2 Erving Goffman, Συναντήσεις. ύο µελέτες στην κοινωνιολογία της αλληλεπίδρασης, Εισαγωγή-

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "2 Erving Goffman, Συναντήσεις. ύο µελέτες στην κοινωνιολογία της αλληλεπίδρασης, Εισαγωγή-"

Transcript

1 Η νόσος της λέπρας ως ταυτότητα: από τον Μεσσία-λυτρωτή στον λεπρό αγωνιστή Κέλη ασκαλά Η λέπρα, η «πανάρχαιη νόσος», υπήρξε η πιο στιγµατισµένη από τις αρρώστιες, όσες έθεσαν σε κίνδυνο την ανθρώπινη ύπαρξη και δοκίµασαν τα αντανακλαστικά του κοινωνικού σώµατος. Συνδεδεµένη µε εικόνες παραµόρφωσης και σήψης, η λέπρα ερµηνεύτηκε ως τιµωρία του θεού στους αµαρτωλούς και οδήγησε στην αποµάκρυνση των ασθενών είτε σε αποικίες λεπρών, είτε σε ιδρύµατα. Αλλοίωση της φυσιογνωµίας και επιβεβληµένη καραντίνα, αυτά είναι τα γνωρίσµατα του χανσενικού, ο οποίος αποτέλεσε για αιώνες συνώνυµο του φαύλου, µε τον οποίο ο υγιής και ενάρετος πολίτης δεν πρέπει να έχει καµιά επικοινωνία. 1 Αν έτσι είδε τον λεπρό η κοινωνία, δεν συνέβη το ίδιο µε την τέχνη. Η µελέτη ειδικότερα της λογοτεχνικής ταυτότητας του λεπρού δεν αποκαλύπτει µόνο πώς οι υγιείς ταξινοµούν τον λεπρό στο περιθώριο, αλλά και πώς ο ίδιος συγκροτεί την ταυτότητά του, πώς δηλαδή διαχειρίζεται το στίγµα, το οποίο εκφράζει τον φόβο των υγιών, όχι τόσο για τη βιολογική, όσο για την ηθική µετάδοση της νόσου. Ή, για να το πούµε µε όρους της µικροκοινωνιολογίας, θα δούµε πώς σε λογοτεχνικά έργα αλληλεπιδρούν η «πραγµατική» (actual) και η «εν δυνάµει» κοινωνική ταυτότητα (virtual social identity) του λεπρού, σύµφωνα µε τη διάκριση του κοινωνιολόγου Erving Goffman. 2 Πρώτος σταθµός είναι το Λευιτικό, το τρίτο βιβλίο της Παλαιάς ιαθήκης ( π.χ.), όπου η λέπρα ερµηνεύεται ως απόρροια του κακού. Η διάγνωση γίνεται από τους ιερείς, οι οποίοι επιβάλλουν την αποµόνωση του αµαρτωλούασθενή. Η µορφή του κουκουλωµένου, ο οποίος κρούει ένα κουδούνι, φωνάζοντας «ακάθαρτος, ακάθαρτος», είναι η πιο διαδεδοµένη εικόνα, µε την οποία έχει συνδεθεί ο απόβλητος λεπρός, ο οποίος αποδέχεται αδιαµαρτύρητα τη µοίρα του. Και στις παραβολές της Καινής ιαθήκης, όσες περιγράφουν τη θεραπεία λεπρών, οι τελευταίοι συµµορφώνονται µε τους κανόνες του ιερατείου. Μόνο ο Χριστός, µε το άγγιγµά του, ανατρέπει την προκατάληψη της µολυσµατικής µετάδοσης της αµαρτίας. Η λογοτεχνία ακολουθεί αρχικά το πνεύµα της Βίβλου. Στο πιο δηµοφιλές παράδειγµα, το µπεστ-σέλλερ του Lew Wallace Ben Hur (1880), ο αφηγητής αναπαράγει τον Νόµο της εποχής του Ιησού, όταν ο λεπρός, θεωρούµενος ως ζωντανός-νεκρός, εξορίζονταν, έχανε τα δικαιώµατά του (κοινωνικά, θρησκευτικά, πολιτικά), «δεν είχε άλλη ελπίδα από το να πεθάνει». 3 Οι λεπρές ηρωίδες, η µητέρα 1 Για τη µυθολογία της λέπρας, βλ. Σούζαν Σόνταγκ, Η νόσος ως µεταφορά, Το Aids και οι µεταφορές του, µτφρ. Γεράσιµος Λυκιαρδόπουλος, Στέφανος Ροζάνης, Ύψιλον, Αθήνα 1993, σ. 64-5, Saul Nathaniel Brody, The Disease of the Soul. Leprosy in Medieval Literature, Ithaca, London 1974, Tony Goould, A Disease Apart. Leprosy in Modern World, St Martin s Press, New York 2005 και Rod Edmond, Leprosy and Empire. A Medical and Cultural History, Cambridge University Press, Cambridge Erving Goffman, Συναντήσεις. ύο µελέτες στην κοινωνιολογία της αλληλεπίδρασης, Εισαγωγή- µετάφραση ήµητρα Μακρυνιώτη, Αλεξάνδρεια, Αθήνα 1996, 28-9 και του ίδιου, Στίγµα. Σηµειώσεις για τη διαχείριση της φθαρµένης ταυτότητας, Εισαγωγή-µετάφραση ήµητρα Μακρυνιώτη, Αλεξάνδρεια, Αθήνα 2001, όπου παρουσιάζονται οι µέθοδοι, στις οποίες καταφεύγει το πάσχον σώµα, προκειµένου να µην αποκλίνει από τα κοινωνικά στερεότυπα, υποδυόµενο διάφορους ρόλους (στωική αποδοχή της πάθησης, άρνηση απόκρυψης, συγκάλυψη, αντίσταση και έκθεση του στίγµατος). 3 Lew Wallace, Ben Hur. A tale of Christ, Forgotten Books, σ. 438 (www.books.google.com). 1

2 και η αδερφή του πρωταγωνιστή, αποµονώνονται σε µια αποικία λεπρών, µαθαίνουν τα θαύµατα του Ιησού, τον αναζητούν και θεραπεύονται από αυτόν. Στην ελληνική λογοτεχνία του 19 ου αιώνα το στίγµα της λέπρας εµπνέει τον ηµήτριο Βικέλα. Στο διήγηµα «Ο παπά-νάρκισσος» ο νέος και εύρωστος πρωταγωνιστής καλείται να µεταλάβει τον ετοιµοθάνατο λεπρό. Ο φόβος της συνάντησης µε την απόλυτη προσωποποίηση του κακού στη γη κυριεύει τον ιερέα. Η αντίληψη των υγιών συµµορφώνεται µε το βιβλικό πρότυπο: «Εις την εσχατιάν της νήσου, µόνος, έρηµος, µακράν πάσης κοινωνίας ανθρώπων, διήλθε το βίον φέρων το βάρος προγονικής συµφοράς, ανεύθυνος αυτός, ζων άνευ ελπίδος, άνευ παρηγορίας, άνευ σκοπού. Ορφανός, άκληρος, άπορος κατελήφθη νεώτατος έτι υπό της βδελυράς νόσου, οι οµόχωροί του τον ηνάγκασαν να υποβληθή εις αποµόνωσιν». 4 Πώς όµως αντιµετωπίζει ο ίδιος ο λεπρός την κατάστασή του; Ο ήρωας ονειρεύεται (όπως είναι αναµενόµενο) την ελευθερία, τη δηµιουργία οικογένειας, την επανάκτηση της υγείας. Στην πραγµατικότητα, όµως, έχει συµβιβαστεί πλήρως µε τη µοίρα του και προσδοκά τον θάνατο. Χαρούµενος νιώθει µοναχά τις ώρες που περνά µε τον Γεροθανάση, ο οποίος του παρέχει τα απαραίτητα και έχει γίνει πια φίλος του. Επίσης η έγκαιρη άφιξη του ιερέα, που του επιτρέπει να εξοµολογηθεί και να µεταλάβει, τον ανακουφίζει. Και στις δύο αυτές συναντήσεις παρατηρούµε µια, έστω και στιγµιαία, αντιστροφή της στιγµατισµένης ταυτότητας του ήρωα. Στην πρώτη περίπτωση, αποκτώντας έναν φίλο, βιώνει µια «κανονική» κοινωνική συναναστροφή. Στη δεύτερη, συµµετέχει στις θρησκευτικές πρακτικές. Καλύπτοντας µάλιστα το πρόσωπό του, προκειµένου ο ιερέας να µην αντικρίσει την παραµόρφωση, δεν διαταράσσει την κοινωνική ευταξία. Ο συγγραφέας αντιστρέφει τότε τον µύθο του Νάρκισσου. Ο τελευταίος, ατενίζοντας την όψη του, δεν άντεξε το θέαµα του µοναδικού κάλλους και πνίγηκε. Ο παπά Νάρκισσος του Βικέλα, αντίθετα, σε στάση ταπείνωσης, γονατίζει πάνω από τον ασθενή, αφαιρεί το πανί, αντικρίζει κατάµατα την απόλυτη ασχήµια και λυτρώνεται. 5 Η ηθική διάγνωση της νόσου, ο συνδυασµός της αρχαιοελληνικής µυθολογίας και της Βίβλου, η µεταστροφή του φοβισµένου ιερέα σε λυτρωτή, ο φιλάνθρωπος Γεροθανάσης και ο στωικός λεπρός, όλα υπηρετούν τον στόχο του Βικέλα, να προσφέρει δηλαδή «ύλην προς ανάγνωσιν ελκυστικήν και διδακτικήν συνάµα», «να εισαχθή εις τον βίον του λαού στοιχείον ηθικοποιήσεως, ανυψώσεως και αναπτύξεως». 6 Η αλληλεγγύη και ο ορθολογισµός κατακτώνται αναίµακτα, µέσα από µια ειρηνική διαδικασία, η οποία κορυφώνεται στην άκρως παιδευτική και χριστιανική συνάµα εικόνα του τέλους, όπου ο ιερέας σκεπάζει τον λεπρό µε το ράσο του και αποχωρεί γαλήνιος. Ο παπά Νάρκισσος ακολουθεί το παράδειγµα του Ιησού, ο οποίος, αγγίζοντας τους λεπρούς, δεν θεραπεύει µόνο, αλλά κυρίως ανατρέπει τη διαδεδοµένη πρακτική του αποµονωτισµού, διδάσκοντας την κατανόηση του διαφορετικού. Στο δεύτερο µισό του 19ου αιώνα η βιβλική ηθική ερµηνεία της νόσου δέχεται ένα σηµαντικό πλήγµα. Στα 1873 ο Αρµάουερ Χάνσεν ανακαλύπτει τον βάκιλο της λέπρας, αποδεικνύοντας ότι η λέπρα δεν αποτελεί θεϊκό ανάθεµα ή κληρονοµική νόσο, αλλά µια µεταδοτική αρρώστια. Στη λογοτεχνία οι επιστηµονικές ανακαλύψεις συναντώνται µε την άνοδο του σοσιαλισµού, το µήνυµα της κοινωνικής εξέγερσης. Το δίπολο υγιής-λεπρός, που θεωρούνταν ως καλός-κακός, ενάρετος- 4 ηµήτριος Βικέλας, «Ο παππά-νάρκισσος», ιηγήµατα, Εν Αθήναις 1897, σ Κέλη ασκαλά, «Ο παπά-νάρκισσος στον καθρέπτη της νόσου», Παλίµψηστον 23 (Ηράκλειο 2008) ηµήτριος Βικέλας, «Περί βιβλίων και περί της έξεως του αναγινώσκειν», ιαλέξεις και αναµνήσεις, Εν Αθήναις 1893, σ. 8 και 14 αντίστοιχα. 2

