσφόρος θεωρούνται οι πλέον σηµαντικοί παράγοντες για την ανάπτυξη των οργανισµών. + Το άζωτο βρίσκεται στο νερό µε διάφορες µορφές: αέριο σε διάλυση, αµµωνία (ως ΝΗ 4 ή ΝΗ 4 ΟΗ), ΝΟ - 3, ΝΟ - 2, οργανικό άζωτο. Ο φωσφόρος δεν βρίσκεται ελεύθερος και στα νερά απαντά µε τη µορφή ορθοφωσφορικών ιόντων, πολυ-φωσφορικών ιόντων και ιόντων σε οργανικές ενώσεις. Ο 50

17 ολικός φώσφορος περιλαµβάνει το φώσφορο σε σωµατιδιακή µορφή και τον διαλυµένο. Η συγκέντρωση των θρεπτικών παίζει σηµαντικό ρόλο στην εµφάνιση του ευτροφισµού, στην υπέρµετρη δηλ. ανάπτυξη φυτικών οργανισµών σε υδάτινα σώµατα µε άµεση διατάραξη της οικολογικής ισορροπίας (βλ. παράγραφο 5.4). Αιωρούµενα σωµατίδια Λόγω της διάλυσης και της αποσάθρωσης των πετρωµάτων το νερό µεταφέρει αιωρούµενα σωµατίδια, πολλές φορές µη ορατά µε γυµνό µάτι. Οι ανθρώπινες δραστηριότητες (ρύπανση µε απόβλητα) συµβάλλουν στην επιπλέον δηµιουργία αιωρούµενων. Όσον αφορά τα αιωρούµενα βιολογικής προέλευσης αυτά είναι κυρίως βακτήρια και άλγη. Η παρουσία των αιωρούµενων στο νερό µειώνει τη διαύγειά του, λόγω διάχυσης του φωτός. Λειτουργούν δε ως µέσο προσρόφησης διαφόρων επιβλαβών συστατικών π.χ. βαρέων µετάλλων, οργανικών ουσιών κ.λπ. και για το λόγο αυτόν παίζουν σηµαντικό ρόλο στο γεωχηµικό και βιολογικό κύκλο. Η µέτρηση των αιωρούµενων γίνεται µε τη θολότητα σε µονάδες θολότητας. Η θολότητα είναι η ιδιότητα του νερού να προκαλεί διάχυση και απορρόφηση του φωτός, χωρίς να επιτρέπει τη διέλευσή του (Μήτρακας, 2001). Τα φυσικοχηµικά και βιολογικά χαρακτηριστικά των αιωρούµενων σωµατιδίων καθορίζουν την ποιότητα του νερού και τις µεθόδους επεξεργασίας του. Η αποµάκρυνσή τους γίνεται µε την εφαρµογή της καθίζησης, της διήθησης από στρώµα άµµου ή από γη διατόµων και της θρόµβωσης / κροκίδωσης (βλ. παράγραφο 9.5). Οργανικές ουσίες Οι οργανικές ουσίες προέρχονται είτε από φυσικές διαδικασίες, είτε από ανθρωπογενείς. Οι φυσικές οργανικές ενώσεις στο νερό προέρχονται από τις διαδικασίες αποδόµησης προϊόντων φυτικής και ζωικής προέλευσης (χουµικά συστατικά). Οργανικές ουσίες από ανθρώπινες δραστηριότητες είναι αυτές που προέρχονται από την επεξεργασία του νερού π.χ. αλογονούχες οργανικές ενώσεις µετά τη χλωρίωση του νερού, ή ρύπανση (απορρυπαντικά, αρωµατικές ενώσεις κ.λπ.). Τις τελευταίες δεκαετίες η εντατική χρήση φυτοφαρµάκων είχε ως αποτέλεσµα τη ρύπανση του υπόγειου νερού µε οργανικές ενώσεις. Οι οργανοχλωριωµένες ενώσεις που χρησιµοποιούνται ως εντοµοκτόνα, δεν είναι εύκολα αποδοµήσιµες και αποτελούν πηγή ρύπανσης των υπόγειων νερών. Οι φαινόλες (C 6 H 5 OH) χρησιµοποιούνται στη βιοµηχανία φαρµάκων, χρωµάτων κ.λπ. και βρίσκονται στα υγρά απόβλητα των ελαιουργείων. Η ρύπανση του υπόγειου νερού, 51

18 που προορίζεται για πόσιµο, µε φαινόλες είναι επικίνδυνη για τη δηµόσια υγεία γιατί µε τη χλωρίωση του νερού σχηµατίζονται χλωροφαινόλες, που είναι τοξικές και καρκινογόνες. Σαν ανώτατη επιτρεπτή συγκέντρωση φαινολών στο πόσιµο νερό έχει ορισθεί το 1 µg/l. Πολλές φορές οι οργανικές ουσίες εισέρχονται στο νερό µετά από διαρροές ή ατυχήµατα (π.χ. διαρροή πετρελαιοειδών) ή µετά τη διάλυση των πλαστικών σωλήνων (διάλυση µονοµερούς από τη µάζα του πολυµερούς πλαστικού) στα δίκτυα µεταφοράς νερού. Για τον προσδιορισµό των οργανικών ενώσεων συνήθως προσδιορίζεται το σύνολο αυτών µετρώντας τον ολικό οργανικό άνθρακα (TOC) και τα ολικά οργανικά αλογόνα (ΤΟΧ). Ραδιενέργεια του νερού Η ραδιενέργεια του νερού είναι φυσική ή ανθρώπινης προέλευσης. Η φυσική προέρχεται από τα ραδιενεργά στοιχεία που υπάρχουν στη γη ή δηµιουργούνται από το βοµβαρδισµό της ατµόσφαιρας µε κοσµική ακτινοβολία. Τα δύο κυριότερα ραδιενεργά ισότοπα που υπάρχουν στο νερό είναι το τρίτιο ( 3 Η), άνθρακας-14 ( 14 C) και το κάλιο-40 ( 40 Κ). Το τρίτιο παράγεται κατά την επίδραση της κοσµικής ακτινοβολίας στο οξυγόνο και υδρογόνο της ατµόσφαιρας, οπότε παράγονται µόρια νερού µε τρίτιο στο µόριό τους. Παρόµοια δηµιουργείται και το ισότοπο 14 C και το παραγόµενο CΟ 2 εγκλωβίζεται στο νερό. Το ισότοπο 40 Κ παράγεται από τον φλοιό της γης. Ο άνθρακας-14 χρησιµοποιείται για τη χρονολόγηση υλικών που περιέχουν άνθρακα (ξύλο, φυτά) και το τρίτιο για τη χρονολόγηση νερών. Οι Βουδούρης και Fleet (1995) από τον προσδιορισµό της ηλικίας του υπόγειου νερού του υδροφορέα της Βιοµηχανικής περιοχής Πατρών, µε τη χρήση ισοτόπων τριτίου προέκυψε ότι αυτή είναι παλαιότερη από 40 χρόνια (3 δείγµατα) και σε άλλα 2 δείγµατα η ηλικία ανέρχεται σε 300 και 600 χρόνια, αντίστοιχα. Στη φυσική ραδιενέργεια συµβάλλουν τα ραδιενεργά ισότοπα του ουρανίου-238, θορίου- 232 και ουρανίου-235 και τα προϊόντα διάσπασής τους ράδιο-228 και ράδιο-226. Τα ανθρώπινης προέλευσης ραδιενεργά ισότοπα προέρχονται κυρίως από τη χρήση των πυρηνικών όπλων, καθώς και τα ραδιενεργά φάρµακα και καύσιµα. Η παρουσία ραδιενεργών ισοτόπων στο νερό τα καθιστά ακατάλληλα για πόση, γιατί προκαλούν γενετικές µεταλλάξεις και τερατογενέσεις. Οσµή και Γεύση 52

19 Η οσµή και η γεύση καθορίζονται από την προέλευση του νερού και τις ανθρώπινες επεµβάσεις που σχετίζονται µε τις µεθόδους επεξεργασίας και τα δίκτυα µεταφοράς και διανοµής του νερού. Το σύνολο των διαλυµένων αλάτων (TDS) είναι ένας δείκτης για τη γεύση του νερού. Αν οι τιµές του είναι µικρές (<1000 mg/l), η γεύση του νερού είναι καλή. Αν οι τιµές είναι µεγάλες, που υποδηλώνουν υφάλµυρα νερά το νερό έχει «γλυφή» γεύση. Σηµαντικό ρόλο στη γεύση και οσµή του νερού παίζουν και οι µέθοδοι επεξεργασίας του. Η χρήση π.χ. χλωρίου ως απολυµαντικό δηµιουργεί παράγωγες ενώσεις κατά την αντίδρασή του µε τα οργανικά συστατικά του νερού (π.χ. χλωροφαινόλες), οι οποίες έχουν διάφορες οσµές. Η παρουσία υδρόθειου (H 2 S) σε περιεκτικότητα >0,1 mg/l στο νερό, δηµιουργεί δυσάρεστη οσµή (σαν κλούβιο αυγό). Το υδρόθειο προέρχεται από την αναγωγή θειϊκών ιόντων σε αναερόβιες συνθήκες. Η αποδόµηση φυτικών υπολειµµάτων και τα προϊόντα µεταβολισµού των µικροοργανισµών είναι επίσης αιτίες για πιθανή δηµιουργία οσµής και γεύσης στα επιφανειακά κυρίως νερά. Η γεωσµίνη µε την οσµή γαιώδη-µούχλας είναι προϊόν µεταβολισµού µυκήτων και αλγών. Τέλος, η παρουσία αµµωνίας, η οποία είναι δείκτης βιολογικής ρύπανσης, προσδίδει στο νερό µια δυσάρεστη γεύση στο νερό. Ίνες αµιάντου Ο αµίαντος είναι επικίνδυνος κυρίως όταν εισπνέεται και η συσσώρευση αµιάντου στον οργανισµό µπορεί να προκαλέσει καρκίνο. Κατά τη µεταφορά του νερού µε αµιαντοσωλήνες αυτό φθείρει το εσωτερικό των αγωγών. Έτσι οι παραγόµενες ίνες αµιάντου παρασύρονται και συγκεντρώνονται στο πόσιµο νερό. Για προληπτικούς λόγους πρέπει να αντικαθίστανται οι αµιαντοσωλήνες από τα δίκτυα ύδρευσης. Tο ίδιο τοξικό είναι το οξείδιο του πυριτίου, όταν ακολουθεί την αναπνευστική οδό, γνωστή ως πυριτίωση, καθώς και το χρώµιο και το νικέλιο Προέλευση των ιόντων Κατιόντα α) Ασβέστιο - Μαγνήσιο 53

