Η ΛΑΪΚΗ ΑΡΧΙΤΕΚΤΟΝΙΚΗ ΚΑΙ ΤΟ ΑΝΘΡΩΠΟΓΕΝΕΣ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ ΩΣ ΘΕΜΑ ΓΙΑ ΣΧΟΛΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "Η ΛΑΪΚΗ ΑΡΧΙΤΕΚΤΟΝΙΚΗ ΚΑΙ ΤΟ ΑΝΘΡΩΠΟΓΕΝΕΣ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ ΩΣ ΘΕΜΑ ΓΙΑ ΣΧΟΛΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ"

Transcript

1 Η ΛΑΪΚΗ ΑΡΧΙΤΕΚΤΟΝΙΚΗ ΚΑΙ ΤΟ ΑΝΘΡΩΠΟΓΕΝΕΣ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ ΩΣ ΘΕΜΑ ΓΙΑ ΣΧΟΛΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΓΚΡΑΣΣΟΣ Γ. Κέντρο Περιβαλλοντικής Εκπαίδευσης Μακρινίτσας Πηλίου ΠΕΡΙΛΗΨΗ Ως γνωστόν, η ετήσια εγκύκλιος του Υπ.Ε.Π.Θ. περιλαμβάνει έναν ενδεικτικό κατάλογο περιβαλλοντικών ζητημάτων τα οποία θα μπορούσαν να αποτελέσουν θέματα υλοποίησης Σχολικών Προγραμμάτων Περιβαλλοντικής Εκπαίδευσης. Ωστόσο, στον παραπάνω κατάλογο, δεν υπάρχουν ιδιαίτερες αναφορές στο ανθρωπογενές ή δομημένο περιβάλλον. Σκοπός αυτής της εργασίας είναι να παρουσιάσει ένα ενδιαφέρον θέμα υλοποίησης Σ.Π.Π.Ε., τη Λαϊκή Αρχιτεκτονική και τα θαυμαστά επιτεύγματά της που συναντιούνται παντού στην Ελλάδα. Μερικά απλά αλλά πολύ σημαντικά παραδείγματα αυτής της Λαϊκής Αρχιτεκτονικής είναι τα πέτρινα τοξωτά γεφύρια, τα λιθόστρωτα και πλακόστρωτα μονοπάτια, οι κρήνες, τα πηγάδια, οι πέτρινες δεξαμενές, τα πέτρινα αυλάκια, οι υδατόπυργοι, οι υδατογέφυρες, οι υδατοφράκτες, οι μυλαύλακες, οι νερόμυλοι, οι ανεμόμυλοι, τα αλώνια, τα λιοτρίβια, οι εκκλησίες, τα ξωκλήσια, τα μοναστήρια, τα εικονοστάσια, τα θρησκευτικά λιθανάγλυφα, τις ξερολιθιές, τα πυργόσπιτα και τα παλιά αρχοντικά με τα τυμπανοειδή τζάκια, τις πολεμίστρες, τις ζεματίστρες, τα χάνια, κ.ά. Το θέμα αυτό παρουσιάζει έντονη διεπιστημονικότητα καθώς προσελκύει το ενδιαφέρον λαογράφων, ανθρωπολόγων, ιστορικών, γεωγράφων, γεωλόγων, τοπογράφων και αρχιτεκτόνων και προσφέρει ατέλειωτες περιπτώσεις βιωματικής μάθησης. GKRASSOS G. Centre of Environmental Education in Makrinitsa, on Mt. Pelio ABSTRACT The annual circular, issued by the Greek Ministry of Education and Religious Affairs, includes an indicative list of environmental issues, each one of which could be the topic of a School Project for Environmental Education. Despite the wide range of issues, the aforementioned list lacks of specific references to the structured environment. The aim of this study is to present the interesting issue of the Vernacular Architecture and its admirable achievements that can be found almost everywhere in Greece. Some simple but very important specimens of this Vernacular Architecture are: the arch bridges, the paths paved with cobbles or flagstones, the fountains, the water-wells, the rain-water tanks, the irrigation or drainage ditches, the water-towers, the aqueducts, the mill-dams, the mill-races, the watermills, the windmills, the threshing floors, the oil-presses, the churches, the chapels, the shrines, the monasteries, the religious sculptures in relief, the dry-stone walls, the fortified houses and the old mansions with the drum-like fireplaces, the embrasures, the scorching holes, the inns etc. This topic is highly cross-curricular as it attracts the scientific interest of folklorists, anthropologists, historians, geographers, geologists, surveyors and architects and offers endless cases of experiential learning. Λέξεις κλειδιά: λαϊκή αρχιτεκτονική, ανθρωπογενές δομημένο περιβάλλον, πρόγραμμα Περιβαλλοντικής Εκπαίδευσης, Κ.Π.Ε. Μακρυνίτσας ΥΠΕΠΘ-Παν/μιο Αιγαίου με την συγχρηματοδότηση της Ευρωπαϊκής Ένωσης 97

2 1. ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΙΣΤΟΡΙΚΟ ΠΛΑΙΣΙΟ Στο 18 ο αιώνα και στις αρχές του 19 ου, η παραχώρηση προνομίων από την Οθωμανική Αυτοκρατορία και η αλματώδης ανάπτυξη των κοινοτήτων οδήγησαν στην οικονομική άνθηση του Ελληνισμού. Έτσι, τόσο οι μουσουλμάνοι διοικητές (πασάδες, μπέηδες, αγάδες κ.α.), όσο και οι πλούσιοι χριστιανοί (προύχοντες, έμποροι, βιοτέχνες, ναυτικοί κ.α.), οι κληρικοί, οι μοναχοί, ακόμα και οι συντεχνίες μπορούν πλέον να διαθέσουν μεγάλα χρηματικά ποσά για την κατασκευή ιδιωτικών και κοινοτικών κτισμάτων (Καμηλάκης, 2003). Επιπλέον, μετά την πτώση της Βυζαντινής αυτοκρατορίας, οι βυζαντινές συντεχνίες, ιδιαίτερα οι βιοτεχνικοί συνεταιρισμοί, γνωστοί κατά την εποχή της τουρκοκρατίας με την τουρκική τους ονομασία ισνάφ ή εσνάφ ή ενσάφ (το σινάφι) και με την αραβική ρουφέτ (το ρουφέτι), δεν καταλύθηκαν όπως και άλλες μορφές του κοινοτικού βίου, αλλά αντίθετα δυνάμωσαν, συσφίχτηκαν και με τον καιρό δέθηκαν με εσωτερικούς κανονισμούς αποκτώντας, εκτός από τις διοικητικές εξουσίες, μεγαλύτερες δικαιοδοσίες (φορολογικές, αστυνομικές, δικαστικές). Στο Βυζάντιο οι συντεχνίες ήταν πάντα κάτω από τον έλεγχο της πολιτείας, η οποία επόπτευε την οργάνωση, τον αριθμό των μελών και τη λειτουργία τους και όριζε τα μέλη της συντεχνίας και τον αντιπρόσωπό της απέναντι στο κράτος. Μάλιστα, η τουρκική εξουσία φρόντισε με κάθε τρόπο να κατοχυρώσει με προστατευτικά διατάγματα το θεσμό των συντεχνιών, ακολουθώντας και σ αυτό το σημείο τη βυζαντινή νομοθεσία, όχι μόνο γιατί ο θεσμός αυτός εξυπηρετούσε τους Τούρκους, μια και είχαν να κάνουν με έναν μόνο υπεύθυνο (τον επικεφαλής του σιναφιού) στην είσπραξη των φόρων, αλλά και γιατί είχαν πάντα καλά οργανωμένους τους τεχνίτες κατά ειδικότητες. Μέσα από αυτές τις συντεχνίες οι Τούρκοι μπορούσαν να προμηθευτούν πολύ γρήγορα τις ποσότητες των ειδών που επιθυμούσαν σε κάθε περίπτωση (π.χ. είδη σαγής, υφάσματα, όπλα κτλ σε εποχή πολέμου), αλλά και να προβούν στην άμεση εκτέλεση τεχνικών έργων, όπως γεφύρια, κάστρα, λιθόστρωτα (Διεθνές Ινστιτούτο Παραδοσιακής Αρχιτεκτονικής, 2005β). Όλα τα παραπάνω είχαν σαν αποτέλεσμα την ακμή της λαϊκής αρχιτεκτονικής σε κάθε γωνιά της ηπειρωτικής αλλά και της νησιωτικής Ελλάδας. Τα τοπικά υλικά, οι ιδιαίτερες κλιματολογικές συνθήκες, η μορφολογία του εδάφους, η οικονομική ευρωστία των κατοίκων, οι ιστορικές συγκυρίες και οι ξενόφερτες επιρροές ήταν οι κύριοι παράγοντες που έδωσαν σε κάθε περιοχή τη μορφολογία και την τυπολογία των κτισμάτων (Τσούβαλη, 2001). Σε μια συγκεκριμένη χρονική στιγμή, σε ένα συγκεκριμένο τόπο και μέσα σε ένα συγκεκριμένο κοινωνικό περίγυρο, μερικές συγκεκριμένες συντεχνίες μαστόρων κατασκεύασαν ένα συγκεκριμένο οικισμό με συγκεκριμένα μοναδικά χαρακτηριστικά, ο οποίος είναι απόλυτα εναρμονισμένος με το συγκεκριμένο φυσικό περιβάλλον. Οι μάστορες, και κυρίως οι χτίστες, ονομάζονταν κουδαραίοι στην Ήπειρο και στη Δυτική Μακεδονία και δουλγκέρηδες στη Θράκη. Ιδιαίτερη αναφορά πρέπει να γίνει στους φημισμένους κιουπρουλήδες, δηλαδή τους κτίστες των πέτρινων γεφυριών (τούρκ. Κöprü = γεφύρι). Μετά τα οχυρωματικά έργα των μεγάλων κάστρων, τα πέτρινα τοξωτά γεφύρια θεωρούνται τα σημαντικότερα τεχνικά έργα της μεταβυζαντινής εποχής, τα οποία ακόμη και σήμερα εξακολουθούν να χρησιμεύουν στο συγκοινωνιακό δίκτυο πολλών, κυρίως ορεινών, περιοχών της ελληνικής υπαίθρου, όχι απαραίτητα απομονωμένων. Τόσο οι κατασκευαστικές δυσκολίες που αντιμετώπιζαν οι λαϊκοί αρχιτέκτονες - γεφυροποιοί, (κυρίως στη θεμελίωση των τόξων αλλά και στο κτίσιμο των γεφυριών γενικότερα), όσο και το κτίσιμο καθεαυτό ήταν τόσο σημαντικά, ώστε να αποτυπώνονται σε πολυάριθμες προφορικές παραδόσεις και σε δημοτικά τραγούδια με πανελλήνια εμβέλεια, όπως το πασίγνωστο τραγούδι του γεφυριού της Άρτας (Καμηλάκης, 2003). Η ανάγκη των μαστόρων για «μυστική» επικοινωνία μεταξύ τους οδήγησε για ευνόητους λόγους στη δημιουργία συντεχνιακών διαλέκτων, όπως τα κουδαρίτικα στην Ήπειρο, τα κρεκόνικα στα Λαγκάδια Αρκαδίας, τα μπαραμπάτικα στα Κλουκινοχώρια Αχαΐας, και τα μαστόρικα στη Δωρίδα (Σπέης, 1995). Η επεξεργασία της πέτρας απαιτεί συλλογική εργασία και γι αυτό οι χτιστάδες δούλευαν σε οργανωμένα μπουλούκια (τούρκ. Bölük = συντροφιά, λόχος). Σε αρκετές περιοχές αναφέρονται και μεμονωμένοι τεχνίτες, οι οποίοι όμως δεν μπόρεσαν να αποκτήσουν την αίγλη των 98 ΥΠΕΠΘ-Παν/μιο Αιγαίου με την συγχρηματοδότηση της Ευρωπαϊκής Ένωσης

3 Πυρσογιαννιτών (Ν. Ιωαννίνων), των Ζουπανιωτών (Ν. Κοζάνης) ή των Λαγκαδιανών (Ν. Αρκαδίας) συναδέλφων τους. Ένα «ολοκληρωμένο» μπουλούκι θα έπρεπε να αποτελείται από τεχνίτες που να κατέχουν διαφορετικά παραδοσιακά επαγγέλματα, όπως κτιστάδες, σοβατζήδες, μαντεμτζήδες ή νταμαρτζήδες, μαρμαράδες - πελεκάνους, μαραγκούς, ταβαντζήδες, ξυλογλύπτες - ταλιαδόρους, ζωγράφους - αγιογράφους. Δεν πρέπει να παραλείψουμε τα τσιράκια και τα μαθητούδια, που η εργασία τους συχνά ήταν μαρτυρική, γιατί πολλές φορές δεν ήταν ούτε καν δεκάχρονα. Όλη τη μέρα κουβαλούσαν πέτρες και λάσπη ή ασβέστη στους μαστόρους και τη νύχτα δεν είχαν ανάπαυση, γιατί έπρεπε να έχουν το νου τους στα ζώα, μην απομακρυνθούν βόσκοντας και κάνουν ζημιά στα σπαρτά. Η τροφή τους ήταν ελάχιστη. Τις Κυριακές, που οι μάστορες ξεκουράζονταν ή έπαιζαν στα καφενεία, τα μαθητούδια έβαζαν μπουγάδα στα ρούχα των μαστόρων. (Διεθνές Ινστιτούτο Παραδοσιακής Αρχιτεκτονικής, 2005β). Η αριθμητική σύνθεση ενός μπουλουκιού εξαρτιόταν από το μέγεθος του έργου που αναλάμβανε. Συνήθως ένα πλήρες μπουλούκι για να είναι ικανό ν αναλάβει μεγάλα οικοδομικά έργα, θα έπρεπε να αποτελείται από μάστορες, 8-10 μαστορόπουλα και μεταφορικά ζώα. Σπάνια τα μέλη ενός μπουλουκιού υπερέβαιναν τα 25. Στην κορυφή της ιεραρχικής πυραμίδας βρισκόταν ο πρωτομάστορας, ο οποίος έπρεπε να είναι σχετικά ηλικιωμένος, πεπειραμένος, με μακρά θητεία στο επάγγελμα, εύστροφος και ικανός στις δοσοληψίες, κοινωνικός και σεβαστός (Κωνσταντινόπουλος, 1983). Η παρακμή της λαϊκής αρχιτεκτονικής άρχισε με την οριοθέτηση των συνόρων των Βαλκανικών κρατών στα 1913, συνεχίστηκε με τη Μικρασιατική Καταστροφή και την πολεμική δεκαετία του 1950 και ολοκληρώθηκε με την εσωτερική και εξωτερική μετανάστευση του 1960 και Η απογύμνωση της υπαίθρου οδήγησε στη συσσώρευση πληθυσμού στις πόλεις, στη διόγκωση του στεγαστικού προβλήματος και τελικά στη γρήγορη και φτηνή λύση του οπλισμένου σκυροδέματος. Οι νέοι οικοδόμοι «καλούπωναν» βιαστικά το οπλισμένο σκυρόδεμα ενώ οι παλιοί πελεκούσαν αργά και υπομονετικά την πέτρα. 2. ΕΠΙΛΟΓΗ ΘΕΜΑΤΟΣ Είναι γενικά αποδεκτό ότι πολλοί διακεκριμένοι Έλληνες και ξένοι επιστήμονες έχουν μελετήσει τη λαϊκή αρχιτεκτονική της χώρας μας. Όμως η λαϊκή αρχιτεκτονική είναι ένα ανεξάντλητο πεδίο επιστημονικής έρευνας γιατί υπάρχουν πολλά και εντελώς διαφορετικά δείγματά της και διαφορετικά στάδια εξέλιξής της σε πολλές περιοχές. Η προβιομηχανική κοινωνία είναι μια κοινωνία κυρίως αγροτική, που δεν επιζητεί την πρωτοτυπία, γιατί ικανοποιείται με την παράδοση και στηρίζεται σ αυτήν. Γι αυτό, η λαϊκή αρχιτεκτονική ονομάζεται και παραδοσιακή. Επομένως, για να δημιουργηθεί μια συγκεκριμένη αρχιτεκτονική παράδοση σε μια περιοχή χρειάζεται να συνεργαστούν πολλοί άνθρωποι μέσα από πολλές γενιές. Η λαϊκή αρχιτεκτονική αναπτύχθηκε και ουσιαστικά διασώθηκε χωρίς να υπάρχουν γραπτές μαρτυρίες, γιατί η πείρα της κάθε γενιάς παραδίδεται προφορικά και κυρίως βιωματικά στις επόμενες. Η λαϊκή αρχιτεκτονική αποτελεί ένα από τα πιο σημαντικά θέματα για υλοποίηση Σχολικών Προγραμμάτων Περιβαλλοντικής Εκπαίδευσης, γιατί αν τη μελετήσουμε προσεκτικά θα κατανοήσουμε τους διάφορους τρόπους με τους οποίους ο άνθρωπος της προβιομηχανική εποχής δημιούργησε πολιτισμό στην προσπάθειά του να οικειοποιηθεί το κοντινό φυσικό περιβάλλον (Νιτσιάκος 1993). Επομένως, ο πρώτος λόγος για την επιλογή αυτού του θέματος είναι η ανάγκη για την περαιτέρω μελέτη της λαϊκής αρχιτεκτονικής και την κατανόηση των μηχανισμών που χρησιμοποίησε ο προβιομηχανικός άνθρωπος για να διαμορφώσει και να εκμεταλλευτεί ήπια το φυσικό περιβάλλον. Ο δεύτερος λόγος είναι η ανάγκη για την αποκατάσταση και την ανάδειξη όλων των εναπομεινάντων χαρακτηριστικών δειγμάτων της αρχιτεκτονικής κληρονομιάς της χώρας μας, όχι μόνο για να θυμούνται οι γηραιότεροι και να μαθαίνουν οι νεότεροι αλλά και για να εξισορροπήσουμε το σύγχρονο δομημένο περιβάλλον με το αρχέγονο αλλά βάναυσα πληγωμένο φυσικό περιβάλλον. ΥΠΕΠΘ-Παν/μιο Αιγαίου με την συγχρηματοδότηση της Ευρωπαϊκής Ένωσης 99

