Αριστοτέλους, Πολιτικά

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "Αριστοτέλους, Πολιτικά"

Transcript

1 Αρχαία Ελληνικά Γ Λυκείου Θεωρητική κατεύθυνση Αριστοτέλους, Πολιτικά Επιμέλεια: Δημήτρης Γ. Μαρκαντωνάτος Πρότυπο Πειραματικό Λύκειο Αναβρύτων

2 Εισαγωγή με βάση τον W.D. ROSS Tο έργο αποτελεί συγχώνευση πέντε χωριστών πραγματειών: (1) για την οικία που λογικά προηγείται της μελέτης του κράτους (πόλεως), αφού το κράτος είναι απόρροια της οικίας (βιβλίο I), (2) για τις προτεινόμενες ιδανικές πολιτείες και τα αξιολογότερα υπαρκτά πολιτεύματα (βιβλίο ΙΙ), (3) για το κράτος, τον πολίτη και την κατάταξη των πολιτευμάτων (βιβλίο ΙΙΙ), (4) για τα κατώτερα πολιτεύματα (βιβλία ΙV VI), (5) για το ιδανικό κράτος (βιβλία VII VIII). Όλα αυτά τα κεφάλαια, με εξαίρεση το δεύτερο, είναι ημιτελή ή κολοβά. Ας θυμηθούμε ότι ο Αριστοτέλης συνέλεξε (ή προέτρεψε άλλους να συλλέξουν) στοιχεία για 158 αρχαιοελληνικά πολιτεύματα. Στα βιβλία IV- VI των Πολιτικών, περισσότερο από οπουδήποτε αλλού, μαρτυρείται η βαθιά γνώση του για ζητήματα της πόλεως και η στέρεη ιστορική θεμελίωσή της. Η αριστοτελική μέθοδος - και στα υπόλοιπα βιβλία - είναι σε μεγάλο βαθμό επαγωγική. Παράλληλα, οι πολιτικές του απόψεις στηρίζονται συχνά σε πιο σφαιρικές βασικές θεωρίες, μεταφυσικές ή ηθικές. Ο Αριστοτέλης θεωρεί δεδομένη την προτεραιότητα του όλου σε σχέση με το μέρος, την ταυτότητα της φύσης ενός πράγματος με το σκοπό προς τον οποίο κατατείνει, την υπεροχή της ψυχής σε σχέση με το σώμα, του λόγου σε σχέση με την επιθυμία, τη σημασία του ορίου, της μετριοπάθειας, τη διαφορά ανάμεσα στα οργανικά μέρη και σε δευτερεύοντες όρους. Οι πολιτικές απόψεις του αποτελούν μέρος ενός ευρύτατου και συμπαγούς θεωρητικού συστήματος. Μερικές φορές όμως η επίκληση γενικών αρχών είναι κάπως αυθαίρετη, και έχει κανείς την αίσθηση ότι οι αρχές αυτές επιστρατεύονται, για να στηρίξουν πεποιθήσεις που ο συγγραφέας θα τις υποστήριζε ούτως ή άλλως. εισαγωγής 1. α) Πώς εξηγείται ο τίτλος αυτού του έργου του Αριστοτέλη; β) Να δώσετε με λίγα λόγια το περιεχόμενο του έργου. 2. Ο Αριστοτέλης τελειώνοντας τα Ηθικά Νικομάχεια γράφει: «Τώρα που μιλήσαμε για όλα αυτά, είναι η ώρα να μιλήσουμε και για νόμους και πολιτεύματα». α) Σε ποια θέματα αναφέρεται με το «όλα αυτά»; β) Ποια σχέση πολιτικής και ηθικής προκύπτει από την παραπάνω δήλωση του Αριστοτέλη; 3. Ποια σημασία έχει η λέξη «πόλις» στον αρχαίο ελληνικό λόγο και ποιο είναι το συγκεκριμένο περιεχόμενό της στα Πολιτικά του Αριστοτέλη; 4. Ποιος είναι ο στόχος της «πόλης» κατά τον Αριστοτέλη και ποια σχέση έχει αυτός με την «αυτάρκειά» της; 2

3 Ενότητα 11 η Απόδοση στη νέα ελληνική Επειδή βλέπουμε ότι κάθε πόλη είναι ένα είδος κοινότητας και ότι κάθε κοινότητα έχει συγκροτηθεί για κάποιο αγαθό, (γιατί όλοι κάνουν τα πάντα γι αυτό που νομίζουν ότι είναι αγαθό), είναι προφανές ότι όλες (οι κοινότητες) στοχεύουν μεν σε κάποιο αγαθό, προπάντων δε στο ανώτερο από όλα τα αγαθά (στοχεύει) η ανώτερη όλων (των κοινωνιών) που περικλείει και όλες τις άλλες. Αυτή είναι που ονομάζεται πόλη και πολιτική κοινωνία. Τα Πολιτικά αρχίζουν με ένα κεφάλαιο που φαίνεται ότι έχει στόχο εφ ενός να υπερασπιστεί το κράτος (πόλις) απέναντι στην άποψη των σοφιστών ότι η ύπαρξή του είναι συμβατική και, επομένως, ότι δεν μπορεί να απαιτεί από τα μέλη του δεσμούς πίστης και αφοσίωσης, και αφ ετέρου να αποσαφηνίσει το χαρακτήρα του, σε αντιδιαστολή με άλλες μορφές κοινωνίας. Ο Αριστοτέλης καταπιάνεται με το ζήτημα in medias res δηλώνοντας ότι, εφόσον κάθε κοινωνία αποσκοπεί σε κάποιο αγαθό, το κράτος, που είναι η υπέρτατη και καθολική μορφή κοινωνίας, πρέπει να αποσκοπεί στο υπέρτατο αγαθό. Η τελ(ε)ολογική αυτή άποψη χαρακτηρίζει ολόκληρο το σύστημα σκέψης του. Το νόημα και ο χαρακτήρας κάθε πράγματος στον κόσμο είτε έμβιο είναι είτε εργαλείο είτε κοινωνία πρέπει να αναζητηθεί στο σκοπό της ύπαρξής του. Στην περίπτωση ενός εργαλείου, πρόκειται για το σκοπό που επιθυμεί ο χρήστης του και, σύμφωνα με αυτόν το σκοπό, η μορφή του εργαλείου επιβάλλεται στην ύλη του έξωθεν. Στην περίπτωση ενός έμβιου όντος ή μιας κοινωνίας ο σκοπός είναι ενυπάρχων: για το φυτό είναι η αύξηση και η αναπαραγωγή, για το ζώο η αίσθηση και η όρεξη που επικαλύπτει τη φυτική ζωή, για τον άνθρωπο και την ανθρώπινη κοινωνία ο λόγος και η ηθική δράση που επικαλύπτουν τόσο τη φυτική ζωή όσο και τη ζωική. Η ερμηνεία των όντων δεν πρέπει να αναζητείται στην αρχή της ανάπτυξή τους, αλλά στην τελική μορφή προς την οποία αυτή κατατείνει η φύση τους προκύπτει από τον προορισμό και όχι από την προέλευσή τους. Ο ορισμός της έννοιας και η συλλογιστική πορεία του φιλοσόφου προς τον ορισμό της στην πραγματικότητα δεν χωρίζονται. Η συλλογιστική του Αριστοτέλη σ αυτό το απόσπασμα ακολουθεί την εξής πορεία: επικαλούμενος την αίσθηση της οράσεως αναφέρει έναν ατελή ορισμό της πόλης, αφού δίνεται μόνο η έννοια του γένους (κοινωνία), ενώ η αντωνυμία «τινά» δηλώνει ότι στην ευρύτερη έννοια «κοινωνία» ανήκουν και άλλες συμβιωτικές κοινωνίες. εν συνεχεία παρουσιάζει τη γενική πρόταση ότι κάθε κοινότητα έχει συγκροτηθεί για κάποιο αγαθό ("ἀγαθοῦ ἕνεκεν"). Η πρόταση αυτή αιτιολογείται από μια παρενθετική αναφορά: κάθε πράξη είναι σκόπιμη. Συμπέρασμα: όλες οι συμβιωτικές κοινότητες αποσκοπούν σε κάποιο αγαθό. Επιπλέον: 3

4 η πόλη χαρακτηρίζεται ανώτερη όλων των κοινοτήτων και τις εμπεριέχει όλες. Η διαφορά της πόλης είναι ποιοτική, «κυριωτάτη», και ποσοτική, «περιέχουσα πάσας τὰς ἄλλας» [οι υπερθετικοί «κυριωτάτου», «κυριωτάτη» και η επανάληψη «πᾶς» δείχνουν την ανωτερότητά της]. Συμπέρασμα: Η πόλη στοχεύει στο υπέρτατο αγαθό, το «εὖ ζῆν». Η ανωτερότητα λοιπόν της πόλης, όπως αυτή διαφαίνεται μέσα από τη διαβάθμιση των κοινοτήτων και των αγαθών, δεν αναφέρεται τόσο στο μέγεθος της πόλης, όσο στην ανωτερότητα του σκοπού της. Για το τελευταίο αυτό συμπέρασμα υπονοούνται οι προτάσεις: α) κάθε κοινωνία αποβλέπει σε ένα αγαθό ανάλογα με το χαρακτήρα της, β) οι «κατώτερες»/ατελέστερες κοινωνίες αποβλέπουν σε αντίστοιχα αγαθά και οι ανώτερες σε αντίστοιχα ανώτερα αγαθά, άρα η κυριότατη αποβλέπει στο κυριώτατο κτλ. 1. Η πόλη χαρακτηρίζεται συσχετικά με τις άλλες κοινότητες. Ποια είναι τα γνωρίσματα που την κάνουν να ξεχωρίζει απ αυτές; 2. στοχάζονται: Να γράψετε πέντε ομόρριζα ουσιαστικά ή επίθετα του παραπάνω ρήματος στη ν.ε. 3. Δίπλα στην κάθε λέξη της στήλης να γράψετε λέξη ή λέξεις του κειμένου που έχουν ετυμολογική συγγένεια: εκκλησία: δόγμα: κυριολεξία: ανύποπτος: ουσία: άκυρος: (από μετάφραση) Ενὀτητα 12 η - Η συλλογιστική του Αριστοτέλη, για να αποδείξει ότι η πόλη υπάρχει εκ φύσεως έχει ως εξής: α συλλογισμός: Οι πρώτες κοινωνίες υπάρχουν εκ φύσεως. Κάθε πόλη δημιουργήθηκε από τις πρώτες κοινωνίες. Άρα: Κάθε πόλη υπάρχει εκ φύσεως. β συλλογισμός : Η φύση είναι ολοκλήρωση. Η πόλη είναι ολοκλήρωση των πρώτων κοινωνιών. Άρα: Η πόλη υπάρχει εκ φύσεως. γ συλλογισμός : Ο τελικός λόγος είναι κάτι έξοχο. Η αυτάρκεια είναι τελικός λόγος και (άρα) κάτι έξοχο. 4

5 Άρα (γενικό συμπέρασμα) : Η πόλη είναι φυσική ύπαρξη (αφού επιδιώκει την αυτάρκεια) - Η συλλογιστική του Αριστοτέλη, για να αποδείξει ότι ο άνθρωπος είναι από τη φύση του πολιτική οντότητα: Το συμπέρασμα αυτό είναι λογική συνέπεια του γενικού συμπεράσματος "η πόλη υπάρχει εκ φύσεως". Αφού η πόλη δημιουργήθηκε εκ φύσεως, τότε και ο άνθρωπος είναι εκ φύσεως πολιτική οντότητα. Δηλαδή ο άνθρωπος είναι ένας ζωντανός οργανισμός που έχει την ικανότητα και τις προϋποθέσεις, για να συμβιώσει σε μια κοινότητα ανθρώπων, την πόλη, η οποία κατ' αρχάς επιτρέπει και εξασφαλίζει την επιβίωση και στη συνέχεια την τελείωση, την ολοκλήρωση όχι τόσο της βιολογικής όσο της πνευματικής φύσης του ανθρώπου, εξασφαλίζει δηλ. την ηθική τελείωση, την ευδαιμονία, την αυτάρκεια. Ο άνθρωπος είναι πολιτική οντότητα, επειδή από τη φύση του είναι πλασμένος να ζει μέσα σε μια κοινωνία με πολίτευμα, νόμους και όχι μια οποιαδήποτε πολιτεία. Για το λόγο αυτό ο Αριστοτέλης χαρακτηρίζει τον άνθρωπο πολιτική οντότητα. Ο Αριστοτέλης όμως προσπαθεί και με ένα δεύτερο συλλογισμό να αποδείξει ότι ο άνθρωπος είναι εκ φύσεως πολιτική οντότητα. Αφού ο "ἄπολις", αυτός που δεν ζει από τη φύση του (και όχι από τυχαίο γεγονός) μέσα σε οργανωμένη πολιτειακά κοινότητα, δεν είναι άνθρωπος αλλά ή κατώτερος ή ανώτερος από άνθρωπο, τότε το ον που επιδιώκει από τη φύση του να ζει μέσα στην πολιτεία, στην οργανωμένη δηλ. πολιτειακά κοινότητα, ο άνθρωπος με άλλα λόγια, είναι εκ φύσεως πολιτική οντότητα. Για να προσδιορίσει καλύτερα ο Αριστοτέλης τα γνωρίσματα του όντος που ονόμασε "ἄπολιν διά φύσιν", του αποδίδει τα επίθετα που χρησιμοποίησε ο ομηρικός Νέστορας, για να χαρακτηρίσει τον άνθρωπο που χαίρεται με τον εμφύλιο πόλεμο: άνθρωπος δίχως σοϊ, δίχως νόμους, δίχως σπιτικό. Αυτός μάλιστα ο " ἄπολις διά φύσιν "γίνεται πολέμου ἐπιθυμητής". Έτσι οι άνθρωποι που βγαίνουν έξω από τον πολιτικό χώρο, από το χώρο που εκ φύσεως ανήκουν, γίνονται επικίνδυνοι για τους συνανθρώπους τους, πολεμοχαρείς. Η πολιτική λοιπόν ικανότητα κατά τον Αριστοτέλη δημιουργήθηκε εκ φύσεως, από φυσική αναγκαιότητα (δηλ. η κοινωνική ζωή είναι δοσμένη εκ των προτέρων) και όχι "νόμῳ", δηλ. ύστερα από σύμβαση, συμφωνία ή ανάγκη των ανθρώπων. Ο άνθρωπος έχει μέσα του τη φυσική τάση να ζει μέσα σε κοινωνίες και να δημιουργεί πολιτικές κοινότητες. Εφόσον ο ίδιος ο άνθρωπος οδηγείται στην πρώτη φυσική ένωση του θήλεος και του άρρενος για να αφήσει πίσω του όμοια όντα, εφόσον στη συνέχεια σχηματίζει κώμες, ως φυσικό επακόλουθο της δημιουργίας της οικογένειας, για να καλύψει τις ανώτερες ανάγκες του και εντέλει ολοκληρώνεται μέσα στην ευρύτερη φυσική και τελειοποιημένη μορφή πολιτικής ένωσης, την πόλη, είναι εκ φύσεως πολιτική οντότητα. Η ίδια η φύση που τον εφοδιάζει με το αναγκαίο όργανο της επικοινωνίας για να εκφράσει σύνθετα συναισθήματα και διανοήματα και να επικοινωνεί με τους όμοιούς του, αποδεικνύει την πολιτική του ιδιότητα. Ο Αριστοτέλης λέει ότι ολοκλήρωση και ευδαιμονία (ύψιστο αγαθό) της πόλης είναι η αυτάρκεια. Και αυτάρκεια σημαίνει πρώτα απ' όλα οικονομική ανεξαρτησία του ατόμου ή του συνόλου. Πιστεύει ότι βάση για ολοκλήρωση του ατόμου σε υλικό, πνευματικό και ηθικό επίπεδο είναι η οικονομική ανεξαρτησία. Η οικονομική ανεπάρκεια οδηγεί στην οικονομική εξάρτηση και, στη 5

6 συνέχεια, στην υποδούλωση του πνεύματος. Δεν είναι δυνατόν ο οικονομικά εξαρτημένος να αναπτύξει πρωτοβουλίες, να εγείρει αντιρρήσεις τη στιγμή που έχει να εξασφαλίσει οικονομικούς πόρους. Ίσως ο Αριστοτέλης έχει υπόψη του τα αποτελέσματα στα οποία οδήγησε η οικονομική εξάρτηση των Ελληνικών πόλεων από τον Πέρση βασιλιά, που ήταν η αποσύνθεση της πόλης - κράτους. Στην οικονομική εξάρτηση οδήγησε ο Πελοποννησιακός πόλεμος, που εξάντλησε τις πόλεις οικονομικά. Επιδιώξεις των πόλεων - κρατών στην αρχαία Ελλάδα ήταν η αυτονομία, η ελευθερία και η αυτάρκεια. Ιστορικά αποδείχθηκε ότι, όταν χάθηκε η αυτάρκεια, έπαψαν οι πόλεις - κράτη να είναι αυτόνομες και ελεύθερες. (Βλέπε και σχόλια βιβλίου σελ. 185) Πρωταγόρας- Αριστοτέλης- Ρουσό Σχετικά με τη γένεση και το σκοπό της πολιτικής κοινότητας έχει διατυπωθεί και μια αντίθετη θεωρία, από τον Πρωταγόρα, στον ομώνυμο πλατωνικό διάλογο, όπως και ανάλογες θεωρίες στα νεώτερα χρόνια, όπως η θεωρία τον Ζαν Ζακ Ρουσό. 1. Η γένεση της πολιτικής κοινότητας α. Κατά τον Πρωταγόρα, η γένεση της πολιτικής κοινότητας οφείλεται στο φόβο των ανθρώπων για τα θηρία καί τους άλλους κινδύνους που αυτοί αντιμετώπιζαν. β. Ο Αριστοτέλης (μετεγενέστερος από τον Πρωταγόρα) έχει την άποψη ότι η πόληκράτος, η πολιτική κοινότητα, είναι μια φυσική ύπαρξη (ή, σύμφωνα με άλλη διατύπωση, δημιουργήθηκε από φυσική αναγκαιότητα), η οποία μάλιστα προηγείται από τον άνθρωπο ως άτομο. Ο Αριστοτέλης λοιπόν διαφωνεί με τον Πρωταγόρα ως προς τη γένεση της πολιτικής κοινότητας. γ. Αντίθετος με τον Αριστοτέλη είναι ο Ρουσό, σύμφωνα με τον οποίο η πολιτική κοινωνία, το κράτος, δημιουργήθηκε ύστερα από συμφωνία μεταξύ των αρχόντων και αρχομένων, ύστερα από ένα κοινωνικό συμβόλαιο, του οποίου κύριος όρος είναι η ολοκληρωτική προσχώρηση του πολίτη με όλα τα δικαιώματα στην κοινωνία. Επομένως, η πολιτική κοινωνία δε δημιουργείται «φύσει», όπως υποστηρίζει ο Αριστοτέλης, αλλά «νόμῳ», «θέσει». 2. Ως προς το σκοπό της πολιτικής κοινότητας: α. Ο Πρωταγόρας θεωρεί σκοπό της πολιτικής κοινότητας την ικανοποίηση των βιολογικών αναγκών, τη διασφάλιση της ζωής. β. Ο Αριστοτέλης διαφοροποιείται, ή μάλλον προχωρεί πέρα από τον Πρωταγόρα: σκοπός της δημιουργίας της πολιτικής κοινότητας είναι το «ζῆν» (αυτό το εξασφαλίζουν η οικογένεια και η κώμη), ενώ ειδικά της πόλεως σκοπός είναι το «εὖ ζῆν», δηλαδή η ηθική τελείωση, η ποιοτικά ανώτερη κοινωνική ζωή, η ευδαιμονία των πολιτών, που θεωρεί ο Αριστοτέλης ως το ύψιστο αγαθό. Στο πλαίσιο του «εὖ ζῆν» 6