20 Η κύρια προέλευση του ασβεστίου (Ca) είναι τα ανθρακικά ιζηµατογενή πετρώµατα και τα µάρµαρα. Επίσης προέρχεται από τους ασβεστονατριούχους άστριους, τη γύψο, τους πυρόξενους, τους αµφιβόλους, καθώς και σε ορυκτά της οµάδας του επίδοτου. Το µαγνήσιο (Mg 2+ ) απαντάται στον ολιβίνη (Mg,Fe)SiO 4, µαγνησίτη, δολοµίτη και τους χλωρίτες. Επίσης στα ανθρακικά πετρώµατα, στα οποία είναι περισσότερο άφθονο όταν περιέχουν µαγνησίτη (MgCO 3 ) και δολοµίτη (CaCO 3. MgCO 3 ). Προέρχεται και από τη διάλυση αργιλικών ορυκτών, όπου βρίσκεται προσροφηµένο στο πλέγµα τους. O λόγος Ca/Mg στο θαλασσινό νερό είναι περίπου 0,25, σε υφάλµυρα νερά 1,5-3,7, ενώ σε ασβεστολιθικά νερά 1,6 και σε δολοµιτικά νερά 1,25. Τα ανωτέρω στοιχεία είναι απαραίτητα για την υγεία του ανθρώπου γιατί το ασβέστιο είναι διουρητικό, αντιυπερτασικό και αντιαλλεργικό και βοηθά στην πήξη του αίµατος, ενώ το µαγνήσιο βοηθά στην οµαλή λειτουργία του νευροµυικού συστήµατος. β) Νάτριο-Κάλιο Τα αλκάλια Na και K συνδέουν την παρουσία τους µε τους αστρίους. Το µεν νάτριο στον αλβίτη (NaAlSi 3 O 8 ), το δε κάλιο στο ορθόκλαστο και στον µικροκλινή (KΑlSi 3 O 8 ). Το Na απαντά επίσης στους νατριούχους αµφιβόλους (γλαυκοφανή) και στον αλίτη (NaCl) και το Κ στον συλβίνη (ΚCl). Το κάλιο σχετίζεται επίσης και µε καλιούχα λιπάσµατα. Η παρουσία των αλκαλίων σχετίζεται και µε τη διείσδυση της θάλασσας σε παράκτιους υδροφόρους ορίζοντες ή µε αεροµεταφερόµενα σταγονίδια από τη θάλασσα. Το ενδεικτικό επίπεδο συγκέντρωσης νατρίου στα υπόγεια νερά είναι τα 20 mg/l. Στο θαλασσινό νερό ανέρχεται σε mg/l. Περισσότερο από 50 mg/l νατρίου και καλίου προκαλούν σαπωνοποίηση που επιταχύνει τη διάβρωση στους λέβητες, δηµιουργώντας κρούστα. Σε µικρές περιεκτικότητες το νάτριο και το κάλιο συµµετέχουν στην ωσµωτική ισορροπία του κυττάρου. Μεγάλες συγκεντρώσεις ιόντων νατρίου στο πόσιµο νερό επιφέρουν προβλήµατα στην υγεία των ανθρώπων που το χρησιµοποιούν (αυξάνει την αρτηριακή πίεση). γ) Ολικός Σίδηρος Στα νερά ο σίδηρος συναντάται µε τη δισθενή και την τρισθενή µορφή του. Προέρχεται από µαγµατικά πετρώµατα, οξείδια (αιµατίτης, λειµονίτης, µαγνητίτης), σουλφίδια (σιδηροπυρίτης, FeS 2 ), ανθρακικά ορυκτά (σιδηρίτης, FeCO 3 ). 54

Ποιοτικά Χαρακτηριστικά Λυµάτων

Ποιοτικά Χαρακτηριστικά Λυµάτων Ποιοτικά Χαρακτηριστικά Λυµάτων µπορούν να καταταχθούν σε τρεις κατηγορίες: Φυσικά Χηµικά Βιολογικά. Πολλές από τις παραµέτρους που ανήκουν στις κατηγορίες αυτές αλληλεξαρτώνται π.χ. η θερµοκρασία που

Διαβάστε περισσότερα

ΥΔΡΟΓΕΩΛΟΓΙΚΕΣ ΑΡΧΕΣ: -ΥΔΡΟΧΗΜΕΙΑ -ΓΕΩΛΟΓΙΚΟΙ ΣΧΗΜΑΤΙΣΜΟΙ ΚΑΙ ΥΠΟΓΕΙΟΙ ΥΔΡΟΦΟΡΕΙΣ

ΥΔΡΟΓΕΩΛΟΓΙΚΕΣ ΑΡΧΕΣ: -ΥΔΡΟΧΗΜΕΙΑ -ΓΕΩΛΟΓΙΚΟΙ ΣΧΗΜΑΤΙΣΜΟΙ ΚΑΙ ΥΠΟΓΕΙΟΙ ΥΔΡΟΦΟΡΕΙΣ ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΤΜΗΜΑ ΓΕΩΛΟΓΙΑΣ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΤΕΧΝΙΚΗΣ ΓΕΩΛΟΓΙΑΣ & ΥΔΡΟΓΕΩΛΟΓΙΑΣ ΠΜΣ ΕΦΑΡΜΟΣΜΕΝΗ ΚΑΙ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΗ ΓΕΩΛΟΓΙΑ Ειδίκευση: Τεχνική Γεωλογία - Περιβαλλοντική Υδρογεωλογία

Διαβάστε περισσότερα

ΑΣΚΗΣΗ 4η. Προσδιορίζεται ως η ικανότητα εξουδετέρωσης βάσεων

ΑΣΚΗΣΗ 4η. Προσδιορίζεται ως η ικανότητα εξουδετέρωσης βάσεων ΑΣΚΗΣΗ 4η Οξύτητα (Acidity) Θεωρητικό υπόβαθρο Προσδιορίζεται ως η ικανότητα εξουδετέρωσης βάσεων Εκφράζει την ποσοτική ικανότητα του νερού στην εξουδετέρωση ισχυρής βάσεως µέχρι επιθυµητής τιµής ph Οφείλεται

Διαβάστε περισσότερα

ΧΗΜΙΚΕΣ ΙΔΙΟΤΗΤΕΣ ΤΩΝ ΕΔΑΦΩΝ

ΧΗΜΙΚΕΣ ΙΔΙΟΤΗΤΕΣ ΤΩΝ ΕΔΑΦΩΝ Εδαφικά κολλοειδή Ανόργανα ορυκτά (άργιλος) ή οργανική ουσία (χούμος) με διάμετρο μικρότερη από 0,001 mm ή 1μ ανήκουν στα κολλοειδή. Ηάργιλος(

Διαβάστε περισσότερα

ΧΗΜΙΚΗ ΑΠΟΣΑΘΡΩΣΗ Σ' όλα τα επίπεδα και σ' όλα τα περιβάλλοντα, η χηµική αποσάθρωση εξαρτάται οπό την παρουσία νερού καθώς και των στερεών και αερίων

ΧΗΜΙΚΗ ΑΠΟΣΑΘΡΩΣΗ Σ' όλα τα επίπεδα και σ' όλα τα περιβάλλοντα, η χηµική αποσάθρωση εξαρτάται οπό την παρουσία νερού καθώς και των στερεών και αερίων ΑΠΟΣΑΘΡΩΣΗ Η αποσάθρωση ορίζεται σαν η διάσπαση και η εξαλλοίωση των υλικών κοντά στην επιφάνεια της Γης, µε τοσχηµατισµό προιόντων που είναι σχεδόν σε ισορροπία µε τηνατµόσφαιρα, την υδρόσφαιρα και τη

Διαβάστε περισσότερα

Προσδιορισμός φυσικοχημικών παραμέτρων υγρών αποβλήτων και υδάτων

Προσδιορισμός φυσικοχημικών παραμέτρων υγρών αποβλήτων και υδάτων Προσδιορισμός φυσικοχημικών παραμέτρων υγρών αποβλήτων και υδάτων (DO - BOD - COD - TOC) Χ. Βασιλάτος Οργανική ύλη Αποξυγόνωση επιφανειακών και υπογείων υδάτων Οι οργανικές ύλες αποτελούν πολύ σοβαρό ρύπο,

Διαβάστε περισσότερα

ΙΑΓΩΝΙΣΜΑ 1 Ο ( 1 Ο ΚΕΦΑΛΑΙΟ)

ΙΑΓΩΝΙΣΜΑ 1 Ο ( 1 Ο ΚΕΦΑΛΑΙΟ) ΙΑΓΩΝΙΣΜΑ 1 Ο ( 1 Ο ΚΕΦΑΛΑΙΟ) ΘΕΜΑ 1 Ο Να εξηγήσετε ποιες από τις παρακάτω προτάσεις είναι σωστές και να διορθώσετε τις λανθασµένες: 1. Τα άτοµα όλων των στοιχείων είναι διατοµικά.. Το 16 S έχει ατοµικότητα

Διαβάστε περισσότερα

Κεφάλαιο 1 ο. Εντεροκοκκοι Pseudomonas aeruginosa Αριθμός αποικιών σε 37 C. Πίνακας 1:Μικροβιολογικές παράμετροι. Ακρυλαμίδιο Αντιμώνιο

Κεφάλαιο 1 ο. Εντεροκοκκοι Pseudomonas aeruginosa Αριθμός αποικιών σε 37 C. Πίνακας 1:Μικροβιολογικές παράμετροι. Ακρυλαμίδιο Αντιμώνιο Κεφάλαιο 1 ο 1.Τεχνολογία-2.Πόσιμο νερό Πόσιμο νερό ορίζεται το νερό που προορίζεται για ανθρώπινη κατανάλωση.αυτό μπορεί να είναι στην φυσική του κατάσταση είτε να προέρχεται από επεξεργασία ανεξάρτητα

Διαβάστε περισσότερα

ΥΔΡΟΧΗΜΕΙΑ. Ενότητα 11: Ιοανταλλαγή. Ζαγγανά Ελένη Σχολή : Θετικών Επιστημών Τμήμα : Γεωλογία

ΥΔΡΟΧΗΜΕΙΑ. Ενότητα 11: Ιοανταλλαγή. Ζαγγανά Ελένη Σχολή : Θετικών Επιστημών Τμήμα : Γεωλογία ΥΔΡΟΧΗΜΕΙΑ Ενότητα 11: Ιοανταλλαγή Ζαγγανά Ελένη Σχολή : Θετικών Επιστημών Τμήμα : Γεωλογία Σκοποί ενότητας Κατανόηση του φαινομένου της ιοντικής ανταλλαγής Περιεχόμενα ενότητας 1) Ρόφηση 2) Απορρόφηση

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΙΚΟ ΔΕΛΤΙΟ ΑΝΑΛΥΣΕΩΝ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΕΝΤΟΛΕΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΔΕΙΓΜΑΤΟΣ

ΤΕΧΝΙΚΟ ΔΕΛΤΙΟ ΑΝΑΛΥΣΕΩΝ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΕΝΤΟΛΕΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΔΕΙΓΜΑΤΟΣ ΤΕΧΝΙΚΟ ΔΕΛΤΙΟ ΑΝΑΛΥΣΕΩΝ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΕΝΤΟΛΕΑ Επωνυμία: ΔΕΥΑ ΩΡΑΙΟΚΑΣΤΡΟΥ Διεύθυνση: Μελισσοχώρι Πόλη: Θεσσαλονίκη Τ.Κ.: 57018 Τηλ.: 23940 32040 Υπεύθυνοι Επικοινωνίας: Νικόλαος Παπαδόπουλος/ Μάγδα Αστεριάδου

Διαβάστε περισσότερα

ΥΔΡΟΓΕΩΧΗΜΕΙΑ ΚΑΙ ΠΟΙΟΤΗΤΑ ΝΕΡΟΥ. Α. Αργυράκη, ΕΚΠΑ

ΥΔΡΟΓΕΩΧΗΜΕΙΑ ΚΑΙ ΠΟΙΟΤΗΤΑ ΝΕΡΟΥ. Α. Αργυράκη, ΕΚΠΑ 1 ΥΔΡΟΓΕΩΧΗΜΕΙΑ ΚΑΙ ΠΟΙΟΤΗΤΑ ΝΕΡΟΥ Α. Αργυράκη, ΕΚΠΑ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ 2 1. Γεωχημικές διεργασίες ελέγχου χημισμού το νερού 2. Προέλευση επιλεγμένων διαλυμένων ιόντων- χημικών ενώσεων 3. Πόσιμο νερό και έλεγχος

Διαβάστε περισσότερα

Στην συγκεκριμένη εργαστηριακή δραστηριότητα θα μετρήσουμε 4 παραμέτρους για την ποιότητα του νερού που προέρχεται από το δίκτυο του σχολείου μας,

Στην συγκεκριμένη εργαστηριακή δραστηριότητα θα μετρήσουμε 4 παραμέτρους για την ποιότητα του νερού που προέρχεται από το δίκτυο του σχολείου μας, Σχολείο: Ημερομηνία Δειγματοληψίας.. Φύλλο Εργασίας Έλεγχος της Ποιότητας του Πόσιμου Νερού του Σχολείου μας Γενικές πληροφορίες Τα φυσικά νερά περιέχουν διάφορες ουσίες οι οποίες είναι διαλυμένες και

Διαβάστε περισσότερα

Εργαστήριο Ελέγχου Ρύπανσης Περιβάλλοντος, Τμήμα Χημείας Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης

Εργαστήριο Ελέγχου Ρύπανσης Περιβάλλοντος, Τμήμα Χημείας Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης Επίκ. Καθηγήτρια Δήμητρα Βουτσά Εργαστήριο Ελέγχου Ρύπανσης Περιβάλλοντος, Τμήμα Χημείας Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης Η Συνέδριο Πολιτιστικών Φορέων Νομού Θεσσαλονίκης «Εκτός των τειχών» Πολιτισμός

Διαβάστε περισσότερα

ΥΔΡΟΣΦΑΙΡΑ Σύσταση του θαλασσινού νερού, αλμυρότητα, θερμοκρασία.

