H ΙΕΡΑΠΟΣΤΟΛΙΚΗ ΠΕΡΙΟΔEIA ΤΟΥ ΠΑΥΛΟΥ ΣΤΟN ΕΛΛΑΔΙΚΟ ΧΩΡΟ

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "H ΙΕΡΑΠΟΣΤΟΛΙΚΗ ΠΕΡΙΟΔEIA ΤΟΥ ΠΑΥΛΟΥ ΣΤΟN ΕΛΛΑΔΙΚΟ ΧΩΡΟ"

Transcript

1 Σ. Σ. ΔΕΣΠΌΤΗ Αναπληρωτή Καθηγητή Πανεπιστημίου Αθηνών H ΙΕΡΑΠΟΣΤΟΛΙΚΗ ΠΕΡΙΟΔEIA ΤΟΥ ΠΑΥΛΟΥ ΣΤΟN ΕΛΛΑΔΙΚΟ ΧΩΡΟ MΑΚΕΔΟΝΙΑ AΧΑΐΑ ΑΣΙΑ

2 ΤΙΤΛΟΣ ΒΙΒΛΙΟΥ: Η ιεραποστολική περιοδεία του Παύλου στον ελλαδικό χώρο Μακεδονία Αχαΐα Ασία ΣΥΓΓΡΑΦΕΑΣ: Σωτήριος Σ. Δεσπότης, Αναπληρωτής Καθηγητής Πανεπιστημίου Αθηνών ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ ΔΙΟΡΘΩΣΗ ΚΕΙΜΕΝΟΥ: Γεράσιμος Λυκιαρδόπουλος ΣΥΝΘΕΣΗ ΕΞΩΦΥΛΛΟΥ: Γιώργος Παζάλος ΗΛΕΚΤΡΟΝΙΚΗ ΣΕΛΙΔΟΠΟΙΗΣΗ: Ραλλού Ρουχωτά ΕΚΤΥΠΩΣΗ: Σταμάτιος Κοτσάτος & ΣΙΑ Ο.Ε. ΒΙΒΛΙΟΔΕΣΙΑ: Κωνσταντίνα Παναγιώτου & ΣΙΑ Ο.Ε. Σωτήριος Σ. Δεσπότης, 2011 Εκδόσεις Ουρανός, Αθήνα 2011 Οι Εκδόσεις Ουρανός είναι κατοχυρωμένη επωνυμία των Εκδόσεων ΨΥΧΟΓΙΟΣ Α.Ε. Πρώτη έκδοση: Φεβρουάριος 2011 ΙSBN Τυπώθηκε σε χαρτί ελεύθερο χημικών ουσιών, προερχόμενο αποκλειστικά και μόνο από δάση που καλλιεργούνται για την παραγωγή χαρτιού. Το παρόν έργο πνευματικής ιδιοκτησίας προστατεύεται κατά τις διατάξεις του Ελληνικού Νόμου (Ν. 2121/1993 όπως έχει τροποποιηθεί και ισχύει σήμερα) και τις διεθνείς συμβάσεις περί πνευματικής ιδιοκτησίας. Απαγορεύεται απολύτως η άνευ γραπτής αδείας του εκδότη κατά οποιονδήποτε τρόπο ή μέσο αντιγραφή, φωτοανατύπωση και εν γένει αναπαραγωγή, εκμίσθωση ή δανεισμός, μετάφραση, διασκευή, αναμετάδοση στο κοινό σε οποιαδήποτε μορφή (ηλεκτρονική, μηχανική ή άλλη) και η εν γένει εκμετάλλευση του συνόλου ή μέρους του έργου. ΕΚΔΟΣΕΙΣ ΨΥΧΟΓΙΟΣ Α.Ε. PSICHOGIOS PUBLICATIONS S.A. Έδρα: Tατοΐου 121 Head office: 121, Tatoiou Str Μεταμόρφωση Metamorfossi, Greece Βιβλιοπωλείο: Μαυρομιχάλη 1 Bookstore: 1, Mavromichali Str Αθήνα Αthens, Greece Τηλ.: Tel.: Telefax: Telefax:

3 Σ. Σ. ΔΕΣΠΌΤΗ Αναπληρωτή Καθηγητή Πανεπιστημίου Αθηνών H ΙΕΡΑΠΟΣΤΟΛΙΚΗ ΠΕΡΙΟΔΕΙΑ ΤΟΥ ΠΑΥΛΟΥ ΣΤΟN ΕΛΛΑΔΙΚΟ ΧΩΡΟ MΑΚΕΔΟΝΙΑ AΧΑΐΑ ΑΣΙΑ

4

5 Αφιερώνεται στους δασκάλους μου Καθηγητές Ν. Μπρατσιώτη και Λ. Φίλη

6 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ Πρόλογος Εισαγωγικά I. ΔΕΥΤΕΡΗ ΙΕΡΑΠΟΣΤΟΛΙΚΗ ΠΕΡΙΟΔΕΙΑ Α. Η μετάβαση στην Τρωάδα Β. Φίλιπποι Γ. Θεσσαλονίκη Δ. Βέροια Ε. Αθήνα ΣΤ. Κόρινθος ΙΙ. ΤΡΙΤΗ ΙΕΡΑΠΟΣΤΟΛΙΚΗ ΠΕΡΙΟΔΕΙΑ Α. Έφεσος Β. Ο Παύλος στη Μακεδονία, (νότια) Ελλάδα και Τρωάδα Γ. Από την Ελλάδα στην Ιερουσαλήμ Επίμετρο ΙΙΙ. ΤΟ ΤΑΞΙΔΙ ΤΟΥ ΠΑΥΛΟΥ ΣΤΗ ΡΩΜΗ ΚΑΙ ΤΟ ΝΑΥΑΓΙΟ ΣΤΗ ΜΕΛΙΤΗ Α. Εισαγωγή Β. Οι σταθμοί του ταξιδιού του Παύλου στη Ρώμη Γ. Ο θεολογικός και φιλολογικός χαρακτήρας της διηγήσεως Χρονολόγιο Συντμήσεις Βιβλιογραφία Χάρτες

7 ΠΡΟΛΟΓΟΣ Η ενασχόλησή μου με την παρουσία του απ. Παύλου στην Αθήνα και η εκπόνηση σχετικής μελέτης «φυσιολογικά» με οδήγησαν να παρακολουθήσω τη συνολική του πορεία στην Ελλάδα στη Μακεδονία και την Αχαΐα αλλά και γενικότερα στις πόλεις του ελλαδικού χώρου. Πρόκειται για την πιο γόνιμη φάση της ζωής του Αποστόλου των Εθνών η οποία ταυτόχρονα μπόλιασε στην Ευρώπη το Χριστιανισμό και τη σφράγισε ανεξίτηλα μέχρι σήμερα. Επειδή επιπλέον δια τυπώθηκε η άποψη ότι η Μελίτη όπου ξεχειμώνιασε ο Απόστολος των Εθνών κατά τη διάρκεια του περιπετειώδους ταξιδιού του προς τη Ρώμη δεν είναι η Μάλτα αλλά η Κεφαλληνία, αναγκαστικά η έρευνα επεκτάθηκε και στα κεφάλαια των Πράξεων των Αποστόλων. Αυτή η μελέτη αφιερώνεται στους Καθηγητές Ν. Μπρατσιώτη και Λ. Φίλη οι οποίοι μας ενέπνευσαν με τη διδασκαλία και τις παραδόσεις τους στο αμφιθέατρο την αγάπη προς τις Γραφές και τη μεθοδική και διαρκή αναζήτηση της αλήθειας. Επιπλέον με τη σιωπή και τη βιοτή τους μέχρι σήμερα μας διδάσκουν την ηρωικότητα του να σηκώνει κάποιος αγόγγυστα το Σταυρό ατενίζοντας την Ανάσταση και καταυγαζόμενος από το φως της. Υπομνηματίζουν έτσι άριστα τη συνολική πορεία του απ. Παύλου ο οποίος σε κάθε βήμα του βίω νε το «ἀρκεῖ σοι ἡ Χάρις μου, ἡ γὰρ δύναμις ἐν ἀσθενείᾳ τελειοῦ ται» (Β Κορ. 12, 9). Επιπλέον θα ήθελα να ευχαριστήσω εκείνη την ομάδα των φοιτητριών και φοιτητών με τους οποίους το Μάιο του 2010 συμπορευθήκαμε ακολουθώντας τα βήματα του Αποστόλου των Εθνών. Ιδιαίτερη ευγνωμοσύνη οφείλω στο φοιτητή Δημήτριο Αλεξόπουλο για την απαθανάτιση (μέσω του φωτογραφικού φακού) και την ψηφιοποίηση του υλικού που συλλέξαμε από την ανωτέρω πορεία και παρατίθεται στο: -. Η έρευνά μου πραγματοποιήθηκε με την οικονομική υποστήριξη του Προγράμματος του ΕΚΠΑ Καποδίστριας, τους φορείς του οποίου ευχαριστώ. Τη γραμματειακή υποστήρι-

8 12 Σ. Σ. ΔΕΣΠΟΤΗ ξη ανέλαβε η ευγενέστατη γραμμα τέας του τομέως Βιβλικών Σπουδών και Πολιτιστικού Βίου της Μεσογείου κ. Αφροδίτη Αγαπητού. Η απόδοση των Κειμένων στη Νέα Ελληνική έγινε από εμένα. Προσπάθησα να παραμείνω, όσο είναι εφικτό, «πιστός» στο Πρωτότυπο. Ελπίζω ότι σε μια περίοδο εξαιρετικής και πολύπλευρης κρίσης η αναψηλάφηση της πορείας του Αποστόλου των Εθνών θα δώσει σε όλους μας εναύσματα για επανακαθορισμό της προοπτικής μας «ἕως ἐσχάτων» ως έθνους και προσώπων. Σωτήριος Σ. Δεσπότης Οκτώβριος 2010

9 ΕΙΣΑΓΩΓΙΚΑ 1 Η δεύτερη (β ) ιεραποστολική περιοδεία του Παύλου (Π.) επί Κλαυδίου 1. Αναφορικά με την έλευση του Π. στην Ελλάδα κλασικό παραμένει στον ελλαδικό χώρο το έργο του Γ. Γαλίτη, Παύλος ο Απόστολος των Ελλήνων. Οδοιπορικό στην Ελλάδα και στην Κύπρο, φωτογραφίες Λ. Έβερτ, Αθήνα Χρήσιμοι και οι ταξιδιωτικοί οδηγοί των Μ. Μαυροματάκη, Παύλος. Ο Απόστολος των Εθνών. Οι Περιοδείες του Αποστόλου Παύλου στην Ελλάδα, Αθήνα: Χαϊτάλης 2003 και Η. Μπαρτζουλιάνου, Τα Ταξίδια του Αποστόλου Παύλου στην Ελλάδα, Αθήνα: xplorer xplorer Ο ΕΟΤ το 2003 με την ευκαιρία της διοργάνωσης των Ολυμπια κών αγώνων το επόμενο έτος, δημοσίευσε ένα μικρό βιβλίο με τίτλο: Τα Βήματα του Αποστόλου Παύλου στην Ελλάδα, ελληνιστί και αγγλιστί για διευκόλυνση των Ελλήνων και ξένων τουριστών που επισκέπτονταν τις πόλεις που επισκέφτηκε ο Παύλος. Στα γερμανικά κλασικό είναι το έργο του Winfried lliger, Paulus in Griechenland, SBS 92/93, Stuttgart Οι πόλεις του Παύλου παρουσιάζονται και σε μορφή ντοκιμα- ντέρ. Από τα πλέον γνωστά είναι τα: Le Mystère Paul, Agat Films & Ciem 2000^ The Gospel Comes to Europe, Blue Skies Productions 2001^ The Apostle Paul, Weller Grossman Productions for the History Channel 2001^ Apostle Paul and the Early Churches, B & N Production 2003^ St. Paul in Greece. Από τον H. Koester εκδόθηκε ψηφιακός δίσκος (C -ROM) με τίτλο Cities of Paul: Images and Interpretations from the Harvard New Testament and Archaeology Project, Minneapolis Fortress 2004 όπου περιέχονται 282 διαφάνειες με φωτο- γραφικό υλικό από τις χριστιανικές κοινότητες της Ελλάδας και της Μ. Ασίας. Μία ακόμη ιστοσελίδα που διαθέτει υλικό αυτού του είδους είναι η irtual World Project (http://moses. creighton.edu/vr/com/toc.html). Βλ. επίσης C. von Brocke, Griechenland, Leip ig: Leip ig: vange- vange- vangelische erlagsanstalt erlagsanstalt erlagsanstalt Ο ίδιος εκδοτικός οίκος έχει εκδώσει και άλλα τεύχη (ταξιδιω- vangeτικούς οδηγούς) που αφορούν σε περιοχές οι οποίες συνδέονται με βιβλικά γεγονότα (Αίγυπτος, Ιορδανία-Μικρά Ασία). Αξιόλογο είναι και το βιβλίο του P. Walker, In the Steps of Saint Paul. An Illustrated Guide to Paul s Journeys, Oxford: Lion Ειδικότερα για τους Φιλίππους ο Μητρ. Φιλίππων Προκόπιος εξέδωσε το Απόστολος Παύλος και Φίλιπποι. Το Βαπτιστήριο της Αγίας Λυδίας, Καβάλα Στις υποσημειώσεις του έργου παραθέτουμε μόνο τα χαρακτηριστικά λεξήματα του τίτλου ενός έργου (με πλάγια εάν πρόκειται για βιβλίο και κανονικά στις λοιπές περιπτώσεις). Τα πλήρη στοιχεία παρατίθενται είτε στην αρχή κάθε ενότητας (όπου παρατίθεται η βασική βιβλιογραφία) είτε στη Βιβλιογραφία στο τέλος. Εξαίρεση στον κανόνα συνιστά η τελευταία ενότητα του βιβλίου που πραγματεύεται το τελικό ταξίδι του Π. στη Ρώμη, το οποίο αρχικά συνιστούσε αυτόνομο άρθρο.

10 14 Σ. Σ. ΔΕΣΠΟΤΗ Καίσαρος το μ.χ. 2, η οποία εγκαινιάζει την έλευσή του στις πόλεις του Αιγαίου και σηματοδοτεί την παρουσία του χριστιανικού κηρύγματος στην Ευρώπη, κατέχει σημαντικότατη θέση στο βιβλίο των Πράξεων (Πρ.). Στην Εισαγωγή του (βιβλίου) δεσπόζει η προγραμματική διακήρυξη του Αναστάντος: ενώ οι μαθητές με αγωνία ρωτούν εάν ο Κύριος αποκαταστήσει τούτον τον καιρό τη θεοκρατική βασιλεία του Ισραήλ, Εκείνος τους απαντά ότι δεν είναι δική τους υπόθεση να εξιχνιάζουν τους χρόνους ή καιρούς, τους οποίους ο Πατέρας έθεσε στη δική Του εξουσία. Και συνεχίζει: ἀλλὰ λήμψεσθε Δύναμιν ἐπελθόντος τοῦ Ἁγίου Πνεύματος ἐφ ὑμᾶς^ καὶ ἔσεσθέ Μου μάρτυρες (α) ἔν τε Ἰερουσαλὴμ καὶ (β) [ἐν] πάσῃ τῇ Ἰουδαίᾳ καὶ (γ) Σαμαρείᾳ καὶ (δ) ἕως ἐσχάτου τῆς γῆς (1, 7 8) 3. Επί τη βάσει αυτής της προτροπής οι Πρ. διαιρούνται στις εξής τέσσερις ενότητες 4 : 2. Η χρονολόγηση γίνεται επί τη βάσει του διωγμού των Ιουδαίων από τη Ρώμη (Σουητ., Τιβέριος 36), που τοποθετείται στα τέλη του 49 μ.χ., και της επιγραφής των Δελφών, πού ήταν τοποθετημένη στον εξωτερικό τοίχο του ναού του Απόλλωνα και βρέθηκε στα τέλη του περασμένου αιώνα. Από αυτό το αντί γραφο επιστολής του Κλαυδίου προς την πόλη των Δελ φών που χαρακτηρίζει τον Γαλλίωνα ως φίλο του και ανθύπατο της Αχαΐας, συμπεραίνουμε ότι η ανθυπατεία του Γαλλίωνα στην Αχαΐα άρχισε τον Ιούλιο του 51 και δεν διήρκεσε πάνω από ένα χρόνο αφού αρρώστησε από πυρετό (Σενέκας, Epistulae 104.6). Σύμφωνα με όσα αναφέρει ο Λουκάς στο Πρ. 18, ο Παύλος ήδη βρισκόταν καιρό στην Κόρινθο, στην οποία έμεινε επί ένα χρόνο και έξι μήνες. Στην αρχή της παρουσίας του στην πόλη σημειώνεται ότι προσφάτως είχε καταφθάσει και το ζεύγος Ακύλας και Πρίσκιλα ένεκα του διατάγματος του Κλαυδίου (18, 2), το οποίο εξεδόθη σύμφωνα με τον Ορόσιο (Historia adversum pa pa- ganos ^ πρβλ. Σουητώνιος, Κλαύδιος 25.4) τον ένατο χρόνο του Κλαυδίου, δηλ. μεταξύ του 49 και της ίδιας ημέρας του 50 μ.χ. Από τα ανωτέρω συνεπάγεται ότι ο Απόστολος των Εθνών έφθασε στην πόλη στις αρχές του 50 μ.χ. Εάν ο Παύλος προη γουμένως παρέμεινε κάποιες μέρες στην Αθήνα και λίγες μέρες στη Βέροια, τότε στους Φιλίππους και τη Θεσσαλονίκη έδρασε τον Οκτώβριο και Νοέμβριο του 49 μ.χ. Πρβλ. X. Βούλγαρη, Χρονολογία των γεγονότων του βίου του Αποστόλου Παύλου. Από της μεταστροφής αυτού μέχρι της Αποστο λικής Συνόδου, Αθήναι 1981, 57 κε.^ X. Οικονόμου, Η Συγκρότηση της Πρώτης Χριστιανικής Κοινότητας της Θεσσαλονίκης, Θεσσαλονίκη: Πουρναρά Η ηλικία του Π. πρέπει να ήταν πάνω από σαράντα ετών αφού στο Φιλήμων 9 (που γράφτηκε μεταξύ 55-60) αυτοχαρακτηρίζεται ως πρεσβύτης, χαρακτηρισμός που σύμφωνα με τον Φίλωνα (Περί της κατά Μωυσέα Κοσμοποιίας 3) χρησιμοποιείται για την ηλικία άνω των σαράντα εννιά. 3. Η αναφορά στον Goulder (Type and History in Acts, London 1964, ) ελήφθη από τον Οικονόμου, Η Συγκρότηση της Πρώτης Χριστιανικής Κοινότητας, Σε κάθε μέρος από τα τέσσερα, που είναι παράλληλα όχι μόνο μεταξύ τους αλλά και με το Κατά Λουκά, διακρίνει ο Goulder εννιά στοιχεία που απαντούν και στο Ευαγγέλιο: 1) εκλογή, 2) κατάβαση του Αγ. Πνεύματος, 3) κήρυγμα με βάπτισμα των πιστών, 4) θαυμαστά έργα, 5) διωγμό, 6) σύναξη Εκκλησίας, 7) ψευδαπόστολοι, 8) πάθος και 9) ανάσταση.

