Η ΛΑΪΚΗ ΑΡΧΙΤΕΚΤΟΝΙΚΗ ΚΑΙ ΤΟ ΑΝΘΡΩΠΟΓΕΝΕΣ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ ΩΣ ΘΕΜΑ ΓΙΑ ΣΧΟΛΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "Η ΛΑΪΚΗ ΑΡΧΙΤΕΚΤΟΝΙΚΗ ΚΑΙ ΤΟ ΑΝΘΡΩΠΟΓΕΝΕΣ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ ΩΣ ΘΕΜΑ ΓΙΑ ΣΧΟΛΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ"

Transcript

1 Η ΛΑΪΚΗ ΑΡΧΙΤΕΚΤΟΝΙΚΗ ΚΑΙ ΤΟ ΑΝΘΡΩΠΟΓΕΝΕΣ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ ΩΣ ΘΕΜΑ ΓΙΑ ΣΧΟΛΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΓΚΡΑΣΣΟΣ Γ. Κέντρο Περιβαλλοντικής Εκπαίδευσης Μακρινίτσας Πηλίου ΠΕΡΙΛΗΨΗ Ως γνωστόν, η ετήσια εγκύκλιος του Υπ.Ε.Π.Θ. περιλαμβάνει έναν ενδεικτικό κατάλογο περιβαλλοντικών ζητημάτων τα οποία θα μπορούσαν να αποτελέσουν θέματα υλοποίησης Σχολικών Προγραμμάτων Περιβαλλοντικής Εκπαίδευσης. Ωστόσο, στον παραπάνω κατάλογο, δεν υπάρχουν ιδιαίτερες αναφορές στο ανθρωπογενές ή δομημένο περιβάλλον. Σκοπός αυτής της εργασίας είναι να παρουσιάσει ένα ενδιαφέρον θέμα υλοποίησης Σ.Π.Π.Ε., τη Λαϊκή Αρχιτεκτονική και τα θαυμαστά επιτεύγματά της που συναντιούνται παντού στην Ελλάδα. Μερικά απλά αλλά πολύ σημαντικά παραδείγματα αυτής της Λαϊκής Αρχιτεκτονικής είναι τα πέτρινα τοξωτά γεφύρια, τα λιθόστρωτα και πλακόστρωτα μονοπάτια, οι κρήνες, τα πηγάδια, οι πέτρινες δεξαμενές, τα πέτρινα αυλάκια, οι υδατόπυργοι, οι υδατογέφυρες, οι υδατοφράκτες, οι μυλαύλακες, οι νερόμυλοι, οι ανεμόμυλοι, τα αλώνια, τα λιοτρίβια, οι εκκλησίες, τα ξωκλήσια, τα μοναστήρια, τα εικονοστάσια, τα θρησκευτικά λιθανάγλυφα, τις ξερολιθιές, τα πυργόσπιτα και τα παλιά αρχοντικά με τα τυμπανοειδή τζάκια, τις πολεμίστρες, τις ζεματίστρες, τα χάνια, κ.ά. Το θέμα αυτό παρουσιάζει έντονη διεπιστημονικότητα καθώς προσελκύει το ενδιαφέρον λαογράφων, ανθρωπολόγων, ιστορικών, γεωγράφων, γεωλόγων, τοπογράφων και αρχιτεκτόνων και προσφέρει ατέλειωτες περιπτώσεις βιωματικής μάθησης. GKRASSOS G. Centre of Environmental Education in Makrinitsa, on Mt. Pelio ABSTRACT The annual circular, issued by the Greek Ministry of Education and Religious Affairs, includes an indicative list of environmental issues, each one of which could be the topic of a School Project for Environmental Education. Despite the wide range of issues, the aforementioned list lacks of specific references to the structured environment. The aim of this study is to present the interesting issue of the Vernacular Architecture and its admirable achievements that can be found almost everywhere in Greece. Some simple but very important specimens of this Vernacular Architecture are: the arch bridges, the paths paved with cobbles or flagstones, the fountains, the water-wells, the rain-water tanks, the irrigation or drainage ditches, the water-towers, the aqueducts, the mill-dams, the mill-races, the watermills, the windmills, the threshing floors, the oil-presses, the churches, the chapels, the shrines, the monasteries, the religious sculptures in relief, the dry-stone walls, the fortified houses and the old mansions with the drum-like fireplaces, the embrasures, the scorching holes, the inns etc. This topic is highly cross-curricular as it attracts the scientific interest of folklorists, anthropologists, historians, geographers, geologists, surveyors and architects and offers endless cases of experiential learning. Λέξεις κλειδιά: λαϊκή αρχιτεκτονική, ανθρωπογενές δομημένο περιβάλλον, πρόγραμμα Περιβαλλοντικής Εκπαίδευσης, Κ.Π.Ε. Μακρυνίτσας ΥΠΕΠΘ-Παν/μιο Αιγαίου με την συγχρηματοδότηση της Ευρωπαϊκής Ένωσης 97

2 1. ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΙΣΤΟΡΙΚΟ ΠΛΑΙΣΙΟ Στο 18 ο αιώνα και στις αρχές του 19 ου, η παραχώρηση προνομίων από την Οθωμανική Αυτοκρατορία και η αλματώδης ανάπτυξη των κοινοτήτων οδήγησαν στην οικονομική άνθηση του Ελληνισμού. Έτσι, τόσο οι μουσουλμάνοι διοικητές (πασάδες, μπέηδες, αγάδες κ.α.), όσο και οι πλούσιοι χριστιανοί (προύχοντες, έμποροι, βιοτέχνες, ναυτικοί κ.α.), οι κληρικοί, οι μοναχοί, ακόμα και οι συντεχνίες μπορούν πλέον να διαθέσουν μεγάλα χρηματικά ποσά για την κατασκευή ιδιωτικών και κοινοτικών κτισμάτων (Καμηλάκης, 2003). Επιπλέον, μετά την πτώση της Βυζαντινής αυτοκρατορίας, οι βυζαντινές συντεχνίες, ιδιαίτερα οι βιοτεχνικοί συνεταιρισμοί, γνωστοί κατά την εποχή της τουρκοκρατίας με την τουρκική τους ονομασία ισνάφ ή εσνάφ ή ενσάφ (το σινάφι) και με την αραβική ρουφέτ (το ρουφέτι), δεν καταλύθηκαν όπως και άλλες μορφές του κοινοτικού βίου, αλλά αντίθετα δυνάμωσαν, συσφίχτηκαν και με τον καιρό δέθηκαν με εσωτερικούς κανονισμούς αποκτώντας, εκτός από τις διοικητικές εξουσίες, μεγαλύτερες δικαιοδοσίες (φορολογικές, αστυνομικές, δικαστικές). Στο Βυζάντιο οι συντεχνίες ήταν πάντα κάτω από τον έλεγχο της πολιτείας, η οποία επόπτευε την οργάνωση, τον αριθμό των μελών και τη λειτουργία τους και όριζε τα μέλη της συντεχνίας και τον αντιπρόσωπό της απέναντι στο κράτος. Μάλιστα, η τουρκική εξουσία φρόντισε με κάθε τρόπο να κατοχυρώσει με προστατευτικά διατάγματα το θεσμό των συντεχνιών, ακολουθώντας και σ αυτό το σημείο τη βυζαντινή νομοθεσία, όχι μόνο γιατί ο θεσμός αυτός εξυπηρετούσε τους Τούρκους, μια και είχαν να κάνουν με έναν μόνο υπεύθυνο (τον επικεφαλής του σιναφιού) στην είσπραξη των φόρων, αλλά και γιατί είχαν πάντα καλά οργανωμένους τους τεχνίτες κατά ειδικότητες. Μέσα από αυτές τις συντεχνίες οι Τούρκοι μπορούσαν να προμηθευτούν πολύ γρήγορα τις ποσότητες των ειδών που επιθυμούσαν σε κάθε περίπτωση (π.χ. είδη σαγής, υφάσματα, όπλα κτλ σε εποχή πολέμου), αλλά και να προβούν στην άμεση εκτέλεση τεχνικών έργων, όπως γεφύρια, κάστρα, λιθόστρωτα (Διεθνές Ινστιτούτο Παραδοσιακής Αρχιτεκτονικής, 2005β). Όλα τα παραπάνω είχαν σαν αποτέλεσμα την ακμή της λαϊκής αρχιτεκτονικής σε κάθε γωνιά της ηπειρωτικής αλλά και της νησιωτικής Ελλάδας. Τα τοπικά υλικά, οι ιδιαίτερες κλιματολογικές συνθήκες, η μορφολογία του εδάφους, η οικονομική ευρωστία των κατοίκων, οι ιστορικές συγκυρίες και οι ξενόφερτες επιρροές ήταν οι κύριοι παράγοντες που έδωσαν σε κάθε περιοχή τη μορφολογία και την τυπολογία των κτισμάτων (Τσούβαλη, 2001). Σε μια συγκεκριμένη χρονική στιγμή, σε ένα συγκεκριμένο τόπο και μέσα σε ένα συγκεκριμένο κοινωνικό περίγυρο, μερικές συγκεκριμένες συντεχνίες μαστόρων κατασκεύασαν ένα συγκεκριμένο οικισμό με συγκεκριμένα μοναδικά χαρακτηριστικά, ο οποίος είναι απόλυτα εναρμονισμένος με το συγκεκριμένο φυσικό περιβάλλον. Οι μάστορες, και κυρίως οι χτίστες, ονομάζονταν κουδαραίοι στην Ήπειρο και στη Δυτική Μακεδονία και δουλγκέρηδες στη Θράκη. Ιδιαίτερη αναφορά πρέπει να γίνει στους φημισμένους κιουπρουλήδες, δηλαδή τους κτίστες των πέτρινων γεφυριών (τούρκ. Κöprü = γεφύρι). Μετά τα οχυρωματικά έργα των μεγάλων κάστρων, τα πέτρινα τοξωτά γεφύρια θεωρούνται τα σημαντικότερα τεχνικά έργα της μεταβυζαντινής εποχής, τα οποία ακόμη και σήμερα εξακολουθούν να χρησιμεύουν στο συγκοινωνιακό δίκτυο πολλών, κυρίως ορεινών, περιοχών της ελληνικής υπαίθρου, όχι απαραίτητα απομονωμένων. Τόσο οι κατασκευαστικές δυσκολίες που αντιμετώπιζαν οι λαϊκοί αρχιτέκτονες - γεφυροποιοί, (κυρίως στη θεμελίωση των τόξων αλλά και στο κτίσιμο των γεφυριών γενικότερα), όσο και το κτίσιμο καθεαυτό ήταν τόσο σημαντικά, ώστε να αποτυπώνονται σε πολυάριθμες προφορικές παραδόσεις και σε δημοτικά τραγούδια με πανελλήνια εμβέλεια, όπως το πασίγνωστο τραγούδι του γεφυριού της Άρτας (Καμηλάκης, 2003). Η ανάγκη των μαστόρων για «μυστική» επικοινωνία μεταξύ τους οδήγησε για ευνόητους λόγους στη δημιουργία συντεχνιακών διαλέκτων, όπως τα κουδαρίτικα στην Ήπειρο, τα κρεκόνικα στα Λαγκάδια Αρκαδίας, τα μπαραμπάτικα στα Κλουκινοχώρια Αχαΐας, και τα μαστόρικα στη Δωρίδα (Σπέης, 1995). Η επεξεργασία της πέτρας απαιτεί συλλογική εργασία και γι αυτό οι χτιστάδες δούλευαν σε οργανωμένα μπουλούκια (τούρκ. Bölük = συντροφιά, λόχος). Σε αρκετές περιοχές αναφέρονται και μεμονωμένοι τεχνίτες, οι οποίοι όμως δεν μπόρεσαν να αποκτήσουν την αίγλη των 98 ΥΠΕΠΘ-Παν/μιο Αιγαίου με την συγχρηματοδότηση της Ευρωπαϊκής Ένωσης

3 Πυρσογιαννιτών (Ν. Ιωαννίνων), των Ζουπανιωτών (Ν. Κοζάνης) ή των Λαγκαδιανών (Ν. Αρκαδίας) συναδέλφων τους. Ένα «ολοκληρωμένο» μπουλούκι θα έπρεπε να αποτελείται από τεχνίτες που να κατέχουν διαφορετικά παραδοσιακά επαγγέλματα, όπως κτιστάδες, σοβατζήδες, μαντεμτζήδες ή νταμαρτζήδες, μαρμαράδες - πελεκάνους, μαραγκούς, ταβαντζήδες, ξυλογλύπτες - ταλιαδόρους, ζωγράφους - αγιογράφους. Δεν πρέπει να παραλείψουμε τα τσιράκια και τα μαθητούδια, που η εργασία τους συχνά ήταν μαρτυρική, γιατί πολλές φορές δεν ήταν ούτε καν δεκάχρονα. Όλη τη μέρα κουβαλούσαν πέτρες και λάσπη ή ασβέστη στους μαστόρους και τη νύχτα δεν είχαν ανάπαυση, γιατί έπρεπε να έχουν το νου τους στα ζώα, μην απομακρυνθούν βόσκοντας και κάνουν ζημιά στα σπαρτά. Η τροφή τους ήταν ελάχιστη. Τις Κυριακές, που οι μάστορες ξεκουράζονταν ή έπαιζαν στα καφενεία, τα μαθητούδια έβαζαν μπουγάδα στα ρούχα των μαστόρων. (Διεθνές Ινστιτούτο Παραδοσιακής Αρχιτεκτονικής, 2005β). Η αριθμητική σύνθεση ενός μπουλουκιού εξαρτιόταν από το μέγεθος του έργου που αναλάμβανε. Συνήθως ένα πλήρες μπουλούκι για να είναι ικανό ν αναλάβει μεγάλα οικοδομικά έργα, θα έπρεπε να αποτελείται από μάστορες, 8-10 μαστορόπουλα και μεταφορικά ζώα. Σπάνια τα μέλη ενός μπουλουκιού υπερέβαιναν τα 25. Στην κορυφή της ιεραρχικής πυραμίδας βρισκόταν ο πρωτομάστορας, ο οποίος έπρεπε να είναι σχετικά ηλικιωμένος, πεπειραμένος, με μακρά θητεία στο επάγγελμα, εύστροφος και ικανός στις δοσοληψίες, κοινωνικός και σεβαστός (Κωνσταντινόπουλος, 1983). Η παρακμή της λαϊκής αρχιτεκτονικής άρχισε με την οριοθέτηση των συνόρων των Βαλκανικών κρατών στα 1913, συνεχίστηκε με τη Μικρασιατική Καταστροφή και την πολεμική δεκαετία του 1950 και ολοκληρώθηκε με την εσωτερική και εξωτερική μετανάστευση του 1960 και Η απογύμνωση της υπαίθρου οδήγησε στη συσσώρευση πληθυσμού στις πόλεις, στη διόγκωση του στεγαστικού προβλήματος και τελικά στη γρήγορη και φτηνή λύση του οπλισμένου σκυροδέματος. Οι νέοι οικοδόμοι «καλούπωναν» βιαστικά το οπλισμένο σκυρόδεμα ενώ οι παλιοί πελεκούσαν αργά και υπομονετικά την πέτρα. 2. ΕΠΙΛΟΓΗ ΘΕΜΑΤΟΣ Είναι γενικά αποδεκτό ότι πολλοί διακεκριμένοι Έλληνες και ξένοι επιστήμονες έχουν μελετήσει τη λαϊκή αρχιτεκτονική της χώρας μας. Όμως η λαϊκή αρχιτεκτονική είναι ένα ανεξάντλητο πεδίο επιστημονικής έρευνας γιατί υπάρχουν πολλά και εντελώς διαφορετικά δείγματά της και διαφορετικά στάδια εξέλιξής της σε πολλές περιοχές. Η προβιομηχανική κοινωνία είναι μια κοινωνία κυρίως αγροτική, που δεν επιζητεί την πρωτοτυπία, γιατί ικανοποιείται με την παράδοση και στηρίζεται σ αυτήν. Γι αυτό, η λαϊκή αρχιτεκτονική ονομάζεται και παραδοσιακή. Επομένως, για να δημιουργηθεί μια συγκεκριμένη αρχιτεκτονική παράδοση σε μια περιοχή χρειάζεται να συνεργαστούν πολλοί άνθρωποι μέσα από πολλές γενιές. Η λαϊκή αρχιτεκτονική αναπτύχθηκε και ουσιαστικά διασώθηκε χωρίς να υπάρχουν γραπτές μαρτυρίες, γιατί η πείρα της κάθε γενιάς παραδίδεται προφορικά και κυρίως βιωματικά στις επόμενες. Η λαϊκή αρχιτεκτονική αποτελεί ένα από τα πιο σημαντικά θέματα για υλοποίηση Σχολικών Προγραμμάτων Περιβαλλοντικής Εκπαίδευσης, γιατί αν τη μελετήσουμε προσεκτικά θα κατανοήσουμε τους διάφορους τρόπους με τους οποίους ο άνθρωπος της προβιομηχανική εποχής δημιούργησε πολιτισμό στην προσπάθειά του να οικειοποιηθεί το κοντινό φυσικό περιβάλλον (Νιτσιάκος 1993). Επομένως, ο πρώτος λόγος για την επιλογή αυτού του θέματος είναι η ανάγκη για την περαιτέρω μελέτη της λαϊκής αρχιτεκτονικής και την κατανόηση των μηχανισμών που χρησιμοποίησε ο προβιομηχανικός άνθρωπος για να διαμορφώσει και να εκμεταλλευτεί ήπια το φυσικό περιβάλλον. Ο δεύτερος λόγος είναι η ανάγκη για την αποκατάσταση και την ανάδειξη όλων των εναπομεινάντων χαρακτηριστικών δειγμάτων της αρχιτεκτονικής κληρονομιάς της χώρας μας, όχι μόνο για να θυμούνται οι γηραιότεροι και να μαθαίνουν οι νεότεροι αλλά και για να εξισορροπήσουμε το σύγχρονο δομημένο περιβάλλον με το αρχέγονο αλλά βάναυσα πληγωμένο φυσικό περιβάλλον. ΥΠΕΠΘ-Παν/μιο Αιγαίου με την συγχρηματοδότηση της Ευρωπαϊκής Ένωσης 99