3 αµαρτωλός, εµπλουτίζεται µε τις έννοιες πολιτισµένος-πρωτόγονος, πειθαρχηµένοςανυπάκουος στην κοινωνική ή θρησκευτική ηθική. Επιπλέον οι λεπροί παύουν να είναι δευτεραγωνιστές. Το πιο γνωστό παράδειγµα, στη διεθνή βιβλιογραφία, της ρήξης του ατόµου µε την καταπιεστική εξουσία είναι το διήγηµα «Koolau the leper» (1909) του Jack London, όπου οι λεπροί χαβανέζοι συγκρούονται µε τους λευκούς άποικους, όταν οι τελευταίοι θέλουν να τους µεταφέρουν στη νήσο Μολοκάι, για να πεθάνουν. Ο συγγραφέας περιγράφει ρεαλιστικά τη σήψη των σωµάτων, αλλά και τον διακαή πόθο των ζωντανών-νεκρών να διεκδικήσουν την ανεξαρτησία τους απέναντι στην αποικιοκρατική εξουσία. Ο αγώνας είναι άνισος, ο πρωταγωνιστής όµως αντιστέκεται µέχρις εσχάτων. Στο τέλος, προδοµένος από τους δικούς του, παραµορφωµένος από τη νόσο και τραυµατισµένος από τους διώκτες του, αφήνει την τελευταία του πνοή, «ελεύθερος» ωστόσο, στη ζούγκλα. 7 Νωρίτερα, ο ρώσος Λεονίντ Αντρέγιεφ στο διήγηµα «Ο τοίχος» (1901) περιγράφει (σε συµβολιστικά αυτή τη φορά συµφραζόµενα) πώς ένας λεπρός ξεσηκώνει µια οµάδα απόκληρων. 8 Η µορφή του λεπρού χρησιµοποιείται µεταφορικά, προκειµένου ο συγγραφέας να διερευνήσει τη στάση του ανθρώπου, που αντιµετωπίζει την αλγεινή όψη της ζωής. Και εδώ ανιχνεύεται η διαµόρφωση µιας κοινής ταυτότητας όσων τίθενται στο περιθώριο, οι οποίοι προσπαθούν να υπερβούν την εικόνα του εξαθλιωµένου έγκλειστου, που τους έχει επιβληθεί. Το όραµα του πρωταγωνιστή να κινητοποιήσει τους απόκληρους και η συνειδητοποίηση πως η δηµιουργία ενός καλύτερου κόσµου δεν είναι εφικτή, αφού οι σύντροφοί του προτιµούν τις µικροχαρές της καθηµερινότητας, θυµίζουν την πορεία της ηρωίδας στην Άρρωστη πολιτεία (1914) της Γαλάτειας Καζαντζάκη, το πρώτο ελληνικό έργο µε θέµα τους λεπρούς της Σπιναλόγκας. 9 Στη νουβέλα της Καζαντζάκη η ανώνυµη πρωταγωνίστρια αρνείται να συµβιβαστεί µε τον τρόπο ζωής των ασθενών, εκείνων τουλάχιστον που παρουσιάζονται παραδοµένοι σε ένα κυνήγι σαρκικής ηδονής. Την εντυπωσιάζει θετικά ότι οι λεπροί έχουν «πετάξει από πάνω τους κάθε πρόληψη», αλλά ενοχλείται από την κατάργηση «των συνόρων του πρεπούµενου και του άπρεπου» (16). Προσπαθεί να κατανοήσει την «παράξενη συµπεριφορά» τους, ασκώντας κριτική στην πρακτική της αποµόνωσης. Παρατηρεί ότι υπάρχουν και τίµιοι ασθενείς, οι οποίοι έχουν δηµιουργήσει έναν µικρόκοσµο, παρόµοιο µε την κοινωνία των υγιών. Στέκεται όµως στους ανήµπορους, στα «σουσάτια του δαιµόνου», οι οποίοι ζουν σε άθλιες συνθήκες και «όλες τις µπερµπαντιές τις κάνουν» (18). Η ηρωίδα πιστεύει αρχικά ότι η κοινωνία των υγιών είναι ανώτερη από αυτή των λεπρών. Αποφασίζει λοιπόν να αναµορφώσει τη «χώρα» τους, δηµιουργώντας ένα σχολείο. Ένας θηλυκός Μεσσίας γεννιέται µέσα στον βόρβορο της ακολασίας: «Όλη µου η άθλια ύπαρξη θα αφιερωθεί για να πλάσω έναν κόσµο αγαθό και ωραίο. ( ) Η ζωή µου δεν θα πάει χαµένη. Μια γυναίκα λεπρή, εκεί στο λεπροκοµείο, έκαµε το θαύµα! ( ) Σαν θα το καταλάβουν, όλοι οι λεπροί θα σκύψουν να φιλήσουν τ αχνάρια των ποδιών µου» 7 Jack London, «Koolau the Leper», The House of Pride and other Tales of Hawaii, Macmillan, New York Λεωνίδα Αντρέγιεφ, Το σκοτάδι και άλλα διηγήµατα, µτφρ. Αθηνά Σαραντίδου, Αθήναι [χ.χ.], σ Η Καζαντζάκη, ως Πετρούλα Ψηλορείτη, δηµοσιεύει το «ροµάντζο» της στη Νέα Ζωή (Αλεξανδρείας), τ. ΙΧ, τχ. 2 (Απρίλης-Ιούνης 1914) Εδώ παραπέµπω στην επανέκδοση της σειράς «Πεζογραφικές Επισηµάνσεις», όπου το έργο ακολουθεί Επίµετρο, στο οποίο εξετάζω τη µυθολογία της λέπρας από τη Βίβλο έως τις µέρες µας: Γαλάτεια Καζαντζάκη, Η άρρωστη πολιτεία, Επίµετρο Κέλη ασκαλά, Ελληνικά Γράµµατα, Αθήνα Αναλυτικά για τη σχέση Καζαντζάκη- Αντρέγιεφ, στις σ

4 (49, 51). Η αδιαφορία όµως των χανσενικών, η σήψη που κυριαρχεί στο σώµα, αλλά και στην ψυχή, και κυρίως η συνειδητοποίηση ότι οι ελεύθεροι υγιείς δεν διαφέρουν από τους έγκλειστους λεπρούς, απελπίζουν ξανά την ηρωίδα. Η άρρωστη πολιτεία διαθέτει πλούσιο συµβολικό υπόβαθρο, το οποίο αποκαλύπτει τον τρόπο µε τον οποίο η συγγραφέας διαλέγεται µε τις αισθητικές και ιδεολογικές αναζητήσεις της γενιάς της, των νεοροµαντικών στην αρχή του 20ού αιώνα, οι οποίοι γοητεύονται από τα διδάγµατα του συµβολισµού και βρίσκουν καταφύγιο στη φιλοσοφία του Νίτσε. Η λέπρα στο έργο του γερµανού φιλοσόφου συµβολίζει τη µολυσµατική εξάπλωση του κακού, των αδύναµων ανθρώπων και των χριστιανικών αξιών, οι οποίες εµποδίζουν τους δυνατούς να προχωρήσουν. Στο τέλος, η ιδέα της αυτοκτονίας, αφού πρώτα η λεπρή διαβάσει ξανά το Έτσι µίλησε ο Ζαρατούστρα, προβάλλει ως η µόνη γενναία λύση, για να εξαλειφθεί κάθε µορφή αδυναµίας. Η (σχεδόν) υπεράνθρωπη πρωταγωνίστρια, αν και ασθενής, ανήκει στους «µεγάλους περιφρονητές», όπως περιγράφει ο Νίτσε όσους, αν και αδύναµοι, αντιστέκονται στις σαθρές θρησκευτικές ή κοινωνικές συµβάσεις, επιζητώντας την εκµηδένιση. 10 Η εναντίωση στη χριστιανική ηθική απασχολεί και τον Νίκο Νικολαΐδη στο διήγηµα «Η παραµονή του Σωτήρος» (1921), όπου περιγράφεται το ασίγαστο ερωτικό πάθος µιας υγιούς παπαδοπούλας για έναν λεπρό. 11 Η Μελανή, µε «τέλειαν ανεµελιά», αψηφά κοινωνικές συµβάσεις (κρύβει τον λεπρό) και ηθικές επιταγές (κάνει έκτρωση). Οι ασθενείς, όσοι ζουν στο «λεπρονήσι», απεικονίζονται να χαίρονται τη ζωή, ανενόχλητοι. ιάχυτος ερωτισµός και σαρκασµός των υγιών χαρακτηρίζει τη συµπεριφορά τους. Η Μελανή προτιµά τους «πληγιασµένους», αλλά πρόσχαρους λεπρούς παρά τους καταπιεστικούς υγιείς. Ωστόσο, η «ξετσίπωτη» στάση της έχει ολέθριες συνέπειες, αφού στο τέλος η ηρωίδα δεν αντέχει τις τύψεις και τρελαίνεται. Θεωρώντας ότι θα εξιλεωθεί, αν ακολουθήσει τη λαϊκή δοξασία πως την Παραµονή του Σωτήρος το θαλασσινό νερό γλυκαίνει και όποιος το πιει του συγχωρούνται οι αµαρτίες, η «Αµαρτωλή» πνίγεται. Η χριστιανική ηθική και κοινωνική σεµνοτυφία εγκλωβίζουν την ανυπάκουη γυναίκα, την ώρα που στο νησιωτικό γκέτο οι λεπροί απολαµβάνουν, απαλλαγµένοι από προκαταλήψεις, την «ελευθερία» τους. Στις αρχές του 20ού αιώνα, λοιπόν, ο λεπρός θεωρείται ακόµα ως µίασµα και τίθεται στο περιθώριο. Στη λογοτεχνία εµφανίζονται κάποιοι χαρισµατικοί χανσενικοί που αµφισβητούν τον παθητικό ρόλο που τους επιβάλλεται. Αποµονωµένοι, αλλά ανυπότακτοι δοκιµάζουν αντικρουόµενα αισθήµατα απόγνωσης και αγωνιστικής ευδαιµονίας, όπως ο επαναστάτης του Λόντον ή του Αντρέγιεφ και η ξεχωριστή λεπρή της Καζαντζάκη. Στην πλειοψηφία τους, πάντως, οι λεπροί παρουσιάζονται να ζουν σε καθεστώς ασυδοσίας, να παραδίδονται, χωρίς δεύτερη σκέψη, σε απολαύσεις (κυρίως σαρκικές), τις οποίες αδυνατούν να γευτούν οι υγιείς στο υποκριτικό πλαίσιο της κοινωνίας. Επιπλέον όσοι υγιείς αποτολµούν να µιµηθούν τους λεπρούς, παραβαίνοντας τα όρια, καίγονται σαν τις πεταλούδες που παίζουν µε τη φωτιά, όπως η Μελανή. Από την άλλη, οι ανυπάκουοι λεπροί δεν κατορθώνουν εντέλει να 10 Αναλυτικά για το νιτσεϊκό υπόβαθρο της νουβέλας, βλ. στο Επίµετρο: Γαλάτεια Καζαντζάκη, ό.π., σ Νίκου Νικολαΐδη, «Η παραµονή του Σωτήρος», Ο Σκέλεθρας και άλλα διηγήµατα, Κέδρος, Αθήνα , σ Για µια σύγκριση του διηγήµατος του Νικολαΐδη µε το ποίηµα «Η λεπρή» του Σουίνµπερν, στο οποίο ο άγγλος ποιητής παρουσιάζει το πάθος ενός υγιούς ιερέα για µια λεπρή, βλ. Κέλη ασκαλά, «Μια νόσος και µια νήσος. Ο µύθος της λέπρας και της Σπιναλόγκας στη λογοτεχνία», υπό δηµοσίευση στα Πρακτικά της Ηµερίδας «Νέοι Ερευνητές-Φιλόλογοι», Εταιρεία Σπουδών Νεοελληνικού Πολιτισµού και Γενικής Παιδείας της Σχολής Μωραΐτη ( ). 4

5 νικήσουν το στίγµα. Ο θάνατος δεν είναι µόνο αναπόδραστη µοίρα, αλλά και η µοναδική τους λύτρωση. Η εικόνα του ακόλαστου λεπρού ανασκευάζεται στις δεκαετίες του 1920 και του Ο Πέτρος Πικρός γράφει τότε εκτενή ρεπορτάζ για τη λέπρα και τη ζωή στη Σπιναλόγκα. Τον Μάιο του 1929 επιτίθεται στον υφυπουργό Υγιεινής Αντ. Χρηστοµάνο, ο οποίος χαρακτηρίζει τη λέπρα ως «θεοµηνία». Ο Πικρός, αντίθετα, τονίζει ότι πρόκειται για «πραγµατική αρρώστια» και υπογραµµίζει την ανάγκη να παρθούν µέτρα για την προφύλαξη των υγιών και κυρίως την αξιοπρεπή περίθαλψη των νοσούντων. 12 Στέκεται ιδιαίτερα στη φρικτή όψη των ασθενών: «Άνθρωποι µε κατεστραµµένα µούτρα, µε µύτες που δεν είναι πια µύτες, µε στόµατα που είναι χαίνουσαι πληγαί», 13 οµολογώντας ωστόσο ότι «ο επικινδυνωδέστερος λεπρός είναι ακριβώς εκείνος που δεν φαίνεται». Προσυπογράφει τις απόψεις του ερευνητή στο Ινστιτούτο Παστέρ Γιάννη Καµινόπετρου, ο οποίος ζητά να καταργηθούν τα «κάτεργα λεπροκοµεία» και να ξεκινήσει καµπάνια ενηµέρωσης. 14 Τον Ιούλιο του 1929, ο Πικρός καταγγέλλει ότι στην Αθήνα κυκλοφορούν ανεξέλεγκτα δεκάδες χανσενικοί, οι οποίοι ανήκουν σε όλες τις κοινωνικές τάξεις και ηλικίες. Επικρίνει, ξανά, το «αψυχολόγητο» κυνήγι της αστυνοµίας, ζητά να δηµιουργηθεί «πραγµατικό» λεπροκοµείο, όπου οι ασθενείς θα προσέρχονται οικειοθελώς. 15 Έχει ενδιαφέρον να σταθούµε στις φωτογραφίες µε κοντινά πλάνα παραµορφωµένων λεπρών, η δηµοσίευση των οποίων εξυπηρετεί τον στόχο του Πικρού. Ο αρθρογράφος επιθυµεί, πρώτον, να αφυπνίσει την κοινή γνώµη, να κάνει γνωστή την πραγµατική και τροµακτική φύση της αρρώστιας, και δεύτερον να καταγγείλει την αδιαφορία της κυβέρνησης, η οποία δεν έχει ακόµα εξασφαλίσει αξιοπρεπή περίθαλψη για τα «ναυάγια της ζωής». 16 Ο Χρηστοµάνος, την ίδια περίοδο, θέτει υποψηφιότητα για τον ήµο της Αθήνας. Μαζί µε το ψηφοδέλτιό του ανακοινώνει την επίσκεψή του στη Σπιναλόγκα στην εφηµερίδα Εµπρός, 17 η οποία αναλαµβάνει να απαντήσει στις επικρίσεις του Πικρού. Στις 28 Ιουλίου αναγγέλλεται η έρευνα του Άγγελου Σγουρού «Μια µέρα µε τους αποδιοποµπαίους της Σπιναλόγκας». Ο αρθρογράφος αποδοκιµάζει, χωρίς να κατονοµάζει, συνάδελφο που επισκέφθηκε το νησί «για δύο λεπτά» και έγραψε βάση φηµών. Ειρωνικά σηµειώνει πως κατανοεί τον «αγαπητό» ρεπόρτερ, ο οποίος έπεσε θύµα της όχι «άδικης», αλλά «υπερβολικής» προκατάληψης, αφού ο λεπρός, «ο κληρωτός αυτός της µεγαλυτέρας δυστυχίας που µας κατηράσθη η οργή του Θεού αποτελεί τον αποδιοποµπαίον της κοινωνίας, καταδικασµένον εις µιαν άσπλαχνον αποµόνωσιν και εγκατάλειψιν». 18 Οµολογεί πως κι αυτός την πρώτη φορά έφυγε, τροµοκρατηµένος. Επέστρεψε, όµως, αποφασισµένος να µην ακολουθήσει τον «δηµοσιογραφικόν δρόµον εναερίως επί των νώτων του Πηγάσου». Έτσι µπήκε στο 12 Ω. [=Π. Πικρός], «Η λέπρα προ των θυρών µας. Τρεις χιλιάδες λεπροί εις όλην την Ελλάδα», Πατρίς ( ) Ω., «Ο κίνδυνος των άστοχων µέτρων», Πατρίς ( ) Ω., «Τα επιβαλλόµενα προφυλακτικά µέτρα», Πατρίς ( ) Ω., «Τι έγινε µε το ζήτηµα της λέπρας;», Πατρίς ( ) Ω., «Ποιος και διατί εσκόρπισε τους 60 λεπρούς εις τους δρόµους. Ποιοι είναι οι πραγµατικοί προαγωγοί της λέπρας», Πατρίς ( ) 1. Βλ. του ίδιου, «Πώς θα επιτευχθή η πλήρης αποµόνωσις των λεπρών», Πατρίς ( ) 4, όπου κατονοµάζει λεπρούς που εργάζονται στο κέντρο της Αθήνας και προτείνει µέτρα για την αντιµετώπιση της νόσου, και Κ. Κυριαζίδης, «Η λέπρα και το υπουργείον Υγιεινής», Πατρίς ( ) που συµφωνεί µε τον Πικρό. 17 «Η σηµερινή σύσκεψις διά την υποψηφιότητα του κ. Χρηστοµάνου», Εµπρός ( ) Ο Σγουρός χρησιµοποιεί φράσεις του Πικρού, επικρίνει τον «ψευδοηρωισµόν» του «συναδέλφου», ο οποίος κατήλθε «εις τους κύκλους της ζωντανής αυτής κολάσεως» και µε τη «δαντέσκο» φιλολογία του επιτείνει το µαρτύριο των λεπρών και την απέχθεια των υγιών για τους αρρώστους: «Ο αργός θάνατος στο νησί των λεπρών», Εµπρός ( ) 1, 3. 5