11 Η ΙΕΡΑΠΟΣΤΟΛΙΚΗ ΠΕΡΙΟΔΕΙΑ ΤΟΥ ΠΑΥΛΟΥ ΣΤΟΝ ΕΛΛΑΔΙΚΟ ΧΩΡΟ 15 Α Β Γ Δ κεφ , 1-9, 31 9, 32-12, 24 12, 25-28, 31 Ιερουσαλήμ Σαμάρεια Ιουδαία Εσχατιές γης Ισραήλ Σύνορα του Ισραήλ Φοβούμενοι τον Θεό Έθνη Απόστολοι Διάκονοι Πέτρος Παύλος 1. Η β περιοδεία χαρακτηρίζεται από την καταιγιστική κινητικότητα κατεξοχήν του Παύλου στον δακτύλιο της ανατολικής Μεσογείου. Ενώ ο Δευτερονομιστής και οι Προφήτες διακηρύσσουν την ιεραποδημία των εξόριστων Ιουδαίων και των εθνών στην Ιερουσαλήμ και μάλιστα το Ναό, όπου ανατέλλει το φως (Ησ. 60, 1 κε.) και στο Ευαγγέλιο του Λουκά δεσπόζει το Οδοιπορικό του Ιησού προς την πόλη του Δαυίδ (9, 51-19, 27), οι Πρ. περιγράφουν την αντίστροφη φυγόκεντρη κίνηση από την Ιερουσαλήμ προς τα έθνη. Δεν αναμένει η «μήτηρ» Εκκλησία της Σιών τους άλλους «να πέσουν στα πόδια της», αλλά είναι εκείνη η οποία εξακτινώνεται σ έναν παγκοσμιο ποιημένο για πρώτη φορά στα ιστορικά χρονικά κόσμο (Αὐγούστου μοναρχήσαντος). Ολόκληρο το βιβλίο των Πρ. αποτελεί ανάπτυξη της κατακλείδας του Κατά Ματθαίον: Πορευθέντες μαθητεύσατε (!) πάντα τὰ ἔθνη (28, 28). Όντως η «Εκκλησία γίνεται όταν ανοίγεται και θριαμβεύει όταν διώ κεται» 5. Το τέλος της πορείας έχει ήδη προσδιορι- 5. Πρόκειται για τίτλο του βιβλίου του Θ. Παπαθανασίου, Η Ιεραποστολή ως Ελπίδα και ως Εφιάλτης, Αθήνα: Εν Πλω Η απάντηση στο ερώτημα εάν αντίστοιχη κίνηση προϋπήρξε από την πλευρά του Ιουδαϊσμού έχει προκαλέσει διχασμό στην έρευνα. Σύνοψη των απόψεων που έχουν διατυπωθεί βλ. R.S. Ascough, The Formation of Pauline Churches? New York: Paulist 1998, Ο ίδιος ερευνητής εξετάζει και το ερώτημα εάν ασκούσαν προπαγάνδα οι φιλοσοφικές σχολές, οι μυστηριακές θρησκείες και οι θίασοι/τα κολλήγια. Οι απόψεις διίστανται στο εάν η παρουσία των Ιουδαίων ήταν παθητική (περιοριζόμενη στο άνοιγμα της Συναγωγής προς τα έθνη) ή εάν εκδηλώθηκε δυναμικός ιουδαϊκός προσηλυτισμός, όπως φαίνονται να προϋποθέτουν τα Μτ. 23, 15 και Ιώσ, Αρχ (όπου περιγράφεται η μεταβολὴ τοῦ βίου τῶν Ἀδιαβηνῶν [βασιλὶς Ἑλένη καὶ ὁ παῖς αὐτῆς Ἰζάτης] εἰς τὰ Ἰουδαίων ἔθη το μ.χ.). Ο M.F. Bird «Gentiles for Moses»: The ebate about the Nature and Intensity of Jewish Proselyti ing fforts in Ancient Judaism articles/gentile shtml καταλήγει στο συμπέρασμα ότι η κάθε περίπτωση θα πρέπει να αντιμετωπισθεί ως ξεχωριστή κι ότι στον μεταιχμαλωσιακό Ιουδαϊσμό δεν παρατηρείται μία ομοιόμορφη τάση απέναντι στους εθνικούς. Γενικά ωστόσο μπορεί να σημειωθεί μία πρόθυμη αποδοχή των εθνικών, στην περίπτωση που επιθυμούν να γίνουν προσήλυτοι, όχι όμως

12 16 Σ. Σ. ΔΕΣΠΟΤΗ σθεί στην εισαγωγή των Πρ. με την προαναφερθείσα Διακήρυξη του Αναστάντος, η οποία εκπληρώνει την προφητεία του Ησαΐα περί του πάσχοντος Δούλου (49, 6) 6. Αυτή η πορεία, η οποία προσδιορίζεται επακριβώς από τον Λουκά με ιδιαίτερη αναφορά των τοπικών θεσμών, δεν συνοδεύεται από αντίστοιχους χρονικούς προσδιορισμούς ή τουλάχιστον από συγχρονισμό με κάποιο κορυφαίο γεγονός της αντίστοιχης περιόδου της ρωμαϊκής ιστορίας, όπως συμβαίνει με τη γέννηση του Ιησού η οποία τέμνει το χρόνο (Λκ. 3, 1). Αντιθέτως, ο χρόνος της παρουσίας του Π. στα αστικά κέντρα της Μεσογείου παρουσιάζεται συνεχώς παρατεινόμενος. Στη Θεσσαλονίκη διατρίβει επί τουλάχιστον τρία Σάββατα, στην Κόρινθο παραμία εσκεμμένη και συνειδητή ιεραποστολική δράση. Αυτή η στάση σίγουρα προκύπτει από την κατάσταση την οποία βιώνουν οι διάφορες ιουδαϊκές ομάδες στη Διασπορά. Σύμφωνα με το σχόλιο της Α. Τσαλαμπούνη στη δημοσίευση αυτού του άρθρου και την κοινοποίησή του στο ιστολόγιό της ( ) «το ζήτημα του ιουδαϊκού προσηλυτισμού δεν μπορεί να απαντηθεί με απόλυτη βεβαιότητα, δεδομένου ότι όπως συμβαίνει γενικά με τις πηγές αυτής της εποχής οι πληροφορίες είναι αποσπασματικές και ποικίλης αξιοπιστίας και προέλευσης. Ωστόσο και χωρίς με αυτό να ακυρώνεται το τελικό συμπέρασμα του Bird δε φαίνεται από κάποιες πηγές, με πολεμικό κυρίως ενα ντίον των Ιουδαίων ύφος, ότι ο προσηλυτισμός εθνικών ήταν πάντοτε ένα ακούσιο αποτέλεσμα της παρουσίας των ιουδαϊκών κοινοτήτων μέσα στις πόλεις των εθνικών. Αντίθετα κάποιες φορές ήταν μία περισσότερο συνειδητή πράξη. Οι κατηγορίες, για παράδειγμα, εναντίον των Ιουδαίων για προσηλυτισμό που προκάλεσαν την εκδίωξή τους από τη Ρώμη κατά καιρούς, κι όταν ακόμη ήταν ένα είδος στημένηςˮ και αβάσιμης κατηγορίας και φυσικά ήταν μεμονωμένα περιστατικά, μπόρεσαν να βρουν απήχηση προφανώς, γιατί υπήρχε η εντύπωση ήδη ότι οι Ιουδαίοι ή κάποιοι από αυτούς (οι οποίοι όμως για ευνόητους λόγους χαρακτηρίζονταν με το γενικό όρο Ιουδαίοιˮ) προσπάθησαν να προσελκύσουν στην ιουδαϊ κή πίστη εθνικούς. Είναι επίσης βέβαιο ότι ο βαθμός προσέλκυσης διέφερε από κοινότητα σε κοινότητα ή από άτομο σε άτομο, όπως έδειξε ο S. Cohen στο πολύ κατατοπιστικό του άρθρο Crossing the Boundaries and Becoming a Jewˮ (HTR 82: 1989, 13-33) κι αυτό συνδέε ται άμεσα με την πολιτικοκοινωνική κατάσταση που επικρατούσε στις διάφορες περιο χές της ρωμαϊκής αυτοκρατορίας». Στο πλαίσιο της παραπάνω συζήτησης θα πρέπει να ληφθεί υπόψη και το βιβλίο του Ιωνά αλλά και άλλα ιουδαϊκά κείμενα (π.χ. οι Σιβυλλικοί Χρησμοί) που προϋποθέτουν πορεία προς τα έθνη. 6. Σχετικά με το γεγονός ότι τα έσχατα της γης δεν ταυτίζονται με τη Ρώμη αλλά με τη Σπανία (Ρωμ. 15, ) και μάλιστα με τα Γάδειρα δυτικά του Γιβραλτάρ, βλ..... l- llis, «The nds of the arth», BBR 1 (1991), Σύμφωνα με τον Στράβωνα (3.1.8), Γάδειρα, πορθμῷ στενῷ διειργομένη νῆσος ἀπὸ τῆς Τουρδητανίας, διέχουσα τῆς Κάλπης περὶ ἑπτακοσίους καὶ πεντήκοντα σταδίους οἱ δὲ ὀκτακοσίους φασίν. ἔστι δ ἡ νῆσος αὕτη τἆλλα μὲν οὐδὲν διαφέρουσα τῶν ἄλλων, ἀνδρείᾳ δὲ τῶν ἐνοικούντων τῇ περὶ τὰς ναυτιλίας καὶ φιλίᾳ πρὸς Ρωμαίους τοσαύτην ἐπίδοσιν εἰς πᾶσαν εὐτυχίαν ἔσχεν ὥστε καίπερ ἐσχάτη ἱδρυμένη τῆς γῆς ὀνομαστοτάτη τῶν ἁπασῶν ἐστιν. ἀλλὰ περὶ μὲν ταύτης ἐροῦμεν, ὅταν καὶ περὶ τῶν ἄλλων νήσων λέγωμεν.

13 Η ΙΕΡΑΠΟΣΤΟΛΙΚΗ ΠΕΡΙΟΔΕΙΑ ΤΟΥ ΠΑΥΛΟΥ ΣΤΟΝ ΕΛΛΑΔΙΚΟ ΧΩΡΟ 17 μένει επί δεκαοκτάμηνο και στην Έφεσο επί τριετία (20, 31). Η Αθήνα, το κλεινόν άστυ, αποτελεί τη μοναδική εξαίρεση, αφού η πενιχρή ανταπόκριση στο κήρυγμα τής ανάστασης οδηγεί στην αποχώρηση του Π. 2. Αφορμή για τη συγκεκριμένη περιοδεία στάθηκε ο παροξυσμός (= η έξαψη των πνευμάτων και η λογομαχία) μεταξύ των κορυφαίων Παύλου και Ιωσήφ Βαρνάβα (= υιός της παρακλήσεως/παρηγοριάς^ Πρ. 4, 36) εξαιτίας της συμμετοχής του αποστάτη Ιωάννη Μάρκου: Ο Βαρνάβας ήθελε να πάρει μαζί του τον Ιωάννη τον ονομαζόμενο Μάρκο. Ο Παύλος, όμως, είχε την αξίωση να μην πάρουν μαζί τους αυτόν που αποστάτησε από τη συντροφιά τους από την Παμφυλία και δεν συμπορεύτηκε στο έργο (του ευαγγελισμού). Τότε προκλήθηκε παροξυσμός ώστε να αποχωριστεί ο ένας από τον άλλο και ο Βαρνάβας αφού παρέλαβε τον Μάρκο εξέπλευσε για την Κύπρο (15, 37-39) 7. Όπως η έριδα μεταξύ των Ελληνιστών (των ελληνόφωνων Ιουδαιοχριστιανών από το εξωτερικό) και των Εβραίων της Εκκλησίας των Ιεροσολύμων στο 6, 1 κε. για την τροφοδοσία των χηρών των πρώτων, ίσως και για βαθύτερα αίτια (τη στάση των Χριστιανών απέναντι στο Ναό και το Νόμο), και το μαρτύριο εν συνεχεία του Πρωτοδιακόνου Στεφάνου έγιναν τελικά αφορμή για περαιτέρω διάδοση του Ευαγγελίου στη Σαμάρεια, έτσι και αυτή η ένταση και ο προκληθείς αποχωρισμός όχι μόνο δεν αποδιοργάνωσαν το έργο της μαρτυρίας του Λόγου αλλά συνήργησαν τελικά εις αγαθόν, αφού προκάλεσαν τη «χειραφέτηση» του Π. και οδήγησαν στην ιεραποστολή της Δύσης. Τόσο το αίσθημα του παροξυσμού και μάλιστα δι ασήμαντον αφορμήν 8 όσο και εκείνο του φόβου που αισθάνεται ακολούθως ο Π. στην Κόρινθο, αποτυπώνουν εκτός των άλ- 7. Βαρναβᾶς δὲ ἐβούλετο συμπαραλαβεῖν καὶ τὸν Ἰωάννην τὸν καλούμενον Μᾶρκον^ Παῦλος δὲ ἠξίου, τὸν ἀποστάντα ἀπ αὐτῶν ἀπὸ Παμφυλίας καὶ μὴ συνελθόντα αὐτοῖς εἰς τὸ ἔργον, μὴ συμπαραλαμβάνειν τοῦτον. Ἐγένετο δὲ παροξυσμὸς ὥστε ἀποχωρισθῆναι αὐτοὺς ἀπ ἀλλήλων, τόν τε Βαρναβᾶν παραλαβόντα τὸν Μᾶρκον ἐκπλεῦσαι εἰς Κύπρον. Στον Κατάλογο του Μουρατόρι σημειώνεται ότι ο συγγραφέας των Πρ. ούτε το μαρτύριο του Πέτρου, ούτε τη μετάβαση του Παύλου στη Σπανία περιγράφει καθώς αυτά τα συμβάντα δεν τα έζησε. 8. Προφανώς κατόπιν αποκαταστάθηκαν οι σχέσεις των δύο αποστόλων (Α Κορ. 9, 6) αλλά και η σχέση του Π. με τον Ιωάννη Μάρκο (Κολ. 4, 10^ Φιλήμ. 24^ Β Τιμ. 4, 11). Είναι αξιοσημείωτο το γεγονός ότι ο συγγραφέας των Πρ., ο οποίος στη συγγραφή του πρώτου λόγου έχει στηριχθεί στο Κατά Μάρκον, δεν ταυτίζει άμεσα τον Ιωάννη Μάρκο με το συγγραφέα του αρχαιότερου Ευαγγελίου, το οποίο απευθυνόμενο μάλλον σε χριστιανούς της Ρώμης (όπως και ο Λουκάς) έχει οικουμενική προοπτική (πρβλ. Μκ. 7). Επίσης δεν καταγράφει την εξομάλυνση των σχέσεων των αποστόλων για να αποκαταστήσει το προφίλ και των δύο κορυφαίων αλλά και του Μάρκου.

14 18 Σ. Σ. ΔΕΣΠΟΤΗ λων ανάγλυφα την ανθρώπινη πλευρά του. Με αυτόν τον τρόπο ο Λουκάς καταδεικνύει ότι ο αποκλειστικός «ήρωας» του δεύτερου μέρους των Πρ. Παύλος δεν είναι ούτε Υπεράνθρωπος θείος ανήρ ούτε ταυτίζεται με τον απαθή Σοφό των Στωικών, αλλά είναι απόλυτα βρότειος, «ανθρώπινος». Στους κόλπους της Εκκλησίας η συμφωνία της δοξολογίας του τριαδικού Θεού μετά την Πεντηκοστή καταργεί την πολυγλωσσία της Βαβέλ αλλά όχι και την πολυφωνία που διασώζεται ακόμη και στην ίδια την Κ.Δ. Αυτοί, οι οποίοι τελικά ενεργούν ακόμη και μέσω των αδυναμιών των απεσταλμένων Τους, είναι ο γνωστός Άγνωστος Θεός, το Πνεύμα και ο Ανήρ- Υιός του Ανθρώπου, ο οποίος, όπως δηλώνεται στην Εισαγωγή κατά την Ανάληψη, θα ξαναέλθει για να κρίνει (1, 11^ 17, 31). 3. Παραδόξως, ενώ ο Παύλος έχει πρωταγωνιστήσει για τη μη εφαρμογή του μωσαϊκού Νόμου και μάλιστα της περιτομής όσον αφορά στην είσοδο των Ελλήνων των εθνικών στην Εκκλησία και η Αποστολική Σύνοδος όντως δεν συμπεριέλαβε το συγκεκριμένο έθιμο στα δόγματα, τους Κανόνες της, εκείνος στην αρχή της περιοδείας του περιτέμνει τον Τιμόθεο διὰ τοὺς Ἰουδαίους τοὺς ὄντας ἐν τοῖς τόποις ἐκείνοις^ ᾔδεισαν γὰρ ἅπαντες ὅτι Ἕλλην ὁ πατὴρ αὐτοῦ ὑπῆρχεν (16, 3^ πρβλ. 21, 23-26). Δεν διστάζει συνεπώς ακόμη και τον εαυτό του να ακυρώσει όταν πρόκειται για έθιμα και παραδόσεις που δεν θίγουν την Παράδοση του κηρύγματος της σωτηρίας την οποία μέσω της Ανάστασης παρέχει ο Χριστιανισμός. 4. Επιπλέον αυτή η συγκεκριμένη πορεία χαρακτηρίζεται από ανατροπές όσον αφορά στον προορισμό της. Ενώ ο Παύλος ως γόνος της κοσμοπολίτικης Ταρσού ακολουθεί κατά την ιεραποστολική του πορεία μια συγκεκριμένη στρατηγική (επισκέπτεται αστικά κέντρα της Μεσογείου 9 και ρωμαϊκές κολωνίες [αποικίες] που βρίσκονταν σε κεντρικές οδικές αρτηρίες, όπως η Εγνατία στη Μακεδονία, ξεκινώντας πάντα το κήρυγμά του από τη Συναγωγή Χάβρα των Ιουδαίων 10 ), ο προγραμματισμός του επα- 9. Σύμφωνα με τον J..G. unn, Beginnings from Jerusalem, Michigan: edermans 2009, ο Π. επέλεγε τις πόλεις καθώς αποτελούσαν διοικητικά κέντρα και τόπο κατοικίας μετοίκων, στοιχεία τα οποία θα μπορούσαν να γίνουν αφορμή διάδοσης του Ευαγγελίου στην περιφέρεια. Σε αυτές (τις πόλεις) υπήρχε επίσης ιουδαϊκή Συναγωγή, η δυνατότητα για τον Π. να εργαστεί αλλά και η αρτιότερη κατανόηση της Ελληνικής σε αντίθεση για παράδειγμα με τα Λύστρα όπου ένεκα της χρήσης της τοπικής διαλέκτου απαντά ασυνενοησία (14, 11-18). Επίσης σε μεγάλες πόλεις μικρές κοινότητες (όπως αυτές των Χριστιανών) περνούσαν μάλλον απαρατήρητες. 10. Στο Β Κορ. 11, 24 ο Π. στον Κατάλογο των Παθημάτων του υπογραμμίζει ότι πέ-

15 Η ΙΕΡΑΠΟΣΤΟΛΙΚΗ ΠΕΡΙΟΔΕΙΑ ΤΟΥ ΠΑΥΛΟΥ ΣΤΟΝ ΕΛΛΑΔΙΚΟ ΧΩΡΟ 19 νειλημμένως ματαιώ νεται και μάλιστα άρδην. Ενώ οι Ευαγγελιστές Παύλος και Σίλας ξεκινούν από την Αντιόχεια, όπου διέτριβον, με τον αρχικό στόχο, αφού επιστρέψουν στα μέρη όπου είχαν κηρύξει στην α περιοδεία, να επισκεφθούν τους αδελφούς σε κάθε πόλη όπου είχαν καταγγείλει το λόγο του Κυ ρίου και να εξετάσουν πώς είναι (15, 36) 11, ο παροξυσμός οδηγεί τον Π. στα πάτρια εδάφη της Κιλικίας και κατόπιν στη Δέρβη και στα Λύστρα. Μετά ταύτα ακολουθώντας τη Σεβαστή Οδό ( ia Sebaste), διῆλθον τὴν Φρυγίαν καὶ Γαλατικὴν χώραν κωλυθέντες ὑπὸ τοῦ Ἁγίου Πνεύματος λαλῆσαι τὸν λόγον ἐν τῇ Ἀσίᾳ (16, 6). Πάλι ἐλθόντες κατὰ τὴν Μυσίαν ἐπείραζον εἰς τὴν Βιθυνίαν πορευθῆναι, καὶ οὐκ εἴασεν αὐτοὺς τὸ Πνεῦμα Ἰησοῦ (16, 7). Τελικά διά του οράματος του Μακεδόνα και της παράκλησής του διαβὰς εἰς Μακεδονίαν βοήθησον ἡμῖν (16, 9) κατευθύνονται από την Τρωάδα στην Ευρώπη. Και εκεί παρουσιάζονται να μεταβαίνουν μέσω της Εγνατίας και διά θαλάσσης σε διάφορα αστικά κέντρα αγόμενοι και φερόμενοι κυρίως από τους Ιουδαίους. Ο ίδιος ο Π. χωρίς να το έχει σχεδιάσει και χωρίς να το επιθυμεί φθάνει στην Αθήνα, η οποία για τους υπόλοιπους Ρωμαίους πολίτες αποτελούσε κατεξοχήν ελκυστικό προορισμό. Τελικά το ίδιο Πνεύμα θα οδηγήσει τον Π. στην Ιερουσαλήμ από όπου παρά τον διωγμό που υφίσταται από τους ομοφύλους του και παρά την οδυσσειακή περιπέτεια ενός ποντοπόρου ταξιδιού θα καταλήξει με θαυμαστό τρόπο στη Ρώμη. 5. Γενικότερα σε μία εποχή που ανθούσε η προπαγάνδα της Ρωμαϊκής Ειρήνης (Pax Romana) και του Αυγούστου, ο ιατρός Λουκάς, προφανώς εμπνεόμενος από το Πνεύμα, γράφει μία παγκόσμια αντι-ιστορία μίας εναλλακτικής Pax που ενώ φαινομενικά κινείται παράλληλα με τη ρωμαϊ κή, τοπικά και τροπικά βρίσκεται στον αντίποδά της. Η Οδός (όπως ονομάζεται αρχικά ο Χριστιανισμός^ 9, 2), ενώ όχι μόνο δεν αρνείται τα θετικά της παγκοσμιοποιημένης αυτοκρατορίας, αλλά κατεξοχήν μέσω του Π. αξιο ποιεί στο έπακρο την Κοινή Ελληνική γλώσσα, το διαδίκτυο επικοινωνίας και την ιθαγένεια του «Ευρωπαίου»-Ρωμαίου πολίτη, διαγράφει μια πορεία αντίστροφη προς την πορεία που είχε ακολουθήσει ο Αλέξανδρος και ο Οκταβιανός Αύγουστος. Χρησιμοποιώντας τα ακριβώς αντίθετα μέσα από ντε φορές ραβδίστηκε τεσσαράκοντα παρά μία. Πρόκειται για την ποινή που επιβαλλόταν στη Συναγωγή. 11. Ἐπιστρέψαντες δὴ ἐπισκεψώμεθα τοὺς ἀδελφοὺς κατὰ πόλιν πᾶσαν ἐν αἷς κατηγγείλαμεν τὸν λόγον τοῦ Κυρίου πῶς ἔχουσιν.