4 3. ΣΤΟΧΟΙ Στις Διασκέψεις του Βελιγραδίου (1975) και της Τυφλίδας (1978) διατυπώνεται σαφώς ότι οι στόχοι κάθε εκπαιδευτικού προγράμματος με περιβαλλοντικό περιεχόμενο επικεντρώνονται στη διαμόρφωση πολιτών με περιβαλλοντικό ήθος, με κατάλληλες στάσεις απέναντι στο περιβάλλον, με κατάλληλη συμπεριφορά, διάθεση και ικανότητες στην επίλυση υπαρχόντων περιβαλλοντικών προβλημάτων, στην πρόληψη νέων και γενικά στη βελτίωση του περιβάλλοντος. Η διάσκεψη της Θεσσαλονίκης (1997) ήταν αφιερωμένη στην εκπαίδευση για βιώσιμη ανάπτυξη και η Περιβαλλοντική Εκπαίδευση παρουσιάστηκε ως εμπειρία που μπορεί να συμβάλλει στη διαμόρφωση της εκπαίδευσης για βιώσιμη ανάπτυξη (Παπαδημητρίου, 1998). Είναι πλέον φανερό ότι μέσα στην παρελθούσα τριακονταετία υπήρξε μια μετατόπιση των στόχων της Περιβαλλοντικής Εκπαίδευσης από τη «θεωρητική» διαμόρφωση περιβαλλοντικής ηθικής προς την «πρακτική» εφαρμογή προγραμμάτων που οδηγούν στη βιώσιμη ανάπτυξη. Λαμβάνοντας υπόψη όλα τα παραπάνω, πρέπει να αναγνωρίσουμε την εγγενή ιδιαιτερότητα του συγκεκριμένου Σ.Π.Π.Ε., το οποίο φαίνεται να ασχολείται μόνο με το ανθρωπογενές περιβάλλον και τη διαφύλαξή του χωρίς να προτείνει άμεσα πρακτικές που οδηγούν στη βιώσιμη ανάπτυξη. Συνοψίζοντας τα παραπάνω αλλά παραφράζοντας τις τρεις κύριες όψεις της Περιβαλλοντικής Εκπαίδευσης, (Γεωργόπουλος & Τσαλίκη, 2003) θα μπορούσαμε να πούμε ότι το συγκεκριμένο Σ.Π.Π.Ε. επιδιώκει την απόκτηση της γνώσης από τους μαθητές δια μέσου του ανθρωπογενούς περιβάλλοντος, για το ανθρωπογενές περιβάλλον για χάρη του ανθρωπογενούς περιβάλλοντος Επομένως, πρέπει πρώτα οι μαθητές να γνωρίσουν βαθύτερα τις αρχές που διέπουν την ήπια διαχείριση του φυσικού περιβάλλοντος και τη μετατροπή του σε δομημένο από τον προβιομηχανικό άνθρωπο και κατόπιν να αναζητήσουν τρόπους με τους οποίους θα εντάξουν κάποιες απ αυτές στο σύγχρονο μοντέλο περιβαλλοντικής διαχείρισης που στοχεύει στη βιώσιμη ανάπτυξη. Γι αυτό το λόγο, πρέπει να φροντίσουμε οι μαθητές μας να είναι ικανοί: να εξετάσουν το περιβάλλον στην ολότητά του φυσικό και ανθρωπογενές να υιοθετήσουν μια διεπιστημονική προσέγγιση στη μελέτη τόσο του ανθρωπογενούς όσο και του φυσικού περιβάλλοντος να κατανοήσουν την αέναη σχέση αλληλεπίδρασης ανάμεσα στον άνθρωπο και στο φυσικό περιβάλλον και την αλληλεξάρτηση του φυσικού και του ανθρωπογενούς περιβάλλοντος να γνωρίσουν το ιστορικό, πολιτιστικό και φυσικό περιβάλλον των παραδοσιακών οικισμών στον Ελλαδικό χώρο να γνωρίσουν βιωματικά (μέσα από προσομοιώσεις, όπως στο Υπαίθριο Μουσείο Υδροκίνησης Δημητσάνας) το λιτό τρόπο ζωής του προβιομηχανικού ανθρώπου, ο οποίος λειτουργούσε με γνώμονα τις πραγματικές ανάγκες του να εκτιμήσουν την παγκόσμια αξία της λαϊκής αρχιτεκτονικής στην Ελλάδα να συνειδητοποιήσουν την ανάγκη διαφύλαξής της να επεξεργαστούν και να καταθέσουν εμπεριστατωμένες προτάσεις για την ανάδειξή της να κατανοήσουν τον καταλυτικό ρόλο του ανθρώπου αλλά και συγκεκριμένων κοινωνικών ομάδων (π.χ. Πανελλήνιος Σύλλογος Αρχιτεκτόνων) στη διατήρηση των εναπομεινάντων δειγμάτων της λαϊκής αρχιτεκτονικής να μελετήσουν τα επιτεύγματα της λαϊκής αρχιτεκτονικής από μια εθνική σκοπιά, χωρίς να παραβλέπουν τις τοπικές ιδιαιτερότητες να ανιχνεύσουν όλα τα χαρακτηριστικά που προσέδιδαν έναν «οικολογικό» χαρακτήρα σ όλες τις παραδοσιακές κατασκευές να απομονώσουν εκείνα τα χαρακτηριστικά που θα μπορούσαν να χρησιμοποιηθούν ακόμη και σήμερα στη σύγχρονη αρχιτεκτονική να αντιληφθούν τη μεγάλη συναισθηματική αξία των παραδοσιακών κτισμάτων και την απερίγραπτη υπομονή των ανθρώπων, αφού ολόκληρα χωριά μπορεί να καταπιάνονταν με 100 ΥΠΕΠΘ-Παν/μιο Αιγαίου με την συγχρηματοδότηση της Ευρωπαϊκής Ένωσης

5 την κατασκευή τους για μεγάλα χρονικά διαστήματα, όπως συνέβη με το εντυπωσιακό γεφύρι της Πλάκας στον ποταμό Άραχθο (Φωτογραφία 1). Φωτογραφία 1. Το γεφύρι της Πλάκας στον Άραχθο 4. ΥΛΟΠΟΙΗΣΗ Ο βασικοί άξονες πάνω στους οποίους στηρίχτηκε η υλοποίηση του προγράμματος είναι: η μαθητοκεντρική απόκτηση της γνώσης η εργασία σε ανομοιογενείς ομάδες η βιωματική προσέγγιση του θέματος η διαθεματική προσέγγιση της γνώσης Όσον αφορά τον πρώτο άξονα, οι μαθητές είναι αυτοί που θα συζητήσουν, θα αποφασίσουν, και θα οργανώσουν την κάθε μια δραστηριότητα που πρόκειται να υλοποιήσουν. Για παράδειγμα, όταν οι μαθητές πρόκειται να μελετήσουν τα παραδοσιακά κτίρια που σχετίζονται με την κάλυψη των διατροφικών αναγκών των προγόνων μας, πρέπει να ερευνήσουν τη βιβλιογραφία, να συζητήσουν τις απόψεις τους, να οργανώσουν την επίσκεψή τους σ ένα νερόμυλο ή ανεμόμυλο και να αποκτήσουν γνώσεις ή να λύσουν τις απορίες τους βιωματικά, χωρίς την ιδιαίτερη παρέμβαση του υπεύθυνου εκπαιδευτικού. Σχετικά με το δεύτερο άξονα, είναι πιο αποδοτικό οι μαθητές να χωριστούν και να εργαστούν σε ομάδες για να οργανώσουν, να μελετήσουν και να επεξεργαστούν καλύτερα το υλικό που θα συγκεντρώσουν. Οι ομάδες πρέπει να είναι ανομοιογενείς ως προς το φύλο, την ηλικία, τις δεξιότητες, την καταγωγή, τα ενδιαφέροντα κτλ. Σχετικά με τον τρίτο άξονα, όλες οι προβλεπόμενες δράσεις πεδίου πρέπει να έχουν έντονα βιωματικό χαρακτήρα έτσι ώστε οι μαθητές να αποκομίσουν τα μέγιστα δυνατά οφέλη από αυτές. Για παράδειγμα, αφού πάρουν συνέντευξη από κάποιο ηλικιωμένο εξειδικευμένο μάστορα, κατόπιν οι μαθητές μπορούν να ακολουθήσουν τις οδηγίες του για να κατασκευάσουν τη μακέτα ενός παραδοσιακού κτίσματος. Σχετικά με τον τέταρτο άξονα, είναι χρήσιμο για κάθε ομάδα να προσεγγίσει το επιμέρους θέμα που πραγματεύεται με έντονα διαθεματική διάθεση. Για παράδειγμα, η ομάδα που θα μελετήσει τα λιθόστρωτα ή πλακόστρωτα μονοπάτια, μπορεί να προσεγγίσει το θέμα από διαφορετικές σκοπιές: φιλολογική (συγγράφοντας σχετικό γλωσσάριο ή σταχυολογώντας λογοτεχνικά κείμενα) ιστορική (μελετώντας τις πηγές που αναφέρονται σε αρχαίες οδούς που διέσχιζαν τη Βαλκανική χερσόνησο, όπως η Εγνατία) γεωγραφική (καταγράφοντας τα λιμάνια, τις πόλεις τα οποία συνδέονταν μεταξύ τους ή τις σημαντικές ορεινές διαβάσεις) ανθρωπολογική (ερευνώντας τη σπουδαιότητά τους για την ανθρώπινη επικοινωνία και την ανάπτυξη του ανθρώπινου πολιτισμού) φυσιογνωστική (μελετώντας την αντοχή των φυσικών δομικών υλικών ή το κοντινό φυσικό περιβάλλον) γεωλογική (συγκρίνοντας τα διαφορετικά πετρώματα που χρησιμοποιούνται ανά περιοχή) λαογραφική (διασώζοντας έθιμα που σχετίζονται μ αυτά, όπως η αναχώρηση του μπουλουκιού των μαστόρων) αρχιτεκτονική (κάνοντας διάφορες μετρήσεις σχετικά με την κλίση του εδάφους, ή τη διαχείριση των όμβριων υδάτων) εικαστική (ζωγραφίζοντας ή αποτυπώνοντας σκιαγραφικά τμήματα της διαδρομής τους) ΥΠΕΠΘ-Παν/μιο Αιγαίου με την συγχρηματοδότηση της Ευρωπαϊκής Ένωσης 101

6 Οι πέτρινες κατασκευές που είναι αντιπροσωπευτικά δείγματα της λαϊκής αρχιτεκτονικής μπορούν να κατανεμηθούν σε πέντε βασικές κατηγορίες ανάλογα με τη χρήση τους και τις ανθρώπινες ανάγκες που κάλυπταν. Για να μπορέσουν οι μαθητές να κατανοήσουν τη λειτουργικότητα και τον οικολογικό χαρακτήρα των κατασκευών μπορούν να τις συνδυάσουν με ένα σύγχρονο περιβαλλοντικό ζήτημα και να κάνουν συγκριτική ανάλυση των μεθόδων που οι προβιομηχανικοί και οι σύγχρονοι άνθρωποι χρησιμοποιούν για να αντιμετωπίσουν αυτά τα ζητήματα όπως φαίνεται στον Πίνακα 1. Πίνακας 1. Ανθρώπινες ανάγκες που αντιμετωπίζονταν με την κατασκευή συγκεκριμένων πέτρινων παραδοσιακών κτισμάτων και περιβαλλοντικά ζητήματα που σχετίζονται με αυτές. Ανθρώπινες ανάγκες 1. Ύδρευση και άρδευση Πέτρινα παραδοσιακά κτίσματα κρήνες, πηγάδια, πέτρινες δεξαμενές, πέτρινα αυλάκια, υδατόπυργοι, υδατογέφυρες, υδατοφράκτες, μυλαύλακες Περιβαλλοντικά ζητήματα Εξοικονόμηση και διαχείριση υδάτινων αποθεμάτων 2. Σίτιση νερόμυλοι, ανεμόμυλοι, αλώνια, λιοτρίβια Εντατικοποίηση των καλλιεργειών, πείνα, μεταλλαγμένα φυτά 3. Ασφαλής στέγαση 4. Θρησκευτική λατρεία 5. Επικοινωνία και συγκοινωνία ξερολιθιές, πλακόστρωτες αυλές, πυργόσπιτα και αρχοντικά με τυμπανοειδή τζάκια, πολεμίστρες, ζεματίστρες εκκλησίες, ξωκλήσια, μοναστήρια, εικονοστάσια, καμπαναριά, θρησκευτικά λιθανάγλυφα λιθόστρωτα και πλακόστρωτα μονοπάτια, χάνια, πέτρινα τοξωτά γεφύρια Σύγχρονη αρχιτεκτονική και «οικολογικά» σπίτια Διαφύλαξη ιστορικής και θρησκευτικής κληρονομιάς Σύγχρονη οδοποιία και γεφυροποιία Στην αρχή του σχολικού έτους οι μαθητές χωρίζονται σε οκτώ ομάδες εργασίας, από τις οποίες οι πέντε θα ασχοληθούν με ένα από τα πέντε επιμέρους θέματα που αναφέρονται στον Πίνακα 1 και οι υπόλοιπες τρεις με τα θέματα που αναφέρονται στον Πίνακα 2 και σχετίζονται με το ανθρώπινο δυναμικό και τα ιδιαίτερα χαρακτηριστικά τους, τα δομικά υλικά που χρησιμοποιούσαν αλλά και με τις συγκεκριμένες συνθήκες που έπρεπε να πληρούνται στο χτίσιμο ενός ηπειρωτικού ή νησιώτικού παραδοσιακού οικισμού (Σταματοπούλου, 1999). Πίνακας 2. Επιμέρους θέματα και ιδιαίτερα χαρακτηριστικά που θα μελετήσουν οι συγκεκριμένες ομάδες εργασίας των μαθητών Θέματα Ιδιαίτερα χαρακτηριστικά 1. Μάστορες καταγωγή, ταξίδια, διάφορα παραδοσιακά επαγγέλματα, συντεχνιακή οργάνωση, εργαλεία, διάλεκτος, παραδόσεις, έθιμα, τραγούδια 2. Δομικά υλικά κουρασάνι, νταμάρι, πέτρα, μάρμαρο, σχιστόλιθος, κεραμίδι, σίδερο, χαλκός, ξύλο και επεξεργασία του (υλοτομία, νεροπρίονο κτλ), 3. Κριτήρια επιλογής θέσης οικισμού τοπογραφία κατάλληλη για δόμηση, απόσταση από χώρους εργασίας, σύνδεση μεταξύ οικισμών, οπτική επικοινωνία, ύπαρξη θέας και συγκεκριμένου προσανατολισμού, ύπαρξη νερού και βόσκησης 102 ΥΠΕΠΘ-Παν/μιο Αιγαίου με την συγχρηματοδότηση της Ευρωπαϊκής Ένωσης