6 νησί, άκουσε τα παράπονα των λεπρών, όπως και ο Χρηστοµάνος, που διαπίστωσε ιδίοις όµµασι την πραγµατική κατάσταση στο νησιωτικό άσυλο. 19 Σε αντίθεση µε τον Πικρό, ο Σγουρός ερµηνεύει τη νόσο ως θεϊκό ανάθεµα και υιοθετεί την άποψη πως είναι κληρονοµική. Καταγγέλλει και αυτός την εξαθλίωση των ασθενών και ζητά το κλείσιµο της Σπιναλόγκας. Ξεκαθαρίζει ότι οι χανσενικοί δεν είναι «δολοφόνοι, απατεώνες, πλαστογράφοι που πληρώνουν εις την ανθρώπινην δικαιοσύνην τα αµαρτήµατά των», αλλά «δυστυχισµένες υπάρξεις που η µοίρα τις έκαµε µε σαρακοφαγωµένα πρόσωπα, χωρίς µάτια, χωρίς µύτες, µε ακρωτηριασµένα χέρια, µε πόδια ανίκανα να τους κρατήσουν». 20 Ωστόσο, τονίζει ότι η πολιτεία δεν είναι µόνο αυτή υπεύθυνη για την αντιµετώπιση της «σπάνιας» στην Ελλάδα νόσου. Η «ιδιωτική γενναιοδωρία» οφείλει να βοηθήσει τους εγκαταλελειµµένους «µάρτυρες». Ο Σγουρός δεν στρέφει τα βέλη του εναντίον του κράτους, όπως ο Πικρός, αλλά κυρίως επικρίνει τον «φαρισαϊσµό» των φιλάνθρωπων. 21 Στο τέλος, µε αφορµή τον αχαλίνωτο ερωτισµό των χανσενικών, αναλογίζεται µε φρίκη τα παραµορφωµένα σώµατα που αναζητούν την ηδονή στις «τρώγλες» της Σπιναλόγκας, όπου «οργιάζουν σαν τα ζώα, µη ζητώντας κανένα αισθησιασµόν, αλλά απλώς τη βάρβαρη ικανοποίηση µιας ορισµένης φυσικής ορµής». Γι αυτό και τίθεται υπέρ της στείρωσης των ανδρών, ώστε να εκλείψουν «οι πελάται της κολάσεως αυτής». 22 Η απάντηση του Πικρού στον «συνάδελφο», ο οποίος «είδε µε τη φαντασία του πράγµατα ανύπαρκτα και άδικα. Είδε λεπρούς µε έκφυλες και ανώµαλες ορέξεις», δίνεται µε καθυστέρηση τεσσάρων ετών. Στην εκτενή έρευνά του «Σπιναλόγκα. Ο τάφος των ζωντανών πτωµάτων» (Εβδοµάς, Οκτώβριος Φεβρουάριος 1933) δεν απουσιάζουν ο τρόµος ή το µακάβριο: «Πετούν ακόµα στα µάτια µου οι τροµακτικές εκείνες θελιές των αυτιών, που τις βλέπω να κρέµουνται στο κενό κάτω απ τ αυτιά των λεπρών κοριτσιών: φανταχτερά κι αφάνταστα σκουλαρίκια, έτοιµα να στάξουν αίµα ή και να ξεκολλήσουν, να τσακιστούν, να σκάσουν, σαν τη φούσκα, στα βράχια τα σκληρά της Σπιναλόγκας». Ωστόσο, οι λεπροί δεν συνθέτουν µόνο «ένα φρικιαστικό όραµα» στο «βασίλειο του κρύου Χάρου». Ταυτόχρονα είναι ασθενείς, «χτυπηµένοι» από µια φοβερή αρρώστια, ελεύθεροι εντούτοις µέσα στην «καθαρή και νοικοκυρεµένη» πολιτεία τους. 23 Ο Πικρός παρουσιάζει αναλυτικά τις «φάτσιες λεπρόζα», παροµοιάζοντάς τις µε «κάτι ανάµεσα σε νεκροκεφαλή και σε µάσκα τραγικού µίµου». Παράλληλα, όµως, υπογραµµίζει την ευγένεια των έγκλειστων, περιγράφει την καθηµερινότητά τους, στέκεται στους κανόνες, που διέπουν την οργανωµένη τους πολιτεία, η οποία δεν διαφέρει από οποιαδήποτε επαρχιακή πόλη. Συναντά γονείς που αγωνιούν για την ηθική διάπλαση των παιδιών (κυρίως των κοριτσιών), κουβεντιάζει µε τις νοικοκυρές, αλλά και µε τις «προκοµµένες». 24 Συνοµιλεί µε δεισιδαίµονες λεπρούς, θύµατα συχνά του κοµπογιαννιτισµού. Συζητά, µολαταύτα, και µε άλλους οι οποίοι, αν και αγράµµατοι, γνωρίζουν τις πιο πρόσφατες επιστηµονικές εξελίξεις. Οι περισσότεροι ξέρουν ότι η νόσος του Χάνσεν είναι µεταδοτική και µόνο. Υπάρχουν και ορισµένοι, που υποστηρίζουν ότι είναι κληρονοµική µια πλάνη, όµως, από την οποία (σπεύδει να επισηµάνει ο Πικρός) και οι επιστήµονες άργησαν να 19 Αγγ. Σγουρός, «Με τους αποδιοποµπαίους της Σπιναλόγγας [sic]. 2 ον», Εµπρός ( ) Αγγ. Σγουρός, «Με τους αποδιοποµπαίους της Σπιναλόγγας. 3 ον», Εµπρός ( ) 1, Αγγ. Σγουρός, «Με τους αποδιοποµπαίους της Σπιναλόγγας. 2 ον», Εµπρός ( ) Αγγ. Σγουρός, «Με τους αποδιοποµπαίους της Σπιναλόγγας. 4 ον», Εµπρός ( ) Πέτρου Πικρού, «Σπιναλόγκα. Ο τάφος των ζωντανών πτωµάτων», Εβδοµάς ΣΤ, τχ. 265 ( ) Πέτρου Πικρού, «Σπιναλόγκα», Εβδοµάς ΣΤ, τχ. 266 ( )

7 απαλλαγούν. 25 Καλοσύνη και φαυλότητα, φαντασία και λυρισµός, σύγκριση του παρελθόντος µε τη σύγχρονη πραγµατικότητα συνθέτουν την ανθρωπογεωγραφία στο «βασίλειο της Λέπρας», την οποία πρώτα «έζησε» και κατόπιν καταγράφει ο Πικρός, όπως τονίζει επανειληµµένα. Στόχος δεν είναι µόνο η καταγγελία, αλλά επιπλέον η ενηµέρωση-τέρψη του αναγνώστη ακόµα και στην τροµολαγνική της διάσταση, όπως µαρτυρά η εκτενής αναδροµή στην ιστορική και λογοτεχνική διαδροµή της νόσου από την αρχαιότητα έως το παρόν, όπου κάποιοι ασθενείς πιστεύουν ακόµα στη µεσαιωνική δοξασία ότι το µπάνιο σε αίµα παρθένων θεραπεύει. Πάνω από όλα, πάντως, ο Πικρός κηρύττει µήνυµα αλληλεγγύης προς τους υποφέροντες: «Η σηµερινή όπως και η περασµένη κοινωνία στρέφει τον αγώνα της και την άµυνά της περισσότερο εναντίον του λεπρού, παρά εναντίον της λέπρας», υπογραµµίζοντας ότι, αν οι υγιείς λάβουν τα απαραίτητα προληπτικά µέτρα, µπορούν άφοβα να απαντούν στις επιστολές των οικείων τους ή να τους επισκέπτονται. 26 Αξιοσηµείωτη είναι η συνοµιλία του µε την πιο «φιλάρεσκη» ασθενή, όπου η τελευταία τον πληροφορεί ότι οι χανσενικοί παντρεύονται για «προίκα ή αποκατάσταση», αλλά και για να µην γεννιούνται «µπασταρδάκια». Ο Πικρός αποφεύγει να µεταφέρει τα λόγια της κοπέλας γράφει πως δεν τα θυµάται, όταν εκείνη του εξηγεί «την άσβεστη φλόγα του ερωτισµού που βασανίζει τους λεπρούς». Επίσης, αµέσως µετά την οµολογία: «Μπορώ να χω όποιον µου γουστάρει», ο αρθρογράφος δικαιολογεί τη γυναίκα, σχολιάζοντας πως «η υποκρισία ή η συµβατική ντροπή υποχωρούν µπροστά στη γυναικεία φιλαρέσκεια που δε τη σάπισε ούτε η λέπρα». 27 Υπάρχει ψυχική οµορφιά και ηθική στο νησί των λεπρών, επισηµαίνει στο τέλος ο Πικρός, όπως στην αρχή τόνιζε ότι η Σπιναλόγκα δεν είναι µόνο κόλαση, αλλά και µια όµορφη, οργανωµένη πολιτεία. Την ίδια περίοδο εκδίδεται από τον Θέµο Κορνάρο η Σπιναλόγκα ad vitam (1933), το δεύτερο µετά την Άρρωστη πολιτεία ελληνικό έργο µε θέµα τη ζωή στο νησιωτικό άσυλο. Η απόσταση της νουβέλας του Κορνάρου από το «ροµάντζο» της Καζαντζάκη δεν είναι µόνο χρονική. Από την αρχή ο συγγραφέας ξεκαθαρίζει ότι εναντιώνεται σε όσους αντιµετωπίζουν τη ζωή απαισιόδοξα, αφού οι λεπροί είναι οι µόνοι «πραγµατικοί ζωντανοί ετούτης της Γης», «οι πραγµατικοί εχτιµητές της αξίας της ανθρώπινης ζωής». 28 Το έργο του Κορνάρου βρίσκεται πιο κοντά στο ανθρωπιστικό µήνυµα της έρευνας του Πικρού. Για να ακριβολογούµε, το ξεπερνά, αφού όχι µόνο καταγγέλλει τις άθλιες συνθήκες διαβίωσης των λεπρών, αλλά προπαντός ξεσκεπάζει το οµαδικό έγκληµα σε βάρος των εργατών: «Αυτοί που δουλέψανε σ όλη τους τη ζωή, χωρίς να χορτάσουνε ψωµί, βρίσκονται τώρα, στην αρρώστια τους, πεταµένοι σαν κοπριά σ ένα κοπρόλακο βρωµερό που λέγεται Σπιναλόγκα. Κι η λέπρα που τους διαλύει δεν είναι το χειρότερο κακό. Πείνα, δίψα, ψείρα! Να, τι θα πει να είσαι λεπρός Σπιναλογκίτης» (6). Στη Σπιναλόγκα διαβάζουµε το ηµερολόγιο του δασκάλου Γιώργου Μιχαηλίδη, ο οποίος αρχικά συµβιβάζεται µε την κατάστασή του: «Ανίκανος είµαι και για το µίσος και για την απογοήτεψη και για την ελπίδα και γι αυτή την πλήξη 25 Πέτρου Πικρού, «Σπιναλόγκα», Εβδοµάς ΣΤ, τχ. 268 ( ) Πέτρου Πικρού, «Σπιναλόγκα», Εβδοµάς ΣΤ, τχ. 271 ( ) 201, τχ. 272 ( ) 233. Και στο τχ. 274 ( ) 321, όπου, παρατηρεί ότι οι λεπροί είναι «ειλικρινέστεροι» και «αδιάφοροι» στο ζήτηµα του έρωτα, γιατί ξέρουν ότι η «γυµνή αλήθεια δεν µπορεί να είναι πιο άσκηµη από την άρρωστη όψη τους». 27 Πέτρου Πικρού, «Σπιναλόγκα», Εβδοµάς ΣΤ, τχ. 275 ( ) Θέµος Κορνάρος, Σπιναλόγκα ad vitam, Αθήνα [1933], σ. 5. Σε αυτή την έκδοση αντιστοιχούν οι παραποµπές. 7