16 20 Σ. Σ. ΔΕΣΠΟΤΗ αυτά της εκάστοτε εξουσίας και του πλανητάρχη Καίσαρα πορεύεται ακάθεκτη ἕως ἐσχάτου τῆς γῆς με μοναδικό της ὅπλο όχι την παιδεία, τη ρώμη, τη σοφία και την Τύχη, αλλά το λόγο. Τελικά ο Χριστιανισμός φθάνει προο δευτικά από την Ανατολή στη Δύση γεφυρώνοντας έτσι το «πολιτιστικό» χάσμα μεταξύ Ιεροσολύμων, Αθηνών και Ρώμης. 6. Επί τη βάσει των ανωτέρω, ορθώς επικρίθηκε ο εκ των υστέρων δοθείς τίτλος Πράξεις των Αποστόλων 12, καθώς το συγκεκριμένο έργο αφορά στη Μαρτυρία του Πνεύματος. Αυτό το στοιχείο εξαίρει ο Λουκάς με μια παραδοξότητα που σκοπίμως εκτίθεται στον Πρόλογο του δίτομου έργου του, προκειμένου να κεντρίσει το ενδιαφέρον του αναγνώστη/ακροατή 13. Οι απόστολοι δεν ονομάζονται υπηρέτες ή μάρτυρες του Κυρίου Ιησού (όπως στον Πρόλογο των Πρ. 1, 8), αλλά του λόγου 14. Με αυτόν τον τρόπο ο Έλληνας ιστορικός εκφράζει, ίσως και σε αντίθεση προς το δόγμα παρά Καίσαρος (Λκ. 2, 1), τον καταλυτικό κυριαρχικό ρόλο του Ευ-αγγελίου 15. Είναι χαρακτηριστικό ότι, ενώ στα ιστορικά έργα της ελληνορωμαϊκής περιό δου δεσπόζουν οι γενεαλογίες και οι μάχες των εθνών, το 22,5% του συνολικού περιεχομένου των Πρ. απαρτίζεται από δώδεκα εκτενείς Ομι λίες. Αυτές εκτός των άλλων θέλουν να καταδείξουν ότι τελικά κινητήριος μοχλός της Ιστορίας της θείας Οικονομίας δεν είναι άλλος από το Κήρυγμα, την αυθεντική μαρτυρία των Αποστόλων της Εκκλη σίας σχετικά με τον εσταυρωμένο, αναστημένο και επανερχόμενο Μεσσία. Χαρακτηριστική είναι η σκηνή 10, 34-43, όπου κατά τη διάρκεια της λαλιάς του Πέτρου επαναλαμβάνεται η Πεντηκοστή σε ανθρώπους εθνικούς, οι οποίοι κατηχούνται/υπ-ακούουν τον Λόγο: Ἔτι λαλοῦντος τοῦ Πέτρου τὰ ῥήματα ταῦτα ἐπέπεσεν τὸ Πνεῦμα τὸ Ἁγιον ἐπὶ πάντας τοὺς ἀκούοντας τὸν λόγον (10, 44^ πρβλ. 13, 46). Κάτι 12. Πρβλ. Χ. Οικονόμου, Το πρόβλημα του τίτλου Πράξεις (των) Αποστόλων, Θεσσαλονίκη 1995, passim. 13. Σύμφωνα με τον Λουκιανό (Περί του πῶς δεῖ Ἱστορίαν συγγράφειν 53), ο ιστορικός ὁπόταν δὲ καὶ προοιμιάζηται, ἀπὸ δυοῖν μόνον ἄρξεται, οὐχ ὥσπερ οἱ ῥήτορες ἀπὸ τριῶν, ἀλλὰ τὸ τῆς εὐνοίας παρεὶς προσοχὴν καὶ εὐμάθειαν εὐπορήσει τοῖς ἀκούουσι. Προσέξουσι μὲν γὰρ αὐτῷ ἢν δείξῃ ὡς περὶ μεγάλων ἢ ἀναγκαίων ἢ οἰκείων ἢ χρησίμων ἐρεῖ. Εὐμαθῆ δὲ καὶ σαφῆ τὰ ὕστερα ποιήσει τὰς αἰτίας προεκτιθέμενος καὶ περιορίζων τὰ κεφάλαια τῶν γεγενημένων. τοιούτοις προοιμίοις οἱ ἄριστοι τῶν συγγραφέων ἐχρήσαντο. 14. Στο Πρ. 1, γίνεται αναφορά στη διακονία και μάλιστα στο 6, 4 του λόγου. 15. Στα ελληνικά ηχεί παράδοξο (πρβλ. Πλάτων, Θεαίτητος 173c^ Ευριπίδης, Μήδεια 588). Σημειωτέον ότι σε κανένα σημείο του έργου δεν ταυτίζει ο Έλληνας συγγραφέας τον Ιησού Χριστό με το Λόγο, όπως συμβαίνει, αντιθέτως, στον Πρόλογο του Ιω.

17 Η ΙΕΡΑΠΟΣΤΟΛΙΚΗ ΠΕΡΙΟΔΕΙΑ ΤΟΥ ΠΑΥΛΟΥ ΣΤΟΝ ΕΛΛΑΔΙΚΟ ΧΩΡΟ 21 αντίστοιχο συμβαίνει και με το Κήρυγμα του Παύλου στην Αντιόχεια της Πισιδίας (13, 14-52). Οι μεν Ιουδαίοι ἀντέλεγον βλασφημοῦντες (στ. 45), οι δε Έλληνες κατέκλυσαν τη Συναγωγή ἀκοῦσαι τὸν λόγον τοῦ Κυρίου (στ. 42) και ἔχαιρον καὶ ἐδόξαζον τὸν λόγον τοῦ Κυρίου καὶ ἐπίστευσαν ὅσοι ἦσαν τεταγμένοι εἰς ζωὴν αἰώνιον^ διεφέρετο δὲ ὁ λόγος τοῦ Κυρίου δι ὅλης τῆς χώρας. Ήδη στο Πρ. 12, 24, διά της εξ ύψους Δυνάμεως, της ρώμης του Αγ. Πνεύματος, ο λόγος (ωσάν να είναι πρόσωπο) μέσα από κρίσεις-διωγμούς αυξάνει και πολυπλασιάζεται (πρβλ. 13, 48-49^ 19, 20) 16. Έτσι αναδεικνύεται η ενέργεια του θεϊκού ρήματος, το οποίο παρότι «εκπέμπεται» από ιδιώτες στη δημώδη-κοινή Ελληνική και όχι στη λόγια αττική και είναι βραχύ 17 αναδημιουργεί ψυχές και σώματα (πρβλ. θεραπεία του χωλού Πρ. 3) αλλά προκαλεί κρίση και τιμωρία (πρβλ. επεισόδιο Ανανία και Σαπφείρας Πρ. 4). Σημειωτέον ότι στις Ομιλίες των Πρ. δεσπόζουν η Απολογία του Στεφάνου (Πρ. 7) και η Δημηγορία του Παύλου στον Άρειο Πάγο (Πρ. 17, 23-31) που κυριολεκτικά «σαρώνουν» τα ερείσματα κάθε religio-θρησκείας (ιουδαϊκής και ελληνικής): τον εγκιβωτισμό του Θεού στο άγιον Όρος της Σιών και το Ναό και την καθιέρωση εμπορικής σχέσης μαζί Του μέσω της θυσίας. 7. Ολόκληρο το δίτομο σύγγραμμα του Λουκά θα μπορούσε εντέλει ίσως να χαρακτηριστεί και ως οι αντι Πράξεις του Ιησού. Αντί των Πράξεων-θριάμβων του Καίσαρα εξαίρεται ο Θρίαμβος, το Οδοιπορικό του Ιησού προς το Πάθος (που τον αναμένει στην Ιερουσαλήμ), αλλά και ο θρίαμβος του δέσμιου ναυαγού Παύλου στη Ρώμη μέσω του Πάθους. Ο Ιησούς, ο οποίος δεν παραδίδει το Πνεύμα Του με την κραυγή Ελωι Ελωι λεμα σαβαχθανι; (Μκ. 15, 34 = Ψ. 22, 2) αλλά με τον ψαλμικό στίχο Πάτερ εἰς χεῖράς σου παρατίθεμαι τὸ Πνεῦμα μου (23, 45 = Ψ. 31, 6), είναι ο αληθινά σοφός, πράος και δίκαιος Υιός του Θεού και Αυτός χορηγεί διά της Ευχαριστίας και της Κοινωνίας τον πραγματικό άρτο. Αυτός πραγματικά υψώνεται και ενθρονίζεται διά της Ανάληψης στον Ουρανό, προκειμένου να επανέλθει ως Κριτής. Ταυτόχρονα όμως στο μεσοδιάστημα δρα καταλυτικά στον Κόσμο και την Ιστορία 20 ὅπως ἂν ἔλθωσιν καιροὶ ἀναψύξεως ἀπὸ προσώπου τοῦ Κυρίου (3, 20). 16. Στην Π.Δ. το ίδιο γεγονός συνδέεται με τη θεϊκή ευλογία προς τον Πρωτοάνθρωπο (Γέν. 1, ^ 8, 17) και ιδιαίτερα προς τον εκλεκτό λαό (Γέν. 47, 27^ Έξ. 1, 7^ πρβλ. Πρ. 7, 17) και προϋποθέτει την εφαρμογή της Τορά (Δτ. 12, 28^ Ιερ. 11, 6). 17. Στο συμπέρασμα αυτό καταλήγει όποιος συγκρίνει τις Ομιλίες των Πρ. με αυτές του Ιωσήπου.

18 22 Σ. Σ. ΔΕΣΠΟΤΗ Χαρακτηριστικός είναι ο παραλληλισμός μεταξύ Ευαγγελίου και Πρά ξεων, αλλά και εντός του Δευτέρου Λόγου των Πράξεων του Πέτρου και αυτών του Παύλου (Βίων Παραλλήλων). Στους παρακάτω πίνακες με έντονη γραφή επισημαίνουμε τις περικοπές όπου εντάσσεται η Παρουσία του Π. στην Ελλάδα: Ευαγγέλιο Πράξεις 1, 1-4: Πρόλογος αφιερωμένος 1,1-5: Πρόλογος αφιερωμένος στον Θεόφιλο στον Θεόφιλο 3, 21: Προσευχή Ιησού 1, 14: Προσευχή μαθητών κατά τη Βάπτιση στο υπερώο 3, 22: Κάθοδος του Αγ. Πνεύματος 2, 1-13: Κάθοδος του Αγ. Πνεύματος 4, 16-30: Εναρκτήρια προγραμματική 2, 14-20: Εναρκτήρια Ομιλία Πέτρου Ομιλία Ι. Χριστού Εκπλήρωση Προφητείας, άρνησή του Εκπλήρωση Προφ., άρνηση Ι. Χριστού 5, 17-26: Θεραπεία παραλύτου 3, 1-10: Θεραπεία παραλύτου από τον Ι. Χριστό από τον Πέτρο 5, 29-6, 11: Σύγκρουση με 4, 1-8, 3: Σύγκρουση με τη θρησκ. ηγεσία τη θρησκ. ηγεσία 7, 1-10: Πρόσκληση 10: Πρόσκληση Κεντυρίωνα-πίστη Κεντυρίωνα-πίστη 7, 11-17: Ανάσταση μονογενούς Ναΐν 9, 36-43: Ανάσταση Ταβιθά 9, 7-9: Μαρτύριο Ιωάννη, 7, 60: Μαρτύριο Στεφάνου, μαρτυρία Ι. Χριστού μαρτυρία Ι. Χριστού 10, 1-12: Αποστολή Εβδομήκοντα 13-20: Ιεραποστολή Παύλου 9, 51-19, 28: Οδοιπορικό στο Πάθος 19, 21-21, 17: «Οδοιπορικό» Παύλου 13, 33: Προφητεία Μαρτυρίου 21, 23: Προφητεία Μαρτυρίου 22, 21-36: Κατήχηση μαθητών 20,18-35: Κατήχηση πρεσβυτέρων Μιλήτου 22-23: Δίκες Ιησού με εμπλοκή 23-26: Δίκες Παύλου με εμπλοκή Ηρώδη Ηρώδη Θετ. αντιμετώπιση από τους Ρωμαίους Πέτρος Παύλος 2,1-4: Δωρεά Αγ. Πνεύματος 13, 1-3: Δωρεά Αγ. Πνεύματος 2,14-20: Αποστολικό Κήρυγμα 13, 16-40: Αποστολικό Κήρυγμα

19 Η ΙΕΡΑΠΟΣΤΟΛΙΚΗ ΠΕΡΙΟΔΕΙΑ ΤΟΥ ΠΑΥΛΟΥ ΣΤΟΝ ΕΛΛΑΔΙΚΟ ΧΩΡΟ 23 3,1-10: Θεραπεία εκ γενετής παραλύτου 14, 8-13: Θεραπεία εκ γενετής παραλύτου 3,12-13: Επεξήγηση Πέτρου 14, 15-17: Επεξήγηση Παύλου Άνδρες Άνδρες 8, 19-20: Αντιμετώπιση μάγου Σίμωνα 13, 6: Αντιμετώπιση μάγου Ελύμα 9, 36-42: Ανάσταση Δορκάδος 20, 9-12: Ανάσταση Ευτυχούς 10-11: Ιεραποστολή στα έθνη 13-21: Ιεραποστολή στα έθνη 10, 25: Απώθηση προσκύνησης 14, 13: Απώθηση προσκύνησης 11, 2-18: Υπεράσπιση της Ιεραπ. 15, 4: Υπεράσπιση της Ιεραπ. των εθνών των εθνών 12, 4-11: Φυλάκιση 21-28: Φυλάκιση και και απελευθέρωση απελευθέρωση Από τις ανωτέρω αντιστοιχίες αλλά και από το γεγονός ότι (α) αρκετά στοιχεία του Κατά Λουκάν εκπληρώνονται στις Πράξεις αλλά και (β) στα δύο βιβλία δίνεται έμφαση στην εκπλήρωση των παλαιοδιαθηκικών Γραφών (πρβλ. το γεγονός της Μεταμορφώσεως/Αναλήψεως ως απαρχής της Εξόδου/Οδοιπορικού προς την Ιερουσαλήμ που έχει δευτερονομιστικά χαρακτηριστικά Λκ. 9, 28-31), οι ακροατές κατανοούν τη συνέχεια στο έργο της θείας Οικονο μίας: Νόμος, Προφήτες, Ιησούς και αποστολική Εκκλησία αποτελούν μια συνέχεια που φθάνει έως τις ημέρες τους και κατευθύνεται από τον Θεό και το Πνεύμα Του, που ανατρέπουν τους ισχυρούς και υπερνικούν τους νόμους της φύσεως. Ιδιαίτερα η εποχή που βιώνουν με τη συσσωμάτωσή τους στον Χριστό είναι εποχή λύτρωσης και άφεσης (Λκ. 4, 18= Λευ. 25, 10). Με τον παραλληλισμό μεταξύ Πέτρου και Παύλου, αλλά και την έμμεση αντιστοιχία μεταξύ του Ιησού και του Στεφάνου αλλά και του Παύλου, ο ακροατής κατανοεί ότι αυτοί οι δύο μαθητές που δεν χρημάτισαν «απόστολοι», αυτόπτες μάρτυρες της επίγειας πορείας και Εξόδου του Ιησού, χαριτώθηκαν από τον Ιησού και το Πνεύμα Του με την ίδια διακονία και αυθεντία. Συνεπώς και το κήρυγμά τους που αμφισβητεί τον ένα Ναό, την περιτομή και τα άλλα εξωτερικά «προνόμια» του Ισραήλ αλλά και της θρησκείας γενικότερα συνάδει με τη διδασκαλία της Εκκλησίας. Προκειμένου να γίνει ο ακροατής κοινωνός του έργου του, ο Λουκάς επιστρατεύει το δραματικό επεισοδιακό ύφος. Η αφήγηση αποτελείται από σύντομα κλειστά επεισόδια (που λειτουργούν σχεδόν αυτόνομα), και είναι άκρως «οικονομική»: μεταδίδονται μόνον οι λεπτομέρειες εκείνες που είναι απαραίτητες για την αποκρυπτογράφηση του μηνύματος του βιβλίου, καθώς σκοπός

20 24 Σ. Σ. ΔΕΣΠΟΤΗ της δραματικής αφήγησης είναι να «κατηχήσει» συγκεκριμένα προγράμματα και θέσεις. Το μήνυμα εκάστου επεισοδίου δεν παρουσιάζεται άμεσα. Είναι μάλλον κρυμμένο στην απλή περιγραφή και συμπλοκή των γεγονότων, στον τρόπο δηλαδή που αφηγείται ο συγγραφέας των γεγονότων και παρουσιάζει τους χαρακτήρες των ηρώων του. Κατά την αφήγηση επιστρατεύεται η περιπέτεια (suspence) καθώς μέσω της καθυστέρησης δεν δίνεται η πληροφορία στο σημείο όπου αναμένει ο ακροατής. Παρουσιάζονται επίσης σκόπιμα τα λεγόμενα κενά (gaps): στοιχεία ή συμβάντα παραδίδονται αποσπασματικά προκειμένου ο ακροατής επί τη βάσει της πληροφορίας που έχει λάβει ήδη από το κείμενο ή έχει εγκολπωθεί μέσω της «αποστήθισης» των Γραφών ή γνωρίζει ήδη από το περιβάλλον και τον κόσμο του, να συμμετάσχει στο δρώμενο του Κειμένου 18. Επιστρατεύονται επίσης η δραματική ειρωνεία, η έκπληξη όπως στο επεισόδιο του Ανανία και της Σαπφείρας (Πρ. 4) 19 αλλά και ο πνευματώδης τρόπος (το χιούμορ). Με ιδιαίτερη χάρη (η οποία ίσως προκαλεί και την ψυχαγωγία του αναγνώστη 20 ) περιγράφονται οι αντιδράσεις της μικρής Ρόδης, η οποία αφήνει εκτεθειμένο τον δραπέτη Πέτρο, να αναμένει στη θύρα (Πρ. 12, 14-17) ή των αποστόλων Βαρνάβα και Παύλου (14, 12-14), οι οποίοι ενεοί αντικρίζουν ξαφνικά τους Λυκαονείς να τους αποθεώνουν σε μία αλλόκοτη γλώσσα 21. Κάποτε και οι ανθρώπινες στιγμές των πρωτα- 18. Πολύ κατατοπιστική είναι σχετικά η εξής Διατριβή: Kathy Reiko Maxwell, Hearing between the Lines: The Audience as Fellow Worker in Luke Acts and Its Literary Milieu. Ph diss. Baylor University, https://beardocs.baylor.edu/bitstream/2104/5142/1/kathy_ maxwell_phd.pdf, 283 κε. 19. Βλ. σχετικά avid R. McCabe, How to Kill Things with Words: Ananias and Sapphira under the Apostolic Prophetic Speech Act of Divine Judgment (Acts 4:32 5:11). Ph diss. University of dinburgh, /2667/2/ McCabe%20 %20thesis%2008.pdf. 20. Ο Pervo, Profit with Delight υποστήριξε ότι πρόκειται για μια ιστορική νουβέλα. Απαριθμεί τριάντα τρία επεισόδια με φυλακίσεις, περιπετειώδεις και θαυμαστές αποδράσεις, μαρτύρια, δίκες ναυάγια, αλλά και τη χρήση ειρωνείας και εμπαιγμού. Ως παράδειγμα κομίζει την Καλιρρόη της οποίας η συγγραφή τοποθετείται μεταξύ 25 π.χ. και 50 μ.χ. Το σκηνικό εντοπίζεται στην ανατολική Μεσόγειο (Μίλητος) και εμπεριέχει ιστορικές λεπτομέρειες, θαλάσσια ταξίδια και ναυάγιο, επίσκεψη στην Αθήνα, Ομιλίες, απροσδόκητες αποδράσεις, σωτηρία την τελευταία στιγμή, δίκες, αλλά και δικαίωση μπροστά στον Κριτή. Κυριαρχεί, βέβαια, το ερωτικό στοιχείο, αλλά εμπεριέχει και ηθικά διδάγματα όπως επιβράβευση πιστότητας και τιμιότητας. 21. Δεν είναι τελικά συμπτωματικό, ότι οι περισσότερες χριστολογικές και ιδίως θεομητορικές εορτές του χρόνου είναι εμπνευσμένες από την πένα του «ζωγράφου» (κατά την παράδοση 5ος αι. μ.χ.) Λουκά.