7 βρίσκεται και η αὐτάρκεια, που είναι η οικονομική ανεξαρτησία. Σκοπός λοιπόν της πόλεως, κατά τον Αριστοτέλη, δεν είναι μόνο το «ζῆν», αλλά το «εὖ ζῆν» - η ευδαιμονία και η οικονομική ανεξαρτησία (με υπέρτατο αγαθό την αὐτάρκεια). γ. Ως προς τον Ρουσό, σκοπός του κράτους είναι η ισότητα των πολιτών και η ελευθερία τους (εδώ υπάρχει διαφοροποίηση από τον Αριστοτέλη). Ακόμα, επειδή η κοινότητα ενσαρκώνει τη γενική θέληση, έχει μια ηθική προτεραιότητα απέναντι στη θέληση κάθε πολίτη χωριστά. Σ' αυτό το σημείο υπάρχει συμφωνία με την άποψη του Αριστοτέλη ότι εκ φύσεως η πόλη είναι ανώτερη από την οικογένεια και τον καθένα μας. 1. Πώς θεμελιώνει ο Αριστοτέλης τη θέση ότι ο άνθρωπος είναι φύσει ζώον πολιτικόν; 2. Να συγκρίνετε την άποψη του Αριστοτέλη ότι ο άνθρωπος είναι ζώον πολιτικόν με την αντίστοιχη του Πρωταγόρα (ενότ. 4, 5 του Πρωταγόρα) (από μετάφραση) Ενότητα 13 η Η εκ φύσεως προέλευση της πόλης αποδεικνύεται και από μια άλλη σειρά συλλογισμών: - Ο άνθρωπος εκ φύσεως είναι προορισμένος να συνυπάρχει με άλλους ανθρώπους. Αυτό αποδεικνύεται από τον έναρθρο λόγο, που του έδωσε η φύση. - Η φύση δεν κάνει τίποτε άσκοπα. Άρα: η ύπαρξη έναρθρου λόγου είναι η πιο μεγάλη απόδειξη ότι ο άνθρωπος είναι από τη φύση του πολιτική οντότητα. Ο έναρθρος λόγος επιτρέπει στον άνθρωπο να εκφράζει το ωφέλιμο και το βλαβερό και, πιο πέρα, το δίκαιο και το άδικο. Αυτό σημαίνει ότι ο άνθρωπος έχει αντίληψη του καλού, του κακού, του δικαίου, του αδίκου και των άλλων σχετικών εννοιών. Αυτά τα στοιχεία είναι αναγκαία για τη δημιουργία οικογένειας, κώμης και πόλης, που ενστικτωδώς τα επιδιώκει ο άνθρωπος, μια και, το πιο σπουδαίο, είναι αναγκαία μέσα για την ευτυχία του. Άρα η δημιουργία της πόλης είναι τελικός σκοπός. Στη διαμόρφωση της πόλης περατώνεται ο σκοπός της φύσης. Αφού η πόλη είναι φυσικό τέλος της διαμόρφωσης, προϋπάρχει εκ φύσεως. Κι αυτό γιατί αποτελεί το «οὗ ἔνεκα», το σκοπό που πρέπει καθένας να πραγματώσει, και βέβαια προϋπάρχει των στοιχείων που τον πραγματώνουν. Έτσι φτάνουμε στον τελευταίο συλλογισμό : - Το όλον αποτελεί σύνθεση των επί μέρους. - Όταν καταστραφεί το όλον, δεν μπορούν να υπάρχουν τα μέρη, γιατί δεν έχουν πια λόγο ύπαρξης. Δηλαδή, αν η πόλη ως σύνολο καταστραφεί, δεν είναι δυνατόν να επιζήσει ο άνθρωπος μόνος του. 7

8 Οι απόψεις του Αριστοτέλη δεν απέχουν από τις σημερινές πεποιθήσεις των περισσότερων ανθρώπων. Και η φυσική ύπαρξη της πόλης γίνεται αποδεκτή, αφού γίνεται αποδεκτό ότι ο άνθρωπος είναι εκ φύσεως πολιτικό ον. Η εξασφάλιση της ευτυχίας γίνεται μέσα στην κοινωνία, και η καταστροφή της πόλης οδηγεί στην καταστροφή και τον μεμονωμένο πολίτη. Και πιο συγκεκριμένα: Είναι αδύνατη η επιβίωση του μοναχικού ανθρώπου. Ακόμη και αν επιβιώσει ως υλική οντότητα, δεν θα μπορέσει να ξεπεράσει το πρόβλημα της πνευματικής του συγκρότησης και ολοκλήρωσης, που είναι αδύνατο να λυθεί χωρίς τις εμπειρίες της κοινωνικής ζωἠς. Ακόμη, ως ον με ψυχικό κόσμο δεν είναι εύκολο να αντιμετωπίσει τη μοναξιά, το φόβο, την έλλειψη συνεργασίας και αλληλοβοήθειας. Γίνεται φανερό, επομένως, ότι η ευτυχία, την οποία κατά τον Αριστοτέλη εξασφαλίζει η συμβίωση στην πολιτική κοινότητα, θα είναι όνειρο άπιαστο γι' αυτόν που ζει έξω από την κοινωνία, αφού τα δύο από τα τρία στοιχεία που τη συναποτελούν δεν μπορούν εύκολα να ικανοποιηθούν. Τέλος, η ευτυχία δεν μπορεί να υπάρξει για ένα μεμονωμένο άτομο. Όταν η πόλη καταστρέφεται, δεν καταστρέφεται λιγότερο και ο κάθε πολίτης. Όταν η πόλη ευτυχεί, ευτυχεί και κάθε πολίτης. Η αυτάρκεια της πόλης έχει ουσιαστικό νόημα αφού εκτός πόλεως το άτομο δεν μπορεί να είναι αύταρκες, άρα είναι λειτουργικά ανύπαρκτο. κι αν υπάρχει άτομο απόλυτα αύταρκες, τότε αυτό είναι ή κατώτερο από τη φύση του ανθρώπου, δηλαδή ζώο, ή ανώτερο από τη φύση του ανθρώπου, δηλαδή θεός. Ζώντας ο άνθρωπος στην κοινωνία πλησιάζει την ευτυχία, που είναι και ο σκοπός της ύπαρξής του. 1. Με ποια επιχειρήματα αποδεικνύει ο Αριστοτέλης α) ότι η πόλη υπάρχει εκ φύσεως β) ότι προηγείται από κάθε επί μέρους άτομο. 2. Να συσχετίσετε την άποψη του Αριστοτέλη ότι το σύνολο προηγείται του μέρους με την άποψη του Θουκυδίδη στον Επιτάφιο (Θουκ. Β, 41-42) για το ίδιο θέμα. (από μετάφραση) Ενότητα 14 η Η τάση του ανθρώπου για επικοινωνία και συναναστροφή με άλλους στα πλαίσια μιας πόλης - κράτους είναι φυσική και, κατά τον Αριστοτέλη, κάποιες φορές προχωρεί και πέρα από τις ανάγκες του. Παρ' όλα αυτά ένας άλλος παράγοντας παρεμβαίνει και συμβάλλει έτσι, ώστε ο άνθρωπος να ολοκληρώσει αυτή την τάση, να γίνει ενεργείᾳ αυτό που ήταν στη φύση του δυνάμει. Στην 14η ενότητα φωτογραφίζεται η δράση ενός πολιτικού άνδρα. Ο πρώτος λοιπόν ιδρυτής, νομοθέτης της πόλης χαρακτηρίζεται ως μεγάλος ευεργέτης. Επιχειρείται η αιτιολόγηση αυτού του χαρακτηρισμού με μια αντιθετική ανάλυση. Ο άνθρωπος γίνεται το τελειότερο ον μέσα στην πολιτική κοινότητα, αφού αυτή του δίνει τη δυνατότητα όχι μόνο να αποκτήσει οικονομική αυτάρκεια, αλλά και να ολοκληρωθεί ηθικά - πνευματικά μέσα 8

9 από την πολυμορφία και ποικιλότητα δραστηριοτήτων και ευκαιριών που ανοίγονται, αλλά και των συνεκτικών δεσμών, αξιών, κανόνων, νόμων, θεσμών. Μπορεί όμως ο άνθρωπος να γίνει το χειρότερο ον μακριά από τους νόμους και γενικότερα τη δικαιοσύνη, που είναι πολιτική αρετή. Ο άνθρωπος γεννιέται με όλες τις δυνατότητες - κυρίως τον λόγο - να γίνει ενάρετος και φρόνιμος. Αν όμως αυτές οι δυνατότητες τεθούν στην υπηρεσία του κακού, φέρνουν ολέθρια αποτελέσματα. Η "ένοπλη" αδικία είναι το χειρότερο. Ο άνθρωπος χωρίς αρετή χαρακτηρίζεται ως ο πιο ανόσιος, ο πιο άγριος, ο χειρότερος από τα όντα στις σωματικές ηδονές. Η συμπεριφορά αυτή παρατηρείται, όταν ζει μακριά από το νόμο, γιατί ο νόμος είναι "νους χωρίς επιθυμία". Από τα παραπάνω φαίνεται ότι η δικαιοσύνη είναι ένα συστατικό της πόλης που λειτουργεί συνεκτικά για τους πολίτες. Με την απονομή της επιτυγχάνεται κοινωνική ομαλότητα, ευρυθμία, τάξη στην πολιτική κοινωνία. Η απονομή όμως της δικαιοσύνης προϋποθέτει γνώση, διάγνωση, κρίση, απόφαση, όλα προϊόντα του λόγου και δυνατά μόνο στα πλαίσια της πολιτικής κοινωνίας. Προς τον συνεκτικό ρόλο της δικαιοσύνης στην πολιτική κοινωνία συγκλίνει και ο Πλάτων στο μύθο του Πρωταγόρα. Στην Πολιτεία παρουσιάζεται αισιόδοξος, θεωρώντας τη δικαιοσύνη υγεία της ψυχής που επιτυγχάνει ευρυθμία και αρμονία σε αυτή, ενώ την αδικία τη θεωρεί αταξία που μπορεί να αποφευχθεί με τη γνώση. Σε κάθε περίπτωση η δικαιοσύνη στην πολιτική κοινότητα φανερώνει τη σχέση πολιτικής και ηθικής. 1. Με βάση το κείμενο της 14 ης ενότητας, εκτός από τη φυσική τάση του ανθρώπου, και άλλος ένας παράγοντας συμβάλλει στη δημιουργία της πόλης. Να κατονομάσετε αυτόν το δεύτερο παράγοντα και να σχολιάσετε το ρόλο του στη δημιουργία της πόλης. 2. «Δεν υπάρχει πιο ολέθριο πράγμα από την αδικία που διαθέτει όπλα». Να σχολιάσετε τη θέση αυτή, αναφέροντας χαρακτηριστικά ιστορικά παραδείγματα. Απόδοση στη νέα ελληνική Ενότητα 15 η Για όποιον εξετάζει τα σχετικά με τα συστήματα διακυβέρνησης και ποια είναι η φύση και τα χαρακτηριστικά της κάθε επιμέρους πολιτείας, το πρώτο σχεδόν θέμα για διερεύνηση σχετικά με την πόλη είναι να δει τι είναι άραγε η πόλη. Γιατί σήμερα υπάρχουν διαφορετικές γνώμες πάνω σ αυτό το θέμα: άλλοι ισχυρίζονται ότι η πόλη έχει κάνει μια συγκεκριμένη πράξη, άλλοι όμως ισχυρίζονται ότι δεν την έχει κάνει η πόλη παρά μια (συγκεκριμένη) ολιγαρχική κυβέρνηση ή ένας (συγκεκριμένος) τύραννος εξάλλου, βλέπουμε ότι όλη η δραστηριότητα του πολιτικού και του νομοθέτη είναι σχετική με την πόλη, ενώ το σύστημα διακυβέρνησης είναι ένας τρόπος οργάνωσης αυτών που ζουν στη (συγκεκριμένη) πόλη. Όμως, επειδή η πόλη ανήκει στην κατηγορία των σύνθετων πραγμάτων, όπως όλα εκείνα τα πράγματα που το καθένα τους είναι ένα όλον αποτελούμενο όμως από πολλά μέρη, είναι φανερό ότι πρώτα πρέπει να ψάξουμε να βρούμε τι είναι ο πολίτης» γιατί η πόλη 9

10 είναι ένα σύνολο από πολίτες. Επομένως, πρέπει να ερευνήσουμε ποιον πρέπει να ονομάζουμε πολίτη και ποιος είναι ο πολίτης. Πράγματι, για τη λέξη «πολίτης», διατυπώνονται πολλές φορές διαφορετικές μεταξύ τους γνώμες δηλαδή δεν υπάρχει μια γενική συμφωνία για το περιεχόμενο της λέξης «πολίτης» γιατί κάποιος που είναι πολίτης σε ένα δημοκρατικό πολίτευμα, συχνά δεν είναι πολίτης σε ένα ολιγαρχικό πολίτευμα. ὁρῶμεν: για άλλη μια φορά επικαλείται τις αισθήσεις, για να μας πει χωρίς περιθώρια αμφισβήτησης ότι το έργο του πολίτη και του νομοθέτη αφορά την πόλη. καθάπερ...μορίων: η παραβολική πρόταση έχει ως στόχο να κάνει πιο εύκολα αποδεκτή την παραδοχή του Αριστοτέλη για το σύνθετο χαρακτήρα της πόλης Ο Αριστοτέλης διερευνώντας την ουσία και τα γνωρίσματα κάθε πολιτεύματος φροντίζει κατ'αρχάς να εξετάσει την έννοια της πόλης (:του κράτους). Η εξέταση αυτή είναι επιβεβλημένη γιατί: α. παραμένει αδιευκρίνιστο αν η ευθύνη των πολιτικών πράξεων αποδίδεται στην πόλη ή στα πρόσωπα - φορείς της εξουσίας (: στην κυβέρνηση). β. ο τρόπος δράσης ενός πολιτικού ή ενός νομοθέτη αναφέρεται στο κράτος συνεπώς πρέπει να καταλάβουμε τι είναι το κράτος για να κατανοήσουμε αυτή τη δραστηριότητα. γ. ο τρόπος διακυβέρνησης είναι ένα σύστημα ρυθμιστικό της κατανομής της πολιτικής δύναμης μεταξύ των κατοίκων της πόλης άρα πρέπει να καταλάβουμε τι είναι η πόλη για να κατανοήσουμε το σύστημα αυτό. Η διερεύνηση της έννοιας της πόλης προϋποθέτει τη διερεύνηση της έννοιας του πολίτη διότι: α. Η πόλη είναι κάτι σύνθετο, μια σύνθεση πολιτών άρα πρέπει να σκεφτούμε ποιος πρέπει να ονομάζεται πολίτης και τι είναι στην πραγματικότητα ο πολίτης. β. Η διερεύνηση της έννοιας του πολίτη δεν χρειάζεται μόνο για να γίνει αντιληπτή η έννοια της πόλεως αλλά και ακόμα η ίδια η έννοια του πολίτη, εφόσον η ποιότητα του πολιτεύματος καθορίζει το δικαίωμα του πολίτη και η αλλαγή του πολιτεύματος οδηγεί σε αλλοίωση της ιδιότητας του πολίτη. Ο Αριστοτέλης λοιπόν χρησιμοποιεί την αναλυτική μέθοδο, για να ορίσει την έννοια της πόλης (κράτους): αναλύει την έννοια στα συστατικά της, εντοπίζει τα χαρακτηριστικά των τελευταίων και συνθέτοντάς τα δίνει τον ορισμό της πόλεως. [Αντιθέτως, στις προηγούμενες ενότητες (11η -14η) χρησιμοποίησε για τη διὲρεύνηση της ίδιας έννοιας τη μέθοδο της γενετικής, προσπαθώντας να εξηγήσει πως γεννήθηκε η πόλη] 1. Για ποιους λόγους δηλώνει ο Αριστοτέλης ότι πρέπει να προχωρήσει από την έννοια της πολιτείας σε εκείνη της πόλης; 10