8 και τον τρόµο. Παραλυµένος, πεθαµένος, λεπρός είµαι» (33). Η συνάντησή του, όµως µε τον µπάρµπα-μιχάλη, ο οποίος διαρκώς αναζητά και βρίσκει µες στην ασχήµια το ωραίο, αναχαιτίζει την απαισιοδοξία του πρωταγωνιστή. Οι λεπροί του Κορνάρου νιώθουν τον παλµό της αληθινής ζωής και ξέφρενα την αποχαιρετούν. Ο ήρωας σταδιακά κατακτά µια νέα ταυτότητα, πιστεύει στην αξία της αντίστασης και την εξέγερση του προλεταριάτου. Στην ίδια ιδεολογική γραµµή εντάσσεται δύο χρόνια αργότερα, στα 1935, η «επιτόπια» έρευνα της αριστερής, από τη δεκαετία περίπου του 1920, Γαλάτειας Καζαντζάκη. Οι λεπροί που συναντά στη Σπιναλόγκα τής ζητούν να µεταφέρει την αναλγησία του κράτους και των γιατρών στον έξω κόσµο. εν είναι µόνο περιθωριοποιηµένοι ασθενείς, αλλά πολιτικοί κρατούµενοι, οι οποίοι συχνά φυλακίζονται σε µια άνυδρη στέρνα για να συµµορφωθούν. Σε σχέση µε τους ηδονιστές λεπρούς στην Άρρωστη πολιτεία του 1914, τώρα οι χανσενικοί ενδιαφέρονται για τα κοινά, αγαπούν τα βιβλία και κυρίως είναι µυηµένοι στον κοµµουνισµό. Η επανάσταση είναι προ των πυλών, καταλήγει αισιόδοξα στα 1935 η Καζαντζάκη, απεικονίζοντας στο τέλος της έρευνας έναν χανσενικό που, µε λιωµένα δάκτυλα, ζωγραφίζει στους τοίχους της φυλακής του το σφυροδρέπανο, «το σύµβολο αυτό της πανανθρώπινης ελευθερίας!». 29 Στον αντίποδα των παραπάνω επαναστατικών διακηρύξεων στέκεται το Γη και Νερό του Γουλιέλµου Άµποτ (1936), όπου λεπροί και υγιείς συγκρούονται, υποστηρίζοντας ο καθένας διαφορετικές ιδεολογίες ή φιλοσοφικές τάσεις. Στο πρώτο µέρος του µυθιστορήµατος το µερίδιο του λέοντος λαµβάνουν οι χανσενικοί. Ο λεβέντης Νικήτας (παροµοιάζεται µε τις βουνοκορφές των δηµοτικών τραγουδιών), αγωνιστής στους βαλκανικούς και στη Μικρά Ασία, προσβλήθηκε από λέπρα στη φυλακή, όπου βρέθηκε µετά την ήττα του ελληνικού στρατού. Παραµένει, ωστόσο, αµετανόητος οπαδός του µεγαλοϊδεατισµού και ιδαλγός της ελευθερίας. Στο πλευρό του ο δυνατός Κοσµάς. Απέναντι στους λεβεντόκορµους λεπρούς, που διψούν για ανεξαρτησία και υπερασπίζονται µε πάθος πατρίδα, Θεό και οικογένεια, ορθώνεται ένας υγιής δάσκαλος που µεταβαίνει οικειοθελώς στο νησιωτικό γκέτο, για να δηµιουργήσει ένα σχολείο. Ο Νίκος (παροµοιάζεται µε τους κυρτωµένους γραφιάδες των γραφείων) είναι καχεκτικός και βρώµικος. Πιστεύει, όµως, πως η γνώση θα συµβάλλει στην αναµόρφωση του έθνους συνολικά των υγιών που ζουν στο ασφυκτικό πλαίσιο της υποκριτικής κοινωνίας, αλλά και των καταδικασµένων στην αποµόνωση λεπρών. Υπερασπίζεται την παιδεία που δεν προωθεί την επανάσταση ή τη Μεγάλη Ιδέα, αλλά προάγει την ελληνική παράδοση, διδάσκει τη µετριοφροσύνη και την αρετή. Απέναντι στη σωµατική λεβεντιά του Νικήτα τίθεται λοιπόν η ψυχική αντρειοσύνη του Νίκου. Ποια άραγε θα νικήσει; Η απάντηση αργεί, καθώς ένα νέο πρόσωπο εµπλέκεται στην παραπάνω αντιπαράθεση. Ο διεθνούς φήµης λεπρολόγος Πάντος φθάνει στη Σπιναλόγκα, αναζητώντας το φάρµακο, αλλά και την (πρώην νύφη του) Ελένη, µε την οποία είναι ερωτευµένος. Εκείνη, ωστόσο, περιµένει το παιδί του Κοσµά. Ο γιατρός (παροµοιάζεται µε Μεσσίας) καταδικάζει την αισθητική και την ιδεολογία του ροµαντικού 19 ου αιώνα, ο οποίος καλλιέργησε τη χωρίς όρια ελευθερία, και οραµατίζεται µια αναγεννηµένη Ελλάδα. Όταν, όµως, τα πειράµατά του αποτυγχάνουν, αναθεωρεί την πίστη του στη νοµοτελειακή πρόοδο των δαρβινικών θεωριών. Στη λεκτική µονοµαχία του ορθολογιστή Πάντου µε τον Νικήτα, που λατρεύει «εθνικούς θεούς», παρεµβαίνει ο Κοσµάς, καταδεικνύοντας τη δηµοκρατία ως υπεύθυνη για την εξάπλωση της νόσου και συνεκδοχικά για το µέγεθος του 29 Γαλάτεια Καζαντζάκη, «Στη Σπιναλόγκα. Με τους λεπρούς. Β», Ριζοσπάστης ( ). 8

9 εθνικού µαρασµού. Στο τέλος, κανένας δεν ανακηρύσσεται νικητής. Ο Πάντος, εξουθενωµένος, καταλήγει χωρίς όραµα, ενώ ο Νικήτας βυθίζεται σε µεγαλοϊδεατικό παραλήρηµα. Την απάντηση στο πώς θα αντιµετωπιστεί η παρακµή-λέπρα που έχει µολύνει όλους τους τοµείς της ελληνικής πραγµατικότητας τη δίνει ο ίδιος ο Άµποτ. Στο 21ο κεφάλαιο του δεύτερου µέρους καταδικάζει (σε πρώτο πρόσωπο) τον µεγαλοϊδεατισµό, αλλά και την απόλυτη πίστη στην επιστήµη. Καταγγέλλει κάθε επαναστατική πρακτική, αποκηρύσσει τον κοµµουνισµό και προτείνει ως φάρµακο την Ορθοδοξία, την παράδοση και τη ζωή στην ύπαιθρο. Εν ολίγοις προάγει ένα ειρηνικό σενάριο ανατροπής του αποµονωτισµού των χανσενικών και αλληγορικά του έθνους που πάσχει. Το Γη και νερό προωθεί το χριστιανικό µήνυµα αλληλεγγύης, που είδαµε νωρίτερα στα έργα του 19 ου αιώνα. Σκιαγραφώντας τους ήρωες, λεπρούς και υγιείς, ως κράµα υψηλών και ταπεινών χαρακτηριστικών, ο συγγραφέας υποβάλλει την ιδέα ότι η ελληνική φυλή θα σωθεί, αν στηριχθεί στα υγιή στοιχεία της Ιστορίας της και αποκηρύξει τα άρρωστα. Στο τέλος, το παιδί των δύο λεπρών, της Ελένης και του Κοσµά, γεννιέται γερό, συµβολίζοντας ένα καλύτερο για την Ελλάδα µέλλον. Στο πρώτο µισό της δεκαετίας του 1940 οι µεσοπολεµικές ιδεολογικές αντιπαραθέσεις υποχωρούν µπροστά στην πίεση των κρίσιµων γεγονότων (παγκόσµιος πόλεµος, γερµανική κατοχή), που δηµιουργούν νέα δεδοµένα αγώνας για επιβίωση, αντίσταση, προσδοκία ανεξαρτησίας. Την ίδια περίοδο το λογοτεχνικό ενδιαφέρον για τους λεπρούς ελαττώνεται. Εξάλλου, από τα τέλη του µεσοπολέµου, η κατάσταση στο νησί έχει βελτιωθεί. Η Σπιναλόγκα έχει να επιδείξει τη δική της επαναστατική φιγούρα, τον φοιτητή Επαµεινώνδα Ρεµουνδάκη, ο οποίος φθάνει στο νησί στα 1936, διεκδικεί και αλλάζει ριζικά τις συνθήκες διαβίωσης των ασθενών. Οι λεπροί της Σπιναλόγκας µεταβάλλουν τότε την αντίληψή τους για τον θάνατο, διεκδικούν συλλογικά, αρθρογραφούν και παρουσιάζουν προς τους έξω έναν «φυσιολογικό εαυτό». 30 Τα παραπάνω µάς επιτρέπουν να κατανοήσουµε τη στάση της κριτικής απέναντι στη Σπιναλόγκα του Άρη Χατζηδάκη, τον Σεπτέµβρη του Το θεατρικό περιστρέφεται γύρω από το δίληµµα του Πέτρου Κρητικού ανάµεσα στην προσωπική ευτυχία και στην αφιέρωση στον αγώνα εναντίον της λέπρας. Ο γιατρός ανακαλύπτει τον αντιλεπρικό ορό, αλλά διστάζει να τον εφαρµόσει στους ασθενείς. Η απεικόνιση των τελευταίων αναπαράγει, στο µεγαλύτερο µέρος της, το στερεότυπο του «νεκροζώντανου», απόκληρου ή καιροσκόπου λεπρού. Η δράση επικεντρώνεται στη µορφή του γιατρού-μεσσία, η αναβλητικότητα, οι αγωνίες και η τελική «θυσία» του οποίου ασθενεί για να δοκιµάσει πρώτος το φάρµακο δεν πείθουν, και προπαντός δεν ανταποκρίνονται στο αγωνιστικό πνεύµα της εποχής. Ο Γιάννης Σιδέρης επικρίνει την έλλειψη συνάφειας του έργου µε την ελληνική πραγµατικότητα, χαρακτηρίζοντας τον συµβολισµό των «έξω από τη Σπιναλόγκα» ως λεπρών «κοινοτυπικό», ο οποίος πια «δεν παίρνει περισσότερη ανάπτυξη». 31 Εντούτοις, στα επόµενα χρόνια δεν πραγµατοποιείται η ανατροπή του στίγµατος. Παρόλο που στα 1947 βρίσκεται το φάρµακο και στα 1957 η Σπιναλόγκα 30 Μάνος Σαββάκης, Οι λεπροί της Σπιναλόγκας. Ιατρική, Εγκλεισµός, Βιωµένες εµπειρίες ( ), Πλέθρον, Αθήνα, σ Ενδιαφέρον ότι, τη δεκαετία του 1930, στην Ιαπωνία αυξάνονται οι λεπροί που γράφουν λογοτεχνία µε θέµα την αρρώστια, την αποµόνωση, τον έρωτα, αλλά και τις ιδεολογικές τους πεποιθήσεις, δηµιουργώντας ένα ξεχωριστό λογοτεχνικό είδος, τη «λογοτεχνία της λέπρας», Susan L. Burns, Making Illness into Identity: Writing Leprosy Literature in Modern Japan, Japan Review 16 (2004) Γιάννης Σιδέρης, «Άρη Χατζηδάκη Σπιναλόγκα», Νέα Εστία τχ. 329 ( )

