Αριστοτέλους, Πολιτικά

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "Αριστοτέλους, Πολιτικά"

Transcript

1 Αρχαία Ελληνικά Γ Λυκείου Θεωρητική κατεύθυνση Αριστοτέλους, Πολιτικά Επιμέλεια: Δημήτρης Γ. Μαρκαντωνάτος Πρότυπο Πειραματικό Λύκειο Αναβρύτων

2 Εισαγωγή με βάση τον W.D. ROSS Tο έργο αποτελεί συγχώνευση πέντε χωριστών πραγματειών: (1) για την οικία που λογικά προηγείται της μελέτης του κράτους (πόλεως), αφού το κράτος είναι απόρροια της οικίας (βιβλίο I), (2) για τις προτεινόμενες ιδανικές πολιτείες και τα αξιολογότερα υπαρκτά πολιτεύματα (βιβλίο ΙΙ), (3) για το κράτος, τον πολίτη και την κατάταξη των πολιτευμάτων (βιβλίο ΙΙΙ), (4) για τα κατώτερα πολιτεύματα (βιβλία ΙV VI), (5) για το ιδανικό κράτος (βιβλία VII VIII). Όλα αυτά τα κεφάλαια, με εξαίρεση το δεύτερο, είναι ημιτελή ή κολοβά. Ας θυμηθούμε ότι ο Αριστοτέλης συνέλεξε (ή προέτρεψε άλλους να συλλέξουν) στοιχεία για 158 αρχαιοελληνικά πολιτεύματα. Στα βιβλία IV- VI των Πολιτικών, περισσότερο από οπουδήποτε αλλού, μαρτυρείται η βαθιά γνώση του για ζητήματα της πόλεως και η στέρεη ιστορική θεμελίωσή της. Η αριστοτελική μέθοδος - και στα υπόλοιπα βιβλία - είναι σε μεγάλο βαθμό επαγωγική. Παράλληλα, οι πολιτικές του απόψεις στηρίζονται συχνά σε πιο σφαιρικές βασικές θεωρίες, μεταφυσικές ή ηθικές. Ο Αριστοτέλης θεωρεί δεδομένη την προτεραιότητα του όλου σε σχέση με το μέρος, την ταυτότητα της φύσης ενός πράγματος με το σκοπό προς τον οποίο κατατείνει, την υπεροχή της ψυχής σε σχέση με το σώμα, του λόγου σε σχέση με την επιθυμία, τη σημασία του ορίου, της μετριοπάθειας, τη διαφορά ανάμεσα στα οργανικά μέρη και σε δευτερεύοντες όρους. Οι πολιτικές απόψεις του αποτελούν μέρος ενός ευρύτατου και συμπαγούς θεωρητικού συστήματος. Μερικές φορές όμως η επίκληση γενικών αρχών είναι κάπως αυθαίρετη, και έχει κανείς την αίσθηση ότι οι αρχές αυτές επιστρατεύονται, για να στηρίξουν πεποιθήσεις που ο συγγραφέας θα τις υποστήριζε ούτως ή άλλως. εισαγωγής 1. α) Πώς εξηγείται ο τίτλος αυτού του έργου του Αριστοτέλη; β) Να δώσετε με λίγα λόγια το περιεχόμενο του έργου. 2. Ο Αριστοτέλης τελειώνοντας τα Ηθικά Νικομάχεια γράφει: «Τώρα που μιλήσαμε για όλα αυτά, είναι η ώρα να μιλήσουμε και για νόμους και πολιτεύματα». α) Σε ποια θέματα αναφέρεται με το «όλα αυτά»; β) Ποια σχέση πολιτικής και ηθικής προκύπτει από την παραπάνω δήλωση του Αριστοτέλη; 3. Ποια σημασία έχει η λέξη «πόλις» στον αρχαίο ελληνικό λόγο και ποιο είναι το συγκεκριμένο περιεχόμενό της στα Πολιτικά του Αριστοτέλη; 4. Ποιος είναι ο στόχος της «πόλης» κατά τον Αριστοτέλη και ποια σχέση έχει αυτός με την «αυτάρκειά» της; 2

3 Ενότητα 11 η Απόδοση στη νέα ελληνική Επειδή βλέπουμε ότι κάθε πόλη είναι ένα είδος κοινότητας και ότι κάθε κοινότητα έχει συγκροτηθεί για κάποιο αγαθό, (γιατί όλοι κάνουν τα πάντα γι αυτό που νομίζουν ότι είναι αγαθό), είναι προφανές ότι όλες (οι κοινότητες) στοχεύουν μεν σε κάποιο αγαθό, προπάντων δε στο ανώτερο από όλα τα αγαθά (στοχεύει) η ανώτερη όλων (των κοινωνιών) που περικλείει και όλες τις άλλες. Αυτή είναι που ονομάζεται πόλη και πολιτική κοινωνία. Τα Πολιτικά αρχίζουν με ένα κεφάλαιο που φαίνεται ότι έχει στόχο εφ ενός να υπερασπιστεί το κράτος (πόλις) απέναντι στην άποψη των σοφιστών ότι η ύπαρξή του είναι συμβατική και, επομένως, ότι δεν μπορεί να απαιτεί από τα μέλη του δεσμούς πίστης και αφοσίωσης, και αφ ετέρου να αποσαφηνίσει το χαρακτήρα του, σε αντιδιαστολή με άλλες μορφές κοινωνίας. Ο Αριστοτέλης καταπιάνεται με το ζήτημα in medias res δηλώνοντας ότι, εφόσον κάθε κοινωνία αποσκοπεί σε κάποιο αγαθό, το κράτος, που είναι η υπέρτατη και καθολική μορφή κοινωνίας, πρέπει να αποσκοπεί στο υπέρτατο αγαθό. Η τελ(ε)ολογική αυτή άποψη χαρακτηρίζει ολόκληρο το σύστημα σκέψης του. Το νόημα και ο χαρακτήρας κάθε πράγματος στον κόσμο είτε έμβιο είναι είτε εργαλείο είτε κοινωνία πρέπει να αναζητηθεί στο σκοπό της ύπαρξής του. Στην περίπτωση ενός εργαλείου, πρόκειται για το σκοπό που επιθυμεί ο χρήστης του και, σύμφωνα με αυτόν το σκοπό, η μορφή του εργαλείου επιβάλλεται στην ύλη του έξωθεν. Στην περίπτωση ενός έμβιου όντος ή μιας κοινωνίας ο σκοπός είναι ενυπάρχων: για το φυτό είναι η αύξηση και η αναπαραγωγή, για το ζώο η αίσθηση και η όρεξη που επικαλύπτει τη φυτική ζωή, για τον άνθρωπο και την ανθρώπινη κοινωνία ο λόγος και η ηθική δράση που επικαλύπτουν τόσο τη φυτική ζωή όσο και τη ζωική. Η ερμηνεία των όντων δεν πρέπει να αναζητείται στην αρχή της ανάπτυξή τους, αλλά στην τελική μορφή προς την οποία αυτή κατατείνει η φύση τους προκύπτει από τον προορισμό και όχι από την προέλευσή τους. Ο ορισμός της έννοιας και η συλλογιστική πορεία του φιλοσόφου προς τον ορισμό της στην πραγματικότητα δεν χωρίζονται. Η συλλογιστική του Αριστοτέλη σ αυτό το απόσπασμα ακολουθεί την εξής πορεία: επικαλούμενος την αίσθηση της οράσεως αναφέρει έναν ατελή ορισμό της πόλης, αφού δίνεται μόνο η έννοια του γένους (κοινωνία), ενώ η αντωνυμία «τινά» δηλώνει ότι στην ευρύτερη έννοια «κοινωνία» ανήκουν και άλλες συμβιωτικές κοινωνίες. εν συνεχεία παρουσιάζει τη γενική πρόταση ότι κάθε κοινότητα έχει συγκροτηθεί για κάποιο αγαθό ("ἀγαθοῦ ἕνεκεν"). Η πρόταση αυτή αιτιολογείται από μια παρενθετική αναφορά: κάθε πράξη είναι σκόπιμη. Συμπέρασμα: όλες οι συμβιωτικές κοινότητες αποσκοπούν σε κάποιο αγαθό. Επιπλέον: 3

4 η πόλη χαρακτηρίζεται ανώτερη όλων των κοινοτήτων και τις εμπεριέχει όλες. Η διαφορά της πόλης είναι ποιοτική, «κυριωτάτη», και ποσοτική, «περιέχουσα πάσας τὰς ἄλλας» [οι υπερθετικοί «κυριωτάτου», «κυριωτάτη» και η επανάληψη «πᾶς» δείχνουν την ανωτερότητά της]. Συμπέρασμα: Η πόλη στοχεύει στο υπέρτατο αγαθό, το «εὖ ζῆν». Η ανωτερότητα λοιπόν της πόλης, όπως αυτή διαφαίνεται μέσα από τη διαβάθμιση των κοινοτήτων και των αγαθών, δεν αναφέρεται τόσο στο μέγεθος της πόλης, όσο στην ανωτερότητα του σκοπού της. Για το τελευταίο αυτό συμπέρασμα υπονοούνται οι προτάσεις: α) κάθε κοινωνία αποβλέπει σε ένα αγαθό ανάλογα με το χαρακτήρα της, β) οι «κατώτερες»/ατελέστερες κοινωνίες αποβλέπουν σε αντίστοιχα αγαθά και οι ανώτερες σε αντίστοιχα ανώτερα αγαθά, άρα η κυριότατη αποβλέπει στο κυριώτατο κτλ. 1. Η πόλη χαρακτηρίζεται συσχετικά με τις άλλες κοινότητες. Ποια είναι τα γνωρίσματα που την κάνουν να ξεχωρίζει απ αυτές; 2. στοχάζονται: Να γράψετε πέντε ομόρριζα ουσιαστικά ή επίθετα του παραπάνω ρήματος στη ν.ε. 3. Δίπλα στην κάθε λέξη της στήλης να γράψετε λέξη ή λέξεις του κειμένου που έχουν ετυμολογική συγγένεια: εκκλησία: δόγμα: κυριολεξία: ανύποπτος: ουσία: άκυρος: (από μετάφραση) Ενὀτητα 12 η - Η συλλογιστική του Αριστοτέλη, για να αποδείξει ότι η πόλη υπάρχει εκ φύσεως έχει ως εξής: α συλλογισμός: Οι πρώτες κοινωνίες υπάρχουν εκ φύσεως. Κάθε πόλη δημιουργήθηκε από τις πρώτες κοινωνίες. Άρα: Κάθε πόλη υπάρχει εκ φύσεως. β συλλογισμός : Η φύση είναι ολοκλήρωση. Η πόλη είναι ολοκλήρωση των πρώτων κοινωνιών. Άρα: Η πόλη υπάρχει εκ φύσεως. γ συλλογισμός : Ο τελικός λόγος είναι κάτι έξοχο. Η αυτάρκεια είναι τελικός λόγος και (άρα) κάτι έξοχο. 4

5 Άρα (γενικό συμπέρασμα) : Η πόλη είναι φυσική ύπαρξη (αφού επιδιώκει την αυτάρκεια) - Η συλλογιστική του Αριστοτέλη, για να αποδείξει ότι ο άνθρωπος είναι από τη φύση του πολιτική οντότητα: Το συμπέρασμα αυτό είναι λογική συνέπεια του γενικού συμπεράσματος "η πόλη υπάρχει εκ φύσεως". Αφού η πόλη δημιουργήθηκε εκ φύσεως, τότε και ο άνθρωπος είναι εκ φύσεως πολιτική οντότητα. Δηλαδή ο άνθρωπος είναι ένας ζωντανός οργανισμός που έχει την ικανότητα και τις προϋποθέσεις, για να συμβιώσει σε μια κοινότητα ανθρώπων, την πόλη, η οποία κατ' αρχάς επιτρέπει και εξασφαλίζει την επιβίωση και στη συνέχεια την τελείωση, την ολοκλήρωση όχι τόσο της βιολογικής όσο της πνευματικής φύσης του ανθρώπου, εξασφαλίζει δηλ. την ηθική τελείωση, την ευδαιμονία, την αυτάρκεια. Ο άνθρωπος είναι πολιτική οντότητα, επειδή από τη φύση του είναι πλασμένος να ζει μέσα σε μια κοινωνία με πολίτευμα, νόμους και όχι μια οποιαδήποτε πολιτεία. Για το λόγο αυτό ο Αριστοτέλης χαρακτηρίζει τον άνθρωπο πολιτική οντότητα. Ο Αριστοτέλης όμως προσπαθεί και με ένα δεύτερο συλλογισμό να αποδείξει ότι ο άνθρωπος είναι εκ φύσεως πολιτική οντότητα. Αφού ο "ἄπολις", αυτός που δεν ζει από τη φύση του (και όχι από τυχαίο γεγονός) μέσα σε οργανωμένη πολιτειακά κοινότητα, δεν είναι άνθρωπος αλλά ή κατώτερος ή ανώτερος από άνθρωπο, τότε το ον που επιδιώκει από τη φύση του να ζει μέσα στην πολιτεία, στην οργανωμένη δηλ. πολιτειακά κοινότητα, ο άνθρωπος με άλλα λόγια, είναι εκ φύσεως πολιτική οντότητα. Για να προσδιορίσει καλύτερα ο Αριστοτέλης τα γνωρίσματα του όντος που ονόμασε "ἄπολιν διά φύσιν", του αποδίδει τα επίθετα που χρησιμοποίησε ο ομηρικός Νέστορας, για να χαρακτηρίσει τον άνθρωπο που χαίρεται με τον εμφύλιο πόλεμο: άνθρωπος δίχως σοϊ, δίχως νόμους, δίχως σπιτικό. Αυτός μάλιστα ο " ἄπολις διά φύσιν "γίνεται πολέμου ἐπιθυμητής". Έτσι οι άνθρωποι που βγαίνουν έξω από τον πολιτικό χώρο, από το χώρο που εκ φύσεως ανήκουν, γίνονται επικίνδυνοι για τους συνανθρώπους τους, πολεμοχαρείς. Η πολιτική λοιπόν ικανότητα κατά τον Αριστοτέλη δημιουργήθηκε εκ φύσεως, από φυσική αναγκαιότητα (δηλ. η κοινωνική ζωή είναι δοσμένη εκ των προτέρων) και όχι "νόμῳ", δηλ. ύστερα από σύμβαση, συμφωνία ή ανάγκη των ανθρώπων. Ο άνθρωπος έχει μέσα του τη φυσική τάση να ζει μέσα σε κοινωνίες και να δημιουργεί πολιτικές κοινότητες. Εφόσον ο ίδιος ο άνθρωπος οδηγείται στην πρώτη φυσική ένωση του θήλεος και του άρρενος για να αφήσει πίσω του όμοια όντα, εφόσον στη συνέχεια σχηματίζει κώμες, ως φυσικό επακόλουθο της δημιουργίας της οικογένειας, για να καλύψει τις ανώτερες ανάγκες του και εντέλει ολοκληρώνεται μέσα στην ευρύτερη φυσική και τελειοποιημένη μορφή πολιτικής ένωσης, την πόλη, είναι εκ φύσεως πολιτική οντότητα. Η ίδια η φύση που τον εφοδιάζει με το αναγκαίο όργανο της επικοινωνίας για να εκφράσει σύνθετα συναισθήματα και διανοήματα και να επικοινωνεί με τους όμοιούς του, αποδεικνύει την πολιτική του ιδιότητα. Ο Αριστοτέλης λέει ότι ολοκλήρωση και ευδαιμονία (ύψιστο αγαθό) της πόλης είναι η αυτάρκεια. Και αυτάρκεια σημαίνει πρώτα απ' όλα οικονομική ανεξαρτησία του ατόμου ή του συνόλου. Πιστεύει ότι βάση για ολοκλήρωση του ατόμου σε υλικό, πνευματικό και ηθικό επίπεδο είναι η οικονομική ανεξαρτησία. Η οικονομική ανεπάρκεια οδηγεί στην οικονομική εξάρτηση και, στη 5