11 2. Πώς τεκμηριώνει ο σταγειρίτης την ανάγκη να αναζητηθεί ο ορισμός της έννοιας «πολίτης»; 3. Να αναζητηθεί η ετυμολογία των λέξεων: ἀμφισβητῶ, ὀλιγαρχία, ὁμολογῶ. Απόδοση στη νέα ελληνική Ενότητα 16 η Ο πολίτης δεν είναι πολίτης με κριτήριο το ότι είναι εγκατεστημένος σε ένα συγκεκριμένο τόπο (γιατί και μέτοικοι και δούλοι μοιράζονται με τους πολίτες - έναν κοινό τόπο), ούτε (είναι πολίτες) αυτοί οι οποίοι (από όλα τα πολιτικά δικαιώματα) έχουν μόνο το δικαίωμα να εμφανίζονται στο δικαστήριο και ως εναγόμενοι και ως ενάγοντες (γιατί υπάρχει και σ αυτούς που ενν. μολονότι πολίτες άλλων πόλεωνέχουν το δικαίωμα αυτό χάρη σε ειδικές συμφωνίες των πόλεών τους με τη συγκεκριμένη πόλη - ) Ο πολίτης όμως με τίποτα άλλο δεν ορίζεται με το πιο αυστηρό νόημα όσο με τη συμμετοχή στις δικαστικές λειτουργίες και στα αξιώματα Από αυτά λοιπόν γίνεται φανερό τι είναι ο πολίτης αυτός δηλαδή που έχει τη δυνατότητα να μετέχει στην πολιτική και δικαστική εξουσία λέμε πια ότι είναι πολίτης της συγκεκριμένης πόλης, πόλη δε είναι, για να το πούμε με τον πιο γενικό τρόπο, σύνολο από τέτοια άτομα, ικανοποιητικό να εξασφαλίζει αυτάρκεια ζωής. οὐ τῷ οὐδ οἱ - μετέχειν: χαρακτηριστική η χρήση του σχήματος κατά άρση και θέση και το περιεχόμενο του πολίτη δόθηκε πρώτα αρνητικά και μετά θετικά. Η διπλή παρουσίαση σχηματίζει αντίθεση. μέτοικοι: όσοι κατοικούσαν σε μια πόλη (κυρίως την Αθήνα) αλλά προέρχονταν από άλλο ελληνικό τόπο. Πλήρωναν έναν ετήσιο ειδικό φόρο, το μετοίκιο και υποχρεώνονταν να έχουν έναν προστάτη, δηλ. έναν πολίτη ο οποίος συναλλασσόταν για λογαριασμό τους με το κράτος και έδινε εγγύηση για τη διαγωγή τους. σημειωτέον ότι στο κείμενο που παραλείπεται από το σχολικό βιβλίο (δηλ. στα αποσιωπητικά) ο Αριστοτέλης αποκλείει την ιδιότητα του πολίτη από τα παιδιά και τους γέρους. ὁρίζεται: η κατηγορηματικότητα της οριστικής μετριάζεται με το συγκριτικό μᾶλλον ἤ. Συνεχίζοντας τη διερεύνηση της έννοιας πολίτης ο Αριστοτέλης αναφέρεται πρώτα στα στοιχεία που δεν αποδεικνύουν ότι κάποιος είναι πολίτης, για να δώσει στη συνέχεια εκείνα που το αποδεικνύουν. Τα στοιχεία λοιπόν που δεν μπορούν να στηρίξουν τον ορισμό της έννοιας αυτής είναι: α. Ο τόπος κατοικίας, αφού κοινότητα κατοικίας έχουν και οι μέτοικοι και οι δούλοι, που όμως δεν είναι πολίτες. β. τα δικαιικά δικαιώματα, αφού το δικαίωμα εμφάνισης κάποιου στο δικαστήριο είτε ως ενάγοντος είτε ως εναγομένου δεν συνεπάγεται αυτόματα ότι είναι και πολίτης, 11

12 εφόσον αυτό μπορεί να είναι απόρροια ειδικών συμφωνιών μεταξύ της πόλεως στην οποία διαμένει και στην πόλη από την οποία προέρχεται. Στη συνέχεια ο Αριστοτέλης έρχεται στα δύο κυριότερα γνωρίσματα του πολίτη: α. Πολίτης είναι αυτός που μπορεί να δικάζει ως μέλος δικαστηρίου β. Πολίτης είναι αυτός που μπορεί να συμμετέχει στη διοίκηση του κράτους και στα όργανα από τα οποία λαμβάνονται οι πολιτικές αποφάσεις. Η διευκρίνηση του όρου πολίτης δίνει στον Αριστοτέλη τη δυνατότητα να ορίσει και τον όρο πόλις ως το σύνολο των ατόμων που μπορούν και συμμετέχουν στην πολιτική και δικαστική εξουσία και που είναι αρκετά και ικανά να εξασφαλίσουν αυτάρκεια στο κοινό. Αφού οι ελάχιστες λειτουργίες για την ιδιότητα του πολίτη είναι η πολιτική και δικαστική δραστηριότητα, γίνεται αντιληπτό ότι η τελειότητά του προσδιορίζεται από την ποιότητα της κοινωνίας, της πόλης στην οποία ανήκει. 1. Ποιες προϋποθέσεις πρέπει να συντρέχουν, ώστε να φέρει κάποιος την ιδιότητα του πολίτη; Γιατί, κατά τη γνώμη σας, οι προϋποθέσεις αυτές είναι εκ των ων ουκ άνευ για την απόδοση της ιδιότητας του πολίτη; 2. Να συγκρίνετε τον ορισμό της πόλης που δίνεται σ αυτή την ενότητα με τον αντίστοιχο ορισμό της προηγούμενης ενότητας «ἡ γάρ πόλις πολιτῶν τι πλῆθός ἐστιν». Ποιον από τους δύο θεωρείτε πιο περιεκτικό και γιατί; 3. Να δώσετε την ετυμολογία των σύνθετων και παρασύνθετων ουσιαστικών του κειμένου. 4. μέτοικοι, ἱκανόν, αὐτάρκειαν: να γράψετε από 2 ομόρριζα της νέας ελληνικής. (από μετάφραση) Ενότητα 17 η Αφού διευκρινίστηκαν οι πολιτικοί όροι πόλη, πολίτης, πολιτεία, είναι δυνατή η ταξινόμηση των πολιτευμάτων. Το ενδιαφέρον εστιάζεται στον αριθμό και στα γνωρίσματα του καθενός. Μια πρώτη κατάταξη διακρίνει δύο κατηγορίες: τα ορθά και τις παρεκβάσεις τους. Πριν προχωρήσει στη διάκριση των επιμέρους μορφών των πολιτευμάτων, ο Αριστοτέλης ταυτίζει τις έννοιες «πολιτεία» και «πολίτευμα» (με τη σημασία που έχουν αυτές στην αρχαία ελληνική): τη μορφή της πολιτείας την προσδιορίζουν το περιεχόμενο, η οργάνωση και η λειτουργία του πολιτεύματος ενώ πολίτευμα είναι ο Τρόπος με τον οποίο κυβερνιέται μια πόλη. Τα είδη λοιπόν των πολιτευμάτων κατά τον Αριστοτέλη είναι τα ακόλουθα: ΟΡΘΑ ΠΟΛΙΤΕΥΜΑΤΑ ΠΑΡΕΚΒΑΣΕΙΣ βασιλεία τυραννίδα - κυβερνά ένας - κυβερνά ένας - στόχος: κοινό συμφέρον - στόχος: προσωπικό συμφέρον αριστοκρατία ολιγαρχία - κυβερνούν λίγοι - κυβερνούν λίγοι 12

13 - στόχος: κοινό συμφέρον - στόχος: συμφέρον λίγων πολιτεία δημοκρατία - κυβερνά ο λαός - κυβερνά ο λαός - στόχος: κοινό συμφέρον - στόχος: συμφέρον απόρων Η παρουσίαση των πολιτευμάτων οδηγεί στην παρατήρηση ότι τα κριτήρια με τα οποία έγινε η κατηγοριοποίηση είναι δύο. Ο αριθμός των κυβερνώντων (ποσοτικό κριτήριο) και τα συμφέροντα που υπηρετεί η εξουσία (ποιοτικό κριτήριο). Δεδομένου όμως ότι ο αριθμός των κυβερνώντων ως κριτήριο παραμένει το ίδιο και στα ορθά πολιτεύματα και στις παρεκκλίσεις, συμπεραίνουμε ότι το κοινό συμφέρον, δηλαδή η ευδαιμονία των πολιτών, είναι αυτή που διαφοροποιεί τα πολιτεύματα κατά τον Αριστοτέλη. [Και ο Πλάτων στην ιδανική πολιτεία παρουσιάζεται αδιάφορος ως προς τον αριθμό των κυβερνώντων και αναζητά πιο αξιοκρατικό κριτήριο. Στην ιδανική πολιτεία πρέπει να κυβερνά η σοφία ανεξαιρέτως αν είναι βασιλική ή αριστοκρατική]. Ο ίδιος ο Αριστοτέλης πίστευε πως το καλύτερο πολίτευμα είναι η μοναρχία, φτάνει ο μονάρχης να είναι πρόσωπο εξαιρετικό σε αρετή και φρόνηση. Αν κάτι τέτοιο ήταν αδύνατο, τότε προέκρινε την αριστοκρατία, δηλ. τη διακυβέρνηση από ενάρετα άτομα, όπου κανείς δεν αποκτά την ιδιότητα του πολίτη, αν δεν διαθέτει τα κατάλληλα προσόντα, και όπου όλοι οι πολίτες αναλαμβάνουν διαδοχικά το ρόλο των αρχόντων και των αρχομένων. Επειδή όμως κι αυτή τη μορφή του πολιτεύματος ο Αριστοτέλης τη θεωρεί ένα ιδεώδες σχεδόν ανέφικτο, προβάλλει ως εφικτό ιδεώδες για τις ελληνικές πόλεις της εποχής του την «πολιτεία», στην οποία το προσόν που απαιτείται είναι η ρωμαλέα στρατιωτική αρετή μιας μεσαίας τάξης. Οι παρεκβάσεις πάντως των ορθών πολιτευμάτων είναι ασυμβίβαστες με την έννοια «πολίτης», αφού ακυρώνουν τη λειτουργία του και καταργούν το ρόλο του επιβάλλοντας μόνο υποχρεώσεις και αφαιρώντας τα δικαιώματά του. Η ποιότητα του πολίτη φωτογραφίζει την ίδια την ποιότητα του πολιτεύματος. Σχετικά με το κριτήριο της ορθότητας που θέτει ο Αριστοτέλης (το κοινό δηλαδή συμφέρον), αξίζει να ειπωθεί ότι είναι θεωρητικό, μια και δεν υπεισέρχεται το κριτήριο της αλήθειας (αφού, λόγου χάρη, δεν αποδεικνύεται ότι ένα ολιγαρχικό καθεστώς ενδιαφέρεται για το συμφέρον όλων). Ο Αριστοτέλης εδώ ενδιαφέρεται να συνθέσει έναν ορισμό που να λέει ποιες είναι ορθές, ποιες όχι και με ποια κριτήρια. Αν υπάρχουν ορθές ή όχι, αυτό είναι άλλο θέμα. 1. Ποια κριτήρια υιοθετεί ο Αριστοτέλης για τη διάκριση των πολιτευμάτων; 2. Ποιο νόημα δίνει ο Αριστοτέλης στον όρο «πολιτεία» και ποιο στον όρο «δημοκρατία»; 3. Η μέθοδος προσέγγισης των πολιτευμάτων είναι παραγωγική, από το σύνολο στα μέρη. Θα μπορούσε η έρευνα να ακολουθήσει και αντίστροφη πορεία. Πώς θα λεγόταν αυτή η πορεία; Να το δείξετε με παράδειγμα. 4. Η ποιότητα του πολίτη φωτογραφίζει τη μορφή του πολιτεύματος. Να το επαληθεύσετε με στοιχεία από το κείμενο. 13

14 (από μετάφραση) Ενότητα 18 η Στο ερώτημα αν το πλήθος των πολιτών ή οι λίγοι και άριστοι πρέπει να έχουν την εξουσία, ο Αριστοτέλης με κάποια μετριοπάθεια (λέει: "μάλλον", νομίζω ότι μπορεί να συζητηθεί, ίσως και κάποια αλήθεια, για το πλήθος μπορεί κανείς να πει τούτο, "είναι ενδεχόμενο", κατά κάποιο τρόπο ) τάσσεται υπέρ της λαϊκής κυριαρχίας. [Ο Αριστοτέλης έχει εξηγήσει ότι επιβάλλεται η αναλυτική παρουσίαση κάθε πολιτεύματος. Το διστακτικό του λοιπόν ύφος οφείλεται στο ότι αναλύει και διερευνά σιγά σιγά, εμβαθύνει στα μέρη και το όλον και στόχος του είναι να μην παραλειφθεί κάποια πτυχή του θέματος ανεξερεύνητη.] Το βασικό του επιχείρημα στηρίζεται στη λεγόμενη "αθροιστική θεωρία": οι πολλοί ως σύνολο, ως οργανική ενότητα, αποκτώντας συλλογική συνείδηση υπερτερούν των ατόμων, έστω κι αν αυτά είναι εκλεκτά. Η αρετή και η φρόνηση παρουσιάζονται ως αθροίσιμα μεγέθη και έτσι η ελάχιστη αρετή και φρόνηση που διαθέτει κάθε άνθρωπος, αν ενωθούν, θα μας δώσουν έναν έξυπνο και ενάρετο άνθρωπο με δυνατότητες και όργανα πολλαπλασιασμένα. Φέρνει λοιπόν παραδείγματα από τις υλικές απολαύσεις (καλύτερο το δείπνο στο οποίο συνεισφέρουν πολλοί συνδαιτυμόνες από αυτό που θα γινόταν με τα έξοδα ενός), τη μυθολογία (υποθετικό παράδειγμα ανθρώπου με πολλά χέρια και πόδια - με υπερφυσική σωματική δύναμη -, αντίστοιχο με παραδείγματα μυθολογίας, όπως οι Ερινύες, οι Εκατόγχειρες κ.λ.π.), τις πνευματικές απολαύσεις (κρίση δραματικών αγώνων στην αρχαία Αθήνα). Το αρνητικό στοιχείο πάντως στην περίπτωση της άσκησης της εξουσίας από το πλήθος των πολιτών είναι ότι το κάθε επιμέρους άτομο μπορεί να μην είναι αξιόλογος άνθρωπος. Είναι αυτονόητο ότι η επιχειρηματολογία του Αριστοτέλη έχει βάση μόνο όταν το πλήθος έχει κάποιο επίπεδο παιδείας. Η διευκρίνιση του Αριστοτέλη "όχι σαν άτομα, αλλά σαν σύνολο" μπορεί να συσχετιστεί με τον ορισμό που είχε δώσει πιο πριν (στη 16η ενότητα) για τον πολίτη: η συμμετοχή των πολιτών στην εκκλησία του δήμου και ο μεγάλος αριθμός των πολιτών-δικαστών έδειχνε καθαρά πως το σώμα των πολιτών θεωρούνταν στην Αθήνα ικανό να παίρνει αποφάσεις (χάρη στην "αθροιστικά" συσσωρευμένη αρετή και φρόνηση). Στη συνέχεια εξετάζονται τα πλεονεκτήματα που παρουσιάζουν οι άριστοι, που είναι λίγοι, αν έχουν την εξουσία στα χέρια τους. Αυτοί λοιπόν είναι ανώτεροι από το κάθε επιμέρους άτομο, διότι συγκεντρώνουν στοιχεία που είναι διάσπαρτα στο πλήθος. Το μειονέκτημα που παρουσιάζουν οι άριστοι είναι ότι τα θετικά τους στοιχεία αθροιστικά μπορεί να είναι λιγότερα από εκείνα των πολλών ως συνόλου. Αυτό συνάγεται από τα θετικά που αναφέρθηκαν στην περίπτωση της άσκησης της εξουσίας από το πλήθος, καθώς και από τα παραδείγματα αναλογίες που ακολουθούν. Η διαφορά των λίγων και αρίστων από τους ανθρώπους του πλήθους έναν έναν ξεχωριστά δίνεται παραστατικά και εδώ με δύο αναλογίες: μία που συγκρίνει τους 14

15 ωραίους ανθρώπους με τους συνηθισμένους - όχι και τόσο ωραίους - ανθρώπους (που μπορεί και να έχουν κάποιο στοιχείο ομορφότερο από αυτό του ωραίου ανθρώπου) και μία με τις ζωγραφιές που συγκεντρώνουν όλα τα ωραία χαρακτηριστικά των ανθρώπων (που μπορεί και να έχουν κάποιο στοιχείο ομορφότερο από αυτό της ζωγραφιάς). Με όλα τα παραπάνω ο Αριστοτέλης θέλει να κάνει σαφή παραπομπή στα πολιτικά πράγματα, στο δημόσιο βίο. Η συνύπαρξη του πλήθους σε μια συνέλευση, εφόσον ο καθένας από τους συμμετέχοντες έχει έστω και μια αρετή, οδηγεί στην υπεροχή του σε σχέση με τους αξιόλογους ανθρώπους, έστω κι αν οι τελευταίοι - που αναγκαστικά είναι λίγοι - συγκεντρώνουν πλήθος αρετών. 1. Ποια θέση λαμβάνει ο Αριστοτέλης απέναντι στην ιδέα της συλλογικής εξουσίας; 2. Ποιο είδος πολιτεύματος φαίνεται να επιδοκιμάζει ο Αριστοτέλης; Να επισημάνετε τις σχετικἐς εκφράσεις του κειμένου. (από μετάφραση) Ενότητα 19 η Στο πλαίσιο της εξέτασης των διαφόρων πολιτευμάτων και των επιμέρους μορφών του καθενός, ο Αριστοτέλης διακρίνει σε πέντε τα είδη της δημοκρατίας με κριτήριο το βαθμό απόκλισης από την ορθή δημοκρατία. Βέβαια όλα αυτά τα είδη είναι διαφορετικά από αυτό που εννοούμε σήμερα δημοκρατία. Ο λαός συμμετείχε μεν άμεσα στην εξουσία, αλλά αυτός ήταν λίγες χιλιάδες σε σύγκριση με το σύνολο του πληθυσμού (αφού αποκλείονταν δούλοι, μέτοικοι και γυναίκες). Εν πάση περιπτώσει τα είδη της δημοκρατίας έχουν ως εξής: α. δημοκρατία με κριτήριο την ισότητα β. δημοκρατία με κριτήριο την περιουσία γ. δημοκρατία με κριτήριο την απουσία κωλύματος και υπέρτατη αρχή το νόμο δ. δημοκρατία με κριτήριο την ιδιότητα του πολίτη και υπέρτατη αρχή το νόμο ε.δημοκρατία με κριτήριο τα προηγούμενα και υπέρτατη αρχή το λαό > δημαγωγοί. Σχετικά με την ελευθερία και την ισότητα, που όπως υποστηρίζουν κάποιοι - και όχι ο Αριστοτέλης - είναι τα δύο στοιχεία που υπάρχουν κατά κύριο λόγο στη δημοκρατία, αξίζει να ειπωθούν τα εξής: - Ελευθερία: δύο κυρίως είναι οι μορφές της, που αποτελούν βασικά γνωρίσματα της δημοκρατίας: α. η ατομική ελευθερία (να ζει κάποιος όπως θέλει) και β. η πολιτική ελευθερία (τα πολιτικά αξιώματα προορίζονται για όλους τους πολίτες, οι οποίοι άρχονται και άρχουν με τη σειρά). - Ισότητα: η δημοκρατική δικαιοσύνη συνίσταται στην ισότητα με κριτήριο τον αριθμό και όχι την αξία. Αν αυτό είναι δικαιοσύνη, τότε η κυρίαρχη δύναμη στην πόλη είναι το πλήθος, και η θέληση της πλειψηφίας είναι το τελικό δίκαιο. 15