10 κλείνει, η µεταφορά του µιαρού λεπρού παραµένει ενεργή. Στον Εµφύλιο, για παράδειγµα, εµφανίζεται στην αρένα της πολιτικής αντιπαράθεσης στον τύπο βρίσκουµε αναφορές στους «λεπρούς» κοµµουνιστές «συµµορίτες», αφενός, και σε εθνικοσοσιαλιστές «λεπρούς τύπου Φράνκο», αφετέρου. 32 Επιπλέον, ενδεικτική της αναγκαιότητας εντέλει ενός υγιούς, φιλεύσπλαχνου σωτήρα είναι η αναφορά του Π. Παλαιολόγου, σε χρονογράφηµά του για την παράσταση του Μικρού Έυολφ του Ίψεν, στα Με αφορµή την ανιδιοτελή αγάπη της Μπεάτα για τον σύζυγό της, ο χρονογράφος θυµάται τις υγιείς γυναίκες, που συνάντησε στη Σπιναλόγκα, οι οποίες θυσιάζονται ανιδιοτελώς: «Το πήραν απόφαση να καταναλώνουν τις µέρες τους µέσα στη φρίκη, να σαπίσουν και οι ίδιες από µια φοβερή αρρώστια, για να µην αφήσουν µόνους τους άντρες τους. Άλλης µορφής αυτές Μπεάτες που περιµένουν τον Ίψεν τους». 33 Στο κάλεσµα του Παλαιολόγου δεν ανταποκρίθηκαν, από όσο γνωρίζω, οι οµότεχνοί του λογοτέχνες για πολλά χρόνια. Στις µέρες µας, αντίθετα, παρατηρείται µια αναπάντεχη αναβίωση του ενδιαφέροντος για τους χανσενικούς. Πιο διάσηµο παράδειγµα είναι Το νησί της Βικτώριας Χίσλοπ, εκδοτική επιτυχία το 2005, που ακόµα καλά κρατεί στις λίστες των ευπώλητων, µε αφορµή και την τηλεοπτική του µεταφορά στο Mega, που γνωρίζει τεράστια επιτυχία. Η Χίσλοπ συγγράφει κάτι σαν εγχειρίδιο καλοσύνης, µια ιστορία αγάπης µε φόντο τη γερµανική κατοχή, παρουσιάζοντας τους Γερµανούς ως µεγαλύτερο κακό σε σχέση µε την ασθένεια και τον εγκλεισµό. Οι λεπροί περιγράφονται να γνωρίζουν την ελευθερία και την ευµάρεια στον µικρόκοσµο της Σπιναλόγκας την ώρα που οι υγιείς δοκιµάζονται από τα δεινά του πολέµου. Οι εικόνες φρίκης σχεδόν λείπουν. Το µυθιστόρηµα δεν καταδικάζει µόνο τις πρακτικές αποκλεισµού, αλλά καταθέτει προπαντός ένα αισιόδοξο και εύπεπτο µοντέλο, προκειµένου να γεφυρωθεί το χάσµα ανάµεσα σε υγιείς και ασθενείς. Στο τέλος η λεπρή πρωταγωνίστρια θεραπεύεται και παντρεύεται τον γιατρό, τον «Άγιο της Σπιναλόγκας». Στην αυγή του 21ου αιώνα ο λεπρός σηµατοδοτεί ακόµα ό,τι η κοινωνία βάζει στο περιθώριο ως µολυσµατικό ή ανήθικο, όπως για παράδειγµα τους οµοφυλόφιλους ή τους ασθενείς του Aids στο διήγηµα της Νίκης Τρουλλινού «Καφενείο το Ροµάντζο: περπατώντας στη Σπιναλόγκα», όσους πάσχουν από καρκίνο στο µυθιστόρηµα της Ναντίν Γκόρντιµερ Ξύπνα! ή τους µετανάστες που αντιµετωπίζουµε ως «πολιτισµικά χανσενικούς», όπως καταγγέλλει σε επιφυλλίδα του ο Παντελής Μπουκάλας. 34 Η τέχνη, εντούτοις, αναδεικνύει την πρόθεση τόσο των συνειδητοποιηµένων και καλοσυνάτων «λεπρών», όσο και των δίκαιων και φιλεύσπλαχνων υγιών να ανατρέψουν το στίγµα. Έτσι η προκατάληψη ακυρώνεται και οι δύο πλευρές συναντώνται ειρηνικά. Η σύγχρονη εικόνα του χανσενικού επιστρέφει, τηρουµένων των αναλογιών, στον αποµονωµένο «ζωντανό-νεκρό» της Βίβλου, του Μπεν Χουρ, του λεπρού ερηµίτη του Βικέλα µια βασανισµένη αναχωρητική µορφή που δεν επαναστατεί, αλλά λυτρώνεται από µια φιγούρα 32 Βλ. ενδεικτικά Εµπρός ( ) 3 και ( ) και, για το αντίπαλο στρατόπεδο, Ριζοσπάστης ( ) 1, ( ) 1, ( ) 4. Αναλυτικά τις απόπειρες για την υπέρβαση του στίγµατος µετά τον Εµφύλιο, βλ. στο Επίµετρο, στον τόµο Γαλάτεια Καζαντζάκη, Η άρρωστη πολιτεία, ό.π., σ Π. Παλαιολόγος, «Στο περιθώριο της ζωής. Η θυσία της Μπεάτα», Ελεύθερον Βήµα ( ). Ευχαριστώ και από εδώ τον Αντώνη Γλυτζουρή που µου υπέδειξε το άρθρο. 34 Νίκη Τρουλλινού, «Καφενείο το Ροµάντζο: περπατώντας στη Σπιναλόγκα», στη συλλογή Και φύσηξε νοτιάς, Το ροδακιό, Αθήνα 2006, σ , Ναντίν Γκόρντιµερ, Ξύπνα!, µτφρ. Τόνια Κοβαλένκο, Καστανιώτης, Αθήνα 2006, σ. 19, 28-8, 51, 113, και Παντελής Μπουκάλας, «Οι µολυσµένοι Κούρδοι», Καθηµερινή ( ). 10

11 εξαιρετική, έναν Μεσσία, ο οποίος αποδέχεται και ενσωµατώνει το διαφορετικό αναίµακτα, µε το «άγγιγµά» του. Ο αποκρουστικός, αλλά οραµατιστής λεπρός του Λόντον, του Αντρέγιεφ, της Καζαντζάκη ή του Θέµου Κορνάρου, κράµα διαβολικών και αγγελικών χαρακτηριστικών, ο οποίος έρχεται σε ευθεία ρήξη µε τα κοινωνικά στερεότυπα, τη θρησκεία ή τους υποτιθέµενους «λυτρωτές» του, δεν εκφράζει πλέον κοινό και καλλιτέχνες. Στη θέση των αγωνιστικών µανιφέστων και των λεπρών ανταρτών στη λογοτεχνία του προηγούµενου αιώνα (οι οποίοι, ωστόσο, δεν κατορθώνουν να ανατρέψουν το στίγµα ούτε στο όριο της µυθοπλασίας) αναδύεται ένας λογοτεχνικός λόγος, τον σκοπό του οποίου προσδιορίζει η πολιτική ορθότητα. Υγιείς και ασθενείς, κανονικοί και αποκλίνοντες αποδοκιµάζουν τον κοινωνικό ρατσισµό, τονίζουν την ανάγκη παιδείας και την ανάληψη ευθύνης από το κράτος και τους πολίτες. Χωρίς να λείπουν και οι υπερβολές, όπως στην περίπτωση της Χίσλοπ, όπου η λογοτεχνία εξωραΐζει την εικόνα του λεπρού και το χάπι-εντ του Νησιού χρυσώνει την πραγµατικότητα. 11

Χάρτινη Αγκαλιά Συγγραφέας: Ιφιγένεια Μαστρογιάννη

Χάρτινη Αγκαλιά Συγγραφέας: Ιφιγένεια Μαστρογιάννη Χάρτινη Αγκαλιά Συγγραφέας: Ιφιγένεια Μαστρογιάννη Επιμέλεια εργασίας: Παναγιώτης Γιαννόπουλος Περιεχόμενα Ερώτηση 1 η : σελ. 3-6 Ερώτηση 2 η : σελ. 7-9 Παναγιώτης Γιαννόπουλος Σελίδα 2 Ερώτηση 1 η Η συγγραφέας

Διαβάστε περισσότερα

Γεννήθηκε το 1883 στο Ηράκλειο της Κρήτης Υπήρξε φιλόσοφος, ποιητής, θεατρικός συγγραφέας Έργα: µυθιστορήµατα, ποίηση, θεατρικά,

Γεννήθηκε το 1883 στο Ηράκλειο της Κρήτης Υπήρξε φιλόσοφος, ποιητής, θεατρικός συγγραφέας Έργα: µυθιστορήµατα, ποίηση, θεατρικά, http://www.amis-kazantzaki.gr./ Γεννήθηκε το 1883 στο Ηράκλειο της Κρήτης Υπήρξε φιλόσοφος, ποιητής, θεατρικός συγγραφέας Έργα: µυθιστορήµατα, ποίηση, θεατρικά, ταξιδιωτικά Τα πιο γνωστά του έργα: Αναφορά

Διαβάστε περισσότερα

Πως μπορώ να υποστηρίξω τον άνθρωπό μου. να αντιμετωπίσει το λέμφωμα;

Πως μπορώ να υποστηρίξω τον άνθρωπό μου. να αντιμετωπίσει το λέμφωμα; Πως μπορώ να υποστηρίξω τον άνθρωπό μου να αντιμετωπίσει το λέμφωμα; Το λέμφωμα είναι δυνητικά ιάσιμη νόσος Με την επιστημονική συνεργασία του Αιματολογικού Τμήματος, Γ Πανεπιστημιακής Παθολογικής Κλινικής,

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ. Α1. Η επίδραση του Ευρωπαϊκού Ρομαντισμού είναι πρόδηλη στο έργο του

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ. Α1. Η επίδραση του Ευρωπαϊκού Ρομαντισμού είναι πρόδηλη στο έργο του ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Α1. Η επίδραση του Ευρωπαϊκού Ρομαντισμού είναι πρόδηλη στο έργο του Σολωμού. Το μεταφυσικό στοιχείο εντοπίζεται λόγου χάρη στο στίχο 54 όπου ανιχνεύουμε

Διαβάστε περισσότερα

Το διπλό βιβλίο-δημήτρης Χατζής. Χαρά Ζαβρού Γ 6 Γυμνάσιο Αγίου Αθανασίου Καθηγήτρια: Βασιλική Σελιώτη

Το διπλό βιβλίο-δημήτρης Χατζής. Χαρά Ζαβρού Γ 6 Γυμνάσιο Αγίου Αθανασίου Καθηγήτρια: Βασιλική Σελιώτη Το διπλό βιβλίο-δημήτρης Χατζής Χαρά Ζαβρού Γ 6 Γυμνάσιο Αγίου Αθανασίου Καθηγήτρια: Βασιλική Σελιώτη Γενικά Δημήτρης Χατζής Περιεχόμενα «Το διπλό βιβλίο» Περίληψη Ιστορικό πλαίσιο Τίτλος του έργου Δομή

Διαβάστε περισσότερα

Το κορίτσι με τα πορτοκάλια. Εργασία Χριστουγέννων στο μάθημα της Λογοτεχνίας. [Σεμίραμις Αμπατζόγλου] [Γ'1 Γυμνασίου]

Το κορίτσι με τα πορτοκάλια. Εργασία Χριστουγέννων στο μάθημα της Λογοτεχνίας. [Σεμίραμις Αμπατζόγλου] [Γ'1 Γυμνασίου] Το κορίτσι με τα πορτοκάλια Εργασία Χριστουγέννων στο μάθημα της Λογοτεχνίας [Σεμίραμις Αμπατζόγλου] [Γ'1 Γυμνασίου] Εργασία Χριστουγέννων στο μάθημα της Λογοτεχνίας: Σεμίραμις Αμπατζόγλου Τάξη: Γ'1 Γυμνασίου

Διαβάστε περισσότερα

ÈÅÌÁÔÁ 2007 ÏÅÖÅ. Α. ΚΕΙΜΕΝΟ ιονύσιο Σολωµό «Ο Κρητικό» Επαναληπτικά Θέµατα ΟΕΦΕ 2007

ÈÅÌÁÔÁ 2007 ÏÅÖÅ. Α. ΚΕΙΜΕΝΟ ιονύσιο Σολωµό «Ο Κρητικό» Επαναληπτικά Θέµατα ΟΕΦΕ 2007 Α. ΚΕΙΜΕΝΟ ιονύσιο Σολωµό «Ο Κρητικό» 3 3 4 σαν πέτρες µε βυθίζουν! 4 Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ ΕΝ ΕΙΚΤΙΚΕΣ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ. Θέµατα της Επτανησιακής Σχολής που απαντούν στα δοθέντα αποσπάσµατα

Διαβάστε περισσότερα

Η ΜΑΧΗ ΤΗΣ ΚΡΗΤΗΣ ΚΑΙ Η ΑΝΤΙΣΤΑΣΗ ΤΟΥ ΛΑΟΥ ΤΗΣ ΟΙ ΓΥΝΑΙΚΕΣ ΣΤΗΝ ΑΝΤΙΣΤΑΣΗ

Η ΜΑΧΗ ΤΗΣ ΚΡΗΤΗΣ ΚΑΙ Η ΑΝΤΙΣΤΑΣΗ ΤΟΥ ΛΑΟΥ ΤΗΣ ΟΙ ΓΥΝΑΙΚΕΣ ΣΤΗΝ ΑΝΤΙΣΤΑΣΗ Η ΜΑΧΗ ΤΗΣ ΚΡΗΤΗΣ ΚΑΙ Η ΑΝΤΙΣΤΑΣΗ ΤΟΥ ΛΑΟΥ ΤΗΣ ΟΙ ΓΥΝΑΙΚΕΣ ΣΤΗΝ ΑΝΤΙΣΤΑΣΗ Η Μάχη της Κρήτης έχει µια ξεχωριστή θέση στη ροή των γεγονότων του Β' Παγκοσµίου Πολέµου. Ο Ελληνικός λαός στη Κρήτη, εγκαταλελειµµένος

Διαβάστε περισσότερα

Εμείς τα παιδιά θέλουμε να γνωρίζουμε την τέχνη και τον πολιτισμό του τόπου μας και όλου του κόσμου.