4 3. ΣΤΟΧΟΙ Στις Διασκέψεις του Βελιγραδίου (1975) και της Τυφλίδας (1978) διατυπώνεται σαφώς ότι οι στόχοι κάθε εκπαιδευτικού προγράμματος με περιβαλλοντικό περιεχόμενο επικεντρώνονται στη διαμόρφωση πολιτών με περιβαλλοντικό ήθος, με κατάλληλες στάσεις απέναντι στο περιβάλλον, με κατάλληλη συμπεριφορά, διάθεση και ικανότητες στην επίλυση υπαρχόντων περιβαλλοντικών προβλημάτων, στην πρόληψη νέων και γενικά στη βελτίωση του περιβάλλοντος. Η διάσκεψη της Θεσσαλονίκης (1997) ήταν αφιερωμένη στην εκπαίδευση για βιώσιμη ανάπτυξη και η Περιβαλλοντική Εκπαίδευση παρουσιάστηκε ως εμπειρία που μπορεί να συμβάλλει στη διαμόρφωση της εκπαίδευσης για βιώσιμη ανάπτυξη (Παπαδημητρίου, 1998). Είναι πλέον φανερό ότι μέσα στην παρελθούσα τριακονταετία υπήρξε μια μετατόπιση των στόχων της Περιβαλλοντικής Εκπαίδευσης από τη «θεωρητική» διαμόρφωση περιβαλλοντικής ηθικής προς την «πρακτική» εφαρμογή προγραμμάτων που οδηγούν στη βιώσιμη ανάπτυξη. Λαμβάνοντας υπόψη όλα τα παραπάνω, πρέπει να αναγνωρίσουμε την εγγενή ιδιαιτερότητα του συγκεκριμένου Σ.Π.Π.Ε., το οποίο φαίνεται να ασχολείται μόνο με το ανθρωπογενές περιβάλλον και τη διαφύλαξή του χωρίς να προτείνει άμεσα πρακτικές που οδηγούν στη βιώσιμη ανάπτυξη. Συνοψίζοντας τα παραπάνω αλλά παραφράζοντας τις τρεις κύριες όψεις της Περιβαλλοντικής Εκπαίδευσης, (Γεωργόπουλος & Τσαλίκη, 2003) θα μπορούσαμε να πούμε ότι το συγκεκριμένο Σ.Π.Π.Ε. επιδιώκει την απόκτηση της γνώσης από τους μαθητές δια μέσου του ανθρωπογενούς περιβάλλοντος, για το ανθρωπογενές περιβάλλον για χάρη του ανθρωπογενούς περιβάλλοντος Επομένως, πρέπει πρώτα οι μαθητές να γνωρίσουν βαθύτερα τις αρχές που διέπουν την ήπια διαχείριση του φυσικού περιβάλλοντος και τη μετατροπή του σε δομημένο από τον προβιομηχανικό άνθρωπο και κατόπιν να αναζητήσουν τρόπους με τους οποίους θα εντάξουν κάποιες απ αυτές στο σύγχρονο μοντέλο περιβαλλοντικής διαχείρισης που στοχεύει στη βιώσιμη ανάπτυξη. Γι αυτό το λόγο, πρέπει να φροντίσουμε οι μαθητές μας να είναι ικανοί: να εξετάσουν το περιβάλλον στην ολότητά του φυσικό και ανθρωπογενές να υιοθετήσουν μια διεπιστημονική προσέγγιση στη μελέτη τόσο του ανθρωπογενούς όσο και του φυσικού περιβάλλοντος να κατανοήσουν την αέναη σχέση αλληλεπίδρασης ανάμεσα στον άνθρωπο και στο φυσικό περιβάλλον και την αλληλεξάρτηση του φυσικού και του ανθρωπογενούς περιβάλλοντος να γνωρίσουν το ιστορικό, πολιτιστικό και φυσικό περιβάλλον των παραδοσιακών οικισμών στον Ελλαδικό χώρο να γνωρίσουν βιωματικά (μέσα από προσομοιώσεις, όπως στο Υπαίθριο Μουσείο Υδροκίνησης Δημητσάνας) το λιτό τρόπο ζωής του προβιομηχανικού ανθρώπου, ο οποίος λειτουργούσε με γνώμονα τις πραγματικές ανάγκες του να εκτιμήσουν την παγκόσμια αξία της λαϊκής αρχιτεκτονικής στην Ελλάδα να συνειδητοποιήσουν την ανάγκη διαφύλαξής της να επεξεργαστούν και να καταθέσουν εμπεριστατωμένες προτάσεις για την ανάδειξή της να κατανοήσουν τον καταλυτικό ρόλο του ανθρώπου αλλά και συγκεκριμένων κοινωνικών ομάδων (π.χ. Πανελλήνιος Σύλλογος Αρχιτεκτόνων) στη διατήρηση των εναπομεινάντων δειγμάτων της λαϊκής αρχιτεκτονικής να μελετήσουν τα επιτεύγματα της λαϊκής αρχιτεκτονικής από μια εθνική σκοπιά, χωρίς να παραβλέπουν τις τοπικές ιδιαιτερότητες να ανιχνεύσουν όλα τα χαρακτηριστικά που προσέδιδαν έναν «οικολογικό» χαρακτήρα σ όλες τις παραδοσιακές κατασκευές να απομονώσουν εκείνα τα χαρακτηριστικά που θα μπορούσαν να χρησιμοποιηθούν ακόμη και σήμερα στη σύγχρονη αρχιτεκτονική να αντιληφθούν τη μεγάλη συναισθηματική αξία των παραδοσιακών κτισμάτων και την απερίγραπτη υπομονή των ανθρώπων, αφού ολόκληρα χωριά μπορεί να καταπιάνονταν με 100 ΥΠΕΠΘ-Παν/μιο Αιγαίου με την συγχρηματοδότηση της Ευρωπαϊκής Ένωσης

5 την κατασκευή τους για μεγάλα χρονικά διαστήματα, όπως συνέβη με το εντυπωσιακό γεφύρι της Πλάκας στον ποταμό Άραχθο (Φωτογραφία 1). Φωτογραφία 1. Το γεφύρι της Πλάκας στον Άραχθο 4. ΥΛΟΠΟΙΗΣΗ Ο βασικοί άξονες πάνω στους οποίους στηρίχτηκε η υλοποίηση του προγράμματος είναι: η μαθητοκεντρική απόκτηση της γνώσης η εργασία σε ανομοιογενείς ομάδες η βιωματική προσέγγιση του θέματος η διαθεματική προσέγγιση της γνώσης Όσον αφορά τον πρώτο άξονα, οι μαθητές είναι αυτοί που θα συζητήσουν, θα αποφασίσουν, και θα οργανώσουν την κάθε μια δραστηριότητα που πρόκειται να υλοποιήσουν. Για παράδειγμα, όταν οι μαθητές πρόκειται να μελετήσουν τα παραδοσιακά κτίρια που σχετίζονται με την κάλυψη των διατροφικών αναγκών των προγόνων μας, πρέπει να ερευνήσουν τη βιβλιογραφία, να συζητήσουν τις απόψεις τους, να οργανώσουν την επίσκεψή τους σ ένα νερόμυλο ή ανεμόμυλο και να αποκτήσουν γνώσεις ή να λύσουν τις απορίες τους βιωματικά, χωρίς την ιδιαίτερη παρέμβαση του υπεύθυνου εκπαιδευτικού. Σχετικά με το δεύτερο άξονα, είναι πιο αποδοτικό οι μαθητές να χωριστούν και να εργαστούν σε ομάδες για να οργανώσουν, να μελετήσουν και να επεξεργαστούν καλύτερα το υλικό που θα συγκεντρώσουν. Οι ομάδες πρέπει να είναι ανομοιογενείς ως προς το φύλο, την ηλικία, τις δεξιότητες, την καταγωγή, τα ενδιαφέροντα κτλ. Σχετικά με τον τρίτο άξονα, όλες οι προβλεπόμενες δράσεις πεδίου πρέπει να έχουν έντονα βιωματικό χαρακτήρα έτσι ώστε οι μαθητές να αποκομίσουν τα μέγιστα δυνατά οφέλη από αυτές. Για παράδειγμα, αφού πάρουν συνέντευξη από κάποιο ηλικιωμένο εξειδικευμένο μάστορα, κατόπιν οι μαθητές μπορούν να ακολουθήσουν τις οδηγίες του για να κατασκευάσουν τη μακέτα ενός παραδοσιακού κτίσματος. Σχετικά με τον τέταρτο άξονα, είναι χρήσιμο για κάθε ομάδα να προσεγγίσει το επιμέρους θέμα που πραγματεύεται με έντονα διαθεματική διάθεση. Για παράδειγμα, η ομάδα που θα μελετήσει τα λιθόστρωτα ή πλακόστρωτα μονοπάτια, μπορεί να προσεγγίσει το θέμα από διαφορετικές σκοπιές: φιλολογική (συγγράφοντας σχετικό γλωσσάριο ή σταχυολογώντας λογοτεχνικά κείμενα) ιστορική (μελετώντας τις πηγές που αναφέρονται σε αρχαίες οδούς που διέσχιζαν τη Βαλκανική χερσόνησο, όπως η Εγνατία) γεωγραφική (καταγράφοντας τα λιμάνια, τις πόλεις τα οποία συνδέονταν μεταξύ τους ή τις σημαντικές ορεινές διαβάσεις) ανθρωπολογική (ερευνώντας τη σπουδαιότητά τους για την ανθρώπινη επικοινωνία και την ανάπτυξη του ανθρώπινου πολιτισμού) φυσιογνωστική (μελετώντας την αντοχή των φυσικών δομικών υλικών ή το κοντινό φυσικό περιβάλλον) γεωλογική (συγκρίνοντας τα διαφορετικά πετρώματα που χρησιμοποιούνται ανά περιοχή) λαογραφική (διασώζοντας έθιμα που σχετίζονται μ αυτά, όπως η αναχώρηση του μπουλουκιού των μαστόρων) αρχιτεκτονική (κάνοντας διάφορες μετρήσεις σχετικά με την κλίση του εδάφους, ή τη διαχείριση των όμβριων υδάτων) εικαστική (ζωγραφίζοντας ή αποτυπώνοντας σκιαγραφικά τμήματα της διαδρομής τους) ΥΠΕΠΘ-Παν/μιο Αιγαίου με την συγχρηματοδότηση της Ευρωπαϊκής Ένωσης 101

6 Οι πέτρινες κατασκευές που είναι αντιπροσωπευτικά δείγματα της λαϊκής αρχιτεκτονικής μπορούν να κατανεμηθούν σε πέντε βασικές κατηγορίες ανάλογα με τη χρήση τους και τις ανθρώπινες ανάγκες που κάλυπταν. Για να μπορέσουν οι μαθητές να κατανοήσουν τη λειτουργικότητα και τον οικολογικό χαρακτήρα των κατασκευών μπορούν να τις συνδυάσουν με ένα σύγχρονο περιβαλλοντικό ζήτημα και να κάνουν συγκριτική ανάλυση των μεθόδων που οι προβιομηχανικοί και οι σύγχρονοι άνθρωποι χρησιμοποιούν για να αντιμετωπίσουν αυτά τα ζητήματα όπως φαίνεται στον Πίνακα 1. Πίνακας 1. Ανθρώπινες ανάγκες που αντιμετωπίζονταν με την κατασκευή συγκεκριμένων πέτρινων παραδοσιακών κτισμάτων και περιβαλλοντικά ζητήματα που σχετίζονται με αυτές. Ανθρώπινες ανάγκες 1. Ύδρευση και άρδευση Πέτρινα παραδοσιακά κτίσματα κρήνες, πηγάδια, πέτρινες δεξαμενές, πέτρινα αυλάκια, υδατόπυργοι, υδατογέφυρες, υδατοφράκτες, μυλαύλακες Περιβαλλοντικά ζητήματα Εξοικονόμηση και διαχείριση υδάτινων αποθεμάτων 2. Σίτιση νερόμυλοι, ανεμόμυλοι, αλώνια, λιοτρίβια Εντατικοποίηση των καλλιεργειών, πείνα, μεταλλαγμένα φυτά 3. Ασφαλής στέγαση 4. Θρησκευτική λατρεία 5. Επικοινωνία και συγκοινωνία ξερολιθιές, πλακόστρωτες αυλές, πυργόσπιτα και αρχοντικά με τυμπανοειδή τζάκια, πολεμίστρες, ζεματίστρες εκκλησίες, ξωκλήσια, μοναστήρια, εικονοστάσια, καμπαναριά, θρησκευτικά λιθανάγλυφα λιθόστρωτα και πλακόστρωτα μονοπάτια, χάνια, πέτρινα τοξωτά γεφύρια Σύγχρονη αρχιτεκτονική και «οικολογικά» σπίτια Διαφύλαξη ιστορικής και θρησκευτικής κληρονομιάς Σύγχρονη οδοποιία και γεφυροποιία Στην αρχή του σχολικού έτους οι μαθητές χωρίζονται σε οκτώ ομάδες εργασίας, από τις οποίες οι πέντε θα ασχοληθούν με ένα από τα πέντε επιμέρους θέματα που αναφέρονται στον Πίνακα 1 και οι υπόλοιπες τρεις με τα θέματα που αναφέρονται στον Πίνακα 2 και σχετίζονται με το ανθρώπινο δυναμικό και τα ιδιαίτερα χαρακτηριστικά τους, τα δομικά υλικά που χρησιμοποιούσαν αλλά και με τις συγκεκριμένες συνθήκες που έπρεπε να πληρούνται στο χτίσιμο ενός ηπειρωτικού ή νησιώτικού παραδοσιακού οικισμού (Σταματοπούλου, 1999). Πίνακας 2. Επιμέρους θέματα και ιδιαίτερα χαρακτηριστικά που θα μελετήσουν οι συγκεκριμένες ομάδες εργασίας των μαθητών Θέματα Ιδιαίτερα χαρακτηριστικά 1. Μάστορες καταγωγή, ταξίδια, διάφορα παραδοσιακά επαγγέλματα, συντεχνιακή οργάνωση, εργαλεία, διάλεκτος, παραδόσεις, έθιμα, τραγούδια 2. Δομικά υλικά κουρασάνι, νταμάρι, πέτρα, μάρμαρο, σχιστόλιθος, κεραμίδι, σίδερο, χαλκός, ξύλο και επεξεργασία του (υλοτομία, νεροπρίονο κτλ), 3. Κριτήρια επιλογής θέσης οικισμού τοπογραφία κατάλληλη για δόμηση, απόσταση από χώρους εργασίας, σύνδεση μεταξύ οικισμών, οπτική επικοινωνία, ύπαρξη θέας και συγκεκριμένου προσανατολισμού, ύπαρξη νερού και βόσκησης 102 ΥΠΕΠΘ-Παν/μιο Αιγαίου με την συγχρηματοδότηση της Ευρωπαϊκής Ένωσης