16 Ο κάθε πολίτης -λένε- πρέπει να είναι ίσος με τους άλλους. Αυτό σημαίνει ότι τελικά οι φτωχοί στα δημοκρατικά πολιτεύματα έχουν μεγαλύτερη δύναμη από τους πλούσιους, αφού είναι περισσότεροι και αυτό που μετράει είναι η πλειοψηφία. Ιδού λοιπόν το ένα χαρακτηριστικό γνώρισμα της ελευθερίας που όλοι οι δημοκρατικοί θέτουν ως στοιχείο βασικό του πολιτεύματος αυτού. Αυτά περίπου λέει ο Αριστοτέλης στην ενότητα των Πολιτικών 1317 α 40 - β 17. Η ισότητα, ως βασική αρχή της δημοκρατίας, εξασφαλίζει ίδια δικαιώματα και προνόμια για πλούσιους και φτωχούς, χωρίς να κυριαρχεί ο ένας πάνω στον άλλο, ενώ όλοι συμμετέχουν εξίσου στη διακυβέρνηση του κράτους. Η αρχή της πλειοψηφίας, άμεσα συνδεδεμένη με την αρχή της ισότητας, αποτελεί μια τρίτη δημοκρατική αρχή. 1. Να κυκλώσετε τις προτάσεις που θεωρείτε σωστές: α) Οι φτωχοί στη δημοκρατία δεν έχουν λιγότερα δικαιώματα από τους πλουσίους. β) Οι πλούσιοι στη δημοκρατία είναι λιγότερο ευνοημένοι από τους φτωχούς. γ) Σε όλες τις μορφές δημοκρατίας κυριαρχεί ο νόμος. δ) Ο Αριστοτέλης είναι επικριτικός συνολικά προς όλες τις μορφές της δημοκρατίας. 2. Σε τι διαφέρουν οι νόμοι από τα ψηφίσματα; Πώς φαίνεται να τοποθετείται ο Αριστοτέλης απέναντι στα δύο αυτά; 3. Σχεδόν όλα τα δημοκρατικά συντάγματα υπεραμύνονται της λαϊκής κυριαρχίας. Αυτό μάλιστα που περιγράφει ο Αριστοτέλης στην τελευταία μορφή δημοκρατίας λέγεται λαϊκή κυριαρχία. Γιατί πιστεύετε ότι είναι επικριτικός ο φιλόσοφος προς αυτό; Απόδοση στη νέα ελληνική Ενὀτητα 20 η Έγινε λοιπόν φανερό ότι πρέπει να ορίσουμε νόμους που να ρυθμίζουν την παιδεία και ότι η παιδεία πρέπει να είναι ίδια για όλους ποιος λοιπόν θα πρέπει να είναι ο χαρακτήρας αυτής της παιδείας και με ποιον τρόπο αυτή πρέπει να ασκείται, (τα δύο αυτά ερωτήματα) δεν πρέπει να διαφύγουν της προσοχής μας. Γιατί σήμερα υπάρχουν διαφορετικές αντιλήψεις ως προς το εκπαιδευτικό πρόγραμμα. Δεν έχουν, πράγματι, όλοι την ίδια γνώμη για το τι πρέπει να μαθαίνουν οι νέοι είτε προς την κατεύθυνση της κατάκτησης της αρετής είτε προς την κατεύθυνση του καλύτερου δυνατού τρόπου ζωής, ούτε είναι φανερό αν η παιδεία πρέπει να έχει στόχο της τον νου ή τον ηθικό χαρακτήρα αν ξεκινήσουμε από την εκπαίδευση που παρέχεται σήμερα, η έρευνά μας θα βρεθεί αντιμέτωπη με μεγάλη σύγχυση, καθώς δεν είναι φανερό αν η παιδεία πρέπει να προσφέρει αυτά που είναι χρήσιμα για τη ζωή ή αυτά που οδηγούν στην αρετή ή αυτά που απλώς προάγουν τη γνώση [: τα παραπανίσια/ τα πέρα από τις καθημερινές πρακτικές ανάγκες μας] (όλες αυτές οι απόψεις έχουν βρει κάποιους υποστηρικτές) δεν υπάρχει καμιά απολύτως συμφωνία για το ποιες σπουδές οδηγούν στην αρετή (και πράγματι καταρχήν δεν έχουν την ίδια ιδέα για την αρετή όλοι αυτοί που την τιμούν, με αποτέλεσμα να είναι φυσικό να υποστηρίζουν διαφορετικές γνώμες και ως προς την άσκησή της.) Δεν υπάρχει αμφιβολία ότι από τα 16

17 χρήσιμα πράγματα (τα παιδιά) πρέπει να μαθαίνουν αυτά που είναι πρώτης πρακτικής ανάγκης όμως είναι φανερό πως όχι όλα, δεδομένου ότι οι ασχολίες διακρίνονται σ αυτές που ταιριάζουν και σ αυτές που δεν ταιριάζουν σε ελεύθερους ανθρώπους, και (είναι φανερό) ότι από τα χρήσιμα πράγματα τα παιδιά πρέπει να μαθαίνουν όσα δεν κάνουν αυτόν που τα μαθαίνει ευτελή. Ευτελή πρέπει να θεωρούμε αυτή την ασχολία και αυτή την τέχνη και μάθηση που κάνει το σώμα ή το μυαλό των ελεύθερων ανθρώπων άχρηστο για τα έργα και τις πράξεις της αρετής. Ο Αριστοτέλης πιστεύει ότι η εκπαίδευση είναι υπόθεση της πολιτείας (οι απόψεις του περί παιδείας αφορούν τη θεωρητική κατασκευή για την άριστη πολιτεία του) που πρέπει να ρυθμίζεται νομοθετικά και να είναι ίδια για όλους τους πολίτες. Αποκλείει την ιδιωτική παιδεία, η οποία μάλιστα ίσχυε στην εποχή του. (πρβ. και Πλάτωνα Πολιτεία 417b, 543a). Ο Αριστοτέλης συσχετίζει κατηγορηματικά την παιδεία με το κράτος. Αντικείμενο ιδιαίτερης μέριμνας πρέπει να γίνει το εκπαιδευτικό σύστημα με το οποίο πρέπει να εκπαιδεύονται οι νέοι, αλλά και ο συνολικός χαρακτήρας της παιδείας, η οποία μπορεί να είναι δημοκρατική, αυταρχική ή κάτι άλλο ανάλογα με τους στόχους που θέτει η πολιτεία και τι είδους πολίτες θέλει να διαμορφώσει (βλέπε το κείμενο του σχολίου σελ. 208). [Με την ερώτηση "Τίς ἔσται ἡ παιδεία" θέτει την ουσία του προβλήματος ενώ με το "Πῶς χρή παιδεύεσθαι" την αξιολογική σημασία του]. Γι αυτό υπάρχουν διαφωνίες σχετικά με το εκπαιδευτικό σύστημα. Ο Αριστοτέλης λοιπόν συσχετίζει την παιδεία με το πολίτευμα. Οι σκέψεις για την κατεύθυνση που πρέπει να έχει η εκπαίδευση συμπυκνώνονται σε τρία ερωτήματα. Στόχος της εκπαίδευσης πρέπει να είναι: - Η απόκτηση των αναγκαίων για τη ζωή; - Η διαμόρφωση ηθικών πολιτών; - Η πνευματική προαγωγή των πολιτών; Πάνω σ αυτά τα ερωτήματα ο Αριστοτέλης προσπαθεί να πάρει θέση και να τα αναλύσει: Σχετικά με την έννοια της αρετής δεν υπάρχει καμιά συμφωνία. Άρα υπάρχει διαφωνία και για την άσκηση της αρετής. Ευκολότερη είναι η σύμπτωση απόψεων σχετικά με τα χρήσιμα εφόδια που πρέπει να πάρει ένας νέος. Με ένα σχήμα λιτότητας (οὐκ ἄδηλον) προσπαθεί να επιβάλει την άποψη ότι μόνο τα αναγκαία από τα χρήσιμα πρέπει οι νέοι να διδάσκονται. Τέτοια θεωρεί αυτά που ταιριάζουν σε ελεύθερους ανθρώπους και μάλιστα εκείνα που δεν θα τους κάνουν βάναυσους, Οποιαδήποτε ενασχόληση, τέχνη ή μαθηση αχρηστεύει το σώμα (η σωματική εργασία θεωρούνταν προσβλητική για τους αρχαίους Αθηναίους), την ψυχή ή τη σκέψη των ελευθέρων ανθρώπων οδηγεί στην ευτέλεια, κάνει τον άνθρωπο αγροίκο και τον απομακρύνει από την κατάκτηση της αρετής. Οι στόχοι της παιδείας που παρουσιάζει ο Αριστοτέλης οδηγούν στην άποψη ότι αυτή δεν διέπεται από μονομέρεια και δεν έχει στόχο το μονοδιάστατο πολίτη. Αναγκαίος όρος για την ευδαιμονία των πολιτών είναι η ηθική διαπαιδαγώγηση και η πνευματική καλλιέργεια, αφού μόνο έτσι θα μπορέσει να ανταποκριθεί στην αποστολή που έχει αναλάβει στα πλαίσια της πόλης. Αλλού ο Αριστοτέλης λέει ότι τα 17

18 μαθήματα που πρέπει να διδάσκονται οι νέοι έχουν δύο βασικές κατευθύνσεις: την αρμονική ανάπτυξη του σώματος και της ψυχής. Με την άποψη αυτή συμφωνεί και ο Πλάτωνας (Πολιτεία 376 b). (Σχετικά με τον άμεσο συσχετισμό της πολιτικής θεωρίας και της παιδείας βλέπε κυρίως το κείμενο του σχολίου σελ. 208). 1. Ποιον προβληματισμό διατυπώνει ο Αριστοτέλης σε σχέση με το σκοπό της παιδείας; 2. Ποιος φορέας πρέπει, κατά τον Αριστοτέλη, να παρέχει την παιδεία; Πώς τεκμηριώνεται αυτή η θέση; 3. Δίνονται οι ορισμοί οχτώ εννοιών τα θηλυκά ουσιαστικά της νέας ελληνικής που τις εκφράζουν παράγονται από σύνθετα του ρήματος φέρω, με πρώτο συνθετικό πρόθεση, διαφορετική κάθε φορά (όλα λήγουν σε -φορά). Να βρείτε τη λέξη που αντιστοιχεί σε κάθε ορισμό. α. Πολύ δυσάρεστη μυρωδιά, έντονη δυσοσμία. β. Γεγονός, συνήθως απροσδόκητο, που φέρνει στον άνθρωπο πολύ μεγάλη δυστυχία. γ. Το χρηματικό ποσό που πρέπει να καταβάλει κανείς σε κοινό ταμείο. δ. Μετακίνηση από ένα σημείο σε άλλο. ε. Ο ανεξέλεγκτος, σφοδρός και βίαιος τρόπος συμπεριφοράς, που αποτελεί εκδήλωση έντονου συναισθήματος. στ. Κίνηση γύρω από κάτι. ζ. Η παροχή υλικής βοήθειας με φιλική διάθεση. η. Ο ιδιαίτερος τρόπος άρθρωσης του καθενός από τους φθόγγους μιας γλώσσας. 4. Η διαλεκτική ορίζεται ως μέθοδος έρευνας της αλήθειας με ερωτήσεις και απαντήσεις. Να το επαληθεύσετε μέσα από το κείμενο. 5. Να συγκρίνετε την άποψη του Πλάτωνα : "αν δεν ξέρουμε καν τι είναι η αρετή, με ποιο τρόπο θα συμβουλέψουμε κάποιον πώς να την κατακτήσει πιο εύκολα;" με τη θέση του Αριστοτέλη: "καί γάρ τήν ἀρετήν οὐ τήν αὐτήν εὐθύς πάντες τιμῶσιν, ὥστ' εὐλόγως διαφέρονται καί πρός τήν ἄσκησιν αὐτῆς" και να εξηγήσετε τη σύμφωνη ή διαφορετική σας γνώμη. Ενδεικτική βιβλιογραφία 1. Αριστοτέλης Πολιτικά. Μτφρ. Π. Λεκατσάς. Εισαγωγή, μετάφραση, σχόλια. Ι ΙΙ., εκδόσεις Ζαχαρόπουλος Αθήνα 2. W.D. Ross: Αριστοτέλης, ΜΙΕΤ W. Jaeger: Aristoteles, Μόναχο P.E. Easterling B.M. Knox: Ιστορία της αρχαίας ελληνικής λογοτεχνίας, Παπαδήμα Barnes J.: The Cambridge Companion to Aristotle, Cambridge University Press

19 6. Lord Carnes.: Introduction to The Politics, by Aristotle. Chicago: Chicago University Press

Διδαγμένο κείμενο. Ἀριστοτέλους Πολιτικά (Α1,1/Γ1,2/Γ1,3-4/6/12)

Διδαγμένο κείμενο. Ἀριστοτέλους Πολιτικά (Α1,1/Γ1,2/Γ1,3-4/6/12) Διδαγμένο κείμενο Ἀριστοτέλους Πολιτικά (Α1,1/Γ1,2/Γ1,3-4/6/12) Ἐπειδὴ πᾶσαν πόλιν ὁρῶμεν κοινωνίαν τινὰ οὖσαν καὶ πᾶσαν κοινωνίαν ἀγαθοῦ τινος ἕνεκεν συνεστηκυῖαν (τοῦ γὰρ εἶναι δοκοῦντος ἀγαθοῦ χάριν

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΣΤΑ ΑΡΧΑΙΑ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΣΤΑ ΑΡΧΑΙΑ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΣΤΑ ΑΡΧΑΙΑ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΔΙΔΑΓΜΕΝΟ ΚΕΙΜΕΝΟ Α1 Επειδή βλέπουμε ότι κάθε πόλη είναι ένα είδος κοινότητας και ότι κάθε κοινότητα έχει συγκροτηθεί για κάποιο αγαθό, (πράγματι όλοι κάνουν τα πάντα

Διαβάστε περισσότερα

Α1. ΕΝΟΤΗΤΑ 11 ΚΕΙΜΕΝΟ (ΜΕΤΑΦΡΑΣΗ)

Α1. ΕΝΟΤΗΤΑ 11 ΚΕΙΜΕΝΟ (ΜΕΤΑΦΡΑΣΗ) ΑΡΧΑΙΑ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Α1. ΕΝΟΤΗΤΑ 11 ΚΕΙΜΕΝΟ (ΜΕΤΑΦΡΑΣΗ) Επειδή βλέπουμε ότι κάθε πόλη είναι μια κοινότητα και κάθε κοινότητα έχει συσταθεί για χάρη κάποιου αγαθού (γιατί όλοι κάνουν τα πάντα γι αυτό που

Διαβάστε περισσότερα

323 Α) ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΗΣ, ΠΟΛΙΤΙΚΑ (Γ1, 1-2)/ ΠΛΑΤΩΝΑΣ, ΠΡΩΤΑΓΟΡΑΣ (322 Α ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ

323 Α) ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΗΣ, ΠΟΛΙΤΙΚΑ (Γ1, 1-2)/ ΠΛΑΤΩΝΑΣ, ΠΡΩΤΑΓΟΡΑΣ (322 Α ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΗΣ, ΠΟΛΙΤΙΚΑ (Γ1, 1-2)/ ΠΛΑΤΩΝΑΣ, ΠΡΩΤΑΓΟΡΑΣ (322 Α 323 Α) ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ Α. Για όποιον εξετάζει το πολίτευμα, δηλαδή ποια είναι η ουσία του κάθε πολιτεύματος και ποια τα χαρακτηριστικά του, το πρώτο

Διαβάστε περισσότερα

Γ Λυκείου Αρχαία θεωρητικής κατεύθυνσης. Αριστοτέλης

Γ Λυκείου Αρχαία θεωρητικής κατεύθυνσης. Αριστοτέλης 1 ηµ. Τζωρτζόπουλος ρ. Φιλοσοφίας Σχολικός Σύµβουλος ΠΕ02 Γ Λυκείου Αρχαία θεωρητικής κατεύθυνσης Αριστοτέλης Ενότητα 15η 1. Μετάφραση Γι αυτόν που ασχολείται µε το σύστηµα διακυβέρνησης, πιο ειδικά µε

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΤΕΙΝΟΜΕΝΕΣ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ

ΠΡΟΤΕΙΝΟΜΕΝΕΣ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΔΙΔΑΓΜΕΝΟ ΚΕΙΜΕΝΟ: ΜΕΤΑΦΡΑΣΗ ΠΡΟΤΕΙΝΟΜΕΝΕΣ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ Α1. Επειδή βλέπουμε ότι κάθε πόλη-κράτος είναι ένα είδος κοινότητας και ότι κάθε κοινότητα έχει συσταθεί για την επίτευξη κάποιου αγαθού (πράγματι

Διαβάστε περισσότερα

ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΑ Γ ΛΤΚΕΙΟΤ ΠΡΟΣΕΙΝΟΜΕΝΑ ΘΕΜΑΣΑ

ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΑ Γ ΛΤΚΕΙΟΤ ΠΡΟΣΕΙΝΟΜΕΝΑ ΘΕΜΑΣΑ ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΑ Γ ΛΤΚΕΙΟΤ ΠΡΟΣΕΙΝΟΜΕΝΑ ΘΕΜΑΣΑ Διδαγμένο κείμενο Αριστοτέλους Πολιτικά Α1, 1 Ἐπειδή πᾶσαν πόλιν ὁρῶμεν κοινωνίαν τινά οὖσαν καί πᾶσαν κοινωνίαν ἀγαθοῦ τινος ἓνεκεν συνεστηκυῖαν (τοῦ γάρ