ΥΔΡΟΣΦΑΙΡΑ Σύσταση του θαλασσινού νερού, αλμυρότητα, θερμοκρασία. ΥΔΡΟΣΦΑΙΡΑ Σύσταση του θαλασσινού νερού, αλμυρότητα, θερμοκρασία. Η σύσταση του θαλασσινού νερού έχει επικρατήσει να καθορίζεται με βάση τη συγκέντρωση χλωριδίων και την αλμυρότητα. Η συγκέντρωση χλωριδίων

Διαβάστε περισσότερα

Φοιτητες: Σαμακός Φώτιος Παναγιώτης 7442 Ζάπρης Αδαμάντης 7458

Φοιτητες: Σαμακός Φώτιος Παναγιώτης 7442 Ζάπρης Αδαμάντης 7458 Φοιτητες: Σαμακός Φώτιος Παναγιώτης 7442 Ζάπρης Αδαμάντης 7458 1.ΕΙΣΑΓΩΓΗ 2.ΣΤΟΙΧΕΙΑΡΥΠΑΝΣΗΣ 2.1 ΠΑΘΟΦΟΝΟΙ ΜΙΚΡΟΟΡΓΑΝΙΣΜΟΙ 2.1.1 ΒΑΚΤΗΡΙΑ 2.1.2 ΙΟΙ 2.1.3 ΠΡΩΤΟΖΩΑ 2.2 ΑΝΟΡΓΑΝΕΣ ΚΑΙ ΟΡΓΑΝΙΚΕΣ ΔΙΑΛΥΤΕΣ ΣΤΟ

Διαβάστε περισσότερα

ΧΗΜΙΚΗ ΑΠΟΣΑΘΡΩΣΗ ΚΑΙ ΣΧΗΜΑΤΙΣΜΟΣ ΕΔΑΦΩΝ

ΧΗΜΙΚΗ ΑΠΟΣΑΘΡΩΣΗ ΚΑΙ ΣΧΗΜΑΤΙΣΜΟΣ ΕΔΑΦΩΝ ΧΗΜΙΚΗ ΑΠΟΣΑΘΡΩΣΗ ΚΑΙ ΣΧΗΜΑΤΙΣΜΟΣ ΕΔΑΦΩΝ 1 ΕΙΣΑΓΩΓΗ Χημική αποσάθρωση Διάσπαση και εξαλλοίωση υλικών κοντά στην επιφάνεια της γης Σχηματισμός προϊόντων κοντά σε κατάσταση χημικής ισορροπίας με την ατμόσφαιρα,

Διαβάστε περισσότερα

ΜΑΘΗΜΑ / ΤΑΞΗ : ΧΗΜΕΙΑ / A ΛΥΚΕΙΟΥ ΣΕΙΡΑ: 1 ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ: 16 / 02 / 2014

ΜΑΘΗΜΑ / ΤΑΞΗ : ΧΗΜΕΙΑ / A ΛΥΚΕΙΟΥ ΣΕΙΡΑ: 1 ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ: 16 / 02 / 2014 ΜΑΘΗΜΑ / ΤΑΞΗ : ΧΗΜΕΙΑ / A ΛΥΚΕΙΟΥ ΣΕΙΡΑ: 1 ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ: 16 / 02 / 2014 ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΘΕΜΑ Α Για τις ερωτήσεις Α.1 έως Α.5 να γράψετε το γράμμα που αντιστοιχεί στη σωστή απάντηση δίπλα στον αριθμό της ερώτησης.

Διαβάστε περισσότερα

ΟΙ ΕΠΙΠΤΩΣΕΙΣ ΤΗΣ ΟΞΙΝΗΣ ΒΡΟΧΗΣ ΣΤΟ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ

ΟΙ ΕΠΙΠΤΩΣΕΙΣ ΤΗΣ ΟΞΙΝΗΣ ΒΡΟΧΗΣ ΣΤΟ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ !Unexpected End of Formula l ΟΙ ΕΠΙΠΤΩΣΕΙΣ ΤΗΣ ΟΞΙΝΗΣ ΒΡΟΧΗΣ ΣΤΟ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ ΘΕΩΡΗΤΙΚΟ ΜΕΡΟΣ Παραδεισανός Αδάμ ΠΡΟΛΟΓΟΣ Η εργασία αυτή εκπονήθηκε το ακαδημαϊκό έτος 2003 2004 στο μάθημα «Το πείραμα στη

Διαβάστε περισσότερα

Όγδοη Διάλεξη Οξέα - Βάσεις - Άλατα

Όγδοη Διάλεξη Οξέα - Βάσεις - Άλατα Όγδοη Διάλεξη Οξέα - Βάσεις - Άλατα Οξέα Είναι οι χημικές ενώσεις οι οποίες όταν διαλυθούν στο νερό, ελευθερώνουν κατιόντα υδρογόνου (Η + ) Ιδιότητες Οξέων 1. Έχουν όξινη γεύση. 2. Επιδρούν με τον ίδιο

Διαβάστε περισσότερα

Έκτη Διάλεξη Ονοματολογία

Έκτη Διάλεξη Ονοματολογία Έκτη Διάλεξη Ονοματολογία Α) ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΟΝΟΜΑΤΟΛΟΓΙΑ ΜΕΤΑΛΛΑ Στοιχείο Σύμβολο Σθένος Νάτριο Να 1 Κάλιο Κ 1 Μαγνήσιο Mg 2 Ασβέστιο Ca 2 Σίδηρος Fe 2 ή 3 Χαλκός Cu 2 Ψευδάργυρος Zn 2 Λίθιο Li 1 Άργυρος

Διαβάστε περισσότερα

Ε ΑΦΟΣ. Έδαφος: ανόργανα οργανικά συστατικά

Ε ΑΦΟΣ. Έδαφος: ανόργανα οργανικά συστατικά Ε ΑΦΟΣ Έδαφος: ανόργανα οργανικά συστατικά ρ. Ε. Λυκούδη Αθήνα 2005 Έδαφος Το έδαφος σχηµατίζεται από τα προϊόντα της αποσάθρωσης των πετρωµάτων του υποβάθρου (µητρικό πέτρωµα) ή των πετρωµάτων τω γειτονικών

Διαβάστε περισσότερα

ΛΥΚΕΙΟ ΑΓΙΑΣ ΦΥΛΑΞΕΩΣ, ΛΕΜΕΣΟΣ ΣΧΟΛΙΚΗ ΧΡΟΝΙΑ 2004 2005 ΓΡΑΠΤΕΣ ΠΡΟΑΓΩΓΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΙΟΥΝΙΟΥ 2005 ΜΑΘΗΜΑ : ΧΗΜΕΙΑ

ΛΥΚΕΙΟ ΑΓΙΑΣ ΦΥΛΑΞΕΩΣ, ΛΕΜΕΣΟΣ ΣΧΟΛΙΚΗ ΧΡΟΝΙΑ 2004 2005 ΓΡΑΠΤΕΣ ΠΡΟΑΓΩΓΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΙΟΥΝΙΟΥ 2005 ΜΑΘΗΜΑ : ΧΗΜΕΙΑ ΛΥΚΕΙΟ ΑΓΙΑΣ ΦΥΛΑΞΕΩΣ, ΛΕΜΕΣΟΣ ΣΧΟΛΙΚΗ ΧΡΟΝΙΑ 2004 2005 ΓΡΑΠΤΕΣ ΠΡΟΑΓΩΓΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΙΟΥΝΙΟΥ 2005 ΜΑΘΗΜΑ : ΧΗΜΕΙΑ Τάξη : Β Λυκείου Ηµεροµηνία : 8/06/2005 ιάρκεια : 2,5 ώρες Αριθµός σελίδων: 5 Χρήσιµα

Διαβάστε περισσότερα

περαιτέρω χρήση, αφ ετέρου ρυπαντή των λιµνών, ποταµών, θαλασσών και υπογείων υδάτων στα οποία καταλήγει.

περαιτέρω χρήση, αφ ετέρου ρυπαντή των λιµνών, ποταµών, θαλασσών και υπογείων υδάτων στα οποία καταλήγει. ΡΥΠΑΝΣΗ Υ ΑΤΩΝ Η γη είναι ο µόνος από τους πλανήτες του Ηλιακού συστήµατος που εµφανίζει το φαινόµενο της ζωής. Το µοναδικό αυτό «προνόµιο» δηλαδή η ανάπτυξη και συντήρηση της ζωής στον πλανήτη µας οφείλεται

Διαβάστε περισσότερα

Σκληρότητα νερού. Μόνιμη και παροδική σκληρότητα

Σκληρότητα νερού. Μόνιμη και παροδική σκληρότητα Σκληρότητα νερού Μόνιμη και παροδική σκληρότητα Τι περιέχει το νερό της βροχής; Ποιο είναι συνήθως το ph του βρόχινου νερού; Γιατί; Τι περιέχει το νερό του εδάφους; Na +, K +, Ca 2+, Mg 2+, Cl, SO 4 2,

Διαβάστε περισσότερα

Χηµεία Α Γενικού Λυκείου

Χηµεία Α Γενικού Λυκείου Χηµεία Α Γενικού Λυκείου Απαντήσεις στα θέματα της Τράπεζας Θεμάτων Συγγραφή απαντήσεων: 'Αρης Ασλανίδης Χρησιμοποιήστε τους σελιδοδείκτες (bookmarks) στο αριστερό μέρος της οθόνης για την πλοήγηση μέσα

Διαβάστε περισσότερα

ΓΕΩΡΓΙΑ ΑΚΡΙΒΕΙΑΣ ΛΙΠΑΝΣΗ ΚΑΛΛΕΙΕΡΓΕΙΩΝ

ΓΕΩΡΓΙΑ ΑΚΡΙΒΕΙΑΣ ΛΙΠΑΝΣΗ ΚΑΛΛΕΙΕΡΓΕΙΩΝ ΓΕΩΡΓΙΑ ΑΚΡΙΒΕΙΑΣ ΛΙΠΑΝΣΗ ΚΑΛΛΕΙΕΡΓΕΙΩΝ ΠΡΟΣ ΙΟΡΙΣΜΟΣ ΤΩΝ ΑΝΑΓΚΩΝ ΤΩΝ ΦΥΤΩΝ ΣΕ ΘΡΕΠΤΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΧΡΙΣΤΟΣ ΤΣΑΝΤΗΛΑΣ ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΧΑΡΤΟΓΡΑΦΗΣΗΣ ΚΑΙ ΤΑΞΙΝΟΜΗΣΗΣ ΕΔΑΦΩΝ Web: http://www.ismc.gr/ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΕΚΠΑΙ

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΣΤ 30 ΕΡΩΤΗΣΕΩΝ ΓΝΩΣΤΙΚΟΥ ΧΗΜΕΙΑΣ