7 Κατά την υλοποίηση του συγκεκριμένου προγράμματος, οι μαθητές μπορούν να χρησιμοποιήσουν τη μέθοδο project ή τη μέθοδο της ιστοριογραμμής (storyline) για να προσεγγίσουν το συγκεκριμένο θέμα και τελικώς να παρουσιάσουν τις γνώσεις που απέκτησαν βιωματικά από τις επισκέψεις τους σε μουσεία λαϊκής αρχιτεκτονικής ή από την επιτόπια καταγραφή, αποτύπωση και μελέτη τέτοιων κτισμάτων. 5. ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ Η τελική παρουσίαση του προγράμματος μπορεί να γίνει σε δύο κύριες φάσεις. Στην πρώτη φάση, η κάθε μια ομάδα μαθητών παρουσιάζει όλο το υλικό που συγκέντρωσε από: την έρευνα στην ελληνόγλωσση και ξενόγλωσση βιβλιογραφία, π.χ. Τουρκική (Κίζης, 1994), Αλβανική (Πετρονώτης, 2001) και στο διαδίκτυο (Ευρυτανικές Σελίδες, 2005) τις προσωπικές συνεντεύξεις με εναπομείναντες λαϊκούς μάστορες ή απογόνους τους (Μαντάς, ) και με κατοίκους παραδοσιακών οικισμών οι οποίοι ακόμη και σήμερα χρησιμοποιούν καθημερινά κάποιες από αυτές τις παραδοσιακές κατασκευές, όπως τα τοξωτά γεφύρια (Χαρατσής, 1996 Τσότσος, 1997) τις συζητήσεις τους με εξειδικευμένους επιστήμονες, όπως αρχαιολόγους, αρχιτέκτονες, οι οποίοι είναι υπεύθυνοι για την καταγραφή αυτών των αρχιτεκτονικών μνημείων, π.χ. μοναστηριών (Παπακώστα, 1996) και πυργόσπιτων (Λεωνιδοπούλου, 1992), για τη συντήρησή τους (Κίζης, 1994) και για την ανάδειξή τους (Παλιούρας, 2002) αλλά και ανθρωπογεωγράφους, οι οποίοι μελετούν τους παραδοσιακούς οικισμούς και τους κατοίκους τους (Νιτσιάκος, 1993 Αράπογλου, 1996) αλλά και τη ζωή των ίδιων των μαστόρων στην Πελοπόννησο (Κωνσταντινόπουλος, 1983) και στην Ήπειρο (Μαμμόπουλος, 1973) τις φωτογραφήσεις ή τις αποτυπώσεις λιθανάγλυφων από ναούς (Παπαθανασίου, 2002), αρχοντικά (Χαρίσης, 1992), κρήνες (Λεωνιδοπούλου, 1992) και γεφύρια (Πετρονώτης, 2001) τις φωτογραφήσεις ή τις αποτυπώσεις ζωγραφικών μοτίβων, νωπογραφιών ή διακοσμητικών στοιχείων (Μακρής, 1981) τις επιτόπιες έρευνες ή παρατηρήσεις αντιπροσωπευτικών κτισμάτων λαϊκής αρχιτεκτονικής όπως των νερόμυλων, (Ρούσκας, 1999 Καρζής & Μαγκλάρας, 2002) την αναζήτηση σε ερμηνευτικό λεξικό της σημασίας σχετικών λέξεων που τείνουν να εκλείψουν όπως αγκωνάρι, φουρούσι, άρπιζα, ματικάπι, αμπάρα, γυφτόκαρφο κ.α. Η παρουσίαση του παραπάνω υλικού μπορεί να γίνει με τέσσερις τρόπους. Τμηματικά με την εκτύπωση οκτώ ειδικών φυλλαδίων και αφισών που αντιστοιχούν σε κάθε μια ομάδα εργασίας και ενός γενικού φυλλαδίου με εισαγωγικά στοιχεία και αντιπροσωπευτικά φύλλα εργασίας. Επίσης η παρουσίαση μπορεί να γίνει και συνολικά με την εκτύπωση ενός έγχρωμου βιβλίου με εννέα κεφάλαια και μιας αφίσας την κατασκευή μιας σχολικής ιστοσελίδας την παραγωγή ενός εκπαιδευτικού CD ROM το οποίο θα χωρίζεται σε δυο μέρη: το θεωρητικό, στο οποίο θα παρουσιάζονται οι εννέα θεματικές ενότητες και το πρακτικό, στο οποίο θα υπάρχουν φύλλα εργασίας και εκπαιδευτικά παιχνίδια Στη δεύτερη φάση της παρουσίασης οι μαθητές βασίζονται στη μέθοδο της ιστοριογραμμής και συγγράφουν ένα θεατρικό έργο με 5-6 πράξεις. Η πρώτη πράξη είναι εισαγωγική και παρουσιάζει το γενικό ιστορικό πλαίσιο του 19 ου αιώνα μέσα στο οποίο κινούνται οι ήρωες του έργου, δηλαδή τα περιπλανώμενα μπουλούκια των μαστόρων. Οι επόμενες πράξεις πρέπει να περιλαμβάνουν μερικές από τις παρακάτω χαρακτηριστικές στιγμές της ζωής τους: την προετοιμασία και το τελετουργικό της αναχώρησης από το χωριό τους τις δυσκολίες του ταξιδιού και της αναζήτησης εργασίας τη διαδικασία του κτισίματος την παρουσίαση του εξοπλισμού και της διαλέκτου τους την επιτυχημένη ή αποτυχημένη ολοκλήρωση της κατασκευής το γάμο και τη μόνιμη εγκατάστασή τους στον τόπο εργασίας ΥΠΕΠΘ-Παν/μιο Αιγαίου με την συγχρηματοδότηση της Ευρωπαϊκής Ένωσης 103

8 την εκπαίδευση των μαστορόπουλων την επιστροφή στο χωριό τους και το άνοιγμα των δώρων προς τα συγγενικά πρόσωπα τον εορτασμό της επιστροφής τη φορτισμένη συναισθηματικά απόσυρσή τους από το επάγγελμα Η τελευταία πράξη του έργου δεν μπορεί παρά να περιέχει συζητήσεις των λαϊκών μαστόρων για το ζοφερό μέλλον του επαγγέλματός τους και τον επερχόμενο αφανισμό του. 6. ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ Καθώς η περιβαλλοντική εκπαίδευση είναι μια νέα μαθησιακή διαδικασία που φιλοδοξεί να δώσει νόημα και ζωντάνια στην εκπαιδευτική πράξη, έτσι και το συγκεκριμένο Σ.Π.Π.Ε. έχει ανάγκη να αξιολογηθεί με ένα διαφορετικό τρόπο. Άλλωστε η αξιολόγηση και η αυτοαξιολόγηση δεν έχουν σκοπό να αποθαρρύνουν τους συμμετέχοντες εκπαιδευτικούς και μαθητές αλλά πιστοποιούν και ενδυναμώνουν την εμπειρία, τη μάθηση τη συναισθηματική και ηθική ανάταση. Έτσι αξιολογούνται γνώσεις, στάσεις, διαθέσεις αποκτημένες ικανότητες, κοινωνικοποίηση, συλλογική δράση, οικολογική συνείδηση, περιέργεια, κριτικό πνεύμα, επικοινωνία, φαντασία, ευαισθησία, προφορικός και γραπτός λόγος, δημοκρατικές πρακτικές, εθελοντισμός, η συμπεριφορά κάθε μορφής εξουσίας, η στάση της κοινωνίας και προπάντων ο σεβασμός σε κάθε μορφής άποψη. Όσον αφορά τη μεθοδολογία αξιολόγησης του συγκεκριμένου Σ.Π.Π.Ε., ακολουθήθηκαν οι παρακάτω μορφές αξιολόγησης: διανομή αρχικού ερωτηματολογίου κλειστού τύπου για ανίχνευση γνώσεων σχετικών με το θέμα, για παράδειγμα από ποιες περιοχές τις Ελλάδας κατάγονταν οι πιο γνωστοί λαϊκοί μάστορες; συζητήσεις μέσα στην περιβαλλοντική ομάδα για την πορεία υλοποίησης του Σ.Π.Π.Ε., κυρίως σχετικές με την επίτευξη και τον επαναπροσδιορισμό συγκεκριμένων στόχων που τίθενται για ένα συγκεκριμένο χρονικό διάστημα. Για παράδειγμα, στην περίπτωση που οι μαθητές στοχεύουν στη μελέτη και την κατανόηση της λειτουργίας της υδατογέφυρας, πρέπει πρώτα να συζητήσουν για να οργανώσουν μια εκπαιδευτική επίσκεψη στο Μουσείο Ύδρευσης Θεσσαλονίκης και έπειτα μια βιωματική αναζήτηση της ρωμαϊκής υδατογέφυρας στο χωριό Χορτιάτης Θεσσαλονίκης διανομή τελικού ερωτηματολογίου κλειστού και ανοικτού τύπου για να διαπιστωθεί η επίτευξη των αρχικών στόχων που είχαν τεθεί. Στην περίπτωση του ανοικτού τύπου, είναι πολύ ενδιαφέρον να ζητήσουμε από τους μαθητές να αποτυπώσουν με λέξεις ή εικόνες ένα συγκεκριμένο δείγμα λαϊκής αρχιτεκτονικής, όπως ένα λιθανάγλυφο που ζωγράφισε ο Δημήτρης, όταν του ζητήθηκε να ζωγραφίσει την πιο εντυπωσιακή εκκλησία που μελέτησε κατά τη διάρκεια ενός ανάλογου προγράμματος. (Φωτογραφία 2). Φωτογραφία 2. Μακρινίτσα, το λιθανάφλυφο του Αγίου Γεωργίου στο Μαντάνι 104 ΥΠΕΠΘ-Παν/μιο Αιγαίου με την συγχρηματοδότηση της Ευρωπαϊκής Ένωσης

9 απολογιστική συζήτηση με τα μέλη της ομάδας για την επισήμανση των αδυναμιών και των προβλημάτων που αντιμετώπισαν κατά τη διάρκεια υλοποίησης του Σ.Π.Π.Ε. Για παράδειγμα, ήταν εύκολο να προσεγγίσουν αυτά τα παραδοσιακά κτίσματα που είχαν στόχο να μελετήσουν; Οι ντόπιοι κάτοικοι των παραδοσιακών οικισμών και οι ιδιοκτήτες τέτοιων κτισμάτων ήταν πρόθυμοι να βοηθήσουν τα μέλη της ομάδας στην έρευνά τους; 7. ΕΠΙΛΟΓΟΣ Οι εκπαιδευτικοί και οι μαθητές που θα υλοποιήσουν το συγκεκριμένο Σ.Π.Π.Ε., στο τέλος θα διαπιστώσουν πως ένα ακόμα κομμάτι του λαϊκού πολιτισμού της χώρας μας, το οποίο δημιουργήθηκε με την υπομονή, το μεράκι και την καλαισθησία του λαού μας, ένα αυθεντικό λαϊκό δημιούργημα που για αιώνες υπήρξε άρρηκτα συνδεδεμένο με την οικονομική, κοινωνική και πολιτιστική ζωή του λαού μας, η γνήσια λαϊκή αρχιτεκτονική, άρχισε να χάνεται μέσα στον εκτεταμένο χαλασμό της τεχνολογικής καταιγίδας που ξέσπασε στη χώρα μας μετά το Β Παγκόσμιο Πόλεμο και συνεχίζεται αδιάλειπτα μέχρι και σήμερα. Ωστόσο, κανείς δεν πρέπει να εθελοτυφλεί, νομίζοντας ότι οι επόμενες γενιές θα στραφούν προς τον παραδοσιακό τρόπο ζωής, αφού αυτός έχει περάσει ανεπιστρεπτί. Απλά, πρέπει να συνειδητοποιήσουμε ότι είναι δική μας υποχρέωση να μάθουν οι μαθητές μας, πώς οι παππούδες τους πεζοπορούσαν στα λιθόστρωτα μονοπάτια, έπιναν νερό από τις κρήνες, γεφύρωναν με περίσσια τέχνη αδάμαστα ποτάμια, άλεθαν το στάρι στο νερόμυλο και χόρευαν παραδοσιακούς χορούς στην πλακόστρωτη αυλή της εκκλησίας, όταν στη γιορτή του Αγίου Δημητρίου το μπουλούκι των μαστόρων γύριζε από την ξενιτιά φορτωμένο με κάθε λογής πραμάτειες για τους συγγενείς τους. Εξάλλου, ας μην ξεχνάμε ότι η γνώση του παρελθόντος μπορεί να αποτελέσει τον ακρογωνιαίο λίθο για την πρόοδο του μέλλοντος ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ 1. Αράπογλου Μ., (1996) Κόνιτσα: άνθρωπος και χώρος: η ταυτότητα μέσα στη διαφορά, 1 ο Επιστημονικό Συμπόσιο «Η επαρχία Κόνιτσας στο χώρο και το χρόνο», Κόνιτσα Ιωαννίνων, σελ , Μάιος Γεωργόπουλος Α.,Τσαλίκη Ε., (2003), Περιβαλλοντική Εκπαίδευση: Αρχές Φιλοσοφία Μεθοδολογία - Παιχνίδια και Ασκήσεις, Gutenberg: Αθήνα 3. Διεθνές Ινστιτούτο Παραδοσιακής Αρχιτεκτονικής (2005α). Εισαγωγικά για την αρχιτεκτονική της Βέροιας. Ανασύρθηκε στις 27 Μαΐου 2005 από: 4. Διεθνές Ινστιτούτο Παραδοσιακής Αρχιτεκτονικής (2005β). Οι συντεχνίες των μαστόρων. Ανασύρθηκε στις 27 Μαΐου 2005 από: 5. Ευρυτανικές Σελίδες (2005). Τα «χάνια» της Ευρυτανίας. Ανασύρθηκε στις 27 Μαΐου 2005 από: 6. Καμηλάκης Π., (2003) Οι χορηγοί της κατασκευής των πέτρινων γεφυριών στη μεταβυζαντινή και νεοελληνική περίοδο στο Περί πετρογέφυρων, Κέντρο Μελέτης Πέτρινων Γεφυριών: Αθήνα 7. Καρζής Α., Μαγκλάρας Μ., (2002), Προβιομηχανική Ήπειρος: μύλοι και μυλωνάδες, Περί Τεχνών: Πάτρα 8. Κίζης Γ., (1994), Πηλιορείτικη οικοδομία, Πολιτιστικό Τεχνολογικό Ίδρυμα ΕΤΒΑ: Αθήνα 9. Κωνσταντινόπουλος Χ., (1983), Οι παραδοσιακοί χτίστες της Πελοποννήσου, Μέλισσα: Αθήνα 10. Λεωνιδοπούλου-Στυλιανού Ρ., (1992), Ελληνική Παραδοσιακή Αρχιτεκτονική: Πήλιο, Μέλισσα: Αθήνα 11. Μακρής Γ., (2004), Οι γέφυρες στην Αρχαία Ελλάδα, Αίολος: Αθήνα 12. Μακρής Κ., (1981), Χιοναδίτες ζωγράφοι, Μέλισσα: Αθήνα 13. Μαμμόπουλος Α., (1973), Λαϊκή αρχιτεκτονική: Ηπειρώτες μαστόροι και γεφύρια, Βιβλιοθήκη Ηπειρωτικής Εταιρείας Αθηνών αρ.40: Αθήνα 14. Μαντάς Σ., (1984), Ηπειρώτικα Γεφύρια, Λαϊκό Πολύπτυχο Τεχνικές Εκδόσεις Α.Ε.: Αθήνα 15. Μαντάς Σ., (1987), Το γεφύρι κι ο Ηπειρώτης, Λαϊκό Πολύπτυχο Τεχνικές Εκδόσεις Α.Ε.: Αθήνα 16. Νιτσιάκος Β., (1993), Παραδοσιακές κοινωνικές δομές, Οδυσσέας: Αθήνα 17. Παλιούρας Δ., (2002) Ανάδειξη των νεοτέρων μνημείων του κεντρικού Πηλίου, μέσα από τη δημιουργία ενός πολιτιστικού οδοιπορικού, Συνέδριο: Ανάδειξη του διαχρονικού μνημειακού πλούτου του Βόλου και της ευρύτερης περιοχής, Βόλος, σελ , Μαΐου ΥΠΕΠΘ-Παν/μιο Αιγαίου με την συγχρηματοδότηση της Ευρωπαϊκής Ένωσης 105

10 18. Παπαθανασίου Α., (2002), Το Πήλιο δεύτερο Άγιον Όρος της Ελλάδος στα Βυζαντινά χρόνια, Κοινότητα Μακρινίτσας: Βόλος 19. Παπαδημητρίου Β., (1998), Περιβαλλοντική Εκπαίδευση και Σχολείο, Μια διαχρονική θεώρηση, Τυπωθήτω: Αθήνα 20. Παπακώστα-Σινίκη Ν., (1996), Ήπειρος, εκκλησιές και μοναστήρια, Δωδώνη: Αθήνα 21. Πετρονώτης Α., (2001) Πέτρινα γεφύρια στην Ελλάδα στο Φύση και έργα ανθρώπων, Υπ. Ε.Π.Θ.- Ε.Ι.Ν. & Κ.Π.Ε. Κόνιτσας, Κόνιτσα 22. Ρούσκας Γ., (1999), Μυλοτόπια, μύλοι και μυλωνάδες, Ρούσκας Γ.: Αθήνα 23. Τεγόπουλος Φυτράκης, (1999), Μείζον Ελληνικό Λεξικό, Αρμονία Α.Ε.: Αθήνα 24. Τσότσος Γ., (1997), Μακεδονικά Γεφύρια, University Studio Press: Θεσσαλονίκη 25. Τσούβαλη Κ., (2001), Το Εθνικό δίκτυο Π.Ε. «Παραδοσιακοί οικισμοί & φύση» στο Φύση και έργα ανθρώπων, Υπ. Ε.Π.Θ.-Ε.Ι.Ν. & Κ.Π.Ε. Κόνιτσας, Κόνιτσα 26. Σπέης Γ., (1995), Παραδοσιακές τέχνες και επαγγέλματα, Υπουργείο Πολιτισμού-Διεύθυνση Λαϊκού Πολιτισμού: Αθήνα 27. Σταματοπούλου Χ., (1999), Ελληνική Παραδοσιακή Αρχιτεκτονική: Ζαγόρι, Μέλισσα: Αθήνα 28. Χαρατσής Ν., (1996), Πέτρινα τοξωτά γεφύρια στο Πήλιο, Ξουράφας: Βόλος 29. Χαρίσης Β., (1992), Ελληνική Παραδοσιακή Αρχιτεκτονική: Μέτσοβο, Μέλισσα: Αθήνα 106 ΥΠΕΠΘ-Παν/μιο Αιγαίου με την συγχρηματοδότηση της Ευρωπαϊκής Ένωσης