Διαβάστε περισσότερα

Αριστοτέλη, Πολιτικά. Ερωτήσεις Υπουργείου

Αριστοτέλη, Πολιτικά. Ερωτήσεις Υπουργείου Αριστοτέλη, Πολιτικά Ερωτήσεις Υπουργείου Ενότητα 11 1. «Ἐπειδὴ ὁρῶμεν»: Χρησιμοποιώντας τη λέξη «ὁρῶμεν» ο Αριστοτέλης δηλώνει, στην πραγματικότητα, ότι τα (λογικά) επιχειρήματά του συχνά τα συλλέγει

Διαβάστε περισσότερα

Αρχές Φιλοσοφίας Β Λυκείου Τράπεζα Θεμάτων: 2 ο κεφάλαιο «Κατανοώντας τα πράγματα»

Αρχές Φιλοσοφίας Β Λυκείου Τράπεζα Θεμάτων: 2 ο κεφάλαιο «Κατανοώντας τα πράγματα» Αρχές Φιλοσοφίας Β Λυκείου Τράπεζα Θεμάτων: 2 ο κεφάλαιο «Κατανοώντας τα πράγματα» Α] Ασκήσεις κλειστού τύπου (Σωστό Λάθος) Για τον Πλάτωνα οι καθολικές έννοιες, τα «καθόλου», δεν είναι πράγματα ξεχωριστά

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΛΛΑΔΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΔΕΥΤΕΡΑ 27 ΜΑΪΟΥ 2013 - ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΑ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ

ΠΑΝΕΛΛΑΔΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΔΕΥΤΕΡΑ 27 ΜΑΪΟΥ 2013 - ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΑ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Α1.Μετάφραση ΠΑΝΕΛΛΑΔΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΔΕΥΤΕΡΑ 27 ΜΑΪΟΥ 2013 - ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΑ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Διδαγμένο κείμενο Ἀριστοτέλους Πολιτικά (Α1,1/Γ1,2/Γ1,3-4/6/12)

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΚΟΛΛΙΝΤΖΑ

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΚΟΛΛΙΝΤΖΑ ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ: Νάκου Αλεξάνδρα Εισαγωγή στις Επιστήμες της Αγωγής Ο όρος ΕΠΙΣΤΗΜΕΣ ΤΗΣ ΑΓΩΓΗΣ δημιουργεί μία αίσθηση ασάφειας αφού επιδέχεται πολλές εξηγήσεις. Υπάρχει συνεχής διάλογος και προβληματισμός ακόμα

Διαβάστε περισσότερα

Η ΕΠΙΚΟΥΡΕΙΑ ΔΙΚΑΙΟΣΥΝΗ ΚΑΙ ΤΟ ΚΟΙΝΩΝΙΚΟ ΣΥΜΒΟΛΑΙΟ ΛΕΩΝΙΔΑΣ Α. ΑΛΕΞΑΝΔΡΙΔΗΣ

Η ΕΠΙΚΟΥΡΕΙΑ ΔΙΚΑΙΟΣΥΝΗ ΚΑΙ ΤΟ ΚΟΙΝΩΝΙΚΟ ΣΥΜΒΟΛΑΙΟ ΛΕΩΝΙΔΑΣ Α. ΑΛΕΞΑΝΔΡΙΔΗΣ Η ΕΠΙΚΟΥΡΕΙΑ ΔΙΚΑΙΟΣΥΝΗ ΚΑΙ ΤΟ ΚΟΙΝΩΝΙΚΟ ΣΥΜΒΟΛΑΙΟ ΛΕΩΝΙΔΑΣ Α. ΑΛΕΞΑΝΔΡΙΔΗΣ ΔΕΝ ΕΙΝΑΙ ΔΥΝΑΤΟΝ ΝΑ ΖΕΙ ΚΑΝΕΙΣ ΧΑΡΟΥΜΕΝΑ, ΑΝ Η ΖΩΗ ΤΟΥ ΔΕΝ ΕΧΕΙ ΦΡΟΝΗΣΗ, ΟΜΟΡΦΙΑ ΚΑΙ ΔΙΚΑΙΟΣΥΝΗ, ΚΑΙ ΟΥΤΕ ΠΑΛΙ ΕΙΝΑΙ ΔΥΝΑΤΟΝ

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΣΤΑ ΑΡΧΑΙΑ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ 27 ΜΑΪΟΥ 2013

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΣΤΑ ΑΡΧΑΙΑ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ 27 ΜΑΪΟΥ 2013 ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΣΤΑ ΑΡΧΑΙΑ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ 27 ΜΑΪΟΥ 2013 ΜΕΤΑΦΡΑΣΗ ΔΙΔΑΓΜΕΝΟΥ ΚΕΙΜΕΝΟΥ Επειδή βλέπουμε (ή παρατηρούμε) ότι κάθε πόλη είναι ένα είδος κοινότητας (ή ένα είδος συνύπαρξης) και ότι κάθε κοινότητα έχει

Διαβάστε περισσότερα

37 ο ΕΝΙΑΙΟ ΛΥΚΕΙΟ ΑΘΗΝΑΣ 18 Απριλίου 2002

37 ο ΕΝΙΑΙΟ ΛΥΚΕΙΟ ΑΘΗΝΑΣ 18 Απριλίου 2002 37 ο ΕΝΙΑΙΟ ΛΥΚΕΙΟ ΑΘΗΝΑΣ 18 Απριλίου 2002 ΜΑΘΗΜΑ: ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΑ, ΦΙΛΟΣΟΦΙΚΟΣ ΛΟΓΟΣ, «ΠΛΑΤΩΝΑ ΠΡΩΤΑΓΟΡΑΣ» ΤΑΞΗ: Γ, ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟΣ: Αρετή Πότσιου, ΦΙΛΟΛΟΓΟΣ ΕΠΙΜΟΡΦΩΤΗΣ: Νίκος Κοκκινάκης

Διαβάστε περισσότερα

Επιδιώξεις της παιδαγωγικής διαδικασίας. Σκοποί

Επιδιώξεις της παιδαγωγικής διαδικασίας. Σκοποί Επιδιώξεις της παιδαγωγικής διαδικασίας Σκοποί Θεματικές ενότητες Διαμόρφωση των σκοπών της αγωγής Ιστορική εξέλιξη των σκοπών της αγωγής Σύγχρονος προβληματισμός http://users.uoa.gr/~dhatziha/ Διαφάνεια:

Διαβάστε περισσότερα

ΟΙ ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ ΘΕΩΡΙΕΣ ΤΟΥ ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΗ ΚΑΙ ΤΟΥ ΠΛΑΤΩΝΑ

ΟΙ ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ ΘΕΩΡΙΕΣ ΤΟΥ ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΗ ΚΑΙ ΤΟΥ ΠΛΑΤΩΝΑ ΟΙ ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ ΘΕΩΡΙΕΣ ΤΟΥ ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΗ ΚΑΙ ΤΟΥ ΠΛΑΤΩΝΑ ΕΠΟ22 ΦΙΛΟΣΟΦΙΑ ΣΤΗΝ ΕΥΡΩΠΗ ΠΡΩΤΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΘΟΔΩΡΗΣ ΣΟΛΔΑΤΟΣ ΝΟΕΜΒΡΙΟΣ 2006 Περιεχόμενα 1. Εισαγωγή...3 2. Η ιδεατή πολιτεία του Πλάτωνα...3 3. Η τελεολογική

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΕΚΠ. ΕΤΟΥΣ 2014-2015

ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΕΚΠ. ΕΤΟΥΣ 2014-2015 ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ Β1.Ο Πρωταγόρας παρουσιάζει στο σημείο αυτό μια ιδιαιτέρως ρηξικέλευθη τοποθέτηση σχετικά με την έννοια και το σκοπό της τιμωρίας. Η τιμωρία, σύμφωνα με τον Πρωταγόρα δεν είναι εκδίκηση και

Διαβάστε περισσότερα

Ερώτηση:Ποιοι παράγοντες καθορίζουν τη μορφή της αγοράς ;

Ερώτηση:Ποιοι παράγοντες καθορίζουν τη μορφή της αγοράς ; Ερώτηση:Ποιοι παράγοντες καθορίζουν τη μορφή της αγοράς ; Απάντηση: Η μορφή της αγοράς καθορίζεται από μια σειρά παραγόντων. Οι σπουδαιότεροι από τους παράγοντες αυτούς είναι οι εξής: Πρώτον, ο αριθμός

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΕΚΘΕΣΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ. Κοινωνική Παθητικότητα

ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΕΚΘΕΣΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ. Κοινωνική Παθητικότητα ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΕΚΘΕΣΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ Κοινωνική Παθητικότητα Ο άνθρωπος στην πορεία της μετεξέλιξής του από βιολογικό σε κοινωνικό ον, πέρα από την εκμάθηση κάποιων ρόλων, ωθείται, πότε συνειδητά και πότε ασυνείδητα,

Διαβάστε περισσότερα

e-seminars Συνεργάζομαι 1 Προσωπική Βελτίωση Seminars & Consulting, Παναγιώτης Γ. Ρεγκούκος, Σύμβουλος Επιχειρήσεων Εισηγητής Ειδικών Σεμιναρίων

e-seminars Συνεργάζομαι 1 Προσωπική Βελτίωση Seminars & Consulting, Παναγιώτης Γ. Ρεγκούκος, Σύμβουλος Επιχειρήσεων Εισηγητής Ειδικών Σεμιναρίων e-seminars Πρωτοποριακή Συνεχής Επαγγελματική και Προσωπική Εκπαίδευση Προσωπική Βελτίωση Συνεργάζομαι 1 e Seminars Copyright Seminars & Consulting Page 1 Περιεχόμενα 1. Τι είναι Συνεργασία 2. Γιατί χρειάζεται

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΣΤΟ ΜΑΘΗΜΑ ΤΗΣ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΑΡΧΑΙΑ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΣΤΟ ΜΑΘΗΜΑ ΤΗΣ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΑΡΧΑΙΑ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΣΤΟ ΜΑΘΗΜΑ ΤΗΣ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΑΡΧΑΙΑ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ A.1. ΜΕΤΑΦΡΑΣΗ Επομένως, ούτε εκ φύσεως, αλλά ούτε και αντίθετα προς τη φύση μας υπάρχουν μέσα μας οι αρετές, αλλά έχουμε από τη φύση

Διαβάστε περισσότερα

Νεοελληνική Γλώσσα Β Λυκείου ΚΑΛΥΒΑ ΑΙΚΑΤΕΡΙΝΗ ΙΩΑΝΝΑ

Νεοελληνική Γλώσσα Β Λυκείου ΚΑΛΥΒΑ ΑΙΚΑΤΕΡΙΝΗ ΙΩΑΝΝΑ ΚΩΔΙΚΟΣ ΘΕΜΑΤΟΣ: 18673 ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ: 16/12/2014 ΟΙ ΚΑΘΗΓΗΤΕΣ: ΚΑΛΥΒΑ ΑΙΚΑΤΕΡΙΝΗ ΙΩΑΝΝΑ ΚΕΙΜΕΝΟ Η ΠΡΟΕΛΕΥΣΗ ΤΗΣ ΤΕΧΝΗΣ Α. Ο συγγραφέας του παρόντος κειμένου παρουσιάζει τον προβληματισμό του αναφορικά με

Διαβάστε περισσότερα

Απαντήσεις : Διδαγμένο Κείμενο Α1. Μετάφραση Β1. α) στις διανοητικές αρετές β) στις ηθικές αρετές Οι διανοητικές αρετές διδασκαλία πείρα χρόνο

Απαντήσεις : Διδαγμένο Κείμενο Α1. Μετάφραση   Β1. α) στις διανοητικές αρετές β) στις ηθικές αρετές  Οι διανοητικές αρετές διδασκαλία πείρα χρόνο Απαντήσεις : Διδαγμένο Κείμενο Α1. Μετάφραση Οι αρετές λοιπόν δεν υπάρχουν μέσα μας εκ φύσεως, ούτε όμως είναι αντίθετο με τη φύση μας να γεννιούνται μέσα μας, αλλά εμείς έχουμε από τη φύση την ιδιότητα

Διαβάστε περισσότερα

Υποθετικές προτάσεις και λογική αλήθεια

Υποθετικές προτάσεις και λογική αλήθεια Υποθετικές προτάσεις και λογική αλήθεια Δρ. Παναγιώτης Λ. Θεοδωρόπουλος Σχολικός Σύμβουλος κλάδου ΠΕ03 www.p-theodoropoulos.gr Περίληψη Στην εργασία αυτή επιχειρείται μια ερμηνεία της λογικής αλήθειας

Διαβάστε περισσότερα

Περιεχόμενο: Αρχή διάκρισης των λειτουργιών

Περιεχόμενο: Αρχή διάκρισης των λειτουργιών Περιεχόμενο: Αρχή διάκρισης των λειτουργιών ΜΑΘΗΜΑ: ΣΥΝΤΑΓΜΑΤΙΚΟ ΔΙΚΑΙΟ ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ : Γεώργιος Κ. Παυλόπουλος, Δικηγόρος, Υπ. Διδάκτωρ Δημοσίου Δικαίου Παν/μίου Αθηνών Η αρχή της Διάκρισης των Λειτουργιών

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΣΤΑ ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΑ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ

ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΣΤΑ ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΑ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΣΤΑ ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΑ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ Διδαγμένο κείμενο Πλάτωνα Πολιτεία (519D-520A) Ἒπειτ, ἒφη, ἀδικήσομεν αὐτούς, καί ποιήσομεν χεῖρον ζῆν, δυνατόν αὐτοῖς ὂν ἂμεινον; Ἐπελάθου, ἦν δ ἐγώ, πάλιν, ὦ

Διαβάστε περισσότερα

Οργανωτής ημερίδας: ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΟΣ ΣΥΛΛΟΓΟΣ ΦΙΛΩΝ ΚΑΙ ΑΣΘΕΝΩΝ ΣΠΑΝΙΩΝ ΜΕΤΑΒΟΛΙΚΩΝ ΚΑΙ ΕΝΔΟΚΡΙΝΙΚΩΝ ΝΟΣΗΜΑΤΩΝ. Η νομική διάσταση των σπάνιων νοσημάτων.

Οργανωτής ημερίδας: ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΟΣ ΣΥΛΛΟΓΟΣ ΦΙΛΩΝ ΚΑΙ ΑΣΘΕΝΩΝ ΣΠΑΝΙΩΝ ΜΕΤΑΒΟΛΙΚΩΝ ΚΑΙ ΕΝΔΟΚΡΙΝΙΚΩΝ ΝΟΣΗΜΑΤΩΝ. Η νομική διάσταση των σπάνιων νοσημάτων. 1 Οργανωτής ημερίδας: ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΟΣ ΣΥΛΛΟΓΟΣ ΦΙΛΩΝ ΚΑΙ ΑΣΘΕΝΩΝ ΣΠΑΝΙΩΝ ΜΕΤΑΒΟΛΙΚΩΝ ΚΑΙ ΕΝΔΟΚΡΙΝΙΚΩΝ ΝΟΣΗΜΑΤΩΝ Θέμα ημερίδας: Χρόνος ημερίδας: Σπάνια νοσήματα και Ε.Σ.Υ. 21-6-09, ώρα 09:30 π.μ. 13:30 μ.μ.

Διαβάστε περισσότερα

e-seminars Αναπτύσσομαι 1 Προσωπική Βελτίωση Seminars & Consulting, Παναγιώτης Γ. Ρεγκούκος, Σύμβουλος Επιχειρήσεων Εισηγητής Ειδικών Σεμιναρίων

e-seminars Αναπτύσσομαι 1 Προσωπική Βελτίωση Seminars & Consulting, Παναγιώτης Γ. Ρεγκούκος, Σύμβουλος Επιχειρήσεων Εισηγητής Ειδικών Σεμιναρίων e-seminars Πρωτοποριακή Συνεχής Επαγγελματική και Προσωπική Εκπαίδευση Προσωπική Βελτίωση Αναπτύσσομαι 1 e Seminars Copyright Seminars & Consulting Page 1 Περιεχόμενα 1. Γιατί είναι απαραίτητη η ανάπτυξη

Διαβάστε περισσότερα

Κοινή Γνώμη. Κολέγιο CDA ΔΗΣ 110 Κομμωτική Καρολίνα Κυπριανού 11/02/2015

Κοινή Γνώμη. Κολέγιο CDA ΔΗΣ 110 Κομμωτική Καρολίνα Κυπριανού 11/02/2015 Κοινή Γνώμη Κολέγιο CDA ΔΗΣ 110 Κομμωτική Καρολίνα Κυπριανού 11/02/2015 Έννοια, ορισμός και ανάλυση Κοινής Γνώμης Κοινή γνώμη είναι η γνώμη της πλειοψηφίας των πολιτών, πάνω σε ένα ζήτημα που αφορά την

Διαβάστε περισσότερα

Κέντρο Πρόληψης των Εξαρτήσεων και Προαγωγής της Ψυχοκοινωνικής Υγείας Περιφερειακής Ενότητας Κιλκίς «ΝΗΡΕΑΣ»

Κέντρο Πρόληψης των Εξαρτήσεων και Προαγωγής της Ψυχοκοινωνικής Υγείας Περιφερειακής Ενότητας Κιλκίς «ΝΗΡΕΑΣ» Εργαστήριο δικτύωσης σε εκπαιδευτικούς πρωτοβάθμιας και δευτεροβάθμιας εκπαίδευσης με θέμα: «Η συναισθηματική νοημοσύνη και η επίδρασή της στην εκπαιδευτική διαδικασία» 6 7 Μαΐου 2014 Κέντρο Πρόληψης των

Διαβάστε περισσότερα

Κάπως έτσι ονειρεύτηκα την Γραμμική Αρμονική Ταλάντωση!!! Μπορεί όμως και να ήταν.