ΤΕΣΤ 30 ΕΡΩΤΗΣΕΩΝ ΓΝΩΣΤΙΚΟΥ ΧΗΜΕΙΑΣ ΤΕΣΤ 30 ΕΡΩΤΗΣΕΩΝ ΓΝΩΣΤΙΚΟΥ ΧΗΜΕΙΑΣ ο αριθμός Avogadro, N A, L = 6,022 10 23 mol -1 η σταθερά Faraday, F = 96 487 C mol -1 σταθερά αερίων R = 8,314 510 (70) J K -1 mol -1 = 0,082 L atm mol -1 K -1 μοριακός

Διαβάστε περισσότερα

Επίκουρος Καθηγητής Π. Μελίδης

Επίκουρος Καθηγητής Π. Μελίδης Χαρακτηριστικά υγρών αποβλήτων Επίκουρος Καθηγητής Π. Μελίδης Τμήμα Μηχανικών Περιβάλλοντος Εργαστήριο Διαχείρισης και Τεχνολογίας Υγρών Αποβλήτων Τα υγρά απόβλητα μπορεί να προέλθουν από : Ανθρώπινα απόβλητα

Διαβάστε περισσότερα

Βουκλής Χ. Αλέξανδρος Αριθμός οξείδωσης, χημικοί τύποι, γραφή - ονοματολογία χημικών ενώσεων Παρουσίαση σε μορφή ερωτωαπαντήσεων

Βουκλής Χ. Αλέξανδρος Αριθμός οξείδωσης, χημικοί τύποι, γραφή - ονοματολογία χημικών ενώσεων Παρουσίαση σε μορφή ερωτωαπαντήσεων Βουκλής Χ. Αλέξανδρος Αριθμός οξείδωσης, χημικοί τύποι, γραφή ονοματολογία χημικών ενώσεων Παρουσίαση σε μορφή ερωτωαπαντήσεων 1. Τι εννοούμε όταν λέμε «η γλώσσα της Χημείας»; Η χημεία είναι μια συμβολική

Διαβάστε περισσότερα

Ερμηνεία Αποτελεσμάτων Χημικών Ελέγχων και Διορθωτικές Ενέργειες. Μαρίνα Χατζηνίκου Χημικός, MSc Τεχν. Υπεύθυνη ΠΕΔΥ Θεσσαλίας

Ερμηνεία Αποτελεσμάτων Χημικών Ελέγχων και Διορθωτικές Ενέργειες. Μαρίνα Χατζηνίκου Χημικός, MSc Τεχν. Υπεύθυνη ΠΕΔΥ Θεσσαλίας Ερμηνεία Αποτελεσμάτων Χημικών Ελέγχων και Διορθωτικές Ενέργειες Μαρίνα Χατζηνίκου Χημικός, MSc Τεχν. Υπεύθυνη ΠΕΔΥ Θεσσαλίας Τα δείγματα που εξετάζονται και αναλύονται από το Χημικό Τμήμα του Π.Ε.Δ.Υ.

Διαβάστε περισσότερα

Θέμα 2ο 2.1. Α) Β) α) 2.2. Α) Θέμα 4ο

Θέμα 2ο 2.1. Α) Β) α) 2.2. Α) Θέμα 4ο 2.1. Α) Το στοιχείο X έχει 17 ηλεκτρόνια. Αν στον πυρήνα του περιέχει 3 νετρόνια περισσότερα από τα πρωτόνια, να υπολογισθούν ο ατομικός και ο μαζικός αριθμός του στοιχείου Χ. (μονάδες 6) Β) α) Να γίνει

Διαβάστε περισσότερα

Δρ. Ιωάννης Καλαμαράς, Διδάκτωρ Χημικός. Όλα τα Σωστό-Λάθος της τράπεζας θεμάτων για τη Χημεία Α Λυκείου

Δρ. Ιωάννης Καλαμαράς, Διδάκτωρ Χημικός. Όλα τα Σωστό-Λάθος της τράπεζας θεμάτων για τη Χημεία Α Λυκείου Όλα τα Σωστό-Λάθος της τράπεζας θεμάτων για τη Χημεία Α Λυκείου 1. Το ιόν του νατρίου, 11Νa +, προκύπτει όταν το άτομο του Na προσλαμβάνει ένα ηλεκτρόνιο. Λ, όταν αποβάλλει ένα ηλεκτρόνιο 2. Σε 2 mol NH3

Διαβάστε περισσότερα

3.2 Οξυγόνο. 2-3. Ποιες είναι οι φυσικές ιδιότητες του οξυγόνου. Οι φυσικές ιδιότητες του οξυγόνου εμφανίζονται στον παρακάτω πίνακα.

3.2 Οξυγόνο. 2-3. Ποιες είναι οι φυσικές ιδιότητες του οξυγόνου. Οι φυσικές ιδιότητες του οξυγόνου εμφανίζονται στον παρακάτω πίνακα. 93 Ερωτήσεις θεωρίας με απαντήσεις 3.2 Οξυγόνο 2-1. Ποιο είναι το οξυγόνο και πόσο διαδεδομένο είναι στη φύση. Το οξυγόνο είναι αέριο στοιχείο με μοριακό τύπο Ο 2. Είναι το πλέον διαδεδομένο στοιχείο στη

Διαβάστε περισσότερα

Χαρακτηρισμός των στερεών ιζημάτων ανάκτησης φωσφόρου Μελέτη βιοδιαθεσιμότητας του παραγόμενου προϊόντος

Χαρακτηρισμός των στερεών ιζημάτων ανάκτησης φωσφόρου Μελέτη βιοδιαθεσιμότητας του παραγόμενου προϊόντος ΠΡΑΞΗ ΕΘΝΙΚΗΣ ΕΜΒΕΛΕΙΑΣ «Πρόγραμμα Ανάπτυξης Βιομηχανικής Έρευνας και Τεχνολογίας (ΠΑΒΕΤ) 2013» Δευτέρα 25 Μαΐου, 2015 Ημερίδα - Κ.Ε.Δ.Ε.Α. Θεσσαλονίκη Χαρακτηρισμός των στερεών ιζημάτων ανάκτησης φωσφόρου

Διαβάστε περισσότερα

Α ΤΑΞΗ ΛΥΚΕΙΟΥ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ

Α ΤΑΞΗ ΛΥΚΕΙΟΥ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΑΡΧΗ 1 ΗΣ ΣΕΛΙΔΑΣ Α ΤΑΞΗ ΛΥΚΕΙΟΥ ΤΕΤΑΡΤΗ 23/04/2014 - ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΧΗΜΕΙΑ ΣΥΝΟΛΟ ΣΕΛΙΔΩΝ: ΕΞΙ (6) ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΘΕΜΑ Α Για τις ερωτήσεις Α1 έως Α4 να γράψετε στο τετράδιο σας το γράµµα που αντιστοιχεί

Διαβάστε περισσότερα

2.1.Ο παρακάτω πίνακας δίνει μερικές πληροφορίες για τα άτομα των στοιχείων Mg και Cl: Αριθμός ηλεκτρονίων. Αριθμός νετρονίων Mg 12 12 Cl 35 17

2.1.Ο παρακάτω πίνακας δίνει μερικές πληροφορίες για τα άτομα των στοιχείων Mg και Cl: Αριθμός ηλεκτρονίων. Αριθμός νετρονίων Mg 12 12 Cl 35 17 2.1.Ο παρακάτω πίνακας δίνει μερικές πληροφορίες για τα άτομα των στοιχείων Mg και Cl: Στοιχείο Ατομικός αριθμός Μαζικός αριθμός Αριθμός ηλεκτρονίων Αριθμός πρωτονίων Αριθμός νετρονίων Mg 12 12 Cl 35 17

Διαβάστε περισσότερα

ΕΚΦΡΑΣΕΙΣ ΠΕΡΙΕΚΤΙΚΟΤΗΤΑΣ ΚΑΙ ΣΥΓΚΕΝΤΡΩΣΗΣ

ΕΚΦΡΑΣΕΙΣ ΠΕΡΙΕΚΤΙΚΟΤΗΤΑΣ ΚΑΙ ΣΥΓΚΕΝΤΡΩΣΗΣ ΕΚΦΡΑΣΕΙΣ ΠΕΡΙΕΚΤΙΚΟΤΗΤΑΣ ΚΑΙ ΣΥΓΚΕΝΤΡΩΣΗΣ Η συγκέντρωση συμβολίζεται γενικά με το σύμβολο C ή γράφοντας τον μοριακό τύπο της διαλυμένης ουσίας ανάμεσα σε αγκύλες, π.χ. [ΝΗ 3 ] ή [Η 2 SO 4 ]. Σε κάθε περίπτωση,

Διαβάστε περισσότερα

Συνοπτική Θεωρία Χημείας Α Λυκείου. Χημικές αντιδράσεις. Πολύπλοκες

Συνοπτική Θεωρία Χημείας Α Λυκείου. Χημικές αντιδράσεις. Πολύπλοκες 1 Web page: www.ma8eno.gr e-mail: vrentzou@ma8eno.gr Η αποτελεσματική μάθηση δεν θέλει κόπο αλλά τρόπο, δηλαδή ma8eno.gr Συνοπτική Θεωρία Χημείας Α Λυκείου Χημικές Αντιδράσεις Χημικές αντιδράσεις Οξειδοαναγωγικές

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 2 Ο H XHΜΕΙΑ ΤΗΣ ΖΩΗΣ. Χημεία της ζωής 1

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 2 Ο H XHΜΕΙΑ ΤΗΣ ΖΩΗΣ. Χημεία της ζωής 1 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 2 Ο H XHΜΕΙΑ ΤΗΣ ΖΩΗΣ Χημεία της ζωής 1 2.1 ΒΑΣΙΚΕΣ ΧΗΜΙΚΕΣ ΕΝΝΟΙΕΣ Η Βιολογία μπορεί να μελετηθεί μέσα από πολλά και διαφορετικά επίπεδα. Οι βιοχημικοί, για παράδειγμα, ενδιαφέρονται περισσότερο

Διαβάστε περισσότερα

Τι είναι άμεση ρύπανση?

Τι είναι άμεση ρύπανση? ΡΥΠΑΝΣΗ ΝΕΡΟΥ Τι είναι ρύπανση; Ρύπανση μπορεί να θεωρηθεί η δυσμενής μεταβολή των φυσικοχημικών ή βιολογικών συνθηκών ενός συγκεκριμένου περιβάλλοντος ή/και η βραχυπρόθεσμη ή μακροπρόθεσμη βλάβη στην

Διαβάστε περισσότερα

Επιπτώσεις της διάθεσης απόβλητων ελαιοτριβείων στο έδαφος και στο περιβάλλον

Επιπτώσεις της διάθεσης απόβλητων ελαιοτριβείων στο έδαφος και στο περιβάλλον Επιπτώσεις της διάθεσης απόβλητων ελαιοτριβείων στο έδαφος και στο περιβάλλον Ευρωπαϊκό Έργο LIFE- Στρατηγικές για τη βελτίωση και προστασία tου εδάφους από τη διάθεση αποβλήτων ελαιοτριβείων στις Μεσογειακές

Διαβάστε περισσότερα

ΥΔΑΤΙΝΟ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ ΥΔΑΤΙΝΟΙ ΠΟΡΟΙ

ΥΔΑΤΙΝΟ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ ΥΔΑΤΙΝΟΙ ΠΟΡΟΙ ΥΔΑΤΙΝΟ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ ΥΔΑΤΙΝΟΙ ΠΟΡΟΙ Το νερό αποτελεί έναν από τους πιο σημαντικούς φυσικούς πόρους. Η διαχείριση της ποιότητας και της ποσότητας του νερού από τον άνθρωπο δεν ήταν πάντα η καλύτερη δυνατή.