7 Κατά την υλοποίηση του συγκεκριμένου προγράμματος, οι μαθητές μπορούν να χρησιμοποιήσουν τη μέθοδο project ή τη μέθοδο της ιστοριογραμμής (storyline) για να προσεγγίσουν το συγκεκριμένο θέμα και τελικώς να παρουσιάσουν τις γνώσεις που απέκτησαν βιωματικά από τις επισκέψεις τους σε μουσεία λαϊκής αρχιτεκτονικής ή από την επιτόπια καταγραφή, αποτύπωση και μελέτη τέτοιων κτισμάτων. 5. ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ Η τελική παρουσίαση του προγράμματος μπορεί να γίνει σε δύο κύριες φάσεις. Στην πρώτη φάση, η κάθε μια ομάδα μαθητών παρουσιάζει όλο το υλικό που συγκέντρωσε από: την έρευνα στην ελληνόγλωσση και ξενόγλωσση βιβλιογραφία, π.χ. Τουρκική (Κίζης, 1994), Αλβανική (Πετρονώτης, 2001) και στο διαδίκτυο (Ευρυτανικές Σελίδες, 2005) τις προσωπικές συνεντεύξεις με εναπομείναντες λαϊκούς μάστορες ή απογόνους τους (Μαντάς, ) και με κατοίκους παραδοσιακών οικισμών οι οποίοι ακόμη και σήμερα χρησιμοποιούν καθημερινά κάποιες από αυτές τις παραδοσιακές κατασκευές, όπως τα τοξωτά γεφύρια (Χαρατσής, 1996 Τσότσος, 1997) τις συζητήσεις τους με εξειδικευμένους επιστήμονες, όπως αρχαιολόγους, αρχιτέκτονες, οι οποίοι είναι υπεύθυνοι για την καταγραφή αυτών των αρχιτεκτονικών μνημείων, π.χ. μοναστηριών (Παπακώστα, 1996) και πυργόσπιτων (Λεωνιδοπούλου, 1992), για τη συντήρησή τους (Κίζης, 1994) και για την ανάδειξή τους (Παλιούρας, 2002) αλλά και ανθρωπογεωγράφους, οι οποίοι μελετούν τους παραδοσιακούς οικισμούς και τους κατοίκους τους (Νιτσιάκος, 1993 Αράπογλου, 1996) αλλά και τη ζωή των ίδιων των μαστόρων στην Πελοπόννησο (Κωνσταντινόπουλος, 1983) και στην Ήπειρο (Μαμμόπουλος, 1973) τις φωτογραφήσεις ή τις αποτυπώσεις λιθανάγλυφων από ναούς (Παπαθανασίου, 2002), αρχοντικά (Χαρίσης, 1992), κρήνες (Λεωνιδοπούλου, 1992) και γεφύρια (Πετρονώτης, 2001) τις φωτογραφήσεις ή τις αποτυπώσεις ζωγραφικών μοτίβων, νωπογραφιών ή διακοσμητικών στοιχείων (Μακρής, 1981) τις επιτόπιες έρευνες ή παρατηρήσεις αντιπροσωπευτικών κτισμάτων λαϊκής αρχιτεκτονικής όπως των νερόμυλων, (Ρούσκας, 1999 Καρζής & Μαγκλάρας, 2002) την αναζήτηση σε ερμηνευτικό λεξικό της σημασίας σχετικών λέξεων που τείνουν να εκλείψουν όπως αγκωνάρι, φουρούσι, άρπιζα, ματικάπι, αμπάρα, γυφτόκαρφο κ.α. Η παρουσίαση του παραπάνω υλικού μπορεί να γίνει με τέσσερις τρόπους. Τμηματικά με την εκτύπωση οκτώ ειδικών φυλλαδίων και αφισών που αντιστοιχούν σε κάθε μια ομάδα εργασίας και ενός γενικού φυλλαδίου με εισαγωγικά στοιχεία και αντιπροσωπευτικά φύλλα εργασίας. Επίσης η παρουσίαση μπορεί να γίνει και συνολικά με την εκτύπωση ενός έγχρωμου βιβλίου με εννέα κεφάλαια και μιας αφίσας την κατασκευή μιας σχολικής ιστοσελίδας την παραγωγή ενός εκπαιδευτικού CD ROM το οποίο θα χωρίζεται σε δυο μέρη: το θεωρητικό, στο οποίο θα παρουσιάζονται οι εννέα θεματικές ενότητες και το πρακτικό, στο οποίο θα υπάρχουν φύλλα εργασίας και εκπαιδευτικά παιχνίδια Στη δεύτερη φάση της παρουσίασης οι μαθητές βασίζονται στη μέθοδο της ιστοριογραμμής και συγγράφουν ένα θεατρικό έργο με 5-6 πράξεις. Η πρώτη πράξη είναι εισαγωγική και παρουσιάζει το γενικό ιστορικό πλαίσιο του 19 ου αιώνα μέσα στο οποίο κινούνται οι ήρωες του έργου, δηλαδή τα περιπλανώμενα μπουλούκια των μαστόρων. Οι επόμενες πράξεις πρέπει να περιλαμβάνουν μερικές από τις παρακάτω χαρακτηριστικές στιγμές της ζωής τους: την προετοιμασία και το τελετουργικό της αναχώρησης από το χωριό τους τις δυσκολίες του ταξιδιού και της αναζήτησης εργασίας τη διαδικασία του κτισίματος την παρουσίαση του εξοπλισμού και της διαλέκτου τους την επιτυχημένη ή αποτυχημένη ολοκλήρωση της κατασκευής το γάμο και τη μόνιμη εγκατάστασή τους στον τόπο εργασίας ΥΠΕΠΘ-Παν/μιο Αιγαίου με την συγχρηματοδότηση της Ευρωπαϊκής Ένωσης 103

8 την εκπαίδευση των μαστορόπουλων την επιστροφή στο χωριό τους και το άνοιγμα των δώρων προς τα συγγενικά πρόσωπα τον εορτασμό της επιστροφής τη φορτισμένη συναισθηματικά απόσυρσή τους από το επάγγελμα Η τελευταία πράξη του έργου δεν μπορεί παρά να περιέχει συζητήσεις των λαϊκών μαστόρων για το ζοφερό μέλλον του επαγγέλματός τους και τον επερχόμενο αφανισμό του. 6. ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ Καθώς η περιβαλλοντική εκπαίδευση είναι μια νέα μαθησιακή διαδικασία που φιλοδοξεί να δώσει νόημα και ζωντάνια στην εκπαιδευτική πράξη, έτσι και το συγκεκριμένο Σ.Π.Π.Ε. έχει ανάγκη να αξιολογηθεί με ένα διαφορετικό τρόπο. Άλλωστε η αξιολόγηση και η αυτοαξιολόγηση δεν έχουν σκοπό να αποθαρρύνουν τους συμμετέχοντες εκπαιδευτικούς και μαθητές αλλά πιστοποιούν και ενδυναμώνουν την εμπειρία, τη μάθηση τη συναισθηματική και ηθική ανάταση. Έτσι αξιολογούνται γνώσεις, στάσεις, διαθέσεις αποκτημένες ικανότητες, κοινωνικοποίηση, συλλογική δράση, οικολογική συνείδηση, περιέργεια, κριτικό πνεύμα, επικοινωνία, φαντασία, ευαισθησία, προφορικός και γραπτός λόγος, δημοκρατικές πρακτικές, εθελοντισμός, η συμπεριφορά κάθε μορφής εξουσίας, η στάση της κοινωνίας και προπάντων ο σεβασμός σε κάθε μορφής άποψη. Όσον αφορά τη μεθοδολογία αξιολόγησης του συγκεκριμένου Σ.Π.Π.Ε., ακολουθήθηκαν οι παρακάτω μορφές αξιολόγησης: διανομή αρχικού ερωτηματολογίου κλειστού τύπου για ανίχνευση γνώσεων σχετικών με το θέμα, για παράδειγμα από ποιες περιοχές τις Ελλάδας κατάγονταν οι πιο γνωστοί λαϊκοί μάστορες; συζητήσεις μέσα στην περιβαλλοντική ομάδα για την πορεία υλοποίησης του Σ.Π.Π.Ε., κυρίως σχετικές με την επίτευξη και τον επαναπροσδιορισμό συγκεκριμένων στόχων που τίθενται για ένα συγκεκριμένο χρονικό διάστημα. Για παράδειγμα, στην περίπτωση που οι μαθητές στοχεύουν στη μελέτη και την κατανόηση της λειτουργίας της υδατογέφυρας, πρέπει πρώτα να συζητήσουν για να οργανώσουν μια εκπαιδευτική επίσκεψη στο Μουσείο Ύδρευσης Θεσσαλονίκης και έπειτα μια βιωματική αναζήτηση της ρωμαϊκής υδατογέφυρας στο χωριό Χορτιάτης Θεσσαλονίκης διανομή τελικού ερωτηματολογίου κλειστού και ανοικτού τύπου για να διαπιστωθεί η επίτευξη των αρχικών στόχων που είχαν τεθεί. Στην περίπτωση του ανοικτού τύπου, είναι πολύ ενδιαφέρον να ζητήσουμε από τους μαθητές να αποτυπώσουν με λέξεις ή εικόνες ένα συγκεκριμένο δείγμα λαϊκής αρχιτεκτονικής, όπως ένα λιθανάγλυφο που ζωγράφισε ο Δημήτρης, όταν του ζητήθηκε να ζωγραφίσει την πιο εντυπωσιακή εκκλησία που μελέτησε κατά τη διάρκεια ενός ανάλογου προγράμματος. (Φωτογραφία 2). Φωτογραφία 2. Μακρινίτσα, το λιθανάφλυφο του Αγίου Γεωργίου στο Μαντάνι 104 ΥΠΕΠΘ-Παν/μιο Αιγαίου με την συγχρηματοδότηση της Ευρωπαϊκής Ένωσης

9 απολογιστική συζήτηση με τα μέλη της ομάδας για την επισήμανση των αδυναμιών και των προβλημάτων που αντιμετώπισαν κατά τη διάρκεια υλοποίησης του Σ.Π.Π.Ε. Για παράδειγμα, ήταν εύκολο να προσεγγίσουν αυτά τα παραδοσιακά κτίσματα που είχαν στόχο να μελετήσουν; Οι ντόπιοι κάτοικοι των παραδοσιακών οικισμών και οι ιδιοκτήτες τέτοιων κτισμάτων ήταν πρόθυμοι να βοηθήσουν τα μέλη της ομάδας στην έρευνά τους; 7. ΕΠΙΛΟΓΟΣ Οι εκπαιδευτικοί και οι μαθητές που θα υλοποιήσουν το συγκεκριμένο Σ.Π.Π.Ε., στο τέλος θα διαπιστώσουν πως ένα ακόμα κομμάτι του λαϊκού πολιτισμού της χώρας μας, το οποίο δημιουργήθηκε με την υπομονή, το μεράκι και την καλαισθησία του λαού μας, ένα αυθεντικό λαϊκό δημιούργημα που για αιώνες υπήρξε άρρηκτα συνδεδεμένο με την οικονομική, κοινωνική και πολιτιστική ζωή του λαού μας, η γνήσια λαϊκή αρχιτεκτονική, άρχισε να χάνεται μέσα στον εκτεταμένο χαλασμό της τεχνολογικής καταιγίδας που ξέσπασε στη χώρα μας μετά το Β Παγκόσμιο Πόλεμο και συνεχίζεται αδιάλειπτα μέχρι και σήμερα. Ωστόσο, κανείς δεν πρέπει να εθελοτυφλεί, νομίζοντας ότι οι επόμενες γενιές θα στραφούν προς τον παραδοσιακό τρόπο ζωής, αφού αυτός έχει περάσει ανεπιστρεπτί. Απλά, πρέπει να συνειδητοποιήσουμε ότι είναι δική μας υποχρέωση να μάθουν οι μαθητές μας, πώς οι παππούδες τους πεζοπορούσαν στα λιθόστρωτα μονοπάτια, έπιναν νερό από τις κρήνες, γεφύρωναν με περίσσια τέχνη αδάμαστα ποτάμια, άλεθαν το στάρι στο νερόμυλο και χόρευαν παραδοσιακούς χορούς στην πλακόστρωτη αυλή της εκκλησίας, όταν στη γιορτή του Αγίου Δημητρίου το μπουλούκι των μαστόρων γύριζε από την ξενιτιά φορτωμένο με κάθε λογής πραμάτειες για τους συγγενείς τους. Εξάλλου, ας μην ξεχνάμε ότι η γνώση του παρελθόντος μπορεί να αποτελέσει τον ακρογωνιαίο λίθο για την πρόοδο του μέλλοντος ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ 1. Αράπογλου Μ., (1996) Κόνιτσα: άνθρωπος και χώρος: η ταυτότητα μέσα στη διαφορά, 1 ο Επιστημονικό Συμπόσιο «Η επαρχία Κόνιτσας στο χώρο και το χρόνο», Κόνιτσα Ιωαννίνων, σελ , Μάιος Γεωργόπουλος Α.,Τσαλίκη Ε., (2003), Περιβαλλοντική Εκπαίδευση: Αρχές Φιλοσοφία Μεθοδολογία - Παιχνίδια και Ασκήσεις, Gutenberg: Αθήνα 3. Διεθνές Ινστιτούτο Παραδοσιακής Αρχιτεκτονικής (2005α). Εισαγωγικά για την αρχιτεκτονική της Βέροιας. Ανασύρθηκε στις 27 Μαΐου 2005 από: 4. Διεθνές Ινστιτούτο Παραδοσιακής Αρχιτεκτονικής (2005β). Οι συντεχνίες των μαστόρων. Ανασύρθηκε στις 27 Μαΐου 2005 από: 5. Ευρυτανικές Σελίδες (2005). Τα «χάνια» της Ευρυτανίας. Ανασύρθηκε στις 27 Μαΐου 2005 από: 6. Καμηλάκης Π., (2003) Οι χορηγοί της κατασκευής των πέτρινων γεφυριών στη μεταβυζαντινή και νεοελληνική περίοδο στο Περί πετρογέφυρων, Κέντρο Μελέτης Πέτρινων Γεφυριών: Αθήνα 7. Καρζής Α., Μαγκλάρας Μ., (2002), Προβιομηχανική Ήπειρος: μύλοι και μυλωνάδες, Περί Τεχνών: Πάτρα 8. Κίζης Γ., (1994), Πηλιορείτικη οικοδομία, Πολιτιστικό Τεχνολογικό Ίδρυμα ΕΤΒΑ: Αθήνα 9. Κωνσταντινόπουλος Χ., (1983), Οι παραδοσιακοί χτίστες της Πελοποννήσου, Μέλισσα: Αθήνα 10. Λεωνιδοπούλου-Στυλιανού Ρ., (1992), Ελληνική Παραδοσιακή Αρχιτεκτονική: Πήλιο, Μέλισσα: Αθήνα 11. Μακρής Γ., (2004), Οι γέφυρες στην Αρχαία Ελλάδα, Αίολος: Αθήνα 12. Μακρής Κ., (1981), Χιοναδίτες ζωγράφοι, Μέλισσα: Αθήνα 13. Μαμμόπουλος Α., (1973), Λαϊκή αρχιτεκτονική: Ηπειρώτες μαστόροι και γεφύρια, Βιβλιοθήκη Ηπειρωτικής Εταιρείας Αθηνών αρ.40: Αθήνα 14. Μαντάς Σ., (1984), Ηπειρώτικα Γεφύρια, Λαϊκό Πολύπτυχο Τεχνικές Εκδόσεις Α.Ε.: Αθήνα 15. Μαντάς Σ., (1987), Το γεφύρι κι ο Ηπειρώτης, Λαϊκό Πολύπτυχο Τεχνικές Εκδόσεις Α.Ε.: Αθήνα 16. Νιτσιάκος Β., (1993), Παραδοσιακές κοινωνικές δομές, Οδυσσέας: Αθήνα 17. Παλιούρας Δ., (2002) Ανάδειξη των νεοτέρων μνημείων του κεντρικού Πηλίου, μέσα από τη δημιουργία ενός πολιτιστικού οδοιπορικού, Συνέδριο: Ανάδειξη του διαχρονικού μνημειακού πλούτου του Βόλου και της ευρύτερης περιοχής, Βόλος, σελ , Μαΐου ΥΠΕΠΘ-Παν/μιο Αιγαίου με την συγχρηματοδότηση της Ευρωπαϊκής Ένωσης 105