21 Η ΙΕΡΑΠΟΣΤΟΛΙΚΗ ΠΕΡΙΟΔΕΙΑ ΤΟΥ ΠΑΥΛΟΥ ΣΤΟΝ ΕΛΛΑΔΙΚΟ ΧΩΡΟ 25 γωνιστών περιγράφονται με ιδιαίτερη λεπτομέρεια 22. Επικά χαρακτηριστικά παρουσιάζει ιδιαιτέρως η οδύσσεια/αινειάδα του Παύλου από την Τρωάδα- «Τροία» διά της Ιερουσαλήμ στη Ρώμη, μέσω διωγμών, φυλακίσεων και ναυαγίων. Αναδεικνύεται έτσι η δικαιοσύνη του «ήρωα», το γεγονός ότι η πορεία του συνάδει και με τη θεϊκή ευδοκία, η οποία δημιουργεί έναν καινούργιο κόσμο. Η οδύσσεια αυτή με την εκπληκτική εναλλαγή συναισθημάτων, αντιστοιχεί στο Οδοιπορικό του Ιησού προς το Πάθος, το οποίο, επιπλέον, καταλαμβάνει το 1/3 του Ευαγγελίου και έχει κυκλική επικεντρική δομή. Με τα ανωτέρω στοιχεία ο ακροατής των Πρ. συμμετέχει ενεργά στη διαμόρφωση του ευαγγελικού μηνύματος του δίτομου έργου του Λουκά. Σημειωτέον ότι σκοπίμως το βιβλίο των Πρ. έχει έναν «ανοικτό» επίλογο. Ενώ ο επίλογος των Πράξεων του Υπερανθρώπου γράφτηκε με το θάνατό του (πρβλ. το τέλος του Ηρώδη^ Πρ ), ο επίλογος των Πράξεων του Ιησού και του Πνεύματος, της Μαρτυρίας του Λόγου δεν έχει ακόμη γραφεί. Κάθε Θεόφιλος προσκαλείται μέσω της μαρτυρίας να ενταχθεί στο ἡμεῖς της Εκκλησίας και να γίνει μάρτυς, προκειμένου το Ευαγγέλιο να γράψει ιστορία αλλά και η ιστορία να φωτιστεί από το Ευαγγέλιο των Εσχάτων: οὕτως γὰρ ἐντέταλται ἡμῖν ὁ Κύριος^ «τέθεικά σε εἰς φῶς ἐθνῶν τοῦ εἶναί σε εἰς σωτηρίαν ἕως ἐσχάτου τῆς γῆς» (Πρ. 13, 47^ 28, 28^ Ησ. 49, 6). 22. Πρβλ. στο Ευαγγέλιο τις αντιδράσεις της Θεοτόκου στα κεφ. 1-2, τον ιδρώτα της αγωνίας του Ιησού με τους θρόμβους αίματος στη Γεθσημανή (22, 44), αλλά και τη συνομιλία του με τους μαθητές καθ οδόν προς Εμμαούς (24, 13-32).

22 Ι. ΔΕΥΤΕΡΗ ΙΕΡΑΠΟΣΤΟΛΙΚΗ ΠΕΡΙΟΔΕΙΑ Α. Η ΜΕΤΑΒΑΣΗ ΣΤΗΝ ΤΡΩΑΔΑ I. «ΧΕΙΡΑΦΕΤΗΣΗ» I. «ΧΕΙΡΑΦΕΤΗΣΗ» ΤΟΥ ΠΑΥΛΟΥ I. «ΧΕΙΡΑΦΕΤΗΣΗ» ΤΟΥ ΠΑΥΛΟΥ ΤΟΥ ΠΑΥΛΟΥ ΚΕΦ Παῦλος δὲ καὶ Βαρναβᾶς διέτριβον ἐν Ἀντιοχείᾳ διδάσκοντες καὶ εὐαγγελιζόμενοι μετὰ καὶ ἑτέρων πολλῶν τὸν λόγον τοῦ Κυρίου. 36 Μετὰ δέ τινας ἡμέρας εἶπεν πρὸς Βαρναβᾶν Παῦλος^ ἐπιστρέψαντες δὴ ἐπισκεψώμεθα τοὺς ἀδελφοὺς κατὰ πόλιν πᾶσαν ἐν αἷς κατηγγείλαμεν τὸν λόγον τοῦ Κυρίου πῶς ἔχουσιν. 37 Βαρναβᾶς δὲ ἐβούλετο συμπαραλαβεῖν καὶ τὸν Ἰωάννην τὸν καλούμενον Μᾶρκον^ 38 Παῦλος δὲ ἠξίου, τὸν ἀποστάντα ἀπ αὐτῶν ἀπὸ Παμφυλίας καὶ μὴ συνελθόντα αὐτοῖς εἰς τὸ ἔργον μὴ συμπαραλαμβάνειν τοῦτον. 39 Ἐγένετο δὲ παροξυσμὸς ὥστε ἀποχωρισθῆναι αὐτοὺς ἀπ ἀλλήλων, τόν τε Βαρναβᾶν παραλαβόντα τὸν Μᾶρκον ἐκπλεῦσαι εἰς Κύπρον, 35 Ο Παύλος και ο Βαρνάβας έμεναν στην Αντιόχεια διδάσκοντες και ευαγγελιζόμενοι με άλλους πολλούς το λόγο του Κυρίου. 36 Μετά από μερικές μέρες είπε ο Παύλος στον Βαρνάβα: «Ας επιστρέψουμε και ας επισκεφθούμε τους αδελφούς μας σε κάθε μία από τις πόλεις, στις οποίες κηρύξαμε το λόγο του Θεού, για να δούμε πώς έχουν». 37 Ο Βαρνάβας ήθελε να πάρει μαζί του τον Ιωάννη τον ονομαζόμενο Μάρκο. 38 Ο Παύλος, όμως, είχε την αξίωση να μην πάρουν μαζί τους αυτόν που αποστάτησε από τη συντροφιά τους από την Παμφυλία και δεν συμπορεύτηκε στο έργο (του ευαγγελισμού). 39 Τότε προκλήθηκε παροξυσμός ώστε να αποχωριστεί ο ένας από τον άλλο και ο Βαρνάβας αφού παρέλαβε τον Μάρκο απέπλευσε για την Κύπρο.

23 28 Σ.Σ. ΔΕΣΠΟΤΗ ΙΙ. ΕΠΙΛΟΓΗ ΙΙ. ΕΠΙΛΟΓΗ ΙΙ. ΕΠΙΛΟΓΗ ΝΕΩΝ ΣΥΝΕΡΓΑΤΩΝ ΝΕΩΝ ΣΥΝΕΡΓΑΤΩΝ ΝΕΩΝ ΣΥΝΕΡΓΑΤΩΝ (ΣΙΛΑ ΚΑΙ ΤΙΜΟΘΕΟΥ) (ΣΙΛΑ ΚΑΙ ΤΙΜΟΘΕΟΥ) (ΣΙΛΑ ΚΑΙ ΤΙΜΟΘΕΟΥ) 40 Παῦλος δὲ ἐπιλεξάμενος Σιλᾶν ἐξῆλθεν παραδοθεὶς τῇ Χάριτι τοῦ Κυρίου ὑπὸ τῶν ἀδελφῶν. 41 Διήρχετο δὲ τὴν Συρίαν καὶ [τὴν] Κιλικίαν ἐπιστηρίζων τὰς Ἐκκλησίας. ΚΕΦ Κατήντησεν δὲ [καὶ] εἰς Δέρβην καὶ εἰς Λύστραν. καὶ ἰδοὺ μαθητής τις ἦν ἐκεῖ ὀνόματι Τιμόθεος, υἱὸς γυναικὸς Ἰουδαίας πιστῆς, πατρὸς δὲ Ἕλληνος, 2 ὃς ἐμαρτυρεῖτο ὑπὸ τῶν ἐν Λύστροις καὶ Ἰκονίῳ ἀδελφῶν. 3 Τοῦτον ἠθέλησεν ὁ Παῦλος σὺν αὐτῷ ἐξελθεῖν, καὶ λαβὼν περιέτεμεν αὐτὸν διὰ τοὺς Ἰουδαίους τοὺς ὄντας ἐν τοῖς τόποις ἐκείνοις^ ᾔδεισαν γὰρ ἅπαντες ὅτι Ἕλλην ὁ πατὴρ αὐτοῦ ὑπῆρχεν. 40 Ο δε Παύλος αφού επέλεξε τον Σίλα αναχώρησε, παραδοθείς στη Χάρη του Κυρίου από τους αδελφούς. 41 Και περιόδευε τη Συρία και την Κιλικία στηρίζοντας τις Εκκλησίες. 1 Έφθασε στη Δέρβη και στα Λύστρα. Και ιδού κάποιος μαθητής ήταν εκεί, ονομαζόμενος Τιμόθεος, από μη τέρα Ιουδαία πιστή και από πατέρα Έλληνα, 2 ο οποίος είχε την καλή μαρτυρία από τους αδελφούς στα Λύστρα και στο Ικόνιο. 3 Αυτόν θέλησε ο Παύλος να εξέλθει μαζί του. Και αφού τον πήρε, του έκανε περιτομή εξαιτίας των Ιουδαίων που ήταν στα μέρη εκείνα, διότι όλοι γνώριζαν ότι ο πατέρας του ήταν Έλληνας. ΙΙΙ. ΠΟΡΕΙΑ ΣΤΗΝ ΑΣΙΑ 4 Ὡς δὲ διεπορεύοντο τὰς πόλεις, παρεδίδοσαν αὐτοῖς φυλάσσειν τὰ δόγματα τὰ κεκριμένα ὑπὸ τῶν ἀποστόλων καὶ πρεσβυτέρων τῶν ἐν Ἱεροσολύμοις. ΙΙΙ. ΠΟΡΕΙΑ ΣΤΗΝ ΙΙΙ. ΑΣΙΑ ΠΟΡΕΙΑ ΣΤΗΝ ΑΣΙΑ 4 Καθώς περνούσαν από τις πόλεις τούς παρέδιδαν να τηρούν τις αποφά σεις, που είχαν ληφθεί από τους αποστόλους και τους πρεσβυτέρους των ευρισκόμενων στην Ιερουσαλήμ.

24 Η ΙΕΡΑΠΟΣΤΟΛΙΚΗ ΠΕΡΙΟΔΕΙΑ ΤΟΥ ΠΑΥΛΟΥ ΣΤΟΝ ΕΛΛΑΔΙΚΟ ΧΩΡΟ 29 5 Αἱ μὲν οὖν Ἐκκλησίαι ἐστερεοῦντο τῇ πίστει καὶ ἐπερίσσευον τῷ ἀριθμῷ καθ ἡμέραν. 6 Διῆλθον δὲ τὴν Φρυγίαν καὶ Γαλατικὴν χώραν^ κωλυθέντες ὑπὸ τοῦ Ἁγίου Πνεύματος λαλῆσαι τὸν λόγον ἐν τῇ Ἀσίᾳ^ 7 ἐλθόντες δὲ κατὰ τὴν Μυσίαν ἐπείραζον ( : ἤθελον) εἰς τὴν Βιθυνίαν πορευθῆναι, καὶ οὐκ εἴασεν αὐτοὺς τὸ Πνεῦμα Ἰησοῦ^ 5 Και οι Εκκλησίες στερεώνονταν στην πίστη και πληθύνονταν στον αριθμό καθημερινώς. 6 Πέρασαν δε τη Φρυγία και τη χώρα της Γαλατίας, επειδή εμποδίστηκαν από το Άγιο Πνεύμα να κηρύξουν το λόγο στην (επαρ χία) Ασία. 7 Ελθόντες δε στη Μυσία δοκίμαζαν να μεταβούν στη Βιθυ νία. Αλλά δεν τους άφησε το Πνεύμα του Ιησού. Ι. ΤΟ ΟΡΑΜΑ ΤΟΥ Ι. ΤΟ ΜΑΚΕΔΟΝΑ ΟΡΑΜΑ ΤΟΥ Ι. ΜΑΚΕΔΟΝΑ ΤΟ ΟΡΑΜΑ ΤΟΥ ΜΑΚΕΔΟΝΑ 8 Παρελθόντες δὲ τὴν Μυσίαν κατέβησαν εἰς Τρωάδαν 9 Καὶ ὅραμα διὰ [τῆς Σ] νυκτὸς τῷ Παύλῳ ὤφθη: ἀνὴρ Μακεδών τις ἦν ἑστὼς καὶ παρακαλῶν αὐτὸν καὶ λέγων^ Διαβὰς εἰς Μακεδονίαν βοήθησον ἡμῖν. 10 Ὡς δὲ τὸ ὅραμα εἶδεν, εὐθέως ἐζητήσαμεν ἐξελθεῖν εἰς Μακεδονίαν συμβιβάζοντες 25 ὅτι προσκέκληται ἡμᾶς ὁ Θεὸς εὐαγγελίσασθαι αὐτούς [τοὺς ἐν τῇ Μακεδονία]. 8 Αφού δε πέρασαν τη Μυσία κατέβηκαν στην Τρωάδα. 9 Και όραμα παρουσιάσθηκε τη νύκτα στον Παύλο: Κάποιος άνδρας Μακεδόνας στεκόταν και τον παρακαλούσε λέγοντας: «Αφού διαβείς στη Μακεδονία βοήθησέ μας». 10 Όταν δε είδε το όραμα, αμέσως ζητήσαμε ν αναχωρήσουμε για τη Μακεδονία, διότι συμπεράναμε ότι ο Κύριος μας έχει προσκαλέσει να κηρύξουμε το ευαγγέλιο σ αυτούς (τους Μακεδόνες). 23. : : : Κατὰ πρόσωπον αὐτοῦ. 24. : : : ὡσεὶ. 25. : : : Διεγερθεὶς οὖν διηγήσατο τὸ τὸ ὅραμα ὅραμα ἡμῖν καὶ ἡμῖν καὶ ἐννοήσαμεν. ἐννοήσαμεν.

25 30 Σ. Σ. ΔΕΣΠΟΤΗ I. «ΧΕΙΡΑΦΕΤΗΣΗ» ΤΟΥ ΠΑΥΛΟΥ ΙΙ. ΕΠΙΛΟΓΗ ΝΕΩΝ ΣΥΝΕΡΓΑΤΩΝ (ΣΙΛΑ ΚΑΙ ΤΙΜΟΘΕΟΥ) Μετά το κομβικό δομικά κεφ. 15, όπου λαμβάνεται η οριστική απόφαση της Συνόδου τής Ιερουσαλήμ για είσοδο στο Χριστιανισμό των εθνών, πραγματοποιείται με αφετηρία την Αντιόχεια του Ορόντη η καθοριστική έξοδος του κηρύγματος στη Δύση με πρωταγωνιστή αποκλειστικά πλέον τον Σαύλο, ο οποίος μετά τη συνάντηση με τον Ρωμαίο συνονόματό του στην Κύπρο, ονομάζεται με το ρωμαϊκό όνομα Παύλος (Π. < paulus = μικρός) 26. Οι λοιποί απόστολοι που ήταν πρωταγωνιστές στο πρώτο ήμισυ των Πρ. εξαφανίζονται από το αφηγηματικό προσκήνιο. Κυριαρχεί πλέον ο Απόστολος των Εθνών, ο οποίος συνοδευόμενος από τον Σίλα (ή Σιλουανό/Silvanus^ Α Θεσ. 1, 1) ξεκινά το ταξίδι του από τη Συρία και την πατρίδα του την Κιλικία, παραδοθεὶς τῇ Χάριτι τοῦ Κυρίου ὑπὸ τῶν ἀδελφῶν (15, 40). Kαι κατά την πρώτη περιο δεία οι απόστολοι δεν λειτούργησαν αυτόνομα αλλά κατόπιν ευλογίας της ίδιας Εκκλησίας, αυτής της Αντιόχειας, η οποία διακρίνεται και για την πολυφυλετικότητά της αλλά και για το γεγονός ότι προεξάρχουν σε αυτή μέλη διαφορετικών κοινωνικών στρωμάτων: Στην τοπική Εκκλησία της Αντιόχειας ήταν προφήτες και δάσκαλοι ο Βαρνάβας, ο Συμεών που λεγόταν και Νίγερ, ο Λούκιος ο Κυρηναίος, ο Μαναήν που είχε μεγαλώσει μαζί με τον Ηρώδη τον τετράρχη και ο Σαύλος. Και ενώ λειτουργούσαν στον Κύριο και νήστευαν, τους είπε το Πνεύμα το Άγιο: να μου ξεχωρίστε τον Βαρνάβα και τον Σαύλο στο έργο, στο οποίο τους έχω προσκαλέσει. Τότε αυτοί αφού και πάλι νήστεψαν και προσευχήθηκαν έβαλαν τα χέρια πάνω τους και τους απέστειλαν (13, 1-4) 27. Όλη αυτή η διαδικασία θεωρείται στον επίλογο της α περιοδείας ως παράδοση στη Χάρη του Κυρίου: κἀκεῖθεν ἀπέπλευσαν εἰς Ἀντιόχειαν, ὅθεν 26. Ο Ιερώνυμος (Comm. In Ep. Ad Philem.^ PL ) θεωρεί ότι ο Απόστολος των Εθνών έλαβε το όνομα του Ρωμαίου κυβερνήτη Σέργιου Παύλου που πνευματικά ενίκησε, όπως και ο Σκιπίων έλαβε το επίθετο Αφρικανός μετά το θρίαμβό του επί του Αννίβα στην Αφρική. Ο Αυγουστίνος (De Spir PL ) θεωρεί ότι ονομάστηκε Π. ένεκα της ταπεινοφροσύνης καθώς το paulus στα λατινικά σημαίνει τον μικρό. Ήδη στο Λκ. 10, 1-12 η ιεραποστολή στα έθνη προεικονίστηκε με το κήρυγμα των Εβδομήκοντα αποστόλων. 27. Ἦσαν δὲ ἐν Ἀντιοχείᾳ κατὰ τὴν οὖσαν ἐκκλησίαν προφῆται καὶ διδάσκαλοι ὅ τε Βαρναβᾶς καὶ Συμεὼν ὁ καλούμενος Νίγερ καὶ Λούκιος ὁ Κυρηναῖος, Μαναήν τε Ἡρῴδου τοῦ τετραάρχου σύντροφος καὶ Σαῦλος. Λειτουργούντων δὲ αὐτῶν τῷ Κυρίῳ καὶ νηστευόντων εἶπεν τὸ Πνεῦμα τὸ Ἅγιον^ «ἀφορίσατε δή μοι τὸν Βαρναβᾶν καὶ Σαῦλον εἰς τὸ ἔργον ὃ προσκέκλημαι αὐτούς»^ τότε νηστεύσαντες καὶ προσευξάμενοι καὶ ἐπιθέντες τὰς χεῖρας αὐτοῖς ἀπέλυσαν. Αὐτοὶ μὲν οὖν ἐκπεμφθέντες ὑπὸ τοῦ Ἁγίου Πνεύματος κατῆλθον εἰς Σελεύκειαν, ἐκεῖθέν τε ἀπέπλευσαν εἰς Κύπρον.