6 συνέχεια, στην υποδούλωση του πνεύματος. Δεν είναι δυνατόν ο οικονομικά εξαρτημένος να αναπτύξει πρωτοβουλίες, να εγείρει αντιρρήσεις τη στιγμή που έχει να εξασφαλίσει οικονομικούς πόρους. Ίσως ο Αριστοτέλης έχει υπόψη του τα αποτελέσματα στα οποία οδήγησε η οικονομική εξάρτηση των Ελληνικών πόλεων από τον Πέρση βασιλιά, που ήταν η αποσύνθεση της πόλης - κράτους. Στην οικονομική εξάρτηση οδήγησε ο Πελοποννησιακός πόλεμος, που εξάντλησε τις πόλεις οικονομικά. Επιδιώξεις των πόλεων - κρατών στην αρχαία Ελλάδα ήταν η αυτονομία, η ελευθερία και η αυτάρκεια. Ιστορικά αποδείχθηκε ότι, όταν χάθηκε η αυτάρκεια, έπαψαν οι πόλεις - κράτη να είναι αυτόνομες και ελεύθερες. (Βλέπε και σχόλια βιβλίου σελ. 185) Πρωταγόρας- Αριστοτέλης- Ρουσό Σχετικά με τη γένεση και το σκοπό της πολιτικής κοινότητας έχει διατυπωθεί και μια αντίθετη θεωρία, από τον Πρωταγόρα, στον ομώνυμο πλατωνικό διάλογο, όπως και ανάλογες θεωρίες στα νεώτερα χρόνια, όπως η θεωρία τον Ζαν Ζακ Ρουσό. 1. Η γένεση της πολιτικής κοινότητας α. Κατά τον Πρωταγόρα, η γένεση της πολιτικής κοινότητας οφείλεται στο φόβο των ανθρώπων για τα θηρία καί τους άλλους κινδύνους που αυτοί αντιμετώπιζαν. β. Ο Αριστοτέλης (μετεγενέστερος από τον Πρωταγόρα) έχει την άποψη ότι η πόληκράτος, η πολιτική κοινότητα, είναι μια φυσική ύπαρξη (ή, σύμφωνα με άλλη διατύπωση, δημιουργήθηκε από φυσική αναγκαιότητα), η οποία μάλιστα προηγείται από τον άνθρωπο ως άτομο. Ο Αριστοτέλης λοιπόν διαφωνεί με τον Πρωταγόρα ως προς τη γένεση της πολιτικής κοινότητας. γ. Αντίθετος με τον Αριστοτέλη είναι ο Ρουσό, σύμφωνα με τον οποίο η πολιτική κοινωνία, το κράτος, δημιουργήθηκε ύστερα από συμφωνία μεταξύ των αρχόντων και αρχομένων, ύστερα από ένα κοινωνικό συμβόλαιο, του οποίου κύριος όρος είναι η ολοκληρωτική προσχώρηση του πολίτη με όλα τα δικαιώματα στην κοινωνία. Επομένως, η πολιτική κοινωνία δε δημιουργείται «φύσει», όπως υποστηρίζει ο Αριστοτέλης, αλλά «νόμῳ», «θέσει». 2. Ως προς το σκοπό της πολιτικής κοινότητας: α. Ο Πρωταγόρας θεωρεί σκοπό της πολιτικής κοινότητας την ικανοποίηση των βιολογικών αναγκών, τη διασφάλιση της ζωής. β. Ο Αριστοτέλης διαφοροποιείται, ή μάλλον προχωρεί πέρα από τον Πρωταγόρα: σκοπός της δημιουργίας της πολιτικής κοινότητας είναι το «ζῆν» (αυτό το εξασφαλίζουν η οικογένεια και η κώμη), ενώ ειδικά της πόλεως σκοπός είναι το «εὖ ζῆν», δηλαδή η ηθική τελείωση, η ποιοτικά ανώτερη κοινωνική ζωή, η ευδαιμονία των πολιτών, που θεωρεί ο Αριστοτέλης ως το ύψιστο αγαθό. Στο πλαίσιο του «εὖ ζῆν» 6

7 βρίσκεται και η αὐτάρκεια, που είναι η οικονομική ανεξαρτησία. Σκοπός λοιπόν της πόλεως, κατά τον Αριστοτέλη, δεν είναι μόνο το «ζῆν», αλλά το «εὖ ζῆν» - η ευδαιμονία και η οικονομική ανεξαρτησία (με υπέρτατο αγαθό την αὐτάρκεια). γ. Ως προς τον Ρουσό, σκοπός του κράτους είναι η ισότητα των πολιτών και η ελευθερία τους (εδώ υπάρχει διαφοροποίηση από τον Αριστοτέλη). Ακόμα, επειδή η κοινότητα ενσαρκώνει τη γενική θέληση, έχει μια ηθική προτεραιότητα απέναντι στη θέληση κάθε πολίτη χωριστά. Σ' αυτό το σημείο υπάρχει συμφωνία με την άποψη του Αριστοτέλη ότι εκ φύσεως η πόλη είναι ανώτερη από την οικογένεια και τον καθένα μας. 1. Πώς θεμελιώνει ο Αριστοτέλης τη θέση ότι ο άνθρωπος είναι φύσει ζώον πολιτικόν; 2. Να συγκρίνετε την άποψη του Αριστοτέλη ότι ο άνθρωπος είναι ζώον πολιτικόν με την αντίστοιχη του Πρωταγόρα (ενότ. 4, 5 του Πρωταγόρα) (από μετάφραση) Ενότητα 13 η Η εκ φύσεως προέλευση της πόλης αποδεικνύεται και από μια άλλη σειρά συλλογισμών: - Ο άνθρωπος εκ φύσεως είναι προορισμένος να συνυπάρχει με άλλους ανθρώπους. Αυτό αποδεικνύεται από τον έναρθρο λόγο, που του έδωσε η φύση. - Η φύση δεν κάνει τίποτε άσκοπα. Άρα: η ύπαρξη έναρθρου λόγου είναι η πιο μεγάλη απόδειξη ότι ο άνθρωπος είναι από τη φύση του πολιτική οντότητα. Ο έναρθρος λόγος επιτρέπει στον άνθρωπο να εκφράζει το ωφέλιμο και το βλαβερό και, πιο πέρα, το δίκαιο και το άδικο. Αυτό σημαίνει ότι ο άνθρωπος έχει αντίληψη του καλού, του κακού, του δικαίου, του αδίκου και των άλλων σχετικών εννοιών. Αυτά τα στοιχεία είναι αναγκαία για τη δημιουργία οικογένειας, κώμης και πόλης, που ενστικτωδώς τα επιδιώκει ο άνθρωπος, μια και, το πιο σπουδαίο, είναι αναγκαία μέσα για την ευτυχία του. Άρα η δημιουργία της πόλης είναι τελικός σκοπός. Στη διαμόρφωση της πόλης περατώνεται ο σκοπός της φύσης. Αφού η πόλη είναι φυσικό τέλος της διαμόρφωσης, προϋπάρχει εκ φύσεως. Κι αυτό γιατί αποτελεί το «οὗ ἔνεκα», το σκοπό που πρέπει καθένας να πραγματώσει, και βέβαια προϋπάρχει των στοιχείων που τον πραγματώνουν. Έτσι φτάνουμε στον τελευταίο συλλογισμό : - Το όλον αποτελεί σύνθεση των επί μέρους. - Όταν καταστραφεί το όλον, δεν μπορούν να υπάρχουν τα μέρη, γιατί δεν έχουν πια λόγο ύπαρξης. Δηλαδή, αν η πόλη ως σύνολο καταστραφεί, δεν είναι δυνατόν να επιζήσει ο άνθρωπος μόνος του. 7

8 Οι απόψεις του Αριστοτέλη δεν απέχουν από τις σημερινές πεποιθήσεις των περισσότερων ανθρώπων. Και η φυσική ύπαρξη της πόλης γίνεται αποδεκτή, αφού γίνεται αποδεκτό ότι ο άνθρωπος είναι εκ φύσεως πολιτικό ον. Η εξασφάλιση της ευτυχίας γίνεται μέσα στην κοινωνία, και η καταστροφή της πόλης οδηγεί στην καταστροφή και τον μεμονωμένο πολίτη. Και πιο συγκεκριμένα: Είναι αδύνατη η επιβίωση του μοναχικού ανθρώπου. Ακόμη και αν επιβιώσει ως υλική οντότητα, δεν θα μπορέσει να ξεπεράσει το πρόβλημα της πνευματικής του συγκρότησης και ολοκλήρωσης, που είναι αδύνατο να λυθεί χωρίς τις εμπειρίες της κοινωνικής ζωἠς. Ακόμη, ως ον με ψυχικό κόσμο δεν είναι εύκολο να αντιμετωπίσει τη μοναξιά, το φόβο, την έλλειψη συνεργασίας και αλληλοβοήθειας. Γίνεται φανερό, επομένως, ότι η ευτυχία, την οποία κατά τον Αριστοτέλη εξασφαλίζει η συμβίωση στην πολιτική κοινότητα, θα είναι όνειρο άπιαστο γι' αυτόν που ζει έξω από την κοινωνία, αφού τα δύο από τα τρία στοιχεία που τη συναποτελούν δεν μπορούν εύκολα να ικανοποιηθούν. Τέλος, η ευτυχία δεν μπορεί να υπάρξει για ένα μεμονωμένο άτομο. Όταν η πόλη καταστρέφεται, δεν καταστρέφεται λιγότερο και ο κάθε πολίτης. Όταν η πόλη ευτυχεί, ευτυχεί και κάθε πολίτης. Η αυτάρκεια της πόλης έχει ουσιαστικό νόημα αφού εκτός πόλεως το άτομο δεν μπορεί να είναι αύταρκες, άρα είναι λειτουργικά ανύπαρκτο. κι αν υπάρχει άτομο απόλυτα αύταρκες, τότε αυτό είναι ή κατώτερο από τη φύση του ανθρώπου, δηλαδή ζώο, ή ανώτερο από τη φύση του ανθρώπου, δηλαδή θεός. Ζώντας ο άνθρωπος στην κοινωνία πλησιάζει την ευτυχία, που είναι και ο σκοπός της ύπαρξής του. 1. Με ποια επιχειρήματα αποδεικνύει ο Αριστοτέλης α) ότι η πόλη υπάρχει εκ φύσεως β) ότι προηγείται από κάθε επί μέρους άτομο. 2. Να συσχετίσετε την άποψη του Αριστοτέλη ότι το σύνολο προηγείται του μέρους με την άποψη του Θουκυδίδη στον Επιτάφιο (Θουκ. Β, 41-42) για το ίδιο θέμα. (από μετάφραση) Ενότητα 14 η Η τάση του ανθρώπου για επικοινωνία και συναναστροφή με άλλους στα πλαίσια μιας πόλης - κράτους είναι φυσική και, κατά τον Αριστοτέλη, κάποιες φορές προχωρεί και πέρα από τις ανάγκες του. Παρ' όλα αυτά ένας άλλος παράγοντας παρεμβαίνει και συμβάλλει έτσι, ώστε ο άνθρωπος να ολοκληρώσει αυτή την τάση, να γίνει ενεργείᾳ αυτό που ήταν στη φύση του δυνάμει. Στην 14η ενότητα φωτογραφίζεται η δράση ενός πολιτικού άνδρα. Ο πρώτος λοιπόν ιδρυτής, νομοθέτης της πόλης χαρακτηρίζεται ως μεγάλος ευεργέτης. Επιχειρείται η αιτιολόγηση αυτού του χαρακτηρισμού με μια αντιθετική ανάλυση. Ο άνθρωπος γίνεται το τελειότερο ον μέσα στην πολιτική κοινότητα, αφού αυτή του δίνει τη δυνατότητα όχι μόνο να αποκτήσει οικονομική αυτάρκεια, αλλά και να ολοκληρωθεί ηθικά - πνευματικά μέσα 8

9 από την πολυμορφία και ποικιλότητα δραστηριοτήτων και ευκαιριών που ανοίγονται, αλλά και των συνεκτικών δεσμών, αξιών, κανόνων, νόμων, θεσμών. Μπορεί όμως ο άνθρωπος να γίνει το χειρότερο ον μακριά από τους νόμους και γενικότερα τη δικαιοσύνη, που είναι πολιτική αρετή. Ο άνθρωπος γεννιέται με όλες τις δυνατότητες - κυρίως τον λόγο - να γίνει ενάρετος και φρόνιμος. Αν όμως αυτές οι δυνατότητες τεθούν στην υπηρεσία του κακού, φέρνουν ολέθρια αποτελέσματα. Η "ένοπλη" αδικία είναι το χειρότερο. Ο άνθρωπος χωρίς αρετή χαρακτηρίζεται ως ο πιο ανόσιος, ο πιο άγριος, ο χειρότερος από τα όντα στις σωματικές ηδονές. Η συμπεριφορά αυτή παρατηρείται, όταν ζει μακριά από το νόμο, γιατί ο νόμος είναι "νους χωρίς επιθυμία". Από τα παραπάνω φαίνεται ότι η δικαιοσύνη είναι ένα συστατικό της πόλης που λειτουργεί συνεκτικά για τους πολίτες. Με την απονομή της επιτυγχάνεται κοινωνική ομαλότητα, ευρυθμία, τάξη στην πολιτική κοινωνία. Η απονομή όμως της δικαιοσύνης προϋποθέτει γνώση, διάγνωση, κρίση, απόφαση, όλα προϊόντα του λόγου και δυνατά μόνο στα πλαίσια της πολιτικής κοινωνίας. Προς τον συνεκτικό ρόλο της δικαιοσύνης στην πολιτική κοινωνία συγκλίνει και ο Πλάτων στο μύθο του Πρωταγόρα. Στην Πολιτεία παρουσιάζεται αισιόδοξος, θεωρώντας τη δικαιοσύνη υγεία της ψυχής που επιτυγχάνει ευρυθμία και αρμονία σε αυτή, ενώ την αδικία τη θεωρεί αταξία που μπορεί να αποφευχθεί με τη γνώση. Σε κάθε περίπτωση η δικαιοσύνη στην πολιτική κοινότητα φανερώνει τη σχέση πολιτικής και ηθικής. 1. Με βάση το κείμενο της 14 ης ενότητας, εκτός από τη φυσική τάση του ανθρώπου, και άλλος ένας παράγοντας συμβάλλει στη δημιουργία της πόλης. Να κατονομάσετε αυτόν το δεύτερο παράγοντα και να σχολιάσετε το ρόλο του στη δημιουργία της πόλης. 2. «Δεν υπάρχει πιο ολέθριο πράγμα από την αδικία που διαθέτει όπλα». Να σχολιάσετε τη θέση αυτή, αναφέροντας χαρακτηριστικά ιστορικά παραδείγματα. Απόδοση στη νέα ελληνική Ενότητα 15 η Για όποιον εξετάζει τα σχετικά με τα συστήματα διακυβέρνησης και ποια είναι η φύση και τα χαρακτηριστικά της κάθε επιμέρους πολιτείας, το πρώτο σχεδόν θέμα για διερεύνηση σχετικά με την πόλη είναι να δει τι είναι άραγε η πόλη. Γιατί σήμερα υπάρχουν διαφορετικές γνώμες πάνω σ αυτό το θέμα: άλλοι ισχυρίζονται ότι η πόλη έχει κάνει μια συγκεκριμένη πράξη, άλλοι όμως ισχυρίζονται ότι δεν την έχει κάνει η πόλη παρά μια (συγκεκριμένη) ολιγαρχική κυβέρνηση ή ένας (συγκεκριμένος) τύραννος εξάλλου, βλέπουμε ότι όλη η δραστηριότητα του πολιτικού και του νομοθέτη είναι σχετική με την πόλη, ενώ το σύστημα διακυβέρνησης είναι ένας τρόπος οργάνωσης αυτών που ζουν στη (συγκεκριμένη) πόλη. Όμως, επειδή η πόλη ανήκει στην κατηγορία των σύνθετων πραγμάτων, όπως όλα εκείνα τα πράγματα που το καθένα τους είναι ένα όλον αποτελούμενο όμως από πολλά μέρη, είναι φανερό ότι πρώτα πρέπει να ψάξουμε να βρούμε τι είναι ο πολίτης» γιατί η πόλη 9

10 είναι ένα σύνολο από πολίτες. Επομένως, πρέπει να ερευνήσουμε ποιον πρέπει να ονομάζουμε πολίτη και ποιος είναι ο πολίτης. Πράγματι, για τη λέξη «πολίτης», διατυπώνονται πολλές φορές διαφορετικές μεταξύ τους γνώμες δηλαδή δεν υπάρχει μια γενική συμφωνία για το περιεχόμενο της λέξης «πολίτης» γιατί κάποιος που είναι πολίτης σε ένα δημοκρατικό πολίτευμα, συχνά δεν είναι πολίτης σε ένα ολιγαρχικό πολίτευμα. ὁρῶμεν: για άλλη μια φορά επικαλείται τις αισθήσεις, για να μας πει χωρίς περιθώρια αμφισβήτησης ότι το έργο του πολίτη και του νομοθέτη αφορά την πόλη. καθάπερ...μορίων: η παραβολική πρόταση έχει ως στόχο να κάνει πιο εύκολα αποδεκτή την παραδοχή του Αριστοτέλη για το σύνθετο χαρακτήρα της πόλης Ο Αριστοτέλης διερευνώντας την ουσία και τα γνωρίσματα κάθε πολιτεύματος φροντίζει κατ'αρχάς να εξετάσει την έννοια της πόλης (:του κράτους). Η εξέταση αυτή είναι επιβεβλημένη γιατί: α. παραμένει αδιευκρίνιστο αν η ευθύνη των πολιτικών πράξεων αποδίδεται στην πόλη ή στα πρόσωπα - φορείς της εξουσίας (: στην κυβέρνηση). β. ο τρόπος δράσης ενός πολιτικού ή ενός νομοθέτη αναφέρεται στο κράτος συνεπώς πρέπει να καταλάβουμε τι είναι το κράτος για να κατανοήσουμε αυτή τη δραστηριότητα. γ. ο τρόπος διακυβέρνησης είναι ένα σύστημα ρυθμιστικό της κατανομής της πολιτικής δύναμης μεταξύ των κατοίκων της πόλης άρα πρέπει να καταλάβουμε τι είναι η πόλη για να κατανοήσουμε το σύστημα αυτό. Η διερεύνηση της έννοιας της πόλης προϋποθέτει τη διερεύνηση της έννοιας του πολίτη διότι: α. Η πόλη είναι κάτι σύνθετο, μια σύνθεση πολιτών άρα πρέπει να σκεφτούμε ποιος πρέπει να ονομάζεται πολίτης και τι είναι στην πραγματικότητα ο πολίτης. β. Η διερεύνηση της έννοιας του πολίτη δεν χρειάζεται μόνο για να γίνει αντιληπτή η έννοια της πόλεως αλλά και ακόμα η ίδια η έννοια του πολίτη, εφόσον η ποιότητα του πολιτεύματος καθορίζει το δικαίωμα του πολίτη και η αλλαγή του πολιτεύματος οδηγεί σε αλλοίωση της ιδιότητας του πολίτη. Ο Αριστοτέλης λοιπόν χρησιμοποιεί την αναλυτική μέθοδο, για να ορίσει την έννοια της πόλης (κράτους): αναλύει την έννοια στα συστατικά της, εντοπίζει τα χαρακτηριστικά των τελευταίων και συνθέτοντάς τα δίνει τον ορισμό της πόλεως. [Αντιθέτως, στις προηγούμενες ενότητες (11η -14η) χρησιμοποίησε για τη διὲρεύνηση της ίδιας έννοιας τη μέθοδο της γενετικής, προσπαθώντας να εξηγήσει πως γεννήθηκε η πόλη] 1. Για ποιους λόγους δηλώνει ο Αριστοτέλης ότι πρέπει να προχωρήσει από την έννοια της πολιτείας σε εκείνη της πόλης; 10