Ελληνικό Παιδικό Μουσείο Κυδαθηναίων 14, 105 58 Αθήνα Τηλ.: 2103312995, Fax: 2103241919 E-Mail: info@hcm.gr, www.hcm.gr

Ελληνικό Παιδικό Μουσείο Κυδαθηναίων 14, 105 58 Αθήνα Τηλ.: 2103312995, Fax: 2103241919 E-Mail: info@hcm.gr, www.hcm.gr Ελληνικό Παιδικό Μουσείο Κυδαθηναίων 14, 105 58 Αθήνα Τηλ.: 2103312995, Fax: 2103241919 E-Mail: info@hcm.gr, www.hcm.gr Το έργο υλοποιείται με δωρεά από το Σύντομη περιγραφή Το Ελληνικό Παιδικό Μουσείο

Διαβάστε περισσότερα

ΔΗΜΟΤΙΚΟ ΣΧΟΛΕΙΟ ΑΓΙΟΥ ΣΠΥΡΙΔΩΝΑ

ΔΗΜΟΤΙΚΟ ΣΧΟΛΕΙΟ ΑΓΙΟΥ ΣΠΥΡΙΔΩΝΑ ΔΗΜΟΤΙΚΟ ΣΧΟΛΕΙΟ ΑΓΙΟΥ ΣΠΥΡΙΔΩΝΑ «Η περιβαλλοντική διάσταση μέσα στη λαϊκή παράδοση του τόπου μας» ΜΑΘΗΤΙΚΗ ΟΜΑΔΑ: ΣΤ Τάξη (20) και Ε Τάξη (20) ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗ ΟΜΑΔΑ: Σάββας Παναγιώτης, Τσακνάκης Γεώργιος,

Διαβάστε περισσότερα

Με τα μάτια του παππού και της γιαγιάς. 63o Δημοτικό Σχολείο Θεσσαλονίκης. Λαογραφικό και Εθνολογικό Μουσείο Μακεδονίας- Θράκης

Με τα μάτια του παππού και της γιαγιάς. 63o Δημοτικό Σχολείο Θεσσαλονίκης. Λαογραφικό και Εθνολογικό Μουσείο Μακεδονίας- Θράκης Λαογραφικό και Εθνολογικό Μουσείο Μακεδονίας- Θράκης 63o Δημοτικό Σχολείο Θεσσαλονίκης Με τα μάτια του παππού και της γιαγιάς 1 Σχολείο: 63 ο Δημοτικό σχολείο Θεσσαλονίκης Συμμετέχοντες Τάξη / Τμήμα: ΣΤ

Διαβάστε περισσότερα

Ελληνικό Παιδικό Μουσείο Κυδαθηναίων 14, 105 58 Αθήνα Τηλ.: 2103312995, Fax: 2103241919 E-Mail: info@hcm.gr, www.hcm.gr

Ελληνικό Παιδικό Μουσείο Κυδαθηναίων 14, 105 58 Αθήνα Τηλ.: 2103312995, Fax: 2103241919 E-Mail: info@hcm.gr, www.hcm.gr Ελληνικό Παιδικό Μουσείο Κυδαθηναίων 14, 105 58 Αθήνα Τηλ.: 2103312995, Fax: 2103241919 E-Mail: info@hcm.gr, www.hcm.gr Το έργο υλοποιείται με δωρεά από το ΕΠΜ_2014 Εκπαιδευτικό Έργο «Το Κινητό Μουσείο»

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΤΥΠΟ ΠΕΙΡΑΜΑΤΙΚΟ Δ.Σ. ΦΛΩΡΙΝΑΣ ΥΠΕΥΘΥΝΗ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟΣ: ΠΟΥΓΑΡΙΔΟΥ ΠΑΡΑΣΚΕΥΗ ΤΑΞΗ : Γ

ΠΡΟΤΥΠΟ ΠΕΙΡΑΜΑΤΙΚΟ Δ.Σ. ΦΛΩΡΙΝΑΣ ΥΠΕΥΘΥΝΗ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟΣ: ΠΟΥΓΑΡΙΔΟΥ ΠΑΡΑΣΚΕΥΗ ΤΑΞΗ : Γ ΠΡΟΤΥΠΟ ΠΕΙΡΑΜΑΤΙΚΟ Δ.Σ. ΦΛΩΡΙΝΑΣ ΥΠΕΥΘΥΝΗ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟΣ: ΠΟΥΓΑΡΙΔΟΥ ΠΑΡΑΣΚΕΥΗ ΤΑΞΗ : Γ ΦΛΩΡΙΝΑ 2014 1 ΠΟΛΙΤΙΣΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ : «ΣΕΡΓΙΑΝΙ ΣΤΟΥΣ ΡΟΜΟΥΣ ΤΗΣ ΦΛΩΡΙΝΑΣ» ΥΠΕΥΘΥΝΗ ΕΚΠΑΙ ΕΥΤΙΚΟΣ : ΠΟΥΓΑΡΙ ΟΥ ΠΑΡΑΣΚΕΥΗ-ΑΝΑΣΤΑΣΙΑ

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΔΑΚΤΙΚΟ ΜΑΘΗΣΙΑΚΟ ΠΕΔΙΟ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ ΚΑΙ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΕΙΦΟΡΟ ΑΝΑΠΤΥΞΗ (Π.Ε.Α.Α.)

ΔΙΔΑΚΤΙΚΟ ΜΑΘΗΣΙΑΚΟ ΠΕΔΙΟ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ ΚΑΙ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΕΙΦΟΡΟ ΑΝΑΠΤΥΞΗ (Π.Ε.Α.Α.) ΔΙΔΑΚΤΙΚΟ ΜΑΘΗΣΙΑΚΟ ΠΕΔΙΟ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ ΚΑΙ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΕΙΦΟΡΟ ΑΝΑΠΤΥΞΗ (Π.Ε.Α.Α.) Δήμητρα Σπυροπούλου Επίτιμη Σύμβουλος του Παιδαγωγικού Ινστιτούτου H Ε.Α.Α. μετεξέλιξη της Π.Ε. (Ν.1892/90) προαπαιτεί

Διαβάστε περισσότερα

ΕΚΘΕΣΗ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΩΝ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ

ΕΚΘΕΣΗ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΩΝ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΘΡΗΣΚΕΥΜΑΤΩΝ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΚΗ Δ/ΝΣΗ Π.Ε. & Δ.Ε. ΙΟΝΙΩΝ ΝΗΣΩΝ ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ 20.06.2014 Δ/ΝΣΗ Π.Ε. Ν.ΚΕΦΑΛΛΗΝΙΑΣ Ταχ. Δ/νση(προσωρινή): Ηλία Ζερβού 10 Ταχ. Κώδικας : 28100

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΤΟΥ ΑΓΡΟΤΟΥΡΙΣΜΟΥ ΣΤΗΝ ΠΕΡΙΟΧΗ»

ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΤΟΥ ΑΓΡΟΤΟΥΡΙΣΜΟΥ ΣΤΗΝ ΠΕΡΙΟΧΗ» «Η ΠΑΡΑΔΟΣΙΑΚΗ ΑΡΧΙΤΕΚΤΟΝΙΚΗ ΤΗΣ ΗΠΕΙΡΟΥ ΩΣ ΠΑΡΑΓΟΝΤΑΣ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΤΟΥ ΑΓΡΟΤΟΥΡΙΣΜΟΥ ΣΤΗΝ ΠΕΡΙΟΧΗ» ΥΠΕΥΘΥΝΕΣ ΚΑΘΗΓΗΤΡΙΕΣ : ΑΠΟΣΤΟΛΟΠΟΥΛΟΥ ΠΟΛΥΞΕΝΗ ΠΕ05 ΓΙΑΤΡΑ ΚΑΤΙΝΑ ΠΕ06 ΓΕΛ ΓΑΣΤΟΥΝΗΣ ΣΧΟΛΙΚΟ ΕΤΟΣ : 2013-2014

Διαβάστε περισσότερα

ΤΟ ΝΕΡΟ ΩΣ ΑΝΤΙΚΕΙΜΕΝΟ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΣΤΟ ΚΠΕ ΚΙΣΣΑΒΟΥ ΕΛΑΣΣΟΝΑΣ

ΤΟ ΝΕΡΟ ΩΣ ΑΝΤΙΚΕΙΜΕΝΟ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΣΤΟ ΚΠΕ ΚΙΣΣΑΒΟΥ ΕΛΑΣΣΟΝΑΣ ΤΟ ΝΕΡΟ ΩΣ ΑΝΤΙΚΕΙΜΕΝΟ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΣΤΟ ΚΠΕ ΚΙΣΣΑΒΟΥ ΕΛΑΣΣΟΝΑΣ Οικονόμου Κωνσταντίνος - Σπανός Κωνσταντίνος Μέλη Παιδαγωγικής Ομάδας ΚΠΕ Κισσάβου-Ελασσόνας Κέντρο Περιβαλλοντικής Εκπαίδευσης

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΡΙΑΔΙΑΒΑΙΝΟΝΤΑΣ ΣΤΟ ΧΩΡΟ ΚΑΙ ΣΤΟ ΧΡΟΝΟ ΤΟΥ ΒΥΖΑΝΤΙΟΥ. Πολιτιστικό πρόγραμμα με βάση την Ιστορία της Ε Δημοτικού

ΠΕΡΙΑΔΙΑΒΑΙΝΟΝΤΑΣ ΣΤΟ ΧΩΡΟ ΚΑΙ ΣΤΟ ΧΡΟΝΟ ΤΟΥ ΒΥΖΑΝΤΙΟΥ. Πολιτιστικό πρόγραμμα με βάση την Ιστορία της Ε Δημοτικού ΠΕΡΙΑΔΙΑΒΑΙΝΟΝΤΑΣ ΣΤΟ ΧΩΡΟ ΚΑΙ ΣΤΟ ΧΡΟΝΟ ΤΟΥ ΒΥΖΑΝΤΙΟΥ Πολιτιστικό πρόγραμμα με βάση την Ιστορία της Ε Δημοτικού Υπεύθυνη Εκπαιδευτικός: Χρύσα Κουράκη, Δασκάλα, Δρ. Παιδικής Λογοτεχνίας Παν/μίου Ιωαννίνων

Διαβάστε περισσότερα

Ο ΔΗΜΟΣ ΝΟΤΙΑΣ ΚΥΝΟΥΡΙΑΣ ΣΤΟ ΔΡΟΜΟ ΓΙΑ ΤΟ ΔΗΜΟ ΤΟΥ ΜΕΛΛΟΝΤΟΣ

Ο ΔΗΜΟΣ ΝΟΤΙΑΣ ΚΥΝΟΥΡΙΑΣ ΣΤΟ ΔΡΟΜΟ ΓΙΑ ΤΟ ΔΗΜΟ ΤΟΥ ΜΕΛΛΟΝΤΟΣ ΣΥΝΕΔΡΙΟ ΟΛΟΚΛΗΡΩΜΕΝΗΣ ΤΟΠΙΚΗΣ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ Ο ΔΗΜΟΣ ΝΟΤΙΑΣ ΚΥΝΟΥΡΙΑΣ ΣΤΟ ΔΡΟΜΟ ΓΙΑ ΤΟ ΔΗΜΟ ΤΟΥ ΜΕΛΛΟΝΤΟΣ ΕΛΕΝΗ ΜΑΙΣΤΡΟΥ 1 Η ΠΡΟΣΤΑΣΙΑ ΚΑΙ ΑΝΑΔΕΙΞΗ ΤΗΣ ΠΟΛΙΤΙΣΤΙΚΗΣ ΚΛΗΡΟΝΟΜΙΑΣ ΩΣ ΕΡΓΑΛΕΙΟ ΒΙΩΣΙΜΗΣ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

Δημοτικό Σχολείο Θεσπρωτικού. «Απογραφή Παραδοσιακών Σπιτιών στα Ιστορικά Λέλοβα και Μελέτη της Αρχιτεκτονικής τους»

Δημοτικό Σχολείο Θεσπρωτικού. «Απογραφή Παραδοσιακών Σπιτιών στα Ιστορικά Λέλοβα και Μελέτη της Αρχιτεκτονικής τους» Δημοτικό Σχολείο Θεσπρωτικού «Απογραφή Παραδοσιακών Σπιτιών στα Ιστορικά Λέλοβα και Μελέτη της Αρχιτεκτονικής τους» Γ και ΣΤ Τάξη 2007 ΠΡΟΛΟΓΟΣ Η εργασία είναι μια συνεργασία της Γ Τάξης και ΣΤ Τάξης του

Διαβάστε περισσότερα

ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΓΙΑ ΤΟ ΘΑΛΑΣΣΙΟ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ ΚΑΙ ΤΗΝ ΑΛΙΕΙΑ «Η θάλασσα κοινό μας σπίτι»

ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΓΙΑ ΤΟ ΘΑΛΑΣΣΙΟ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ ΚΑΙ ΤΗΝ ΑΛΙΕΙΑ «Η θάλασσα κοινό μας σπίτι» ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ LIFE «Μεσογειακή φώκια και Αλιεία: Αντιμετωπίζοντας τη σχέση ανταγωνισμού και αλληλεπίδρασης στις ελληνικές θάλασσες» ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΓΙΑ ΤΟ ΘΑΛΑΣΣΙΟ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ ΚΑΙ ΤΗΝ ΑΛΙΕΙΑ «Η θάλασσα

Διαβάστε περισσότερα

ΙΣΤΟΡΙΚΟΙ ΟΡΕΙΝΟΙ ΟΙΚΙΣΜΟΙ ΤΗΣ ΠΕΛΟΠΟΝΝΗΣΟΥ ΠΡΟΣΤΑΣΙΑ, ΑΝΑΒΑΘΜΙΣΗ, ΑΝΑΠΤΥΞΗ

ΙΣΤΟΡΙΚΟΙ ΟΡΕΙΝΟΙ ΟΙΚΙΣΜΟΙ ΤΗΣ ΠΕΛΟΠΟΝΝΗΣΟΥ ΠΡΟΣΤΑΣΙΑ, ΑΝΑΒΑΘΜΙΣΗ, ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΙΣΤΟΡΙΚΟΙ ΟΡΕΙΝΟΙ ΟΙΚΙΣΜΟΙ ΤΗΣ ΠΕΛΟΠΟΝΝΗΣΟΥ ΠΡΟΣΤΑΣΙΑ, ΑΝΑΒΑΘΜΙΣΗ, ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΕΛΕΝΗ ΜΑΙΣΤΡΟΥ ΤΡΙΠΟΛΗ - ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΣ 2016 1ο ερώτημα Γιατί και με ποιους όρους η προστασία της αρχιτεκτονικής κληρονομιάς ενός

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΜΑ: ΠΑΡΑΔΟΣΙΑΚΟΙ ΧΟΡΟΙ ΚΑΙ ΤΡΑΓΟΥΔΙΑ ΤΗΣ ΑΓΙΑΣΟΥ

ΘΕΜΑ: ΠΑΡΑΔΟΣΙΑΚΟΙ ΧΟΡΟΙ ΚΑΙ ΤΡΑΓΟΥΔΙΑ ΤΗΣ ΑΓΙΑΣΟΥ 2/Θ ΝΗΠΙΑΓΩΓΕΙΟ ΑΓΙΑΣΟΥ ΠΡΌΓΡΑΜΜΑ ΠΟΛΙΤΙΣΤΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ Σχολικό έτος 2004 2005 ΘΕΜΑ: ΠΑΡΑΔΟΣΙΑΚΟΙ ΧΟΡΟΙ ΚΑΙ ΤΡΑΓΟΥΔΙΑ ΤΗΣ ΑΓΙΑΣΟΥ ΥΠΕΥΘΥΝΕΣ ΝΗΠΙΑΓΩΓΟΙ: ΖΟΥΜΠΟΥΛΗ ΜΑΤΕΛΗ ΜΥΡΣΙΝΗ ΣΑΜΟΘΡΑΚΗ ΒΑΣΙΛΙΚΗ ΤΖΑΝΗ ΕΙΡΗΝΗ

Διαβάστε περισσότερα

ΣΕΝΑΡΙΟ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑΣ ΓΝΩΣΤΙΚΟ ΑΝΤΙΚΕΙΜΕΝΟ: ΙΣΤΟΡΙΑ