Εμείς τα παιδιά θέλουμε να γνωρίζουμε την τέχνη και τον πολιτισμό του τόπου μας και όλου του κόσμου. Εισαγωγή Το Παγκύπριο Κίνημα ΕΔΟΝόπουλων δημιουργήθηκε το 1960. Πρωταρχικός του στόχος είναι η προσφορά και η στήριξη του παιδιού στην Κυπριακή κοινωνία. Το Κίνημα ΕΔΟΝόπουλων, μέσα από τις εβδομαδιαίες

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΛΟΓΟΣ: 1 η σκηνή: στίχοι 1-82

ΠΡΟΛΟΓΟΣ: 1 η σκηνή: στίχοι 1-82 ΠΡΟΛΟΓΟΣ: 1 η σκηνή: στίχοι 1-82 1.Α. Ο ρόλος και η λειτουργία του Προλόγου ως δομικό στοιχείο της τραγωδίας: Ο πρόλογος μιας τραγωδίας αποτελεί τα πρώτο από τα απαγγελλόμενα μέρη και εκτελείται από τους

Διαβάστε περισσότερα

Τηλ./Fax: 210.62.19.712, Τηλ: 210.6218.894 www.apolito.gr e-mail:info@apolito.gr Λεωφόρος Μαραθώνος &Χρυσοστόµου Σµύρνης 3,

Τηλ./Fax: 210.62.19.712, Τηλ: 210.6218.894 www.apolito.gr e-mail:info@apolito.gr Λεωφόρος Μαραθώνος &Χρυσοστόµου Σµύρνης 3, «...Πλαστήκαµε για να µην είµαστε µονάχοι. Για τούτο η καρδιά µας ασταµάτητα διψά για τους άλλους. Χωρίς το διάλογο των υπάρξεων µας η ζωή φαίνεται αδειανή, ερηµωµένη, αδικαιολόγητη. Ζούµε και πλησιάζουµε

Διαβάστε περισσότερα

Λαµβάνοντας τη διάγνωση: συναισθήµατα και αντιδράσεις

Λαµβάνοντας τη διάγνωση: συναισθήµατα και αντιδράσεις Λαµβάνοντας τη διάγνωση: συναισθήµατα και αντιδράσεις Πιθανότατα αισθάνεστε πολύ αναστατωµένοι αφού λάβατε µια διάγνωση καρκίνου. Συνήθως είναι δύσκολο να αποδεχθείτε τη διάγνωση αµέσως και αυτό είναι

Διαβάστε περισσότερα

Αιτιολογική έκθεση. µεγάλων δυσκολιών που η κρίση έχει δηµιουργήσει στον εκδοτικό χώρο και στους

Αιτιολογική έκθεση. µεγάλων δυσκολιών που η κρίση έχει δηµιουργήσει στον εκδοτικό χώρο και στους Αιτιολογική έκθεση Η Επιτροπή Κρατικών Bραβείων Λογοτεχνικής Μετάφρασης εργάστηκε για τα βραβεία του 2013, όπως και την προηγούµενη χρονιά, έχοντας επίγνωση α. των µεγάλων δυσκολιών που η κρίση έχει δηµιουργήσει

Διαβάστε περισσότερα

Σχολή Ι.Μ.Παναγιωτόπουλου Το κορίτσι με τα πορτοκάλια Του Γιοστέιν Γκάαρντερ Λογοτεχνικό ανάγνωσμα Χριστουγέννων 2014-2015

Σχολή Ι.Μ.Παναγιωτόπουλου Το κορίτσι με τα πορτοκάλια Του Γιοστέιν Γκάαρντερ Λογοτεχνικό ανάγνωσμα Χριστουγέννων 2014-2015 Σχολή Ι.Μ.Παναγιωτόπουλου Το κορίτσι με τα πορτοκάλια Του Γιοστέιν Γκάαρντερ Λογοτεχνικό ανάγνωσμα Χριστουγέννων 2014-2015 Δημητριάννα Σκουρτσή Γ2 Σχολικό έτος 2014-15 Τάξη Γ Γυμνασίου Λογοτεχνικό Εξωσχολικό

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΘΡΩΠΙΝΕΣ ΙΣΤΟΡΙΕΣ ΚΑΙ ΤΗΛΕΟΡΑΣΗ. συγγραφέας ΓΙΑΝΝΑ ΦΙΛΑΟΥ

ΑΝΘΡΩΠΙΝΕΣ ΙΣΤΟΡΙΕΣ ΚΑΙ ΤΗΛΕΟΡΑΣΗ. συγγραφέας ΓΙΑΝΝΑ ΦΙΛΑΟΥ ΑΝΘΡΩΠΙΝΕΣ ΙΣΤΟΡΙΕΣ ΚΑΙ ΤΗΛΕΟΡΑΣΗ (ψυχοκοινωνική προσέγγιση) συγγραφέας ΓΙΑΝΝΑ ΦΙΛΑΟΥ Στο βιβλίο με τίτλο ΑΝΘΡΩΠΙΝΕΣ ΙΣΤΟΡΙΕΣ ΚΑΙ ΤΗΛΕΟΡΑΣΗ, η συγγραφέας Γιάννα Φιλάου καταγράφει και αναλύει τις ανθρώπινες

Διαβάστε περισσότερα

ΠΩΣ ΜΠΟΡΩ ΝΑ ΥΠΟΣΤΗΡΙΞΩ ΤΟΝ ΑΝΘΡΩΠΟ ΜΟΥ ΝΑ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΕΙ ΤΟ ΛΕΜΦΩΜΑ;

ΠΩΣ ΜΠΟΡΩ ΝΑ ΥΠΟΣΤΗΡΙΞΩ ΤΟΝ ΑΝΘΡΩΠΟ ΜΟΥ ΝΑ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΕΙ ΤΟ ΛΕΜΦΩΜΑ; ΠΩΣ ΜΠΟΡΩ ΝΑ ΥΠΟΣΤΗΡΙΞΩ ΤΟΝ ΑΝΘΡΩΠΟ ΜΟΥ ΝΑ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΕΙ ΤΟ ΛΕΜΦΩΜΑ; Με την επιστημονική συνεργασία της Αιματολογικής Μονάδας, Γ Πανεπιστημιακή Παθολογική Κλινική, Ιατρική Σχολή Πανεπιστημίου Αθηνών Με

Διαβάστε περισσότερα

ΣΜΑΡΑΓΔΙ ΣΤΗ ΒΡΟΧΗ της Άννας Γαλανού - Book review

ΣΜΑΡΑΓΔΙ ΣΤΗ ΒΡΟΧΗ της Άννας Γαλανού - Book review Ημερομηνία 20/8/2015 Μέσο Συντάκτης Link www.culture21century.gr Γιώτα Παπαδημακοπούλου http://www.culture21century.gr/2015/08/book-review_33.html ΣΜΑΡΑΓΔΙ ΣΤΗ ΒΡΟΧΗ της Άννας Γαλανού - Book review 20

Διαβάστε περισσότερα

ΓΙΑΝΝΗΣ ΜΑΚΡΥΓΙΑΝΝΗΣ: ΑΠΟΜΝΗΜΟΝΕΥΜΑΤΑ

ΓΙΑΝΝΗΣ ΜΑΚΡΥΓΙΑΝΝΗΣ: ΑΠΟΜΝΗΜΟΝΕΥΜΑΤΑ ΓΙΑΝΝΗΣ ΜΑΚΡΥΓΙΑΝΝΗΣ: ΑΠΟΜΝΗΜΟΝΕΥΜΑΤΑ 1.α. Το κείμενο: Ο Μακρυγιάννης άρχισε να γράφει τα Απομνημονεύματα στις 26 Φεβρουαρίου του 1829 στο Άργος όπου είχε οριστεί Γενικός Αρχηγός της Εκτελεστικής Δυνάμεως

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΟΛΟΓΙΣΜΟΣ ΤΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ ΤΗΣ ΑΓΩΓΗΣ ΚΟΙΝΟΤΗΤΑΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΠΟΔΟΧΗ ΤΗΣ ΔΙΑΦΟΡΕΤΙΚΟΤΗΤΑΣ ΤΗΣ ΨΥΧΙΚΗΣ ΝΟΣΟΥ ΣΤΟ 46 ο ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΑΘΗΝΩΝ.

ΑΠΟΛΟΓΙΣΜΟΣ ΤΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ ΤΗΣ ΑΓΩΓΗΣ ΚΟΙΝΟΤΗΤΑΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΠΟΔΟΧΗ ΤΗΣ ΔΙΑΦΟΡΕΤΙΚΟΤΗΤΑΣ ΤΗΣ ΨΥΧΙΚΗΣ ΝΟΣΟΥ ΣΤΟ 46 ο ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΑΘΗΝΩΝ. 22-3-2011 ΑΠΟΛΟΓΙΣΜΟΣ ΤΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ ΤΗΣ ΑΓΩΓΗΣ ΚΟΙΝΟΤΗΤΑΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΠΟΔΟΧΗ ΤΗΣ ΔΙΑΦΟΡΕΤΙΚΟΤΗΤΑΣ ΤΗΣ ΨΥΧΙΚΗΣ ΝΟΣΟΥ ΣΤΟ 46 ο ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΑΘΗΝΩΝ. 1. Εισαγωγή 2. Η Πρώτη Συνάντηση της Ομάδας Μαθητών. 3. Η Δεύτερη

Διαβάστε περισσότερα

παρακαλώ! ... ένα βιβλίο με μήνυμα

παρακαλώ! ... ένα βιβλίο με μήνυμα παρακαλώ!... ένα βιβλίο με μήνυμα Ένα μήνυμα πού δίνει απάντηση στο βασικό ερώτημα ποιος είναι ο σκοπός της ζωής. Ένα μήνυμα πού ανταποκρίνεται σε κάθε ερωτηματικό και αμφιβολία σου. Η βίβλος μας φανερώνει

Διαβάστε περισσότερα

ΟΝΟΜΑ ΜΑΘΗΤΗ/ΤΡΙΑΣ: ΟΝΟΜΑ ΣΧΟΛΕΙΟΥ: Ένας οδηγός για τα δικαιώματα των παιδιών σε συνεργασία με την:

ΟΝΟΜΑ ΜΑΘΗΤΗ/ΤΡΙΑΣ: ΟΝΟΜΑ ΣΧΟΛΕΙΟΥ: Ένας οδηγός για τα δικαιώματα των παιδιών σε συνεργασία με την: ΟΝΟΜΑ ΜΑΘΗΤΗ/ΤΡΙΑΣ: ΟΝΟΜΑ ΣΧΟΛΕΙΟΥ: Ένας οδηγός για τα δικαιώματα των παιδιών σε συνεργασία με την: Μάθε για τη σύμβαση. Γνώρισε τα δικαιώματά σου. Το βιβλιαράκι που κρατάς στα χέρια σου περιέχει 54 άρθρα

Διαβάστε περισσότερα

Ονοματεπώνυμο: Γιώργος Κωνσταντινίδης Τάξη: Γ 5 Σχολείο: Γυμνάσιο Αγίου Αθανασίου Διδάσκουσα: Σελιώτη Χ Χριστοδούλου Βασιλική

Ονοματεπώνυμο: Γιώργος Κωνσταντινίδης Τάξη: Γ 5 Σχολείο: Γυμνάσιο Αγίου Αθανασίου Διδάσκουσα: Σελιώτη Χ Χριστοδούλου Βασιλική Ονοματεπώνυμο: Γιώργος Κωνσταντινίδης Τάξη: Γ 5 Σχολείο: Γυμνάσιο Αγίου Αθανασίου Διδάσκουσα: Σελιώτη Χ Χριστοδούλου Βασιλική 1 Δευτερότοκος γιος του Κωνσταντή και της Αιμιλίας Δούκα. Γεννήθηκε στις 6

Διαβάστε περισσότερα

Η Ελλάδα στα Βαλκάνια και στον κόσµο χθες, σήµερα και αύριο

Η Ελλάδα στα Βαλκάνια και στον κόσµο χθες, σήµερα και αύριο Η Ελλάδα στα Βαλκάνια και στον κόσµο χθες, σήµερα και αύριο Χωρίς αµφιβολία οι αρχαίοι Έλληνες στοχαστές, ποιητές και φιλόσοφοι πρώτοι έχουν αναπτύξει τις αξίες πάνω στις οποίες θεµελιώνεται η Ευρωπαϊκή

Διαβάστε περισσότερα

ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΝΩΤΕΡΗΣ ΚΑΙ ΑΝΩΤΑΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΠΑΓΚΥΠΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 2010

ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΝΩΤΕΡΗΣ ΚΑΙ ΑΝΩΤΑΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΠΑΓΚΥΠΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 2010 ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΝΩΤΕΡΗΣ ΚΑΙ ΑΝΩΤΑΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΠΑΓΚΥΠΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 2010 ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑ IΙ ΤΕΧΝΙΚΩΝ ΣΧΟΛΩΝ ΠΡΑΚΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Μάθημα: ΔΑΚΤΥΛΟΓΡΑΦΙΑ ΜΕ ΤΗ

Διαβάστε περισσότερα

http://hallofpeople.com/gr/ Μισελ ντε Μονταιν ΔΟΚΙΜΙΑ ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΤΡΙΤΟ (απόσπασμα από την αρχή) Τα συναισθήματα μας επεκτείνονται πέρα από εμάς

http://hallofpeople.com/gr/ Μισελ ντε Μονταιν ΔΟΚΙΜΙΑ ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΤΡΙΤΟ (απόσπασμα από την αρχή) Τα συναισθήματα μας επεκτείνονται πέρα από εμάς http://hallofpeople.com/gr/ Μισελ ντε Μονταιν ΔΟΚΙΜΙΑ ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΤΡΙΤΟ (απόσπασμα από την αρχή) Τα συναισθήματα μας επεκτείνονται πέρα από εμάς Εκείνοι που κατηγορούν τους ανθρώπους ότι τρέχουν διαρκώς πίσω

Διαβάστε περισσότερα

Δεκατέσσερις ιστορίες ζητούν συγγραφέα

Δεκατέσσερις ιστορίες ζητούν συγγραφέα ΓΙΩΡΓΟΣ Σ. ΔΡΟΥΛΙΑΣ Δεκατέσσερις ιστορίες ζητούν συγγραφέα Παραγωγή λόγου για την Ε και την ΣΤ Δημοτικού ΠΡΟΛΟΓΟΣ Για να κρατάς αυτό το βιβλίο στα χέρια σου, σημαίνει ότι θέλεις να μάθεις να εκφράζεσαι

Διαβάστε περισσότερα

Την περασμένη Κυριακή αρχίσαμε τη Μεγάλη Τεσσαρακοστή με το Γάμο της Κανά, όπου το νερό μετατράπηκε σε κρασί.