26 Η ΙΕΡΑΠΟΣΤΟΛΙΚΗ ΠΕΡΙΟΔΕΙΑ ΤΟΥ ΠΑΥΛΟΥ ΣΤΟΝ ΕΛΛΑΔΙΚΟ ΧΩΡΟ 31 ἦσαν παραδεδομένοι τῇ Χάριτι τοῦ Θεοῦ εἰς τὸ ἔργον ὃ ἐπλήρωσαν (14, 26). Ολόκληρη η περιοδεία που πρόκειται να εξετάσουμε προσδιορίζεται από τον Λουκά ως έξοδος: γι αυτό και χρησιμοποιείται το ρ. ἐξελθεῖν τρεις φορές στους στ. 15, 40^ 16, Ως ἔξοδος είχε χαρακτηριστεί και το Οδοιπορικό του Ιησού στην Ιερουσαλήμ του Πάθους, της Ανάστασης και της Ανάληψης (Λκ. 9, 31). Πρόκειται για Έξοδο που δεν αφορά την κατάκτηση κάποιας εγκόσμιας Γης της Επαγγελίας και εδραίωσης κάποιας θεοκρατικής Βασιλείας αλλά ευαγγελισμού της ανατολής της καινούργιας εποχής και Βασιλείας του Θεού διά του Ι. Χριστού. Εκεί ο αφηγητής προϋποθέτει ότι υπήρχαν ήδη χριστιανικές κοινότητες (αφού μνημονεύονται στο Προοίμιο της επιστολής της Συνόδου), οι οποίες και επιστηρίζονται. Σημειωτέον ότι στην Κιλικία ο Π. δεν είχε απλώς περάσει τα δεκατέσσερα πρώτα κρίσιμα χρόνια της ζωής του αλλά και δημιουργικά και γόνιμα έτη σιωπής και νίψης που μεσολαβούν από την κλήση του στις πύλες της Δαμασκού και τη φυγή του στην Αραβία 28 μέχρι την πρόσκληση από τον Βαρνάβα να δραστηριοποιηθεί στην ιεραποστολή (11, 25). Είναι μάλλον τα χρόνια κατά τα οποία ο Π. ἀνέβη ἕως τρίτου οὐρανοῦ καὶ ἡρπάγη εἰς τὸν παράδεισον καὶ ἤκουσεν ἄρρητα ῥήματα ἃ οὐκ ἐξὸν ἀνθρώπῳ λαλῆσαι (Β Κορ. 12, 4). Δεν γνωρίζουμε ποιο ρόλο διεδραμάτισε ο Π. στον εκχριστιανισμό της πατρίδας του. Το γεγονός, όμως, ότι ξεκινά την περιοδεία του με τη στήριξη των ήδη πιστευσάντων 29 αποδεικνύει ότι το ζητούμενο για το 28. Ο J. Gnilka, Χριστιανισμός και Ισλάμ. Μια νέα προσέγγιση, μτφ. Σ. Σ. Δεσπότης, Αθήνα: Ουρανός 2009, 290-1, σημειώνει τα εξής: «Από τον ίδιο τον Π. γνωρίζουμε ότι μετά την εμπειρία της Δαμασκού πήγε στην Αραβία (Γαλ. 1, 17). Πού ακριβώς αποσύρθηκε; Στην αρχαιότητα η Αραβία διαιρούνταν στην ερημική Αραβία, την Ευδαίμονα Αραβία και από τον Πτολεμαίο στην Πετραία Αραβία. [...] Εάν προτιμήσουμε την υπόθεση της παραμονής του Π. στην Πέτρα, το ερώτημα είναι αν άσκησε εκεί ιεραποστολή. Η Ναβαταία μόλις το 106 μ.χ. έγινε ρωμαϊκή επαρχία, ενώ η Πέτρα είχε κτιστεί σε μια αντίξοη, απόκρημνη περιοχή. Ήρθε ο Π. στην πρωτεύουσα της Ναβαταίας Πέτρας μέσω του διάσημου φαραγγιού s- Siq που συνιστούσε την κεντρική είσοδο; Σε αυτήν υπήρχε οδικό δίκτυο το οποίο ανακαίνισαν και επέκτειναν οι Ρωμαίοι ηγεμόνες. Ιεραποστολική δράση του αποστόλου σε αυτήν την πρώιμη περίοδο, αμέσως μετά το όραμα της κλήσης του, σε αυτές τις περιοχές είναι κάτι μάλλον απίθανο. [...] Για την απόφαση του Π. να επισκεφθεί την Αραβία αρκούν οι επόμενες σκέψεις: Ο Απόστολος των Εθνών χρειαζόταν χρόνο για να επεξεργαστεί το γεγονός της Δαμασκού το οποίο του άλλαξε τη ζωή. Και η Ναβαταία προσφερόταν γι αυτό. Πρέπει να ληφθεί υπόψιν ότι αυτός που ήταν γνωστός διώκτης των χριστιανών και τώρα μετενόησε, αντιμετώπιζε επιπλέον την καχυποψία και το μίσος. Καχυποψία σίγουρα έτρεφαν και κάποια μέλη της Εκκλησίας της Δαμασκού απέναντι στο πρόσωπό του». 29. Στην αρχή της συγκεκριμένης περικοπής είναι ο Π. και όχι ο Κύπριος Βαρνάβας που

27 32 Σ. Σ. ΔΕΣΠΟΤΗ Χριστιανισμό δεν είναι απλώς η διάδοσή του και ο πολλαπλασιασμός των οπαδών του για λόγους εντυπωσιασμού καθώς και ενίσχυσης της κοσμικής επιρροής του, αλλά κατεξοχήν η στερέωση στην πίστη όσων έχουν ήδη συσσωματωθεί με τον Χριστό έτσι ώστε αυτή (η πίστη) να μη μείνει στην επιφάνεια αλλά να ριζώσει και να καρποφορήσει (πρβλ. Παραβολή του Σπορέως^ Λκ. 8, 4-15). Ένας επιπλέον λόγος της συγκεκριμένης επίσκεψης είναι πιθανόν ο κίνδυνος που αισθανόταν ο Π. από τους ιουδαΐζοντες χριστιανούς (Γαλ. 2, 11-14). ΙΙΙ. ΠΟΡΕΙΑ ΣΤΗΝ ΑΣΙΑ Έπεται η επίσκεψη μέσω των Πυλών της Κιλικίας (σήμ. Gülek Boga ) στις πόλεις της Νότιας Γαλατίας (Λυκαονίας), τη Δέρβη και τα Λύστρα. Πρέπει να ήταν άνοιξη, διότι το χειμώνα η διάβαση των ορεινών όγκων της συγκεκριμένης περιοχής είναι αδύνατη. Από την τελευταία πόλη, όπου ο Απόστολος των Εθνών κατά την α περιοδεία είχε θεοποιηθεί (μετά το θαύμα της θεραπείας του χωλού) και κατόπιν μέχρι θανάτου λιθοβοληθεί (14, 8-20), ο Π. (ο οποίος συνήθιζε να έχει δύο συντρόφους) λαμβάνει τον Τιμόθεο, τον οποίο και παραδόξως περιέτεμε. Σημειωτέον ότι ο μελλοντικός αγαπητός συνεργάτης του Αποστόλου των Εθνών ήταν ήδη μαθητής-βαπτισμένος ενώ και η μητέρα του χαρακτηρίζεται ως Ιουδαία (εθνοτικά) αλλά πιστή (πιθανότατα στον Κύριο Ιησού, διότι διαφορετικά ήδη θα έχει περιτάμει το γιο της). Προφανώς ο Απόστολος των Εθνών, που είχε αγωνιστεί εναντίον της υποχρεωτικής για τους εθνικούς-έλληνες περιτομής, η οποία και τελικά δεν συμπεριελήφθη στις διατάξεις της Αποστολικής Συνόδου, είχε πλέον τη βεβαιό τητα ότι αυτό το έθος δεν θα γινόταν Κανόνας της Εκκλησίας. Θεωρώντας τη συνεπώς ως κάτι αδιάφορο, την εφαρμόζει στην περίπτωση του Τιμόθεου χάριν των Ιουδαίων που δεν είχαν πιστεύσει ακόμη στον Χριστό (και φυσικά όχι ενδίδοντας στους Ιουδαιοχριστιανούς). Ανάλογη τακτική θ ακολουθήσει και στην Ιερουσαλήμ (21, 26^ πρβλ. 18, 18). Οι Ιουδαίοι σ εκείνα τα κλίματα, όπως διευκρινίζει ο Λουκάς, γνώριζαν ότι ο πατέρας του Τιμόθεου ήταν Έλληνας ενώ ο ίδιος ως γιος Εβραίας μητέρας, της Ευνίκης σύμφωνα με το Α Τιμ. 1, 5 30^ 3, 15), εθνοτικά θεωρούνταν ομόφυλός τους, άρα δεν εντασσόταν άμεσα στις διατάξεις της Αποστολικής Συνόδου που αφορούσαν στους εθνιπροΐστατο στην α περιοδεία, εκείνος που προτρέπει να επιστρέψουν στην Κύπρο για να διαπιστώσουν την πνευματική κατάσταση των αδελφών. 30. Ὑπόμνησιν λαβὼν τῆς ἐν σοὶ ἀνυποκρίτου πίστεως, ἥτις ἐνῴκησεν πρῶτον ἐν τῇ μάμμῃ σου Λωΐδι καὶ τῇ μητρί σου Εὐνίκῃ.

Εισαγωγή στην Κ.Δ. και ιστορία εποχής της Καινής Διαθήκης

Εισαγωγή στην Κ.Δ. και ιστορία εποχής της Καινής Διαθήκης Εισαγωγή στην Κ.Δ. και ιστορία εποχής της Καινής Διαθήκης Μάθημα 6 : Σωτήριος Σ. Δεσπότης Θεολογική Σχολή Τμήμα Κοινωνικής Θεολογίας ΤΑ ΣΥΝΟΠΤΙΚΑ ΕΥΑΓΓΕΛΙΑ ΙΙ (Λουκάς-Πράξεις) 2 Ευαγγέλιο = χαρμόσυνη αγγελία

Διαβάστε περισσότερα

Ερμηνεία των Πράξεων των Αποστόλων

Ερμηνεία των Πράξεων των Αποστόλων Ερμηνεία των Πράξεων των Αποστόλων Ενότητα 1.3: Αρχή της Περιοδείας του Παύλου στο Αιγαίο Σωτήριος Δεσπότης Θεολογική Σχολή Τμήμα Κοινωνικής Θεολογίας Αρχή της Περιοδείας του Παύλου στο Αιγαίο Πρ. 16,

Διαβάστε περισσότερα

Ερμηνεία των Πράξεων των Αποστόλων

Ερμηνεία των Πράξεων των Αποστόλων Ερμηνεία των Πράξεων των Αποστόλων Ενότητα 1.2: Ειδική εισαγωγή - Τα συνοπτικά Ευαγγέλια ΙΙ Σωτήριος Δεσπότης Θεολογική Σχολή Τμήμα Κοινωνικής Θεολογίας Τα συνοπτικά Ευαγγέλια ΙΙ (Λουκάς - Πράξεις) 1 Ευαγγέλιο

Διαβάστε περισσότερα

ΚΑΤΑ ΙΩΑΝΝΗΝ ΕΥΑΓΓΕΛΙΟ ΚΑΙ ΠΡΑΞΕΙΣ ΤΩΝ ΑΠΟΣΤΟΛΩΝ

ΚΑΤΑ ΙΩΑΝΝΗΝ ΕΥΑΓΓΕΛΙΟ ΚΑΙ ΠΡΑΞΕΙΣ ΤΩΝ ΑΠΟΣΤΟΛΩΝ ΚΑΤΑ ΙΩΑΝΝΗΝ ΕΥΑΓΓΕΛΙΟ ΚΑΙ ΠΡΑΞΕΙΣ ΤΩΝ ΑΠΟΣΤΟΛΩΝ Το Δ ευαγγέλιο και η σχέση του με τα Συνοπτικά «Πνευματικό» ευαγγέλιο- «σωματικά» ευαγγέλια Ομοιότητες-διαφορές Δε διασώζει καμία από τις 50 και πλέον παραβολές

Διαβάστε περισσότερα

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΑ ΕΥΑΓΓΕΛΙΑ ΤΑ ΣΥΝΟΠΤΙΚΑ ΕΥΑΓΓΕΛΙΑ (Mατθαίος-Μάρκος-Λουκάς)

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΑ ΕΥΑΓΓΕΛΙΑ ΤΑ ΣΥΝΟΠΤΙΚΑ ΕΥΑΓΓΕΛΙΑ (Mατθαίος-Μάρκος-Λουκάς) ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΑ ΕΥΑΓΓΕΛΙΑ ΤΑ ΣΥΝΟΠΤΙΚΑ ΕΥΑΓΓΕΛΙΑ (Mατθαίος-Μάρκος-Λουκάς) Από τον 2ο αιώνα και εξής η λέξη ευαγγέλιο δηλώνει: τα βιβλία εκείνα της Καινής Διαθήκης που περιέχουν και αφηγούνται το γεγονός της

Διαβάστε περισσότερα

ΔΕ3. Η Καινή Διαθήκη Α: Τα Ευαγγέλια και οι Πράξεις των Αποστόλων

ΔΕ3. Η Καινή Διαθήκη Α: Τα Ευαγγέλια και οι Πράξεις των Αποστόλων ΔΕ3. Η Καινή Διαθήκη Α: Τα Ευαγγέλια και οι Πράξεις των Αποστόλων 1. Ποια είναι τα βιβλία της Καινής Διαθήκης 1. Ιστορικά Ευαγγέλια 1. κατά Ματθαίον 2. κατά Μάρκον 3. κατά Λουκάν 4. κατά Ιωάννην 5.Πράξεις

Διαβάστε περισσότερα

ΤΟ ΚΑΤΑ ΜΑΡΚΟΝ ΕΥΑΓΓΕΛΙΟ

ΤΟ ΚΑΤΑ ΜΑΡΚΟΝ ΕΥΑΓΓΕΛΙΟ Ο συγγραφέας και εδώ δε γράφει το όνομά του, αλλά η αρχαία εκκλησιαστική παράδοση ομόφωνα αποδίδει το ευαγγέλιο αυτό στον Μάρκο και το συνέδεσε κατά ένα ιδιαίτερο τρόπο με το όνομα του απ. Πέτρου. 1. ΜΑΡΤΥΡΙΑ

Διαβάστε περισσότερα

1. Στα αποστολικά χρόνια, η Θεία Ευχαριστία γινόταν διαφορετικά από τον τρόπο που έγινε τη βραδιά του Μυστικού Δείπνου.

1. Στα αποστολικά χρόνια, η Θεία Ευχαριστία γινόταν διαφορετικά από τον τρόπο που έγινε τη βραδιά του Μυστικού Δείπνου. ΜΑΘΗΜΑ 22 ο ΙΔΡΥΣΗ ΚΑΙ ΙΣΤΟΡΙΚΗ ΕΞΕΛΙΞΗ ΤΗΣ Θ.ΕΥΧΑΡΙΣΤΙΑΣ Να χαρακτηρίσετε τις παρακάτω προτάσεις ως σωστές ή λανθασμένες, σύμφωνα με την ιστορία της αρχαίας Εκκλησίας, γράφοντας δίπλα στον αριθμό κάθε

Διαβάστε περισσότερα

Θα σε γαργαλήσω! Μάικ ο Φασολάκης. Μαρί Κυριακού. Εικονογράφηση: Λήδα Βαρβαρούση. Μαρί Κυριακού, 2010

Θα σε γαργαλήσω! Μάικ ο Φασολάκης. Μαρί Κυριακού. Εικονογράφηση: Λήδα Βαρβαρούση. Μαρί Κυριακού, 2010 ΤΙΤΛΟΣ ΒΙΒΛΙΟΥ: Μάικ ο Φασολάκης Θα σε γαργαλήσω! ΣΥΓΓΡΑΦΕΑΣ: Μαρί Κυριακού ΕΙΚΟΝΟΓΡΑΦΗΣΗ: Λήδα Βαρβαρούση ΘΕΩΡΗΣΗ ΚΕΙΜΕΝΟΥ: Άννα Μαράντη ΣΥΝΘΕΣΗ ΕΞΩΦΥΛΛΟΥ: Γιώργος Παζάλος ΗΛΕΚΤΡΟΝΙΚΗ ΣΕΛΙΔΟΠΟΙΗΣΗ: Μερσίνα

Διαβάστε περισσότερα

Πόσα κεράκια έχει η τούρτα; Γράψε τη λέξη και τον αριθµό, και µετά χρωµάτισέ την! ένα. ένα. ένα. ένα

Πόσα κεράκια έχει η τούρτα; Γράψε τη λέξη και τον αριθµό, και µετά χρωµάτισέ την! ένα. ένα. ένα. ένα Πόσα κεράκια έχει η τούρτα; Γράψε τη λέξη και τον αριθµό, και µετά χρωµάτισέ την! ένα ένα ένα ένα 4 ΤΙΤΛΟΣ ΒΙΒΛΙΟΥ: Tο τετράδιο της πρώτης µου γραφής ΚΕΙΜΕΝΑ ΠΑΙ ΑΓΩΓΙΚΗ ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ: Ρένα Ρώσση-Ζα ρη ΕΙΚΟΝΟΓΡΑΦΗΣΗ:

Διαβάστε περισσότερα

Ερμηνεία Αποκαλυπτικών κειμένων της Καινής Διαθήκης

Ερμηνεία Αποκαλυπτικών κειμένων της Καινής Διαθήκης ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΑΝΟΙΧΤΑ ΑΚΑΔΗΜΑΙΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ Ερμηνεία Αποκαλυπτικών κειμένων της Καινής Διαθήκης Ενότητα 9: Το βιβλίο της Αποκάλυψης: Α μέρος Αικατερίνη Τσαλαμπούνη Άδειες Χρήσης

Διαβάστε περισσότερα

Ο πρώτος διωγμός των χριστιανών

Ο πρώτος διωγμός των χριστιανών Ο πρώτος διωγμός των χριστιανών Η πραγματικότητα της Εκκλησίας, έτσι όπως τη ζούμε σήμερα, δεν έγινε με κάποιον αυτόματο και ανώδυνο τρόπο. Η θεμελίωση και η εξάπλωση της Εκκλησίας επιτεύχθηκαν με αγώνες

Διαβάστε περισσότερα

ΑΓΙΑΣ ΦΙΛΟΘΕΗΣ 19-21, ΑΘΗΝΑ ΤΗΛ FAX: ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΥΛΙΚΟ

ΑΓΙΑΣ ΦΙΛΟΘΕΗΣ 19-21, ΑΘΗΝΑ ΤΗΛ FAX: ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΥΛΙΚΟ ΑΓΙΑΣ ΦΙΛΟΘΕΗΣ 19-21, 105 56 ΑΘΗΝΑ ΤΗΛ. 2103352364 FAX: 2103237654 www.iaath.gr, E-Mail: ipe.iaath@gmail.com ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΥΛΙΚΟ 5 Η ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ: ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΓΙΑ ΤΗ ΔΗΜΙΟΥΡΓΙΑ ΠΟΛΙΤΙΣΤΙΚΩΝ

Διαβάστε περισσότερα

Οι Καθολικές επιστολές

Οι Καθολικές επιστολές EIΔΙΚΗ ΕΙΣΑΓΩΓΗ Μάθημα 10 Οι Καθολικές επιστολές ΚΑΘΟΛΙΚΕΣ ΕΠΙΣΤΟΛΕΣ Ιακώβου Α Πέτρου Β Πέτρου Α Ιωάννου Α Ιωάννου Α Ιωάννου Ιούδα Οι 7 αυτές επιστολές επιγράφονται με το όνομα του αποστολέα τους και όχι

Διαβάστε περισσότερα

Ευαγγελικές αφηγήσεις της Ανάστασης

Ευαγγελικές αφηγήσεις της Ανάστασης ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΑΝΟΙΚΤΑ ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ Ευαγγελικές αφηγήσεις της Ανάστασης Ενότητα 4 : Η αφήγηση της Ανάστασης στο κατά Λουκάν (Μέρος Α ) Αικατερίνη Τσαλαμπούνη Ποιμαντικής

Διαβάστε περισσότερα

Δομή και περιεχόμενο

Δομή και περιεχόμενο Δομή και περιεχόμενο Διάλεξη Δεύτερη από την σειρά Το Βιβλίο των Πράξεων Οδηγός Μελέτης Περιεχόμενα Περίγραμμα Ένα περίγραμμα του μαθήματος, Σημειώσεις Ένα πρότυπο που παρέχει: το περίγραμμα το μαθήματος;

Διαβάστε περισσότερα

Mίλι Μαρότα. Άγρια Σαβάνα. Ζωγραφίστε και χαλαρώστε

Mίλι Μαρότα. Άγρια Σαβάνα. Ζωγραφίστε και χαλαρώστε Mίλι Μαρότα Άγρια Σαβάνα Ζωγραφίστε και χαλαρώστε Mίλι Μαρότα Άγρια Σαβάνα WILD SAVANNAH ΤΙΤΛΟΣ ΒΙΒΛΙΟΥ: ΑΓΡΙΑ ΣΑΒΑΝΑ Εικονογράφησης: Millie Marotta, 2016 Batsford, 2016 First published in Great Britain

Διαβάστε περισσότερα

EIΔΙΚΗ ΕΙΣΑΓΩΓΗ. Μάθημα 8. Οι πρωτοπαύλειες. επιστολές

EIΔΙΚΗ ΕΙΣΑΓΩΓΗ. Μάθημα 8. Οι πρωτοπαύλειες. επιστολές EIΔΙΚΗ ΕΙΣΑΓΩΓΗ Μάθημα 8 Οι πρωτοπαύλειες επιστολές CORPUS PAULINUM Πρωτο-παύλειες Α Θεσσαλονικείς Γαλάτας Α Κορινθίους Β Κορινθίους Ρωμαίους Φιλιππησίους Φιλήμονα Επιστολές αιχμαλωσίας ή των δεσμών Ποιμαντικές

Διαβάστε περισσότερα

& TM 2010 Gummybear International Inc./Christian Schneider. Πρώτη έκδοση: Σεπτέµβριος 2010 ΙSBN

& TM 2010 Gummybear International Inc./Christian Schneider. Πρώτη έκδοση: Σεπτέµβριος 2010 ΙSBN ΤΙΤΛΟΣ ΒΙΒΛΙΟΥ: Tο πρώτο µου τετράδιο Mαθαίνω να γράφω µε τον Gummy Bear ΚΕΙΜΕΝΑ ΠΑΙ ΑΓΩΓΙΚΗ ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ: Ρένα Ρώσση-Ζα ρη ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ ΙΟΡΘΩΣΗ ΚΕΙΜΕΝΩΝ: Ευδοξία Μπινοπούλου ΕΙΚΟΝΟΓΡΑΦΗΣΗ: ιονύσης Καραβίας

Διαβάστε περισσότερα

Ερμηνεία του κατά Ιωάννην Ευαγγελίου Ενότητα: 2

Ερμηνεία του κατά Ιωάννην Ευαγγελίου Ενότητα: 2 Ερμηνεία του κατά Ιωάννην Ευαγγελίου Ενότητα: 2 Χρήστος Καρακόλης Τμήμα Θεολογίας Σελίδα 2 1. Πρόλογος Ι Α 1α Ἐν ἀρχῇ ἦν ὁ λόγος α β καὶ ὁ λόγος ἦν πρὸς τὸν θεόν, β γ καὶ θεὸς ἦν ὁ λόγος, α 2 οὗτος ἦν

Διαβάστε περισσότερα

& TM 2010 Gummybear International Inc./Christian Schneider. Πρώτη έκδοση: Μάρτιος 2010 ΙSBN 978-960-453-809-6

& TM 2010 Gummybear International Inc./Christian Schneider. Πρώτη έκδοση: Μάρτιος 2010 ΙSBN 978-960-453-809-6 ΤΙΤΛΟΣ ΒΙΒΛΙΟΥ: Μαθαίνω µε τον Gummy Bear Το αλφάβητο ΚΕΙΜΕΝΑ ΠΑΙ ΑΓΩΓΙΚΗ ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ: Ρένα Ρώσση-Ζα ρη ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ ΙΟΡΘΩΣΗ ΚΕΙΜΕΝΩΝ: Ευδοξία Μπινοπούλου ΕΙΚΟΝΟΓΡΑΦΗΣΗ: ιονύσης Καραβίας ΣΥΝΘΕΣΗ ΕΞΩΦΥΛΛΟΥ:

Διαβάστε περισσότερα

1. Ποιος μαθητής πήγε στους Αρχιερείς; Τι του έδωσαν; (Μτ 26,14-16) Βαθ. 1,0 2. Πόσες μέρες έμεινε στην έρημο; (Μκ 1,12)

1. Ποιος μαθητής πήγε στους Αρχιερείς; Τι του έδωσαν; (Μτ 26,14-16) Βαθ. 1,0 2. Πόσες μέρες έμεινε στην έρημο; (Μκ 1,12) ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΣΤΑ ΘΡΗΣΚΕΥΤΙΚΑ ΤΑΞΗ: Β ΤΕΤΡΑΜΗΝΟ Α ΟΜΑΔΑ: 1 1. Ποιος μαθητής πήγε στους Αρχιερείς; Τι του έδωσαν; (Μτ 26,14-16),0 2. Πόσες μέρες έμεινε στην έρημο; (Μκ 1,12),0 3. Ποιοι είναι οι μαθητές του

Διαβάστε περισσότερα

Η θεολογική διδασκαλία της προς Εβραίους. Οι βασικές θέσεις και οι ιδιαιτερότητες της επιστολής σε σχέση με τα υπόλοιπα βιβλία της Κ.Δ.