ΣΕΝΑΡΙΟ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑΣ ΓΝΩΣΤΙΚΟ ΑΝΤΙΚΕΙΜΕΝΟ: ΙΣΤΟΡΙΑ ΣΕΝΑΡΙΟ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑΣ ΓΝΩΣΤΙΚΟ ΑΝΤΙΚΕΙΜΕΝΟ: ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΑΞΗ: Α ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ, Α ΛΥΚΕΙΟΥ ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ: Μυκηναϊκός Πολιτισμός ΕΙΣΗΓΗΤΗΣ: ΚΑΛΛΙΑΔΟΥ ΜΑΡΙΑ ΘΕΜΑ: «Η καθημερινή ζωή στον Μυκηναϊκό Κόσμο» Οι μαθητές

Διαβάστε περισσότερα

ΓΕΛ ΚΟΝΙΣΤΡΩΝ. Τα τοξωτά πετρογέφυρα της Δημοτικής ενότητας Κονιστρών

ΓΕΛ ΚΟΝΙΣΤΡΩΝ. Τα τοξωτά πετρογέφυρα της Δημοτικής ενότητας Κονιστρών ΓΕΛ ΚΟΝΙΣΤΡΩΝ Τα τοξωτά πετρογέφυρα της Δημοτικής ενότητας Κονιστρών Ρούσου Αικατερίνη Βισβίνη Αλεξάνδρα Τα πέτρινα τοξωτά γεφύρια της περιοχής μας Εισαγωγή Από τα παλιά χρόνια οι άνθρωποι για να διευκολύνουν

Διαβάστε περισσότερα

ΤΙΤΛΟΣ: ΓΙΑ ΤΗΝ ΠΡΟΣΤΑΣΙΑ ΤΩΝ ΑΡΧΑΙΟΤΗΤΩΝ ΚΑΙ ΕΝ ΓΕΝΕΙ ΤΗΣ ΠΟΛΙΤΙΣΤΙΚΗΣ ΚΛΗΡΟΝΟΜΙΑΣ

ΤΙΤΛΟΣ: ΓΙΑ ΤΗΝ ΠΡΟΣΤΑΣΙΑ ΤΩΝ ΑΡΧΑΙΟΤΗΤΩΝ ΚΑΙ ΕΝ ΓΕΝΕΙ ΤΗΣ ΠΟΛΙΤΙΣΤΙΚΗΣ ΚΛΗΡΟΝΟΜΙΑΣ ΝΟΜΟΣ: 3028/2002 ΦΕΚ: Α 153/28.06.2002 ΤΙΤΛΟΣ: ΓΙΑ ΤΗΝ ΠΡΟΣΤΑΣΙΑ ΤΩΝ ΑΡΧΑΙΟΤΗΤΩΝ ΚΑΙ ΕΝ ΓΕΝΕΙ ΤΗΣ ΠΟΛΙΤΙΣΤΙΚΗΣ ΚΛΗΡΟΝΟΜΙΑΣ ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΠΡΩΤΟ: ΒΑΣΙΚΕΣ ΔΙΑΤΑΞΕΙΣ ΑΡΘΡΟ 1: ΑΝΤΙΚΕΙΜΕΝΟ 1. Στην προστασία που παρέχεται

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΣ: ΣΧΟΛΙΚΕΣ ΜΟΝΑΔΕΣ (Δημόσιες και Ιδιωτικές)

ΠΡΟΣ: ΣΧΟΛΙΚΕΣ ΜΟΝΑΔΕΣ (Δημόσιες και Ιδιωτικές) ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ, ΕΡΕΥΝΑΣ ΚΑΙ ΘΡΗΣΚΕΥΜΑΤΩΝ ---- ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΚΗ Δ/ΝΣΗ Π/ΘΜΙΑΣ & Δ/ΘΜΙΑΣ ΕΚΠ/ΣΗΣ ΑΤΤΙΚΗΣ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ Π/ΘΜΙΑΣ ΕΚΠ/ΣΗΣ ΑΝΑΤΟΛΙΚΗΣ ΑΤΤΙΚΗΣ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΗ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ ---- Ταχ.

Διαβάστε περισσότερα

185 Πλαστικών Τεχνών και Επιστημών της Τέχνης Ιωαννίνων

185 Πλαστικών Τεχνών και Επιστημών της Τέχνης Ιωαννίνων 185 Πλαστικών Τεχνών και Επιστημών της Τέχνης Ιωαννίνων Το Τμήμα Επιστημών της Τέχνης αποτελεί ανεξάρτητο Τμήμα του Πανεπιστημίου Ιωαννίνων και λειτουργεί από το ακαδημαϊκό έτος 2000-01. Το Τμήμα ιδρύθηκε

Διαβάστε περισσότερα

Σύνδεση της σχολικής Φυσικής Αγωγής και των σχολικών δραστηριοτήτων µε δραστηριότητες σε φυσικό περιβάλλον

Σύνδεση της σχολικής Φυσικής Αγωγής και των σχολικών δραστηριοτήτων µε δραστηριότητες σε φυσικό περιβάλλον Σύνδεση της σχολικής Φυσικής Αγωγής και των σχολικών δραστηριοτήτων µε δραστηριότητες σε φυσικό περιβάλλον ρ. Απόστολος Ντάνης Σχολικός Σύµβουλος Φυσικής Αγωγής ιπλή εκπαιδευτική λειτουργία των δραστηριοτήτων

Διαβάστε περισσότερα

Διάταξη Θεματικής Ενότητας ΕΛΠ42 / Αρχαιολογία στον Ελληνικό Χώρο

Διάταξη Θεματικής Ενότητας ΕΛΠ42 / Αρχαιολογία στον Ελληνικό Χώρο Διάταξη Θεματικής Ενότητας ΕΛΠ42 / Αρχαιολογία στον Ελληνικό Χώρο Σχολή ΣΑΚΕ Σχολή Ανθρωπιστικών και Κοινωνικών Επιστημών Πρόγραμμα Σπουδών ΕΛΠΟΛ Σπουδές στον Ελληνικό Πολιτισμό Θεματική Ενότητα ΕΛΠ42

Διαβάστε περισσότερα

Μέσω αυτής της εκπαιδευτικής επίσκεψης, δόθηκε η δυνατότητα στους μαθητές να συνεχ ίσουν τη σχολική

Μέσω αυτής της εκπαιδευτικής επίσκεψης, δόθηκε η δυνατότητα στους μαθητές να συνεχ ίσουν τη σχολική Πέμπτη 15 Μάιος 2008 14:33 Το 1 Γυμνάσιο Καλαμπάκας στο πλαίσιο προγράμματος ανοικτών περιβαλλοντικών τ άξεων «Καλλιστώ» υλοποίησε σχέδιο περιβαλλοντικής εκπαίδευσης σ Κόνιτσα στις 1415 16 Απριλίου Το

Διαβάστε περισσότερα

ΚΡΙΤΗΡΙΑ ΕΠΙΛΟΓΗΣ ΘΕΜΑΤΟΣ

ΚΡΙΤΗΡΙΑ ΕΠΙΛΟΓΗΣ ΘΕΜΑΤΟΣ Πρασινίζω το σχολείο µου, πρασινίζω την πόλη µου! Το Εργαστήριο το σχολικό έτος 2004-2005, συνεργάστηκε µε το Πειραµατικό Νηπιαγωγείο Ν. Χηλής στο σχεδιασµό και την ανάπτυξη Προγράµµατος Περιβαλλοντικής

Διαβάστε περισσότερα

Αλεξάνδρα Παπιγκιώτη Υπεύθυνη Τμήματος Πληροφόρησης, Δημοσιότητας & Εκπαίδευσης

Αλεξάνδρα Παπιγκιώτη Υπεύθυνη Τμήματος Πληροφόρησης, Δημοσιότητας & Εκπαίδευσης Δράσεις Ενημέρωσης - Ευαισθητοποίησης για την προστατευόμενη περιοχή του Εθνικού Πάρκου Βόρειας Πίνδου - Ο ρόλος του Φορέα Διαχείρισης στην ανάδειξη και προβολή της περιοχής Αλεξάνδρα Παπιγκιώτη Υπεύθυνη

Διαβάστε περισσότερα

2ο Συνέδριο Σχολικών Προγραμμάτων Περιβαλλοντικής Εκπαίδευσης, Αθήνα, 15-17 Δεκεμβρίου 2006

2ο Συνέδριο Σχολικών Προγραμμάτων Περιβαλλοντικής Εκπαίδευσης, Αθήνα, 15-17 Δεκεμβρίου 2006 ΕΝΑ ΣΧΟΛΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΜΕ ΘΕΜΑ ΤΗΝ ΑΕΙΦΟΡΙΚΗ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΤΩΝ ΥΔΑΤΙΝΩΝ ΑΠΟΘΕΜΑΤΩΝ. ΤΟ ΠΑΡΑΔΕΙΓΜΑ ΤΩΝ ΟΡΕΙΝΩΝ ΟΙΚΙΣΜΩΝ ΤΗΣ ΕΛΛΑΔΑΣ ΓΚΡΑΣΣΟΣ Γ. Υπ.Ε.Π.Θ., Κ.Π.Ε. Μακρινίτσας e-mail:

Διαβάστε περισσότερα

Το μουσείο ζωντανεύει με ταξίδι σχολικό! Σχέδια εργασίας σχολείων-μουσείων σχολικού έτους 2011-2012. ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΕΣ ΕΠΙΣΚΕΨΕΙΣ ΜΑΘΗΤΩΝ ποδράσηη

Το μουσείο ζωντανεύει με ταξίδι σχολικό! Σχέδια εργασίας σχολείων-μουσείων σχολικού έτους 2011-2012. ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΕΣ ΕΠΙΣΚΕΨΕΙΣ ΜΑΘΗΤΩΝ ποδράσηη ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΕΣ ΕΠΙΣΚΕΨΕΙΣ ΜΑΘΗΤΩΝ 9 5 ποδράσηη Σχέδια εργασίας σχολείων-μουσείων σχολικού έτους 2011-2012 Μουσείο Επιστημών και Τεχνολογίας Πανεπιστημίου Πατρών 2ο Δημοτικό Σχολείο Ακράτας Δημοτικό Μουσείο

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΑΤΗΡΗΤΕΕΣ ΟΙΚΟΔΟΜΕΣ: ΔΙΑΔΡΟΜΗ ΣΤΟ ΠΑΡΕΛΘΟΝ, ΟΡΑΜΑ ΣΤΟ ΜΕΛΛΟΝ. που γέννησες και ανάθρεψες τους γονείς και τους παππούδες μας.

ΔΙΑΤΗΡΗΤΕΕΣ ΟΙΚΟΔΟΜΕΣ: ΔΙΑΔΡΟΜΗ ΣΤΟ ΠΑΡΕΛΘΟΝ, ΟΡΑΜΑ ΣΤΟ ΜΕΛΛΟΝ. που γέννησες και ανάθρεψες τους γονείς και τους παππούδες μας. ΔΙΑΤΗΡΗΤΕΕΣ ΟΙΚΟΔΟΜΕΣ: ΔΙΑΔΡΟΜΗ ΣΤΟ ΠΑΡΕΛΘΟΝ, ΟΡΑΜΑ ΣΤΟ ΜΕΛΛΟΝ Λεμεσός, πόλη μας αγαπημένη. Η πόλη που γεννηθήκαμε, η πόλη που μεγαλώνουμε. Πόλη που γέννησες και ανάθρεψες τους γονείς και τους παππούδες

Διαβάστε περισσότερα

Πολιτισμικά στοιχεία διαφόρων ιστορικών περιόδων σε ένα μνημείο της Μακρινίτσας: Παιδαγωγική αξιοποίηση

Πολιτισμικά στοιχεία διαφόρων ιστορικών περιόδων σε ένα μνημείο της Μακρινίτσας: Παιδαγωγική αξιοποίηση Πολιτισμικά στοιχεία διαφόρων ιστορικών περιόδων σε ένα μνημείο της Μακρινίτσας: Παιδαγωγική αξιοποίηση Κατερίνα Σπανοπούλου Καθηγήτρια Αγγλικής Φιλολογίας, Νηπιαγωγός, Med. Μέλος Π.Ο. ΚΠΕ Μακρινίτσας

Διαβάστε περισσότερα

ΚΑΙΝΟΤΟΜΕΣ ΔΡΑΣΕΙΣ ΔΕΥΤΕΡΟΒΑΘΜΙΑ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ Β ΑΘΗΝΑΣ

ΚΑΙΝΟΤΟΜΕΣ ΔΡΑΣΕΙΣ ΔΕΥΤΕΡΟΒΑΘΜΙΑ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ Β ΑΘΗΝΑΣ ΚΑΙΝΟΤΟΜΕΣ ΔΡΑΣΕΙΣ ΔΕΥΤΕΡΟΒΑΘΜΙΑ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ Β ΑΘΗΝΑΣ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΗ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ ΚΑΙ ΑΓΩΓΗ ΥΓΕΙΑΣ Πετρίδου Βαρβάρα Υπ. Π.Ε. Και Ξενίας Παντελής Υπ. Α.Υ. ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΑ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΩΝ ΚΑΙΝΟΤΟΜΩΝ ΔΡΑΣΕΩΝ Θέματα

Διαβάστε περισσότερα

Δ Φάση Επιμόρφωσης. Υπουργείο Παιδείας και Πολιτισμού Παιδαγωγικό Ινστιτούτο Γραφείο Διαμόρφωσης Αναλυτικών Προγραμμάτων. 15 Δεκεμβρίου 2010

Δ Φάση Επιμόρφωσης. Υπουργείο Παιδείας και Πολιτισμού Παιδαγωγικό Ινστιτούτο Γραφείο Διαμόρφωσης Αναλυτικών Προγραμμάτων. 15 Δεκεμβρίου 2010 Επιμόρφωση Εκπαιδευτικών Δημοτικής, Προδημοτικής και Ειδικής Εκπαίδευσης για τα νέα Αναλυτικά Προγράμματα (21-22 Δεκεμβρίου 2010 και 7 Ιανουαρίου 2011) Δ Φάση Επιμόρφωσης Υπουργείο Παιδείας και Πολιτισμού

Διαβάστε περισσότερα

Το Κάστρο του Πλαταμώνα μέσα στην Iστορία

Το Κάστρο του Πλαταμώνα μέσα στην Iστορία ΣΧΕΔΙΟ ΠΟΛΙΤΙΣΤΙΚΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ Σχολείο : 9/θ ΔΗΜΟΤΙΚΟ ΣΧΟΛΕΙΟ ΠΛΑΤΑΜΩΝΑ Τίτλος/Θέμα Προγράμματος Το Κάστρο του Πλαταμώνα μέσα στην Iστορία Τάξεις ή Τμήματα συμμετοχής: ΣΤ1, ΣΤ2 Υπεύθυνοι Εκπαιδευτικοί

Διαβάστε περισσότερα

Η σχέση και η αλληλεπίδραση της ΚΔΒΚ με τους επιστημονικούς φορείς της περιοχής

Η σχέση και η αλληλεπίδραση της ΚΔΒΚ με τους επιστημονικούς φορείς της περιοχής Η σχέση και η αλληλεπίδραση της ΚΔΒΚ με τους επιστημονικούς φορείς της περιοχής ημήτριος Μαυροματίδης, Πρόεδρος ιοικούσας Επιτροπής ΤΕΕ/Τ Μ Παρασκευή Χριστοπούλου, Πρόεδρος Αντιπροσωπείας ΤΕΕ/Τ Μ Forum

Διαβάστε περισσότερα

Σχέδιο υποβολής Ερευνητικής Εργασίας. Στοιχεία υπεύθυνων καθηγητών. Παιδαγωγική διαδικασία

Σχέδιο υποβολής Ερευνητικής Εργασίας. Στοιχεία υπεύθυνων καθηγητών. Παιδαγωγική διαδικασία Σχέδιο υποβολής Ερευνητικής Εργασίας Σχολικό Έτος : 2011-2012 Σχολική Μονάδα : 3 ο Γενικό Λύκειο Αμπελοκήπων Τίτλος ερευνητικής εργασίας : Νερό: αυτό το πολύτιμο αγαθό! Στοιχεία υπεύθυνων καθηγητών Ονοματεπώνυμο

Διαβάστε περισσότερα

Λογισμικό: Ταξίδι στον Κόσμο με Νόημα Κατηγορία αναπηρίας: Κώφωση Βαρηκοΐα Μάθημα: Γεωγραφία Τάξη/εις: Ε και Στ Δημοτικού

Λογισμικό: Ταξίδι στον Κόσμο με Νόημα Κατηγορία αναπηρίας: Κώφωση Βαρηκοΐα Μάθημα: Γεωγραφία Τάξη/εις: Ε και Στ Δημοτικού Λογισμικό: Ταξίδι Κατηγορία αναπηρίας: Κώφωση Βαρηκοΐα Μάθημα: Γεωγραφία Τάξη/εις: Ε και Στ Δημοτικού Παρουσίαση Λογισμικού: Κατερίνα Αραμπατζή Μαριάννα Χατζοπούλου Προμηθευτής: Hyper Systems Προσβασιμότητα

Διαβάστε περισσότερα

ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ Β ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΠΡΟΤΑΣΗ. 1 η ενότητα:

ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ Β ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΠΡΟΤΑΣΗ. 1 η ενότητα: 1 η ενότητα: Από τον τόπο μου σ όλη την Ελλάδα Ταξίδια, περιηγήσεις, γνωριμία με ανθρώπους, έθιμα πολιτισμό Περίοδοι διδασκαλίας: 7 1 η περίοδος: Μέρος Α Εισαγωγικά κείμενα Μέσα από κείμενα οι μαθητές:

Διαβάστε περισσότερα

Εθνικό Θεματικό Δίκτυο Π.Ε.: «Φύση Χωρίς Σκουπίδια»

Εθνικό Θεματικό Δίκτυο Π.Ε.: «Φύση Χωρίς Σκουπίδια» Εθνικό Θεματικό Δίκτυο Π.Ε.: «Φύση Χωρίς Σκουπίδια» Θεματικές ενότητες: Προστατεύω Αναβαθμίζω Αναδεικνύω ένα χώρο καθαρό από σκουπίδια. Σκοπός του Δικτύου είναι η ευαισθητοποίηση των παιδιών και των ενηλίκων

Διαβάστε περισσότερα

Α. Δράσεις που αναπτύσσονται στο πλαίσιο της Πολιτιστικής Πρωτεύουσας της Ευρώπης «Πάφος 2017»

Α. Δράσεις που αναπτύσσονται στο πλαίσιο της Πολιτιστικής Πρωτεύουσας της Ευρώπης «Πάφος 2017» ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ Γ ΣΤΟΧΟΣ 3 ος : Η αξιοποίηση του πολιτιστικού πλούτου του συνόλου των κατοίκων της Ευρώπης και η ανάδειξη των κοινών στοιχείων και της πολυμορφίας των ευρωπαϊκών πολιτισμών, μέσα από πολιτιστικές

Διαβάστε περισσότερα

Η ΠΡΩΤΗ ΜΟΥ ΒΟΛΤΑ ΣΤΟ ΔΑΣΟΣ

Η ΠΡΩΤΗ ΜΟΥ ΒΟΛΤΑ ΣΤΟ ΔΑΣΟΣ 3 Ο ΣΥΝΕΔΡΙΟ ΣΤΗ ΣΥΡΟ-ΤΠΕ ΣΤΗΝ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ 205 Η ΠΡΩΤΗ ΜΟΥ ΒΟΛΤΑ ΣΤΟ ΔΑΣΟΣ (Ένα παραμύθι από μεγάλα παιδιά) Παπαλουκά Κων/να Εκπαιδευτικός Β θμιας Εκπαίδευσης Νηπιοβρεφοκόμος Τσαγκουρνού Ελισάβετ Εκπαιδευτικός

Διαβάστε περισσότερα

ΕΝΗΜΕΡΩΣΗ αρ. 2. Το αρχαιολογικό μουσείο της Ρόδου. Η πόρτα της παλιάς πόλης της Ρόδου

ΕΝΗΜΕΡΩΣΗ αρ. 2. Το αρχαιολογικό μουσείο της Ρόδου. Η πόρτα της παλιάς πόλης της Ρόδου ΕΝΗΜΕΡΩΣΗ αρ. 2 ΕΝΑΡΞΗ ΤΗΣ ΕΠΙΧΕΙΡΗΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑΣ ΣΤΟ ΧΩΡΟ ΤΗΣ (ΠΑΓΚΟΣΜΙΑΣ) ΤΟΠΙΚΗΣ ΠΟΛΙΤΙΣΤΙΚΗΣ ΚΛΗΡΟΝΟΜΙΑΣ: ΟΙ ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΕΣ ΚΑΙ ΤΑ ΕΡΓΑΛΕΙΑ ΕΝΣΩΜΑΤΩΣΗΣ, ΠΡΟΣΤΑΣΙΑΣ ΤΗΣ ΠΕΡΙΟΧΗΣ, ΔΙΑΚΙΝΗΣΗΣ ΤΩΝ ΠΟΛΙΤΙΣΤΙΚΩΝ

Διαβάστε περισσότερα

ΤΑΧΥΡΡΥΘΜΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΚΑΤΑΡΤΙΣΗΣ ΣΤΟ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑ ΤΩΝ ΞΕΝΑΓΩΝ ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΤΟΥΡΙΣΜΟΥ

ΤΑΧΥΡΡΥΘΜΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΚΑΤΑΡΤΙΣΗΣ ΣΤΟ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑ ΤΩΝ ΞΕΝΑΓΩΝ ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΤΟΥΡΙΣΜΟΥ ΤΑΧΥΡΡΥΘΜΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΚΑΤΑΡΤΙΣΗΣ ΣΤΟ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑ ΤΩΝ ΞΕΝΑΓΩΝ ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΤΟΥΡΙΣΜΟΥ Δευτέρα 27 Μαΐου 2013 Βασικές έννοιες και αρχές της τουριστικής βιομηχανίας/ Η ελληνική

Διαβάστε περισσότερα

ΣΤΟ ΜΟΥΣΕΙΟ ΤΩΝ ΜΥΚΗΝΩΝ. «Τα μυστικά ενός αγγείου»

ΣΤΟ ΜΟΥΣΕΙΟ ΤΩΝ ΜΥΚΗΝΩΝ. «Τα μυστικά ενός αγγείου» ΣΤΟ ΜΟΥΣΕΙΟ ΤΩΝ ΜΥΚΗΝΩΝ «Τα μυστικά ενός αγγείου» ΜΠΙΛΙΟΥΡΗ ΑΡΓΥΡΗ 2011 ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΜΟΥΣΕΙΑΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ «ΤΑ ΜΥΣΤΙΚΑ ΕΝΟΣ ΑΓΓΕΙΟΥ» ΘΕΜΑ ΤΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ Η παρούσα εργασία αποτελεί το θεωρητικό

Διαβάστε περισσότερα

Αναδεικνύω τον τόπο μου μέσα από την Περιβαλλοντική Εκπαίδευση

Αναδεικνύω τον τόπο μου μέσα από την Περιβαλλοντική Εκπαίδευση Αναδεικνύω τον τόπο μου μέσα από την Περιβαλλοντική Εκπαίδευση Σοφία Τσιροπούλου Υπεύθυνη Σχολικών Δραστηριοτήτων Διεύθυνση Δευτεροβάθμιας Εκπαίδευσης Ν. Έβρου softsi@sch.gr ΠΕΡΙΛΗΨΗ Στην παρούσα εργασία

Διαβάστε περισσότερα

Εκπαίδευση για το περιβάλλον και την αειφορία

Εκπαίδευση για το περιβάλλον και την αειφορία Εκπαίδευση για το περιβάλλον και την αειφορία Τι είναι περιβάλλον; Το περιβάλλον προσεγγίζεται... ως «πρόβλημα»... ως φυσικός πόρος... ως φύση... ως ο χώρος της καθημερινής μας ζωής... ως ο χώρος της συλλογικής

Διαβάστε περισσότερα

ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟΥ/-ΩΝ ΠΕ17.01

ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟΥ/-ΩΝ ΠΕ17.01 - ΖΩΝΗ ΔΗΜΙΟΥΡΓΙΚΩΝ ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΩΝ - ΣΥΝΟΠΤΙΚΗ ΠΕΡΙΓΡΑΦΗ ΠΡΟΤΑΣΗΣ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟΥ/-ΩΝ ΟΝΟΜΑΤΕΠΩΝΥΜΟ Νικόλ Βρυσούλη ΕΙΔΙΚΟΤΗΤΑ ΠΕ17.01 1. ΠΕΡΙΓΡΑΦΗ 1.1 ΤΙΤΛΟΣ «Τα Κτήρια της περιοχής μας μέσα από

Διαβάστε περισσότερα

ΤΗΛΕ- ΣΥΝΕΡΓΑΣΙΑ ΕΙΚΟΝΙΚΗ ΤΑΞΗ ΠΕΡΙΟ ΟΣ ΠΡΟΕΤΟΙΜΑΣΙΑΣ

ΤΗΛΕ- ΣΥΝΕΡΓΑΣΙΑ ΕΙΚΟΝΙΚΗ ΤΑΞΗ ΠΕΡΙΟ ΟΣ ΠΡΟΕΤΟΙΜΑΣΙΑΣ Σχολεία ϖου συµµετέχουν 5ο ηµοτικό σχολείο Κέρκυρας 2ο ηµοτικό σχολείο Νάξου Σχολική χρονιά 2005-2006 ιδακτική µεθοδολογία ΤΗΛΕ- ΣΥΝΕΡΓΑΣΙΑ ΕΙΚΟΝΙΚΗ ΤΑΞΗ ΠΕΡΙΟ ΟΣ ΠΡΟΕΤΟΙΜΑΣΙΑΣ Περίοδος ϖροετοιµασίας Τηλεδιάσκεψη

Διαβάστε περισσότερα

1ο ΔΗΜΟΤΙΚΟ ΣΧΟΛΕΙΟ ΠΛΩΜΑΡΙΟΥ Γ ΤΑΞΗ. Υπεύθυνη δασκάλα: Καρακάση Μαρία Σχολικό Έτος:

1ο ΔΗΜΟΤΙΚΟ ΣΧΟΛΕΙΟ ΠΛΩΜΑΡΙΟΥ Γ ΤΑΞΗ. Υπεύθυνη δασκάλα: Καρακάση Μαρία Σχολικό Έτος: 1ο ΔΗΜΟΤΙΚΟ ΣΧΟΛΕΙΟ ΠΛΩΜΑΡΙΟΥ Γ ΤΑΞΗ Υπεύθυνη δασκάλα: Καρακάση Μαρία Σχολικό Έτος: 2013-2014 ΣΚΟΠΟΣ ΤΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ Να έρθουν οι μαθητές σε επαφή με τη φύση, να γνωρίσουν την ελιά, την ιστορία και τη

Διαβάστε περισσότερα

ΛΕΡΙΟΣ ΝΙΚΟΛΑΟΣ ΔΑΣΚΑΛΟΣ ΣΤΟ 4/ΘΕΣΙΟ ΔΗΜΟΤΙΚΟ ΣΧΟΛΕΙΟ ΡΟΔΙΑΣ

ΛΕΡΙΟΣ ΝΙΚΟΛΑΟΣ ΔΑΣΚΑΛΟΣ ΣΤΟ 4/ΘΕΣΙΟ ΔΗΜΟΤΙΚΟ ΣΧΟΛΕΙΟ ΡΟΔΙΑΣ ΛΕΡΙΟΣ ΝΙΚΟΛΑΟΣ ΔΑΣΚΑΛΟΣ ΣΤΟ 4/ΘΕΣΙΟ ΔΗΜΟΤΙΚΟ ΣΧΟΛΕΙΟ ΡΟΔΙΑΣ ΒΗΜΑΤΑ ΥΛΟΠΟΙΗΣΗΣ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ Αποφασίζεται το θέμα σε συνεργασία με τους μαθητές. Ενημερώνεται ο διευθυντής του σχολείου, ο

Διαβάστε περισσότερα

ΣΧΕΔΙΟ ΥΠΟΒΟΛΗΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ

ΣΧΕΔΙΟ ΥΠΟΒΟΛΗΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ Παράρτημα 2. ΣΧΕΔΙΟ ΥΠΟΒΟΛΗΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ ΑΓΩΓΗΣ ΣΤΑΔΙΟΔΡΟΜΙΑΣ ΣΧΟΛΙΚΗΣ ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΑΣ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ ΑΓΩΓΗΣ ΥΓΕΙΑΣ X ΠΟΛΙΤΙΣΤΙΚΩΝ ΘΕΜΑΤΩΝ Σχ. Έτος: 2012-2013 Ημερομηνία 26-11-2012 Αριθ. Πρωτ.

Διαβάστε περισσότερα

Εικόνες: Έρευνα, Συντήρησ η και Θέματα Δεοντολογίας Αθήνα, 3-7 Δεκεμβρίου 2006 Νέο Μουσείο Μπενάκη ( Πειραιώς 138 και Ανδρονίκου)

Εικόνες: Έρευνα, Συντήρησ η και Θέματα Δεοντολογίας Αθήνα, 3-7 Δεκεμβρίου 2006 Νέο Μουσείο Μπενάκη ( Πειραιώς 138 και Ανδρονίκου) ICOM ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΤΜΗΜΑ ΜΟΥΣΕΙΟ ΜΠΕΝΑΚΗ Εικόνες: Έρευνα, Συντήρησ η και Θέματα Δεοντολογίας Αθήνα, 3-7 Δεκεμβρίου 2006 Νέο Μουσείο Μπενάκη ( Πειραιώς 138 και Ανδρονίκου) Το Ελληνικό Τμήμα του Διεθνούς Συμβουλίου

Διαβάστε περισσότερα

Εθνικό Θεματικό Δίκτυο: «Τα Ευρωπαϊκά Ορειβατικά Μονοπάτια Ε6 και Ε4» Συντονιστής: Κ.Π.Ε. Μαρώνειας Ροδόπης

Εθνικό Θεματικό Δίκτυο: «Τα Ευρωπαϊκά Ορειβατικά Μονοπάτια Ε6 και Ε4» Συντονιστής: Κ.Π.Ε. Μαρώνειας Ροδόπης Εθνικό Θεματικό Δίκτυο: «Τα Ευρωπαϊκά Ορειβατικά Μονοπάτια Ε6 και Ε4» Συντονιστής: Κ.Π.Ε. Μαρώνειας Ροδόπης Μονοπάτια Ε6 Ε4 Τα ορειβατικά μονοπάτια Ε6 & Ε4 διασχίζουν την Ευρωπαϊκή ήπειρο και καταλήγουν

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΝΤΗΡΗΣΗ ΕΘΝΟΓΡΑΦΙΚΩΝ ΚΑΙ ΛΑΟΓΡΑΦΙΚΩΝ ΣΥΛΛΟΓΩΝ

ΣΥΝΤΗΡΗΣΗ ΕΘΝΟΓΡΑΦΙΚΩΝ ΚΑΙ ΛΑΟΓΡΑΦΙΚΩΝ ΣΥΛΛΟΓΩΝ ΣΥΝΤΗΡΗΣΗ ΕΘΝΟΓΡΑΦΙΚΩΝ ΚΑΙ ΛΑΟΓΡΑΦΙΚΩΝ ΣΥΛΛΟΓΩΝ Λαογραφία Ορίζεται η επιστήμη που ασχολείται με όλες τις εκφάνσεις του λαϊκού πολιτισμού. Εξετάζει, καταγράφει και ταξινομεί όλα όσα ένας λαός κατά παράδοση

Διαβάστε περισσότερα

ICOM και ΜΟΥΣΕΙΟΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗ

ICOM και ΜΟΥΣΕΙΟΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗ ICOM ΔΙΕΘΝΕΣ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ ΜΟΥΣΕΙΩΝ ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΤΜΗΜΑ Αγ.Ασωμάτων 15 ΑΘΗΝΑ 105 53 Τηλ./Fax: 210 3219414 www.otenet.gr/icom Email icom@otenet.gr ICOM και ΜΟΥΣΕΙΟΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗ Το Διεθνές Συμβούλιο Μουσείων ιδρύθηκε

Διαβάστε περισσότερα

Παρουσίαση εθνικού θεματικού δικτύου «Περιβαλλοντικές διαδρομές στα ίχνη του παρελθόντος, αναζητώντας το βιώσιμο μέλλον»

Παρουσίαση εθνικού θεματικού δικτύου «Περιβαλλοντικές διαδρομές στα ίχνη του παρελθόντος, αναζητώντας το βιώσιμο μέλλον» Παρουσίαση εθνικού θεματικού δικτύου «Περιβαλλοντικές διαδρομές στα ίχνη του παρελθόντος, αναζητώντας το βιώσιμο μέλλον» Δημήτρης Παπαδόπουλος Βιολόγος Ωκεανογράφος τ. Υπεύθυνος ΚΠΕ Λαυρίου Κέντρο Περιβαλλοντικής

Διαβάστε περισσότερα

Βλ. σχετικά στο έγγραφο Φ.3/1105/141440/ Δ1/ , άρθρα 18 και 25

Βλ. σχετικά στο έγγραφο Φ.3/1105/141440/ Δ1/ , άρθρα 18 και 25 Βλ. σχετικά στο έγγραφο Φ.3/1105/141440/ Δ1/ 10-09-2015, άρθρα 18 και 25 ΘΕΜΑ:«Λειτουργία σχολικών μονάδων Πρωτοβάθμιας Εκπαίδευσης για το σχολικό έτος 2015-2016. Ενημέρωση και οδηγίες» http://dipe-a.thess.sch.gr/news/anakoin/2015b/leitorugia%20sxolikon%20monadon_10-09-

Διαβάστε περισσότερα

"Ανακαλύπτοντας την ένατη τέχνη...τα κόμικς!"