Την περασμένη Κυριακή αρχίσαμε τη Μεγάλη Τεσσαρακοστή με το Γάμο της Κανά, όπου το νερό μετατράπηκε σε κρασί. Την περασμένη Κυριακή αρχίσαμε τη Μεγάλη Τεσσαρακοστή με το Γάμο της Κανά, όπου το νερό μετατράπηκε σε κρασί. Το θαύμα αυτό μας δείχνει ότι η Μεγάλη Τεσσαρακοστή είναι η περίοδος για αλλαγή στον άνθρωπο.

Διαβάστε περισσότερα

Γιάννης Ρίτσος: Ανυπόταχτη Πολιτεία (Κ.Ν.Λ. Γ Λυκείου, σσ. 51-53)

Γιάννης Ρίτσος: Ανυπόταχτη Πολιτεία (Κ.Ν.Λ. Γ Λυκείου, σσ. 51-53) 1. ΚΕΙΜΕΝΟ Γιάννης Ρίτσος: Ανυπόταχτη Πολιτεία (Κ.Ν.Λ. Γ Λυκείου, σσ. 51-53) 2. ΠΑΡΑ ΕΙΓΜΑΤΑ ΕΡΩΤΗΣΕΩΝ 2.1. Στοιχεία που αφορούν στο συγγραφέα, λογοτεχνικό περιβάλλον και λοιπά γραµ- µατολογικά στοιχεία:

Διαβάστε περισσότερα

Π Ι Σ Τ Ο Π Ο Ι Η Σ Η Ε Π Α Ρ Κ Ε Ι Α Σ Τ Η Σ ΕΛΛΗΝΟΜΑΘΕΙΑΣ Χ Ρ Η Σ Η Γ Λ Ω Σ Σ Α Σ Π Ρ Ω Τ Η Σ Ε Ι Ρ Α Δ Ε Ι Γ Μ Α Τ Ω Ν 2 0 Μ 0 Ν Α Δ Ε Σ

Π Ι Σ Τ Ο Π Ο Ι Η Σ Η Ε Π Α Ρ Κ Ε Ι Α Σ Τ Η Σ ΕΛΛΗΝΟΜΑΘΕΙΑΣ Χ Ρ Η Σ Η Γ Λ Ω Σ Σ Α Σ Π Ρ Ω Τ Η Σ Ε Ι Ρ Α Δ Ε Ι Γ Μ Α Τ Ω Ν 2 0 Μ 0 Ν Α Δ Ε Σ Ε Π Α Ρ Κ Ε Ι Α Σ Τ Η Σ ΕΛΛΗΝΟΜΑΘΕΙΑΣ Χ Ρ Η Σ Η Γ Λ Ω Σ Σ Α Σ Π Ρ Ω Τ Η Σ Ε Ι Ρ Α Δ Ε Ι Γ Μ Α Τ Ω Ν 2 0 Μ 0 Ν Α Δ Ε Σ 1 Y Π Ο Υ Ρ Γ Ε Ι Ο Π Α Ι Δ Ε Ι Α Σ Κ Α Ι Θ Ρ Η Σ Κ Ε Υ Μ Α Τ Ω Ν Κ Ε Ν Τ Ρ Ο Ε Λ Λ

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΑΦΟΡΙΚΑ ΠΡΟΣ ΤΗΝ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΚΟΙΝΩΝΙΑ ΣΗΜΕΡΑ. Ποτέ άλλοτε μετά την μεταπολίτευση, τουλάχιστον η ελληνική κοινωνία δεν βρέθηκε σε

ΑΝΑΦΟΡΙΚΑ ΠΡΟΣ ΤΗΝ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΚΟΙΝΩΝΙΑ ΣΗΜΕΡΑ. Ποτέ άλλοτε μετά την μεταπολίτευση, τουλάχιστον η ελληνική κοινωνία δεν βρέθηκε σε Θεοδόσης Ν. Πελεγρίνης ΑΝΑΦΟΡΙΚΑ ΠΡΟΣ ΤΗΝ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΚΟΙΝΩΝΙΑ ΣΗΜΕΡΑ Ποτέ άλλοτε μετά την μεταπολίτευση, τουλάχιστον η ελληνική κοινωνία δεν βρέθηκε σε τόσο άσχημη κατάσταση, όσο τον καιρό αυτόν. Ο λόγος;

Διαβάστε περισσότερα

www.synodoiporos,weebly.com Page 1

www.synodoiporos,weebly.com Page 1 ΓΡΑΦΟΝΤΑΣ ΠΕΡΙΛΗΨΗ ΚΕΙΜΕΝΟΥ Σε πρώτη φάση διαβάζουμε τουλάχιστον 2 φορές ολόκληρο το κείμενο και φροντίζουμε να το κατανοήσουμε πλήρως. Προσέχουμε ιδιαίτερα τη στάση - άποψη του συγγραφέα και το σκοπό

Διαβάστε περισσότερα

1. Ποιος μαθητής πήγε στους Αρχιερείς; Τι του έδωσαν; (Μτ 26,14-16) Βαθ. 1,0 2. Πόσες μέρες έμεινε στην έρημο; (Μκ 1,12)

1. Ποιος μαθητής πήγε στους Αρχιερείς; Τι του έδωσαν; (Μτ 26,14-16) Βαθ. 1,0 2. Πόσες μέρες έμεινε στην έρημο; (Μκ 1,12) ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΣΤΑ ΘΡΗΣΚΕΥΤΙΚΑ ΤΑΞΗ: Β ΤΕΤΡΑΜΗΝΟ Α ΟΜΑΔΑ: 1 1. Ποιος μαθητής πήγε στους Αρχιερείς; Τι του έδωσαν; (Μτ 26,14-16),0 2. Πόσες μέρες έμεινε στην έρημο; (Μκ 1,12),0 3. Ποιοι είναι οι μαθητές του

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΓΑΣΙΕΣ. Α ομάδα. Αφού επιλέξεις τρία από τα παραπάνω αποσπάσματα που σε άγγιξαν περισσότερο, να καταγράψεις τις δικές σου σκέψεις.

ΕΡΓΑΣΙΕΣ. Α ομάδα. Αφού επιλέξεις τρία από τα παραπάνω αποσπάσματα που σε άγγιξαν περισσότερο, να καταγράψεις τις δικές σου σκέψεις. Α ομάδα ΕΡΓΑΣΙΕΣ 1. Η συγγραφέας του βιβλίου μοιράζεται μαζί μας πτυχές της ζωής κάποιων παιδιών, άλλοτε ευχάριστες και άλλοτε δυσάρεστες. α) Ποια πιστεύεις ότι είναι τα μηνύματα που θέλει να περάσει μέσα

Διαβάστε περισσότερα

Μιμίκα Κρανάκη, Ένα τόπι χρωματιστό

Μιμίκα Κρανάκη, Ένα τόπι χρωματιστό Μιμίκα Κρανάκη, Ένα τόπι χρωματιστό Κείμενα Νεοελληνικής Λογοτεχνίας Α Γυμνασίου Απαντήσεις ερωτήσεων σχολικού βιβλίου σχ. βιβλίο (σελ. 184) Γυμνάσιο: 9.000 μαθήματα με βίντεο-διδασκαλία για όλο το σχολικό

Διαβάστε περισσότερα

Τα φύλα στη λογοτεχνία Τάξη: Α Λυκείου

Τα φύλα στη λογοτεχνία Τάξη: Α Λυκείου Τα φύλα στη λογοτεχνία Τάξη: Α Λυκείου Είδος διδακτικής πρακτικής: project, ομαδοσυνεργατική διδασκαλία Προτεινόμενη διάρκεια: 20 ώρες Εισαγωγικές παρατηρήσεις Η διδακτική ενότητα «Τα φύλα στη λογοτεχνία»

Διαβάστε περισσότερα

Κωνσταντίνος Θεοτόκης: Η Τιµή και το Χρήµα (Κ.Ν.Λ. Γ Λυκείου, σσ. 108-120)

Κωνσταντίνος Θεοτόκης: Η Τιµή και το Χρήµα (Κ.Ν.Λ. Γ Λυκείου, σσ. 108-120) 1. ΚΕΙΜΕΝΟ Κωνσταντίνος Θεοτόκης: Η Τιµή και το Χρήµα (Κ.Ν.Λ. Γ Λυκείου, σσ. 108-120) 2. ΠΑΡΑ ΕΙΓΜΑΤΑ ΕΡΩΤΗΣΕΩΝ 2.1. Στοιχεία που αφορούν στο συγγραφέα, λογοτεχνικό περιβάλλον και λοιπά γραµ- µατολογικά

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΣΤΟ ΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ Α ΛΥΚΕΙΟΥ

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΣΤΟ ΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ Α ΛΥΚΕΙΟΥ Περίληψη ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΣΤΟ ΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ Α ΛΥΚΕΙΟΥ Α. Να αποδώσετε περιληπτικά το περιεχόµενο του κειµένου σε 100-120 λέξεις χωρίς δικά σας σχόλια. Το κείµενο αναφέρεται στις επιπτώσεις της

Διαβάστε περισσότερα

Οργανωτής ημερίδας: ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΟΣ ΣΥΛΛΟΓΟΣ ΦΙΛΩΝ ΚΑΙ ΑΣΘΕΝΩΝ ΣΠΑΝΙΩΝ ΜΕΤΑΒΟΛΙΚΩΝ ΚΑΙ ΕΝΔΟΚΡΙΝΙΚΩΝ ΝΟΣΗΜΑΤΩΝ. Η νομική διάσταση των σπάνιων νοσημάτων.

Οργανωτής ημερίδας: ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΟΣ ΣΥΛΛΟΓΟΣ ΦΙΛΩΝ ΚΑΙ ΑΣΘΕΝΩΝ ΣΠΑΝΙΩΝ ΜΕΤΑΒΟΛΙΚΩΝ ΚΑΙ ΕΝΔΟΚΡΙΝΙΚΩΝ ΝΟΣΗΜΑΤΩΝ. Η νομική διάσταση των σπάνιων νοσημάτων. 1 Οργανωτής ημερίδας: ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΟΣ ΣΥΛΛΟΓΟΣ ΦΙΛΩΝ ΚΑΙ ΑΣΘΕΝΩΝ ΣΠΑΝΙΩΝ ΜΕΤΑΒΟΛΙΚΩΝ ΚΑΙ ΕΝΔΟΚΡΙΝΙΚΩΝ ΝΟΣΗΜΑΤΩΝ Θέμα ημερίδας: Χρόνος ημερίδας: Σπάνια νοσήματα και Ε.Σ.Υ. 21-6-09, ώρα 09:30 π.μ. 13:30 μ.μ.