10 18. Παπαθανασίου Α., (2002), Το Πήλιο δεύτερο Άγιον Όρος της Ελλάδος στα Βυζαντινά χρόνια, Κοινότητα Μακρινίτσας: Βόλος 19. Παπαδημητρίου Β., (1998), Περιβαλλοντική Εκπαίδευση και Σχολείο, Μια διαχρονική θεώρηση, Τυπωθήτω: Αθήνα 20. Παπακώστα-Σινίκη Ν., (1996), Ήπειρος, εκκλησιές και μοναστήρια, Δωδώνη: Αθήνα 21. Πετρονώτης Α., (2001) Πέτρινα γεφύρια στην Ελλάδα στο Φύση και έργα ανθρώπων, Υπ. Ε.Π.Θ.- Ε.Ι.Ν. & Κ.Π.Ε. Κόνιτσας, Κόνιτσα 22. Ρούσκας Γ., (1999), Μυλοτόπια, μύλοι και μυλωνάδες, Ρούσκας Γ.: Αθήνα 23. Τεγόπουλος Φυτράκης, (1999), Μείζον Ελληνικό Λεξικό, Αρμονία Α.Ε.: Αθήνα 24. Τσότσος Γ., (1997), Μακεδονικά Γεφύρια, University Studio Press: Θεσσαλονίκη 25. Τσούβαλη Κ., (2001), Το Εθνικό δίκτυο Π.Ε. «Παραδοσιακοί οικισμοί & φύση» στο Φύση και έργα ανθρώπων, Υπ. Ε.Π.Θ.-Ε.Ι.Ν. & Κ.Π.Ε. Κόνιτσας, Κόνιτσα 26. Σπέης Γ., (1995), Παραδοσιακές τέχνες και επαγγέλματα, Υπουργείο Πολιτισμού-Διεύθυνση Λαϊκού Πολιτισμού: Αθήνα 27. Σταματοπούλου Χ., (1999), Ελληνική Παραδοσιακή Αρχιτεκτονική: Ζαγόρι, Μέλισσα: Αθήνα 28. Χαρατσής Ν., (1996), Πέτρινα τοξωτά γεφύρια στο Πήλιο, Ξουράφας: Βόλος 29. Χαρίσης Β., (1992), Ελληνική Παραδοσιακή Αρχιτεκτονική: Μέτσοβο, Μέλισσα: Αθήνα 106 ΥΠΕΠΘ-Παν/μιο Αιγαίου με την συγχρηματοδότηση της Ευρωπαϊκής Ένωσης

Ελληνικό Παιδικό Μουσείο Κυδαθηναίων 14, 105 58 Αθήνα Τηλ.: 2103312995, Fax: 2103241919 E-Mail: info@hcm.gr, www.hcm.gr

Ελληνικό Παιδικό Μουσείο Κυδαθηναίων 14, 105 58 Αθήνα Τηλ.: 2103312995, Fax: 2103241919 E-Mail: info@hcm.gr, www.hcm.gr Ελληνικό Παιδικό Μουσείο Κυδαθηναίων 14, 105 58 Αθήνα Τηλ.: 2103312995, Fax: 2103241919 E-Mail: info@hcm.gr, www.hcm.gr Το έργο υλοποιείται με δωρεά από το Σύντομη περιγραφή Το Ελληνικό Παιδικό Μουσείο

Διαβάστε περισσότερα

Με τα μάτια του παππού και της γιαγιάς. 63o Δημοτικό Σχολείο Θεσσαλονίκης. Λαογραφικό και Εθνολογικό Μουσείο Μακεδονίας- Θράκης

Με τα μάτια του παππού και της γιαγιάς. 63o Δημοτικό Σχολείο Θεσσαλονίκης. Λαογραφικό και Εθνολογικό Μουσείο Μακεδονίας- Θράκης Λαογραφικό και Εθνολογικό Μουσείο Μακεδονίας- Θράκης 63o Δημοτικό Σχολείο Θεσσαλονίκης Με τα μάτια του παππού και της γιαγιάς 1 Σχολείο: 63 ο Δημοτικό σχολείο Θεσσαλονίκης Συμμετέχοντες Τάξη / Τμήμα: ΣΤ

Διαβάστε περισσότερα

Ελληνικό Παιδικό Μουσείο Κυδαθηναίων 14, 105 58 Αθήνα Τηλ.: 2103312995, Fax: 2103241919 E-Mail: info@hcm.gr, www.hcm.gr

Ελληνικό Παιδικό Μουσείο Κυδαθηναίων 14, 105 58 Αθήνα Τηλ.: 2103312995, Fax: 2103241919 E-Mail: info@hcm.gr, www.hcm.gr Ελληνικό Παιδικό Μουσείο Κυδαθηναίων 14, 105 58 Αθήνα Τηλ.: 2103312995, Fax: 2103241919 E-Mail: info@hcm.gr, www.hcm.gr Το έργο υλοποιείται με δωρεά από το ΕΠΜ_2014 Εκπαιδευτικό Έργο «Το Κινητό Μουσείο»

Διαβάστε περισσότερα

Το Κάστρο του Πλαταμώνα μέσα στην Iστορία

Το Κάστρο του Πλαταμώνα μέσα στην Iστορία ΣΧΕΔΙΟ ΠΟΛΙΤΙΣΤΙΚΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ Σχολείο : 9/θ ΔΗΜΟΤΙΚΟ ΣΧΟΛΕΙΟ ΠΛΑΤΑΜΩΝΑ Τίτλος/Θέμα Προγράμματος Το Κάστρο του Πλαταμώνα μέσα στην Iστορία Τάξεις ή Τμήματα συμμετοχής: ΣΤ1, ΣΤ2 Υπεύθυνοι Εκπαιδευτικοί

Διαβάστε περισσότερα

ΕΚΘΕΣΗ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΩΝ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ

ΕΚΘΕΣΗ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΩΝ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΘΡΗΣΚΕΥΜΑΤΩΝ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΚΗ Δ/ΝΣΗ Π.Ε. & Δ.Ε. ΙΟΝΙΩΝ ΝΗΣΩΝ ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ 20.06.2014 Δ/ΝΣΗ Π.Ε. Ν.ΚΕΦΑΛΛΗΝΙΑΣ Ταχ. Δ/νση(προσωρινή): Ηλία Ζερβού 10 Ταχ. Κώδικας : 28100

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΤΥΠΟ ΠΕΙΡΑΜΑΤΙΚΟ Δ.Σ. ΦΛΩΡΙΝΑΣ ΥΠΕΥΘΥΝΗ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟΣ: ΠΟΥΓΑΡΙΔΟΥ ΠΑΡΑΣΚΕΥΗ ΤΑΞΗ : Γ

ΠΡΟΤΥΠΟ ΠΕΙΡΑΜΑΤΙΚΟ Δ.Σ. ΦΛΩΡΙΝΑΣ ΥΠΕΥΘΥΝΗ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟΣ: ΠΟΥΓΑΡΙΔΟΥ ΠΑΡΑΣΚΕΥΗ ΤΑΞΗ : Γ ΠΡΟΤΥΠΟ ΠΕΙΡΑΜΑΤΙΚΟ Δ.Σ. ΦΛΩΡΙΝΑΣ ΥΠΕΥΘΥΝΗ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟΣ: ΠΟΥΓΑΡΙΔΟΥ ΠΑΡΑΣΚΕΥΗ ΤΑΞΗ : Γ ΦΛΩΡΙΝΑ 2014 1 ΠΟΛΙΤΙΣΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ : «ΣΕΡΓΙΑΝΙ ΣΤΟΥΣ ΡΟΜΟΥΣ ΤΗΣ ΦΛΩΡΙΝΑΣ» ΥΠΕΥΘΥΝΗ ΕΚΠΑΙ ΕΥΤΙΚΟΣ : ΠΟΥΓΑΡΙ ΟΥ ΠΑΡΑΣΚΕΥΗ-ΑΝΑΣΤΑΣΙΑ

Διαβάστε περισσότερα

ΣΕΝΑΡΙΟ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑΣ ΓΝΩΣΤΙΚΟ ΑΝΤΙΚΕΙΜΕΝΟ: ΙΣΤΟΡΙΑ

ΣΕΝΑΡΙΟ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑΣ ΓΝΩΣΤΙΚΟ ΑΝΤΙΚΕΙΜΕΝΟ: ΙΣΤΟΡΙΑ ΣΕΝΑΡΙΟ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑΣ ΓΝΩΣΤΙΚΟ ΑΝΤΙΚΕΙΜΕΝΟ: ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΑΞΗ: Α ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ, Α ΛΥΚΕΙΟΥ ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ: Μυκηναϊκός Πολιτισμός ΕΙΣΗΓΗΤΗΣ: ΚΑΛΛΙΑΔΟΥ ΜΑΡΙΑ ΘΕΜΑ: «Η καθημερινή ζωή στον Μυκηναϊκό Κόσμο» Οι μαθητές

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΡΙΑΔΙΑΒΑΙΝΟΝΤΑΣ ΣΤΟ ΧΩΡΟ ΚΑΙ ΣΤΟ ΧΡΟΝΟ ΤΟΥ ΒΥΖΑΝΤΙΟΥ. Πολιτιστικό πρόγραμμα με βάση την Ιστορία της Ε Δημοτικού

ΠΕΡΙΑΔΙΑΒΑΙΝΟΝΤΑΣ ΣΤΟ ΧΩΡΟ ΚΑΙ ΣΤΟ ΧΡΟΝΟ ΤΟΥ ΒΥΖΑΝΤΙΟΥ. Πολιτιστικό πρόγραμμα με βάση την Ιστορία της Ε Δημοτικού ΠΕΡΙΑΔΙΑΒΑΙΝΟΝΤΑΣ ΣΤΟ ΧΩΡΟ ΚΑΙ ΣΤΟ ΧΡΟΝΟ ΤΟΥ ΒΥΖΑΝΤΙΟΥ Πολιτιστικό πρόγραμμα με βάση την Ιστορία της Ε Δημοτικού Υπεύθυνη Εκπαιδευτικός: Χρύσα Κουράκη, Δασκάλα, Δρ. Παιδικής Λογοτεχνίας Παν/μίου Ιωαννίνων

Διαβάστε περισσότερα

ΓΕΛ ΚΟΝΙΣΤΡΩΝ. Τα τοξωτά πετρογέφυρα της Δημοτικής ενότητας Κονιστρών

ΓΕΛ ΚΟΝΙΣΤΡΩΝ. Τα τοξωτά πετρογέφυρα της Δημοτικής ενότητας Κονιστρών ΓΕΛ ΚΟΝΙΣΤΡΩΝ Τα τοξωτά πετρογέφυρα της Δημοτικής ενότητας Κονιστρών Ρούσου Αικατερίνη Βισβίνη Αλεξάνδρα Τα πέτρινα τοξωτά γεφύρια της περιοχής μας Εισαγωγή Από τα παλιά χρόνια οι άνθρωποι για να διευκολύνουν

Διαβάστε περισσότερα

Σύνδεση της σχολικής Φυσικής Αγωγής και των σχολικών δραστηριοτήτων µε δραστηριότητες σε φυσικό περιβάλλον

Σύνδεση της σχολικής Φυσικής Αγωγής και των σχολικών δραστηριοτήτων µε δραστηριότητες σε φυσικό περιβάλλον Σύνδεση της σχολικής Φυσικής Αγωγής και των σχολικών δραστηριοτήτων µε δραστηριότητες σε φυσικό περιβάλλον ρ. Απόστολος Ντάνης Σχολικός Σύµβουλος Φυσικής Αγωγής ιπλή εκπαιδευτική λειτουργία των δραστηριοτήτων

Διαβάστε περισσότερα

2ο Συνέδριο Σχολικών Προγραμμάτων Περιβαλλοντικής Εκπαίδευσης, Αθήνα, 15-17 Δεκεμβρίου 2006

2ο Συνέδριο Σχολικών Προγραμμάτων Περιβαλλοντικής Εκπαίδευσης, Αθήνα, 15-17 Δεκεμβρίου 2006 ΕΝΑ ΣΧΟΛΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΜΕ ΘΕΜΑ ΤΗΝ ΑΕΙΦΟΡΙΚΗ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΤΩΝ ΥΔΑΤΙΝΩΝ ΑΠΟΘΕΜΑΤΩΝ. ΤΟ ΠΑΡΑΔΕΙΓΜΑ ΤΩΝ ΟΡΕΙΝΩΝ ΟΙΚΙΣΜΩΝ ΤΗΣ ΕΛΛΑΔΑΣ ΓΚΡΑΣΣΟΣ Γ. Υπ.Ε.Π.Θ., Κ.Π.Ε. Μακρινίτσας e-mail:

Διαβάστε περισσότερα

Δημοτικό Σχολείο Θεσπρωτικού. «Απογραφή Παραδοσιακών Σπιτιών στα Ιστορικά Λέλοβα και Μελέτη της Αρχιτεκτονικής τους»

Δημοτικό Σχολείο Θεσπρωτικού. «Απογραφή Παραδοσιακών Σπιτιών στα Ιστορικά Λέλοβα και Μελέτη της Αρχιτεκτονικής τους» Δημοτικό Σχολείο Θεσπρωτικού «Απογραφή Παραδοσιακών Σπιτιών στα Ιστορικά Λέλοβα και Μελέτη της Αρχιτεκτονικής τους» Γ και ΣΤ Τάξη 2007 ΠΡΟΛΟΓΟΣ Η εργασία είναι μια συνεργασία της Γ Τάξης και ΣΤ Τάξης του

Διαβάστε περισσότερα

ΚΡΙΤΗΡΙΑ ΕΠΙΛΟΓΗΣ ΘΕΜΑΤΟΣ

ΚΡΙΤΗΡΙΑ ΕΠΙΛΟΓΗΣ ΘΕΜΑΤΟΣ Πρασινίζω το σχολείο µου, πρασινίζω την πόλη µου! Το Εργαστήριο το σχολικό έτος 2004-2005, συνεργάστηκε µε το Πειραµατικό Νηπιαγωγείο Ν. Χηλής στο σχεδιασµό και την ανάπτυξη Προγράµµατος Περιβαλλοντικής

Διαβάστε περισσότερα

ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΓΙΑ ΤΟ ΘΑΛΑΣΣΙΟ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ ΚΑΙ ΤΗΝ ΑΛΙΕΙΑ «Η θάλασσα κοινό μας σπίτι»

ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΓΙΑ ΤΟ ΘΑΛΑΣΣΙΟ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ ΚΑΙ ΤΗΝ ΑΛΙΕΙΑ «Η θάλασσα κοινό μας σπίτι» ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ LIFE «Μεσογειακή φώκια και Αλιεία: Αντιμετωπίζοντας τη σχέση ανταγωνισμού και αλληλεπίδρασης στις ελληνικές θάλασσες» ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΓΙΑ ΤΟ ΘΑΛΑΣΣΙΟ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ ΚΑΙ ΤΗΝ ΑΛΙΕΙΑ «Η θάλασσα

Διαβάστε περισσότερα

Αναδεικνύω τον τόπο μου μέσα από την Περιβαλλοντική Εκπαίδευση

Αναδεικνύω τον τόπο μου μέσα από την Περιβαλλοντική Εκπαίδευση Αναδεικνύω τον τόπο μου μέσα από την Περιβαλλοντική Εκπαίδευση Σοφία Τσιροπούλου Υπεύθυνη Σχολικών Δραστηριοτήτων Διεύθυνση Δευτεροβάθμιας Εκπαίδευσης Ν. Έβρου softsi@sch.gr ΠΕΡΙΛΗΨΗ Στην παρούσα εργασία

Διαβάστε περισσότερα

Το μουσείο ζωντανεύει με ταξίδι σχολικό! Σχέδια εργασίας σχολείων-μουσείων σχολικού έτους 2011-2012. ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΕΣ ΕΠΙΣΚΕΨΕΙΣ ΜΑΘΗΤΩΝ ποδράσηη

Το μουσείο ζωντανεύει με ταξίδι σχολικό! Σχέδια εργασίας σχολείων-μουσείων σχολικού έτους 2011-2012. ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΕΣ ΕΠΙΣΚΕΨΕΙΣ ΜΑΘΗΤΩΝ ποδράσηη ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΕΣ ΕΠΙΣΚΕΨΕΙΣ ΜΑΘΗΤΩΝ 9 5 ποδράσηη Σχέδια εργασίας σχολείων-μουσείων σχολικού έτους 2011-2012 Μουσείο Επιστημών και Τεχνολογίας Πανεπιστημίου Πατρών 2ο Δημοτικό Σχολείο Ακράτας Δημοτικό Μουσείο

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΑΤΗΡΗΤΕΕΣ ΟΙΚΟΔΟΜΕΣ: ΔΙΑΔΡΟΜΗ ΣΤΟ ΠΑΡΕΛΘΟΝ, ΟΡΑΜΑ ΣΤΟ ΜΕΛΛΟΝ. που γέννησες και ανάθρεψες τους γονείς και τους παππούδες μας.