11 2. Πώς τεκμηριώνει ο σταγειρίτης την ανάγκη να αναζητηθεί ο ορισμός της έννοιας «πολίτης»; 3. Να αναζητηθεί η ετυμολογία των λέξεων: ἀμφισβητῶ, ὀλιγαρχία, ὁμολογῶ. Απόδοση στη νέα ελληνική Ενότητα 16 η Ο πολίτης δεν είναι πολίτης με κριτήριο το ότι είναι εγκατεστημένος σε ένα συγκεκριμένο τόπο (γιατί και μέτοικοι και δούλοι μοιράζονται με τους πολίτες - έναν κοινό τόπο), ούτε (είναι πολίτες) αυτοί οι οποίοι (από όλα τα πολιτικά δικαιώματα) έχουν μόνο το δικαίωμα να εμφανίζονται στο δικαστήριο και ως εναγόμενοι και ως ενάγοντες (γιατί υπάρχει και σ αυτούς που ενν. μολονότι πολίτες άλλων πόλεωνέχουν το δικαίωμα αυτό χάρη σε ειδικές συμφωνίες των πόλεών τους με τη συγκεκριμένη πόλη - ) Ο πολίτης όμως με τίποτα άλλο δεν ορίζεται με το πιο αυστηρό νόημα όσο με τη συμμετοχή στις δικαστικές λειτουργίες και στα αξιώματα Από αυτά λοιπόν γίνεται φανερό τι είναι ο πολίτης αυτός δηλαδή που έχει τη δυνατότητα να μετέχει στην πολιτική και δικαστική εξουσία λέμε πια ότι είναι πολίτης της συγκεκριμένης πόλης, πόλη δε είναι, για να το πούμε με τον πιο γενικό τρόπο, σύνολο από τέτοια άτομα, ικανοποιητικό να εξασφαλίζει αυτάρκεια ζωής. οὐ τῷ οὐδ οἱ - μετέχειν: χαρακτηριστική η χρήση του σχήματος κατά άρση και θέση και το περιεχόμενο του πολίτη δόθηκε πρώτα αρνητικά και μετά θετικά. Η διπλή παρουσίαση σχηματίζει αντίθεση. μέτοικοι: όσοι κατοικούσαν σε μια πόλη (κυρίως την Αθήνα) αλλά προέρχονταν από άλλο ελληνικό τόπο. Πλήρωναν έναν ετήσιο ειδικό φόρο, το μετοίκιο και υποχρεώνονταν να έχουν έναν προστάτη, δηλ. έναν πολίτη ο οποίος συναλλασσόταν για λογαριασμό τους με το κράτος και έδινε εγγύηση για τη διαγωγή τους. σημειωτέον ότι στο κείμενο που παραλείπεται από το σχολικό βιβλίο (δηλ. στα αποσιωπητικά) ο Αριστοτέλης αποκλείει την ιδιότητα του πολίτη από τα παιδιά και τους γέρους. ὁρίζεται: η κατηγορηματικότητα της οριστικής μετριάζεται με το συγκριτικό μᾶλλον ἤ. Συνεχίζοντας τη διερεύνηση της έννοιας πολίτης ο Αριστοτέλης αναφέρεται πρώτα στα στοιχεία που δεν αποδεικνύουν ότι κάποιος είναι πολίτης, για να δώσει στη συνέχεια εκείνα που το αποδεικνύουν. Τα στοιχεία λοιπόν που δεν μπορούν να στηρίξουν τον ορισμό της έννοιας αυτής είναι: α. Ο τόπος κατοικίας, αφού κοινότητα κατοικίας έχουν και οι μέτοικοι και οι δούλοι, που όμως δεν είναι πολίτες. β. τα δικαιικά δικαιώματα, αφού το δικαίωμα εμφάνισης κάποιου στο δικαστήριο είτε ως ενάγοντος είτε ως εναγομένου δεν συνεπάγεται αυτόματα ότι είναι και πολίτης, 11

12 εφόσον αυτό μπορεί να είναι απόρροια ειδικών συμφωνιών μεταξύ της πόλεως στην οποία διαμένει και στην πόλη από την οποία προέρχεται. Στη συνέχεια ο Αριστοτέλης έρχεται στα δύο κυριότερα γνωρίσματα του πολίτη: α. Πολίτης είναι αυτός που μπορεί να δικάζει ως μέλος δικαστηρίου β. Πολίτης είναι αυτός που μπορεί να συμμετέχει στη διοίκηση του κράτους και στα όργανα από τα οποία λαμβάνονται οι πολιτικές αποφάσεις. Η διευκρίνηση του όρου πολίτης δίνει στον Αριστοτέλη τη δυνατότητα να ορίσει και τον όρο πόλις ως το σύνολο των ατόμων που μπορούν και συμμετέχουν στην πολιτική και δικαστική εξουσία και που είναι αρκετά και ικανά να εξασφαλίσουν αυτάρκεια στο κοινό. Αφού οι ελάχιστες λειτουργίες για την ιδιότητα του πολίτη είναι η πολιτική και δικαστική δραστηριότητα, γίνεται αντιληπτό ότι η τελειότητά του προσδιορίζεται από την ποιότητα της κοινωνίας, της πόλης στην οποία ανήκει. 1. Ποιες προϋποθέσεις πρέπει να συντρέχουν, ώστε να φέρει κάποιος την ιδιότητα του πολίτη; Γιατί, κατά τη γνώμη σας, οι προϋποθέσεις αυτές είναι εκ των ων ουκ άνευ για την απόδοση της ιδιότητας του πολίτη; 2. Να συγκρίνετε τον ορισμό της πόλης που δίνεται σ αυτή την ενότητα με τον αντίστοιχο ορισμό της προηγούμενης ενότητας «ἡ γάρ πόλις πολιτῶν τι πλῆθός ἐστιν». Ποιον από τους δύο θεωρείτε πιο περιεκτικό και γιατί; 3. Να δώσετε την ετυμολογία των σύνθετων και παρασύνθετων ουσιαστικών του κειμένου. 4. μέτοικοι, ἱκανόν, αὐτάρκειαν: να γράψετε από 2 ομόρριζα της νέας ελληνικής. (από μετάφραση) Ενότητα 17 η Αφού διευκρινίστηκαν οι πολιτικοί όροι πόλη, πολίτης, πολιτεία, είναι δυνατή η ταξινόμηση των πολιτευμάτων. Το ενδιαφέρον εστιάζεται στον αριθμό και στα γνωρίσματα του καθενός. Μια πρώτη κατάταξη διακρίνει δύο κατηγορίες: τα ορθά και τις παρεκβάσεις τους. Πριν προχωρήσει στη διάκριση των επιμέρους μορφών των πολιτευμάτων, ο Αριστοτέλης ταυτίζει τις έννοιες «πολιτεία» και «πολίτευμα» (με τη σημασία που έχουν αυτές στην αρχαία ελληνική): τη μορφή της πολιτείας την προσδιορίζουν το περιεχόμενο, η οργάνωση και η λειτουργία του πολιτεύματος ενώ πολίτευμα είναι ο Τρόπος με τον οποίο κυβερνιέται μια πόλη. Τα είδη λοιπόν των πολιτευμάτων κατά τον Αριστοτέλη είναι τα ακόλουθα: ΟΡΘΑ ΠΟΛΙΤΕΥΜΑΤΑ ΠΑΡΕΚΒΑΣΕΙΣ βασιλεία τυραννίδα - κυβερνά ένας - κυβερνά ένας - στόχος: κοινό συμφέρον - στόχος: προσωπικό συμφέρον αριστοκρατία ολιγαρχία - κυβερνούν λίγοι - κυβερνούν λίγοι 12

13 - στόχος: κοινό συμφέρον - στόχος: συμφέρον λίγων πολιτεία δημοκρατία - κυβερνά ο λαός - κυβερνά ο λαός - στόχος: κοινό συμφέρον - στόχος: συμφέρον απόρων Η παρουσίαση των πολιτευμάτων οδηγεί στην παρατήρηση ότι τα κριτήρια με τα οποία έγινε η κατηγοριοποίηση είναι δύο. Ο αριθμός των κυβερνώντων (ποσοτικό κριτήριο) και τα συμφέροντα που υπηρετεί η εξουσία (ποιοτικό κριτήριο). Δεδομένου όμως ότι ο αριθμός των κυβερνώντων ως κριτήριο παραμένει το ίδιο και στα ορθά πολιτεύματα και στις παρεκκλίσεις, συμπεραίνουμε ότι το κοινό συμφέρον, δηλαδή η ευδαιμονία των πολιτών, είναι αυτή που διαφοροποιεί τα πολιτεύματα κατά τον Αριστοτέλη. [Και ο Πλάτων στην ιδανική πολιτεία παρουσιάζεται αδιάφορος ως προς τον αριθμό των κυβερνώντων και αναζητά πιο αξιοκρατικό κριτήριο. Στην ιδανική πολιτεία πρέπει να κυβερνά η σοφία ανεξαιρέτως αν είναι βασιλική ή αριστοκρατική]. Ο ίδιος ο Αριστοτέλης πίστευε πως το καλύτερο πολίτευμα είναι η μοναρχία, φτάνει ο μονάρχης να είναι πρόσωπο εξαιρετικό σε αρετή και φρόνηση. Αν κάτι τέτοιο ήταν αδύνατο, τότε προέκρινε την αριστοκρατία, δηλ. τη διακυβέρνηση από ενάρετα άτομα, όπου κανείς δεν αποκτά την ιδιότητα του πολίτη, αν δεν διαθέτει τα κατάλληλα προσόντα, και όπου όλοι οι πολίτες αναλαμβάνουν διαδοχικά το ρόλο των αρχόντων και των αρχομένων. Επειδή όμως κι αυτή τη μορφή του πολιτεύματος ο Αριστοτέλης τη θεωρεί ένα ιδεώδες σχεδόν ανέφικτο, προβάλλει ως εφικτό ιδεώδες για τις ελληνικές πόλεις της εποχής του την «πολιτεία», στην οποία το προσόν που απαιτείται είναι η ρωμαλέα στρατιωτική αρετή μιας μεσαίας τάξης. Οι παρεκβάσεις πάντως των ορθών πολιτευμάτων είναι ασυμβίβαστες με την έννοια «πολίτης», αφού ακυρώνουν τη λειτουργία του και καταργούν το ρόλο του επιβάλλοντας μόνο υποχρεώσεις και αφαιρώντας τα δικαιώματά του. Η ποιότητα του πολίτη φωτογραφίζει την ίδια την ποιότητα του πολιτεύματος. Σχετικά με το κριτήριο της ορθότητας που θέτει ο Αριστοτέλης (το κοινό δηλαδή συμφέρον), αξίζει να ειπωθεί ότι είναι θεωρητικό, μια και δεν υπεισέρχεται το κριτήριο της αλήθειας (αφού, λόγου χάρη, δεν αποδεικνύεται ότι ένα ολιγαρχικό καθεστώς ενδιαφέρεται για το συμφέρον όλων). Ο Αριστοτέλης εδώ ενδιαφέρεται να συνθέσει έναν ορισμό που να λέει ποιες είναι ορθές, ποιες όχι και με ποια κριτήρια. Αν υπάρχουν ορθές ή όχι, αυτό είναι άλλο θέμα. 1. Ποια κριτήρια υιοθετεί ο Αριστοτέλης για τη διάκριση των πολιτευμάτων; 2. Ποιο νόημα δίνει ο Αριστοτέλης στον όρο «πολιτεία» και ποιο στον όρο «δημοκρατία»; 3. Η μέθοδος προσέγγισης των πολιτευμάτων είναι παραγωγική, από το σύνολο στα μέρη. Θα μπορούσε η έρευνα να ακολουθήσει και αντίστροφη πορεία. Πώς θα λεγόταν αυτή η πορεία; Να το δείξετε με παράδειγμα. 4. Η ποιότητα του πολίτη φωτογραφίζει τη μορφή του πολιτεύματος. Να το επαληθεύσετε με στοιχεία από το κείμενο. 13

14 (από μετάφραση) Ενότητα 18 η Στο ερώτημα αν το πλήθος των πολιτών ή οι λίγοι και άριστοι πρέπει να έχουν την εξουσία, ο Αριστοτέλης με κάποια μετριοπάθεια (λέει: "μάλλον", νομίζω ότι μπορεί να συζητηθεί, ίσως και κάποια αλήθεια, για το πλήθος μπορεί κανείς να πει τούτο, "είναι ενδεχόμενο", κατά κάποιο τρόπο ) τάσσεται υπέρ της λαϊκής κυριαρχίας. [Ο Αριστοτέλης έχει εξηγήσει ότι επιβάλλεται η αναλυτική παρουσίαση κάθε πολιτεύματος. Το διστακτικό του λοιπόν ύφος οφείλεται στο ότι αναλύει και διερευνά σιγά σιγά, εμβαθύνει στα μέρη και το όλον και στόχος του είναι να μην παραλειφθεί κάποια πτυχή του θέματος ανεξερεύνητη.] Το βασικό του επιχείρημα στηρίζεται στη λεγόμενη "αθροιστική θεωρία": οι πολλοί ως σύνολο, ως οργανική ενότητα, αποκτώντας συλλογική συνείδηση υπερτερούν των ατόμων, έστω κι αν αυτά είναι εκλεκτά. Η αρετή και η φρόνηση παρουσιάζονται ως αθροίσιμα μεγέθη και έτσι η ελάχιστη αρετή και φρόνηση που διαθέτει κάθε άνθρωπος, αν ενωθούν, θα μας δώσουν έναν έξυπνο και ενάρετο άνθρωπο με δυνατότητες και όργανα πολλαπλασιασμένα. Φέρνει λοιπόν παραδείγματα από τις υλικές απολαύσεις (καλύτερο το δείπνο στο οποίο συνεισφέρουν πολλοί συνδαιτυμόνες από αυτό που θα γινόταν με τα έξοδα ενός), τη μυθολογία (υποθετικό παράδειγμα ανθρώπου με πολλά χέρια και πόδια - με υπερφυσική σωματική δύναμη -, αντίστοιχο με παραδείγματα μυθολογίας, όπως οι Ερινύες, οι Εκατόγχειρες κ.λ.π.), τις πνευματικές απολαύσεις (κρίση δραματικών αγώνων στην αρχαία Αθήνα). Το αρνητικό στοιχείο πάντως στην περίπτωση της άσκησης της εξουσίας από το πλήθος των πολιτών είναι ότι το κάθε επιμέρους άτομο μπορεί να μην είναι αξιόλογος άνθρωπος. Είναι αυτονόητο ότι η επιχειρηματολογία του Αριστοτέλη έχει βάση μόνο όταν το πλήθος έχει κάποιο επίπεδο παιδείας. Η διευκρίνιση του Αριστοτέλη "όχι σαν άτομα, αλλά σαν σύνολο" μπορεί να συσχετιστεί με τον ορισμό που είχε δώσει πιο πριν (στη 16η ενότητα) για τον πολίτη: η συμμετοχή των πολιτών στην εκκλησία του δήμου και ο μεγάλος αριθμός των πολιτών-δικαστών έδειχνε καθαρά πως το σώμα των πολιτών θεωρούνταν στην Αθήνα ικανό να παίρνει αποφάσεις (χάρη στην "αθροιστικά" συσσωρευμένη αρετή και φρόνηση). Στη συνέχεια εξετάζονται τα πλεονεκτήματα που παρουσιάζουν οι άριστοι, που είναι λίγοι, αν έχουν την εξουσία στα χέρια τους. Αυτοί λοιπόν είναι ανώτεροι από το κάθε επιμέρους άτομο, διότι συγκεντρώνουν στοιχεία που είναι διάσπαρτα στο πλήθος. Το μειονέκτημα που παρουσιάζουν οι άριστοι είναι ότι τα θετικά τους στοιχεία αθροιστικά μπορεί να είναι λιγότερα από εκείνα των πολλών ως συνόλου. Αυτό συνάγεται από τα θετικά που αναφέρθηκαν στην περίπτωση της άσκησης της εξουσίας από το πλήθος, καθώς και από τα παραδείγματα αναλογίες που ακολουθούν. Η διαφορά των λίγων και αρίστων από τους ανθρώπους του πλήθους έναν έναν ξεχωριστά δίνεται παραστατικά και εδώ με δύο αναλογίες: μία που συγκρίνει τους 14