Η θεολογική διδασκαλία της προς Εβραίους. Οι βασικές θέσεις και οι ιδιαιτερότητες της επιστολής σε σχέση με τα υπόλοιπα βιβλία της Κ.Δ. Η θεολογική διδασκαλία της προς Εβραίους Οι βασικές θέσεις και οι ιδιαιτερότητες της επιστολής σε σχέση με τα υπόλοιπα βιβλία της Κ.Δ. Διαπιστώσεις Α. Δεν εντοπίζονται άμεσοι φιλολογικοί δεσμοί με τους

Διαβάστε περισσότερα

ÅéêïíïãñÜöçóç: Λήδα Βαρβαρούση

ÅéêïíïãñÜöçóç: Λήδα Βαρβαρούση ÅéêïíïãñÜöçóç: Λήδα Βαρβαρούση ΤΙΤΛΟΣ ΒΙΒΛΙΟΥ: Μάικ ο Φασολάκης Οι περιπέτειες του Μάικ ΣΥΓΓΡΑΦΕΑΣ: Μαρί Κυριακού ΕΙΚΟΝΟΓΡΑΦΗΣΗ: Λήδα Βαρβαρούση ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ ΔΙΟΡΘΩΣΗ ΚΕΙΜΕΝΟΥ: Άννα Μαράντη ΣΥΝΘΕΣΗ ΕΞΩΦΥΛΛΟΥ:

Διαβάστε περισσότερα

Η Παύλεια Θεολογία. Εκκλησιολογία. Αικατερίνη Τσαλαμπούνη Επίκουρη Καθηγήτρια Τμήμα Ποιμαντικής και Κοινωνικής Θεολογία

Η Παύλεια Θεολογία. Εκκλησιολογία. Αικατερίνη Τσαλαμπούνη Επίκουρη Καθηγήτρια Τμήμα Ποιμαντικής και Κοινωνικής Θεολογία ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΑΝΟΙΧΤΑ ΑΚΑΔΗΜΑΙΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ Η Εκκλησιολογία Αικατερίνη Τσαλαμπούνη Επίκουρη Καθηγήτρια Τμήμα Ποιμαντικής και Κοινωνικής Θεολογία Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό

Διαβάστε περισσότερα

Πανήγυρη Αγίου Γεωργίου 2016

Πανήγυρη Αγίου Γεωργίου 2016 1 Πανήγυρη Αγίου Γεωργίου 2016 Αγαπητοί μου Αδελφοί, λίγες ημέρες μετά από τη λαμπρή πανήγυρη της Ανάστασης του Κυρίου, πλημμυρισμένοι από πνευματική χαρά εορτάζουμε σήμερα τον Μεγαλομάρτυρα Άγιο Γεώργιο,

Διαβάστε περισσότερα

1. Η «Λειτουργία των πιστών» αφορά μόνο τους βαπτισμένους χριστιανούς. 4. Στη Θεία Λειτουργία οι πιστοί παρακαλούν τον Θεό να έχουν ειρηνικό θάνατο.

1. Η «Λειτουργία των πιστών» αφορά μόνο τους βαπτισμένους χριστιανούς. 4. Στη Θεία Λειτουργία οι πιστοί παρακαλούν τον Θεό να έχουν ειρηνικό θάνατο. ΜΑΘΗΜΑ 23 ο ΤΟ ΒΑΘΥΤΕΡΟ ΝΟΗΜΑ ΤΗΣ ΘΕΙΑΣ ΕΥΧΑΡΙΣΤΙΑΣ Να συμπληρώσετε την παρακάτω πρόταση επιλέγοντας τη σωστή απάντηση, σύμφωνα με τη διδασκαλία της Εκκλησίας, από τις φράσεις α, β, γ, δ. Να τεκμηριώσετε

Διαβάστε περισσότερα

Η γλώσσα της Κ.Δ. είναι η «κοινή» ελληνιστική, δηλαδή η δημώδης και η γλώσσα που ομιλείτο από τον 3 ο αι. π.χ. μέχρι τον 3 ο αι. μ.χ.

Η γλώσσα της Κ.Δ. είναι η «κοινή» ελληνιστική, δηλαδή η δημώδης και η γλώσσα που ομιλείτο από τον 3 ο αι. π.χ. μέχρι τον 3 ο αι. μ.χ. Η γλώσσα της Κ.Δ. είναι η «κοινή» ελληνιστική, δηλαδή η δημώδης και η γλώσσα που ομιλείτο από τον 3 ο αι. π.χ. μέχρι τον 3 ο αι. μ.χ. Οι κατακτήσεις του Μ. Αλεξάνδρου και η πολιτική ενοποίηση του χώρου

Διαβάστε περισσότερα

Στὴν ἀρχὴ ἦταν ὁ Λόγος. Ὁ Λόγος ἦταν μαζὶ μὲ

Στὴν ἀρχὴ ἦταν ὁ Λόγος. Ὁ Λόγος ἦταν μαζὶ μὲ ΚΕΦΑΛΑΙΟ Α ἤ 01ο (01-52) 01-05 Ὁ Λόγος εἶναι Θεὸς καὶ ημιουργὸς τῶν πάντων Στὴν ἀρχὴ ἦταν ὁ Λόγος. Ὁ Λόγος ἦταν μαζὶ μὲ τὸ Θεὸ Πατέρα καὶ ἦταν Θεὸς ὁ Λόγος. Αὐτὸς ἦταν στὴν ἀρχὴ μαζὶ μὲ τὸ Θεὸ Πατέρα.

Διαβάστε περισσότερα

Ερμηνεία Αποκαλυπτικών κειμένων της Καινής Διαθήκης

Ερμηνεία Αποκαλυπτικών κειμένων της Καινής Διαθήκης ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΑΝΟΙΧΤΑ ΑΚΑΔΗΜΑΙΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ Ερμηνεία Αποκαλυπτικών κειμένων της Καινής Διαθήκης Ενότητα 3: Ιουδαϊκά αποκαλυπτικά κείμενα σύγχρονα με την Καινή Διαθήκη Αικατερίνη

Διαβάστε περισσότερα

ΜΑΘΗΜΑ 11 Ο Η ΑΝΑΣΤΑΣΗ ΤΟΥ ΧΡΙΣΤΟΥ

ΜΑΘΗΜΑ 11 Ο Η ΑΝΑΣΤΑΣΗ ΤΟΥ ΧΡΙΣΤΟΥ ΜΑΘΗΜΑ 11 Ο Η ΑΝΑΣΤΑΣΗ ΤΟΥ ΧΡΙΣΤΟΥ Να συμπληρώσετε κάθε μια από τις προτάσεις 1, 2, 3, 4 και 5, επιλέγοντας τη σωστή απάντηση, σύμφωνα με τη διδασκαλία της Εκκλησίας, από τις αντίστοιχες φράσεις α, β,

Διαβάστε περισσότερα

Αποστολικοί Πατέρες και Απολογητές. Tuesday, March 5, 13

Αποστολικοί Πατέρες και Απολογητές. Tuesday, March 5, 13 Αποστολικοί Πατέρες και Απολογητές Το πλήρωμα του χρόνου Συνάντηση Ιουδαϊκού κόσμου με ελληνισμό. Μετάφραση των εβδομήκοντα, Φίλωνας μέσω της αλληγορίας. Η ελληνική φιλοσοφία έδωσε την έννοια της θεωρίας,

Διαβάστε περισσότερα

Η ΑΠΟΣΤΟΛΙΚΗ ΣΥΝΟΔΟΣ Πράξ. ιε, 1-32

Η ΑΠΟΣΤΟΛΙΚΗ ΣΥΝΟΔΟΣ Πράξ. ιε, 1-32 Η ΑΠΟΣΤΟΛΙΚΗ ΣΥΝΟΔΟΣ Πράξ. ιε, 1-32 Με το τέλος της Α περιοδείας του αποστ. Παύλου υπάρχουν δύο ομάδες χριστιανών: ΟΙ ΙΟΥΔΑΙΟ-ΧΡΙΣΤΙΑΝΟΙ Είναι Iουδαίοι Ακολουθούν τα ιουδαϊκά ήθη και έθιμα (περιτομή, αργία

Διαβάστε περισσότερα

ΣΧΕΔΙΟ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑΣ Παιδαγωγικό πλαίσιο και θεματική ενότητα

ΣΧΕΔΙΟ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑΣ Παιδαγωγικό πλαίσιο και θεματική ενότητα Ονοματεπώνυμο ΡΟΖΑ ΤΡΕΣΣΟΥ ΣΧΕΔΙΟ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑΣ Παιδαγωγικό πλαίσιο και θεματική ενότητα Η διδασκαλία θα πραγματοποιηθεί σε τμήμα 25 μαθητών και μαθητριών της Α Γυμνασίου. Η διδασκαλία θα διαρκεί δύο διδακτικές

Διαβάστε περισσότερα

Ευαγγελικές αφηγήσεις της Ανάστασης

Ευαγγελικές αφηγήσεις της Ανάστασης ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΑΝΟΙΚΤΑ ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ Ευαγγελικές αφηγήσεις της Ανάστασης Ενότητα 7 : Η αφήγηση της Ανάστασης στο κατά Ιωάννην (Μέρος Α ) Αικατερίνη Τσαλαμπούνη Ποιμαντικής

Διαβάστε περισσότερα

Πατήρ Αβραάμ Μάθημα - Τρία Η ζωή του Αβραάμ: Σύγχρονη εφαρμογή. Οδηγός μελέτης

Πατήρ Αβραάμ Μάθημα - Τρία Η ζωή του Αβραάμ: Σύγχρονη εφαρμογή. Οδηγός μελέτης Πατήρ Αβραάμ Μάθημα - Τρία Η ζωή του Αβραάμ: Σύγχρονη εφαρμογή Οδηγός μελέτης Περιεχόμενα Περίγραμμα Ένα περίγραμμα του μαθήματος, Σημειώσεις Το περίγραμμα το μαθήματος; με αποσπάσματα και περιλήψεις του

Διαβάστε περισσότερα

Ελένη Γεωργοστάθη, Ðñþôç Ýêäïóç: Μάρτιος Έντυπη έκδοση ÉSBN Ηλεκτρονική έκδοση ÉSBN

Ελένη Γεωργοστάθη, Ðñþôç Ýêäïóç: Μάρτιος Έντυπη έκδοση ÉSBN Ηλεκτρονική έκδοση ÉSBN TÉÔËÏÓ ÂÉÂËÉÏÕ: Το απέναντι νησί ÓÕÃÃÑÁÖÅÁÓ: Ελένη Γεωργοστάθη ΕΞΩΦΥΛΛΟ ÅÉÊÏÍÏÃÑÁÖÇÓÇ: Ελίζα Βαβούρη ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ ΙΟΡΘΩΣΗ ÊÅÉÌÅÍÏÕ: Άννα Μαράντη ÇËÅÊÔÑÏÍÉÊÇ ÓÅËÉÄÏÐÏÉÇÓÇ: Ελένη Σταυροπούλου ΜΑΚΕΤΑ ΕΞΩΦΥΛΛΟΥ:

Διαβάστε περισσότερα

ΛΕΟΝΤΕΙΟ ΛΥΚΕΙΟ ΝΕΑΣ ΣΜΥΡΝΗΣ ΤΟΜΕΑΣ ΠΟΙΜΑΝΤΙΚΗΣ

ΛΕΟΝΤΕΙΟ ΛΥΚΕΙΟ ΝΕΑΣ ΣΜΥΡΝΗΣ ΤΟΜΕΑΣ ΠΟΙΜΑΝΤΙΚΗΣ ΛΕΟΝΤΕΙΟ ΛΥΚΕΙΟ ΝΕΑΣ ΣΜΥΡΝΗΣ ΤΟΜΕΑΣ ΠΟΙΜΑΝΤΙΚΗΣ Αγία και Μεγάλη Τεσσαρακοστή Δομήνικος Θεοτοκόπουλος: Ο Άγιος Πέτρος μετανοών (1600) «Αυτός σήκωσε τις αμαρτίες μας με το ίδιο Του το σώμα στο σταυρό, για

Διαβάστε περισσότερα

ΧΡΙΣΤΙΑΝΙΚΗ ΗΘΙΚΗ. Ενότητα 1: Η ΕΝΝΟΙΑ ΤΗΣ ΗΘΙΚΗΣ. ΜΑΡΙΑ Κ. ΚΑΡΑΜΠΕΛΙΑ Τμήμα Ιερατικών Σπουδών

ΧΡΙΣΤΙΑΝΙΚΗ ΗΘΙΚΗ. Ενότητα 1: Η ΕΝΝΟΙΑ ΤΗΣ ΗΘΙΚΗΣ. ΜΑΡΙΑ Κ. ΚΑΡΑΜΠΕΛΙΑ Τμήμα Ιερατικών Σπουδών ΧΡΙΣΤΙΑΝΙΚΗ ΗΘΙΚΗ Ενότητα 1: Η ΕΝΝΟΙΑ ΤΗΣ ΗΘΙΚΗΣ ΜΑΡΙΑ Κ. ΚΑΡΑΜΠΕΛΙΑ Τμήμα Ιερατικών Σπουδών Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό υπόκειται σε άδειες χρήσης Creative Commons. Για εκπαιδευτικό υλικό,

Διαβάστε περισσότερα

Σαν τα πουλιά του ουρανού

Σαν τα πουλιά του ουρανού ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΑΝΟΙΚΤΑ ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ Σαν τα πουλιά του ουρανού Ενότητα 4 : 4 ο μάθημα Αικατερίνη Γ. Τσαλαμπούνη Τμήμα Ποιμαντικής και Κοινωνικής Θεολογίας Άδειες Χρήσης Το

Διαβάστε περισσότερα

Τι είναι το Άγιο Πνεύμα. Διδ. Εν. 8

Τι είναι το Άγιο Πνεύμα. Διδ. Εν. 8 Τι είναι το Άγιο Πνεύμα Διδ. Εν. 8 Κεντρικό γεγονός στη ζωή της Εκκλησίας Το Άγιο Πνεύμα επιφοίτησε στους αποστόλους και παραμένει στην Εκκλησία ως Παράκλητος, για να καθοδηγεί τους πιστούς «Εἰς πᾶσαν

Διαβάστε περισσότερα

ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΟΥ ΚΑΝΟΝΑ ΤΗΣ ΚΑΙΝΗΣ ΔΙΑΘΗΚΗΣ

ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΟΥ ΚΑΝΟΝΑ ΤΗΣ ΚΑΙΝΗΣ ΔΙΑΘΗΚΗΣ ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΚΑΙΝΗ ΔΙΑΘΗΚΗ ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΟΥ ΚΑΝΟΝΑ ΤΗΣ ΚΑΙΝΗΣ ΔΙΑΘΗΚΗΣ Μ. Γκουτζιούδης http://users.auth.gr/~moschosg ΔΙΑΤΑΞΗ ΤΟΥ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ 1. Η Π.Δ. ως «Γραφή» της πρώτης εκκλησίας 2. Οι απαρχές της Κ.Δ.

Διαβάστε περισσότερα

Να ξαναγράψετε το κείμενο που ακολουθεί συμπληρώνοντας τα κενά με τις

Να ξαναγράψετε το κείμενο που ακολουθεί συμπληρώνοντας τα κενά με τις ΜΑΘΗΜΑ 10 Ο ΠΡΟΣΚΥΝΟΥΜΕΝ ΣΟΥ ΤΑ ΠΑΘΗ,ΧΡΙΣΤΕ Να ξαναγράψετε το κείμενο που ακολουθεί συμπληρώνοντας τα κενά με τις κατάλληλες λέξεις που δίνονται στην παρένθεση. Σε κάθε κενό αντιστοιχεί μια λέξη. «Η Μεγάλη

Διαβάστε περισσότερα

ΙΕΡΑ ΜΗΤΡΟΠΟΛΙΣ ΙΛΙΟΥ, ΑΧΑΡΝΩΝ ΚΑΙ ΠΕΤΡΟΥΠΟΛΕΩΣ

ΙΕΡΑ ΜΗΤΡΟΠΟΛΙΣ ΙΛΙΟΥ, ΑΧΑΡΝΩΝ ΚΑΙ ΠΕΤΡΟΥΠΟΛΕΩΣ ΙΕΡΑ ΜΗΤΡΟΠΟΛΙΣ ΙΛΙΟΥ, ΑΧΑΡΝΩΝ ΚΑΙ ΠΕΤΡΟΥΠΟΛΕΩΣ Η αλήθεια για τους Μάρτυρες του Ιεχωβά Ιστορία της Εταιρείας Η οργάνωση των «Μαρτύρων του Ιεχωβά», των γνωστών χιλιαστών, είναι μια πολυεθνική εταιρεία.

Διαβάστε περισσότερα

4. Η Καινή Διαθήκη Β : Οι Επιστολές και η Αποκάλυψη

4. Η Καινή Διαθήκη Β : Οι Επιστολές και η Αποκάλυψη 4. Η Καινή Διαθήκη Β : Οι Επιστολές και η Αποκάλυψη 1. Τι ήταν και γιατί γράφτηκαν οι επιστολές του αποστόλου Παύλου; Ήταν γράμματα που έστελνε ο απόστολος στις χριστιανικές κοινότητες που είχε ιδρύσει.