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΥΠΟΛΟΓΙΣΜΟΥ: 3.250,00 ΕΥΡΩ ΚΩΔΙΚΟΣ CPV : 85111820-4

ΠΡΟΥΠΟΛΟΓΙΣΜΟΥ: 3.250,00 ΕΥΡΩ ΚΩΔΙΚΟΣ CPV : 85111820-4 ΔΗΜΟΣ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΓΕΝΙΚΗ Δ/ΝΣΗ ΤΕΧΝ. ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ Δ/ΝΣΗ ΚΑΤΑΣΚΕΥΩΝ ΚΑΙ ΣΥΝΤΗΡΗΣΕΩΝ ΤΜΗΜΑ ΣΥΝΤΗΡΗΣΕΩΝ ΗΛΜ ΕΓΚΑΤΑΣΤΑΣΕΩΝ Αγγελάκη 13, 546 21 Πληροφορίες: Ε. Μάμμος Τηλέφωνο:2313318447 Fax: 2310233532 E-mail:

Διαβάστε περισσότερα

ΕΚΦΩΝΗΣΕΙΣ. Στις ερωτήσεις 1-4 να γράψετε στο τετράδιό σας τον αριθµό της ερώτησης και δίπλα το γράµµα που αντιστοιχεί στη σωστή απάντηση.

ΕΚΦΩΝΗΣΕΙΣ. Στις ερωτήσεις 1-4 να γράψετε στο τετράδιό σας τον αριθµό της ερώτησης και δίπλα το γράµµα που αντιστοιχεί στη σωστή απάντηση. 1 ΘΕΜΑ 1 Ο ΕΚΦΩΝΗΣΕΙΣ A ΛΥΚΕΙΟΥ ΧΗΜΕΙΑ Στις ερωτήσεις 1-4 να γράψετε στο τετράδιό σας τον αριθµό της ερώτησης και δίπλα το γράµµα που αντιστοιχεί στη σωστή απάντηση. 1) Το άτοµο του καλίου (Κ) έχει µαζικό

Διαβάστε περισσότερα

2.4 Η γλώσσα της χημείας - Αριθμός οξείδωσης- Γραφή χημικών τύπων και εισαγωγή στην ονοματολογία των ενώσεων

2.4 Η γλώσσα της χημείας - Αριθμός οξείδωσης- Γραφή χημικών τύπων και εισαγωγή στην ονοματολογία των ενώσεων 2.4 Η γλώσσα της χημείας - Αριθμός οξείδωσης- Γραφή χημικών τύπων και εισαγωγή στην ονοματολογία των ενώσεων 12.1. Πόσες είναι οι γνωστές χημικές ενώσεις; Τουλάχιστον δέκα εκατομμύρια γνωστές ενώσεις και

Διαβάστε περισσότερα

ΘΑΛΑΣΣΙΑ ΓΕΩΧΗΜΕΙΑ- ΓΕΩΧΗΜΕΙΑ ΙΖΗΜΑΤΩΝ. Αριάδνη Αργυράκη

ΘΑΛΑΣΣΙΑ ΓΕΩΧΗΜΕΙΑ- ΓΕΩΧΗΜΕΙΑ ΙΖΗΜΑΤΩΝ. Αριάδνη Αργυράκη 1 ΘΑΛΑΣΣΙΑ ΓΕΩΧΗΜΕΙΑ- ΓΕΩΧΗΜΕΙΑ ΙΖΗΜΑΤΩΝ Αριάδνη Αργυράκη Περιεχόμενα 2 1. Σύσταση του θαλάσσιου νερού και παράγοντες ελέγχου συγκέντρωσης στοιχείων 2. Συντηρητικά, ανακυκλώσιμα (θρεπτικά), προσροφημένα

Διαβάστε περισσότερα

6. To στοιχείο νάτριο, 11Na, βρίσκεται στην 1η (IA) ομάδα και την 2η περίοδο του Περιοδικού Πίνακα.

6. To στοιχείο νάτριο, 11Na, βρίσκεται στην 1η (IA) ομάδα και την 2η περίοδο του Περιοδικού Πίνακα. Όλα τα Σωστό-Λάθος της τράπεζας θεμάτων για τη Χημεία Α Λυκείου 1. Το ιόν του νατρίου, 11 Νa +, προκύπτει όταν το άτομο του Na προσλαμβάνει ένα ηλεκτρόνιο. 2. Σε 2 mol NH 3 περιέχεται ίσος αριθμός μορίων

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1( ΕΙΣΑΓΩΓΙΚΕΣ ΓΝΩΣΕΙΣ( Ο κύκλος του νερού,

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1( ΕΙΣΑΓΩΓΙΚΕΣ ΓΝΩΣΕΙΣ( Ο κύκλος του νερού, ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1( ΕΙΣΑΓΩΓΙΚΕΣ ΓΝΩΣΕΙΣ( Ο κύκλος του νερού Οι κυριότερες φυσικές δεξαμενές υδάτων στον πλανήτη μας είναι: Οι ωκεανοί που περιέχουν 132 10 9 km 3 νερού. Οι παγετοί που περιέχουν 292 10 6 km 3 νερού.

Διαβάστε περισσότερα

Τα οφέλη χρήσης του Νιτρικού Καλίου έναντι του Χλωριούχου Καλίου και του Θειικού Καλίου

Τα οφέλη χρήσης του Νιτρικού Καλίου έναντι του Χλωριούχου Καλίου και του Θειικού Καλίου Τα οφέλη χρήσης του Νιτρικού Καλίου έναντι του Χλωριούχου Καλίου και του Θειικού Καλίου Τα οφέλη του καλίου, γενικά Προάγει την φωτοσύνθεση Επιταχύνει την μεταφορά των προϊόντων μεταβολισμού Ενισχύει την

Διαβάστε περισσότερα

T E S T R E P O R T ΕΥΑ ΑΛΕΞΑΝ ΡΕΙΑΣ. Εθν. Αντίστασης 42, Αλεξάνδρεια. Νερά. Waters. Από πελάτη κατά δήλωσή του. As stated by client 24/11/11

T E S T R E P O R T ΕΥΑ ΑΛΕΞΑΝ ΡΕΙΑΣ. Εθν. Αντίστασης 42, Αλεξάνδρεια. Νερά. Waters. Από πελάτη κατά δήλωσή του. As stated by client 24/11/11 Εργαστήριο Περιβάλλοντος, Σίνδος Σελ.(page) 1/10 ΕΚΘΕΣΗ ΟΚΙΜΩΝ T E S T R E P O R T Πελάτης Client ιεύθυνση πελάτη Client s address Περιγραφή δειγµάτων Samples description ειγµατοληψία Sampling Ηµεροµηνία

Διαβάστε περισσότερα

ΑΛΕΞΑΝΔΡΟΣ ΑΣΚΑΡΙΔΗΣ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΑ ΔΟΥΔΟΥΜΗ ΧΡΙΣΤΙΝΑ ΙΑΚΩΒΙΔΟΥ ΕΛΛΗ-ΕΙΡΗΝΗ ΕΙΡΗΝΗ ΟΣΜΑΝΤΖΙΚΙΔΟΥ. ΜΑΘΗΜΑ: ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ «Το. νερό πηγή ζωής» ΤΑΞΗ: Ά

ΑΛΕΞΑΝΔΡΟΣ ΑΣΚΑΡΙΔΗΣ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΑ ΔΟΥΔΟΥΜΗ ΧΡΙΣΤΙΝΑ ΙΑΚΩΒΙΔΟΥ ΕΛΛΗ-ΕΙΡΗΝΗ ΕΙΡΗΝΗ ΟΣΜΑΝΤΖΙΚΙΔΟΥ. ΜΑΘΗΜΑ: ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ «Το. νερό πηγή ζωής» ΤΑΞΗ: Ά ΜΑΘΗΜΑ: ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ «Το νερό πηγή ζωής» ΤΑΞΗ: Ά ΔΙΔΑΣΚΟΝΤΕΣ: ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ ΝΑΛΜΠΑΝΤΗΣ, ΕΛΕΝΗ ΧΕΙΜΑΡΙΟΥ ΘΕΜΑ ΕΡΓΑΣΙΑΣ: ΣΤΑΔΙΑ ΕΠΕΞΕΡΓΑΣΙΑΣ ΤΟΥ ΝΕΡΟΥ ΜΙΑ ΕΡΓΑΣΙΑ ΤΩΝ ΜΑΘΗΤΩΝ: ΑΛΕΞΑΝΔΡΟΣ ΑΣΚΑΡΙΔΗΣ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΑ

Διαβάστε περισσότερα

ΑΡΧΗ LE CHATELIER - ΔΙΑΛΥΤΟΤΗΤΑ

ΑΡΧΗ LE CHATELIER - ΔΙΑΛΥΤΟΤΗΤΑ ΑΡΧΗ LE CHATELIER - ΔΙΑΛΥΤΟΤΗΤΑ Σκοπός Εργαστηριακής Άσκησης Η παρατήρηση και η κατανόηση της Αρχής Le Chatelier και η μελέτη της διαλυτότητας των ιοντικών ενώσεων Θεωρητικό Μέρος Αρχή Le Chatelier Οι

Διαβάστε περισσότερα

Φροντιστήρια ΕΠΙΓΝΩΣΗ Αγ. Δημητρίου 2015. Προτεινόμενα θέματα τελικών εξετάσεων Χημεία Α Λυκείου. ΘΕΜΑ 1 ο

Φροντιστήρια ΕΠΙΓΝΩΣΗ Αγ. Δημητρίου 2015. Προτεινόμενα θέματα τελικών εξετάσεων Χημεία Α Λυκείου. ΘΕΜΑ 1 ο Προτεινόμενα θέματα τελικών εξετάσεων Χημεία Α Λυκείου ΘΕΜΑ 1 ο Για τις ερωτήσεις 1.1 έως 1.5 να επιλέξετε τη σωστή απάντηση: 1.1 Τα ισότοπα άτομα: α. έχουν ίδιο αριθμό νετρονίων β. έχουν την ίδια μάζα

Διαβάστε περισσότερα

Ατμόσφαιρα. Αυτό τo αεριώδες περίβλημα, αποτέλεσε την πρώτη ατμόσφαιρα της γης.

Ατμόσφαιρα. Αυτό τo αεριώδες περίβλημα, αποτέλεσε την πρώτη ατμόσφαιρα της γης. Ατμόσφαιρα Η γη, όπως και ολόκληρο το ηλιακό μας σύστημα, αναπτύχθηκε μέσα από ένα τεράστιο σύννεφο σκόνης και αερίων, πριν από 4,8 δισεκατομμύρια χρόνια. Τότε η γη, περικλειόταν από ένα αεριώδες περίβλημα

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΔΑΚΤΕΑ ΥΛΗ ΧΗΜΕΙΑΣ Β ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ 2015-16

ΔΙΔΑΚΤΕΑ ΥΛΗ ΧΗΜΕΙΑΣ Β ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ 2015-16 ΔΙΔΑΚΤΕΑ ΥΛΗ ΧΗΜΕΙΑΣ Β ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ 205-6 ΔΕΙΚΤΕΣ ΕΠΙΤΥΧΙΑΣ Οι μαθητές και οι μαθήτριες θα πρέπει να είναι σε θέση: ΔΕΙΚΤΕΣ ΕΠΑΡΚΕΙΑΣ Διδ. περ. Σύνολο διδ.περ.. Η συμβολή της Χημείας στην εξέλιξη του πολιτισμού

Διαβάστε περισσότερα

5. Να βρείτε τον ατομικό αριθμό του 2ου μέλους της ομάδας των αλογόνων και να γράψετε την ηλεκτρονιακή δομή του.