Κάπως έτσι ονειρεύτηκα την Γραμμική Αρμονική Ταλάντωση!!! Μπορεί όμως και να ήταν. Ένα όνειρο που ονειρεύεσαι μόνος είναι απλά ένα όνειρο. Ένα όνειρο που ονειρεύεσαι με άλλους μαζί είναι πραγματικότητα. John Lennon Κάπως έτσι ονειρεύτηκα την Γραμμική Αρμονική Ταλάντωση!!! Μπορεί όμως

Διαβάστε περισσότερα

Αρχαία Κατεύθυνσης Ενδεικτικές Απαντήσεις Θεμάτων Πανελληνίων 2012 ΔΙΔΑΓΜΕΝΟ ΚΕΙΜΕΝΟ. Ἀριστοτέλους Ἠθικὰ Νικομάχεια (Β3, 1-2/Β6, 1-4) ΜΕΤΑΦΡΑΣΗ

Αρχαία Κατεύθυνσης Ενδεικτικές Απαντήσεις Θεμάτων Πανελληνίων 2012 ΔΙΔΑΓΜΕΝΟ ΚΕΙΜΕΝΟ. Ἀριστοτέλους Ἠθικὰ Νικομάχεια (Β3, 1-2/Β6, 1-4) ΜΕΤΑΦΡΑΣΗ Α1. ΔΙΔΑΓΜΕΝΟ ΚΕΙΜΕΝΟ Ἀριστοτέλους Ἠθικὰ Νικομάχεια (Β3, 1-2/Β6, 1-4) ΜΕΤΑΦΡΑΣΗ Γιατί η ηθική σχετίζεται με την ευχαρίστηση και τη δυσαρέσκεια, αφού εξαιτίας της ευχαρίστησης κάνουμε τα ευτελή πράγματα,

Διαβάστε περισσότερα

Η φιλοσοφία και οι επιστήμες στα Αρχαϊκά χρόνια. Μαριάννα Μπιτσάνη Α 2

Η φιλοσοφία και οι επιστήμες στα Αρχαϊκά χρόνια. Μαριάννα Μπιτσάνη Α 2 Η φιλοσοφία και οι επιστήμες στα Αρχαϊκά χρόνια Μαριάννα Μπιτσάνη Α 2 Τι είναι η φιλοσοφία; Φιλοσοφία είναι η επιστήμη που ασχολείται με: ερωτήματα προβλήματα ή απορίες που μπορούμε να αποκαλέσουμε οριακά,

Διαβάστε περισσότερα

Έστω λοιπόν ότι το αντικείμενο ενδιαφέροντος είναι. Ας δούμε τι συνεπάγεται το κάθε. πριν από λίγο

Έστω λοιπόν ότι το αντικείμενο ενδιαφέροντος είναι. Ας δούμε τι συνεπάγεται το κάθε. πριν από λίγο Μορφές Εκπόνησης Ερευνητικής Εργασίας Μαρία Κουτσούμπα Έστω λοιπόν ότι το αντικείμενο ενδιαφέροντος είναι «η τηλεδιάσκεψη». Ας δούμε τι συνεπάγεται το κάθε ερευνητικό ερώτημα που θέσαμε πριν από λίγο Κουτσούμπα/Σεμινάριο

Διαβάστε περισσότερα

ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ. Απαντήσεις Θεμάτων Πανελληνίων Εξετάσεων Εσπερινών Επαγγελματικών Λυκείων (ΟΜΑΔΑ Α )

ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ. Απαντήσεις Θεμάτων Πανελληνίων Εξετάσεων Εσπερινών Επαγγελματικών Λυκείων (ΟΜΑΔΑ Α ) 29 Μαΐου 2014 ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ Απαντήσεις Θεμάτων Πανελληνίων Εξετάσεων Εσπερινών Επαγγελματικών Λυκείων (ΟΜΑΔΑ Α ) Α1. Ο συγγραφέας του κειμένου αναφέρεται στη σημασία του δημιουργικού σχολείου στη

Διαβάστε περισσότερα

ΠΛΑΤΩΝΟΣ ΠΡΩΤΑΓΟΡΑΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗ

ΠΛΑΤΩΝΟΣ ΠΡΩΤΑΓΟΡΑΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗ ΠΛΑΤΩΝΟΣ ΠΡΩΤΑΓΟΡΑΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗ Κάθε γνήσιο αντίτυπο φέρει την υπογραφή του συγγραφέα Σειρά: Εκπαιδευση Σχολικά βοηθήματα (για το Λύκειο) Πλάτωνος Πρωταγόρας Γ Λυκείου Θεωρητική Κατεύθυνση

Διαβάστε περισσότερα

ΦΟΡΜΑ ΣΧΕΔΙΟΥ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ

ΦΟΡΜΑ ΣΧΕΔΙΟΥ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ ΦΟΡΜΑ ΣΧΕΔΙΟΥ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ Στοιχεία εκπαιδευτικού Ονοματεπώνυμο: Μαρκαντωνάτος Δημήτρης Βαθμίδα: Δευτεροβάθμια Εκπαίδευση Ειδικότητα: Φιλόλογος E-mail: dmark@acn.gr, dmark@sch.gr Τίτλος μαθήματος: Οι θεσμοί

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΓΙΑ ΤΙΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ. 2. Τι περιλαμβάνει ο στενός και τι ο ευρύτερος δημόσιος τομέας και με βάση ποια λογική γίνεται ο διαχωρισμός μεταξύ τους;

ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΓΙΑ ΤΙΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ. 2. Τι περιλαμβάνει ο στενός και τι ο ευρύτερος δημόσιος τομέας και με βάση ποια λογική γίνεται ο διαχωρισμός μεταξύ τους; Μάθημα: Εισαγωγή στα δημόσια οικονομικά Διδάσκουσα: Καθηγήτρια Μαρία Καραμεσίνη Οι παρακάτω ερωτήσεις είναι οργανωτικές του διαβάσματος. Τα θέματα των εξετάσεων δεν εξαντλούνται σε αυτές, αλλά περιλαμβάνουν

Διαβάστε περισσότερα

Αισθητική φιλοσοφία της τέχνης και του ωραίου

Αισθητική φιλοσοφία της τέχνης και του ωραίου Αισθητική φιλοσοφία της τέχνης και του ωραίου Αικατερίνη Καλέρη, Αν. Καθηγήτρια το μάθημα Αισθητική διδάσκεται στο 4ο έτος, Ζ εξάμηνο εισάγει στις κλασσικές έννοιες και θεωρίες της φιλοσοφίας της τέχνης

Διαβάστε περισσότερα

ΣΚΟΠΟΙ ΚΑΙ ΚΑΘΟΡΙΣΜΟΣ ΣΤΟΧΩΝ ΣΤΟ ΜΑΘΗΜΑ ΦΥΣΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ. Σακελλαρίου Κίμων Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας ΤΕΦΑΑ, Τρίκαλα

ΣΚΟΠΟΙ ΚΑΙ ΚΑΘΟΡΙΣΜΟΣ ΣΤΟΧΩΝ ΣΤΟ ΜΑΘΗΜΑ ΦΥΣΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ. Σακελλαρίου Κίμων Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας ΤΕΦΑΑ, Τρίκαλα ΕΠΕΑΕΚ: ΑΝΑΜΟΡΦΩΣΗ ΤΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ ΣΠΟΥΔΩΝ ΤΟΥ ΤΕΦΑΑ, ΠΘ - ΑΥΤΕΠΙΣΤΑΣΙΑ ΣΚΟΠΟΙ ΚΑΙ ΚΑΘΟΡΙΣΜΟΣ ΣΤΟΧΩΝ ΣΤΟ ΜΑΘΗΜΑ ΦΥΣΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ Σακελλαρίου Κίμων Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας ΤΕΦΑΑ, Τρίκαλα ΘΕΜΑΤΑ ΤΗΣ ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΟΛΥΤΗΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΤΗΣ Γ' ΛΥΚΕΙΟΥ ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΑ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ

ΑΠΟΛΥΤΗΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΤΗΣ Γ' ΛΥΚΕΙΟΥ ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΑ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΑΠΟΛΥΤΗΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΤΗΣ Γ' ΛΥΚΕΙΟΥ ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΑ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΟΙ ΛΥΣΕΙΣ ΤΩΝ ΘΕΜΑΤΩΝ ΑΠΟ ΤΟΥΣ ΚΑΘΗΓΗΤΕΣ Κυρία ΦΟΥΝΤΟΥΛΗ ΑΓΓΕΛΙΚΗ Κύριο ΚΩΝΣΤΑΝΤΑΚΗ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟ ΙΕΥΘΥΝΣΗ: ΕΜΜΑΝΟΥΗΛ ΑΜΑΡΓΙΑΝΑΚΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΔΑΓΜΕΝΟ ΚΕΙΜΕΝΟ Α1.

ΔΙΔΑΓΜΕΝΟ ΚΕΙΜΕΝΟ Α1. ΔΙΔΑΓΜΕΝΟ ΚΕΙΜΕΝΟ Α1. Μετάφραση Γιατί η ηθική αρετή έχει σχέση με τα ευχάριστα και τα δυσάρεστα γιατί κάνουμε τα τιποτένια για την ευχαρίστηση, ενώ απέχουμε από τα όμορφα εξαιτίας της λύπης. Γι αυτό πρέπει

Διαβάστε περισσότερα

ΠΛΑΤΩΝΟΣ ΠΡΩΤΑΓΟΡΑΣ ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΙΕ. Θέμα: Απόδειξη του ότι η αρετή μπορεί να διδαχτεί είναι η ίδια η αγωγή των νέων στην Αθήνα.

ΠΛΑΤΩΝΟΣ ΠΡΩΤΑΓΟΡΑΣ ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΙΕ. Θέμα: Απόδειξη του ότι η αρετή μπορεί να διδαχτεί είναι η ίδια η αγωγή των νέων στην Αθήνα. ΠΛΑΤΩΝΟΣ ΠΡΩΤΑΓΟΡΑΣ ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΙΕ Θέμα: Απόδειξη του ότι η αρετή μπορεί να διδαχτεί είναι η ίδια η αγωγή των νέων στην Αθήνα. Οι φορείς της αγωγής στην Αθήνα Βαθμίδες αγωγής Παιδευτικά μέσα A).. α).......

Διαβάστε περισσότερα

European Year of Citizens 2013 Alliance

European Year of Citizens 2013 Alliance European Year of Citizens 2013 Alliance MANIFESTO Η ενεργός συμμετοχή του ευρωπαίου πολίτη είναι άμεσα συνδεδεμένη με την επιδίωξη των Ευρωπαϊκών συλλογικών στόχων και αξιών που προβλέπονται στις Συνθήκες

Διαβάστε περισσότερα

γραπτή εξέταση στo μάθημα ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ Γ ΕΠΑΛ

γραπτή εξέταση στo μάθημα ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ Γ ΕΠΑΛ γραπτή εξέταση στo μάθημα ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ Γ ΕΠΑΛ Τάξη: Γ ΕΠΑΛ Τμήμα: Βαθμός: Ονοματεπώνυμο: Καθηγητές: Κείμενο «Όπλο επιβίωσης» η δια βίου εκπαίδευση και η κατάρτιση. Στο ευρωπαϊκό προσκήνιο τίθεται

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΔΙΔΑΓΜΕΝΟΥ ΚΕΙΜΕΝΟΥ

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΔΙΔΑΓΜΕΝΟΥ ΚΕΙΜΕΝΟΥ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΔΙΔΑΓΜΕΝΟΥ ΚΕΙΜΕΝΟΥ Α1. (Μετάφραση) Και αυτά, επειδή η ηθική αρετή συνδέεται με τα ευχάριστα και τα δυσάρεστα συναισθήματα. δηλαδή η ευχαρίστηση είναι εκείνη για την οποία κάνουμε τις τιποτένιες

Διαβάστε περισσότερα

ΝΕΑ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ. Η αγγλική και οι άλλες γλώσσες της Ευρωπαϊκής Ένωσης

ΝΕΑ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ. Η αγγλική και οι άλλες γλώσσες της Ευρωπαϊκής Ένωσης ΝΕΑ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ Κείμενο 1 Η αγγλική και οι άλλες γλώσσες της Ευρωπαϊκής Ένωσης Ο ενιαίος ευρωπαϊκός χώρος αποτελεί ήδη πεδίο δραστηριότητας, αλλά και ανταγωνισμού των γλωσσών. Από την εποχή της ίδρυσης

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΛΛΑΔΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΔΕΥΤΕΡΑ 2 ΙΟΥΝΙΟΥ 2014 - ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΑ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ

ΠΑΝΕΛΛΑΔΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΔΕΥΤΕΡΑ 2 ΙΟΥΝΙΟΥ 2014 - ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΑ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΠΑΝΕΛΛΑΔΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΔΕΥΤΕΡΑ 2 ΙΟΥΝΙΟΥ 2014 - ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΑ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ (ΟΙ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΘΕΩΡΟΥΝΤΑΙ ΕΝΔΕΙΚΤΙΚΕΣ) A1. Επομένως,

Διαβάστε περισσότερα

ΥΛΗ ΚΑΤΑΤΑΚΤΗΡΙΩΝ ΝΟΜΙΚΗΣ ΑΘΗΝΩΝ 2015-2016

ΥΛΗ ΚΑΤΑΤΑΚΤΗΡΙΩΝ ΝΟΜΙΚΗΣ ΑΘΗΝΩΝ 2015-2016 ΥΛΗ ΚΑΤΑΤΑΚΤΗΡΙΩΝ ΝΟΜΙΚΗΣ ΑΘΗΝΩΝ 2015-2016 Γενικές Αρχές Αστικού Δικαίου Ι. Έννοια και λειτουργία του δικαίου πηγές κανόνες δικαίου. ΙΙ. Δικαίωμα : Έννοια διακρίσεις γένεση κτήση αλλοίωση απώλεια άσκηση.

Διαβάστε περισσότερα

Πρόλογος: Κογκίδου ήµητρα. Εκπαιδευτική Ηγεσία και Φύλο. Στο: αράκη Ελένη (2007) Θεσσαλονίκη: Επίκεντρο.

Πρόλογος: Κογκίδου ήµητρα. Εκπαιδευτική Ηγεσία και Φύλο. Στο: αράκη Ελένη (2007) Θεσσαλονίκη: Επίκεντρο. Πρόλογος: Κογκίδου ήµητρα Στο: αράκη Ελένη (2007) Θεσσαλονίκη: Επίκεντρο. Εκπαιδευτική Ηγεσία και Φύλο. Τα τελευταία χρόνια βρισκόµαστε µπροστά σε µια βαθµιαία αποδόµηση της ανδροκρατικής έννοιας της ηγεσίας

Διαβάστε περισσότερα

Σας ευχαριστώ για την πρόσκληση, χαιρετίζω την συνάντηση αυτή που γίνεται ενόψει της ανάληψης της Προεδρίας της Ευρωπαϊκής Ένωσης από τη χώρα μου.

Σας ευχαριστώ για την πρόσκληση, χαιρετίζω την συνάντηση αυτή που γίνεται ενόψει της ανάληψης της Προεδρίας της Ευρωπαϊκής Ένωσης από τη χώρα μου. ΤΟΠΟΘΕΤΗΣΗ ΤΟΥ ΑΝΤΙΠΟΡΕΔΡΟΥ ΤΗΣ ΚΕΔΕ ΔΗΜΑΡΧΟΥ ΗΡΑΚΛΕΙΟΥ ΣΕ ΕΚΔΗΛΩΣΗ ΣΤΙΣ ΒΡΥΞΕΛΛΕΣ (Βρυξέλλες 4/12/2013) Σας ευχαριστώ για την πρόσκληση, χαιρετίζω την συνάντηση αυτή που γίνεται ενόψει της ανάληψης της

Διαβάστε περισσότερα

Μετάφραση και δικαιώματα διανοητικής ιδιοκτησίας (DGT/2013/TIPRs)

Μετάφραση και δικαιώματα διανοητικής ιδιοκτησίας (DGT/2013/TIPRs) Μετάφραση και δικαιώματα διανοητικής ιδιοκτησίας (DGT/2013/TIPRs) Τελική έκθεση Ιούλιος 2014 ΣΥΝΟΨΗ Σκοπός της μελέτης αυτής είναι να παρουσιάσει ορισμένα από τα κυριότερα ζητήματα που αφορούν τα δικαιώματα

Διαβάστε περισσότερα

Κεφάλαιο και κράτος: Από τα Grundrisse στο Κεφάλαιο και πίσω πάλι

Κεφάλαιο και κράτος: Από τα Grundrisse στο Κεφάλαιο και πίσω πάλι Κεφάλαιο και κράτος: Από τα Grundrisse στο Κεφάλαιο και πίσω πάλι Γιώργος Οικονομάκης geconom@central.ntua.gr Μάνια Μαρκάκη maniam@central.ntua.gr Συνεργασία: Φίλιππος Μπούρας Κομβικό-συστατικό στοιχείο

Διαβάστε περισσότερα

Πολύ περισσότερα από ένα απλό φροντιστήριο! σ. 1

Πολύ περισσότερα από ένα απλό φροντιστήριο! σ. 1 ΚΕΙΜΕΝΟ Η Δημοκρατία στην εποχή της παγκόσμιας ανομίας Θα αρχίσω από μιαν αναδρομή. Οι έννοιες του «Λαού» και της «Κοινωνίας» δεν είναι ούτε διϊστορικές ούτε αυτονόητες. Αποκρυσταλλώθηκαν από τη νεωτερική

Διαβάστε περισσότερα

Άσκηση Διδακτικής του Μαθήµατος των Θρησκευτικών. Γ Οµάδα

Άσκηση Διδακτικής του Μαθήµατος των Θρησκευτικών. Γ Οµάδα Άσκηση Διδακτικής του Μαθήµατος των Θρησκευτικών Γ Οµάδα Διδάσκων: Αθ. Στογιαννίδης Λέκτορας 11ο Μάθηµα Διερεύνηση Προϋποθέσεων Διδασκαλίας - Α : Η θεωρία του Jean Piaget για τη νοητική ανάπτυξη του ανθρώπου

Διαβάστε περισσότερα

Η ΠΑΙΔΕΙΑ ΣΤΗΝ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑ ΩΣ ΣΥΓΧΡΟΝΟΣ ΠΑΡΑΓΟΝΤΑΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΝΑΜΟΡΦΩΣΗ ΤΗΣ ΓΕΝΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ. Κώστας Ν. Τσιαντής