Διαβάστε περισσότερα

Ευαγγελικές αφηγήσεις της Ανάστασης

Ευαγγελικές αφηγήσεις της Ανάστασης ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΑΝΟΙΚΤΑ ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ Ευαγγελικές αφηγήσεις της Ανάστασης Ενότητα 6 : Η αφήγηση της Ανάστασης στο κατά Λουκάν (Μέρος Γ ) Αικατερίνη Τσαλαμπούνη Ποιμαντικής

Διαβάστε περισσότερα

(άγιο μύρο / τριήμερη / ολόλευκα / κολυμβήθρας / κατάδυση) «Στο χρίσμα, ο ιερέας χρίει τον.. σ όλα τα μέρη του σώματός του με

(άγιο μύρο / τριήμερη / ολόλευκα / κολυμβήθρας / κατάδυση) «Στο χρίσμα, ο ιερέας χρίει τον.. σ όλα τα μέρη του σώματός του με ΜΑΘΗΜΑ 21 Ο ΤΑ ΜΥΣΤΗΡΙΑ ΤΟΥ ΒΑΠΤΙΣΜΑΤΟΣ ΚΑΙ ΤΟΥ ΧΡΙΣΜΑΤΟΣ Να ξαναγράψετε το κείμενο που ακολουθεί συμπληρώνοντας τα κενά με τις κατάλληλες λέξεις ή φράσεις που δίνονται στην παρένθεση. Σε κάθε κενό αντιστοιχεί

Διαβάστε περισσότερα

Η Παύλεια Θεολογία. Σωτηριολογία. Αικατερίνη Τσαλαμπούνη Επίκουρη Καθηγήτρια Τμήμα Ποιμαντικής και Κοινωνικής Θεολογίας

Η Παύλεια Θεολογία. Σωτηριολογία. Αικατερίνη Τσαλαμπούνη Επίκουρη Καθηγήτρια Τμήμα Ποιμαντικής και Κοινωνικής Θεολογίας ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΑΝΟΙΧΤΑ ΑΚΑΔΗΜΑΙΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ Η Σωτηριολογία Αικατερίνη Τσαλαμπούνη Επίκουρη Καθηγήτρια Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό υπόκειται σε άδειες χρήσης Creative

Διαβάστε περισσότερα

Εισαγωγικά στοιχεία στην Παλαιά Διαθήκη

Εισαγωγικά στοιχεία στην Παλαιά Διαθήκη Εισαγωγικά στοιχεία στην Παλαιά Διαθήκη Οι φιλολογικές πηγές της Πεντατεύχου (Φιλολογικά στρώματα): Οι τέσσερις πηγές της Πεντατεύχου είναι: η Γιαχβική, η Ελωχειμική, το Δευτερονόμιο και ο Ιερατικός Κώδικας.

Διαβάστε περισσότερα

Ο Τριαδικός Θεός: οι γιορτές της Πεντηκοστής και του Αγίου Πνεύματος. Διδ. Εν. 14

Ο Τριαδικός Θεός: οι γιορτές της Πεντηκοστής και του Αγίου Πνεύματος. Διδ. Εν. 14 Ο Τριαδικός Θεός: οι γιορτές της Πεντηκοστής και του Αγίου Πνεύματος Διδ. Εν. 14 Σαράντα ημέρες μετά το Πάσχα η Εκκλησία μας γιορτάζει την Ανάληψη του Κυρίου στους ουρανούς Με την Ανάληψη, επισφραγίζεται

Διαβάστε περισσότερα

Ιστορία και Θεολογία των Εκκλησιαστικών Ύμνων

Ιστορία και Θεολογία των Εκκλησιαστικών Ύμνων Ιστορία και Θεολογία των Εκκλησιαστικών Ύμνων : Η πρώτη περίοδος της εκκλησιαστικής υμνογραφίας (Α - Δ αι.) Γεώργιος Φίλιας Θεολογική Σχολή Τμήμα Κοινωνικής Θεολογίας 2. Η πρώτη περίοδος της εκκλησιαστικής

Διαβάστε περισσότερα

ΤΟ ΣΥΜΒΟΛΟ ΠΙΣΤΗΣ ΤΩΝ ΑΠΟΣΤΟΛΩΝ

ΤΟ ΣΥΜΒΟΛΟ ΠΙΣΤΗΣ ΤΩΝ ΑΠΟΣΤΟΛΩΝ ΤΟ ΣΥΜΒΟΛΟ ΠΙΣΤΗΣ ΤΩΝ ΑΠΟΣΤΟΛΩΝ ΔΙΑΛΕΞΗ 1 Η : ΤΑ ΑΡΘΡΑ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ Περιεχόμενα Διάγραμμα Ένα διάγραμμα του μαθήματος Σημειώσεις Ένα πρότυπο που παρέχει: το διάγραμμα το μαθήματος, σημειώσεις κλειδιά, αποσπάσματα

Διαβάστε περισσότερα

ÅéêïíïãñÜöçóç: Μαργαρίτα Τζαννέτου

ÅéêïíïãñÜöçóç: Μαργαρίτα Τζαννέτου TÉÔËÏÓ ÂÉÂËÉÏÕ: Ο Κοπέρνικος και ο µικρός Άµπακος ÓÕÃÃÑÁÖΕΙΣ: Άγγελος Αγγέλου Έµη Σίνη ÅÉÊÏÍÏÃÑÁÖÇÓÇ: Μαργαρίτα Τζαννέτου ÅÐÉÌÅËÅÉÁ ÄÉÏÑÈÙÓÇ ÊÅÉÌÅÍÏÕ: Ευδοξία Μπινοπούλου ΣΥΝΘΕΣΗ ΕΞΩΦΥΛΛΟΥ: Γιώργος Παζάλος

Διαβάστε περισσότερα

Το τετράδιο αυτό ανήκει σε:......

Το τετράδιο αυτό ανήκει σε:...... Το τετράδιο αυτό ανήκει σε:...... 50 μοτίβα για να χαλαρώσετε INSPIRATION JARDIN Από τις Εκδόσεις Dessain et Tolra/Larousse, Γαλλία 2013 ΤΙΤΛΟΣ ΒΙΒΛΙΟΥ: ΤΕΤΡΑΔΙΟ ANTI-STRESS ΚΗΠΟΣ Dessain et Tolra/Larousse,

Διαβάστε περισσότερα

ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΑΝΟΙΧΤΑ ΑΚΑΔΗΜΑΙΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ. Η Παύλεια Θεολογία

ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΑΝΟΙΧΤΑ ΑΚΑΔΗΜΑΙΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ. Η Παύλεια Θεολογία ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΑΝΟΙΧΤΑ ΑΚΑΔΗΜΑΙΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ Η Η πρόσληψη του Παύλου στις δευτεροπαύλειες επιστολές και σε άλλα κείμενα της αρχαίας Εκκλησίας Αικατερίνη Τσαλαμπούνη Επίκουρη Καθηγήτρια

Διαβάστε περισσότερα

Τζοάνα Μπάσφορντ. Μυστικός Κήπος. Ένα παραμυθένιο κυνήγι θησαυρού

Τζοάνα Μπάσφορντ. Μυστικός Κήπος. Ένα παραμυθένιο κυνήγι θησαυρού Τζοάνα Μπάσφορντ Μυστικός Κήπος Ένα παραμυθένιο κυνήγι θησαυρού Τζοάνα Μπάσφορντ Μυστικός Κήπος Ένα παραμυθένιο κυνήγι θησαυρού Σχεδιασμός: Jason Ribeiro, Johanna Basford 203 Johanna Basford Johanna Basford

Διαβάστε περισσότερα

Εικονογράφηση: Μις Μόλυβ ΠΡΩΤΗ ΕΚ ΟΣΗ. Γιούλη Μιγγείρου, Ðñþôç Ýêäïóç: Ιούνιος 2013 ÉSBN

Εικονογράφηση: Μις Μόλυβ ΠΡΩΤΗ ΕΚ ΟΣΗ. Γιούλη Μιγγείρου, Ðñþôç Ýêäïóç: Ιούνιος 2013 ÉSBN TÉÔËÏÓ ÂÉÂËÉÏÕ: Μια φορά κι έναν καιρό φοβόµουν ένα δράκο ÓÕÃÃÑÁÖÅÁÓ: Γιούλη Μιγγείρου ÅÉÊÏÍÏÃÑÁÖÇÓÇ: Μις Μόλυβ ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ ΙΟΡΘΩΣΗ ÊÅÉÌÅÍÏÕ: Άννα Μαράντη ÇËÅÊÔÑÏÍÉÊÇ ÓÅËÉÄÏÐÏÉÇÓÇ: Ραλλού Ρουχωτά ΣΥΝΘΕΣΗ

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ. Αδέλφια στο σχολείο

ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ. Αδέλφια στο σχολείο ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ Αδέλφια στο σχολείο Οι συμμαθητές και οι συμμαθήτριές μου Οι μαθήτριες του Χριστού Κάποτε, μια γυναίκα, που ονομαζόταν Μάρθα, υποδέχτηκε στο σπίτι της τον Ιησού. Η Μάρθα, ήταν αδελφή του

Διαβάστε περισσότερα

Γιατί ο Ιησούς Χριστός ήταν και είναι «σημείον αντιλεγόμενον» Διδ. Εν. 6

Γιατί ο Ιησούς Χριστός ήταν και είναι «σημείον αντιλεγόμενον» Διδ. Εν. 6 Γιατί ο Ιησούς Χριστός ήταν και είναι «σημείον αντιλεγόμενον» Διδ. Εν. 6 Υπαπαντή του Κυρίου «θα είναι σημείο αντιλεγόμενο, για να φανερωθούν οι πραγματικές διαθέσεις πολλών» (Λουκ. 2, 34-35) Διχογνωμία

Διαβάστε περισσότερα

Πνευματική Δύναμη και το Υπερφυσικό

Πνευματική Δύναμη και το Υπερφυσικό Πνευματική Δύναμη και το Υπερφυσικό του David Batty Οδηγός Μελέτης Έκδοση 5 Πνευματική Δύναμη και το Υπερφυσικό Οδηγός Μελέτης 5η έκδοση του David Batty Σημείωση: Τα εδάφια της Βίβλου όπου αυτά αναφέρονται,

Διαβάστε περισσότερα

Χαλαρώστε ζωγραφίζοντας. Βυθός

Χαλαρώστε ζωγραφίζοντας. Βυθός Χαλαρώστε ζωγραφίζοντας Βυθός COLOUR ME MINDFUL: UNDERWATER Από τις Εκδόσεις Orion, Λονδίνο 2015 ΤΙΤΛΟΣ ΒΙΒΛΙΟΥ: ΧΑΛΑΡΩΣΤΕ ΖΩΓΡΑΦΙΖΟΝΤΑΣ ΒΥΘΟΣ Orion, 2015 Α.Ε., Αθήνα 2016 Πρώτη έκδοση: Ιούλιος 2016 ISBN:

Διαβάστε περισσότερα

Η ενανθρώπιση είναι η διδασκαλία. (Philosophical Fragments)

Η ενανθρώπιση είναι η διδασκαλία. (Philosophical Fragments) Η ενανθρώπιση είναι η διδασκαλία (Philosophical Fragments) Αν όμως κηρύττουμε ότι ο Χριστός έχει αναστηθεί, πώς μερικοί ανάμεσά σας ισχυρίζονται ότι δεν υπάρχει ανάσταση νεκρών; Αν δεν υπάρχει ανάσταση

Διαβάστε περισσότερα

Παρακαλούμε όποιον γνωρίζει το που μπορούμε να βρούμε ολόκληρα τα κείμενα στα ελληνικά, να μας ενημερώσει.

Παρακαλούμε όποιον γνωρίζει το που μπορούμε να βρούμε ολόκληρα τα κείμενα στα ελληνικά, να μας ενημερώσει. Η μετάφραση των κειμένων στα ελληνικά, που παρατίθεται εδώ, είναι βασισμένη στις μεταφράσεις από τα κοπτικά και ελληνικά στα αγγλικά των: Wesley W. Isenberg, Stephen Patterson, Marvin Meyer, Thomas O.

Διαβάστε περισσότερα

Η ΙΣΟΤΗΤΑ ΤΩΝ ΔΥΟ ΦΥΛΩΝ ΣΤΗΝ ΧΡΙΣΤΙΑΝΙΚΗ ΕΚΚΛΗΣΙΑ ΒΡ5 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ

Η ΙΣΟΤΗΤΑ ΤΩΝ ΔΥΟ ΦΥΛΩΝ ΣΤΗΝ ΧΡΙΣΤΙΑΝΙΚΗ ΕΚΚΛΗΣΙΑ ΒΡ5 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ Η ΙΣΟΤΗΤΑ ΤΩΝ ΔΥΟ ΦΥΛΩΝ ΣΤΗΝ ΧΡΙΣΤΙΑΝΙΚΗ ΕΚΚΛΗΣΙΑ ΒΡ5 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ 1. Η ισότητα των δύο φύλων στην Παλαιά Διαθήκη. 2. Η ισότητα των δύο φύλων στην Καινή Διαθήκη. 3. Η ισότητα των δύο φύλων στην Εκκλησία

Διαβάστε περισσότερα

ΠΟΙΜΑΝΤΙΚΗ ΘΕΟΛΟΓΙΑ. Ενότητα 8: ΠΡΟΫΠΟΘΕΣΕΙΣ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΙΚΗΣ ΔΙΑΚΟΝΙΑΣ ΤΟΥ ΘΕΙΟΥ ΛΟΓΟΥ. ΜΑΡΙΑ Κ. ΚΑΡΑΜΠΕΛΙΑ Πρόγραμμα Ιερατικών Σπουδών

ΠΟΙΜΑΝΤΙΚΗ ΘΕΟΛΟΓΙΑ. Ενότητα 8: ΠΡΟΫΠΟΘΕΣΕΙΣ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΙΚΗΣ ΔΙΑΚΟΝΙΑΣ ΤΟΥ ΘΕΙΟΥ ΛΟΓΟΥ. ΜΑΡΙΑ Κ. ΚΑΡΑΜΠΕΛΙΑ Πρόγραμμα Ιερατικών Σπουδών ΠΟΙΜΑΝΤΙΚΗ ΘΕΟΛΟΓΙΑ Ενότητα 8: ΠΡΟΫΠΟΘΕΣΕΙΣ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΙΚΗΣ ΔΙΑΚΟΝΙΑΣ ΤΟΥ ΘΕΙΟΥ ΛΟΓΟΥ ΜΑΡΙΑ Κ. ΚΑΡΑΜΠΕΛΙΑ Πρόγραμμα Ιερατικών Σπουδών Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό υπόκειται σε άδειες χρήσης

Διαβάστε περισσότερα

Η ΜΕΤΑΣΤΡΟΦΗ ΤΟΥ ΣΑΟΥΛ

Η ΜΕΤΑΣΤΡΟΦΗ ΤΟΥ ΣΑΟΥΛ Η ΜΕΤΑΣΤΡΟΦΗ ΤΟΥ ΣΑΟΥΛ Η πρόνοια του Θεού θέλησε να καλέσει στο αποστολικό έργο και ένα πρόσωπο που δεν συγκαταλεγόταν στους 12 Αποστόλους, ούτε ήταν ανάμεσα στην ομήγυρη των Μαθητών κατά την ημέρα της

Διαβάστε περισσότερα

Η πασχαλίτσα με τη μία κουκκιδίτσα

Η πασχαλίτσα με τη μία κουκκιδίτσα Ευγένιος Τριβιζάς Η πασχαλίτσα με τη μία κουκκιδίτσα Εικονογράφηση: Λίζα Ηλιού Eυγeνιος Tριβιζaς «MΕΤΡ ΤΟΥ ΧΙΟΥΜΟΡ ΚΑΙ ΤΩΝ ΑΝΑΤΡΟΠΩΝ» Σίσσυ Μόρφη Όπως ο Χανς Κρίστιαν Άντερσεν, έτσι και ο Ευγένιος Τριβιζάς

Διαβάστε περισσότερα

Ερμηνεία Αποκαλυπτικών κειμένων της Καινής Διαθήκης

Ερμηνεία Αποκαλυπτικών κειμένων της Καινής Διαθήκης ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΑΝΟΙΧΤΑ ΑΚΑΔΗΜΑΙΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ Ερμηνεία Αποκαλυπτικών κειμένων της Καινής Διαθήκης Ενότητα 12: Επιστολή Ιούδα & Β Πέτρου Αικατερίνη Τσαλαμπούνη Άδειες Χρήσης Το παρόν

Διαβάστε περισσότερα

Το Ιδεολογικό Υπόβαθρο της προς Εβραίους

Το Ιδεολογικό Υπόβαθρο της προς Εβραίους Το Ιδεολογικό Υπόβαθρο της προς Εβραίους 1. Εξωχριστιανικό 2. Χριστιανικό 1. Εξωχριστιανικό Το φιλωνικό υπόβαθρο To γνωστικό υπόβαθρο Το κουμρανικό υπόβαθρο To σαμαρειτικό υπόβαθρο Tο ιουδαϊκό μυστικιστικό

Διαβάστε περισσότερα

(Εξήγηση του τίτλου και της εικόνας που επέλεξα για το ιστολόγιό μου)

(Εξήγηση του τίτλου και της εικόνας που επέλεξα για το ιστολόγιό μου) Εν αρχή ην ο Λόγος. (Εξήγηση του τίτλου και της εικόνας που επέλεξα για το ιστολόγιό μου) Στις νωπογραφίες της οροφής της Καπέλα Σιξτίνα φαίνεται να απεικονίζονται μέρη του ανθρώπινου σώματος, όπως ο εγκέφαλος,

Διαβάστε περισσότερα

ΧΡΙΣΤΙΑΝΙΚΗ ΗΘΙΚΗ. Ενότητα 17: ΕΛΕΥΘΕΡΙΑ ΚΑΙ ΑΥΘΕΝΤΙΑ. ΜΑΡΙΑ Κ. ΚΑΡΑΜΠΕΛΙΑ Τμήμα Ιερατικών Σπουδών

ΧΡΙΣΤΙΑΝΙΚΗ ΗΘΙΚΗ. Ενότητα 17: ΕΛΕΥΘΕΡΙΑ ΚΑΙ ΑΥΘΕΝΤΙΑ. ΜΑΡΙΑ Κ. ΚΑΡΑΜΠΕΛΙΑ Τμήμα Ιερατικών Σπουδών ΧΡΙΣΤΙΑΝΙΚΗ ΗΘΙΚΗ Ενότητα 17: ΕΛΕΥΘΕΡΙΑ ΚΑΙ ΑΥΘΕΝΤΙΑ ΜΑΡΙΑ Κ. ΚΑΡΑΜΠΕΛΙΑ Τμήμα Ιερατικών Σπουδών Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό υπόκειται σε άδειες χρήσης Creative Commons. Για εκπαιδευτικό

Διαβάστε περισσότερα

Εικονογράφηση: Θοδωρής Τιμπιλής

Εικονογράφηση: Θοδωρής Τιμπιλής TÉÔËÏÓ ÂÉÂËÉÏÕ: Πασχαλοσουπίτσα ÓÕÃÃÑÁÖÅÁÓ: Γιώργος. Λεµπέσης ΕΙΚΟΝΟΓΡΑΦΗΣΗ: Θοδωρής Τιµπιλής ÅÐÉÌÅËÅÉÁ ÄÉÏÑÈÙÓÇ ÊÅÉÌÅÍÏÕ: Ευδοξία Μπινοπούλου ÇËÅÊÔÑÏÍÉÊÇ ÓÅËÉÄÏÐÏÉÇÓÇ: Μερσίνα Λαδοπούλου ΜΑΚΕΤΑ ΕΞΩΦΥΛΛΟΥ:

Διαβάστε περισσότερα

ΧΡΙΣΤΙΑΝΙΚΗ ΗΘΙΚΗ. Ενότητα 12: Ο ΟΝΤΟΛΟΓΙΚΟΣ ΧΑΡΑΚΤΗΡΑΣ ΤΗΣ ΧΡΙΣΤΙΑΝΙΚΗΣ ΗΘΙΚΗΣ. ΜΑΡΙΑ Κ. ΚΑΡΑΜΠΕΛΙΑ Τμήμα Ιερατικών Σπουδών

ΧΡΙΣΤΙΑΝΙΚΗ ΗΘΙΚΗ. Ενότητα 12: Ο ΟΝΤΟΛΟΓΙΚΟΣ ΧΑΡΑΚΤΗΡΑΣ ΤΗΣ ΧΡΙΣΤΙΑΝΙΚΗΣ ΗΘΙΚΗΣ. ΜΑΡΙΑ Κ. ΚΑΡΑΜΠΕΛΙΑ Τμήμα Ιερατικών Σπουδών ΧΡΙΣΤΙΑΝΙΚΗ ΗΘΙΚΗ Ενότητα 12: Ο ΟΝΤΟΛΟΓΙΚΟΣ ΧΑΡΑΚΤΗΡΑΣ ΤΗΣ ΧΡΙΣΤΙΑΝΙΚΗΣ ΗΘΙΚΗΣ ΜΑΡΙΑ Κ. ΚΑΡΑΜΠΕΛΙΑ Τμήμα Ιερατικών Σπουδών Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό υπόκειται σε άδειες χρήσης Creative

Διαβάστε περισσότερα

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΠΑΛΑΙΑ ΔΙΑΘΗΚΗ- ΕΒΡΑΪΚΗ ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΑ-ΘΕΣΜΟΛΟΓΙΑ

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΠΑΛΑΙΑ ΔΙΑΘΗΚΗ- ΕΒΡΑΪΚΗ ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΑ-ΘΕΣΜΟΛΟΓΙΑ ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΠΑΛΑΙΑ ΔΙΑΘΗΚΗ- ΕΒΡΑΪΚΗ ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΑ-ΘΕΣΜΟΛΟΓΙΑ Ενότητα 4: ΜΕΤΑΦΡΑΣΗ ΤΩΝ ΕΒΔΟΜΗΚΟΝΤΑ (Ο )- ΑΝΑΘΕΩΡΗΣΕΙΣ Σταμάτιος-Νικόλαος Μωραΐτης Τμήμα Ιερατικών Σπουδών Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό

Διαβάστε περισσότερα

ΧΡΙΣΤΙΑΝΙΚΗ ΗΘΙΚΗ. Ενότητα 18: ΤΑ ΔΟΓΜΑΤΑ ΤΗΣ ΕΚΚΛΗΣΙΑΣ ΩΣ ΔΕΙΚΤΕΣ ΖΩΗΣ. ΜΑΡΙΑ Κ. ΚΑΡΑΜΠΕΛΙΑ Τμήμα Ιερατικών Σπουδών

ΧΡΙΣΤΙΑΝΙΚΗ ΗΘΙΚΗ. Ενότητα 18: ΤΑ ΔΟΓΜΑΤΑ ΤΗΣ ΕΚΚΛΗΣΙΑΣ ΩΣ ΔΕΙΚΤΕΣ ΖΩΗΣ. ΜΑΡΙΑ Κ. ΚΑΡΑΜΠΕΛΙΑ Τμήμα Ιερατικών Σπουδών ΧΡΙΣΤΙΑΝΙΚΗ ΗΘΙΚΗ Ενότητα 18: ΤΑ ΔΟΓΜΑΤΑ ΤΗΣ ΕΚΚΛΗΣΙΑΣ ΩΣ ΔΕΙΚΤΕΣ ΖΩΗΣ ΜΑΡΙΑ Κ. ΚΑΡΑΜΠΕΛΙΑ Τμήμα Ιερατικών Σπουδών Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό υπόκειται σε άδειες χρήσης Creative Commons.