15 ωραίους ανθρώπους με τους συνηθισμένους - όχι και τόσο ωραίους - ανθρώπους (που μπορεί και να έχουν κάποιο στοιχείο ομορφότερο από αυτό του ωραίου ανθρώπου) και μία με τις ζωγραφιές που συγκεντρώνουν όλα τα ωραία χαρακτηριστικά των ανθρώπων (που μπορεί και να έχουν κάποιο στοιχείο ομορφότερο από αυτό της ζωγραφιάς). Με όλα τα παραπάνω ο Αριστοτέλης θέλει να κάνει σαφή παραπομπή στα πολιτικά πράγματα, στο δημόσιο βίο. Η συνύπαρξη του πλήθους σε μια συνέλευση, εφόσον ο καθένας από τους συμμετέχοντες έχει έστω και μια αρετή, οδηγεί στην υπεροχή του σε σχέση με τους αξιόλογους ανθρώπους, έστω κι αν οι τελευταίοι - που αναγκαστικά είναι λίγοι - συγκεντρώνουν πλήθος αρετών. 1. Ποια θέση λαμβάνει ο Αριστοτέλης απέναντι στην ιδέα της συλλογικής εξουσίας; 2. Ποιο είδος πολιτεύματος φαίνεται να επιδοκιμάζει ο Αριστοτέλης; Να επισημάνετε τις σχετικἐς εκφράσεις του κειμένου. (από μετάφραση) Ενότητα 19 η Στο πλαίσιο της εξέτασης των διαφόρων πολιτευμάτων και των επιμέρους μορφών του καθενός, ο Αριστοτέλης διακρίνει σε πέντε τα είδη της δημοκρατίας με κριτήριο το βαθμό απόκλισης από την ορθή δημοκρατία. Βέβαια όλα αυτά τα είδη είναι διαφορετικά από αυτό που εννοούμε σήμερα δημοκρατία. Ο λαός συμμετείχε μεν άμεσα στην εξουσία, αλλά αυτός ήταν λίγες χιλιάδες σε σύγκριση με το σύνολο του πληθυσμού (αφού αποκλείονταν δούλοι, μέτοικοι και γυναίκες). Εν πάση περιπτώσει τα είδη της δημοκρατίας έχουν ως εξής: α. δημοκρατία με κριτήριο την ισότητα β. δημοκρατία με κριτήριο την περιουσία γ. δημοκρατία με κριτήριο την απουσία κωλύματος και υπέρτατη αρχή το νόμο δ. δημοκρατία με κριτήριο την ιδιότητα του πολίτη και υπέρτατη αρχή το νόμο ε.δημοκρατία με κριτήριο τα προηγούμενα και υπέρτατη αρχή το λαό > δημαγωγοί. Σχετικά με την ελευθερία και την ισότητα, που όπως υποστηρίζουν κάποιοι - και όχι ο Αριστοτέλης - είναι τα δύο στοιχεία που υπάρχουν κατά κύριο λόγο στη δημοκρατία, αξίζει να ειπωθούν τα εξής: - Ελευθερία: δύο κυρίως είναι οι μορφές της, που αποτελούν βασικά γνωρίσματα της δημοκρατίας: α. η ατομική ελευθερία (να ζει κάποιος όπως θέλει) και β. η πολιτική ελευθερία (τα πολιτικά αξιώματα προορίζονται για όλους τους πολίτες, οι οποίοι άρχονται και άρχουν με τη σειρά). - Ισότητα: η δημοκρατική δικαιοσύνη συνίσταται στην ισότητα με κριτήριο τον αριθμό και όχι την αξία. Αν αυτό είναι δικαιοσύνη, τότε η κυρίαρχη δύναμη στην πόλη είναι το πλήθος, και η θέληση της πλειψηφίας είναι το τελικό δίκαιο. 15

16 Ο κάθε πολίτης -λένε- πρέπει να είναι ίσος με τους άλλους. Αυτό σημαίνει ότι τελικά οι φτωχοί στα δημοκρατικά πολιτεύματα έχουν μεγαλύτερη δύναμη από τους πλούσιους, αφού είναι περισσότεροι και αυτό που μετράει είναι η πλειοψηφία. Ιδού λοιπόν το ένα χαρακτηριστικό γνώρισμα της ελευθερίας που όλοι οι δημοκρατικοί θέτουν ως στοιχείο βασικό του πολιτεύματος αυτού. Αυτά περίπου λέει ο Αριστοτέλης στην ενότητα των Πολιτικών 1317 α 40 - β 17. Η ισότητα, ως βασική αρχή της δημοκρατίας, εξασφαλίζει ίδια δικαιώματα και προνόμια για πλούσιους και φτωχούς, χωρίς να κυριαρχεί ο ένας πάνω στον άλλο, ενώ όλοι συμμετέχουν εξίσου στη διακυβέρνηση του κράτους. Η αρχή της πλειοψηφίας, άμεσα συνδεδεμένη με την αρχή της ισότητας, αποτελεί μια τρίτη δημοκρατική αρχή. 1. Να κυκλώσετε τις προτάσεις που θεωρείτε σωστές: α) Οι φτωχοί στη δημοκρατία δεν έχουν λιγότερα δικαιώματα από τους πλουσίους. β) Οι πλούσιοι στη δημοκρατία είναι λιγότερο ευνοημένοι από τους φτωχούς. γ) Σε όλες τις μορφές δημοκρατίας κυριαρχεί ο νόμος. δ) Ο Αριστοτέλης είναι επικριτικός συνολικά προς όλες τις μορφές της δημοκρατίας. 2. Σε τι διαφέρουν οι νόμοι από τα ψηφίσματα; Πώς φαίνεται να τοποθετείται ο Αριστοτέλης απέναντι στα δύο αυτά; 3. Σχεδόν όλα τα δημοκρατικά συντάγματα υπεραμύνονται της λαϊκής κυριαρχίας. Αυτό μάλιστα που περιγράφει ο Αριστοτέλης στην τελευταία μορφή δημοκρατίας λέγεται λαϊκή κυριαρχία. Γιατί πιστεύετε ότι είναι επικριτικός ο φιλόσοφος προς αυτό; Απόδοση στη νέα ελληνική Ενὀτητα 20 η Έγινε λοιπόν φανερό ότι πρέπει να ορίσουμε νόμους που να ρυθμίζουν την παιδεία και ότι η παιδεία πρέπει να είναι ίδια για όλους ποιος λοιπόν θα πρέπει να είναι ο χαρακτήρας αυτής της παιδείας και με ποιον τρόπο αυτή πρέπει να ασκείται, (τα δύο αυτά ερωτήματα) δεν πρέπει να διαφύγουν της προσοχής μας. Γιατί σήμερα υπάρχουν διαφορετικές αντιλήψεις ως προς το εκπαιδευτικό πρόγραμμα. Δεν έχουν, πράγματι, όλοι την ίδια γνώμη για το τι πρέπει να μαθαίνουν οι νέοι είτε προς την κατεύθυνση της κατάκτησης της αρετής είτε προς την κατεύθυνση του καλύτερου δυνατού τρόπου ζωής, ούτε είναι φανερό αν η παιδεία πρέπει να έχει στόχο της τον νου ή τον ηθικό χαρακτήρα αν ξεκινήσουμε από την εκπαίδευση που παρέχεται σήμερα, η έρευνά μας θα βρεθεί αντιμέτωπη με μεγάλη σύγχυση, καθώς δεν είναι φανερό αν η παιδεία πρέπει να προσφέρει αυτά που είναι χρήσιμα για τη ζωή ή αυτά που οδηγούν στην αρετή ή αυτά που απλώς προάγουν τη γνώση [: τα παραπανίσια/ τα πέρα από τις καθημερινές πρακτικές ανάγκες μας] (όλες αυτές οι απόψεις έχουν βρει κάποιους υποστηρικτές) δεν υπάρχει καμιά απολύτως συμφωνία για το ποιες σπουδές οδηγούν στην αρετή (και πράγματι καταρχήν δεν έχουν την ίδια ιδέα για την αρετή όλοι αυτοί που την τιμούν, με αποτέλεσμα να είναι φυσικό να υποστηρίζουν διαφορετικές γνώμες και ως προς την άσκησή της.) Δεν υπάρχει αμφιβολία ότι από τα 16

17 χρήσιμα πράγματα (τα παιδιά) πρέπει να μαθαίνουν αυτά που είναι πρώτης πρακτικής ανάγκης όμως είναι φανερό πως όχι όλα, δεδομένου ότι οι ασχολίες διακρίνονται σ αυτές που ταιριάζουν και σ αυτές που δεν ταιριάζουν σε ελεύθερους ανθρώπους, και (είναι φανερό) ότι από τα χρήσιμα πράγματα τα παιδιά πρέπει να μαθαίνουν όσα δεν κάνουν αυτόν που τα μαθαίνει ευτελή. Ευτελή πρέπει να θεωρούμε αυτή την ασχολία και αυτή την τέχνη και μάθηση που κάνει το σώμα ή το μυαλό των ελεύθερων ανθρώπων άχρηστο για τα έργα και τις πράξεις της αρετής. Ο Αριστοτέλης πιστεύει ότι η εκπαίδευση είναι υπόθεση της πολιτείας (οι απόψεις του περί παιδείας αφορούν τη θεωρητική κατασκευή για την άριστη πολιτεία του) που πρέπει να ρυθμίζεται νομοθετικά και να είναι ίδια για όλους τους πολίτες. Αποκλείει την ιδιωτική παιδεία, η οποία μάλιστα ίσχυε στην εποχή του. (πρβ. και Πλάτωνα Πολιτεία 417b, 543a). Ο Αριστοτέλης συσχετίζει κατηγορηματικά την παιδεία με το κράτος. Αντικείμενο ιδιαίτερης μέριμνας πρέπει να γίνει το εκπαιδευτικό σύστημα με το οποίο πρέπει να εκπαιδεύονται οι νέοι, αλλά και ο συνολικός χαρακτήρας της παιδείας, η οποία μπορεί να είναι δημοκρατική, αυταρχική ή κάτι άλλο ανάλογα με τους στόχους που θέτει η πολιτεία και τι είδους πολίτες θέλει να διαμορφώσει (βλέπε το κείμενο του σχολίου σελ. 208). [Με την ερώτηση "Τίς ἔσται ἡ παιδεία" θέτει την ουσία του προβλήματος ενώ με το "Πῶς χρή παιδεύεσθαι" την αξιολογική σημασία του]. Γι αυτό υπάρχουν διαφωνίες σχετικά με το εκπαιδευτικό σύστημα. Ο Αριστοτέλης λοιπόν συσχετίζει την παιδεία με το πολίτευμα. Οι σκέψεις για την κατεύθυνση που πρέπει να έχει η εκπαίδευση συμπυκνώνονται σε τρία ερωτήματα. Στόχος της εκπαίδευσης πρέπει να είναι: - Η απόκτηση των αναγκαίων για τη ζωή; - Η διαμόρφωση ηθικών πολιτών; - Η πνευματική προαγωγή των πολιτών; Πάνω σ αυτά τα ερωτήματα ο Αριστοτέλης προσπαθεί να πάρει θέση και να τα αναλύσει: Σχετικά με την έννοια της αρετής δεν υπάρχει καμιά συμφωνία. Άρα υπάρχει διαφωνία και για την άσκηση της αρετής. Ευκολότερη είναι η σύμπτωση απόψεων σχετικά με τα χρήσιμα εφόδια που πρέπει να πάρει ένας νέος. Με ένα σχήμα λιτότητας (οὐκ ἄδηλον) προσπαθεί να επιβάλει την άποψη ότι μόνο τα αναγκαία από τα χρήσιμα πρέπει οι νέοι να διδάσκονται. Τέτοια θεωρεί αυτά που ταιριάζουν σε ελεύθερους ανθρώπους και μάλιστα εκείνα που δεν θα τους κάνουν βάναυσους, Οποιαδήποτε ενασχόληση, τέχνη ή μαθηση αχρηστεύει το σώμα (η σωματική εργασία θεωρούνταν προσβλητική για τους αρχαίους Αθηναίους), την ψυχή ή τη σκέψη των ελευθέρων ανθρώπων οδηγεί στην ευτέλεια, κάνει τον άνθρωπο αγροίκο και τον απομακρύνει από την κατάκτηση της αρετής. Οι στόχοι της παιδείας που παρουσιάζει ο Αριστοτέλης οδηγούν στην άποψη ότι αυτή δεν διέπεται από μονομέρεια και δεν έχει στόχο το μονοδιάστατο πολίτη. Αναγκαίος όρος για την ευδαιμονία των πολιτών είναι η ηθική διαπαιδαγώγηση και η πνευματική καλλιέργεια, αφού μόνο έτσι θα μπορέσει να ανταποκριθεί στην αποστολή που έχει αναλάβει στα πλαίσια της πόλης. Αλλού ο Αριστοτέλης λέει ότι τα 17

18 μαθήματα που πρέπει να διδάσκονται οι νέοι έχουν δύο βασικές κατευθύνσεις: την αρμονική ανάπτυξη του σώματος και της ψυχής. Με την άποψη αυτή συμφωνεί και ο Πλάτωνας (Πολιτεία 376 b). (Σχετικά με τον άμεσο συσχετισμό της πολιτικής θεωρίας και της παιδείας βλέπε κυρίως το κείμενο του σχολίου σελ. 208). 1. Ποιον προβληματισμό διατυπώνει ο Αριστοτέλης σε σχέση με το σκοπό της παιδείας; 2. Ποιος φορέας πρέπει, κατά τον Αριστοτέλη, να παρέχει την παιδεία; Πώς τεκμηριώνεται αυτή η θέση; 3. Δίνονται οι ορισμοί οχτώ εννοιών τα θηλυκά ουσιαστικά της νέας ελληνικής που τις εκφράζουν παράγονται από σύνθετα του ρήματος φέρω, με πρώτο συνθετικό πρόθεση, διαφορετική κάθε φορά (όλα λήγουν σε -φορά). Να βρείτε τη λέξη που αντιστοιχεί σε κάθε ορισμό. α. Πολύ δυσάρεστη μυρωδιά, έντονη δυσοσμία. β. Γεγονός, συνήθως απροσδόκητο, που φέρνει στον άνθρωπο πολύ μεγάλη δυστυχία. γ. Το χρηματικό ποσό που πρέπει να καταβάλει κανείς σε κοινό ταμείο. δ. Μετακίνηση από ένα σημείο σε άλλο. ε. Ο ανεξέλεγκτος, σφοδρός και βίαιος τρόπος συμπεριφοράς, που αποτελεί εκδήλωση έντονου συναισθήματος. στ. Κίνηση γύρω από κάτι. ζ. Η παροχή υλικής βοήθειας με φιλική διάθεση. η. Ο ιδιαίτερος τρόπος άρθρωσης του καθενός από τους φθόγγους μιας γλώσσας. 4. Η διαλεκτική ορίζεται ως μέθοδος έρευνας της αλήθειας με ερωτήσεις και απαντήσεις. Να το επαληθεύσετε μέσα από το κείμενο. 5. Να συγκρίνετε την άποψη του Πλάτωνα : "αν δεν ξέρουμε καν τι είναι η αρετή, με ποιο τρόπο θα συμβουλέψουμε κάποιον πώς να την κατακτήσει πιο εύκολα;" με τη θέση του Αριστοτέλη: "καί γάρ τήν ἀρετήν οὐ τήν αὐτήν εὐθύς πάντες τιμῶσιν, ὥστ' εὐλόγως διαφέρονται καί πρός τήν ἄσκησιν αὐτῆς" και να εξηγήσετε τη σύμφωνη ή διαφορετική σας γνώμη. Ενδεικτική βιβλιογραφία 1. Αριστοτέλης Πολιτικά. Μτφρ. Π. Λεκατσάς. Εισαγωγή, μετάφραση, σχόλια. Ι ΙΙ., εκδόσεις Ζαχαρόπουλος Αθήνα 2. W.D. Ross: Αριστοτέλης, ΜΙΕΤ W. Jaeger: Aristoteles, Μόναχο P.E. Easterling B.M. Knox: Ιστορία της αρχαίας ελληνικής λογοτεχνίας, Παπαδήμα Barnes J.: The Cambridge Companion to Aristotle, Cambridge University Press

19 6. Lord Carnes.: Introduction to The Politics, by Aristotle. Chicago: Chicago University Press

Διδαγμένο κείμενο. Ἀριστοτέλους Πολιτικά (Α1,1/Γ1,2/Γ1,3-4/6/12)

Διδαγμένο κείμενο. Ἀριστοτέλους Πολιτικά (Α1,1/Γ1,2/Γ1,3-4/6/12) Διδαγμένο κείμενο Ἀριστοτέλους Πολιτικά (Α1,1/Γ1,2/Γ1,3-4/6/12) Ἐπειδὴ πᾶσαν πόλιν ὁρῶμεν κοινωνίαν τινὰ οὖσαν καὶ πᾶσαν κοινωνίαν ἀγαθοῦ τινος ἕνεκεν συνεστηκυῖαν (τοῦ γὰρ εἶναι δοκοῦντος ἀγαθοῦ χάριν

Διαβάστε περισσότερα

ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΠΑΙΔΕΙΑ. Α Γενικού Λυκείου και ΕΠΑ.Λ. Καζάκου Γεωργία, ΠΕ09 Οικονομολόγος

ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΠΑΙΔΕΙΑ. Α Γενικού Λυκείου και ΕΠΑ.Λ. Καζάκου Γεωργία, ΠΕ09 Οικονομολόγος 1 ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΠΑΙΔΕΙΑ Α Γενικού Λυκείου και ΕΠΑ.Λ. 2 Η ΚΟΙΝΩΝΙΑ, Η ΠΟΛΙΤΕΙΑ ΚΑΙ Η ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ Κεφάλαιο 1 ο 1.1 ΆΝΘΡΩΠΟΣ: ΚΟΙΝΩΝΙΚΟ, ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΟ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΚΟ ΟΝ 1/6 Ο άνθρωπος είναι από τη φύση του πολιτικό,

Διαβάστε περισσότερα

Β1. Ποια είναι η δομή του συλλογισμού, με τον οποίο ο Αριστοτέλης ορίζει την πόλη ως την τελειότερη μορφή κοινωνίας;

Β1. Ποια είναι η δομή του συλλογισμού, με τον οποίο ο Αριστοτέλης ορίζει την πόλη ως την τελειότερη μορφή κοινωνίας; 1 ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΑ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΜΑΤΑ ΠΑΝΕΛΛΑΔΙΚΩΝ 2013 ΓΝΩΣΤΟ ΚΕΙΜΕΝΟ ΕΝΟΤΗΤΑ 11 ΚΕΙΜΕΝΟ (ΜΕΤΑΦΡΑΣΗ) Επειδή βλέπουμε ότι κάθε πόλη είναι μια κοινότητα και κάθε κοινότητα έχει συσταθεί

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΛΛΑΔΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 2015 ΠΡΟΤΕΙΝΟΜΕΝΟ ΘΕΜΑ ΑΡΧΑΙΩΝ ΕΛΛΗΝΙΚΩΝ. Αριστοτέλη «Πολιτικά»

ΠΑΝΕΛΛΑΔΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 2015 ΠΡΟΤΕΙΝΟΜΕΝΟ ΘΕΜΑ ΑΡΧΑΙΩΝ ΕΛΛΗΝΙΚΩΝ. Αριστοτέλη «Πολιτικά» Ελευθερίου Βενιζέλου 237, Γάζι Τηλ./Fax: 2810 823411 email: syxekp@gmail. com www.syekp.gr Βρέντζου Μαρία, Φιλόλογος ΠΑΝΕΛΛΑΔΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 2015 ΠΡΟΤΕΙΝΟΜΕΝΟ ΘΕΜΑ ΑΡΧΑΙΩΝ ΕΛΛΗΝΙΚΩΝ ΚΕΙΜΕΝΟ Αριστοτέλη «Πολιτικά»

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΣΤΑ ΑΡΧΑΙΑ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΣΤΑ ΑΡΧΑΙΑ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΣΤΑ ΑΡΧΑΙΑ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΔΙΔΑΓΜΕΝΟ ΚΕΙΜΕΝΟ Α1 Επειδή βλέπουμε ότι κάθε πόλη είναι ένα είδος κοινότητας και ότι κάθε κοινότητα έχει συγκροτηθεί για κάποιο αγαθό, (πράγματι όλοι κάνουν τα πάντα

Διαβάστε περισσότερα

ΑΡΧΑΙΑ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ 2013 ΕΝΔΕΙΚΤΙΚΕΣ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ

ΑΡΧΑΙΑ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ 2013 ΕΝΔΕΙΚΤΙΚΕΣ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΑΡΧΑΙΑ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ 2013 ΕΝΔΕΙΚΤΙΚΕΣ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ Α1. Επειδή παρατηρούμε ότι κάθε κράτος είναι ένα είδος συνύπαρξης και ότι κάθε κοινότητα έχει συγκροτηθεί για κάποιο καλό σκοπό διότι για χάρη αυτού που θεωρούν

Διαβάστε περισσότερα

323 Α) ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΗΣ, ΠΟΛΙΤΙΚΑ (Γ1, 1-2)/ ΠΛΑΤΩΝΑΣ, ΠΡΩΤΑΓΟΡΑΣ (322 Α ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ

323 Α) ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΗΣ, ΠΟΛΙΤΙΚΑ (Γ1, 1-2)/ ΠΛΑΤΩΝΑΣ, ΠΡΩΤΑΓΟΡΑΣ (322 Α ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΗΣ, ΠΟΛΙΤΙΚΑ (Γ1, 1-2)/ ΠΛΑΤΩΝΑΣ, ΠΡΩΤΑΓΟΡΑΣ (322 Α 323 Α) ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ Α. Για όποιον εξετάζει το πολίτευμα, δηλαδή ποια είναι η ουσία του κάθε πολιτεύματος και ποια τα χαρακτηριστικά του, το πρώτο

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΛΛΑΔΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΔΕΥΤΕΡΑ 27 ΜΑΪΟΥ 2013 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΑ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ

ΠΑΝΕΛΛΑΔΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΔΕΥΤΕΡΑ 27 ΜΑΪΟΥ 2013 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΑ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΠΑΝΕΛΛΑΔΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΔΕΥΤΕΡΑ 27 ΜΑΪΟΥ 2013 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΑ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΣΥΝΟΛΟ ΣΕΛΙΔΩΝ: ΤΡΕΙΣ (3) Α1. Επειδή βλέπουμε ότι η

Διαβάστε περισσότερα

συμφέρον του συνόλου των πολιτών. Αντίθετα, οι άλλες μορφές κοινωνίας επιδιώκουν ένα επιμέρους αγαθό για το συμφέρον των μελών τους.

συμφέρον του συνόλου των πολιτών. Αντίθετα, οι άλλες μορφές κοινωνίας επιδιώκουν ένα επιμέρους αγαθό για το συμφέρον των μελών τους. ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΕΣ ΠΑΝΕΛΛΑΔΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΚΑΙ Δ ΤΑΞΗΣ ΕΣΠΕΡΙΝΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΠΕΜΠΤΗ 9 ΙΟΥΝΙΟΥ 2016 - ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΑ ΠΡΟΣΑΝΑΤΟΛΙΣΜΟΥ (ΝΕΟ ΣΥΣΤΗΜΑ) ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ (ΠΑΛΑΙΟ

Διαβάστε περισσότερα

ΕΚΠ. ΕΤΟΥΣ Απαντήσεις

ΕΚΠ. ΕΤΟΥΣ Απαντήσεις Σελίδα 1 από 5 Απαντήσεις Β.1 Το συγκεκριμένο απόσπασμα αντλήθηκε από το 8 ο βιβλίο των Πολιτικών του Αριστοτέλη, που έχει ως θέμα του την παιδεία. Ήδη, από την πρώτη φράση του αποσπάσματος (ὅτι μέν οὖν

Διαβάστε περισσότερα

Α1. ΕΝΟΤΗΤΑ 11 ΚΕΙΜΕΝΟ (ΜΕΤΑΦΡΑΣΗ)

Α1. ΕΝΟΤΗΤΑ 11 ΚΕΙΜΕΝΟ (ΜΕΤΑΦΡΑΣΗ) ΑΡΧΑΙΑ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Α1. ΕΝΟΤΗΤΑ 11 ΚΕΙΜΕΝΟ (ΜΕΤΑΦΡΑΣΗ) Επειδή βλέπουμε ότι κάθε πόλη είναι μια κοινότητα και κάθε κοινότητα έχει συσταθεί για χάρη κάποιου αγαθού (γιατί όλοι κάνουν τα πάντα γι αυτό που

Διαβάστε περισσότερα

ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΑ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΔΕΥΤΕΡΑ 27 ΜΑΪΟΥ 2013

ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΑ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΔΕΥΤΕΡΑ 27 ΜΑΪΟΥ 2013 1 ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΑ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΔΕΥΤΕΡΑ 27 ΜΑΪΟΥ 2013 ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ A1. Επειδή βλέπουμε ότι κάθε πόλη-κράτος είναι ένα είδος κοινότητας και ότι κάθε κοινότητα έχει συσταθεί για την επίτευξη κάποιου

Διαβάστε περισσότερα

Γ Λυκείου Αρχαία θεωρητικής κατεύθυνσης. Αριστοτέλης

Γ Λυκείου Αρχαία θεωρητικής κατεύθυνσης. Αριστοτέλης 1 ηµ. Τζωρτζόπουλος ρ. Φιλοσοφίας Σχολικός Σύµβουλος ΠΕ02 Γ Λυκείου Αρχαία θεωρητικής κατεύθυνσης Αριστοτέλης Ενότητα 15η 1. Μετάφραση Γι αυτόν που ασχολείται µε το σύστηµα διακυβέρνησης, πιο ειδικά µε

Διαβάστε περισσότερα

ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΑ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ AΠΑΝΤΗΣΕΙΣ

ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΑ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ AΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΑ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ AΠΑΝΤΗΣΕΙΣ Α1. Μετάφραση Επειδή βλέπουμε ότι κάθε πόλη-κράτος είναι ένα είδος κοινότητας και ότι κάθε κοινότητα έχει συσταθεί για την επίτευξη κάποιου αγαθού (πράγματι

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΤΕΙΝΟΜΕΝΕΣ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ

ΠΡΟΤΕΙΝΟΜΕΝΕΣ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΔΙΔΑΓΜΕΝΟ ΚΕΙΜΕΝΟ: ΜΕΤΑΦΡΑΣΗ ΠΡΟΤΕΙΝΟΜΕΝΕΣ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ Α1. Επειδή βλέπουμε ότι κάθε πόλη-κράτος είναι ένα είδος κοινότητας και ότι κάθε κοινότητα έχει συσταθεί για την επίτευξη κάποιου αγαθού (πράγματι

Διαβάστε περισσότερα

ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΑ ΠΡΟΤΕΙΝΟΜΕΝΕΣ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ

ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΑ ΠΡΟΤΕΙΝΟΜΕΝΕΣ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΑ ΠΡΟΤΕΙΝΟΜΕΝΕΣ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ A1. Επειδή βλέπουμε ότι κάθε πόλη είναι ένα είδος κοινότητας και ότι κάθε κοινότητα έχει συγκροτηθεί για χάρη κάποιου αγαθού (όλοι, πραγματικά,

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΑ. Α1. Επειδή βλέπουμε ότι κάθε πόλη είναι ένα είδος κοινότητας και κάθε

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΑ. Α1. Επειδή βλέπουμε ότι κάθε πόλη είναι ένα είδος κοινότητας και κάθε ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΑ Α1. Επειδή βλέπουμε ότι κάθε πόλη είναι ένα είδος κοινότητας και κάθε κοινότητα να έχει συσταθεί για την επίτευξη κάποιου αγαθού (γιατί όλοι κάνουν τα πάντα για χάρη εκείνου

Διαβάστε περισσότερα

ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΑ Γ ΛΤΚΕΙΟΤ ΠΡΟΣΕΙΝΟΜΕΝΑ ΘΕΜΑΣΑ

ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΑ Γ ΛΤΚΕΙΟΤ ΠΡΟΣΕΙΝΟΜΕΝΑ ΘΕΜΑΣΑ ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΑ Γ ΛΤΚΕΙΟΤ ΠΡΟΣΕΙΝΟΜΕΝΑ ΘΕΜΑΣΑ Διδαγμένο κείμενο Αριστοτέλους Πολιτικά Α1, 1 Ἐπειδή πᾶσαν πόλιν ὁρῶμεν κοινωνίαν τινά οὖσαν καί πᾶσαν κοινωνίαν ἀγαθοῦ τινος ἓνεκεν συνεστηκυῖαν (τοῦ γάρ

Διαβάστε περισσότερα

Απολυτήριες εξετάσεις Γ Τάξης Ημερήσιου Γενικού Λυκείου Αρχαία Ελληνικά 27/5/2013

Απολυτήριες εξετάσεις Γ Τάξης Ημερήσιου Γενικού Λυκείου Αρχαία Ελληνικά 27/5/2013 Απολυτήριες εξετάσεις Γ Τάξης Ημερήσιου Γενικού Λυκείου Αρχαία Ελληνικά 27/5/2013 Α1. Επειδή βλέπουμε ότι κάθε πόλη είναι ένα είδος κοινότητας και ότι κάθε κοινότητα έχει συγκροτηθεί για χάρη κάποιου αγαθού

Διαβάστε περισσότερα

Απολυτήριες εξετάσεις Γ Τάξης Ημερήσιου Γενικού Λυκείου Αρχαία Ελληνικά 27/5/2013

Απολυτήριες εξετάσεις Γ Τάξης Ημερήσιου Γενικού Λυκείου Αρχαία Ελληνικά 27/5/2013 Απολυτήριες εξετάσεις Γ Τάξης Ημερήσιου Γενικού Λυκείου Αρχαία Ελληνικά 27/5/2013 Α1. Επειδή βλέπουμε ότι κάθε πόλη είναι ένα είδος κοινότητας και ότι κάθε κοινότητα έχει συγκροτηθεί για χάρη κάποιου αγαθού

Διαβάστε περισσότερα

Αρχαία Θεωρητικής Κατεύθυνσης

Αρχαία Θεωρητικής Κατεύθυνσης Αρχαία Θεωρητικής Κατεύθυνσης 27-5-2013 A1. Επειδή βλέπουμε ότι κάθε πόλη είναι ένα είδος κοινότητας και ότι κάθε κοινωνία έχει συσταθεί για την επίτευξη κάποιου αγαθού (γιατί όλοι κάνουν τα πάντα για

Διαβάστε περισσότερα

ΑΡΧΑΙΑ ΟΜΑΔΑΣ ΠΡΟΣΑΝΑΤΟΛΙΣΜΟΥ ΑΝΘΡΩΠΙΣΤΙΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ

ΑΡΧΑΙΑ ΟΜΑΔΑΣ ΠΡΟΣΑΝΑΤΟΛΙΣΜΟΥ ΑΝΘΡΩΠΙΣΤΙΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ 9 Ιουνίου 2016 ΑΡΧΑΙΑ ΟΜΑΔΑΣ ΠΡΟΣΑΝΑΤΟΛΙΣΜΟΥ ΑΝΘΡΩΠΙΣΤΙΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ Απαντήσεις Θεμάτων Επαναληπτικών Πανελλαδικών Εξετάσεων Ημερησίων και Εσπερινών Γενικών Λυκείων (Νέο & Παλιό Σύστημα) Α.1 Για όποιον εξετάζει

Διαβάστε περισσότερα

ΑΡΧΑΙΑ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ

ΑΡΧΑΙΑ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ 1 ΑΡΧΑΙΑ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΣΤΑ ΘΕΜΑΤΑ ΤΩΝ ΕΙΣΑΓΩΓΙΚΩΝ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΤΕΚΝΩΝ ΕΛΛΗΝΩΝ ΤΟΥ ΕΞΩΤΕΡΙΚΟΥ ΚΑΙ ΤΕΚΝΩΝ ΕΛΛΗΝΩΝ ΥΠΑΛΛΗΛΩΝ ΣΤΟ ΕΞΩΤΕΡΙΚΟ 2010 ΘΕΜΑ Α Α. «Πρέπει, λοιπόν, να εξετάσουμε ποιον

Διαβάστε περισσότερα

ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΑ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ

ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΑ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Α1. Επειδή βλέπουμε ότι η κάθε πόλη είναι ένα είδος κοινότητας και ότι κάθε κοινότητα έχει συσταθεί για την επίτευξη κάποιου αγαθού (πράγματι όλοι κάνουν τα πάντα για χάρη εκείνου που το θεωρούν καλό),

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΚΟΛΛΙΝΤΖΑ

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΚΟΛΛΙΝΤΖΑ ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ: Νάκου Αλεξάνδρα Εισαγωγή στις Επιστήμες της Αγωγής Ο όρος ΕΠΙΣΤΗΜΕΣ ΤΗΣ ΑΓΩΓΗΣ δημιουργεί μία αίσθηση ασάφειας αφού επιδέχεται πολλές εξηγήσεις. Υπάρχει συνεχής διάλογος και προβληματισμός ακόμα

Διαβάστε περισσότερα

ΤΙ ΟΝΟΜΑΖΟΥΜΕ ΓΝΩΣΗ; ΠΟΙΑ ΕΙΝΑΙ ΤΑ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΑ ΤΗΣ; Το ερώτημα για το τι είναι η γνώση (τι εννοούμε όταν λέμε ότι κάποιος γνωρίζει κάτι ή ποια

ΤΙ ΟΝΟΜΑΖΟΥΜΕ ΓΝΩΣΗ; ΠΟΙΑ ΕΙΝΑΙ ΤΑ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΑ ΤΗΣ; Το ερώτημα για το τι είναι η γνώση (τι εννοούμε όταν λέμε ότι κάποιος γνωρίζει κάτι ή ποια 18 ΤΙ ΟΝΟΜΑΖΟΥΜΕ ΓΝΩΣΗ; ΠΟΙΑ ΕΙΝΑΙ ΤΑ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΑ ΤΗΣ; Το ερώτημα για το τι είναι η γνώση (τι εννοούμε όταν λέμε ότι κάποιος γνωρίζει κάτι ή ποια χαρακτηριστικά αποδίδουμε σε ένα πρόσωπο το οποίο λέμε

Διαβάστε περισσότερα

Αριστοτέλη, Πολιτικά. Ερωτήσεις Υπουργείου

Αριστοτέλη, Πολιτικά. Ερωτήσεις Υπουργείου Αριστοτέλη, Πολιτικά Ερωτήσεις Υπουργείου Ενότητα 11 1. «Ἐπειδὴ ὁρῶμεν»: Χρησιμοποιώντας τη λέξη «ὁρῶμεν» ο Αριστοτέλης δηλώνει, στην πραγματικότητα, ότι τα (λογικά) επιχειρήματά του συχνά τα συλλέγει

Διαβάστε περισσότερα

Αρχές Φιλοσοφίας Β Λυκείου Τράπεζα Θεμάτων: 2 ο κεφάλαιο «Κατανοώντας τα πράγματα»

Αρχές Φιλοσοφίας Β Λυκείου Τράπεζα Θεμάτων: 2 ο κεφάλαιο «Κατανοώντας τα πράγματα» Αρχές Φιλοσοφίας Β Λυκείου Τράπεζα Θεμάτων: 2 ο κεφάλαιο «Κατανοώντας τα πράγματα» Α] Ασκήσεις κλειστού τύπου (Σωστό Λάθος) Για τον Πλάτωνα οι καθολικές έννοιες, τα «καθόλου», δεν είναι πράγματα ξεχωριστά

Διαβάστε περισσότερα

ΑΡΧΑΙΑ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΔΙΔΑΓΜΕΝΟ ΚΕΙΜΕΝΟ

ΑΡΧΑΙΑ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΔΙΔΑΓΜΕΝΟ ΚΕΙΜΕΝΟ ΑΡΧΑΙΑ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΔΙΔΑΓΜΕΝΟ ΚΕΙΜΕΝΟ Α1 Επειδή βλέπουμε ότι κάθε πόλη είναι ένα είδος κοινότητας και ότι κάθε κοινότητα έχει συσταθεί για την επίτευξη κάποιου αγαθού (πράγματι, οι

Διαβάστε περισσότερα

ΑΡΧΑΪΚΗ ΕΠΟΧΗ (σελ.84-97) Α. Βασιλεία α. Δικαίωμα να ψηφίζουν για ζητήματα της πόλης είχαν όλοι οι πολίτες, ακόμα και οι πιο φτωχοί

ΑΡΧΑΪΚΗ ΕΠΟΧΗ (σελ.84-97) Α. Βασιλεία α. Δικαίωμα να ψηφίζουν για ζητήματα της πόλης είχαν όλοι οι πολίτες, ακόμα και οι πιο φτωχοί 1. Να αντιστοιχήσετε τις λέξεις της στήλης Α με αυτές της στήλης Β. Α Β Α. Βασιλεία α. Δικαίωμα να ψηφίζουν για ζητήματα της πόλης είχαν όλοι οι πολίτες, ακόμα και οι πιο φτωχοί Β. Αριστοκρατία β. Κριτήριο