5. Να βρείτε τον ατομικό αριθμό του 2ου μέλους της ομάδας των αλογόνων και να γράψετε την ηλεκτρονιακή δομή του. Ερωτήσεις στο 2o κεφάλαιο από τράπεζα θεμάτων 1. α) Ποιος είναι ο μέγιστος αριθμός ηλεκτρονίων που μπορεί να πάρει κάθε μία από τις στιβάδες: K, L, M, N. β) Ποιος είναι ο μέγιστος αριθμός ηλεκτρονίων που

Διαβάστε περισσότερα

1. Δομή του μορίου : (δεσμοί υδρογόνου)

1. Δομή του μορίου : (δεσμοί υδρογόνου) 8 Η ΜΟΝΑΔΙΚΟΤΗΤΑ ΤΗΣ ΦΥΣΗΣ ΤΟΥ ΝΕΡΟΥ 1. Δομή του μορίου : (δεσμοί υδρογόνου) 2. Καταστάσεις του νερού : το νερό είναι η μοναδική ουσία στη γη που βρίσκεται στη φύση και με τις τρεις μορφές τις (υγρή στερεά

Διαβάστε περισσότερα

Σύντομη περιγραφή του πειράματος

Σύντομη περιγραφή του πειράματος Σύντομη περιγραφή του πειράματος Παρασκευή διαλυμάτων ορισμένης περιεκτικότητας και συγκέντρωσης, καθώς επίσης και παρασκευή διαλυμάτων συγκεκριμένης συγκέντρωσης από διαλύματα μεγαλύτερης συγκέντρωσης

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΑΘΕΣΗ ΣΤΕΡΕΩΝ ΚΑΙ ΥΓΡΩΝ ΑΠΟΒΛΗΤΩΝ ΣΤΟ ΓΕΩΛΟΓΙΚΟ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ

ΔΙΑΘΕΣΗ ΣΤΕΡΕΩΝ ΚΑΙ ΥΓΡΩΝ ΑΠΟΒΛΗΤΩΝ ΣΤΟ ΓΕΩΛΟΓΙΚΟ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ ΔΙΑΘΕΣΗ ΣΤΕΡΕΩΝ ΚΑΙ ΥΓΡΩΝ ΑΠΟΒΛΗΤΩΝ ΣΤΟ ΓΕΩΛΟΓΙΚΟ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ Ενότητα 12: Βιομηχανική ρύπανση- Υγρά βιομηχανικά απόβλητα και διάθεση αυτών (Μέρος 1 ο ) Ζαγγανά Ελένη Σχολή : Θετικών Επιστημών Τμήμα : Γεωλογίας

Διαβάστε περισσότερα

νομοθεσία για το πόσιμο νερό ΙIΙ

νομοθεσία για το πόσιμο νερό ΙIΙ Τεχνολογίες που αφορούν την νομοθεσία για το πόσιμο νερό ΙIΙ Διάλεξη 3: Τεχνολογίες Επεξεργασίας Πόσιμου Νερού Επ. Καθηγητής ΔΠΘ Π. Μελίδης Παρασκευή 22 Νοεμβρίου 09:00 12:00 Ώρα για εξ αποστάσεως συνεργασία

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 3. Κύκλοι Βαρέων Μετάλλων. Βαρέα Μέταλλα στα Παράκτια Συστήματα

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 3. Κύκλοι Βαρέων Μετάλλων. Βαρέα Μέταλλα στα Παράκτια Συστήματα ΚΕΦΑΛΑΙΟ 3 Κύκλοι Βαρέων Μετάλλων Βαρέα Μέταλλα στα Παράκτια Συστήματα Ο όρος βαρέα μέταλλα (heavy metals, trace metals, toxic metals, trace elements) χρησιμοποιείται συχνά για να περιγράψει τη παρουσία

Διαβάστε περισσότερα

Διαχείριση Αποβλήτων

Διαχείριση Αποβλήτων ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΙΑΣ Διαχείριση Αποβλήτων Ενότητα 11 : Βιομηχανικά Στερεά και Υγρά Απόβλητα Δρ. Σταυρούλα Τσιτσιφλή Τμήμα Μηχανικών Χωροταξίας, Πολεοδομίας και Περιφερειακής Ανάπτυξης Άδειες Χρήσης Το

Διαβάστε περισσότερα

ΦΥΣΙΚΟΧΗΜΙΚΑ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΑ ΤΟΥ ΝΕΡΟΥ

ΦΥΣΙΚΟΧΗΜΙΚΑ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΑ ΤΟΥ ΝΕΡΟΥ ΦΥΣΙΚΟΧΗΜΙΚΑ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΑ ΤΟΥ ΝΕΡΟΥ Η ΡΟΗ ΤΟΥ ΝΕΡΟΥ Η ροή του νερού μεταξύ των άλλων καθορίζει τη ζωή και τις λειτουργίες των έμβιων οργανισμών στο ποτάμι. Διαμορφώνει το σχήμα του σώματός τους, τους

Διαβάστε περισσότερα

ΩΚΕΑΝΟΓΡΑΦΙΑ Δ ΕΞΑΜΗΝΟ

ΩΚΕΑΝΟΓΡΑΦΙΑ Δ ΕΞΑΜΗΝΟ ΩΚΕΑΝΟΓΡΑΦΙΑ Δ ΕΞΑΜΗΝΟ Τα φυσικοχημικά χαρακτηριστικά του νερού Μέρος 1ο : Χημεία ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ 1. Ο Υδρολογικός Κύκλος 2. Το καθαρό νερό 2.1. Δομή 2.2. Φυσικοχημικές ιδιότητες 3. Το θαλασσινό νερό 3.1.

Διαβάστε περισσότερα

2. Χημικές Αντιδράσεις: Εισαγωγή

2. Χημικές Αντιδράσεις: Εισαγωγή 2. Χημικές Αντιδράσεις: Εισαγωγή ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ: Η ιοντική θεωρία των διαλυμάτων Μοριακές και ιοντικές εξισώσεις Αντιδράσεις καταβύθισης Αντιδράσεις οξέων-βάσεων Αντιδράσεις οξείδωσης-αναγωγής Ισοστάθμιση

Διαβάστε περισσότερα

( α πό τράπεζα θεµάτων) ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1 : ΒΑΣΙΚΕΣ ΕΝΝΟΙΕΣ. 1. Να χαρακτηρίσετε τις επόµενες προτάσεις ως σωστές (Σ) ή λανθασµένες (Λ).

( α πό τράπεζα θεµάτων) ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1 : ΒΑΣΙΚΕΣ ΕΝΝΟΙΕΣ. 1. Να χαρακτηρίσετε τις επόµενες προτάσεις ως σωστές (Σ) ή λανθασµένες (Λ). Χηµεία Α Λυκείου Φωτεινή Ζαχαριάδου 1 από 12 ( α πό τράπεζα θεµάτων) ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1 : ΒΑΣΙΚΕΣ ΕΝΝΟΙΕΣ 1. Να χαρακτηρίσετε τις επόµενες προτάσεις ως σωστές (Σ) ή λανθασµένες (Λ). α) Ένα µείγµα είναι πάντοτε

Διαβάστε περισσότερα

Ορισμός το. φλψ Στάδια επεξεργασίας λυμάτων ΘΕΜΑ: ΒΙΟΛΟΓΙΚΟΣ ΚΑΘΑΡΙΣΜΟΣ ΣΤΗΝ ΚΩ ΤΙ ΕΙΝΑΙ Ο ΒΙΟΛΟΓΙΚΟΣ ΚΑΘΑΡΙΣΜΟΣ?

Ορισμός το. φλψ Στάδια επεξεργασίας λυμάτων ΘΕΜΑ: ΒΙΟΛΟΓΙΚΟΣ ΚΑΘΑΡΙΣΜΟΣ ΣΤΗΝ ΚΩ ΤΙ ΕΙΝΑΙ Ο ΒΙΟΛΟΓΙΚΟΣ ΚΑΘΑΡΙΣΜΟΣ? ΘΕΜΑ: ΒΙΟΛΟΓΙΚΟΣ ΚΑΘΑΡΙΣΜΟΣ ΣΤΗΝ ΚΩ ΤΙ ΕΙΝΑΙ Ο ΒΙΟΛΟΓΙΚΟΣ ΚΑΘΑΡΙΣΜΟΣ? Ο βιολογικος καθαρισμος αφορα την επεξεργασια λυματων, δηλαδη τη διαδικασια μεσω της οποιας διαχωριζονται οι μολυσματικες ουσιες από

Διαβάστε περισσότερα

ΛΑΝΙΤΕΙΟ ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΣΧΟΛΙΚΗ ΧΡΟΝΙΑ: 2014 2015 ΓΡΑΠΤΕΣ ΑΠΟΛΥΤΗΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΙΟΥΝΙΟΥ 2015 ΜΑΘΗΜΑ XHMEIAΣ Γ ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ ΟΝΟΜΑΤΕΠΩΝΥΜΟ: ΤΜΗΜΑ:. ΑΡ:...

ΛΑΝΙΤΕΙΟ ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΣΧΟΛΙΚΗ ΧΡΟΝΙΑ: 2014 2015 ΓΡΑΠΤΕΣ ΑΠΟΛΥΤΗΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΙΟΥΝΙΟΥ 2015 ΜΑΘΗΜΑ XHMEIAΣ Γ ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ ΟΝΟΜΑΤΕΠΩΝΥΜΟ: ΤΜΗΜΑ:. ΑΡ:... ΛΑΝΙΤΕΙΟ ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΣΧΟΛΙΚΗ ΧΡΟΝΙΑ: 2014 2015 ΓΡΑΠΤΕΣ ΑΠΟΛΥΤΗΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΙΟΥΝΙΟΥ 2015 ΜΑΘΗΜΑ XHMEIAΣ Γ ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ : 05 /06 /15 ΔΙΑΡΚΕΙΑ : Χημεία Βιολογία 2 ώρες ΟΝΟΜΑΤΕΠΩΝΥΜΟ: ΤΜΗΜΑ:. ΑΡ:...

Διαβάστε περισσότερα

Χημεία Β Γυμνασίου ΦΥΛΛΑΔΙΟ ΑΣΚΗΣΕΩΝ. Τ μαθητ : Σχολικό Έτος:

Χημεία Β Γυμνασίου ΦΥΛΛΑΔΙΟ ΑΣΚΗΣΕΩΝ. Τ μαθητ : Σχολικό Έτος: Χημεία Β Γυμνασίου ΦΥΛΛΑΔΙΟ ΑΣΚΗΣΕΩΝ Τ μαθητ : Σχολικό Έτος: 1 1.2 Καταστάσεις των υλικών 1. Συμπληρώστε το παρακάτω σχεδιάγραμμα 2 2. Πώς ονομάζονται οι παρακάτω μετατροπές της φυσικής κατάστασης; 3 1.3

Διαβάστε περισσότερα

ΛΥΚΕΙΟ ΚΥΚΚΟΥ ΠΑΦΟΥ ΣΧΟΛΙΚΗ ΧΡΟΝΙΑ 2010 2011 ΓΡΑΠΤΕΣ ΠΡΟΑΓΩΓΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΙΟΥΝΙΟΥ 2011 ΜΑΘΗΜΑ : ΧΗΜΕΙΑ ΤΑΞΗ : Α ΛΥΚΕΙΟΥ ΒΑΘΜΟΣ:.