ΔΙΑΤΗΡΗΤΕΕΣ ΟΙΚΟΔΟΜΕΣ: ΔΙΑΔΡΟΜΗ ΣΤΟ ΠΑΡΕΛΘΟΝ, ΟΡΑΜΑ ΣΤΟ ΜΕΛΛΟΝ. που γέννησες και ανάθρεψες τους γονείς και τους παππούδες μας. ΔΙΑΤΗΡΗΤΕΕΣ ΟΙΚΟΔΟΜΕΣ: ΔΙΑΔΡΟΜΗ ΣΤΟ ΠΑΡΕΛΘΟΝ, ΟΡΑΜΑ ΣΤΟ ΜΕΛΛΟΝ Λεμεσός, πόλη μας αγαπημένη. Η πόλη που γεννηθήκαμε, η πόλη που μεγαλώνουμε. Πόλη που γέννησες και ανάθρεψες τους γονείς και τους παππούδες

Διαβάστε περισσότερα

Μέσω αυτής της εκπαιδευτικής επίσκεψης, δόθηκε η δυνατότητα στους μαθητές να συνεχ ίσουν τη σχολική

Μέσω αυτής της εκπαιδευτικής επίσκεψης, δόθηκε η δυνατότητα στους μαθητές να συνεχ ίσουν τη σχολική Πέμπτη 15 Μάιος 2008 14:33 Το 1 Γυμνάσιο Καλαμπάκας στο πλαίσιο προγράμματος ανοικτών περιβαλλοντικών τ άξεων «Καλλιστώ» υλοποίησε σχέδιο περιβαλλοντικής εκπαίδευσης σ Κόνιτσα στις 1415 16 Απριλίου Το

Διαβάστε περισσότερα

Δ Φάση Επιμόρφωσης. Υπουργείο Παιδείας και Πολιτισμού Παιδαγωγικό Ινστιτούτο Γραφείο Διαμόρφωσης Αναλυτικών Προγραμμάτων. 15 Δεκεμβρίου 2010

Δ Φάση Επιμόρφωσης. Υπουργείο Παιδείας και Πολιτισμού Παιδαγωγικό Ινστιτούτο Γραφείο Διαμόρφωσης Αναλυτικών Προγραμμάτων. 15 Δεκεμβρίου 2010 Επιμόρφωση Εκπαιδευτικών Δημοτικής, Προδημοτικής και Ειδικής Εκπαίδευσης για τα νέα Αναλυτικά Προγράμματα (21-22 Δεκεμβρίου 2010 και 7 Ιανουαρίου 2011) Δ Φάση Επιμόρφωσης Υπουργείο Παιδείας και Πολιτισμού

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΜΑ: ΠΑΡΑΔΟΣΙΑΚΟΙ ΧΟΡΟΙ ΚΑΙ ΤΡΑΓΟΥΔΙΑ ΤΗΣ ΑΓΙΑΣΟΥ

ΘΕΜΑ: ΠΑΡΑΔΟΣΙΑΚΟΙ ΧΟΡΟΙ ΚΑΙ ΤΡΑΓΟΥΔΙΑ ΤΗΣ ΑΓΙΑΣΟΥ 2/Θ ΝΗΠΙΑΓΩΓΕΙΟ ΑΓΙΑΣΟΥ ΠΡΌΓΡΑΜΜΑ ΠΟΛΙΤΙΣΤΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ Σχολικό έτος 2004 2005 ΘΕΜΑ: ΠΑΡΑΔΟΣΙΑΚΟΙ ΧΟΡΟΙ ΚΑΙ ΤΡΑΓΟΥΔΙΑ ΤΗΣ ΑΓΙΑΣΟΥ ΥΠΕΥΘΥΝΕΣ ΝΗΠΙΑΓΩΓΟΙ: ΖΟΥΜΠΟΥΛΗ ΜΑΤΕΛΗ ΜΥΡΣΙΝΗ ΣΑΜΟΘΡΑΚΗ ΒΑΣΙΛΙΚΗ ΤΖΑΝΗ ΕΙΡΗΝΗ

Διαβάστε περισσότερα

Η ΠΡΩΤΗ ΜΟΥ ΒΟΛΤΑ ΣΤΟ ΔΑΣΟΣ

Η ΠΡΩΤΗ ΜΟΥ ΒΟΛΤΑ ΣΤΟ ΔΑΣΟΣ 3 Ο ΣΥΝΕΔΡΙΟ ΣΤΗ ΣΥΡΟ-ΤΠΕ ΣΤΗΝ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ 205 Η ΠΡΩΤΗ ΜΟΥ ΒΟΛΤΑ ΣΤΟ ΔΑΣΟΣ (Ένα παραμύθι από μεγάλα παιδιά) Παπαλουκά Κων/να Εκπαιδευτικός Β θμιας Εκπαίδευσης Νηπιοβρεφοκόμος Τσαγκουρνού Ελισάβετ Εκπαιδευτικός

Διαβάστε περισσότερα

Εκπαίδευση για το περιβάλλον και την αειφορία

Εκπαίδευση για το περιβάλλον και την αειφορία Εκπαίδευση για το περιβάλλον και την αειφορία Τι είναι περιβάλλον; Το περιβάλλον προσεγγίζεται... ως «πρόβλημα»... ως φυσικός πόρος... ως φύση... ως ο χώρος της καθημερινής μας ζωής... ως ο χώρος της συλλογικής

Διαβάστε περισσότερα

ΣΤΟ ΜΟΥΣΕΙΟ ΤΩΝ ΜΥΚΗΝΩΝ. «Τα μυστικά ενός αγγείου»

ΣΤΟ ΜΟΥΣΕΙΟ ΤΩΝ ΜΥΚΗΝΩΝ. «Τα μυστικά ενός αγγείου» ΣΤΟ ΜΟΥΣΕΙΟ ΤΩΝ ΜΥΚΗΝΩΝ «Τα μυστικά ενός αγγείου» ΜΠΙΛΙΟΥΡΗ ΑΡΓΥΡΗ 2011 ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΜΟΥΣΕΙΑΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ «ΤΑ ΜΥΣΤΙΚΑ ΕΝΟΣ ΑΓΓΕΙΟΥ» ΘΕΜΑ ΤΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ Η παρούσα εργασία αποτελεί το θεωρητικό

Διαβάστε περισσότερα

Η διαπολιτισμική διάσταση των φιλολογικών βιβλίων του Γυμνασίου: διδακτικές προσεγγίσεις

Η διαπολιτισμική διάσταση των φιλολογικών βιβλίων του Γυμνασίου: διδακτικές προσεγγίσεις Έργο: «Ένταξη παιδιών παλιννοστούντων και αλλοδαπών στο σχολείο - για τη Δευτεροβάθμια Εκπαίδευση (Γυμνάσιο)» Επιμορφωτικό Σεμινάριο Η διαπολιτισμική διάσταση των φιλολογικών βιβλίων του Γυμνασίου: διδακτικές

Διαβάστε περισσότερα

ΛΕΡΙΟΣ ΝΙΚΟΛΑΟΣ ΔΑΣΚΑΛΟΣ ΣΤΟ 4/ΘΕΣΙΟ ΔΗΜΟΤΙΚΟ ΣΧΟΛΕΙΟ ΡΟΔΙΑΣ

ΛΕΡΙΟΣ ΝΙΚΟΛΑΟΣ ΔΑΣΚΑΛΟΣ ΣΤΟ 4/ΘΕΣΙΟ ΔΗΜΟΤΙΚΟ ΣΧΟΛΕΙΟ ΡΟΔΙΑΣ ΛΕΡΙΟΣ ΝΙΚΟΛΑΟΣ ΔΑΣΚΑΛΟΣ ΣΤΟ 4/ΘΕΣΙΟ ΔΗΜΟΤΙΚΟ ΣΧΟΛΕΙΟ ΡΟΔΙΑΣ ΒΗΜΑΤΑ ΥΛΟΠΟΙΗΣΗΣ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ Αποφασίζεται το θέμα σε συνεργασία με τους μαθητές. Ενημερώνεται ο διευθυντής του σχολείου, ο

Διαβάστε περισσότερα

ΕΝΤΥΠΟ ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΥ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ 3

ΕΝΤΥΠΟ ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΥ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ 3 ΕΝΤΥΠΟ ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΥ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ 3 Όνομα Εκπαιδευτικού: Νικολάου Χριστιάνα Σχολείο: Περιφερειακό Δημοτικό Σχολείο Τίμης Τάξη: Α Ζήτημα της Αειφόρου Περιβαλλοντικής Εκπαιδευτικής Πολιτικής του σχολείου: Οι καταναλωτικές

Διαβάστε περισσότερα

Δήμος Μαστοροχωρίων. Συλλογικό έργο. Μαστοροχώρια. Τρίκαλα 2005

Δήμος Μαστοροχωρίων. Συλλογικό έργο. Μαστοροχώρια. Τρίκαλα 2005 Βιβλιογραφία Βιβλιογραφία. Μακρής Κίτσος. Χιονιαδίτες ζωγράφοι. Αθήνα 1981. Εξάρχου Χρήστος. Η Φούρκα της Ηπείρου. Τουφίδης Σωτήρης. Η Κόνιτσα και τα χωριά της.κόνιτσα 1994. Δήμος Μαστοροχωρίων. Συλλογικό

Διαβάστε περισσότερα

ΤΗΛΕ- ΣΥΝΕΡΓΑΣΙΑ ΕΙΚΟΝΙΚΗ ΤΑΞΗ ΠΕΡΙΟ ΟΣ ΠΡΟΕΤΟΙΜΑΣΙΑΣ

ΤΗΛΕ- ΣΥΝΕΡΓΑΣΙΑ ΕΙΚΟΝΙΚΗ ΤΑΞΗ ΠΕΡΙΟ ΟΣ ΠΡΟΕΤΟΙΜΑΣΙΑΣ Σχολεία ϖου συµµετέχουν 5ο ηµοτικό σχολείο Κέρκυρας 2ο ηµοτικό σχολείο Νάξου Σχολική χρονιά 2005-2006 ιδακτική µεθοδολογία ΤΗΛΕ- ΣΥΝΕΡΓΑΣΙΑ ΕΙΚΟΝΙΚΗ ΤΑΞΗ ΠΕΡΙΟ ΟΣ ΠΡΟΕΤΟΙΜΑΣΙΑΣ Περίοδος ϖροετοιµασίας Τηλεδιάσκεψη

Διαβάστε περισσότερα

ICOM και ΜΟΥΣΕΙΟΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗ

ICOM και ΜΟΥΣΕΙΟΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗ ICOM ΔΙΕΘΝΕΣ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ ΜΟΥΣΕΙΩΝ ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΤΜΗΜΑ Αγ.Ασωμάτων 15 ΑΘΗΝΑ 105 53 Τηλ./Fax: 210 3219414 www.otenet.gr/icom Email icom@otenet.gr ICOM και ΜΟΥΣΕΙΟΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗ Το Διεθνές Συμβούλιο Μουσείων ιδρύθηκε

Διαβάστε περισσότερα

Β2. β) Πρώτα απ όλα: Αρχικά παράλληλα: ταυτόχρονα εξάλλου: άλλωστε

Β2. β) Πρώτα απ όλα: Αρχικά παράλληλα: ταυτόχρονα εξάλλου: άλλωστε ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ Α.1 Το συγκεκριμένο κείμενο αναφέρεται στην ανάγκη προσέγγισης των αρχαίων χώρων θέασης και ακρόασης από τους Νεοέλληνες. Επρόκειτο για τόπους έκφρασης συλλογικότητας. Επιπλέον, σ αυτούς γεννήθηκε

Διαβάστε περισσότερα

ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΑΓΩΓΗ

ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΑΓΩΓΗ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΑΓΩΓΗ 1. Εισαγωγή 220 Γενικός σκοπός του μαθήματος της Κοινωνικής και Πολιτικής Αγωγής είναι να προσφέρει τη δυνατότητα στους μαθητές και στις μαθήτριες να εμπλακούν σε μια δημιουργική

Διαβάστε περισσότερα

ΚΑΔΗΜΙΑ Λόγου και Τέχνης Κέντρο Δια Βίου Μάθησης 1

ΚΑΔΗΜΙΑ Λόγου και Τέχνης Κέντρο Δια Βίου Μάθησης 1 ΣΥΝΟΠΤΙΚΟΣ ΟΔΗΓΟΣ ΣΠΟΥΔΩΝ- ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΕΣ ΕΛΛΗΝΙΚΟΣ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΣ (κωδ. 001) Γενικά στοιχεία προγράμματος : Ονομασία προγράμματος : Ελληνικός Πολιτισμός/ Hellenic Culture Οι Επιστημονικά υπεύθυνοι του προγράμματος

Διαβάστε περισσότερα

Επιστηµονικός και Πολιτιστικός Οργανισµός των Ηνωµένων Εθνών. Πρόγραµµα Ηνωµένων Σχολείων για την Προώθηση της Παγκόσµιας Εκπαίδευσης.

Επιστηµονικός και Πολιτιστικός Οργανισµός των Ηνωµένων Εθνών. Πρόγραµµα Ηνωµένων Σχολείων για την Προώθηση της Παγκόσµιας Εκπαίδευσης. Επιστηµονικός και Πολιτιστικός Οργανισµός των Ηνωµένων Εθνών. Πρόγραµµα Ηνωµένων Σχολείων για την Προώθηση της Παγκόσµιας Εκπαίδευσης. Έκθεση για την Εκπαιδευτική Επίσκεψη στον Ναό του Επίκουρου Απόλλωνα

Διαβάστε περισσότερα

ποδράσηη Έθιμα γάμου διαφορετικών πολιτισμικών κοινοτήτων Σχέδια εργασίας σχολείων-μουσείων σχολικού έτους 2011-2012 ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΕΣ ΕΠΙΣΚΕΨΕΙΣ ΜΑΘΗΤΩΝ

ποδράσηη Έθιμα γάμου διαφορετικών πολιτισμικών κοινοτήτων Σχέδια εργασίας σχολείων-μουσείων σχολικού έτους 2011-2012 ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΕΣ ΕΠΙΣΚΕΨΕΙΣ ΜΑΘΗΤΩΝ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΕΣ ΕΠΙΣΚΕΨΕΙΣ ΜΑΘΗΤΩΝ 9 ποδράσηη 5 Σχέδια εργασίας σχολείων-μουσείων σχολικού έτους 2011-2012 Εθνολογικό Μουσείο Θράκης «Αγγελική Γιαννακίδου» 3ο Εσπερινό ΕΠΑΛ Αλεξανδρούπολης Έθιμα γάμου διαφορετικών

Διαβάστε περισσότερα

Γ φάση: Γιατί έτσι κι όχι αλλιώς;

Γ φάση: Γιατί έτσι κι όχι αλλιώς; Ζωγραφιά: Β. Χατζηβαρσάνης 2014, ΚΠΕ Ελευθερίου Κορδελιού & Βερτίσκου Γ φάση: Γιατί έτσι κι όχι αλλιώς; 95 Οδηγίες για τις δραστηριότητες της Γ φάσης Έχοντας συζητήσει για την κατάσταση της γειτονιάς μας

Διαβάστε περισσότερα

Παραδοσιακή αρχιτεκτονική της Ηπείρου

Παραδοσιακή αρχιτεκτονική της Ηπείρου Παραδοσιακή αρχιτεκτονική της Ηπείρου Η λαϊκή αρχιτεκτονική της Ηπείρου, παρά τις επιμέρους τοπικές μορφολογικές ιδιαιτερότητες, εμφανίζει κοινά χαρακτηριστικά σε όλες τις ορεινές περιοχές. Οι μορφές των

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ Γ. ΕΝ ΕΙΚΤΙΚΕΣ ΕΙΣΗΓΗΣΕΙΣ ΓΙΑ ΡΑΣΕΙΣ ΚΑΙ ΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΕΣ ΠΡΟΩΘΗΣΗΣ ΤΟΥ 3 ου ΥΠΟ ΕΜΦΑΣΗ ΣΤΟΧΟΥ ΤΗΣ ΣΧΟΛΙΚΗΣ ΧΡΟΝΙΑΣ 2014-2015

ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ Γ. ΕΝ ΕΙΚΤΙΚΕΣ ΕΙΣΗΓΗΣΕΙΣ ΓΙΑ ΡΑΣΕΙΣ ΚΑΙ ΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΕΣ ΠΡΟΩΘΗΣΗΣ ΤΟΥ 3 ου ΥΠΟ ΕΜΦΑΣΗ ΣΤΟΧΟΥ ΤΗΣ ΣΧΟΛΙΚΗΣ ΧΡΟΝΙΑΣ 2014-2015 ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ Γ ΕΝ ΕΙΚΤΙΚΕΣ ΕΙΣΗΓΗΣΕΙΣ ΓΙΑ ΡΑΣΕΙΣ ΚΑΙ ΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΕΣ ΠΡΟΩΘΗΣΗΣ ΤΟΥ 3 ου ΥΠΟ ΕΜΦΑΣΗ ΣΤΟΧΟΥ ΤΗΣ ΣΧΟΛΙΚΗΣ ΧΡΟΝΙΑΣ 2014-2015 «ΙΑΧΡΟΝΙΚΑ Ι ΑΓΜΑΤΑ ΑΠΟ ΤΟΥΣ ΑΓΩΝΕΣ ΤΩΝ ΚΥΠΡΙΩΝ ΓΙΑ ΕΛΕΥΘΕΡΙΑ» Οι αγώνες

Διαβάστε περισσότερα

ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ ΑΠΟ ΤΙΣ ΝΗΠΙΑΓΩΓΟΥΣ ΤΟΥ 9 ΟΥ KAI 22 ΟΥ ΝΗΠΙΑΓΩΓΕΙΟΥ ΚΑΤΕΡΙΝΗΣ ΣΧΟΛΙΚΟ ΕΤΟΣ 2009-2010

ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ ΑΠΟ ΤΙΣ ΝΗΠΙΑΓΩΓΟΥΣ ΤΟΥ 9 ΟΥ KAI 22 ΟΥ ΝΗΠΙΑΓΩΓΕΙΟΥ ΚΑΤΕΡΙΝΗΣ ΣΧΟΛΙΚΟ ΕΤΟΣ 2009-2010 ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ ΑΠΟ ΤΙΣ ΝΗΠΙΑΓΩΓΟΥΣ ΤΟΥ 9 ΟΥ KAI 22 ΟΥ ΝΗΠΙΑΓΩΓΕΙΟΥ ΚΑΤΕΡΙΝΗΣ ΣΧΟΛΙΚΟ ΕΤΟΣ 2009-2010 Νηπιαγωγεία που συμμετέχουν: 9 ο 2/θέσιο Ολοήμερο Νηπιαγωγείο Κατερίνης 22 ο 2/θέσιο Νηπιαγωγείο

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΣ Γεωγραφίας στα πλαίσια του Νέου Σχολείου

ΑΠΣ Γεωγραφίας στα πλαίσια του Νέου Σχολείου ΕΣΠΑ 2007-13\Ε.Π. Ε&ΔΒΜ\Α.Π. 1-2-3 «ΝΕΟ ΣΧΟΛΕΙΟ (Σχολείο 21 ου αιώνα) Νέο Πρόγραμμα Σπουδών, Οριζόντια Πράξη» MIS: 295450 Με συγχρηματοδότηση της Ελλάδας και της Ευρωπαϊκής Ένωσης (Ε. Κ. Τ.) ΑΠΣ Γεωγραφίας

Διαβάστε περισσότερα

Πρόγραμμα Περιβαλλοντικής Εκπαίδευσης

Πρόγραμμα Περιβαλλοντικής Εκπαίδευσης 2 ο 2/θ Νηπιαγωγείο Αιγινίου Τμήμα 1 ο Κλασικό Αριθμός νηπίων προνηπίων: 13 Πρόγραμμα Περιβαλλοντικής Εκπαίδευσης Το σποράκι πηγή Ζωής «Σποράκι εδώ - σποράκι εκεί χτίζεται μια νέα ζωή» Υπεύθυνη Νηπιαγωγός:

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΚΟΛΛΙΝΤΖΑ

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΚΟΛΛΙΝΤΖΑ ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ: Νάκου Αλεξάνδρα Εισαγωγή στις Επιστήμες της Αγωγής Ο όρος ΕΠΙΣΤΗΜΕΣ ΤΗΣ ΑΓΩΓΗΣ δημιουργεί μία αίσθηση ασάφειας αφού επιδέχεται πολλές εξηγήσεις. Υπάρχει συνεχής διάλογος και προβληματισμός ακόμα

Διαβάστε περισσότερα

"Μια σημαία μια ιδέα"

Μια σημαία μια ιδέα Τελική Εργασία "Μια σημαία μια ιδέα" Καρακώτσογλου Αντώνης 19ο Δημοτικό Σχολείο Θεσσαλονίκης Τάξη Στ` Υπεύθυνη ομάδας εργασίας: Δούβλη Γεωργία ΜΑΙΟΣ 2014 Abstract - Περίληψη Η παρούσα εργασία εκπονήθηκε

Διαβάστε περισσότερα

108 Ιστορίας και Εθνολογίας Θράκης (Κομοτηνή)

108 Ιστορίας και Εθνολογίας Θράκης (Κομοτηνή) 108 Ιστορίας και Εθνολογίας Θράκης (Κομοτηνή) Το Τμήμα ιδρύθηκε το 1990 και άρχισε να λειτουργεί το ακαδημαϊκό έτος 1991-1992. Δέχεται κατ' έτος 200 περίπου φοιτητές. Σκοπός Σκοπός του Τμήματος είναι:

Διαβάστε περισσότερα

ΠΟΙΟΤΗΤΑ ΖΩΗΣ ΣΤΙΣ ΑΓΡΟΤΙΚΕΣ ΠΕΡΙΟΧΕΣ ΚΑΙ ΔΙΑΦΟΡΟΠΟΙΗΣΗ ΤΗΣ ΑΓΡΟΤΙΚΗΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑΣ

ΠΟΙΟΤΗΤΑ ΖΩΗΣ ΣΤΙΣ ΑΓΡΟΤΙΚΕΣ ΠΕΡΙΟΧΕΣ ΚΑΙ ΔΙΑΦΟΡΟΠΟΙΗΣΗ ΤΗΣ ΑΓΡΟΤΙΚΗΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΑΓΡΟΤΙΚΗΣ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΤΗΣ ΕΛΛΑΔΑΣ 2007-2013 «ΑΛΕΞΑΝΔΡΟΣ ΜΠΑΛΤΑΤΖΗΣ» (ΠΑΑ) Άξονας 3 3 ΠΟΙΟΤΗΤΑ ΖΩΗΣ ΣΤΙΣ ΑΓΡΟΤΙΚΕΣ ΠΕΡΙΟΧΕΣ ΚΑΙ ΔΙΑΦΟΡΟΠΟΙΗΣΗ ΤΗΣ ΑΓΡΟΤΙΚΗΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑΣ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΑΓΡΟΤΙΚΗΣ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

www.themegallery.com LOGO

www.themegallery.com LOGO www.themegallery.com LOGO 1 Δομή της παρουσίασης 1 Σκοπός και στόχοι των νέων ΠΣ 2 Επιλογή των περιεχομένων & Κατανομή της ύλης 3 Ο ρόλος μαθητή - εκπαιδευτικού 4 Η ΚΠΑ στο Δημοτικό & το Γυμνάσιο 5 Η Οικιακή

Διαβάστε περισσότερα

Ανάπτυξη προγράμματος Περιβαλλοντικής Εκπαίδευσης (κάρτες «υπερατού») για την άγρια πανίδα

Ανάπτυξη προγράμματος Περιβαλλοντικής Εκπαίδευσης (κάρτες «υπερατού») για την άγρια πανίδα Ανάπτυξη προγράμματος Περιβαλλοντικής Εκπαίδευσης (κάρτες «υπερατού») για την άγρια πανίδα Δ. Βάσσιος, Μ. Γεωργιάδου Πασαλίδη 41, 54453 Θεσσαλονίκη Περίληψη Περιβαλλοντική Εκπαίδευση (Π.Ε.) είναι η σχετική

Διαβάστε περισσότερα

Σεμινάριο στην Πύλο με θέμα: «ΑΕΙΦΟΡΟ ΣΧΟΛΕΙΟ ΒΙΩΜΑΤΙΚΕΣ ΔΡΑΣΕΙΣ»

Σεμινάριο στην Πύλο με θέμα: «ΑΕΙΦΟΡΟ ΣΧΟΛΕΙΟ ΒΙΩΜΑΤΙΚΕΣ ΔΡΑΣΕΙΣ» Σεμινάριο στην Πύλο με θέμα: «ΑΕΙΦΟΡΟ ΣΧΟΛΕΙΟ ΒΙΩΜΑΤΙΚΕΣ ΔΡΑΣΕΙΣ» Την Παρασκευή 5 Δεκεμβρίου πραγματοποιήθηκε στην Πύλο σεμινάριο με θέμα «Αειφόρο Σχολείο-Βιωματικές Δράσεις» το οποίο οργάνωσε η Σχολική

Διαβάστε περισσότερα

«Παραδοσιακά πετρογέφυρα: απ το Κιλκίς ως το Πήλιο» Πρόγραμμα Περιβαλλοντικής Εκπαίδευσης

«Παραδοσιακά πετρογέφυρα: απ το Κιλκίς ως το Πήλιο» Πρόγραμμα Περιβαλλοντικής Εκπαίδευσης «Παραδοσιακά πετρογέφυρα: απ το Κιλκίς ως το Πήλιο» Πρόγραμμα Περιβαλλοντικής Εκπαίδευσης Πρόγραμμα Π.Ε., ενταγμένο στο Δίκτυο σχολείων «Τα πετρογέφυρα της Ελλάδας» ΚΠΕ Μακρινίτσας, σχολ. έτος 2011-12

Διαβάστε περισσότερα

ΘΡΗΣΚΕΥΤΙΚΟΣ ΤΟΥΡΙΣΜΟΣ. Της Μαρίας Αποστόλα

ΘΡΗΣΚΕΥΤΙΚΟΣ ΤΟΥΡΙΣΜΟΣ. Της Μαρίας Αποστόλα ΘΡΗΣΚΕΥΤΙΚΟΣ ΤΟΥΡΙΣΜΟΣ Της Μαρίας Αποστόλα Η Ελλάδα υπήρξε από τους πρώτους δέκτες του Χριστιανισμού και τα μνημεία της ελληνικής ορθοδοξίας αποτελούν αναπόσπαστο κομμάτι της εθνικής κληρονομιάς, αποτελώντας

Διαβάστε περισσότερα

Δομή και Περιεχόμενο

Δομή και Περιεχόμενο Υπουργείο Παιδείας & Πολιτισμού Διεύθυνση Δημοτικής Εκπαίδευσης Δομή και Περιεχόμενο Ομάδα Υποστήριξης Νέου Αναλυτικού Προγράμματος Εικαστικών Τεχνών Ιανουάριος 2013 Δομή ΝΑΠ Εικαστικών Τεχνών ΕΙΚΑΣΤΙΚΗ

Διαβάστε περισσότερα

Τα σχέδια μαθήματος 1 Εισαγωγή

Τα σχέδια μαθήματος 1 Εισαγωγή Τα σχέδια μαθήματος 1 Εισαγωγή Τα σχέδια μαθήματος αποτελούν ένα είδος προσωπικών σημειώσεων που κρατά ο εκπαιδευτικός προκειμένου να πραγματοποιήσει αποτελεσματικές διδασκαλίες. Περιέχουν πληροφορίες

Διαβάστε περισσότερα

Ενότητα: Σχολείο 1. Σχολεία του κόσμου 2. Σχολική ζωή στο παρελθόν 3. Το σχολείο μου στο παρελθόν και σήμερα

Ενότητα: Σχολείο 1. Σχολεία του κόσμου 2. Σχολική ζωή στο παρελθόν 3. Το σχολείο μου στο παρελθόν και σήμερα Ενότητα: Σχολείο 1. Σχολεία του κόσμου 2. Σχολική ζωή στο παρελθόν 3. Το σχολείο μου στο παρελθόν και σήμερα Άντρη Σάββα Περιφερειακό Δημοτικό Σχολείο Αλεθρικού Σχ. χρονιά: 2012-2013 Γενική περιγραφή Περιφερειακό

Διαβάστε περισσότερα

Νιώθω, νιώθεις, νιώθει.νιώθουμε ΟΜΑΔΑ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΣΧΟΛΕΙΟ. Χανιά

Νιώθω, νιώθεις, νιώθει.νιώθουμε ΟΜΑΔΑ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΣΧΟΛΕΙΟ. Χανιά Νιώθω, νιώθεις, νιώθει.νιώθουμε ΟΜΑΔΑ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ Σμαράγδα Τσιραντωνάκη, ΠΕ70 ΣΧΟΛΕΙΟ Ιδιωτικά Εκπαιδευτήρια Θεοδωρόπουλου Χανιά Μάϊος 2015 Σελίδα 1 από 10 1. Συνοπτική περιγραφή της καλής πρακτικής Η παρούσα

Διαβάστε περισσότερα

Πάσχα στα «πόδια» της Χαλκιδικής Άγιον Όρος, 5 μέρες. 18 22 Απριλίου 2014

Πάσχα στα «πόδια» της Χαλκιδικής Άγιον Όρος, 5 μέρες. 18 22 Απριλίου 2014 Σίνα 14 & Ακαδημίας, τηλ. 210 3642707, φαξ. 201-3642707 e-mail: info@cosmorama.gr Πάσχα στα «πόδια» της Χαλκιδικής Άγιον Όρος, 5 μέρες 18 22 Απριλίου 2014 Μόνο σε εμάς θα βρείτε: Πλούσιες πρωινές ξεναγήσεις

Διαβάστε περισσότερα

Α Ρ Χ Ι Τ Ε Κ Τ Ο Ν Ι Κ Η Α Ν Α Λ Υ Σ Η Π Α Ρ Α Δ Ο Σ Ι Α Κ Ω Ν Κ Τ Ι Ρ Ι Ω Ν - Σ Υ Ν Ο Λ Ω Ν

Α Ρ Χ Ι Τ Ε Κ Τ Ο Ν Ι Κ Η Α Ν Α Λ Υ Σ Η Π Α Ρ Α Δ Ο Σ Ι Α Κ Ω Ν Κ Τ Ι Ρ Ι Ω Ν - Σ Υ Ν Ο Λ Ω Ν 1 Α Ρ Χ Ι Τ Ε Κ Τ Ο Ν Ι Κ Η Α Ν Α Λ Υ Σ Η Π Α Ρ Α Δ Ο Σ Ι Α Κ Ω Ν Κ Τ Ι Ρ Ι Ω Ν - Σ Υ Ν Ο Λ Ω Ν Έλενα Κωνσταντινίδου, Επ. Καθηγήτρια ΕΜΠ Σας καλοσωρίζουμε στο μάθημα της «Αρχιτεκτονικής ανάλυσης παραδοσιακού

Διαβάστε περισσότερα

Πρότυπο Πειραματικό Σχολείο Φλώρινας Πρόγραμμα Περιβαλλοντικής Αγωγής. «Ένας περίπατος στο ηλιακό μας σύστημα»

Πρότυπο Πειραματικό Σχολείο Φλώρινας Πρόγραμμα Περιβαλλοντικής Αγωγής. «Ένας περίπατος στο ηλιακό μας σύστημα» Πρότυπο Πειραματικό Σχολείο Φλώρινας Πρόγραμμα Περιβαλλοντικής Αγωγής «Ένας περίπατος στο ηλιακό μας σύστημα» Εκπαιδευτικός: Μπλούχου Στεφανία Τάξη: Β Σχολικό έτος: 2012-13 ΣΧΕΔΙΟ ΥΠΟΒΟΛΗΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ

Διαβάστε περισσότερα

698 Οικολογίας και Περιβάλλοντος ΤΕΙ Ιονίων Νήσων (Ζάκυνθο)

698 Οικολογίας και Περιβάλλοντος ΤΕΙ Ιονίων Νήσων (Ζάκυνθο) 698 Οικολογίας και Περιβάλλοντος ΤΕΙ Ιονίων Νήσων (Ζάκυνθο) Το γνωστικό αντικείμενο του Τμήματος Το περιεχόμενο σπουδών του τμήματος «Οικολογίας & Περιβάλλοντος» με έδρα τη Ζάκυνθο καλύπτει το γνωστικό

Διαβάστε περισσότερα

ΜΕΙΟΝΟΤΗΤΕΣ ΤΗΣ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ

ΜΕΙΟΝΟΤΗΤΕΣ ΤΗΣ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΜΕΙΟΝΟΤΗΤΕΣ ΤΗΣ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ Η Θεσσαλονίκη αποτελούσε και αποτελεί «σταυροδρόμι» πολιτισμών Ένα μεγάλο κομμάτι του πληθυσμού της αποτελούνταν από τους Εβραίους: ΕΤΟΣ ΠΛΗΘΥΣΜΟΣ: ΣΥΝΟΛΙΚΟΣ ΠΛΗΘΥΣΜΟΣ ΕΒΡΑΙΚΟΣ

Διαβάστε περισσότερα

Ι Α Σ Κ Α Λ Ι Α Σ Ι Σ Τ Ο Ρ Ι Α Σ

Ι Α Σ Κ Α Λ Ι Α Σ Ι Σ Τ Ο Ρ Ι Α Σ Σ Ε Ν Α Ρ Ι Ο Ι Α Σ Κ Α Λ Ι Α Σ Ι Σ Τ Ο Ρ Ι Α Σ «Η επέκταση των συνόρων του Ελληνικού κράτους την περίοδο 1912-1923» ΤΑΞΗ: Γ ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ ΜΑΘΗΜΑ: ΝΕΟΤΕΡΗ ΚΑΙ ΣΥΓΧΡΟΝΗ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΙΣΤΟΡΙΑ ΕΠΑΝΑΛΗΨΗ Ι ΑΧΘΕΙΣΑΣ

Διαβάστε περισσότερα

Πώς θα υλοποιήσω ένα πρόγραµµα Αγωγής Υγείας για τη διατροφή. Νικόλαος Ευσταθίου (Μ.ed.) Υπεύθυνος Αγωγής Υγείας Α /νση Π.Ε.