Διαβάστε περισσότερα

ΕΝΟΤΗΤΑ 1η (318E-320C)

ΕΝΟΤΗΤΑ 1η (318E-320C) ΕΝΟΤΗΤΑ 1η (318E-320C) Μπορεί η αρετή να γίνει αντικείμενο διδασκαλίας; Ο Πρωταγόρας εξηγεί στον Σωκράτη τι διδάσκει στους νέους που παρακολουθούν τα μαθήματά του. Οι αντιρρήσεις του Σωκράτη. «Το μάθημα

Διαβάστε περισσότερα

β) Αν είχες τη δυνατότητα να «φτιάξεις» εσύ έναν ιδανικό κόσμο, πώς θα ήταν αυτός;

β) Αν είχες τη δυνατότητα να «φτιάξεις» εσύ έναν ιδανικό κόσμο, πώς θα ήταν αυτός; 1 α) H πραγματική ζωή κρύβει χαρά, αγάπη, στόχους, όνειρα, έρωτα, αλλά και πόνο, απογοήτευση, πίκρες, αγώνα. αν λείπουν όλα αυτά τα συναισθήματα και οι ανατροπές, αν χαθεί η καρδιά και η ψυχή, η ελευθερία,

Διαβάστε περισσότερα

ΦΙΛΟΣΟΦΙΑ Β ΛΥΚΕΙΟΥ ΚΕΦΑΛΑΙΟ 2: ΚΑΤΑΝΟΩΝΤΑΣ ΤΑ ΠΡΑΓΜΑΤΑ ΕΝΟΤΗΤΑ ΔΕΥΤΕΡΗ: ΛΕΞΕΙΣ ΝΟΗΜΑ ΚΑΙ ΚΑΘΟΛΙΚΕΣ ΕΝΝΟΙΕΣ

ΦΙΛΟΣΟΦΙΑ Β ΛΥΚΕΙΟΥ ΚΕΦΑΛΑΙΟ 2: ΚΑΤΑΝΟΩΝΤΑΣ ΤΑ ΠΡΑΓΜΑΤΑ ΕΝΟΤΗΤΑ ΔΕΥΤΕΡΗ: ΛΕΞΕΙΣ ΝΟΗΜΑ ΚΑΙ ΚΑΘΟΛΙΚΕΣ ΕΝΝΟΙΕΣ ΦΙΛΟΣΟΦΙΑ Β ΛΥΚΕΙΟΥ ΚΕΦΑΛΑΙΟ 2: ΚΑΤΑΝΟΩΝΤΑΣ ΤΑ ΠΡΑΓΜΑΤΑ ΕΝΟΤΗΤΑ ΔΕΥΤΕΡΗ: ΛΕΞΕΙΣ ΝΟΗΜΑ ΚΑΙ ΚΑΘΟΛΙΚΕΣ ΕΝΝΟΙΕΣ 1. Λέξεις και νόημα Η γλώσσα αποτελείται από λέξεις. Η λέξη είναι το μικρότερο τμήμα της γλώσσας

Διαβάστε περισσότερα

Η ΕΠΙΚΟΥΡΕΙΑ ΔΙΚΑΙΟΣΥΝΗ ΚΑΙ ΤΟ ΚΟΙΝΩΝΙΚΟ ΣΥΜΒΟΛΑΙΟ ΛΕΩΝΙΔΑΣ Α. ΑΛΕΞΑΝΔΡΙΔΗΣ

Η ΕΠΙΚΟΥΡΕΙΑ ΔΙΚΑΙΟΣΥΝΗ ΚΑΙ ΤΟ ΚΟΙΝΩΝΙΚΟ ΣΥΜΒΟΛΑΙΟ ΛΕΩΝΙΔΑΣ Α. ΑΛΕΞΑΝΔΡΙΔΗΣ Η ΕΠΙΚΟΥΡΕΙΑ ΔΙΚΑΙΟΣΥΝΗ ΚΑΙ ΤΟ ΚΟΙΝΩΝΙΚΟ ΣΥΜΒΟΛΑΙΟ ΛΕΩΝΙΔΑΣ Α. ΑΛΕΞΑΝΔΡΙΔΗΣ ΔΕΝ ΕΙΝΑΙ ΔΥΝΑΤΟΝ ΝΑ ΖΕΙ ΚΑΝΕΙΣ ΧΑΡΟΥΜΕΝΑ, ΑΝ Η ΖΩΗ ΤΟΥ ΔΕΝ ΕΧΕΙ ΦΡΟΝΗΣΗ, ΟΜΟΡΦΙΑ ΚΑΙ ΔΙΚΑΙΟΣΥΝΗ, ΚΑΙ ΟΥΤΕ ΠΑΛΙ ΕΙΝΑΙ ΔΥΝΑΤΟΝ

Διαβάστε περισσότερα

Φύλλο εργασίας E ομάδας

Φύλλο εργασίας E ομάδας Φύλλο εργασίας E ομάδας «δημοκρατικὸν μὲν εἶναι τὸ κληρωτὰς εἶναι τὰς ἀρχάς, τὸ δ αἰρετὰς ὀλιγαρχικόν» (Η ανάδειξη στα αξιώματα με κλήρωση θεωρείται δημοκρατική, ενώ με εκλογή ολιγαρχική ) Αριστοτέλους,

Διαβάστε περισσότερα

ΑΡΧΑΙΑ ΘΕΩΤΗΡΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ 2013 ΓΝΩΣΤΟ -ΠΟΛΙΤΙΚΑ Α1.

ΑΡΧΑΙΑ ΘΕΩΤΗΡΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ 2013 ΓΝΩΣΤΟ -ΠΟΛΙΤΙΚΑ Α1. ΑΡΧΑΙΑ ΘΕΩΤΗΡΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ 2013 ΓΝΩΣΤΟ -ΠΟΛΙΤΙΚΑ 11-15-16 Α1. 11: Επειδή βλέπουµε ότι κάθε πόλη είναι µια µορφή κοινωνικής συνύπαρξης και κάθε κοινότητα έχει συσταθεί για την επίτευξη κάποιου αγαθού

Διαβάστε περισσότερα

ΑΓΙΟΥ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΥ ΠΕΙΡΑΙΑΣ -- ΤΗΛ , ΕΝΔΕΙΚΤΙΚΕΣ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΑ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ

ΑΓΙΟΥ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΥ ΠΕΙΡΑΙΑΣ -- ΤΗΛ , ΕΝΔΕΙΚΤΙΚΕΣ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΑ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΕΝΔΕΙΚΤΙΚΕΣ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΑ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΔΙΔΑΓΜΕΝΟ ΚΕΙΜΕΝΟ Ἀριστοτέλους Πολιτικά Α1, 1 / Γ 1, 2 / Γ1, 3-4 /6 /12 Α1. Επειδή βλέπουμε ότι κάθε πόλη είναι ένα είδος κοινότητας

Διαβάστε περισσότερα

Σελίδα 1 από 5. Τ

Σελίδα 1 από 5. Τ Σελίδα 1 από 5 ΔΕΟ 10 ΒΑΣΙΚΕΣ ΕΝΝΟΙΕΣ ΣΥΝΤΑΓΜΑΤΙΚΟΥ ΕΙΣΑΓΩΓΗΣ ΣΤΟ ΔΙΚΑΙΟ ΕΥΡΩΠΑΙΚΟ- ΔΙΟΙΚΗΤΙΚΟ ΤΟΜΟΙ Α & Α1 & Β ΣΥΝΤΑΓΜΑΤΙΚΟ 1. Τι είναι κράτος; Κράτος: είναι η διαρκής σε νομικό πρόσωπο οργάνωση λαού

Διαβάστε περισσότερα

"Η ΠΟΛΗ ΕΙΝΑΙ Η ΤΕΛΕΙΟΤΕΡΗ ΜΟΡΦΗ ΚΟΙΝΩΝΙΑΣ." ΕΝΟΤΗΤΑ 11 Η ( Α 1,1)

Η ΠΟΛΗ ΕΙΝΑΙ Η ΤΕΛΕΙΟΤΕΡΗ ΜΟΡΦΗ ΚΟΙΝΩΝΙΑΣ. ΕΝΟΤΗΤΑ 11 Η ( Α 1,1) 1 "Η ΠΟΛΗ ΕΙΝΑΙ Η ΤΕΛΕΙΟΤΕΡΗ ΜΟΡΦΗ ΚΟΙΝΩΝΙΑΣ." ΕΝΟΤΗΤΑ 11 Η ( Α 1,1) ΣΤΟΧΟΙ ΤΗΣ ΕΝΟΤΗΤΑΣ Στόχοι της ενότητας είναι να κατανοήσουν οι μαθητές: τι είναι η «πόλις» κατά τον Αριστοτέλη, την πορεία που ακολουθεί

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΙΜΕΝΟ ΟΙ ΑΡΕΤΕΣ ΤΟΥ ΛΟΓΟΥ

ΚΕΙΜΕΝΟ ΟΙ ΑΡΕΤΕΣ ΤΟΥ ΛΟΓΟΥ ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΗΜΕΡΗΣΙΩΝ ΚΑΙ ΕΣΠΕΡΙΝΩΝ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΩΝ ΛΥΚΕΙΩΝ (ΟΜΑΔΑ A') ΚΑΙ ΜΑΘΗΜΑΤΩΝ ΕΙΔΙΚΟΤΗΤΑΣ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΩΝ ΛΥΚΕΙΩΝ (ΟΜΑΔΑ Β ) ΤΡΙΤΗ 22 ΜΑΪΟΥ 2012 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ ΚΕΙΜΕΝΟ

Διαβάστε περισσότερα

Αριστοτέλη "Ηθικά Νικομάχεια" μετάφραση ενοτήτων 1-10 Κυριακή, 09 Δεκέμβριος :23 - Τελευταία Ενημέρωση Δευτέρα, 16 Σεπτέμβριος :21

Αριστοτέλη Ηθικά Νικομάχεια μετάφραση ενοτήτων 1-10 Κυριακή, 09 Δεκέμβριος :23 - Τελευταία Ενημέρωση Δευτέρα, 16 Σεπτέμβριος :21 ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΗ «ΗΘΙΚΑ ΝΙΚΟΜΑΧΕΙΑ» ΕΝΟΤΗΤΕΣ 1-10 Μετάφραση ΕΝΟΤΗΤΑ 1η Αφού λοιπόν η αρετή είναι δύο ειδών, απ τη μια διανοητική και απ την άλλη ηθική, η διανοητική στηρίζει και την προέλευση και την αύξησή

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΛΛΑΔΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΔΕΥΤΕΡΑ 27 ΜΑΪΟΥ 2013 - ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΑ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ

ΠΑΝΕΛΛΑΔΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΔΕΥΤΕΡΑ 27 ΜΑΪΟΥ 2013 - ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΑ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Α1.Μετάφραση ΠΑΝΕΛΛΑΔΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΔΕΥΤΕΡΑ 27 ΜΑΪΟΥ 2013 - ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΑ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Διδαγμένο κείμενο Ἀριστοτέλους Πολιτικά (Α1,1/Γ1,2/Γ1,3-4/6/12)

Διαβάστε περισσότερα

1.1 Άνθρωπος: κοινωνικό,

1.1 Άνθρωπος: κοινωνικό, 1.1 Άνθρωπος: κοινωνικό, οικονομικό και πολιτικό ον ΣΥΝΟΠΤΙΚΗ ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ Άνθρωπος 4 Τα ατομικά χαρακτηριστικά του ανθρώπου Κοινωνία: Ένα σύνολο ανθρώπων με τα εξής χαρακτηριστικά: 4 Οργάνωση 4 Αυτοτέλεια

Διαβάστε περισσότερα

Κοινότητα και κοινωνία

Κοινότητα και κοινωνία Επιθεώρηση Κοινωνικών Ερευνών, 53/1984 Κοινότητα και κοινωνία Στάθης Π. Σορώκος* Η διάκριση ανάμεσα στην κοινότητα και την κοινωνία αποτελεί βασικό πρόβλημα, θεωρητικό και πρακτικό, της κοινωνιολογίας.

Διαβάστε περισσότερα

ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ HMEΡΗΣΙΩΝ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΩΝ ΛΥΚΕΙΩΝ (ΟΜΑ Α A ) 2012

ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ HMEΡΗΣΙΩΝ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΩΝ ΛΥΚΕΙΩΝ (ΟΜΑ Α A ) 2012 ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ HMEΡΗΣΙΩΝ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΩΝ ΛΥΚΕΙΩΝ (ΟΜΑ Α A ) 2012 ΚΕΙΜΕΝΟ ΟΙ ΑΡΕΤΕΣ ΤΟΥ ΛΟΓΟΥ εν είναι καθόλου τυχαίο το γεγονός ότι οι αρχαίοι Έλληνες με την ίδια λέξη, τη διεθνή σήμερα λέξη «λόγος»,

Διαβάστε περισσότερα

«ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ» ΟΡΙΣΜΟΣ

«ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ» ΟΡΙΣΜΟΣ «ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ» ΟΡΙΣΜΟΣ Η δημοκρατία είναι το πολίτευμα στο οποίο η εξουσία πηγάζει από το λαό, ασκείται από τον λαό και υπηρετεί τα συμφέροντά του. Βασικό χαρακτηριστικό της είναι η λήψη αποφάσεων με ψηφοφορία

Διαβάστε περισσότερα

ἐπειδή ὁρῶμεν 2.( πάντες πράττουσιν πάντα χάριν τοῦ δοκοῦντος εἶναι ἀγαθόν) δῆλον ὡς

ἐπειδή ὁρῶμεν 2.( πάντες πράττουσιν πάντα χάριν τοῦ δοκοῦντος εἶναι ἀγαθόν) δῆλον ὡς ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΟΥΣ «ΠΟΛΙΤΙΚΑ» ΕΡΜΗΝΕΥΤΙΚΑ ΣΧΟΛΙΑ Ενότητα 11 η Ο Αριστοτέλης αρχίζει την εξέταση των θεμάτων του με την παραγωγική μέθοδο (βλ. σχόλιο βιβλίου σελ.182) Θέμα της ενότητας είναι ο ορισμός της «πόλεως».

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΕΚΠ. ΕΤΟΥΣ 2014-2015

ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΕΚΠ. ΕΤΟΥΣ 2014-2015 ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ Β1.Ο Πρωταγόρας παρουσιάζει στο σημείο αυτό μια ιδιαιτέρως ρηξικέλευθη τοποθέτηση σχετικά με την έννοια και το σκοπό της τιμωρίας. Η τιμωρία, σύμφωνα με τον Πρωταγόρα δεν είναι εκδίκηση και

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΛΛΑΔΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ

ΠΑΝΕΛΛΑΔΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΠΑΝΕΛΛΑΔΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ: 27/05/2013 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΑ ΠΡΟΤΕΙΝΟΜΕΝΕΣ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΘΕΜΑΤΩΝ Α1. Επειδή βλέπουμε ότι κάθε πολιτεία είναι ένα είδος

Διαβάστε περισσότερα

Η ΝΟΗΤΙΚΗ ΔΙΕΡΓΑΣΙΑ: Η Σχετικότητα και ο Χρονισμός της Πληροφορίας Σελ. 1

Η ΝΟΗΤΙΚΗ ΔΙΕΡΓΑΣΙΑ: Η Σχετικότητα και ο Χρονισμός της Πληροφορίας Σελ. 1 Η ΝΟΗΤΙΚΗ ΔΙΕΡΓΑΣΙΑ: Η Σχετικότητα και ο Χρονισμός της Πληροφορίας Σελ. 1 Μια σύνοψη του Βιβλίου (ΟΠΙΣΘΟΦΥΛΛΟ): Η πλειοψηφία θεωρεί πως η Νόηση είναι μια διεργασία που συμβαίνει στον ανθρώπινο εγκέφαλο.

Διαβάστε περισσότερα

3. Η θεωρία του Αριστοτέλη για τη µεσότητα

3. Η θεωρία του Αριστοτέλη για τη µεσότητα 3. Η θεωρία του Αριστοτέλη για τη µεσότητα Α1. Ερωτήσεις γνώσης - κατανόησης 1. Σε ποια θεµελιακή θεωρία στηρίζει ο Αριστοτέλης την ηθική του φιλοσοφία; Να την αναπτύξετε σύντοµα. 2. Πώς προσδιορίζει ο

Διαβάστε περισσότερα

e-seminars Συνεργάζομαι 1 Προσωπική Βελτίωση Seminars & Consulting, Παναγιώτης Γ. Ρεγκούκος, Σύμβουλος Επιχειρήσεων Εισηγητής Ειδικών Σεμιναρίων

e-seminars Συνεργάζομαι 1 Προσωπική Βελτίωση Seminars & Consulting, Παναγιώτης Γ. Ρεγκούκος, Σύμβουλος Επιχειρήσεων Εισηγητής Ειδικών Σεμιναρίων e-seminars Πρωτοποριακή Συνεχής Επαγγελματική και Προσωπική Εκπαίδευση Προσωπική Βελτίωση Συνεργάζομαι 1 e Seminars Copyright Seminars & Consulting Page 1 Περιεχόμενα 1. Τι είναι Συνεργασία 2. Γιατί χρειάζεται

Διαβάστε περισσότερα

ΤΟ ΓΕΝΙΚΟ ΠΛΑΙΣΙΟ ΤΟΥ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ.