ΛΥΚΕΙΟ ΚΥΚΚΟΥ ΠΑΦΟΥ ΣΧΟΛΙΚΗ ΧΡΟΝΙΑ 2010 2011 ΓΡΑΠΤΕΣ ΠΡΟΑΓΩΓΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΙΟΥΝΙΟΥ 2011 ΜΑΘΗΜΑ : ΧΗΜΕΙΑ ΤΑΞΗ : Α ΛΥΚΕΙΟΥ ΒΑΘΜΟΣ:. ΛΥΚΕΙΟ ΚΥΚΚΟΥ ΠΑΦΟΥ ΣΧΟΛΙΚΗ ΧΡΟΝΙΑ 2010 2011 ΓΡΑΠΤΕΣ ΠΡΟΑΓΩΓΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΙΟΥΝΙΟΥ 2011 ΜΑΘΗΜΑ : ΧΗΜΕΙΑ ΤΑΞΗ : Α ΛΥΚΕΙΟΥ ΒΑΘΜΟΣ:. ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ : 24.05.2011 ΧΡΟΝΟΣ : 10.30 12.30 ( Χημεία - Φυσιογνωστικά)

Διαβάστε περισσότερα

ΜΟΛΥΝΤΕΣ ΠΟΣΙΜΟΥ ΝΕΡΟΥ

ΜΟΛΥΝΤΕΣ ΠΟΣΙΜΟΥ ΝΕΡΟΥ ΜΟΛΥΝΤΕΣ ΠΟΣΙΜΟΥ ΝΕΡΟΥ 1) ΧΛΩΡΙΟ-ΥΠΟΧΛΩΡΙΩΔΕΣ ΝΑΤΡΙΟ «Ο Θεός δημιούργησε 91 χημικά στοιχεία, ο άνθρωπος 15, και ο διάβολος μόνο 1,το Χλώριο» (Oto Huntsinger-Διάσημος Αυστριακός Χημικός) Το Χλώριο ανακαλύφθηκε

Διαβάστε περισσότερα

XHMEIA Α ΛΥΚΕΙΟΥ GI_A_CHIM_0_2530 ΗΛΙΟΠΟΥΛΟΥ ΜΑΡΙΑ

XHMEIA Α ΛΥΚΕΙΟΥ GI_A_CHIM_0_2530 ΗΛΙΟΠΟΥΛΟΥ ΜΑΡΙΑ ΜΑΘΗΜΑ: ΘΕΜΑΤΑ: XHMEIA Α ΛΥΚΕΙΟΥ GI_A_CHIM_0_2530 ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ: 26/05/2014 ΟΙ ΚΑΘΗΓΗΤΕΣ: ΗΛΙΟΠΟΥΛΟΥ ΜΑΡΙΑ ΕΚΦΩΝΗΣΕΙΣ 2.1 Δίνονται: υδρογόνο, 1H, άζωτο, 7N α) Να γράψετε την κατανοµή των ηλεκτρονίων σε στιβάδες

Διαβάστε περισσότερα

Διαγώνισμα Χημείας Α Λυκείου Αριθμοί Οξείδωσης & Χημικές Αντιδράσεις 29/03/2015. Στις ερωτήσεις 1.1 έως 1.10 επιλέξτε τη σωστή απάντηση:

Διαγώνισμα Χημείας Α Λυκείου Αριθμοί Οξείδωσης & Χημικές Αντιδράσεις 29/03/2015. Στις ερωτήσεις 1.1 έως 1.10 επιλέξτε τη σωστή απάντηση: Διαγώνισμα Χημείας Α Λυκείου Αριθμοί Οξείδωσης & Χημικές Αντιδράσεις 29/03/2015 1 ο Θέμα. Στις ερωτήσεις 1.1 έως 1.10 επιλέξτε τη σωστή απάντηση: 1.1. Ο αριθμός οξείδωσης του μαγγανίου (Mn) στην ένωση

Διαβάστε περισσότερα

2.3 ΜΕΡΙΚΕΣ ΙΔΙΟΤΗΤΕΣ ΤΩΝ ΜΕΤΑΛΛΩΝ. Επιμέλεια παρουσίασης Παναγιώτης Αθανασόπουλος Δρ - Χημικός

2.3 ΜΕΡΙΚΕΣ ΙΔΙΟΤΗΤΕΣ ΤΩΝ ΜΕΤΑΛΛΩΝ. Επιμέλεια παρουσίασης Παναγιώτης Αθανασόπουλος Δρ - Χημικός 2.3 ΜΕΡΙΚΕΣ ΙΔΙΟΤΗΤΕΣ ΤΩΝ ΜΕΤΑΛΛΩΝ Επιμέλεια παρουσίασης Παναγιώτης Αθανασόπουλος Δρ - Χημικός Σκοπός του μαθήματος: Να επισημαίνουμε τη θέση των μετάλλων στον περιοδικό πίνακα των στοιχείων. Να αναφέρουμε

Διαβάστε περισσότερα

1.3 Δομικά σωματίδια της ύλης - Δομή ατόμου - Ατομικός αριθμός - Μαζικός αριθμός - Ισότοπα

1.3 Δομικά σωματίδια της ύλης - Δομή ατόμου - Ατομικός αριθμός - Μαζικός αριθμός - Ισότοπα 1.3 Δομικά σωματίδια της ύλης - Δομή ατόμου - Ατομικός αριθμός - Μαζικός αριθμός - Ισότοπα Θεωρία 3.1. Ποια είναι τα δομικά σωματίδια της ύλης; Τα άτομα, τα μόρια και τα ιόντα. 3.2. SOS Τι ονομάζεται άτομο

Διαβάστε περισσότερα

Χημεία Γ Γυμνασίου: Απαντήσεις των ασκήσεων και ερωτήσεων του σχολικού βιβλίου

Χημεία Γ Γυμνασίου: Απαντήσεις των ασκήσεων και ερωτήσεων του σχολικού βιβλίου Χημεία Γ Γυμνασίου: Απαντήσεις των ασκήσεων και ερωτήσεων του σχολικού βιβλίου Βρέντζου Τίνα Φυσικός Μεταπτυχιακός τίτλος: «Σπουδές στην εκπαίδευση» ΜEd ΕΝΟΤΗΤΑ 1 Οξέα - Βάσεις Άλατα Σελίδα 15 1. Τι ονομάζεται

Διαβάστε περισσότερα

Κατηγορίες Χημικών Αντιδράσεων

Κατηγορίες Χημικών Αντιδράσεων Κατηγορίες Χημικών Αντιδράσεων Β. ΜΕΤΑΘΕΤΙΚΕΣ ΑΝΤΙΔΡΑΣΕΙΣ Στις αντιδράσεις αυτές οι αριθμοί οξείδωσης όλων των στοιχείων που μετέχουν στην αντίδραση παραμένουν σταθεροί. Τέτοιες αντιδράσεις είναι οι: 1.

Διαβάστε περισσότερα

Δράση 21: Ποιότητα των φυσικών υδάτων και διαχείριση των υγρών αποβλήτων σε ευαίσθητα νησιωτικά οικοσυστήματα

Δράση 21: Ποιότητα των φυσικών υδάτων και διαχείριση των υγρών αποβλήτων σε ευαίσθητα νησιωτικά οικοσυστήματα Journal Odysseus Environmental & Cultural Sustainability of the Mediterranean Region: 1 (2012): 33-42. http://www.jodysseus.gr υδάτων και διαχείριση σε ευαίσθητα νησιωτικά Διονύσιος Κουλουγλιώτης, Αναπληρωτής

Διαβάστε περισσότερα

Νίκος Ξεκουκουλωτάκης. Πολυτεχνείο Κρήτης Τμήμα Μηχανικών Περιβάλλοντος. Γραφείο Κ1.122, τηλ.:28210-37796 e-mail:nikosxek@gmail.

Νίκος Ξεκουκουλωτάκης. Πολυτεχνείο Κρήτης Τμήμα Μηχανικών Περιβάλλοντος. Γραφείο Κ1.122, τηλ.:28210-37796 e-mail:nikosxek@gmail. Υδατική Χημεία Νίκος Ξεκουκουλωτάκης Πολυτεχνείο Κρήτης Τμήμα Μηχανικών Περιβάλλοντος Γραφείο Κ1.122, τηλ.:28210-37796 e-mail:nikosxek@gmail.com Σύγγραμμα 2 Άσκηση εμπέδωσης Σε κλειστό δοχείο αναμιγνύονται

Διαβάστε περισσότερα

η βελτίωση της ποιότητας του αέρα στα κράτη µέλη της ΕΕ και, ως εκ τούτου, η ενεργός προστασία των πολιτών έναντι των κινδύνων για την υγεία που

η βελτίωση της ποιότητας του αέρα στα κράτη µέλη της ΕΕ και, ως εκ τούτου, η ενεργός προστασία των πολιτών έναντι των κινδύνων για την υγεία που Τεχνολογίες ελέγχου των εκποµπών των Συµβατικών Ατµοηλεκτρικών Σταθµών (ΣΑΗΣ) µε καύσιµο άνθρακα ρ. Αντώνιος Τουρλιδάκης Τµ. Μηχανολόγων Μηχανικών, Πανεπιστήµιο υτικής Μακεδονίας Τύποι εκποµπών που εκλύονται

Διαβάστε περισσότερα

All from a Single Source

All from a Single Source All from a Single Source Το PeKacid TM είναι μια νέα, καινοτόμος λύση για τον φώσφορο σε ασβεστούχα εδάφη και νερά με μεγάλη σκληρότητα. Στερεό φωσφορικό οξύ σε σάκους Μονοκρυσταλλικό, με χαμηλό ph (2.2)

Διαβάστε περισσότερα

ΧΗΜΕΙΑ. Πανελλήνιος Μαθητικός Διαγωνισμός για την επιλογή στην 10 η Ευρωπαϊκή Ολυμπιάδα Επιστημών - EUSO 2012 Σάββατο 21 Ιανουαρίου 2012.

ΧΗΜΕΙΑ. Πανελλήνιος Μαθητικός Διαγωνισμός για την επιλογή στην 10 η Ευρωπαϊκή Ολυμπιάδα Επιστημών - EUSO 2012 Σάββατο 21 Ιανουαρίου 2012. Πανελλήνιος Μαθητικός Διαγωνισμός για την επιλογή στην 10 η Ευρωπαϊκή Ολυμπιάδα Επιστημών - EUSO 2012 Σάββατο 21 Ιανουαρίου 2012 ΧΗΜΕΙΑ Σχολείο: 1) Ονομ/επώνυμα μαθητών: 2)... 3) Το Παγκόσµιο Πείραµα για

Διαβάστε περισσότερα

ΥΔΑΤΙΚΟΙ ΠΟΡΟΙ ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΑ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗΣ ΠΡΟΟΠΤΙΚΕΣ Β. ΤΣΙΟΥΜΑΣ - Β. ΖΟΡΑΠΑΣ ΥΔΡΟΓΕΩΛΟΓΟΙ

ΥΔΑΤΙΚΟΙ ΠΟΡΟΙ ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΑ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗΣ ΠΡΟΟΠΤΙΚΕΣ Β. ΤΣΙΟΥΜΑΣ - Β. ΖΟΡΑΠΑΣ ΥΔΡΟΓΕΩΛΟΓΟΙ ΥΔΑΤΙΚΟΙ ΠΟΡΟΙ ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΑ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗΣ ΠΡΟΟΠΤΙΚΕΣ Ε.Κ.Β.Α.Α. - Ι.Γ.Μ.Ε.Μ. Β. ΤΣΙΟΥΜΑΣ - Β. ΖΟΡΑΠΑΣ ΥΔΡΟΓΕΩΛΟΓΟΙ Διαθεσιμότητα των υδατικών πόρων και διαφοροποίηση των αναγκών σε νερό στις χώρες της της

Διαβάστε περισσότερα

Τράπεζα Χημεία Α Λυκείου

Τράπεζα Χημεία Α Λυκείου Τράπεζα Χημεία Α Λυκείου 1 ο Κεφάλαιο Όλα τα θέματα του 1 ου Κεφαλαίου από τη Τράπεζα Θεμάτων 25 ερωτήσεις Σωστού Λάθους 30 ερωτήσεις ανάπτυξης Επιμέλεια: Γιάννης Καλαμαράς, Διδάκτωρ Χημικός Ερωτήσεις

Διαβάστε περισσότερα

Αξιολόγηση αποµάκρυνσης ρύπων

Αξιολόγηση αποµάκρυνσης ρύπων Αξιολόγηση αποµάκρυνσης ρύπων ΣΥΣΤΗΜΑ ΚΑΘΑΡΙΣΜΟΥ ΤΟΥ ΝΕΡΟΥ Columbia Water Purification System (διπλό σύστηµα) Στους παρακάτω πίνακες δίνονται τα αποτελέσµατα των δοκιµών αποµάκρυνσης ρύπων: Columbia Water

Διαβάστε περισσότερα

ΓΡΑΠΤΕΣ ΠΡΟΑΓΩΓΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΜΑΪΟΥ-ΙΟΥΝΙΟΥ 2015

ΓΡΑΠΤΕΣ ΠΡΟΑΓΩΓΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΜΑΪΟΥ-ΙΟΥΝΙΟΥ 2015 ΛΥΚΕΙΟ ΑΡΧ. ΜΑΚΑΡΙΟΥ Γ - ΔΑΣΟΥΠΟΛΗ ΣΧΟΛΙΚΟ ΕΤΟΣ 2014-2015 ΓΡΑΠΤΕΣ ΠΡΟΑΓΩΓΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΜΑΪΟΥ-ΙΟΥΝΙΟΥ 2015 ΜΑΘΗΜΑ: ΧΗΜΕΙΑ ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ: 25/5/2015 ΒΑΘΜΟΣ:... ΤΑΞΗ: Β ΧΡΟΝΟΣ: 2.5 ώρες ΥΠ. ΚΑΘΗΓΗΤΗ:... ΟΝΟΜΑΤΕΠΩΝΥΜΟ:...