Πώς θα υλοποιήσω ένα πρόγραµµα Αγωγής Υγείας για τη διατροφή. Νικόλαος Ευσταθίου (Μ.ed.) Υπεύθυνος Αγωγής Υγείας Α /νση Π.Ε. Πώς θα υλοποιήσω ένα πρόγραµµα Αγωγής Υγείας για τη διατροφή Νικόλαος Ευσταθίου (Μ.ed.) Υπεύθυνος Αγωγής Υγείας Α /νση Π.Ε. Αθηνών Βήµατα για ένα σχέδιο εργασίας Α φάση: Επιλογή και διερεύνηση του θέµατος

Διαβάστε περισσότερα

ΓΝΩΡΙΖΩ ΤΟΝ ΥΓΡΟΒΙΟΤΟΠΟ ΤΗΣ ΑΛΥΚΗΣ ΤΗΣ ΛΑΡΝΑΚΑΣ ΜΕΣΩ ΤΗΣ ΣΥΝΕΡΓΑΣΙΑΣ ΣΧΟΛΕΙΟΥ-ΚΟΙΝΟΤΗΤΑΣ

ΓΝΩΡΙΖΩ ΤΟΝ ΥΓΡΟΒΙΟΤΟΠΟ ΤΗΣ ΑΛΥΚΗΣ ΤΗΣ ΛΑΡΝΑΚΑΣ ΜΕΣΩ ΤΗΣ ΣΥΝΕΡΓΑΣΙΑΣ ΣΧΟΛΕΙΟΥ-ΚΟΙΝΟΤΗΤΑΣ Πρόγραμμα Περιβαλλοντικής Εκπαίδευσης ΓΝΩΡΙΖΩ ΤΟΝ ΥΓΡΟΒΙΟΤΟΠΟ ΤΗΣ ΑΛΥΚΗΣ ΤΗΣ ΛΑΡΝΑΚΑΣ ΜΕΣΩ ΤΗΣ ΣΥΝΕΡΓΑΣΙΑΣ ΣΧΟΛΕΙΟΥ-ΚΟΙΝΟΤΗΤΑΣ Έφη Δαρείου Εκπαιδευτικός, Πολιτικός Μηχανικός, Μηχανικός Περιβάλλοντος, Ειδίκευση

Διαβάστε περισσότερα

ΠΙΛΟΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ - Η ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΤΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ ΣΤΟ ΓΥΜΝΑΣΙΟ (ενδεικτικά)

ΠΙΛΟΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ - Η ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΤΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ ΣΤΟ ΓΥΜΝΑΣΙΟ (ενδεικτικά) ΠΡΟΤΥΠΟ ΠΕΙΡΑΜΑΤΙΚΟ ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΗΡΑΚΛΕΙΟΥ Διεξαγωγή μικρής έρευνας στο Γυμνάσιο Β' Γυμνασίου Διδάσκουσα: Ασπράκη Γαβριέλλα Νεοελληνική Γλώσσα email: gabby.aspraki@gmail.com ΠΙΛΟΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ - Η

Διαβάστε περισσότερα

Περιβαλλοντική Εκπαίδευση

Περιβαλλοντική Εκπαίδευση Περιβαλλοντική Εκπαίδευση Σχέδιο Εργασίας με θέμα:«θαλασσα» Υπεύθυνες δασκάλες: Τάπα Σοφία Σαραλιώτη Έφη 3 ο ΔΗΜΟΤΙΚΟ ΣΧΟΛΕΙΟ ΚΑΛΥΒΙΩΝ (ΛΑΓΟΝΗΣΙΟΥ) ΕΙΣΑΓΩΓΙΚΑ Το θέμα «θάλασσα» πραγματοποιήθηκε από τις

Διαβάστε περισσότερα

Ολοκληρώθηκε η μελέτη για την αξιοποίηση του πολιτισμικού και περιβαλλοντικού κεφαλαίου της Περιφέρειας Πελοποννήσου

Ολοκληρώθηκε η μελέτη για την αξιοποίηση του πολιτισμικού και περιβαλλοντικού κεφαλαίου της Περιφέρειας Πελοποννήσου Ολοκληρώθηκε η μελέτη για την αξιοποίηση του πολιτισμικού και περιβαλλοντικού κεφαλαίου της Περιφέρειας Πελοποννήσου Στο πλαίσιο του έργου CRESCENT που υλοποιεί η αναπτυξιακή σύμπραξη «Καλειδοσκόπιο» στην

Διαβάστε περισσότερα

1 ο ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΟ ΣΥΝΕΔΡΙΟ ΣΧΟΛΙΚΩΝ ΣΥΜΒΟΥΛΩΝ

1 ο ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΟ ΣΥΝΕΔΡΙΟ ΣΧΟΛΙΚΩΝ ΣΥΜΒΟΥΛΩΝ Αθήνα, 1/9/2013 Πληροφορίες : Δ.Σ. Διεύθυνση : Ξενοφώντος 15Α T.K. : 105 57 Αθήνα Τηλέφωνο/Φάξ : 210.3229120 Ηλεκτρονικό ταχυδρομείο : pess@pess.gr Δικτυακός τόπος : http://www.pess.gr Π Ε. Τ Π Ε Λ Ο Π

Διαβάστε περισσότερα

Tο πρώτο μου Ταξίδι. Σχεδιάστηκε με το trip planner του emtgreece.com. Σχεδιάστε το δικό σας ταξίδι, τώρα.

Tο πρώτο μου Ταξίδι. Σχεδιάστηκε με το trip planner του emtgreece.com. Σχεδιάστε το δικό σας ταξίδι, τώρα. Tο πρώτο μου Ταξίδι Σχεδιάστηκε με το trip planner του emtgreece.com. Σχεδιάστε το δικό σας ταξίδι, τώρα. Tο πρώτο μου Ταξίδι Παρασκευή, 28 Αύγουστος 2015 Παραλία Αγίας Παρασκευής Λίγο μετά το γραφικό

Διαβάστε περισσότερα

Χάνι Αβέρωφ, Ξάνθη. Βοήθημα για τον εκπαιδευτικό. Νατάσα Μιχαηλίδου Αρχαιολόγος- Μουσειολόγος- Ξεναγός. Περιεχόμενα

Χάνι Αβέρωφ, Ξάνθη. Βοήθημα για τον εκπαιδευτικό. Νατάσα Μιχαηλίδου Αρχαιολόγος- Μουσειολόγος- Ξεναγός. Περιεχόμενα Χάνι Αβέρωφ, Ξάνθη Βοήθημα για τον εκπαιδευτικό Περιεχόμενα 1. Εισαγωγή... 2 2. Χάνια... 2 3. Τα Χάνια της Ξάνθης... 3 4. Το Χάνι Αβέρωφ... 3 5. Εικόνες... 4 6. Βιβλιογραφία... 6 Νατάσα Μιχαηλίδου Αρχαιολόγος-

Διαβάστε περισσότερα

ΝΗΠΙΑΓΩΓΕΙΟ ΑΓΙΟΥ ΣΠΥΡΙΔΩΝΑ

ΝΗΠΙΑΓΩΓΕΙΟ ΑΓΙΟΥ ΣΠΥΡΙΔΩΝΑ ΝΗΠΙΑΓΩΓΕΙΟ ΑΓΙΟΥ ΣΠΥΡΙΔΩΝΑ Μέλη Παιδαγωγικής Ομάδας ΤΣΙΑΛΟΥ ΕΥΑΝΘΙΑ, ΚΕΤΣΙΟΥ ΣΤΥΛΙΑΝΗ, ΣΙΜΟΥ ΦΩΤΕΙΝΗ «ΠΕΡΠΑΤΩΝΤΑΣ ΣΤΟΥΣ ΔΡΟΜΟΥΣ ΤΗΣ ΓΕΙΤΟΝΙΑΣ ΜΑΣ» Τμήματα: 3 Μέλη μαθητικής ομάδας ΝΗΠΙΑ: Ζαμάνη Ματίνα,

Διαβάστε περισσότερα

Η Γυναίκα στην Αρχαία Αθήνα. Χουτουρίδου Κλαούντια, καθ. κλ. ΠΕ07

Η Γυναίκα στην Αρχαία Αθήνα. Χουτουρίδου Κλαούντια, καθ. κλ. ΠΕ07 Η Γυναίκα στην Αρχαία Αθήνα Χουτουρίδου Κλαούντια, καθ. κλ. ΠΕ07 Η ιδέα Η θέση και ο ρόλος της γυναίκας στο κοινωνικό σύνολο διαφοροποιείται από κοινωνία σε κοινωνία και από εποχή σε εποχή. Είναι πολύ

Διαβάστε περισσότερα

334 Παιδαγωγικό Δημοτικής Εκπαίδευσης Δυτ. Μακεδονίας (Φλώρινα)

334 Παιδαγωγικό Δημοτικής Εκπαίδευσης Δυτ. Μακεδονίας (Φλώρινα) 334 Παιδαγωγικό Δημοτικής Εκπαίδευσης Δυτ. Μακεδονίας (Φλώρινα) Ιστορικό Σημείωμα γαι την Παιδαγωγική Σχολή Φλώρινας Η Παιδαγωγική Ακαδημία Φλώρινας ιδρύθηκε τον Νοέμβριο του 1941, δηλ. κατά την διάρκεια

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΣΚΛΗΣΗ Αγαπητοί συνεργάτες, Το γραφείο µας σε συνεργασία µε την Ένωση Ξενοδοχείων Αρκαδίας και µε τη στήριξη των ήµων Τρίπολης, Γορτυνίας και του Επιµελητήριο Αρκαδίας σας προσκαλούν να συµµετέχετε

Διαβάστε περισσότερα

Εκπαιδευτικά προγράμματα και δράσεις της ΕΛΣ. Αλέξανδρος Ευκλείδης Σκηνοθέτης Δρ. Θεατρολογίας 11/05/2014

Εκπαιδευτικά προγράμματα και δράσεις της ΕΛΣ. Αλέξανδρος Ευκλείδης Σκηνοθέτης Δρ. Θεατρολογίας 11/05/2014 Εκπαιδευτικά προγράμματα και δράσεις της ΕΛΣ Αλέξανδρος Ευκλείδης Σκηνοθέτης Δρ. Θεατρολογίας 11/05/2014 Η Εθνική Λυρική Σκηνή επενδύει στην εκπαίδευση για τη δημιουργία αφενός μιας νέας γενιάς Ελλήνων

Διαβάστε περισσότερα

Ο όρος Π.Ε. στην Ελλάδα άρχισε να χρησιμοποιείται από το 1976 και έπειτα. Όπως προκύπτει από τα στοιχεία που υπάρχουν, η ανάπτυξη της Π.Ε.

Ο όρος Π.Ε. στην Ελλάδα άρχισε να χρησιμοποιείται από το 1976 και έπειτα. Όπως προκύπτει από τα στοιχεία που υπάρχουν, η ανάπτυξη της Π.Ε. Ο όρος Π.Ε. στην Ελλάδα άρχισε να χρησιμοποιείται από το 1976 και έπειτα. Όπως προκύπτει από τα στοιχεία που υπάρχουν, η ανάπτυξη της Π.Ε. στην Ελλάδα σχετίζεται καθαρά με τις δραστηριότητες διεθνών οργανισμών

Διαβάστε περισσότερα

Πρόταση διαφοροποιημένης διδασκαλίας στην Γ Δημοτικού (Κλουβάτος, Κ.) (Η πρόταση μπορεί να προσαρμοστεί σε κάθε Γ τάξη Δημοτικού) Μάθημα: Γλώσσα

Πρόταση διαφοροποιημένης διδασκαλίας στην Γ Δημοτικού (Κλουβάτος, Κ.) (Η πρόταση μπορεί να προσαρμοστεί σε κάθε Γ τάξη Δημοτικού) Μάθημα: Γλώσσα Πρόταση διαφοροποιημένης διδασκαλίας στην Γ Δημοτικού (Κλουβάτος, Κ.) (Η πρόταση μπορεί να προσαρμοστεί σε κάθε Γ τάξη Δημοτικού) Μάθημα: Γλώσσα Διδακτική ενότητα: Μαθησιακό περιβάλλον τάξης διαδικασία

Διαβάστε περισσότερα

ΔΗΜΟΤΙΚΟ ΣΧΟΛΕΙΟ ΣΚΟΠΕΛΟΥ 2005 ΠΟΛΙΤΙΣΤΙΚΑ ΘΕΜΑΤΑ ΘΕΜΑ: «ΜΑΘΗΤΙΚΟΣ ΤΥΠΟΣ ΕΚΔΟΣΗ ΕΦΗΜΕΡΙΔΑΣ»

ΔΗΜΟΤΙΚΟ ΣΧΟΛΕΙΟ ΣΚΟΠΕΛΟΥ 2005 ΠΟΛΙΤΙΣΤΙΚΑ ΘΕΜΑΤΑ ΘΕΜΑ: «ΜΑΘΗΤΙΚΟΣ ΤΥΠΟΣ ΕΚΔΟΣΗ ΕΦΗΜΕΡΙΔΑΣ» ΔΗΜΟΤΙΚΟ ΣΧΟΛΕΙΟ ΣΚΟΠΕΛΟΥ 2005 ΠΟΛΙΤΙΣΤΙΚΑ ΘΕΜΑΤΑ ΘΕΜΑ: «ΜΑΘΗΤΙΚΟΣ ΤΥΠΟΣ ΕΚΔΟΣΗ ΕΦΗΜΕΡΙΔΑΣ» ΥΠΕΥΘΥΝΟΙ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟΙ ΔΗΜΗΤΡΙΑΔΟΥ ΚΑΤΕΡΙΝΑ ΒΑΜΒΟΥΚΛΗ ΑΝΝΑ ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ CD ROM ΔΗΜΗΤΡΙΑΔΟΥ ΚΑΤΕΡΙΝΑ ΤΜΗΜΑ ΜΑΘΗΤΕΣ

Διαβάστε περισσότερα

Οδηγίες για Λήμματα Τοπωνυμίων

Οδηγίες για Λήμματα Τοπωνυμίων Το λήμμα αποτελείται από τα εξής μέρη: Οδηγίες για Λήμματα Τοπωνυμίων Τίτλος λήμματος Δελτίο λήμματος Κυρίως λήμμα Χρονολόγιο Προτεινόμενη βιβλιογραφία (βλ. Γενικές Οδηγίες Σύνταξης Λημμάτων) Γλωσσάρι

Διαβάστε περισσότερα

Τετραήμερη εξόρμηση στα Τζουμέρκα

Τετραήμερη εξόρμηση στα Τζουμέρκα 25-28 Δεκεμβρίου 2014 1 η Ημέρα: Πέμπτη 25/12/14: Αναχώρηση από το Πεδίον του Άρεως στις 07:00 με προορισμό τα Τζουμέρκα (432 χμ.) στην Νότια Πίνδο. Τα Τζουμέρκα αποτελούν έναν από τους μεγαλύτερους ορεινούς

Διαβάστε περισσότερα

ΤΑΧΥΡΡΥΘΜΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΚΑΤΑΡΤΙΣΗΣ ΣΤΟ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑ ΤΩΝ ΞΕΝΑΓΩΝ ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΤΟΥΡΙΣΜΟΥ

ΤΑΧΥΡΡΥΘΜΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΚΑΤΑΡΤΙΣΗΣ ΣΤΟ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑ ΤΩΝ ΞΕΝΑΓΩΝ ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΤΟΥΡΙΣΜΟΥ ΤΑΧΥΡΡΥΘΜΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΚΑΤΑΡΤΙΣΗΣ ΣΤΟ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑ ΤΩΝ ΞΕΝΑΓΩΝ ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΤΟΥΡΙΣΜΟΥ Δευτέρα 17 Φεβρουαρίου 2014 Βασικές έννοιες και αρχές της τουριστικής βιομηχανίας/ Η

Διαβάστε περισσότερα

ποδράσηη Το Βυζαντινό Κάστρο Σχέδια εργασίας σχολείων-μουσείων σχολικού έτους 2011-2012 ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΕΣ ΕΠΙΣΚΕΨΕΙΣ ΜΑΘΗΤΩΝ 9ο ΕΠΑΛ Θεσσαλονίκης

ποδράσηη Το Βυζαντινό Κάστρο Σχέδια εργασίας σχολείων-μουσείων σχολικού έτους 2011-2012 ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΕΣ ΕΠΙΣΚΕΨΕΙΣ ΜΑΘΗΤΩΝ 9ο ΕΠΑΛ Θεσσαλονίκης ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΕΣ ΕΠΙΣΚΕΨΕΙΣ ΜΑΘΗΤΩΝ 9 ποδράσηη 5 Σχέδια εργασίας σχολείων-μουσείων σχολικού έτους 2011-2012 Μουσείο Βυζαντινού Πολιτισμού 9ο ΕΠΑΛ Θεσσαλονίκης Το Βυζαντινό Κάστρο ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ

Διαβάστε περισσότερα

ΕΛΕΥΘΕΡΟ - ΠΡΟΟΠΤΙΚΟ ΣΧΕΔΙΟ Β Ενιαίου Λυκείου (Μάθημα : Κατεύθυνσης)