ΤΟ ΓΕΝΙΚΟ ΠΛΑΙΣΙΟ ΤΟΥ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ. 2 ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΘΕΩΡΙΑ ΤΗΣ ΓΝΩΣΗΣ (Ι) ΤΟ ΓΕΝΙΚΟ ΠΛΑΙΣΙΟ ΤΟΥ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ. ΤΙ ΟΝΟΜΑΖΟΥΜΕ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΘΕΩΡΙΑ ΤΗΣ ΓΝΩΣΗΣ; Στο μάθημα «Κοινωνική Θεωρία της Γνώσης (I)» (όπως και στο (ΙΙ) που ακολουθεί) παρουσιάζονται

Διαβάστε περισσότερα

1ος Πανελλαδικός Μαθητικός Διαγωνισμός Φιλοσοφικού Δοκιμίου. Η φιλοσοφία ως τρόπος ζωής Αρχαία ελληνική φιλοσοφία

1ος Πανελλαδικός Μαθητικός Διαγωνισμός Φιλοσοφικού Δοκιμίου. Η φιλοσοφία ως τρόπος ζωής Αρχαία ελληνική φιλοσοφία 1ος Πανελλαδικός Μαθητικός Διαγωνισμός Φιλοσοφικού Δοκιμίου Η φιλοσοφία ως τρόπος ζωής Αρχαία ελληνική φιλοσοφία προκριματική φάση 18 Φεβρουαρίου 2012 υπό την Αιγίδα του ΥΠΔΒΜΘ Διοργάνωση Τμήμα Φιλοσοφίας

Διαβάστε περισσότερα

Ηθική & Τεχνολογία Μάθημα 3 ο Iron Man vs Αριστοτέλη

Ηθική & Τεχνολογία Μάθημα 3 ο Iron Man vs Αριστοτέλη Ηθική & Τεχνολογία Μάθημα 3 ο Iron Man vs Αριστοτέλη Εθνικό και Καποδιστριακό Πανεπιστήμιο Αθηνών Πρόγραμμα Μεταπτυχιακών Σπουδών στην Ηθική Φιλοσοφία Διδάσκων: Άλκης Γούναρης Οκτώβριος 2014 Μέρος Α Ξεπερνώντας

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΣΤΑ ΑΡΧΑΙΑ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ 27 ΜΑΪΟΥ 2013

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΣΤΑ ΑΡΧΑΙΑ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ 27 ΜΑΪΟΥ 2013 ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΣΤΑ ΑΡΧΑΙΑ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ 27 ΜΑΪΟΥ 2013 ΜΕΤΑΦΡΑΣΗ ΔΙΔΑΓΜΕΝΟΥ ΚΕΙΜΕΝΟΥ Επειδή βλέπουμε (ή παρατηρούμε) ότι κάθε πόλη είναι ένα είδος κοινότητας (ή ένα είδος συνύπαρξης) και ότι κάθε κοινότητα έχει

Διαβάστε περισσότερα

37 ο ΕΝΙΑΙΟ ΛΥΚΕΙΟ ΑΘΗΝΑΣ 18 Απριλίου 2002

37 ο ΕΝΙΑΙΟ ΛΥΚΕΙΟ ΑΘΗΝΑΣ 18 Απριλίου 2002 37 ο ΕΝΙΑΙΟ ΛΥΚΕΙΟ ΑΘΗΝΑΣ 18 Απριλίου 2002 ΜΑΘΗΜΑ: ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΑ, ΦΙΛΟΣΟΦΙΚΟΣ ΛΟΓΟΣ, «ΠΛΑΤΩΝΑ ΠΡΩΤΑΓΟΡΑΣ» ΤΑΞΗ: Γ, ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟΣ: Αρετή Πότσιου, ΦΙΛΟΛΟΓΟΣ ΕΠΙΜΟΡΦΩΤΗΣ: Νίκος Κοκκινάκης

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΔΑΓΜΕΝΟ ΚΕΙΜΕΝΟ. Αριστοτέλους Πολιτικά, Θ 2, 1 4)

ΔΙΔΑΓΜΕΝΟ ΚΕΙΜΕΝΟ. Αριστοτέλους Πολιτικά, Θ 2, 1 4) 53 Χρόνια ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΜΕΣΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΣΑΒΒΑΪΔΗ-ΜΑΝΩΛΑΡΑΚΗ ΠΑΓΚΡΑΤΙ : Φιλολάου & Εκφαντίδου 26 : Τηλ.: 2107601470 ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ : ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΑ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ 2013 ΔΙΔΑΓΜΕΝΟ ΚΕΙΜΕΝΟ Αριστοτέλους Πολιτικά,

Διαβάστε περισσότερα

Σκοποί της παιδαγωγικής διαδικασίας

Σκοποί της παιδαγωγικής διαδικασίας Σκοποί της παιδαγωγικής διαδικασίας Θεματικές ενότητες Διαμόρφωση των σκοπών της αγωγής Ιστορική εξέλιξη των σκοπών της αγωγής Σύγχρονος προβληματισμός Διαμόρφωση των σκοπών της αγωγής Η παιδαγωγική διαδικασία

Διαβάστε περισσότερα

Θέµατα Αρχών Φιλοσοφίας Θεωρητικής Κατεύθυνσης Γ Λυκείου 2000

Θέµατα Αρχών Φιλοσοφίας Θεωρητικής Κατεύθυνσης Γ Λυκείου 2000 Θέµα Α1 Θέµατα Αρχών Φιλοσοφίας Θεωρητικής Κατεύθυνσης Γ Λυκείου 2000 Α.1.1. Να γράψετε στο τετράδιό σας τα ονόµατα των φιλοσόφων (στήλη Α) και δίπλα την έννοια (στήλη Β) που συνδέεται µε τον καθένα: Α

Διαβάστε περισσότερα

Επιδιώξεις της παιδαγωγικής διαδικασίας. Σκοποί

Επιδιώξεις της παιδαγωγικής διαδικασίας. Σκοποί Επιδιώξεις της παιδαγωγικής διαδικασίας Σκοποί Θεματικές ενότητες Διαμόρφωση των σκοπών της αγωγής Ιστορική εξέλιξη των σκοπών της αγωγής Σύγχρονος προβληματισμός http://users.uoa.gr/~dhatziha/ Διαφάνεια:

Διαβάστε περισσότερα

3η - 4η ιδακτική Ενότητα. ΠΟΛΙΤΙΚΟΙ ΘΕΣΜΟΙ Τι είναι ηµ οκρατία

3η - 4η ιδακτική Ενότητα. ΠΟΛΙΤΙΚΟΙ ΘΕΣΜΟΙ Τι είναι ηµ οκρατία Μ Ε Ρ Ο Π Ρ Ω Τ Ο Π Ο Ι Τ Ι Κ Ο Ι Θ Ε Μ Ο Ι 26 3η - 4η ιδακτική Ενότητα ΠΟΙΤΙΚΟΙ ΘΕΜΟΙ Τι είναι ηµ οκρατία Εργασία για το σπίτι Να εντοπίσετε τις διαφορές ως προς την οργάνωση και τις αρµοδιότητες µεταξύ

Διαβάστε περισσότερα

Κεφάλαιο 5 ο Η πρακτική φιλοσοφία του Αριστοτέλη

Κεφάλαιο 5 ο Η πρακτική φιλοσοφία του Αριστοτέλη Κεφάλαιο 5 ο Η πρακτική φιλοσοφία του Αριστοτέλη 5.1. «Ποίηση» και «πράξη» Είδαμε ότι ο Αριστοτέλης διαιρεί τις γνώσεις και τις πρακτικές σε τρεις γενικές κατηγορίες. Εκτός από τη «θεωρητική» επιστήμη,

Διαβάστε περισσότερα

ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΓΕΝΙΚΑ ΟΡΙΣΜΟΣ

ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΓΕΝΙΚΑ ΟΡΙΣΜΟΣ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΓΕΝΙΚΑ Για τη δημοκρατία έγιναν κινήματα, εξεγέρσεις, επαναστάσεις, εμφύλιοι πόλεμοι. διώχθηκαν, βασανίστηκαν άνθρωποι και τιμήθηκαν τυραννοκτόνοι. Αποτέλεσε όχι μόνο το σκοπό κοινωνικών και

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΑΝΣΗΕΙ ΣΟ ΜΑΘΗΜΑ ΣΩΝ ΑΡΧΑΙΩΝ ΕΛΛΗΝΙΚΩΝ ΘΕΩΡΗΣΙΚΗ ΚΑΣΕΤΘΤΝΗ 2013

ΑΠΑΝΣΗΕΙ ΣΟ ΜΑΘΗΜΑ ΣΩΝ ΑΡΧΑΙΩΝ ΕΛΛΗΝΙΚΩΝ ΘΕΩΡΗΣΙΚΗ ΚΑΣΕΤΘΤΝΗ 2013 ΦΡΟΝΣΙΣΗΡΙΑ ΜΕΗ ΕΚΠΑΙΔΕΤΗ : - ΑΠΑΝΣΗΕΙ ΣΟ ΜΑΘΗΜΑ ΣΩΝ ΑΡΧΑΙΩΝ ΕΛΛΗΝΙΚΩΝ ΘΕΩΡΗΣΙΚΗ ΚΑΣΕΤΘΤΝΗ 2013 Διδαγμένο Κείμενο Α1. Επειδή βλέπουμε ότι κάθε πόλη είναι ένα είδος κοινότητας και ότι κάθε κοινωνία έχει

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΕΚΘΕΣΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ. Κοινωνική Παθητικότητα

ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΕΚΘΕΣΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ. Κοινωνική Παθητικότητα ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΕΚΘΕΣΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ Κοινωνική Παθητικότητα Ο άνθρωπος στην πορεία της μετεξέλιξής του από βιολογικό σε κοινωνικό ον, πέρα από την εκμάθηση κάποιων ρόλων, ωθείται, πότε συνειδητά και πότε ασυνείδητα,

Διαβάστε περισσότερα

ΜΟΡΦΕΣ ΕΜΦΑΝΣΗΣ ΤΩΝ ΒΙΒΛΙΩΝ-ΔΙΑΥΛΩΝ. Βιβλίο-Δίαυλος 1: Η ΨΥΧΙΚΗ ΥΓΕΙΑ

ΜΟΡΦΕΣ ΕΜΦΑΝΣΗΣ ΤΩΝ ΒΙΒΛΙΩΝ-ΔΙΑΥΛΩΝ. Βιβλίο-Δίαυλος 1: Η ΨΥΧΙΚΗ ΥΓΕΙΑ ΜΟΡΦΕΣ ΕΜΦΑΝΣΗΣ ΤΩΝ ΒΙΒΛΙΩΝ-ΔΙΑΥΛΩΝ Βιβλίο-Δίαυλος 1: Η ΨΥΧΙΚΗ ΥΓΕΙΑ Ι. Συνοπτική παρουσίαση του Βιβλίου-Διαύλου Η Ψυχική Υγεία: Η Ψυχική Υγεία εγγυάται τη συνοχή ομοειδών ιδιοτήτων και χαρακτηριστικών

Διαβάστε περισσότερα

GEORGE BERKELEY ( )

GEORGE BERKELEY ( ) 42 GEORGE BERKELEY (1685-1753) «Ο βασικός σκοπός του Berkeley δεν ήταν να αμφισβητήσει την ύπαρξη των εξωτερικών αντικειμένων, αλλά να υποστηρίξει την άποψη ότι τα πνεύματα ήταν τα μόνα ανεξάρτητα όντα,

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΛΛΑΔΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΔΕΥΤΕΡΑ 27 ΜΑΪΟΥ 2013 - ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΑ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ

ΠΑΝΕΛΛΑΔΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΔΕΥΤΕΡΑ 27 ΜΑΪΟΥ 2013 - ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΑ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΠΑΝΕΛΛΑΔΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΔΕΥΤΕΡΑ 27 ΜΑΪΟΥ 2013 - ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΑ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ (Οι απαντήσεις των θεμάτων είναι ενδεικτικές και οι

Διαβάστε περισσότερα

Γεωργία Καζάκου, ΠΕ09. Οικονομολόγος. Πολιτική Παιδεία. Β Τάξη Γενικού Λυκείου

Γεωργία Καζάκου, ΠΕ09. Οικονομολόγος. Πολιτική Παιδεία. Β Τάξη Γενικού Λυκείου Πολιτική Παιδεία Β Τάξη Γενικού Λυκείου 1 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 3 ο Η ΟΡΓΑΝΩΣΗ ΤΗΣ ΠΟΛΙΤΕΙΑΣ 3.3 ΤΟ ΠΟΛΙΤΕΥΜΑ ΤΗΣ ΕΛΛΑΔΑΣ 2 Άρθρο 1 του Συντάγματος Tο πολίτευμα της Eλλάδας είναι Προεδρευόμενη Kοινοβουλευτική Δημοκρατία.

Διαβάστε περισσότερα

ΦΙΛΟΣΟΦΙΑ ΤΟΥ ΔΙΚΑΙΟΥ. Ενότητα 9: Η σχέση μεταξύ νόμου και ελευθερίας. Παρούσης Μιχαήλ. Τμήμα Φιλοσοφίας

ΦΙΛΟΣΟΦΙΑ ΤΟΥ ΔΙΚΑΙΟΥ. Ενότητα 9: Η σχέση μεταξύ νόμου και ελευθερίας. Παρούσης Μιχαήλ. Τμήμα Φιλοσοφίας ΦΙΛΟΣΟΦΙΑ ΤΟΥ ΔΙΚΑΙΟΥ Ενότητα 9: Η σχέση μεταξύ νόμου και ελευθερίας Παρούσης Μιχαήλ Τμήμα Φιλοσοφίας 1 Σκοποί ενότητας 1. Διττός χαρακτήρας Συντάγματος 2. Διάκριση θεσμού-κανόνα 3. Η σχέση λόγου - πνεύματος

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΜΑ Β Β1 Έννοια της μεσότητας α) Για τα πράγματα : (αντικειμενικό κριτήριο) Πρόκειται για το συγκεκριμένο εκείνο σημείο, το οποίο απέχει εξίσου από

ΘΕΜΑ Β Β1 Έννοια της μεσότητας α) Για τα πράγματα : (αντικειμενικό κριτήριο) Πρόκειται για το συγκεκριμένο εκείνο σημείο, το οποίο απέχει εξίσου από ΘΕΜΑ Α Μετάφραση Έτσι, λοιπόν, ο κάθε ειδικός αποφεύγει και την υπερβολή και την έλλειψη, επιζητεί το μέσο και αυτό προτιμά, και το μέσο όχι σε σχέση με τα πράγματα (όχι από καθαρά ποσοτική άποψη)αλλά

Διαβάστε περισσότερα

Θέµατα Αρχών Φιλοσοφίας Θεωρητικής Κατεύθυνσης Γ Λυκείου 2000

Θέµατα Αρχών Φιλοσοφίας Θεωρητικής Κατεύθυνσης Γ Λυκείου 2000 Θέµατα Αρχών Φιλοσοφίας Θεωρητικής Κατεύθυνσης Γ Λυκείου 2000 ΕΚΦΩΝΗΣΕΙΣ Θέµα Α1 Α.1.1. Να γράψετε στο τετράδιό σας τα ονόµατα των φιλοσόφων (στήλη Α) και δίπλα την έννοια (στήλη Β) που συνδέεται µε τον

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΤΕΙΝΟΜΕΝΕΣ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΑΡΧΑΙΩΝ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ 6

ΠΡΟΤΕΙΝΟΜΕΝΕΣ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΑΡΧΑΙΩΝ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ 6 1 ΠΡΟΤΕΙΝΟΜΕΝΕΣ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΑΡΧΑΙΩΝ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ 6 Α. Επειδή όμως η πόλη ανήκει στην κατηγορία των σύνθετων πραγμάτων, όπως όλα εκείνα τα πράγματα που το καθένα τους είναι ένα όλον, αποτελούμενο όμως από

Διαβάστε περισσότερα

Παναγιώτης Γιαννόπουλος Σελίδα 1

Παναγιώτης Γιαννόπουλος Σελίδα 1 1 a) H πραγματική ζωή κρύβει χαρά, αγάπη, στόχους, όνειρα, έρωτα, αλλά και πόνο, απογοήτευση, πίκρες, αγώνα. αν λείπουν όλα αυτά τα συναισθήματα και οι ανατροπές, αν χαθεί η καρδιά και η ψυχή, η ελευθερία,

Διαβάστε περισσότερα

Πολιτική και Δίκαιο Γραπτή Δοκιμασία Α Τετραμήνου

Πολιτική και Δίκαιο Γραπτή Δοκιμασία Α Τετραμήνου Πολιτική και Δίκαιο Γραπτή Δοκιμασία Α Τετραμήνου ΘΕΜΑΤΑ ΣΩΣΤΟΥ ΛΑΘΟΥΣ 1. Απόλυτη διάκριση λειτουργιών υπάρχει όταν τα όργανα της μιας κρατικής λειτουργίας δεν επιτρέπεται να παρεμβαίνουν και να ασκούν,

Διαβάστε περισσότερα

Δεοντολογία Επαγγέλματος Ηθική και Υπολογιστές

Δεοντολογία Επαγγέλματος Ηθική και Υπολογιστές Δεοντολογία Επαγγέλματος Ηθική και Υπολογιστές ΤΜΗΜΑ ΒΙΟΜΗΧΑΝΙΚΗΣ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΚΗΣ Τ.Ε.Ι. ΚΑΒΑΛΑΣ ΠΑΛΑΙΓΕΩΡΓΙΟΥ Γ. Ηθική Φορτισμένος και πολυσήμαντος όρος Εικόνα μιας «βαθύτερης εσωστρεφούς πραγματικότητας»

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΩΡΗΤΙΚΗ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗ:

ΘΕΩΡΗΤΙΚΗ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗ: ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 2013 - Γ' ΛΥΚΕΙΟΥ 27 ΜΑΪΟΥ 2013 ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΑ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ ΑΠΑΝΤΗΣΕΩΝ: ΒΕΒΑ ΠΟΠΗ, ΣΙΧΛΙΜΙΡΗ ΣΤΑΣΙΝΗ, ΕΠΙΣΚΟΠΟΥ ΒΑΣΩ, ΘΕΟΧΑΡΗ ΣΟΥΛΑ, ΚΟΛΙΑΛΗΣ ΘΑΝΟΣ, ΜΗΛΑΣ ΚΩΣΤΑΣ, ΜΟΡΦΟΠΟΥΛΟΥ

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΓΑΣΙΑ ΜΑΘΗΤΩΝ. ΤΟΥ 46 ου ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΑΘΗΝΩΝ Β ΤΑΞΗΣ ΣΤΟ ΜΑΘΗΜΑ ΑΡΧΕΣ ΦΙΛΟΣΟΦΙΑΣ ΘΕΜΑ: «ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΗΣ ΓΝΩΣΗ»

ΕΡΓΑΣΙΑ ΜΑΘΗΤΩΝ. ΤΟΥ 46 ου ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΑΘΗΝΩΝ Β ΤΑΞΗΣ ΣΤΟ ΜΑΘΗΜΑ ΑΡΧΕΣ ΦΙΛΟΣΟΦΙΑΣ ΘΕΜΑ: «ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΗΣ ΓΝΩΣΗ» ΕΡΓΑΣΙΑ ΜΑΘΗΤΩΝ Β ΤΑΞΗΣ ΤΟΥ 46 ου ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΑΘΗΝΩΝ ΣΤΟ ΜΑΘΗΜΑ ΑΡΧΕΣ ΦΙΛΟΣΟΦΙΑΣ ΘΕΜΑ: «ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΗΣ ΓΝΩΣΗ» Αριστοτέλης (384-322 π.χ.) Ο Αριστοτέλης γεννήθηκε το 384 π.χ. Ήταν γιος ενός θεραπευτή.