Ανακαλύπτοντας την ένατη τέχνη...τα κόμικς! ΣΧΕΔΙΟ ΥΠΟΒΟΛΗΣ ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΗΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ Σχ. Έτος:2015-2016 ΣΧΟΛΙΚΗ ΜΟΝΑΔΑ: 6o ΓΕΛ ΑΓΡΙΝΙΟΥ Ο ΤΙΤΛΟΣ ΤΗΣ ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΗΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ: "Ανακαλύπτοντας την ένατη τέχνη...τα κόμικς!" ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΥΠΕΥΘΥΝOY ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚOY

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΗ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ

ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΗ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΗ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ ΘΕΜΑ: Υπεύθυνος Εκπαιδευτικός: Κώτση Αικατερίνη Συμμετοχή : Στεφανίδου Δέσποινα (Π.Ε. Αγγλικών) Τάξη: Δ3 Αριθμός παιδιών που συμμετείχαν: 23 Σχολείο: 5ο

Διαβάστε περισσότερα

Παραδοσιακή αρχιτεκτονική της Ηπείρου

Παραδοσιακή αρχιτεκτονική της Ηπείρου Παραδοσιακή αρχιτεκτονική της Ηπείρου Η λαϊκή αρχιτεκτονική της Ηπείρου, παρά τις επιμέρους τοπικές μορφολογικές ιδιαιτερότητες, εμφανίζει κοινά χαρακτηριστικά σε όλες τις ορεινές περιοχές. Οι μορφές των

Διαβάστε περισσότερα

334 Παιδαγωγικό Δημοτικής Εκπαίδευσης Δυτ. Μακεδονίας (Φλώρινα)

334 Παιδαγωγικό Δημοτικής Εκπαίδευσης Δυτ. Μακεδονίας (Φλώρινα) 334 Παιδαγωγικό Δημοτικής Εκπαίδευσης Δυτ. Μακεδονίας (Φλώρινα) Ιστορικό Σημείωμα γαι την Παιδαγωγική Σχολή Φλώρινας Η Παιδαγωγική Ακαδημία Φλώρινας ιδρύθηκε τον Νοέμβριο του 1941, δηλ. κατά την διάρκεια

Διαβάστε περισσότερα

Τμήμα: Προσχολικής & Πρωτοβάθμιας Φωκίδας. Φορέας ιεξαγωγής: ΠΕΚ Λαμίας Συντονιστής: ημητρακάκης Κωνσταντίνος Τηλέφωνο:

Τμήμα: Προσχολικής & Πρωτοβάθμιας Φωκίδας. Φορέας ιεξαγωγής: ΠΕΚ Λαμίας Συντονιστής: ημητρακάκης Κωνσταντίνος Τηλέφωνο: Τμήμα: Προσχολικής & Πρωτοβάθμιας Φωκίδας Φορέας ιεξαγωγής: ΠΕΚ Λαμίας Συντονιστής: ημητρακάκης Κωνσταντίνος Τηλέφωνο: 2231081842 Χώρος υλοποίησης: ΕΚΦΕ Φωκίδας Υπεύθυνος: Μπεμπή Ευαγγελία Τηλέφωνο επικοινωνίας:

Διαβάστε περισσότερα

ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΑΓΩΓΗ

ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΑΓΩΓΗ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΑΓΩΓΗ 1. Εισαγωγή 220 Γενικός σκοπός του μαθήματος της Κοινωνικής και Πολιτικής Αγωγής είναι να προσφέρει τη δυνατότητα στους μαθητές και στις μαθήτριες να εμπλακούν σε μια δημιουργική

Διαβάστε περισσότερα

ποδράσηη Έθιμα γάμου διαφορετικών πολιτισμικών κοινοτήτων Σχέδια εργασίας σχολείων-μουσείων σχολικού έτους 2011-2012 ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΕΣ ΕΠΙΣΚΕΨΕΙΣ ΜΑΘΗΤΩΝ

ποδράσηη Έθιμα γάμου διαφορετικών πολιτισμικών κοινοτήτων Σχέδια εργασίας σχολείων-μουσείων σχολικού έτους 2011-2012 ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΕΣ ΕΠΙΣΚΕΨΕΙΣ ΜΑΘΗΤΩΝ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΕΣ ΕΠΙΣΚΕΨΕΙΣ ΜΑΘΗΤΩΝ 9 ποδράσηη 5 Σχέδια εργασίας σχολείων-μουσείων σχολικού έτους 2011-2012 Εθνολογικό Μουσείο Θράκης «Αγγελική Γιαννακίδου» 3ο Εσπερινό ΕΠΑΛ Αλεξανδρούπολης Έθιμα γάμου διαφορετικών

Διαβάστε περισσότερα

ΚΑΔΗΜΙΑ Λόγου και Τέχνης Κέντρο Δια Βίου Μάθησης 1

ΚΑΔΗΜΙΑ Λόγου και Τέχνης Κέντρο Δια Βίου Μάθησης 1 ΣΥΝΟΠΤΙΚΟΣ ΟΔΗΓΟΣ ΣΠΟΥΔΩΝ- ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΕΣ ΕΛΛΗΝΙΚΟΣ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΣ (κωδ. 001) Γενικά στοιχεία προγράμματος : Ονομασία προγράμματος : Ελληνικός Πολιτισμός/ Hellenic Culture Οι Επιστημονικά υπεύθυνοι του προγράμματος

Διαβάστε περισσότερα

Η διαπολιτισμική διάσταση των φιλολογικών βιβλίων του Γυμνασίου: διδακτικές προσεγγίσεις

Η διαπολιτισμική διάσταση των φιλολογικών βιβλίων του Γυμνασίου: διδακτικές προσεγγίσεις Έργο: «Ένταξη παιδιών παλιννοστούντων και αλλοδαπών στο σχολείο - για τη Δευτεροβάθμια Εκπαίδευση (Γυμνάσιο)» Επιμορφωτικό Σεμινάριο Η διαπολιτισμική διάσταση των φιλολογικών βιβλίων του Γυμνασίου: διδακτικές

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΣ Γεωγραφίας στα πλαίσια του Νέου Σχολείου

ΑΠΣ Γεωγραφίας στα πλαίσια του Νέου Σχολείου ΕΣΠΑ 2007-13\Ε.Π. Ε&ΔΒΜ\Α.Π. 1-2-3 «ΝΕΟ ΣΧΟΛΕΙΟ (Σχολείο 21 ου αιώνα) Νέο Πρόγραμμα Σπουδών, Οριζόντια Πράξη» MIS: 295450 Με συγχρηματοδότηση της Ελλάδας και της Ευρωπαϊκής Ένωσης (Ε. Κ. Τ.) ΑΠΣ Γεωγραφίας

Διαβάστε περισσότερα

Η άυλη πολιτιστική κληρονομιά και ο ρόλος της εκπαίδευσης στη διαφύλαξή της

Η άυλη πολιτιστική κληρονομιά και ο ρόλος της εκπαίδευσης στη διαφύλαξή της Η άυλη πολιτιστική κληρονομιά και ο ρόλος της εκπαίδευσης στη διαφύλαξή της Βίλλυ Φωτοπούλου, Προϊσταμένη της Διεύθυνσης Νεώτερου Πολιτιστικού Αποθέματος και Άυλης Πολιτιστικής Κληρονομιάς ΥΠΠΟΑ Η αποστολή

Διαβάστε περισσότερα

ΣΧΕΔΙΟ ΥΠΟΒΟΛΗΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ ΑΓΩΓΗΣ ΣΤΑΔΙΟΔΡΟΜΙΑΣ ΑΓΩΓΗΣ ΥΓΕΙΑΣ ΠΟΛΙΤΙΣΤΙΚΩΝ ΘΕΜΑΤΩΝ. Σχ. Έτος: Ημερομηνία Αριθ. Πρωτ.

ΣΧΕΔΙΟ ΥΠΟΒΟΛΗΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ ΑΓΩΓΗΣ ΣΤΑΔΙΟΔΡΟΜΙΑΣ ΑΓΩΓΗΣ ΥΓΕΙΑΣ ΠΟΛΙΤΙΣΤΙΚΩΝ ΘΕΜΑΤΩΝ. Σχ. Έτος: Ημερομηνία Αριθ. Πρωτ. ΣΧΕΔΙΟ ΥΠΟΒΟΛΗΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ ΑΓΩΓΗΣ ΣΤΑΔΙΟΔΡΟΜΙΑΣ ΣΧΟΛΙΚΗΣ ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΑΣ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ ΑΓΩΓΗΣ ΥΓΕΙΑΣ X ΠΟΛΙΤΙΣΤΙΚΩΝ ΘΕΜΑΤΩΝ Σχ. Έτος: 2012-2013 Ημερομηνία 26-11-2012 Αριθ. Πρωτ. 266 ΣΧΟΛΙΚΗ ΜΟΝΑΔΑ

Διαβάστε περισσότερα

Ανάπτυξη προγράμματος Περιβαλλοντικής Εκπαίδευσης (κάρτες «υπερατού») για την άγρια πανίδα

Ανάπτυξη προγράμματος Περιβαλλοντικής Εκπαίδευσης (κάρτες «υπερατού») για την άγρια πανίδα Ανάπτυξη προγράμματος Περιβαλλοντικής Εκπαίδευσης (κάρτες «υπερατού») για την άγρια πανίδα Δ. Βάσσιος, Μ. Γεωργιάδου Πασαλίδη 41, 54453 Θεσσαλονίκη Περίληψη Περιβαλλοντική Εκπαίδευση (Π.Ε.) είναι η σχετική

Διαβάστε περισσότερα

«Παραδοσιακά πετρογέφυρα: απ το Κιλκίς ως το Πήλιο» Πρόγραμμα Περιβαλλοντικής Εκπαίδευσης

«Παραδοσιακά πετρογέφυρα: απ το Κιλκίς ως το Πήλιο» Πρόγραμμα Περιβαλλοντικής Εκπαίδευσης «Παραδοσιακά πετρογέφυρα: απ το Κιλκίς ως το Πήλιο» Πρόγραμμα Περιβαλλοντικής Εκπαίδευσης Πρόγραμμα Π.Ε., ενταγμένο στο Δίκτυο σχολείων «Τα πετρογέφυρα της Ελλάδας» ΚΠΕ Μακρινίτσας, σχολ. έτος 2011-12

Διαβάστε περισσότερα

Α Ρ Χ Ι Τ Ε Κ Τ Ο Ν Ι Κ Η Α Ν Α Λ Υ Σ Η Π Α Ρ Α Δ Ο Σ Ι Α Κ Ω Ν Κ Τ Ι Ρ Ι Ω Ν - Σ Υ Ν Ο Λ Ω Ν

Α Ρ Χ Ι Τ Ε Κ Τ Ο Ν Ι Κ Η Α Ν Α Λ Υ Σ Η Π Α Ρ Α Δ Ο Σ Ι Α Κ Ω Ν Κ Τ Ι Ρ Ι Ω Ν - Σ Υ Ν Ο Λ Ω Ν 1 Α Ρ Χ Ι Τ Ε Κ Τ Ο Ν Ι Κ Η Α Ν Α Λ Υ Σ Η Π Α Ρ Α Δ Ο Σ Ι Α Κ Ω Ν Κ Τ Ι Ρ Ι Ω Ν - Σ Υ Ν Ο Λ Ω Ν Έλενα Κωνσταντινίδου, Επ. Καθηγήτρια ΕΜΠ Σας καλοσωρίζουμε στο μάθημα της «Αρχιτεκτονικής ανάλυσης παραδοσιακού

Διαβάστε περισσότερα

ΕΝΤΥΠΟ ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΥ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ 3

ΕΝΤΥΠΟ ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΥ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ 3 ΕΝΤΥΠΟ ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΥ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ 3 Όνομα Εκπαιδευτικού: Νικολάου Χριστιάνα Σχολείο: Περιφερειακό Δημοτικό Σχολείο Τίμης Τάξη: Α Ζήτημα της Αειφόρου Περιβαλλοντικής Εκπαιδευτικής Πολιτικής του σχολείου: Οι καταναλωτικές

Διαβάστε περισσότερα

«Προστατευόμενες περιοχές και Περιβαλλοντική Εκπαίδευση» ΚΠΕ Κισσάβου-Ελασσόνας ΑΠΡΙΛΙΟΥ 2015 Γεροφωκά Αναστασία

«Προστατευόμενες περιοχές και Περιβαλλοντική Εκπαίδευση» ΚΠΕ Κισσάβου-Ελασσόνας ΑΠΡΙΛΙΟΥ 2015 Γεροφωκά Αναστασία «Προστατευόμενες περιοχές και Περιβαλλοντική Εκπαίδευση» ΚΠΕ Κισσάβου-Ελασσόνας 24 25 ΑΠΡΙΛΙΟΥ 2015 Γεροφωκά Αναστασία ΠΡΟΣΤΑΤΕΥΟΜΕΝΕΣ ΠΕΡΙΟΧΕΣ Η θέσπιση προστατευόμενων περιοχών δεν είναι φαινόμενο της

Διαβάστε περισσότερα

Πρόγραμμα Περιβαλλοντικής Εκπαίδευσης

Πρόγραμμα Περιβαλλοντικής Εκπαίδευσης 2 ο 2/θ Νηπιαγωγείο Αιγινίου Τμήμα 1 ο Κλασικό Αριθμός νηπίων προνηπίων: 13 Πρόγραμμα Περιβαλλοντικής Εκπαίδευσης Το σποράκι πηγή Ζωής «Σποράκι εδώ - σποράκι εκεί χτίζεται μια νέα ζωή» Υπεύθυνη Νηπιαγωγός:

Διαβάστε περισσότερα

Πράξη «Ζώνες Εκπαιδευτικής Προτεραιότητας-Άξονας Προτεραιότητας 2», Επιχειρησιακό Πρόγραμμα «Εκπαίδευση και Δια Βίου Μάθηση»

Πράξη «Ζώνες Εκπαιδευτικής Προτεραιότητας-Άξονας Προτεραιότητας 2», Επιχειρησιακό Πρόγραμμα «Εκπαίδευση και Δια Βίου Μάθηση» 4.1 Τίτλος 4ης Επιμέρους Δράσης: Αξιοποίηση του Stop Motion Animation (χειροποίητη κινούμενη εικόνα ) στην αναπαράσταση ιστορικών γεγονότων ΤΑΞΗ ΣΥΝΟΛΟ ΜΑΘΗΤΩΝ ΤΑΞΗΣ : : Δ 39 ΣΥΝΟΛΟ ΣΥΜΜΕΤΕΧΟΝΤΩΝ ΜΑΘΗΤΩΝ

Διαβάστε περισσότερα

"Μια σημαία μια ιδέα"

Μια σημαία μια ιδέα Τελική Εργασία "Μια σημαία μια ιδέα" Καρακώτσογλου Αντώνης 19ο Δημοτικό Σχολείο Θεσσαλονίκης Τάξη Στ` Υπεύθυνη ομάδας εργασίας: Δούβλη Γεωργία ΜΑΙΟΣ 2014 Abstract - Περίληψη Η παρούσα εργασία εκπονήθηκε

Διαβάστε περισσότερα

Περιβαλλοντικές διαδρομές στα ίχνη του παρελθόντος, αναζητώντας ένα βιώσιμο μέλλον. Κέντρο Περιβαλλοντικής Εκπαίδευσης Λαυρίου

Περιβαλλοντικές διαδρομές στα ίχνη του παρελθόντος, αναζητώντας ένα βιώσιμο μέλλον. Κέντρο Περιβαλλοντικής Εκπαίδευσης Λαυρίου Περιβαλλοντικές διαδρομές στα ίχνη του παρελθόντος, αναζητώντας ένα βιώσιμο μέλλον Κέντρο Περιβαλλοντικής Εκπαίδευσης Λαυρίου Θεματικά Δίκτυα Περιβαλλοντικής Εκπαίδευσης ΤΟΠΙΚΑ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΚΑ ΕΘΝΙΚΑ ΔΙΕΘΝΗ

Διαβάστε περισσότερα

www.themegallery.com LOGO

www.themegallery.com LOGO www.themegallery.com LOGO 1 Δομή της παρουσίασης 1 Σκοπός και στόχοι των νέων ΠΣ 2 Επιλογή των περιεχομένων & Κατανομή της ύλης 3 Ο ρόλος μαθητή - εκπαιδευτικού 4 Η ΚΠΑ στο Δημοτικό & το Γυμνάσιο 5 Η Οικιακή

Διαβάστε περισσότερα

Πρόγραμμα Σχολικών Δραστηριοτήτων

Πρόγραμμα Σχολικών Δραστηριοτήτων Πρόγραμμα Σχολικών Δραστηριοτήτων 2015-2016 ΕΠΙΘΥΜΩ Η ΑΠΟΤΥΠΩΣΗ ΤΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ ΝΑ ΑΝΑΡΤΗΘΕΙ ΣΤΟ ΑΠΟΘΕΤΗΡΙΟ ΠΣΔ ΤΗΣ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗΣ Π.Ε. ΗΜΑΘΙΑΣ ΟΧΙ Σχολική Μονάδα: 5 ο ΔΗΜΟΤΙΚΟ ΣΧΟΛΕΙΟ ΑΛΕΞΑΝΔΡΕΙΑΣ Τίτλος

Διαβάστε περισσότερα

ΝΗΠΙΑΓΩΓΕΙΟ ΑΓΙΟΥ ΣΠΥΡΙΔΩΝΑ

ΝΗΠΙΑΓΩΓΕΙΟ ΑΓΙΟΥ ΣΠΥΡΙΔΩΝΑ ΝΗΠΙΑΓΩΓΕΙΟ ΑΓΙΟΥ ΣΠΥΡΙΔΩΝΑ Μέλη Παιδαγωγικής Ομάδας ΤΣΙΑΛΟΥ ΕΥΑΝΘΙΑ, ΚΕΤΣΙΟΥ ΣΤΥΛΙΑΝΗ, ΣΙΜΟΥ ΦΩΤΕΙΝΗ «ΠΕΡΠΑΤΩΝΤΑΣ ΣΤΟΥΣ ΔΡΟΜΟΥΣ ΤΗΣ ΓΕΙΤΟΝΙΑΣ ΜΑΣ» Τμήματα: 3 Μέλη μαθητικής ομάδας ΝΗΠΙΑ: Ζαμάνη Ματίνα,

Διαβάστε περισσότερα

«ΑΘΛΗΤΙΣΜΟΣ: Προσθέτει χρόνια στη ζωή αλλά και ζωή στα χρόνια»

«ΑΘΛΗΤΙΣΜΟΣ: Προσθέτει χρόνια στη ζωή αλλά και ζωή στα χρόνια» «ΑΘΛΗΤΙΣΜΟΣ: Προσθέτει χρόνια στη ζωή αλλά και ζωή στα χρόνια» 1 ο Γενικό Λύκειο Πάτρας Ερευνητική Εργασία Β Τάξης Σχολικού έτους 2012-2013 Ομάδα Ε Ας φανταστούμε μία στιγμή το σχολείο των ονείρων μας.