ΕΛΕΥΘΕΡΟ - ΠΡΟΟΠΤΙΚΟ ΣΧΕΔΙΟ Β Ενιαίου Λυκείου (Μάθημα : Κατεύθυνσης) ΕΛΕΥΘΕΡΟ - ΠΡΟΟΠΤΙΚΟ ΣΧΕΔΙΟ Β Ενιαίου Λυκείου (Μάθημα : Κατεύθυνσης) ΓΕΝΙΚΟΙ ΣΚΟΠΟΙ ΚΑΙ ΣΤΟΧΟΙ Το μάθημα απευθύνεται σε μαθητές με ειδικό ενδιαφέρον για το ΣΧΕΔΙΟ (Ελεύθερο και Προοπτικό) και που ενδέχεται

Διαβάστε περισσότερα

ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ

ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ 1 ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ 1. Εισαγωγή Το μάθημα εισάγει τους μαθητές και τις μαθήτριες στην σύγχρονη οικονομική επιστήμη, τόσο σε επίπεδο μικροοικονομίας αλλά και σε επίπεδο μακροοικονομίας. Ο προσανατολισμός

Διαβάστε περισσότερα

Κ.Π.Ε. ΚΙΛΚΙΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ ΓΙΑ ΤΟ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ ΚΑΙ ΤΗΝ ΑΕΙΦΟΡΙΑ

Κ.Π.Ε. ΚΙΛΚΙΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ ΓΙΑ ΤΟ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ ΚΑΙ ΤΗΝ ΑΕΙΦΟΡΙΑ Κ.Π.Ε. ΚΙΛΚΙΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ ΓΙΑ ΤΟ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ ΚΑΙ ΤΗΝ ΑΕΙΦΟΡΙΑ ΚΕΝΤΡΑ ΔΙΑ ΒΙΟΥ ΜΑΘΗΣΗΣ ΓΙΑ ΤΟ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ ΚΑΙ ΤΗΝ ΑΕΙΦΟΡΙΑ ΔΡΑΣΕΙΣ ΔΙΑ ΒΙΟΥ ΜΑΘΗΣΗΣ ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΜΑΘΗΤΕΣ (ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ ΣΧΟΛΙΚΩΝ ΟΜΑΔΩΝ-ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΣ-ΠΑΡΑΓΩΓΗ

Διαβάστε περισσότερα

1 Ος ΥΠΟ ΕΜΦΑΣΗ ΣΤΟΧΟΣ ΒΕΛΤΙΩΣΗ ΤΩΝ ΜΑΘΗΣΙΑΚΩΝ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΩΝ

1 Ος ΥΠΟ ΕΜΦΑΣΗ ΣΤΟΧΟΣ ΒΕΛΤΙΩΣΗ ΤΩΝ ΜΑΘΗΣΙΑΚΩΝ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΩΝ 1 Ος ΥΠΟ ΕΜΦΑΣΗ ΣΤΟΧΟΣ ΒΕΛΤΙΩΣΗ ΤΩΝ ΜΑΘΗΣΙΑΚΩΝ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΩΝ Τι εννοούμε με τον όρο «μαθησιακά αποτελέσματα»; ΓΝΩΣΕΙΣ ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΕΣ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ ΔΕΞΙΟΤΗΤΕΣ ΣΤΑΣΕΙΣ Ποια είναι τα αναμενόμενα οφέλη από την

Διαβάστε περισσότερα

ιερεύνηση των Όρων και των Προϋποθέσεων που ενισχύουν την Ανάδειξη της Πολιτισµικής υναµικής της Εκπαίδευσης

ιερεύνηση των Όρων και των Προϋποθέσεων που ενισχύουν την Ανάδειξη της Πολιτισµικής υναµικής της Εκπαίδευσης ιερεύνηση των Όρων και των Προϋποθέσεων που ενισχύουν την Ανάδειξη της Πολιτισµικής υναµικής της Εκπαίδευσης Η σύγχρονη εκπαίδευση στοχεύει στην ολόπλευρη ανάπτυξη του µαθητή τόσο σε ατοµικό όσο και σε

Διαβάστε περισσότερα

ΔΕΠΠΣ. ΔΕΠΠΣ και ΝΕΑ ΒΙΒΛΙΑ

ΔΕΠΠΣ. ΔΕΠΠΣ και ΝΕΑ ΒΙΒΛΙΑ ΔΕΠΠΣ ΔΕΠΠΣ και ΝΕΑ ΒΙΒΛΙΑ Διαθεματικό Ενιαίο Πλαίσιο Προγραμμάτων Σπουδών ΔΕΠΠΣ Φ.Ε.Κ., 303/13-03-03, τεύχος Β Φ.Ε.Κ., 304/13-03-03, τεύχος Β Ποιοι λόγοι οδήγησαν στην σύνταξη των ΔΕΠΠΣ Γενικότερες ανάγκες

Διαβάστε περισσότερα

Leonardo da Vinci Mobility

Leonardo da Vinci Mobility Leonardo da Vinci Mobility Παραγωγή και Μάρκετινγκ Αγροτικών Προϊόντων LLP-LdV-IVT-08-CY-167818 21/02/2009 έως 07/03/2009 Πρόγραμμα κινητικότητας μεταξύ: Τεχνικής και Γεωργικής Σχολής Αυγόρου Επαγγελματικού

Διαβάστε περισσότερα

Θεσ/νικη, 14/10/2015 Αριθμός Πρωτ. 388. Προς

Θεσ/νικη, 14/10/2015 Αριθμός Πρωτ. 388. Προς ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΕΘΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΘΡΗΣΚΕΥΜΑΤΩΝ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΚΗ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ Π/ΘΜΙΑΣ & Δ/ΘΜΙΑΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΚΕΝΤΡΙΚΗΣ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΔΕΥΤΕΡΟΒΑΘΜΙΑΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΑΝΑΤΟΛΙΚΗΣ ΘΕΣ/ΝΙΚΗΣ 1 Ο ΠΕΙΡΑΜΑΤΙΚΟ

Διαβάστε περισσότερα

ΝΕΟΛΙΘΙΚΟΣ ΟΙΚΙΣΜΟΣ ΑΥΓΗΣ ΕΚΠΑΙ ΕΥΤΙΚΕΣ ΡΑΣΕΙΣ 2014

ΝΕΟΛΙΘΙΚΟΣ ΟΙΚΙΣΜΟΣ ΑΥΓΗΣ ΕΚΠΑΙ ΕΥΤΙΚΕΣ ΡΑΣΕΙΣ 2014 ΝΕΟΛΙΘΙΚΟΣ ΟΙΚΙΣΜΟΣ ΑΥΓΗΣ ΕΚΠΑΙ ΕΥΤΙΚΕΣ ΡΑΣΕΙΣ 2014 Η ΚΘ Εφορεία Προϊστορικών & Κλασικών Αρχαιοτήτων και η Επιστημονική Ομάδα των Ανασκαφών Αυγής οργανώνουν για πέμπτη χρονιά εκπαιδευτικές δράσεις με αφορμή

Διαβάστε περισσότερα

ΛΑΟΓΡΑΦΙΚΟΣ ΠΟΛΙΤΙΣΤΙΚΟΣ ΣΥΛΛΟΓΟΣ ΑΝΩ ΟΙΝΟΗΣ ΟΡΕΣΤΙΑ ΟΣ «ΤΟ ΚΡΑΣΟΧΩΡΙ»

ΛΑΟΓΡΑΦΙΚΟΣ ΠΟΛΙΤΙΣΤΙΚΟΣ ΣΥΛΛΟΓΟΣ ΑΝΩ ΟΙΝΟΗΣ ΟΡΕΣΤΙΑ ΟΣ «ΤΟ ΚΡΑΣΟΧΩΡΙ» ΛΑΟΓΡΑΦΙΚΟΣ ΠΟΛΙΤΙΣΤΙΚΟΣ ΣΥΛΛΟΓΟΣ ΑΝΩ ΟΙΝΟΗΣ ΟΡΕΣΤΙΑ ΟΣ «ΤΟ ΚΡΑΣΟΧΩΡΙ» Βιογραφικό του Συλλόγου Ο Λαογραφικός & Πολιτιστικό Σύλλογος Άνω Οινόης «Το Κρασοχώρι» ιδρύθηκε το 1991 και τα µέλη του κατοικούν

Διαβάστε περισσότερα

Ευρωπαϊκό Πορτφόλιο Γλωσσών. Υπουργείο Παιδείας και Πολιτισμού Συμβούλιο της Ευρώπης Για έφηβους 12 15 χρόνων. Οδηγός προς τους εκπαιδευτικούς

Ευρωπαϊκό Πορτφόλιο Γλωσσών. Υπουργείο Παιδείας και Πολιτισμού Συμβούλιο της Ευρώπης Για έφηβους 12 15 χρόνων. Οδηγός προς τους εκπαιδευτικούς Ευρωπαϊκό Πορτφόλιο Γλωσσών Υπουργείο Παιδείας και Πολιτισμού Συμβούλιο της Ευρώπης Για έφηβους 12 15 χρόνων Οδηγός προς τους εκπαιδευτικούς 1. Σε γενικές γραμμές α) Τι είναι το Ευρωπαϊκό Πορτφόλιο Γλωσσών

Διαβάστε περισσότερα

http://new-twinspace.etwinning.net/web/p102609/welcome

http://new-twinspace.etwinning.net/web/p102609/welcome Σεργιάνι στο χρόνο, σε ένα ταξίδι ιστορίας, πολιτισμού, περιβάλλοντος, γεμάτο Ελλάδα και Κύπρο! Όχημά μας το γραμματόσημο! Stroll in time, in a journey of history, culture, environment, full of Greece

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΥΝΑΝΤΗΣΕΩΝ ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ

ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΥΝΑΝΤΗΣΕΩΝ ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΥΝΑΝΤΗΣΕΩΝ ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ Ο/Η κάθε εκπαιδευτικός µπορεί να επιλέξει να ακολουθήσει το προτεινόµενο πρόγραµµα, ή να το διαµορφώσει ανάλογα µε το πώς επιθυµεί και ταιριάζει στις ανάγκες και τις δυνατότητες

Διαβάστε περισσότερα

Αξιολόγηση του Εκπαιδευτικού Έργου

Αξιολόγηση του Εκπαιδευτικού Έργου ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΔΙΑ ΒΙΟΥ ΜΑΘΗΣΗΣ ΚΑΙ ΘΡΗΣΚΕΥΜΑΤΩΝ Αξιολόγηση του Εκπαιδευτικού Έργου Διαδικασία Αυτοαξιολόγησης στη Σχολική Μονάδα Σχέδιο Ετήσιας Έκθεσης Αυτοαξιoλόγησης Υλοποίηση, Παρακολούθηση και

Διαβάστε περισσότερα

Τα φύλα στη λογοτεχνία Τάξη: Α Λυκείου

Τα φύλα στη λογοτεχνία Τάξη: Α Λυκείου Τα φύλα στη λογοτεχνία Τάξη: Α Λυκείου Είδος διδακτικής πρακτικής: project, ομαδοσυνεργατική διδασκαλία Προτεινόμενη διάρκεια: 20 ώρες Εισαγωγικές παρατηρήσεις Η διδακτική ενότητα «Τα φύλα στη λογοτεχνία»

Διαβάστε περισσότερα

1. Θέµα project κριτήρια επιλογής θέµατος

1. Θέµα project κριτήρια επιλογής θέµατος ΠΟΛΙΤΙΣΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ : «Ταξίδι στα µέρη του ιονύσου» ΥΠΕΥΘΥΝΗ ΕΚΠΑΙ ΕΥΤΙΚΟΣ : ΠΟΥΓΑΡΙ ΟΥ ΠΑΡΑΣΚΕΥΗ-ΑΝΑΣΤΑΣΙΑ ΠΡΟΤΥΠΟ ΠΕΙΡΑΜΑΤΙΚΟ.Σ. ΦΛΩΡΙΝΑΣ ΣΧΟΛΙΚΟ ΕΤΟΣ : 2013-2014 ΤΑΞΗ : Γ 1. Θέµα project κριτήρια

Διαβάστε περισσότερα

ΔΗΜΟΤΙΚΟ ΣΧΟΛΕΙΟ ΙΠΠΕΙΟΥΣ Σχολικό έτος 2006 2007. ΘΕΜΑ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ: Το δημοτικό τραγούδι: ένα αναπόσπαστο κομμάτι της λαϊκής μας παράδοσης

ΔΗΜΟΤΙΚΟ ΣΧΟΛΕΙΟ ΙΠΠΕΙΟΥΣ Σχολικό έτος 2006 2007. ΘΕΜΑ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ: Το δημοτικό τραγούδι: ένα αναπόσπαστο κομμάτι της λαϊκής μας παράδοσης ΔΗΜΟΤΙΚΟ ΣΧΟΛΕΙΟ ΙΠΠΕΙΟΥΣ Σχολικό έτος 2006 2007 ΘΕΜΑ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ: Το δημοτικό τραγούδι: ένα αναπόσπαστο κομμάτι της λαϊκής μας παράδοσης Υπεύθυνη προγράμματος: Δώρα Χαραλαμπή ΕΠΙΛΟΓΗ ΘΕΜΑΤΟΣ Το δημοτικό

Διαβάστε περισσότερα

Παλιά επαγγέλματα ζωντανέψτε!!!

Παλιά επαγγέλματα ζωντανέψτε!!! ΠΡΟΤΥΠΟ ΠΕΙΡΑΜΑΤΙΚΟ ΔΗΜΟΤΙΚΟ ΣΧΟΛΕΙΟ ΦΛΩΡΙΝΑΣ ΠΟΛΙΤΙΣΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ Τίτλος προγράμματος: Παλιά επαγγέλματα ζωντανέψτε!!! Τάξη: B Εκπαιδευτικός: Βασιλική Αντωνογιάννη Σχολικό έτος: 2014-15 Σύνολο μαθητών

Διαβάστε περισσότερα

ψ Ρ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΑ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ ΣΤΗΝ ΑΚΡΟΠΟΛΗ ΚΑΙ ΣΤΟ ΚΕΝΤΡΟ ΜΕΛΕΤΩΝ ΑΚΡΟΠΟΛΗΣ -N^ ->5^ **' ΑΣΗΜΙΝΑ ΛΕΟΝΤΗ

ψ Ρ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΑ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ ΣΤΗΝ ΑΚΡΟΠΟΛΗ ΚΑΙ ΣΤΟ ΚΕΝΤΡΟ ΜΕΛΕΤΩΝ ΑΚΡΟΠΟΛΗΣ -N^ ->5^ **' ΑΣΗΜΙΝΑ ΛΕΟΝΤΗ ψ Ρ ' '.'."» *?' Ρ -N^ ->5^ ι"*** **' "HSf % ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΑ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ ΣΤΗΝ ΑΚΡΟΠΟΛΗ ΚΑΙ ΣΤΟ ΚΕΝΤΡΟ ΜΕΛΕΤΩΝ ΑΚΡΟΠΟΛΗΣ ΑΣΗΜΙΝΑ ΛΕΟΝΤΗ Το Τμήμα Εκπαιδευτικών Προγραμμάτων της Υπηρεσίας Συντήρησης Μνημείων

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΤΗΣ ΔΙΟΡΓΑΝΩΣΗΣ ΤΩΝ ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΩΝ ΠΑΡΑΛΙΑ ΚΑΤΕΡΙΝΗΣ ΑΠΟ 4 ΤΟΥ ΜΑΗ 2014-9 ΤΟΥ ΜΑΗ 2014

ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΤΗΣ ΔΙΟΡΓΑΝΩΣΗΣ ΤΩΝ ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΩΝ ΠΑΡΑΛΙΑ ΚΑΤΕΡΙΝΗΣ ΑΠΟ 4 ΤΟΥ ΜΑΗ 2014-9 ΤΟΥ ΜΑΗ 2014 ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΤΗΣ ΔΙΟΡΓΑΝΩΣΗΣ ΤΩΝ ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΩΝ ΠΑΡΑΛΙΑ ΚΑΤΕΡΙΝΗΣ ΑΠΟ 4 ΤΟΥ ΜΑΗ 2014-9 ΤΟΥ ΜΑΗ 2014 ΚΥΡΙΑΚΗ 4 ΤΟΥ ΜΑΗ 2014 Άφιξη των εταίρων κλιμακωτά στη διάρκεια της ημέρας. Παραλαβή και εγκατάσταση στο

Διαβάστε περισσότερα

Βασικές επιλογές σχετικά με το περιεχόμενο Στον επαναπροσδιορισμό της θεματολογίας, της διδακτέας ύλης και της διδακτικής προσέγγισης, που περιλαμβάνονται στο Πρόγραμμα Σπουδών, έχουν ληφθεί υπόψη οι ακόλουθες

Διαβάστε περισσότερα