Διαβάστε περισσότερα

ΓΕΝΙΚΟ ΛΥΚΕΙΟ ΛΙΤΟΧΩΡΟΥ ΔΗΜΙΟΥΡΓΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ

ΓΕΝΙΚΟ ΛΥΚΕΙΟ ΛΙΤΟΧΩΡΟΥ ΔΗΜΙΟΥΡΓΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΓΕΝΙΚΟ ΛΥΚΕΙΟ ΛΙΤΟΧΩΡΟΥ ΔΗΜΙΟΥΡΓΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΤΙΤΛΟΣ: «ΕΜΠΕΙΡΙΣΜΟΣ ΚΑΙ ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΗΣ» ΜΑΘΗΤΡΙΑ: ΠΡΙΑΜΗ ΒΑΓΙΑ, Β4 ΕΠΙΒΛΕΠΩΝ ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ: ΝΤΑΒΑΡΟΣ ΧΡΗΣΤΟΣ ΣΧΟΛΙΚΟ ΕΤΟΣ 2016 17 Περιεχόμενα ΠΕΡΙΛΗΨΗ... 3 ΕΙΣΑΓΩΓΗ...

Διαβάστε περισσότερα

ΠΝΕΥΜΑΤΙΚΟΣ ΒΙΟΣ & ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΣ

ΠΝΕΥΜΑΤΙΚΟΣ ΒΙΟΣ & ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΣ Μαθητικό Συνέδριο Ιστορίας "Το Βυζάντιο ανάμεσα στην αρχαιότητα και τη σύγχρονη Ελλάδα" ΠΝΕΥΜΑΤΙΚΟΣ ΒΙΟΣ & ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΣ Η επίδραση της αρχαίας ελληνικής φιλοσοφίας στο Βυζαντινό Πολιτισμό Μαθητική Κοινότητα

Διαβάστε περισσότερα

Το ζήτημα της πλάνης στο Σοφιστή του Πλάτωνα

Το ζήτημα της πλάνης στο Σοφιστή του Πλάτωνα Το ζήτημα της πλάνης στο Σοφιστή του Πλάτωνα του μεταπτυχιακού φοιτητή Μαρκάτου Κωνσταντίνου Α.Μ.: 011/08 Επιβλέπων: Αν. Καθηγητής Άρης Κουτούγκος Διατμηματικό μεταπτυχιακό πρόγραμμα Ιστορίας και Φιλοσοφίας

Διαβάστε περισσότερα

ΕΦΑΡΜΟΣΜΕΝΗ ΗΘΙΚΗ. Ενότητα 4: Ιατρική ηθική. Παρούσης Μιχαήλ. Τμήμα Φιλοσοφίας

ΕΦΑΡΜΟΣΜΕΝΗ ΗΘΙΚΗ. Ενότητα 4: Ιατρική ηθική. Παρούσης Μιχαήλ. Τμήμα Φιλοσοφίας ΕΦΑΡΜΟΣΜΕΝΗ ΗΘΙΚΗ Ενότητα 4: Ιατρική ηθική Παρούσης Μιχαήλ Τμήμα Φιλοσοφίας 1 Σκοποί ενότητας 1.Υποβοηθούμενη αυτοκτονία 2. Ευθανασία 3.Αρχή της αυτονομίας 4. Αρχή του αληθούς συμφέροντος 5.Αρχή της ιερότητας

Διαβάστε περισσότερα

ΧΡΟΝΟΣ ΝΟΗΤΙΚΗ ΔΙΕΡΓΑΣΙΑ & ΔΙΑΚΕΚΡΙΜΕΝΗ ΕΠΙΔΟΣΗ

ΧΡΟΝΟΣ ΝΟΗΤΙΚΗ ΔΙΕΡΓΑΣΙΑ & ΔΙΑΚΕΚΡΙΜΕΝΗ ΕΠΙΔΟΣΗ Σελ.1 Μια σύνοψη του Βιβλίου (ΟΠΙΣΘΟΦΥΛΛΟ): Υπάρχει τεράστια διαφορά μεταξύ Νοημοσύνης και Λογικής. Λογική είναι οι γνώσεις και οι εμπειρίες από το παρελθόν. Η Λογική έχει σχέση με το μέρος εκείνο της

Διαβάστε περισσότερα

ΥΠΑΡΞΗ ΚΑΙ ΑΝΥΠΑΡΞΙΑ

ΥΠΑΡΞΗ ΚΑΙ ΑΝΥΠΑΡΞΙΑ ΥΠΑΡΞΗ ΚΑΙ ΑΝΥΠΑΡΞΙΑ Την έρευνα για τη φύση του την αρχίζει ο άνθρωπος θέτοντας στον εαυτό του την ερώτηση: «Ποιός είμαι; Τι είμαι;» Στην πορεία της αναζήτησης για την απάντηση, η ερώτηση διαφοροποιείται

Διαβάστε περισσότερα

e-seminars Αναπτύσσομαι 1 Προσωπική Βελτίωση Seminars & Consulting, Παναγιώτης Γ. Ρεγκούκος, Σύμβουλος Επιχειρήσεων Εισηγητής Ειδικών Σεμιναρίων

e-seminars Αναπτύσσομαι 1 Προσωπική Βελτίωση Seminars & Consulting, Παναγιώτης Γ. Ρεγκούκος, Σύμβουλος Επιχειρήσεων Εισηγητής Ειδικών Σεμιναρίων e-seminars Πρωτοποριακή Συνεχής Επαγγελματική και Προσωπική Εκπαίδευση Προσωπική Βελτίωση Αναπτύσσομαι 1 e Seminars Copyright Seminars & Consulting Page 1 Περιεχόμενα 1. Γιατί είναι απαραίτητη η ανάπτυξη

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΣΤΟ ΜΑΘΗΜΑ ΤΗΣ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΑΡΧΑΙΑ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΣΤΟ ΜΑΘΗΜΑ ΤΗΣ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΑΡΧΑΙΑ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΣΤΟ ΜΑΘΗΜΑ ΤΗΣ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΑΡΧΑΙΑ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ A.1. ΜΕΤΑΦΡΑΣΗ Επομένως, ούτε εκ φύσεως, αλλά ούτε και αντίθετα προς τη φύση μας υπάρχουν μέσα μας οι αρετές, αλλά έχουμε από τη φύση

Διαβάστε περισσότερα

7. Η θεωρία του ωφελιµ ισµ ού

7. Η θεωρία του ωφελιµ ισµ ού 7. Η θεωρία του ωφελιµ ισµ ού Α1. Ερωτήσεις γνώσης - κατανόησης 1. Ποιοι είναι οι κύριοι εκπρόσωποι της θεωρίας του ωφελιµισµού και µε βάση ποιο κριτήριο θα πρέπει, κατ αυτούς, να αξιολογούνται οι πράξεις

Διαβάστε περισσότερα

ΒΑΣΙΚΕΣ ΑΡΧΕΣ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ

ΒΑΣΙΚΕΣ ΑΡΧΕΣ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ 1 ΒΑΣΙΚΕΣ ΑΡΧΕΣ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ Β ΤΑΞΗ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΠΡΟΣΑΝΑΤΟΛΙΣΜΟΣ ΑΝΘΡΩΠΙΣΤΙΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ 2 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 4Ο ΒΑΣΙΚΕΣ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΕΙΣ ΣΤΗΝ ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΕΠΙΣΤΗΜΗ 4.1 Η πολιτική 4.1 Η ΠΟΛΙΤΙΚΗ 1/21 Η λέξη πολιτική

Διαβάστε περισσότερα

Το πολίτευμα που προβλέπει το ελληνικό Σύνταγμα του 1975/1986/2001/ Οι θεμελιώδεις αρχές του πολιτεύματος

Το πολίτευμα που προβλέπει το ελληνικό Σύνταγμα του 1975/1986/2001/ Οι θεμελιώδεις αρχές του πολιτεύματος Εισαγωγή στο Διεθνές και Ευρωπαϊκό Δίκαιο Α εξάμηνο 2015/2016 Ν. Κανελλοπούλου Αναπλ. Καθηγ. Συνταγματικού Δικαίου Το πολίτευμα που προβλέπει το ελληνικό Σύνταγμα του 1975/1986/2001/2008 Διάγραμμα του

Διαβάστε περισσότερα

Η διατύπωση του ερωτήματος κρίνεται ως ασαφής και μάλλον ασύμβατη με το

Η διατύπωση του ερωτήματος κρίνεται ως ασαφής και μάλλον ασύμβατη με το ΕΙΔΙΚΕΣ ΕΙΣΑΓΩΓΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΑΠΟΦΟΙΤΩΝ Β ΚΥΚΛΟΥ ΗΜΕΡΗΣΙΩΝ ΤΕΧΝΙΚΩΝ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΩΝ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΗΡΙΩΝ ΠΑΡΑΣΚΕΥΗ 13 ΙΟΥΝΙΟΥ 2008 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΝΕΑ ΕΛΛΗΝΙΚΑ ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ ΑΠΑΝΤΗΣΕΩΝ: ΚΑΡΑΡΓΥΡΗ ΓΙΟΥΛΑ ΠΑΠΑΝΙΚΟΛΑΟΥ

Διαβάστε περισσότερα

ΕΝΟΤΗΤΑ 11 ΕΝΟΤΗΤΑ 12

ΕΝΟΤΗΤΑ 11 ΕΝΟΤΗΤΑ 12 ΕΝΟΤΗΤΑ 11 Επειδὴ πᾶσαν πόλιν ὁρῶμεν κοινωνίαν τινὰ οὖσαν καὶ πᾶσαν κοινωνίαν ἀγαθοῦ τινος ἕνεκεν συνεστηκυῖαν (τοῦ γὰρ εἶναι δοκοῦντος ἀγαθοῦ χάριν πάντα πράττουσι πάντες), δῆλον ὡς πᾶσαι μὲν ἀγαθοῦ τινος

Διαβάστε περισσότερα

Ορισμοί Εννοιών Ελευθερία-Βία-Ολοκληρωτισμός Φαυλοκρατία Δημοκρατία-Ευθύνη

Ορισμοί Εννοιών Ελευθερία-Βία-Ολοκληρωτισμός Φαυλοκρατία Δημοκρατία-Ευθύνη Ελευθερία και Ευθύνη Ορισμοί Εννοιών Ελευθερία-Βία-Ολοκληρωτισμός Φαυλοκρατία Δημοκρατία-Ευθύνη 1η Ομάδα - Φιλόσοφοι Ελευθερία, ορισμός, μορφές Ελευθερία είναι το συναίσθημα που απορρέει από τον άνθρωπο,

Διαβάστε περισσότερα

Η ΓΝΩΣΗ ΚΑΙ ΤΟ ΠΡΑΓΜΑΤΙΚΟ ΣΤΟΝ ΠΛΑΤΩΝΑ ΚΑΙ ΤΟΝ ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΗ

Η ΓΝΩΣΗ ΚΑΙ ΤΟ ΠΡΑΓΜΑΤΙΚΟ ΣΤΟΝ ΠΛΑΤΩΝΑ ΚΑΙ ΤΟΝ ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΗ Η ΓΝΩΣΗ ΚΑΙ ΤΟ ΠΡΑΓΜΑΤΙΚΟ ΣΤΟΝ ΠΛΑΤΩΝΑ ΚΑΙ ΤΟΝ ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΗ Ενότητα: 3 η Ελένη Περδικούρη Τμήμα Φιλοσοφίας 1 Ενότητα 3 η Πώς τίθεται το πρόβλημα του ορισμού στον Μένωνα του Πλάτωνα Ερώτηση του Μένωνα στον

Διαβάστε περισσότερα

ΧΡΙΣΤΙΑΝΙΚΗ ΗΘΙΚΗ. Ενότητα 3: Η ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΗΘΙΚΗ. ΜΑΡΙΑ Κ. ΚΑΡΑΜΠΕΛΙΑ Τμήμα Ιερατικών Σπουδών

ΧΡΙΣΤΙΑΝΙΚΗ ΗΘΙΚΗ. Ενότητα 3: Η ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΗΘΙΚΗ. ΜΑΡΙΑ Κ. ΚΑΡΑΜΠΕΛΙΑ Τμήμα Ιερατικών Σπουδών ΧΡΙΣΤΙΑΝΙΚΗ ΗΘΙΚΗ Ενότητα 3: Η ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΗΘΙΚΗ ΜΑΡΙΑ Κ. ΚΑΡΑΜΠΕΛΙΑ Τμήμα Ιερατικών Σπουδών Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό υπόκειται σε άδειες χρήσης Creative Commons. Για εκπαιδευτικό

Διαβάστε περισσότερα

ΕΝΔΕΙΚΤΙΚΕΣ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ

ΕΝΔΕΙΚΤΙΚΕΣ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΕΝΔΕΙΚΤΙΚΕΣ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ Α. Κάθε πολιτισμός αφήνει το στίγμα του στην ιστορία, όμως η αρχαία ελληνική τέχνη ξεπέρασε τα όρια του χρόνου με το πανανθρώπινο μήνυμά της, με τη δύναμη του πνεύματος και του συναισθήματος.

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΝΟΛΟ ΣΕΛΙΔΩΝ: ΠΕΝΤΕ (5) ΠΡΟΤΕΙΝΟΜΕΝΕΣ ΠΛΗΡΕΙΣ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ Διδαγμένο κείμενο. Πλάτωνος-Πρωταγόρας 322d- 323c

ΣΥΝΟΛΟ ΣΕΛΙΔΩΝ: ΠΕΝΤΕ (5) ΠΡΟΤΕΙΝΟΜΕΝΕΣ ΠΛΗΡΕΙΣ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ Διδαγμένο κείμενο. Πλάτωνος-Πρωταγόρας 322d- 323c ΠΑΝΕΛΛΑΔΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΚΑΙ Δ ΤΑΞΗΣ ΕΣΠΕΡΙΝΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΠΑΡΑΣΚΕΥΗ 09 ΙΟΥΝΙΟΥ 2017 - ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΑ ΠΡΟΣΑΝΑΤΟΛΙΣΜΟΥ ΣΥΝΟΛΟ ΣΕΛΙΔΩΝ: ΠΕΝΤΕ (5) ΠΡΟΤΕΙΝΟΜΕΝΕΣ ΠΛΗΡΕΙΣ

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΓΑΣΙΕΣ ΓΙΑ ΤΗ ΣΥΝΟΛΙΚΗ ΘΕΩΡΗΣΗ ΤΟΥ ΛΟΓΟΥ

ΕΡΓΑΣΙΕΣ ΓΙΑ ΤΗ ΣΥΝΟΛΙΚΗ ΘΕΩΡΗΣΗ ΤΟΥ ΛΟΓΟΥ ΕΡΓΑΣΙΕΣ ΓΙΑ ΤΗ ΣΥΝΟΛΙΚΗ ΘΕΩΡΗΣΗ ΤΟΥ ΛΟΓΟΥ 1. Να γράψετε ένα κείµενο, όπου θα αναφέρετε τα στοιχεία που συναγάγουµε για τη δοµή και τη λειτουργία της αθηναϊκής πολιτείας από τον «Ὑπὲρ Μαντιθέου» λόγο.

Διαβάστε περισσότερα

ΦΟΡΜΑ ΣΧΕΔΙΟΥ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ

ΦΟΡΜΑ ΣΧΕΔΙΟΥ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ ΦΟΡΜΑ ΣΧΕΔΙΟΥ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ Στοιχεία εκπαιδευτικού Ονοματεπώνυμο: Μαρκαντωνάτος Δημήτρης Βαθμίδα: Δευτεροβάθμια Εκπαίδευση Ειδικότητα: Φιλόλογος E-mail: dmark@acn.gr, dmark@sch.gr Τίτλος μαθήματος: Οι θεσμοί

Διαβάστε περισσότερα

ΒΑΣΙΚΕΣ ΑΡΧΕΣ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ

ΒΑΣΙΚΕΣ ΑΡΧΕΣ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ 1 ΒΑΣΙΚΕΣ ΑΡΧΕΣ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ Β ΤΑΞΗ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΠΡΟΣΑΝΑΤΟΛΙΣΜΟΣ ΑΝΘΡΩΠΙΣΤΙΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ 2 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 2Ο 2.3 Η γένεση της οικονομικής σκέψης (Ξενοφών, Αριστοτέλης) 2.3 Η ΓΕΝΕΣΗ ΤΗΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗΣ ΣΚΕΨΗΣ

Διαβάστε περισσότερα