Διαβάστε περισσότερα

ΛΕΟΝΤΕΙΟ ΛΥΚΕΙΟ ΝΕΑΣ ΣΜΥΡΝΗΣ ΤΟΜΕΑΣ ΠΟΙΜΑΝΤΙΚΗΣ

ΛΕΟΝΤΕΙΟ ΛΥΚΕΙΟ ΝΕΑΣ ΣΜΥΡΝΗΣ ΤΟΜΕΑΣ ΠΟΙΜΑΝΤΙΚΗΣ ΛΕΟΝΤΕΙΟ ΛΥΚΕΙΟ ΝΕΑΣ ΣΜΥΡΝΗΣ ΤΟΜΕΑΣ ΠΟΙΜΑΝΤΙΚΗΣ 2014 Αγία και Μεγάλη Τεσσαρακοστή «Αυτός σήκωσε τις αμαρτίες μας με το ίδιο Του το σώμα στο σταυρό, για να πεθάνουμε κι εμείς ως προς την αμαρτία και να

Διαβάστε περισσότερα

Ευαγγελικές αφηγήσεις της Ανάστασης

Ευαγγελικές αφηγήσεις της Ανάστασης ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΑΝΟΙΚΤΑ ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ Ευαγγελικές αφηγήσεις της Ανάστασης Ενότητα 1 : Eισαγωγικά: Το πρωτοχριστιανικό κήρυγμα για την ανάσταση - Παύλος Αικατερίνη Τσαλαμπούνη

Διαβάστε περισσότερα

ΔΕΥΤΕΡΗ ΑΝΑΦΟΡΑ. Γι αυτό και εμείς, ενωμένοι με τους Αγγέλους και τους αγίους, διακηρύττουμε τη δόξα σου αναφωνώντας και λέγοντας (ψάλλοντας):

ΔΕΥΤΕΡΗ ΑΝΑΦΟΡΑ. Γι αυτό και εμείς, ενωμένοι με τους Αγγέλους και τους αγίους, διακηρύττουμε τη δόξα σου αναφωνώντας και λέγοντας (ψάλλοντας): ΔΕΥΤΕΡΗ ΑΝΑΦΟΡΑ 99. Παρ ότι η δεύτερη ευχή είναι συγκροτημένη με το προοίμιό της, μπορεί να χρησιμοποιηθεί και με άλλα προοίμια, ιδιαίτερα με εκείνα που σε περίληψη περιγράφουν το Μυστήριο της Σωτηρίας,

Διαβάστε περισσότερα

ΧΡΙΣΤΙΑΝΙΚΗ ΗΘΙΚΗ. Ενότητα 22: Ο ΧΡΥΣΟΣ ΚΑΝΟΝΑΣ ΤΗΣ ΧΡΙΣΤΙΑΝΙΚΗΣ ΗΘΙΚΗΣ. ΜΑΡΙΑ Κ. ΚΑΡΑΜΠΕΛΙΑ Τμήμα Ιερατικών Σπουδών

ΧΡΙΣΤΙΑΝΙΚΗ ΗΘΙΚΗ. Ενότητα 22: Ο ΧΡΥΣΟΣ ΚΑΝΟΝΑΣ ΤΗΣ ΧΡΙΣΤΙΑΝΙΚΗΣ ΗΘΙΚΗΣ. ΜΑΡΙΑ Κ. ΚΑΡΑΜΠΕΛΙΑ Τμήμα Ιερατικών Σπουδών ΧΡΙΣΤΙΑΝΙΚΗ ΗΘΙΚΗ Ενότητα 22: Ο ΧΡΥΣΟΣ ΚΑΝΟΝΑΣ ΤΗΣ ΧΡΙΣΤΙΑΝΙΚΗΣ ΗΘΙΚΗΣ ΜΑΡΙΑ Κ. ΚΑΡΑΜΠΕΛΙΑ Τμήμα Ιερατικών Σπουδών Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό υπόκειται σε άδειες χρήσης Creative Commons.

Διαβάστε περισσότερα

ΥΠΑΡΧΕΙ ΜΟΝΟ ΕΝΑΣ ΘΕΟΣ!

ΥΠΑΡΧΕΙ ΜΟΝΟ ΕΝΑΣ ΘΕΟΣ! ΥΠΑΡΧΕΙ ΜΟΝΟ ΕΝΑΣ ΘΕΟΣ! (There is only one God) Πού μπορείς να πάς ώστε να απομακρυνθείς από το Θεό; Ο Θεός γεμίζει κάθετόπο και χρόνο. Δεν υπάρχει τόπος χωρίς να είναι εκεί ο Θεός. Ο Θεός μίλησε μέσα

Διαβάστε περισσότερα

Κύρια Θέματα του βιβλίου των Πράξεων

Κύρια Θέματα του βιβλίου των Πράξεων Κύρια Θέματα του βιβλίου των Πράξεων Διάλεξη Τρίτη από την σειρά Το Βιβλίο των Πράξεων Οδηγός Μελέτης Περιεχόμενα Περίγραμμα Ένα περίγραμμα του μαθήματος, Σημειώσεις Ένα πρότυπο που παρέχει: το περίγραμμα

Διαβάστε περισσότερα

Θρησκευτικά Α Λυκείου GI_A_THI_0_10296 Απαντήσεις των θεμάτων ΘΕΜΑ Α1

Θρησκευτικά Α Λυκείου GI_A_THI_0_10296 Απαντήσεις των θεμάτων ΘΕΜΑ Α1 Θρησκευτικά Α Λυκείου GI_A_THI_0_10296 Απαντήσεις των θεμάτων ΘΕΜΑ Α1 α) Να συμπληρώσετε κάθε μια από τις προτάσεις 1, 2, 3, 4 και 5 επιλέγοντας τη σωστή απάντηση, σύμφωνα με τη διδασκαλία της Εκκλησίας,

Διαβάστε περισσότερα

Μικρό Νηστειοδρόμιο - Οι νηστείες της Εκκλησίας μας

Μικρό Νηστειοδρόμιο - Οι νηστείες της Εκκλησίας μας Μικρό Νηστειοδρόμιο - Οι νηστείες της Εκκλησίας μας 1. Η Μεγάλη Τεσσαρακοστή: Αρχίζει την Καθαρά Δευτέρα και τελειώνει την Κυριακή της Αναστάσεως. Είναι η πιο αυστηρή νηστεία όλου του χρόνου (λάδι καταλύουμε

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ Α ΘΕΜΑΤΙΚΗΣ ΕΝΟΤΗΤΑΣ. Συντάκτης: Ευάγγελος Δεναξάς

ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ Α ΘΕΜΑΤΙΚΗΣ ΕΝΟΤΗΤΑΣ. Συντάκτης: Ευάγγελος Δεναξάς ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ Α ΘΕΜΑΤΙΚΗΣ ΕΝΟΤΗΤΑΣ Συντάκτης: Ευάγγελος Δεναξάς 1) Πού έγινε η Πενθέκτη Οικουμενική Σύνοδος; Α. Κωνσταντινούπολη Β. Έφεσο Γ. Νίκαια Δ. Χαλκηδόνα 2) Ποιος Πατριάρχης Αλεξανδρείας καθαιρέθηκε

Διαβάστε περισσότερα

ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΕΣ ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ Α ΛΥΚΕΙΟΥ

ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΕΣ ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ Α ΛΥΚΕΙΟΥ 1 of 5 14/4/2014 12:35 ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΕΣ ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ Α ΛΥΚΕΙΟΥ 14-4-2014 Ερώτηση παρακίνησης: 1 Τα Χριστούγεννα η Εκκλησία γιορτάζει: τη Θεία Ενανθρώπηση τη Θεία Ευχαριστία τη Βάπτιση του Χριστού Ερώτηση παρακίνησης:

Διαβάστε περισσότερα

Χριστιανικές Πρακτικές

Χριστιανικές Πρακτικές Χριστιανικές Πρακτικές του David Batty Οδηγός Μελέτης Έκδοση 5 Χριστιανικές Πρακτικές Οδηγός Μελέτης 5η έκδοση του David Batty Σημείωση: Τα εδάφια της Βίβλου όπου αυτά αναφέρονται, είναι από τη νεοελληνική

Διαβάστε περισσότερα

Χριστιανική Γραμματεία Ι

Χριστιανική Γραμματεία Ι Χριστιανική Γραμματεία Ι Ενότητα 1-A5: Αποστολικοί Πατέρες Αναστάσιος Γ. Μαράς, Δρ Θ. Πρόγραμμα Ιερατικών Σπουδών Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό υπόκειται σε άδειες χρήσης Creative Commons.

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ Α ΘΕΜΑΤΙΚΗΣ ΕΝΟΤΗΤΑΣ. Συντάκτης: Ευάγγελος Δεναξάς

ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ Α ΘΕΜΑΤΙΚΗΣ ΕΝΟΤΗΤΑΣ. Συντάκτης: Ευάγγελος Δεναξάς ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ Α ΘΕΜΑΤΙΚΗΣ ΕΝΟΤΗΤΑΣ Συντάκτης: Ευάγγελος Δεναξάς 1) Όταν ένα έργο, είμαστε σίγουροι, ότι δεν γράφτηκε από αυτόν με το όνομα του οποίου παραδίδεται, λέγεται: A. Nόθο Β. Αμφιβαλλόμενο Γ. Ανώνυμο

Διαβάστε περισσότερα

Καθορισμός ημερομηνίας εορτασμού του Πάσχα

Καθορισμός ημερομηνίας εορτασμού του Πάσχα ΠΡΟΤΥΠΟ ΠΕΙΡΑΜΑΤΙΚΟ ΛΥΚΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΠΑΤΡΩΝ Σχολικό έτος 2013-14 Καθορισμός ημερομηνίας εορτασμού του Πάσχα ΚΑΡΑΜΠΕΛΑΣ ΜΑΡΙΟΣ-ΔΗΜΗΤΡΗΣ Τάξη : Α1 ΤΟ ΑΓΙΟ ΠΑΣΧΑ: Η γιορτή και ο υπολογισμός της ημερομηνίας

Διαβάστε περισσότερα

Ποιητικές καταθέσεις ΓΙΩΡΓΟΣ ΠΑΝΑΓΙΩΤΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. ποιήματα. CaptainBook.gr

Ποιητικές καταθέσεις ΓΙΩΡΓΟΣ ΠΑΝΑΓΙΩΤΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. ποιήματα. CaptainBook.gr Το παρόν έργο πνευματικής ιδιοκτησίας προστατεύεται από τις διατάξεις της ελληνικής νομοθεσίας (Ν. 2121/1993 όπως έχει τροποποιηθεί και ισχύει σήμερα) και από τις διεθνείς συμβάσεις περί πνευματικής ιδιοκτησίας.

Διαβάστε περισσότερα

Χριστιανική Γραμματεία Ι

Χριστιανική Γραμματεία Ι Χριστιανική Γραμματεία Ι Ενότητα 1-B A1-2: Περίοδος Δογματικής Ανασυγκρότησης (313-451) Αναστάσιος Γ. Μαράς, Δρ Θ. Πρόγραμμα Ιερατικών Σπουδών Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό υπόκειται σε άδειες

Διαβάστε περισσότερα

Επιλέγεται η διερευνητική μέθοδος, σύμφωνα με τα προβλεπόμενα στο ΠΣ. Παρουσιάζοντας: Σύγχρονα πρότυπα και στοιχεία λατρείας προς αυτά.

Επιλέγεται η διερευνητική μέθοδος, σύμφωνα με τα προβλεπόμενα στο ΠΣ. Παρουσιάζοντας: Σύγχρονα πρότυπα και στοιχεία λατρείας προς αυτά. ΔΕ2:ΘΡΗΣΚΕΥΤΙΚΟΤΗΤΑ ΥΠΟΕΝΟΤΗΤΑ:ΛΑΤΡΕΙΑ Οι μαθητές/μαθήτριες να: - διακρίνουν τη λατρεία ως συστατικό στοιχείο της θρησκευτικότητας, - συνδέουν τους λατρευτικούς κύκλους της Ορθόδοξης λατρείας με την καθημερινότητά.

Διαβάστε περισσότερα

Η Βίβλος για Παιδιά παρουσιάζει. Η Γέννηση του Ιησού Χριστού

Η Βίβλος για Παιδιά παρουσιάζει. Η Γέννηση του Ιησού Χριστού Η Βίβλος για Παιδιά παρουσιάζει Η Γέννηση του Ιησού Χριστού Συγγραφέας: Edward Hughes Εικονογράφηση:M. Maillot Διασκευή:E. Frischbutter; Sarah S. Μετάφραση: Evangelia Zyngiri Παραγωγός: Bible for Children

Διαβάστε περισσότερα

ΤΟ ΠΑΣΧΑΛΙΝΟ ΜΗΝΥΜΑ ΤΟΥ ΑΡΧΙΕΠΙΣΚΟΠΟΥ ΜΑΣ

ΤΟ ΠΑΣΧΑΛΙΝΟ ΜΗΝΥΜΑ ΤΟΥ ΑΡΧΙΕΠΙΣΚΟΠΟΥ ΜΑΣ Dies Domini ΕΒΔΟΜΑΔΙΑΙΟ ΔΕΛΤΙΟ της Ποιμαντικής Ενότητας της Καθολικής Μητροπόλεως Νάξου Αρ. 30 5-19 ΑΠΡΙΛΙΟΥ 2015 ΜΕΓΑΛΗ ΕΒΔΟΜΑΔΑ & ΚΥΡΙΑΚΗ ΤΟΥ ΠΑΣΧΑ ΤΟ ΠΑΣΧΑΛΙΝΟ ΜΗΝΥΜΑ ΤΟΥ ΑΡΧΙΕΠΙΣΚΟΠΟΥ ΜΑΣ Προσφιλείς

Διαβάστε περισσότερα

1 ο - ΣΧΕΔΙΟ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ

1 ο - ΣΧΕΔΙΟ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ 1 ο - ΣΧΕΔΙΟ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ Θέμα: Η ενότητα σώματος και ψυχής: το μυστήριο του Ευχελαίου (κεφ.27) Σχολείο:Περιφερειακό Λύκειο Αγίου Χαραλάμπους, Έμπα Τάξη:Α Λυκείου Καθηγητής: Νικόλαος Καραμπάς Π.Μ.Π.: 16951

Διαβάστε περισσότερα

Εικονογράφηση: Χρύσα Σπυρίδωνος ΠΡΩΤΗ ΕΚ ΟΣΗ. Ράνια Μπουµπουρή, 2015 EÊÄÏÓÅÉÓ ØÕ ÏÃÉÏÓ Á.Å., ÁèÞíá 2015. Ðñþôç Ýêäïóç: Μάρτιος 2015

Εικονογράφηση: Χρύσα Σπυρίδωνος ΠΡΩΤΗ ΕΚ ΟΣΗ. Ράνια Μπουµπουρή, 2015 EÊÄÏÓÅÉÓ ØÕ ÏÃÉÏÓ Á.Å., ÁèÞíá 2015. Ðñþôç Ýêäïóç: Μάρτιος 2015 2-4 :... TÉÔËÏÓ ÂÉÂËÉÏÕ: Ο φίλος µου ο ύπνος ÓÕÃÃÑÁÖÅÁÓ: Ράνια Μπουµπουρή ΕΞΩΦΥΛΛΟ ÅÉÊÏÍÏÃÑÁÖÇÓÇ: Χρύσα Σπυρίδωνος ΘΕΩΡΗΣΗ ÊÅÉÌÅÍÏÕ: Αγγελική Μόσχου ÇËÅÊÔÑÏÍÉÊÇ ÓÅËÉÄÏÐÏÉÇÓÇ: Μερσίνα Λαδοπούλου ΜΑΚΕΤΑ

Διαβάστε περισσότερα

«ΕΝ ΑΡΧΗ ΗΝ Ο ΛΟΓΟΣ»

«ΕΝ ΑΡΧΗ ΗΝ Ο ΛΟΓΟΣ» ÄÉÌÇÍÉÁÉÁ ÅÊÄÏÓÇ ΙΕΡΟΥ ΝΑΟΥ ΜΕΤΑΜΟΡΦΩΣΕΩΣ ΤΟΥ ΣΩΤΗΡΟΣ ÉÅÑÁ ÌÇÔÑÏÐÏËÉÓ ÈÅÓÓÁËÏÍÉÊÇÓ ÉÅÑÏÓ ÍÁÏÓ ÌÅÔÁÌÏÑÖÙÓÅÙÓ ÔÏÕ ÓÙÔÇÑÏÓ ΔΕΛΦΩΝ -ΜΙΟΥΛΗ ΤΗΛ.: 2310 828 989 «ΕΝ ΑΡΧΗ ΗΝ Ο ΛΟΓΟΣ» ΕΤΟΣ ΣΤ ΠΑΣΧΑ 2013 www.inmetamorfoseos.gr

Διαβάστε περισσότερα

33 Ο ΔΗΜΟΤΙΚΟ ΣΧΟΛΕΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΑΣΥΛΟ ΤΟΥ ΠΑΙΔΙΟΥ ΤΜΗΜΑ Ε2 2013-2014 1

33 Ο ΔΗΜΟΤΙΚΟ ΣΧΟΛΕΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΑΣΥΛΟ ΤΟΥ ΠΑΙΔΙΟΥ ΤΜΗΜΑ Ε2 2013-2014 1 ΕΝΑ ΓΟΗΤΕΥΤΙΚΟ ΤΑΞΙΔΙ ΣΤΑ ΒΥΖΑΝΤΙΝΑ ΧΡΟΝΙΑ, ΓΕΜΑΤΟ ΕΚΠΛΗΞΕΙΣ ΚΑΙ ΠΟΛΛΑ ΣΗΜΑΝΤΙΚΑ ΓΕΓΟΝΟΤΑ. 33 Ο ΔΗΜΟΤΙΚΟ ΣΧΟΛΕΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΑΣΥΛΟ ΤΟΥ ΠΑΙΔΙΟΥ ΤΜΗΜΑ Ε2 2013-2014 1 Εικόνα 1 Εικόνα 2 Ρωμαϊκές λεγεώνες

Διαβάστε περισσότερα

ΙΩΒΗΛΑΙΟ ΕΤΟΣ, ΜΕΛΧΙΣΕΔΕΚ ΚΑΙ Η ΠΡΟΣ ΕΒΡΑΙΟΥΣ ΕΠΙΣΤΟΛΗ

ΙΩΒΗΛΑΙΟ ΕΤΟΣ, ΜΕΛΧΙΣΕΔΕΚ ΚΑΙ Η ΠΡΟΣ ΕΒΡΑΙΟΥΣ ΕΠΙΣΤΟΛΗ 3 ΒΙΒΛΙΚΗ ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΗ 36 Μόσχος Γκουτζιούδης ΙΩΒΗΛΑΙΟ ΕΤΟΣ, ΜΕΛΧΙΣΕΔΕΚ ΚΑΙ Η ΠΡΟΣ ΕΒΡΑΙΟΥΣ ΕΠΙΣΤΟΛΗ Συμβολή στη διαμόρφωση της χριστιανικής σωτηριολογίας Ὁ λόγος ὁ τοῦ σταυροῦ δύναμις Θεοῦ ἐστι ΕΚ ΟΣΕΙΣ

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΜΑΤΑ ΓΙΑ ΘΕΟΛΟΓΟΥΣ

ΘΕΜΑΤΑ ΓΙΑ ΘΕΟΛΟΓΟΥΣ ΘΕΜΑΤΑ ΓΙΑ ΘΕΟΛΟΓΟΥΣ Οι ερωτήσεις προέρχονται από την τράπεζα των χιλιάδων θεμάτων του γνωστικού αντικειμένου των θεολόγων που επιμελήθηκε η εξειδικευμένη ομάδα εισηγητών των Πανεπιστημιακών Φροντιστηρίων

Διαβάστε περισσότερα