Η ΠΑΙΔΕΙΑ ΣΤΗΝ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑ ΩΣ ΣΥΓΧΡΟΝΟΣ ΠΑΡΑΓΟΝΤΑΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΝΑΜΟΡΦΩΣΗ ΤΗΣ ΓΕΝΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ. Κώστας Ν. Τσιαντής Η ΠΑΙΔΕΙΑ ΣΤΗΝ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑ ΩΣ ΣΥΓΧΡΟΝΟΣ ΠΑΡΑΓΟΝΤΑΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΝΑΜΟΡΦΩΣΗ ΤΗΣ ΓΕΝΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ Κώστας Ν. Τσιαντής Πρόβλημα που τέθηκε από τους διοργανωτές της διημερίδας Οι Έλληνες εκπαιδευτικοί

Διαβάστε περισσότερα

ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΑΓΩΓΗ

ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΑΓΩΓΗ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΑΓΩΓΗ 1. Εισαγωγή 220 Γενικός σκοπός του μαθήματος της Κοινωνικής και Πολιτικής Αγωγής είναι να προσφέρει τη δυνατότητα στους μαθητές και στις μαθήτριες να εμπλακούν σε μια δημιουργική

Διαβάστε περισσότερα

Παιδεία στα νέα μέσα: ευκαιρίες και προκλήσεις

Παιδεία στα νέα μέσα: ευκαιρίες και προκλήσεις 1 Παιδεία στα νέα μέσα: ευκαιρίες και προκλήσεις Βάια Δουδάκη Εχουν διατυπωθεί πολλοί ορισμοί οι οποίοι επιχειρούν να περιγράψουν ή να προσδιορίσουν τι συνιστά την παιδεία στα μέσα. Ενας γενικός ορισμός

Διαβάστε περισσότερα

ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΠΙΘΑΝΟΤΗΤΩΝ του Παν. Λ. Θεοδωρόπουλου 0

ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΠΙΘΑΝΟΤΗΤΩΝ του Παν. Λ. Θεοδωρόπουλου 0 ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΠΙΘΑΝΟΤΗΤΩΝ του Παν. Λ. Θεοδωρόπουλου 0 Η Θεωρία Πιθανοτήτων είναι ένας σχετικά νέος κλάδος των Μαθηματικών, ο οποίος παρουσιάζει πολλά ιδιαίτερα χαρακτηριστικά στοιχεία. Επειδή η ιδιαιτερότητα

Διαβάστε περισσότερα

Π Ι Σ Τ Ο Π Ο Ι Η Σ Η Ε Π Α Ρ Κ Ε Ι Α Σ Τ Η Σ ΕΛΛΗΝΟΜΑΘΕΙΑΣ Χ Ρ Η Σ Η Γ Λ Ω Σ Σ Α Σ Π Ρ Ω Τ Η Σ Ε Ι Ρ Α Δ Ε Ι Γ Μ Α Τ Ω Ν 2 0 Μ 0 Ν Α Δ Ε Σ

Π Ι Σ Τ Ο Π Ο Ι Η Σ Η Ε Π Α Ρ Κ Ε Ι Α Σ Τ Η Σ ΕΛΛΗΝΟΜΑΘΕΙΑΣ Χ Ρ Η Σ Η Γ Λ Ω Σ Σ Α Σ Π Ρ Ω Τ Η Σ Ε Ι Ρ Α Δ Ε Ι Γ Μ Α Τ Ω Ν 2 0 Μ 0 Ν Α Δ Ε Σ Ε Π Α Ρ Κ Ε Ι Α Σ Τ Η Σ ΕΛΛΗΝΟΜΑΘΕΙΑΣ Χ Ρ Η Σ Η Γ Λ Ω Σ Σ Α Σ Π Ρ Ω Τ Η Σ Ε Ι Ρ Α Δ Ε Ι Γ Μ Α Τ Ω Ν 2 0 Μ 0 Ν Α Δ Ε Σ 1 Y Π Ο Υ Ρ Γ Ε Ι Ο Π Α Ι Δ Ε Ι Α Σ Κ Α Ι Θ Ρ Η Σ Κ Ε Υ Μ Α Τ Ω Ν Κ Ε Ν Τ Ρ Ο Ε Λ Λ

Διαβάστε περισσότερα

2η ΓΡΑΠΤΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΕΠΟ 22. ΘΕΜΑ: Οι βασικοί σταθµοί του νεώτερου Εµπειρισµού από τον Locke µέχρι και τον Hume. ΣΧΕ ΙΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ Α.

2η ΓΡΑΠΤΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΕΠΟ 22. ΘΕΜΑ: Οι βασικοί σταθµοί του νεώτερου Εµπειρισµού από τον Locke µέχρι και τον Hume. ΣΧΕ ΙΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ Α. Θέµατα & Ασκήσεις από: www.arnos.gr 2η ΓΡΑΠΤΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΕΠΟ 22 ΘΕΜΑ: Οι βασικοί σταθµοί του νεώτερου Εµπειρισµού από τον Locke µέχρι και τον Hume. ΣΧΕ ΙΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ Α. ΕΙΣΑΓΩΓΗ Σύµφωνα µε τη θεωρία του εµπειρισµού

Διαβάστε περισσότερα

Θ.Α. ΑΜΕΛΙΔΗΣ ΦΙΛΟΛΟΓΟΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΩΡΙΑ ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΚΕΕ

Θ.Α. ΑΜΕΛΙΔΗΣ ΦΙΛΟΛΟΓΟΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΩΡΙΑ ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΚΕΕ Θ.Α. ΑΜΕΛΙΔΗΣ ΦΙΛΟΛΟΓΟΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΩΡΙΑ ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΚΕΕ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗ 2010 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΘΕΩΡΙΑ Ι. ΤΡΟΠΟΙ ΠΕΙΘΟΥΣ Α. Επίκληση στη λογική 3 Β. Επίκληση στο συναίσθημα (του δέκτη) 6 Γ. Επίκληση στο

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΜΑΤΑ ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΩΝ Β ΛΥΚΕΙΟΥ 2003 ΑΡΧΕΣ ΦΙΛΟΣΟΦΙΑΣ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ

ΘΕΜΑΤΑ ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΩΝ Β ΛΥΚΕΙΟΥ 2003 ΑΡΧΕΣ ΦΙΛΟΣΟΦΙΑΣ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΑΡΧΕΣ ΦΙΛΟΣΟΦΙΑΣ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΟΜΑ Α Α Α.1 Να γράψετε στο τετράδιό σας τα ονόµατα των φιλοσόφων της Στήλης Α και δίπλα το γράµµα της θέσης που αποδίδεται στον καθένα από αυτούς από τη Στήλη Β.

Διαβάστε περισσότερα

Θεμελιώδεις Αρχές Επιστήμης και Μέθοδοι Έρευνας

Θεμελιώδεις Αρχές Επιστήμης και Μέθοδοι Έρευνας Θεμελιώδεις Αρχές Επιστήμης και Μέθοδοι Έρευνας Dr. Anthony Montgomery Επίκουρος Καθηγητής Εκπαιδευτικής & Κοινωνικής Πολιτικής antmont@uom.gr Θεμελιώδεις Αρχές Επιστήμης και Μέθοδοι Έρευνας Αυτό το μάθημα

Διαβάστε περισσότερα

Οι Πυθαγόρειοι φιλόσοφοι είναι μια φιλοσοφική, θρησκευτική και πολιτική σχολή που ιδρύθηκε τον 6ο αιώνα π.χ από τον Πυθαγόρα τον Σάμιο στον Κρότωνα

Οι Πυθαγόρειοι φιλόσοφοι είναι μια φιλοσοφική, θρησκευτική και πολιτική σχολή που ιδρύθηκε τον 6ο αιώνα π.χ από τον Πυθαγόρα τον Σάμιο στον Κρότωνα Κ. Σ. Δ. Μ. Ο. Μ. Οι Πυθαγόρειοι φιλόσοφοι είναι μια φιλοσοφική, θρησκευτική και πολιτική σχολή που ιδρύθηκε τον 6ο αιώνα π.χ από τον Πυθαγόρα τον Σάμιο στον Κρότωνα της Κάτω Ιταλίας. Η κοινότητα στεγαζόταν

Διαβάστε περισσότερα

Περιληπτικά, τα βήματα που ακολουθούμε γενικά είναι τα εξής:

Περιληπτικά, τα βήματα που ακολουθούμε γενικά είναι τα εξής: Αυτό που πρέπει να θυμόμαστε, για να μη στεναχωριόμαστε, είναι πως τόσο στις εξισώσεις, όσο και στις ανισώσεις 1ου βαθμού, που θέλουμε να λύσουμε, ακολουθούμε ακριβώς τα ίδια βήματα! Εκεί που πρεπει να

Διαβάστε περισσότερα

ΨΗΦΙΑΚΑ ΣΕΝΑΡΙΑ ΦΥΣΙΚΗ. Γνωστικό αντικείμενο. Ταυτότητα. Α Λυκείου. Επίπεδο. Στόχος. Σχεδιασμός. Διδασκαλία. Πηγές και πόροι

ΨΗΦΙΑΚΑ ΣΕΝΑΡΙΑ ΦΥΣΙΚΗ. Γνωστικό αντικείμενο. Ταυτότητα. Α Λυκείου. Επίπεδο. Στόχος. Σχεδιασμός. Διδασκαλία. Πηγές και πόροι ΨΗΦΙΑΚΑ ΣΕΝΑΡΙΑ Γνωστικό αντικείμενο Επίπεδο ΦΥΣΙΚΗ Α Λυκείου Ταυτότητα Στόχος Περιγραφή Προτεινόμενο ή υλοποιημένο Λογισμικό Λέξεις κλειδιά Δημιουργοί α) Γνώσεις για τον κόσμο: Οι δυνάμεις εμφανίζονται

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΣΤΑ ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΑ ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ - 2014

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΣΤΑ ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΑ ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ - 2014 ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΣΤΑ ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΑ ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ - 2014 Α1. Επομένως, ούτε εκ φύσεως αλλά ούτε και αντίθετα προς τη φύση μας υπάρχουν μέσα μας οι αρετές, αλλά έχουμε από τη φύση την ιδιότητα

Διαβάστε περισσότερα

ΕΘΝΙΚΟ ΚΑΙ ΚΑΠΟΔΙΣΤΡΙΑΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΣΧΟΛΗ Ν.Ο.Π.Ε ΤΜΗΜΑ ΝΟΜΙΚΗΣ Πρόγραμμα μεταπτυχιακών σπουδών Δημοσίου Δικαίου Μάθημα: Συνταγματικό Δίκαιο

ΕΘΝΙΚΟ ΚΑΙ ΚΑΠΟΔΙΣΤΡΙΑΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΣΧΟΛΗ Ν.Ο.Π.Ε ΤΜΗΜΑ ΝΟΜΙΚΗΣ Πρόγραμμα μεταπτυχιακών σπουδών Δημοσίου Δικαίου Μάθημα: Συνταγματικό Δίκαιο ΕΘΝΙΚΟ ΚΑΙ ΚΑΠΟΔΙΣΤΡΙΑΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΣΧΟΛΗ Ν.Ο.Π.Ε ΤΜΗΜΑ ΝΟΜΙΚΗΣ Πρόγραμμα μεταπτυχιακών σπουδών Δημοσίου Δικαίου Μάθημα: Συνταγματικό Δίκαιο ΚΑΖΛΑΡΗ ΒΑΣΙΛΙΚΗ Θέμα εργασίας: ΤΟ ΙΣΠΑΝΙΚΟ ΣΥΝΤΑΓΜΑ

Διαβάστε περισσότερα

ΕΙΝΑΙ Η ΑΣΤΡΟΛΟΓΙΑ ΜΙΑ ΜΕΘΟΔΟΣ ΑΥΤΟΓΝΩΣΙΑΣ; 1

ΕΙΝΑΙ Η ΑΣΤΡΟΛΟΓΙΑ ΜΙΑ ΜΕΘΟΔΟΣ ΑΥΤΟΓΝΩΣΙΑΣ; 1 ΕΙΝΑΙ Η ΑΣΤΡΟΛΟΓΙΑ ΜΙΑ ΜΕΘΟΔΟΣ ΑΥΤΟΓΝΩΣΙΑΣ; 1 Στο σημείο αυτό του οδοιπορικού γνωριμίας με τις διάφορες μεθόδους αυτογνωσίας θα συναντήσουμε την Αστρολογία και θα μιλήσουμε για αυτή. Θα ερευνήσουμε δηλαδή

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΑΡΧΑΙΩΝ ΕΛΛΗΝΙΚΩΝ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΚΥΡΙΑΚΗ 29 ΜΑΡΤΙΟΥ 2015 ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ

ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΑΡΧΑΙΩΝ ΕΛΛΗΝΙΚΩΝ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΚΥΡΙΑΚΗ 29 ΜΑΡΤΙΟΥ 2015 ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΑΡΧΑΙΩΝ ΕΛΛΗΝΙΚΩΝ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΚΥΡΙΑΚΗ 29 ΜΑΡΤΙΟΥ 2015 ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΔΙΔΑΓΜΕΝΟ ΚΕΙΜΕΝΟ Α. ΜΕΤΑΦΡΑΣΗ Αν ξεκινήσουμε από την εκπαίδευση που παρέχεται σήμερα, η έρευνά μας θα βρεθεί αντιμέτωπη με μεγάλη

Διαβάστε περισσότερα

Κόστος- Έξοδα - Δαπάνες

Κόστος- Έξοδα - Δαπάνες Κόστος- Έξοδα - Δαπάνες του συνεργάτη μας λογιστή Α Τάξεως Γεωργίου Τσιμπίκου Κόστος. ΚΟΣΤΟΣ είναι ένα αριθμητικό μέγεθος που αντιπροσωπεύει τα ποσά που επενδύθηκαν για την απόκτηση υλικών ή άϋλων αγαθών

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΓΑΣΙΑ ΣΤΗΝ ΑΝΑΠΤΥΞΙΑΚΗ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ

ΕΡΓΑΣΙΑ ΣΤΗΝ ΑΝΑΠΤΥΞΙΑΚΗ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ 1 ΕΡΓΑΣΙΑ ΣΕ ΜΙΑ ΑΠΟ ΤΙΣ 12 ΑΡΧΕΣ ΤΗΣ ΜΑΘΗΣΗΣ ΑΡΧΗ ΤΗΣ ΜΑΘΗΣΗΣ: Ενεργός συμμετοχή (βιωματική μάθηση) ΘΕΜΑ: Παράδοση στο μάθημα των «ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΚΩΝ ΣΥΣΤΗΜΑΤΩΝ», για τον τρόπο διαχείρισης των σκληρών δίσκων.

Διαβάστε περισσότερα

Του Συνεργάτη μας Ηλία Κοντάκου, Δικηγόρου, υπ. διδάκτορος Παν/μίου Αθηνών ΦΥΣΙΚΟ ΠΡΟΣΩΠΟ

Του Συνεργάτη μας Ηλία Κοντάκου, Δικηγόρου, υπ. διδάκτορος Παν/μίου Αθηνών ΦΥΣΙΚΟ ΠΡΟΣΩΠΟ Του Συνεργάτη μας Ηλία Κοντάκου, Δικηγόρου, υπ. διδάκτορος Παν/μίου Αθηνών ΦΥΣΙΚΟ ΠΡΟΣΩΠΟ Ικανότητα δικαίου έχει κάθε πρόσωπο, φυσικό και νομικό. Η φράση αυτή σημαίνει ότι όλα τα φυσικά και νομικά πρόσωπα

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΔΕΚΑΤΟ ΤΑ ΔΗΜΟΣΙΑ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΑ

ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΔΕΚΑΤΟ ΤΑ ΔΗΜΟΣΙΑ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΑ ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΔΕΚΑΤΟ ΤΑ ΔΗΜΟΣΙΑ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΑ 1. Τι πρέπει να κατανοήσει ο μαθητής Όπως αναφέρθηκε στο πρώτο κεφάλαιο, το κράτος είναι μια ισχυρότατη οντότητα που θέτει το θεσμικό πλαίσιο μέσα στο οποίο αναπτύσσεται

Διαβάστε περισσότερα

Περιεχόμενα. Μέρος Ι Συνταγματικό Δίκαιο... 17

Περιεχόμενα. Μέρος Ι Συνταγματικό Δίκαιο... 17 Περιεχόμενα Πρόλογος... 15 Μέρος Ι Συνταγματικό Δίκαιο... 17 1 Πολίτευμα...19 Θεωρία... 19 1. ΒΑΣΙΚΕΣ ΕΝΝΟΙΕΣ... 19 Το κράτος... 20 Το πολίτευμα... 21 Το συνταγματικό δίκαιο... 21 2. ΙΣΤΟΡΙΚΗ ΑΝΑΔΡΟΜΗ

Διαβάστε περισσότερα

Άρθρο του Σταμάτη Σουρμελή*

Άρθρο του Σταμάτη Σουρμελή* Άρθρο του Σταμάτη Σουρμελή* Το ζήτημα της αποτελεσματικής Διοίκησης - Ηγεσίας, απασχόλησε, απασχολεί και θα απασχολεί όλους εκείνους που επιδιώκουν την αποτελεσματικότητα, την προσωπική βελτίωση, την κοινωνική

Διαβάστε περισσότερα

β) το µοναδικό «κριτήριο» διορισµού πολύτεκνου οικονοµολόγου σε ηµόσιο Σχολείο και µάλιστα της επιλογής του είναι ΜΟΝΟΝ η υποβολή σχετικής

β) το µοναδικό «κριτήριο» διορισµού πολύτεκνου οικονοµολόγου σε ηµόσιο Σχολείο και µάλιστα της επιλογής του είναι ΜΟΝΟΝ η υποβολή σχετικής ΟΤΑΝ Η ΒΕΛΤΙΩΣΗ ΤΗΣ ΕΥΗΜΕΡΙΑΣ ΤΩΝ ΛΙΓΩΝ ΕΧΕΙ ΩΣ ΣΥΝΕΠΕΙΑ ΤΗ ΜΕΙΩΣΗ ΤΗΣ ΕΥΗΜΕΡΙΑΣ ΤΩΝ ΠΟΛΛΩΝ Α) ΠΡΟΣ ΙΟΡΙΣΜΟΣ ΤΟΥ ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΟΣ Με αφορµή την ανακοίνωση των µεταθέσεων του 2009 στον κλάδο των οικονοµολόγων

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΝΤΡΟ ΕΡΕΥΝΩΝ ΓΙΑ ΘΕΜΑΤΑ ΙΣΟΤΗΤΑΣ (Κ.Ε.Θ.Ι.)