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΙΚΗ ΠΕΡΙΓΡΑΦΗ Ι. ΤΕΧΝΙΚΕΣ ΠΡΟΔΙΑΓΡΑΦΕΣ

ΤΕΧΝΙΚΗ ΠΕΡΙΓΡΑΦΗ Ι. ΤΕΧΝΙΚΕΣ ΠΡΟΔΙΑΓΡΑΦΕΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΝΟΜΟΣ ΣΕΡΡΩΝ ΔΗΜΟΣ ΣΕΡΡΩΝ Αρ. Μελέτης: 2 / 2015 ΠΑΡΟΧΗ ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ: Υπηρεσίες περιβαλλοντικής παρακολούθησης και ελέγχου του ανενεργού ΧΥΤΑ και του αποκαταστημένου ΧΔΑ Δήμου Σερρών έτους

Διαβάστε περισσότερα

ΜΑΘΗΜΑ / ΤΑΞΗ : ΧΗΜΕΙΑ Α ΛΥΚΕΙΟΥ ΣΕΙΡΑ: 1 ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ: 08 03 2015 ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑΤΟΣ: Σταυρούλα Γκιτάκου, Μαρίνος Ιωάννου

ΜΑΘΗΜΑ / ΤΑΞΗ : ΧΗΜΕΙΑ Α ΛΥΚΕΙΟΥ ΣΕΙΡΑ: 1 ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ: 08 03 2015 ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑΤΟΣ: Σταυρούλα Γκιτάκου, Μαρίνος Ιωάννου ΜΑΘΗΜΑ / ΤΑΞΗ : ΧΗΜΕΙΑ Α ΛΥΚΕΙΟΥ ΣΕΙΡΑ: 1 ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ: 08 03 2015 ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑΤΟΣ: Σταυρούλα Γκιτάκου, Μαρίνος Ιωάννου ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΘΕΜΑ Α Για τις ερωτήσεις Α.1 έως Α.5 να γράψετε στην κόλλα σας το

Διαβάστε περισσότερα

Επαναληπτικές Ασκήσεις

Επαναληπτικές Ασκήσεις Επαναληπτικές Ασκήσεις Ενότητα 1: Εισαγωγή στη Χημεία 1.1 Στον επόμενο πίνακα δίνονται τα σημεία τήξης και τα σημεία ζέσης διαφόρων υλικών. Υλικό Σημείο Tήξης ( ο C) Σημείο Zέσης ( ο C) Α 0 100 Β 62 760

Διαβάστε περισσότερα

Θρεπτικά συστατικά. Κατηγορίες θρεπτικών συστατικών

Θρεπτικά συστατικά. Κατηγορίες θρεπτικών συστατικών ΛΙΠΑΣΜΑΤΑ Από: Κατερινόπουλο, Α. & Σταματάκη, Μ. 1995. Εφαρμοσμένη Ορυκτολογία Πετρολογία. Τα Βιομηχανικά Ορυκτά και Πετρώματα και οι Χρήσεις τους. Εθνικό και Καποδιστριακό Πανεπιστήμιο Αθηνών, Τμήμα Γεωλογίας,

Διαβάστε περισσότερα

Ν + O ΝO+N Μηχανισµός Zel'dovich Ν + O ΝO+O ΝO+H N + OH 4CO + 2ΗΟ + 4ΝΟ 5Ο 6ΗΟ + 4ΝΟ 4HCN + 7ΗΟ 4ΝΗ + CN + H O HCN + OH

Ν + O ΝO+N Μηχανισµός Zel'dovich Ν + O ΝO+O ΝO+H N + OH 4CO + 2ΗΟ + 4ΝΟ 5Ο 6ΗΟ + 4ΝΟ 4HCN + 7ΗΟ 4ΝΗ + CN + H O HCN + OH Τεχνολογίες ελέγχου των εκποµπών των Συµβατικών Ατµοηλεκτρικών Σταθµών (ΣΑΗΣ) µε καύσιµο άνθρακα ρ. Ανανίας Τοµπουλίδης Τµ. Μηχανολόγων Μηχανικών, Πανεπιστήµιο υτικής Μακεδονίας Εκποµπές NO Χ που παράγονται

Διαβάστε περισσότερα

Μg + 2 HCL MgCl 2 +H 2

Μg + 2 HCL MgCl 2 +H 2 Εργαστηριακή άσκηση 3: Επεξήγηση πειραμάτων: αντίδραση/παρατήρηση: Μέταλλο + νερό Υδροξείδιο του μετάλλου + υδρογόνο Νa + H 2 0 NaOH + ½ H 2 To Na (Νάτριο) είναι αργυρόχρωμο μέταλλο, μαλακό, κόβεται με

Διαβάστε περισσότερα

ΧΗΜΙΚΗ ΕΞΙΣΩΣΗ ΚΑΙ XHMIKOI ΥΠΟΛΟΓΙΣΜΟΙ. Αρχές Oνοματολογίας Χημική Αντίδραση Γραμμομόριο (mol) Στοιχειομετρία Χημικοί Υπολογισμοί

ΧΗΜΙΚΗ ΕΞΙΣΩΣΗ ΚΑΙ XHMIKOI ΥΠΟΛΟΓΙΣΜΟΙ. Αρχές Oνοματολογίας Χημική Αντίδραση Γραμμομόριο (mol) Στοιχειομετρία Χημικοί Υπολογισμοί ΧΗΜΙΚΗ ΕΞΙΣΩΣΗ ΚΑΙ XHMIKOI ΥΠΟΛΟΓΙΣΜΟΙ Αρχές Oνοματολογίας Χημική Αντίδραση Γραμμομόριο (mol) Στοιχειομετρία Χημικοί Υπολογισμοί ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΙΑΣ - ΤΜΗΜΑ ΓΕΩΠΟΝΙΑΣ ΦΥΤΙΚΗΣ ΠΑΡΑΓΩΓΗΣ ΚΑΙ ΑΓΡΟΤΙΚΟΥ

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΔΙΑΓΡΑΦΕΣ - ΟΔΗΓΙΕΣ ΔΙΑΜΟΡΦΩΣΗΣ ΘΕΜΑΤΩΝ ΓΙΑ ΤΟ ΜΑΘΗΜΑ

ΠΡΟΔΙΑΓΡΑΦΕΣ - ΟΔΗΓΙΕΣ ΔΙΑΜΟΡΦΩΣΗΣ ΘΕΜΑΤΩΝ ΓΙΑ ΤΟ ΜΑΘΗΜΑ ΠΡΟΔΙΑΓΡΑΦΕΣ - ΟΔΗΓΙΕΣ ΔΙΑΜΟΡΦΩΣΗΣ ΘΕΜΑΤΩΝ ΓΙΑ ΤΟ ΜΑΘΗΜΑ Χημεία Α ΤΑΞΗ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ και Α, Β ΤΑΞΕΙΣ ΕΣΠΕΡΙΝΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ Α ΤΑΞΗ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ και Α ΤΑΞΗ ΕΣΠΕΡΙΝΟΥ ΕΠΑΛ ΚΕΝΤΡΙΚΗ ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΤΡΑΠΕΖΑΣ

Διαβάστε περισσότερα

ΙΑΒΡΩΣΗΑΝΑΣΚΑΦΙΚΩΝ ΓΥΑΛΙΝΩΝΑΝΤΙΚΕΙΜΕΝΩΝ

ΙΑΒΡΩΣΗΑΝΑΣΚΑΦΙΚΩΝ ΓΥΑΛΙΝΩΝΑΝΤΙΚΕΙΜΕΝΩΝ ΙΑΒΡΩΣΗΑΝΑΣΚΑΦΙΚΩΝ ΓΥΑΛΙΝΩΝΑΝΤΙΚΕΙΜΕΝΩΝ ΠΑΡΑΓΟΝΤΕΣ ΦΘΟΡΑΣ ΤΟΥ ΓΥΑΛΙΟΥ Eνδογενείς και εξωγενείς. Eνδογενείς: Η σύσταση του γυαλιού. Υλικά που σχηµατίζουν το δίκτυο του γυάλινου υλικού. ιοξείδιο του πυριτίου

Διαβάστε περισσότερα

XHMEIA. 1 ο ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ. ΘΕΜΑ 1 ο. Να δώσετε τη σωστή απάντηση στις παρακάτω περιπτώσεις.

XHMEIA. 1 ο ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ. ΘΕΜΑ 1 ο. Να δώσετε τη σωστή απάντηση στις παρακάτω περιπτώσεις. ΘΕΜΑ ο Α ΛΥΚΕΙΟΥ-ΧΗΜΕΙΑ ο ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ Να δώσετε τη σωστή απάντηση στις παρακάτω περιπτώσεις.. Η πυκνότητα ενός υλικού είναι 0 g / cm. Η πυκνότητά του σε g/ml είναι: a. 0,00 b., c. 0,0 d. 0,000. Ποιο από

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΗ ΓΕΩΧΗΜΕΙΑ ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΑΡΙΑΔΝΗ ΑΡΓΥΡΑΚΗ

ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΗ ΓΕΩΧΗΜΕΙΑ ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΑΡΙΑΔΝΗ ΑΡΓΥΡΑΚΗ 1 ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΗ ΓΕΩΧΗΜΕΙΑ ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΑΡΙΑΔΝΗ ΑΡΓΥΡΑΚΗ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΣΗΜΕΡΙΝΟΥ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ 2 Εισαγωγή Πλαίσιο Περιβαλλοντικής Γεωχημείας Στοιχεία βιογεωχημείας Μονάδες σύστασης διαλυμάτων/ μετατροπές ΠΛΑΙΣΙΟ

Διαβάστε περισσότερα

Η ΡΥΠΑΝΣΗ ΤΟΥ ΝΕΡΟΥ. Σοφοκλής Λογιάδης

Η ΡΥΠΑΝΣΗ ΤΟΥ ΝΕΡΟΥ. Σοφοκλής Λογιάδης Η ΡΥΠΑΝΣΗ ΤΟΥ ΝΕΡΟΥ Σοφοκλής Λογιάδης Τι ειναι ρυπανση του νερου -ορισμος Το νερό είναι η πηγή ζωής στον πλανήτη μας. Περίπου το 70% της επιφάνειας του σκεπάζεται με νερό. Από το συνολικό διαθέσιμο νερό

Διαβάστε περισσότερα