Διαβάστε περισσότερα

Δήμος Μαστοροχωρίων. Συλλογικό έργο. Μαστοροχώρια. Τρίκαλα 2005

Δήμος Μαστοροχωρίων. Συλλογικό έργο. Μαστοροχώρια. Τρίκαλα 2005 Βιβλιογραφία Βιβλιογραφία. Μακρής Κίτσος. Χιονιαδίτες ζωγράφοι. Αθήνα 1981. Εξάρχου Χρήστος. Η Φούρκα της Ηπείρου. Τουφίδης Σωτήρης. Η Κόνιτσα και τα χωριά της.κόνιτσα 1994. Δήμος Μαστοροχωρίων. Συλλογικό

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΣΚΛΗΣΗ Αγαπητοί συνεργάτες, Το γραφείο µας σε συνεργασία µε την Ένωση Ξενοδοχείων Αρκαδίας και µε τη στήριξη των ήµων Τρίπολης, Γορτυνίας και του Επιµελητήριο Αρκαδίας σας προσκαλούν να συµµετέχετε

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΝΤΡΟ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΚΙΣΣΑΒΟΥ-ΕΛΑΣΣΟΝΑΣ

ΚΕΝΤΡΟ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΚΙΣΣΑΒΟΥ-ΕΛΑΣΣΟΝΑΣ ΚΕΝΤΡΟ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΚΙΣΣΑΒΟΥ-ΕΛΑΣΣΟΝΑΣ Εβδομάδα Περιβαλλοντικής Εκπαίδευσης 2014 Αναγνωστάκης Σπύρος, Υπεύθυνος ΚΠΕ Κισσάβου Ελασσόνας Γκανάτσιος Ανδρέας, Αν. Υπεύθυνος ΚΠΕ Κισσάβου Ελασσόνας

Διαβάστε περισσότερα

Ας μελετήσουμε. Ιστορία Γ τάξης. Ιωάννης Ε. Βρεττός Επιμέλεια: Ερμιόνη Δελή

Ας μελετήσουμε. Ιστορία Γ τάξης. Ιωάννης Ε. Βρεττός Επιμέλεια: Ερμιόνη Δελή Ας μελετήσουμε Ιστορία Γ τάξης Ιωάννης Ε. Βρεττός Επιμέλεια: Ερμιόνη Δελή ΔΙΑΘΕΜΑΤΙΚΟ ΕΝΙΑΙΟ ΠΛΑΙΣΙΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ ΙΣΤΟΡΙΑΣ http://www.pi-schools.gr/programs/depps/ 1. Σκοπός της διδασκαλίας του

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ Γ. ΕΝ ΕΙΚΤΙΚΕΣ ΕΙΣΗΓΗΣΕΙΣ ΓΙΑ ΡΑΣΕΙΣ ΚΑΙ ΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΕΣ ΠΡΟΩΘΗΣΗΣ ΤΟΥ 3 ου ΥΠΟ ΕΜΦΑΣΗ ΣΤΟΧΟΥ ΤΗΣ ΣΧΟΛΙΚΗΣ ΧΡΟΝΙΑΣ 2014-2015

ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ Γ. ΕΝ ΕΙΚΤΙΚΕΣ ΕΙΣΗΓΗΣΕΙΣ ΓΙΑ ΡΑΣΕΙΣ ΚΑΙ ΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΕΣ ΠΡΟΩΘΗΣΗΣ ΤΟΥ 3 ου ΥΠΟ ΕΜΦΑΣΗ ΣΤΟΧΟΥ ΤΗΣ ΣΧΟΛΙΚΗΣ ΧΡΟΝΙΑΣ 2014-2015 ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ Γ ΕΝ ΕΙΚΤΙΚΕΣ ΕΙΣΗΓΗΣΕΙΣ ΓΙΑ ΡΑΣΕΙΣ ΚΑΙ ΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΕΣ ΠΡΟΩΘΗΣΗΣ ΤΟΥ 3 ου ΥΠΟ ΕΜΦΑΣΗ ΣΤΟΧΟΥ ΤΗΣ ΣΧΟΛΙΚΗΣ ΧΡΟΝΙΑΣ 2014-2015 «ΙΑΧΡΟΝΙΚΑ Ι ΑΓΜΑΤΑ ΑΠΟ ΤΟΥΣ ΑΓΩΝΕΣ ΤΩΝ ΚΥΠΡΙΩΝ ΓΙΑ ΕΛΕΥΘΕΡΙΑ» Οι αγώνες

Διαβάστε περισσότερα

Θεµατολογία: 1. Όλου του κόσµου τα παιχνίδια: Ένα ταξίδι που χαρτογραφεί την ιστορία του παιχνιδιού 2. Ελληνικά παραδοσιακά παιχνίδια: Παιχνίδια από ά

Θεµατολογία: 1. Όλου του κόσµου τα παιχνίδια: Ένα ταξίδι που χαρτογραφεί την ιστορία του παιχνιδιού 2. Ελληνικά παραδοσιακά παιχνίδια: Παιχνίδια από ά Ε Κ Π Α Ι Δ Ε Υ Τ Ι Κ Α Π Ρ Ο Γ Ρ Α Μ Μ Α Τ Α 2 0 1 6-2 0 1 7 Τα εκπαιδευτικά προγράµµατα έχουν σκοπό να βοηθήσουν τα παιδιά να γνωρίσουν και να κατανοήσουν ένα θέµα, συνδυάζοντας το παιχνίδι µε τη γνώση.

Διαβάστε περισσότερα

Επιστηµονικός και Πολιτιστικός Οργανισµός των Ηνωµένων Εθνών. Πρόγραµµα Ηνωµένων Σχολείων για την Προώθηση της Παγκόσµιας Εκπαίδευσης.

Επιστηµονικός και Πολιτιστικός Οργανισµός των Ηνωµένων Εθνών. Πρόγραµµα Ηνωµένων Σχολείων για την Προώθηση της Παγκόσµιας Εκπαίδευσης. Επιστηµονικός και Πολιτιστικός Οργανισµός των Ηνωµένων Εθνών. Πρόγραµµα Ηνωµένων Σχολείων για την Προώθηση της Παγκόσµιας Εκπαίδευσης. Έκθεση για την Εκπαιδευτική Επίσκεψη στον Ναό του Επίκουρου Απόλλωνα

Διαβάστε περισσότερα

ΘΡΗΣΚΕΥΤΙΚΟΣ ΤΟΥΡΙΣΜΟΣ. Της Μαρίας Αποστόλα

ΘΡΗΣΚΕΥΤΙΚΟΣ ΤΟΥΡΙΣΜΟΣ. Της Μαρίας Αποστόλα ΘΡΗΣΚΕΥΤΙΚΟΣ ΤΟΥΡΙΣΜΟΣ Της Μαρίας Αποστόλα Η Ελλάδα υπήρξε από τους πρώτους δέκτες του Χριστιανισμού και τα μνημεία της ελληνικής ορθοδοξίας αποτελούν αναπόσπαστο κομμάτι της εθνικής κληρονομιάς, αποτελώντας

Διαβάστε περισσότερα

ΑΓΩΓΗΣ ΣΤΑΔΙΟΔΡΟΜΙΑΣ ΑΓΩΓΗΣ ΥΓΕΙΑΣ ΠΟΛΙΤΙΣΤΙΚΩΝ ΘΕΜΑΤΩΝ. Σχ. Έτος: Ημερομηνία Αριθ. Πρωτ. 266

ΑΓΩΓΗΣ ΣΤΑΔΙΟΔΡΟΜΙΑΣ ΑΓΩΓΗΣ ΥΓΕΙΑΣ ΠΟΛΙΤΙΣΤΙΚΩΝ ΘΕΜΑΤΩΝ. Σχ. Έτος: Ημερομηνία Αριθ. Πρωτ. 266 Παράρτημα 2. ΣΧΕΔΙΟ ΥΠΟΒΟΛΗΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ ΑΓΩΓΗΣ ΣΤΑΔΙΟΔΡΟΜΙΑΣ ΣΧΟΛΙΚΗΣ ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΑΣ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ ΑΓΩΓΗΣ ΥΓΕΙΑΣ X ΠΟΛΙΤΙΣΤΙΚΩΝ ΘΕΜΑΤΩΝ Σχ. Έτος: 2012-2013 Ημερομηνία 26-11-2012 Αριθ. Πρωτ.

Διαβάστε περισσότερα

Β2. β) Πρώτα απ όλα: Αρχικά παράλληλα: ταυτόχρονα εξάλλου: άλλωστε

Β2. β) Πρώτα απ όλα: Αρχικά παράλληλα: ταυτόχρονα εξάλλου: άλλωστε ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ Α.1 Το συγκεκριμένο κείμενο αναφέρεται στην ανάγκη προσέγγισης των αρχαίων χώρων θέασης και ακρόασης από τους Νεοέλληνες. Επρόκειτο για τόπους έκφρασης συλλογικότητας. Επιπλέον, σ αυτούς γεννήθηκε

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΡΕΜΒΑΣΕΙΣ ΣΤΗ ΘΕΑΤΡΙΚΗ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ

ΠΑΡΕΜΒΑΣΕΙΣ ΣΤΗ ΘΕΑΤΡΙΚΗ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ ΠΑΡΕΜΒΑΣΕΙΣ ΣΤΗ ΘΕΑΤΡΙΚΗ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ ΘΕΜΑ ΕΡΓΑΣΙΑΣ: «ΕΠΙΔΑΠΕΔΙΟ ΠΑΙΧΝΙΔΙ» Δράσεις που υλοποιήθηκαν με τη Β Τάξη του 3 ου Διαπολιτισμικού Δημοτικού Σχολείου Μενεμένης. Σχολικό έτος 2011-2012 Συντελεστές

Διαβάστε περισσότερα

«Ταξίδι γεύσης στην Ευρωπαϊκή Ένωση»

«Ταξίδι γεύσης στην Ευρωπαϊκή Ένωση» «Ταξίδι γεύσης στην Ευρωπαϊκή Ένωση» Εκπαιδευτικός: Βαμβουνάκη Άρτεμις (ΠΕ 70) Επιβλέπων επιμορφωτής: Μανωλάκης Κωνσταντίνος Σχολείο Διεξαγωγής: Εκπαιδευτήρια Μαυροματάκη-Μητέρα Χανιά, Μάιος 2016 Εισαγωγή

Διαβάστε περισσότερα

Δομή και Περιεχόμενο

Δομή και Περιεχόμενο Υπουργείο Παιδείας & Πολιτισμού Διεύθυνση Δημοτικής Εκπαίδευσης Δομή και Περιεχόμενο Ομάδα Υποστήριξης Νέου Αναλυτικού Προγράμματος Εικαστικών Τεχνών Ιανουάριος 2013 Δομή ΝΑΠ Εικαστικών Τεχνών ΕΙΚΑΣΤΙΚΗ

Διαβάστε περισσότερα

ΒΗΜΑΤΑ ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΥ ΕΝΟΣ ΣΧΕΔΙΟΥ ΕΡΓΑΣΙΑΣ (PROJECT)

ΒΗΜΑΤΑ ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΥ ΕΝΟΣ ΣΧΕΔΙΟΥ ΕΡΓΑΣΙΑΣ (PROJECT) 1 ΒΗΜΑΤΑ ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΥ ΕΝΟΣ ΣΧΕΔΙΟΥ ΕΡΓΑΣΙΑΣ (PROJECT) 1. Επιλογή θέματος. 2. Καταιγισμός ιδεών - διαθεματικές διασυνδέσεις. 3. Έρευνα πηγών - αναδιαμόρφωση ιδεών. 4. Καθοδηγητικά ερωτήματα. 5. Οργάνωση μαθησιακών

Διαβάστε περισσότερα

Σεμινάριο στην Πύλο με θέμα: «ΑΕΙΦΟΡΟ ΣΧΟΛΕΙΟ ΒΙΩΜΑΤΙΚΕΣ ΔΡΑΣΕΙΣ»

Σεμινάριο στην Πύλο με θέμα: «ΑΕΙΦΟΡΟ ΣΧΟΛΕΙΟ ΒΙΩΜΑΤΙΚΕΣ ΔΡΑΣΕΙΣ» Σεμινάριο στην Πύλο με θέμα: «ΑΕΙΦΟΡΟ ΣΧΟΛΕΙΟ ΒΙΩΜΑΤΙΚΕΣ ΔΡΑΣΕΙΣ» Την Παρασκευή 5 Δεκεμβρίου πραγματοποιήθηκε στην Πύλο σεμινάριο με θέμα «Αειφόρο Σχολείο-Βιωματικές Δράσεις» το οποίο οργάνωσε η Σχολική

Διαβάστε περισσότερα

Σχέδιο Υποβολής Προγράμματος Σχολικών Δραστηριοτήτων

Σχέδιο Υποβολής Προγράμματος Σχολικών Δραστηριοτήτων Σχέδιο Υποβολής Προγράμματος Σχολικών Δραστηριοτήτων 2012-2013 Σχολική Μονάδα:... Ονοματεπώνυμο Διευθυντή: ΔΗΜΟΣ / ΠΕΡΙΟΧΗ ΣΧΟΛΕΙΟΥ.......... ΤΗΛ:.. Email:.. FAX:... Προς Δ/νση ΠΕ Ν. Ηλείας Τμήμα Σχολικών

Διαβάστε περισσότερα

Το μάθημα της λογοτεχνίας στη Δευτεροβάθμια εκπαίδευση

Το μάθημα της λογοτεχνίας στη Δευτεροβάθμια εκπαίδευση ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΑΝΟΙΧΤΑ ΑΚΑΔΗΜΑΙΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ Το μάθημα της λογοτεχνίας στη Δευτεροβάθμια εκπαίδευση Ενότητα 6: Μέθοδος project - Πολιτισμός και σχολείο - Διδασκαλία σε ομάδες Ελένη

Διαβάστε περισσότερα

Αθλητικός Τουρισμός. Εναλλακτικές μορφές τουρισμού Νικόλαος Θεοδωράκης Επίκουρος Καθηγητής Τ.Ε.Φ.Α.Α. Σερρών, Α.Π.Θ.

Αθλητικός Τουρισμός. Εναλλακτικές μορφές τουρισμού Νικόλαος Θεοδωράκης Επίκουρος Καθηγητής Τ.Ε.Φ.Α.Α. Σερρών, Α.Π.Θ. ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΑΝΟΙΧΤΑ ΑΚΑΔΗΜΑΙΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ Εναλλακτικές μορφές τουρισμού Νικόλαος Θεοδωράκης Επίκουρος Καθηγητής, Α.Π.Θ. Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό υπόκειται σε άδειες

Διαβάστε περισσότερα

Εκπαιδευτικοί στόχοι

Εκπαιδευτικοί στόχοι ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ, ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΘΡΗΣΚΕΥΜΑΤΩΝ ΓΕΝΙΚΗ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΡΧΑΙΟΤΗΤΩΝ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΤΙΚΗΣ ΚΛΗΡΟΝΟΜΙΑΣ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΜΟΥΣΕΙΩΝ TMHMA ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΩΝ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΩΝ ΚΑΙ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑΣ Εκπαιδευτικοί στόχοι των προτεινόμενων

Διαβάστε περισσότερα

698 Οικολογίας και Περιβάλλοντος ΤΕΙ Ιονίων Νήσων (Ζάκυνθο)

698 Οικολογίας και Περιβάλλοντος ΤΕΙ Ιονίων Νήσων (Ζάκυνθο) 698 Οικολογίας και Περιβάλλοντος ΤΕΙ Ιονίων Νήσων (Ζάκυνθο) Το γνωστικό αντικείμενο του Τμήματος Το περιεχόμενο σπουδών του τμήματος «Οικολογίας & Περιβάλλοντος» με έδρα τη Ζάκυνθο καλύπτει το γνωστικό

Διαβάστε περισσότερα