ΚΕΝΤΡΟ ΕΡΕΥΝΩΝ ΓΙΑ ΘΕΜΑΤΑ ΙΣΟΤΗΤΑΣ (Κ.Ε.Θ.Ι.) ΚΕΝΤΡΟ ΕΡΕΥΝΩΝ ΓΙΑ ΘΕΜΑΤΑ ΙΣΟΤΗΤΑΣ (Κ.Ε.Θ.Ι.) ΠΑΡΑΤΗΡΗΤΗΡΙΟ ΠΑΡΑΚΟΛΟΥΘΗΣΗΣ ΚΑΙ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗΣ ΤΩΝ ΔΡΑΣΕΩΝ ΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗΣ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΙΣΟΤΗΤΑ ΠΑΡΑΤΗΡΗΤΗΡΙΟ ΓΙΑ ΤΗΝ ΙΣΟΤΗΤΑ ΣΤΗΝ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ (Π.Ι.Ε.)

Διαβάστε περισσότερα

ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙ ΑΣ Γ ΤΑΞΗ

ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙ ΑΣ Γ ΤΑΞΗ ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙ ΑΣ ΑΠΟΛΥΤΗΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Σ ΕΝΙΑΙΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΠΕΜΠΤΗ 23 ΜΑΪΟΥ 2002 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙ ΕΙΑΣ: ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ ΣΥΝΟΛΟ ΣΕΛΙ ΩΝ: ΤΕΣΣΕΡΙΣ (4) ΚΕΙΜΕΝΟ O εικοστός αιώνας δικαίως χαρακτηρίζεται

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΔΑΓΜΕΝΟ ΚΕΙΜΕΝΟ. Αριστοτέλους Πολιτικά ( Γ 1, 1 2 )

ΔΙΔΑΓΜΕΝΟ ΚΕΙΜΕΝΟ. Αριστοτέλους Πολιτικά ( Γ 1, 1 2 ) ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΑ ΔΙΔΑΓΜΕΝΟ ΚΕΙΜΕΝΟ Αριστοτέλους Πολιτικά ( Γ 1, 1 2 ) Τῷ περί πολιτείας ἐπισκοποῦντι, καί τίς ἑκάστη καί ποία τις, σχεδόν πρώτη σκέψις περί πόλεως ἰδεῖν, τί ποτέ ἐστιν ἡ πόλις. Νῦν γάρ ἀμφισβητοῦσιν,

Διαβάστε περισσότερα

ΑΡΧΕΣ ΟΡΓΑΝΩΣΗΣ ΚΑΙ ΔΙΟΙΚΗΣΗΣ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ ΚΑΙ ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ. Κεφάλαιο 3 ο

ΑΡΧΕΣ ΟΡΓΑΝΩΣΗΣ ΚΑΙ ΔΙΟΙΚΗΣΗΣ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ ΚΑΙ ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ. Κεφάλαιο 3 ο ΑΡΧΕΣ ΟΡΓΑΝΩΣΗΣ ΚΑΙ ΔΙΟΙΚΗΣΗΣ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ ΚΑΙ ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ: ΝΙΚΟΛΑΟΣ Χ. ΤΖΟΥΜΑΚΑΣ ΟΙΚΟΝΟΜΟΛΟΓΟΣ Κεφάλαιο 3 ο Διεύθυνση-Παρακίνηση 3.1. Ηγεσία-Βασικές έννοιες Η επιτυχία των επιχειρήσεων ή των οργανισμών

Διαβάστε περισσότερα

Οι παιδαγωγικές απόψεις του Πλάτωνα και του Αριστοτέλη

Οι παιδαγωγικές απόψεις του Πλάτωνα και του Αριστοτέλη Οι παιδαγωγικές απόψεις του Πλάτωνα και του Αριστοτέλη Γράφει ο Θεόδωρος Ζουρμπάνος Η Φιλοσοφική Σχολή των Αθηνών: Ραφαήλ Σάντι Στάνζα Ντέλλα Σενιατούρα, Βατικανό, 1509 1511 Στη σχολή των Αθηνών παρατηρούμε

Διαβάστε περισσότερα

Ο Φιλοκοσμικός Διαφωτισμός

Ο Φιλοκοσμικός Διαφωτισμός ΤΗΣ ΚΥΡΙΑΚΗΣ Ο ΔΙΑΛΟΓΟΣ ΓΙΑ ΤΟ ΒΙΒΛΙΟ ΤΟΥ RICHARD DAWKINS «ΤΗΕ GOD DELUSION» («Η ΠΕΡΙ ΘΕΟΥ ΑΥΤΑΠΑΤΗ») Ο Φιλοκοσμικός Διαφωτισμός ΔΗΜΟΣΙΕΥΣΗ: 08/07/2007 00:00 Του Π. Ν. ΠΑΡΑΣΚΕΥΟΠΟΥΛΟΥ Η ανθρωπότητα και

Διαβάστε περισσότερα

Διοίκηση Επιχειρήσεων

Διοίκηση Επιχειρήσεων 10 η Εισήγηση Δημιουργικότητα - Καινοτομία 1 1.Εισαγωγή στη Δημιουργικότητα και την Καινοτομία 2.Δημιουργικό Μάνατζμεντ 3.Καινοτομικό μάνατζμεντ 4.Παραδείγματα δημιουργικότητας και καινοτομίας 2 Δημιουργικότητα

Διαβάστε περισσότερα

ΜΑΘΗΜΑ ΘΕΑΤΡΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ ΔΗΜΟΤΙΚΟΥ Ι. ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΟ ΚΑΙ ΔΟΜΗ ΤΟΥ ΒΙΒΛΙΟΥ

ΜΑΘΗΜΑ ΘΕΑΤΡΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ ΔΗΜΟΤΙΚΟΥ Ι. ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΟ ΚΑΙ ΔΟΜΗ ΤΟΥ ΒΙΒΛΙΟΥ ΜΑΘΗΜΑ ΘΕΑΤΡΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ ΔΗΜΟΤΙΚΟΥ Ι. ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΟ ΚΑΙ ΔΟΜΗ ΤΟΥ ΒΙΒΛΙΟΥ Το μάθημα της Θεατρικής Αγωγής θα διδάσκεται από φέτος στην Ε και Στ Δημοτικού. Πρόκειται για μάθημα βιωματικού χαρακτήρα, με κύριο

Διαβάστε περισσότερα

ΟΙ ΑΠΑΡΧΕΣ ΤΗΣ ΕΠΙΣΤΗΜΟΛΟΓΙΑΣ ΣΤΗ ΝΕΟΤΕΡΗ ΕΠΟΧΗ.

ΟΙ ΑΠΑΡΧΕΣ ΤΗΣ ΕΠΙΣΤΗΜΟΛΟΓΙΑΣ ΣΤΗ ΝΕΟΤΕΡΗ ΕΠΟΧΗ. 24 ΟΙ ΑΠΑΡΧΕΣ ΤΗΣ ΕΠΙΣΤΗΜΟΛΟΓΙΑΣ ΣΤΗ ΝΕΟΤΕΡΗ ΕΠΟΧΗ. Οι σκεπτικιστικές απόψεις υποχώρησαν στη συνέχεια και ως την εποχή της Αναγέννησης κυριάρχησε απόλυτα το αριστοτελικό μοντέλο. Η εκ νέου αμφιβολία για

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΜΑ: ΕΠΙΣΤΟΛΗ ΤΟΥ Δ.Σ. ΤΗΣ Ο.Λ.Μ.Ε. ΠΡΟΣ ΤΗΝ ΠΟΛΙΤΚΗ ΗΓΕΣΙΑ ΤΟΥ Υ.ΠΟ.ΠΑΙ.Θ. ΜΕ ΘΕΜΑ «ΝΑΙ ΣΤΑ ΠΕΙΡΑΜΑΤΙΚΑ ΟΧΙ ΣΤΑ ΠΡΟΤΥΠΑ ΣΧΟΛΕΙΑ»

ΘΕΜΑ: ΕΠΙΣΤΟΛΗ ΤΟΥ Δ.Σ. ΤΗΣ Ο.Λ.Μ.Ε. ΠΡΟΣ ΤΗΝ ΠΟΛΙΤΚΗ ΗΓΕΣΙΑ ΤΟΥ Υ.ΠΟ.ΠΑΙ.Θ. ΜΕ ΘΕΜΑ «ΝΑΙ ΣΤΑ ΠΕΙΡΑΜΑΤΙΚΑ ΟΧΙ ΣΤΑ ΠΡΟΤΥΠΑ ΣΧΟΛΕΙΑ» ΑΘΗΝΑ 19 ΑΠΡΙΛΙΟΥ 2015 Α.Π.: 37 ΠΡΟΣ ΤΟ ΔΣ ΤΗΣ ΟΛΜΕ ΚΟΙΝ.: ΥΠΟΥΡΓΟ ΠΟ.ΠΑΙ.Θ. κ. ΜΠΑΛΤΑ ΑΡΙΣΤΕΙΔΗ Αν. ΥΠΟΥΡΓΟ ΠΟ.ΠΑΙ.Θ. κ. ΚΟΥΡΑΚΗ ΑΝΑΣΤΑΣΙΟ ΘΕΜΑ: ΕΠΙΣΤΟΛΗ ΤΟΥ Δ.Σ. ΤΗΣ Ο.Λ.Μ.Ε. ΠΡΟΣ ΤΗΝ ΠΟΛΙΤΚΗ ΗΓΕΣΙΑ

Διαβάστε περισσότερα

ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙΔΑΣ Β ΤΑΞΗ

ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙΔΑΣ Β ΤΑΞΗ ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙΔΑΣ ΠΡΟΑΓΩΓΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Β ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΕΝΙΑΙΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΣΑΒΒΑΤΟ 24 ΜΑΪΟΥ 2003 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΑ ΚΕΙΜΕΝΑ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΛΥΣΕΙΣ ΓΝΩΣΤΟ ΜΕΤΑΦΡΑΣΗ Γιατί εγώ τόσο

Διαβάστε περισσότερα

Διδακτική πρόταση 1: 1 Πώς οργανώνονταν οι άνθρωποι της. Γεωμετρικής Εποχής»

Διδακτική πρόταση 1: 1 Πώς οργανώνονταν οι άνθρωποι της. Γεωμετρικής Εποχής» Διδακτική πρόταση 1: 1 Πώς οργανώνονταν οι άνθρωποι της Γεωμετρική ς Εποχής; Ερωτήματα - κλειδιά: 2 Πόσο μεγάλες ήταν οι ομάδες των ανθρώπων της Γεωμετρικής Εποχής; Υπήρχαν αρχηγοί στις ομάδες των ανθρώπων

Διαβάστε περισσότερα

Β2. α) Θεματική πρόταση : Σήμερα, της κοινωνικής μας αγωγής.» Λεπτομέρειες : Συγκεκριμένα, δικαιώματα του πλησίον.» Κατακλείδα : Δεν υπάρχει

Β2. α) Θεματική πρόταση : Σήμερα, της κοινωνικής μας αγωγής.» Λεπτομέρειες : Συγκεκριμένα, δικαιώματα του πλησίον.» Κατακλείδα : Δεν υπάρχει Απαντήσεις Α. Στο συγκεκριμένο κείμενο γίνεται λόγος για τη μέγιστη σημασία της κοινωνικής αγωγής. Παλαιότερα βέβαια αποτελούσε αντικείμενο σχολικής διδασκαλίας αλλά και οικογενειακής μέριμνας, πράγμα

Διαβάστε περισσότερα

Σχόλια και υποδείξεις για το Σχέδιο Μαθήματος

Σχόλια και υποδείξεις για το Σχέδιο Μαθήματος Σχόλια και υποδείξεις για το Σχέδιο Μαθήματος Ακολούθως αναπτύσσονται ορισμένα διευκρινιστικά σχόλια για το Σχέδιο Μαθήματος. Αφετηρία για τον ακόλουθο σχολιασμό υπήρξαν οι σχετικές υποδείξεις που μας

Διαβάστε περισσότερα

Η Ελλάδα στα Βαλκάνια και στον κόσµο χθες, σήµερα και αύριο

Η Ελλάδα στα Βαλκάνια και στον κόσµο χθες, σήµερα και αύριο Η Ελλάδα στα Βαλκάνια και στον κόσµο χθες, σήµερα και αύριο Χωρίς αµφιβολία οι αρχαίοι Έλληνες στοχαστές, ποιητές και φιλόσοφοι πρώτοι έχουν αναπτύξει τις αξίες πάνω στις οποίες θεµελιώνεται η Ευρωπαϊκή

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΙΔΕΙΑ ΓΙΑ ΤΗΝ ΠΑΙΔΕΙΑ Ή ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΓΟΡΑ ΕΡΓΑΣΙΑΣ

ΠΑΙΔΕΙΑ ΓΙΑ ΤΗΝ ΠΑΙΔΕΙΑ Ή ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΓΟΡΑ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΠΑΙΔΕΙΑ ΓΙΑ ΤΗΝ ΠΑΙΔΕΙΑ Ή ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΓΟΡΑ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΚΩΝ/ΝΟΥ ΑΔΡΙΑΝΟΥΠΟΛΙΤΗ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟΥ-ΕΡΕΥΝΗΤΗ Email:Kadrian@freemail.gr Το δίλημμα Παιδεία για την Παιδεία ή για την αγορά εργασίας έχει έλθει τελευταία

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΕΥΚΡΙΝΙΣΕΙΣ. 1.Στόχοι της εργασίας. 2. Λέξεις-κλειδιά ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΑΝΟΙΚΤΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΣΠΟΥΔΕΣ ΣΤΟΝ ΕΥΡΩΠΑΙΚΟ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟ ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ: ΕΠΟ42

ΔΙΕΥΚΡΙΝΙΣΕΙΣ. 1.Στόχοι της εργασίας. 2. Λέξεις-κλειδιά ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΑΝΟΙΚΤΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΣΠΟΥΔΕΣ ΣΤΟΝ ΕΥΡΩΠΑΙΚΟ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟ ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ: ΕΠΟ42 ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΑΝΟΙΚΤΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΣΠΟΥΔΕΣ ΣΤΟΝ ΕΥΡΩΠΑΙΚΟ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟ ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ: ΕΠΟ42 2 Η ΓΡΑΠΤΗ ΕΡΓΑΣΙΑ 2012-2013 ΘΕΜΑ: «Να συγκρίνετε τις απόψεις του Βέμπερ με αυτές του Μάρξ σχετικά με την ηθική της

Διαβάστε περισσότερα

«ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΕΝΤΑΞΗ ΜΕΤΑΝΑΣΤΩΝ ΚΑΙ ΤΟΠΙΚΗ ΑΥΤΟΔΙΟΙΚΗΣΗ»

«ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΕΝΤΑΞΗ ΜΕΤΑΝΑΣΤΩΝ ΚΑΙ ΤΟΠΙΚΗ ΑΥΤΟΔΙΟΙΚΗΣΗ» «ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΕΝΤΑΞΗ ΜΕΤΑΝΑΣΤΩΝ ΚΑΙ ΤΟΠΙΚΗ ΑΥΤΟΔΙΟΙΚΗΣΗ» Σίμος Δανιηλίδης Δήμαρχος Συκεών, Μέλος Δ.Σ. ΚΕΔΚΕ Με ιδιαίτερη χαρά συμμετέχω στη 4 η Γενική Συνέλευση αποδήμων Αιρετών της Αυτοδιοίκησης. Γνωρίζετε

Διαβάστε περισσότερα

e-seminars Εξυπηρετώ 1 Επαγγελματική Βελτίωση Seminars & Consulting, Παναγιώτης Γ. Ρεγκούκος, Σύμβουλος Επιχειρήσεων Εισηγητής Ειδικών Σεμιναρίων

e-seminars Εξυπηρετώ 1 Επαγγελματική Βελτίωση Seminars & Consulting, Παναγιώτης Γ. Ρεγκούκος, Σύμβουλος Επιχειρήσεων Εισηγητής Ειδικών Σεμιναρίων e-seminars Πρωτοποριακή Συνεχής Επαγγελματική και Προσωπική Εκπαίδευση Επαγγελματική Βελτίωση Εξυπηρετώ 1 e Seminars Copyright Seminars & Consulting Page 1 Περιεχόμενα 1. Η εξυπηρέτηση ως το πλέον δυναμικό

Διαβάστε περισσότερα

Αξιολόγηση του Εκπαιδευτικού Έργου στην Πρωτοβάθμια Εκπαίδευση. Διαδικασία Αυτοαξιολόγησης στη Σχολική Μονάδα

Αξιολόγηση του Εκπαιδευτικού Έργου στην Πρωτοβάθμια Εκπαίδευση. Διαδικασία Αυτοαξιολόγησης στη Σχολική Μονάδα ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΔΙΑ ΒΙΟΥ ΜΑΘΗΣΗΣ ΚΑΙ ΘΡΗΣΚΕΥΜΑΤΩΝ ΚΕΝΤΡΟ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ Αξιολόγηση του Εκπαιδευτικού Έργου στην Πρωτοβάθμια Εκπαίδευση Διαδικασία Αυτοαξιολόγησης στη Σχολική Μονάδα Σχέδια Εκθέσεων

Διαβάστε περισσότερα

Κεφάλαιο 4 Διανυσματικοί Χώροι

Κεφάλαιο 4 Διανυσματικοί Χώροι Κεφάλαιο Διανυσματικοί Χώροι Διανυσματικοί χώροι - Βασικοί ορισμοί και ιδιότητες Θεωρούμε τρία διαφορετικά σύνολα: Διανυσματικοί Χώροι α) Το σύνολο διανυσμάτων (πινάκων με μία στήλη) με στοιχεία το οποίο

Διαβάστε περισσότερα

Φροντιστήριο smartclass.gr

Φροντιστήριο smartclass.gr Πανελλήνιες Εξετάσεις Ημερήσιων Γενικών Λυκείων Εξεταζόμενο Μάθημα: Νεοελληνική Γλώσσα Ενδεικτικές Απαντήσεις Θεμάτων Α.1. Ο συγγραφέας στο συγκεκριμένο απόσπασμα καταθέτει τον προβληματισμό του αναφορικά

Διαβάστε περισσότερα