Διαβάστε περισσότερα

Θρησκευτικά Α Λυκείου GI_A_THI_0_10296 Απαντήσεις των θεμάτων ΘΕΜΑ Α1

Θρησκευτικά Α Λυκείου GI_A_THI_0_10296 Απαντήσεις των θεμάτων ΘΕΜΑ Α1 Θρησκευτικά Α Λυκείου GI_A_THI_0_10296 Απαντήσεις των θεμάτων ΘΕΜΑ Α1 α) Να συμπληρώσετε κάθε μια από τις προτάσεις 1, 2, 3, 4 και 5 επιλέγοντας τη σωστή απάντηση, σύμφωνα με τη διδασκαλία της Εκκλησίας,

Διαβάστε περισσότερα

Το συγκλονιστικό άρθρο. του Γλέζου στη Welt. Διαβάστε το συγκλονιστικό άρθρο του Μανώλη Γλέζου στη 1 / 5

Το συγκλονιστικό άρθρο. του Γλέζου στη Welt. Διαβάστε το συγκλονιστικό άρθρο του Μανώλη Γλέζου στη 1 / 5 άρθρο του Μανώλη Γλέζου στη γερμανική εφημερίδα Die Welt, στο οποίο εξηγεί στους Γερμανούς Το συγκλονιστικό άρθρο του Γλέζου στη Welt Διαβάστε το συγκλονιστικό άρθρο του Μανώλη Γλέζου στη 1 / 5 γερμανική

Διαβάστε περισσότερα

Ο συγγραφέας Θάνος Κονδύλης και το «Έγκλημα στην αρχαία Αμφίπολη Σάββατο, 10 Οκτωβρίου 2015-10:2

Ο συγγραφέας Θάνος Κονδύλης και το «Έγκλημα στην αρχαία Αμφίπολη Σάββατο, 10 Οκτωβρίου 2015-10:2 Ο συγγραφέας Θάνος Κονδύλης και το «Έγκλημα στην αρχαία Αμφίπολη Σάββατο, 10 Οκτωβρίου 2015-10:2 Συνέντευξη στη Μαίρη Γκαζιάνη «Τελικά οι σύγχρονοι Έλληνες φέρουμε στο αίμα μας το dna των αρχαίων προγόνων

Διαβάστε περισσότερα

Κείμενα Τράπεζας Θεμάτων ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ:ΠΛΗΡΟΦΟΡΗΣΗ ΔΗΜΟΣΙΟΓΡΑΦΙΑ ΤΥΠΟΣ Μ.Μ.Ε

Κείμενα Τράπεζας Θεμάτων ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ:ΠΛΗΡΟΦΟΡΗΣΗ ΔΗΜΟΣΙΟΓΡΑΦΙΑ ΤΥΠΟΣ Μ.Μ.Ε ΝΕΑ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ Β ΛΥΚΕΙΟΥ Κείμενα Τράπεζας Θεμάτων ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ:ΠΛΗΡΟΦΟΡΗΣΗ ΔΗΜΟΣΙΟΓΡΑΦΙΑ ΤΥΠΟΣ Μ.Μ.Ε 18251/18351/20220 [Η (παρα)πληροφόρηση στο Διαδίκτυο] 18234/18275/20215 [Ο εθισμός στην τηλεόραση]

Διαβάστε περισσότερα

OMIΛΙΑ ΠΑΝΙΕΡΟΤΑΤΟΥ ΜΗΤΡΟΠΟΛΙΤΗ ΚΙΤΙΟΥ Κ.Κ.ΧΡΥΣΟΣΤΟΜΟΥ ΣΤΟ Ρ.Ι.Κ

OMIΛΙΑ ΠΑΝΙΕΡΟΤΑΤΟΥ ΜΗΤΡΟΠΟΛΙΤΗ ΚΙΤΙΟΥ Κ.Κ.ΧΡΥΣΟΣΤΟΜΟΥ ΣΤΟ Ρ.Ι.Κ OMIΛΙΑ ΠΑΝΙΕΡΟΤΑΤΟΥ ΜΗΤΡΟΠΟΛΙΤΗ ΚΙΤΙΟΥ Κ.Κ.ΧΡΥΣΟΣΤΟΜΟΥ ΣΤΟ Ρ.Ι.Κ Αγαπητοί μου Χριστιανοί, Σας ευχαριστώ που μου δίνεται σήμερα την ευκαιρία, να μοιραστώ μαζί σας τις σκέψεις και το όραμά μου για την Εκκλησία

Διαβάστε περισσότερα

Α ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ -ΟΡΘΟΔΟΞΗ ΠΙΣΤΗ ΚΑΙ ΛΑΤΡΕΙΑ

Α ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ -ΟΡΘΟΔΟΞΗ ΠΙΣΤΗ ΚΑΙ ΛΑΤΡΕΙΑ Α ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ -ΟΡΘΟΔΟΞΗ ΠΙΣΤΗ ΚΑΙ ΛΑΤΡΕΙΑ Δ.Ε. 13: «Τι μπορεί να μάθει ο άνθρωπος για το Θεό. Προσέγγιση της γιορτής της Μεταμόρφωσης» (σελίδες εγχειριδίου 69-76) Δ.Ε. 19: «Η μνήμη των Αγίων, αφορμή για

Διαβάστε περισσότερα

ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ ΚΑΙ ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΔΙΑ ΒΙΟΥ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ: Η ΔΙΑΣΤΑΣΗ ΤΩΝ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ ΑΝΙΣΟΤΗΤΩΝ

ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ ΚΑΙ ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΔΙΑ ΒΙΟΥ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ: Η ΔΙΑΣΤΑΣΗ ΤΩΝ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ ΑΝΙΣΟΤΗΤΩΝ ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ ΚΑΙ ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΔΙΑ ΒΙΟΥ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ: Η ΔΙΑΣΤΑΣΗ ΤΩΝ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ ΑΝΙΣΟΤΗΤΩΝ Ο ρόλος της Δια βίου Μάθησης στην καταπολέμηση των εκπαιδευτικών και κοινωνικών ανισοτήτων. Τοζήτηματωνκοινωνικώνανισοτήτωνστηνεκπαίδευσηαποτελείένα

Διαβάστε περισσότερα

ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ & ΠΑΓΚΟΣΜΙΑ ΕΙΡΗΝΗ

ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ & ΠΑΓΚΟΣΜΙΑ ΕΙΡΗΝΗ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ & ΠΑΓΚΟΣΜΙΑ ΕΙΡΗΝΗ Στρατάκη Ελένη Παρασύρη Παγώνα Μανουσιδάκη Κατερίνα Πουλινάκη Κατερίνα Μάθημα : Παιδαγωγική & Φιλοσοφία της Παιδείας Καθηγητής: Μαυρικάκης Εμμανουήλ Εισαγωγή στην Παιδαγωγική

Διαβάστε περισσότερα

Η χρήση εξαρτησιογόνων ουσιών είναι από τα σημαντικότερα κοινωνικά προβλήματα.

Η χρήση εξαρτησιογόνων ουσιών είναι από τα σημαντικότερα κοινωνικά προβλήματα. Η χρήση εξαρτησιογόνων ουσιών είναι από τα σημαντικότερα κοινωνικά προβλήματα. Το ΚΕΣΑΝ - Κέντρο Πρόληψη Ηρακλείου, σε συνεργασία με τον ΟΚΑΝΑ, λειτουργεί με σκοπό την πρόληψη της χρήσης ψυχοδραστικών

Διαβάστε περισσότερα

1 00:00:08,504 --> 00:00:11,501 το σχολείο της Τσιάπας παρουσιάζει: 2 00:00:14,259 --> 00:00:17,546 "ποιοί είναι οι Ζαπατίστας;"

1 00:00:08,504 --> 00:00:11,501 <i>το σχολείο της Τσιάπας παρουσιάζει:</i> 2 00:00:14,259 --> 00:00:17,546 <b>ποιοί είναι οι Ζαπατίστας;</b> 1 00:00:08,504 --> 00:00:11,501 το σχολείο της Τσιάπας παρουσιάζει: 2 00:00:14,259 --> 00:00:17,546 "ποιοί είναι οι Ζαπατίστας;" 3 00:00:17,967 --> 00:00:20,395 Οι Ζαπατίστας είναι ένα κίνημα.

Διαβάστε περισσότερα

Κατανόηση προφορικού λόγου

Κατανόηση προφορικού λόγου Κατανόηση προφορικού λόγου Επίπεδο Γ Δεύτερη διδακτική πρόταση Μυθολογία Ενδεικτική διάρκεια: Ομάδα-στόχος: Διδακτικός στόχος: Στρατηγικές: Υλικό: Ενσωμάτωση δραστηριοτήτων: 1 διδακτική ώρα έφηβοι και

Διαβάστε περισσότερα

2.5. ΗΘΙΚΗ-ΚΟΙΝΩΝΙΚΕΣ ΑΞΙΕΣ

2.5. ΗΘΙΚΗ-ΚΟΙΝΩΝΙΚΕΣ ΑΞΙΕΣ 2.5. ΗΘΙΚΗ-ΚΟΙΝΩΝΙΚΕΣ ΑΞΙΕΣ [94] ΕΝΝΟΙΟΛΟΓΙΚΟΣ ΧΑΡΤΗΣ ΟΙ ΑΞΙΕΣ ΜΕΤΑΒΙΒΑΖΟΝΤΑΙ υλικές-οικονομικές πολιτικές πνευματικές ηθικές κοινωνικές αισθητικές θρησκευτικές ΜΕΣΩ ΤΩΝ ΦΟΡΕΩΝ ΚΟΙΝΩΝΙΚΟΠΟΙΗΣΗΣ Οικογένεια

Διαβάστε περισσότερα

Εισαγωγή. Ειρήνη Σταματούδη, LL.M., Ph.D. Διευθύντρια Ο.Π.Ι.

Εισαγωγή. Ειρήνη Σταματούδη, LL.M., Ph.D. Διευθύντρια Ο.Π.Ι. Εισαγωγή Ο οδηγός που κρατάς στα χέρια σου είναι μέρος μιας σειράς ενημερωτικών οδηγών του Οργανισμού Πνευματικής Ιδιοκτησίας. Σκοπό έχει να δώσει απαντήσεις σε κάποια βασικά ερωτήματα που μπορεί να έχεις

Διαβάστε περισσότερα

1 ο - ΣΧΕΔΙΟ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ

1 ο - ΣΧΕΔΙΟ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ 1 ο - ΣΧΕΔΙΟ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ Θέμα: Η ενότητα σώματος και ψυχής: το μυστήριο του Ευχελαίου (κεφ.27) Σχολείο:Περιφερειακό Λύκειο Αγίου Χαραλάμπους, Έμπα Τάξη:Α Λυκείου Καθηγητής: Νικόλαος Καραμπάς Π.Μ.Π.: 16951

Διαβάστε περισσότερα

Το παιδί μου έχει αυτισμό Τώρα τι κάνω

Το παιδί μου έχει αυτισμό Τώρα τι κάνω Το παιδί μου έχει αυτισμό Τώρα τι κάνω Το όνειρο Ένα ζευγάρι περιμένει παιδί. Τότε αρχίζει να ονειρεύεται αυτό το παιδί. Κτίζει την εικόνα ενός παιδιού μέσα στο μυαλό του. Βάσει αυτής της εικόνας, κάνει

Διαβάστε περισσότερα

Η ελληνική και η ευρωπαϊκή ταυτότητα

Η ελληνική και η ευρωπαϊκή ταυτότητα ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙΔΑΣ ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΕΝΔΟΦΡ/ΚΗΣ ΠΡΟΣΟΜΟΙΩΣΗΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΚΥΡΙΑΚΗ 14 ΔΕΚΕΜΒΡΙΟΥ 2008 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΣΥΝΟΛΟ ΣΕΛΙΔΩΝ: (4) ΚΕΙΜΕΝΟ Η ελληνική

Διαβάστε περισσότερα

Εισαγωγή. Γιατί είναι χρήσιμο το παρόν βιβλίο. Πώς να ζήσετε 150 χρόνια µε Υγεία

Εισαγωγή. Γιατί είναι χρήσιμο το παρόν βιβλίο. Πώς να ζήσετε 150 χρόνια µε Υγεία Εισαγωγή «Όποιος έχει υγεία, έχει ελπίδα. Και όποιος έχει ελπίδα, έχει τα πάντα.» Τόμας Κάρλαϊλ Γιατί είναι χρήσιμο το παρόν βιβλίο Ο πατέρας μου είναι γιατρός, ένας από τους καλύτερους παθολόγους που

Διαβάστε περισσότερα

Γ φάση: Γιατί έτσι κι όχι αλλιώς;

Γ φάση: Γιατί έτσι κι όχι αλλιώς; Ζωγραφιά: Β. Χατζηβαρσάνης 2014, ΚΠΕ Ελευθερίου Κορδελιού & Βερτίσκου Γ φάση: Γιατί έτσι κι όχι αλλιώς; 95 Οδηγίες για τις δραστηριότητες της Γ φάσης Έχοντας συζητήσει για την κατάσταση της γειτονιάς μας

Διαβάστε περισσότερα

Ο Σωτήρης Σαμπάνης μιλάει για το νέο του βιβλίο "Σκανταλόπετρα"

Ο Σωτήρης Σαμπάνης μιλάει για το νέο του βιβλίο Σκανταλόπετρα Ημερομηνία 24/11/2015 Μέσο Συντάκτης Link achaianews.gr Κατερίνα Σαμψώνα http://bit.ly/1qtceq0 Ο Σωτήρης Σαμπάνης μιλάει για το νέο του βιβλίο "Σκανταλόπετρα" Η Σκανταλόπετρα είναι το νέο βιβλίο του Σωτήρη

Διαβάστε περισσότερα

Οχρόνος, δυστυχώς, κινείται πάντα προς τα εµπρός,

Οχρόνος, δυστυχώς, κινείται πάντα προς τα εµπρός, Το ταξίδι µιας ζωής Οχρόνος, δυστυχώς, κινείται πάντα προς τα εµπρός, ποτέ δεν επιστρέφει! Και καθώς προχωρά, µοιράζει το πεπρωµένο που προορίζεται για τον καθένα από εµάς, εκτελώντας έτσι τη βούλησή του.

Διαβάστε περισσότερα

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗ ΕΠΙΣΤΗΜΗ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ Α ΕΞΑΜΗΝΟ

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗ ΕΠΙΣΤΗΜΗ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ Α ΕΞΑΜΗΝΟ ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗ ΕΠΙΣΤΗΜΗ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ Α ΕΞΑΜΗΝΟ ΚΑΥΚΙΑ ΘΕΟΔΩΡΑ ΚΑΘΗΓΗΤΡΙΑ ΕΦΑΡΜΟΓΩΝ 1 ο Μάθημα Προγραμματισμένα μαθήματα 2/10, 9/10, 16/10, 23/10, 30/10, 6/11, 13/11, 20/11, 27/11, 4/12, 11/12,

Διαβάστε περισσότερα

- Κωνσταντίνος Δ. Μαλαφάντης. Ο πόλεμος. ' ttbiiif' 'ιίβίϊιιγ' ^ *"'** 1 ' 1 ' 11 ' ' στην ποίηση του Οδυσσέα Ελύτη ΗΡΟΡ*Η

- Κωνσταντίνος Δ. Μαλαφάντης. Ο πόλεμος. ' ttbiiif' 'ιίβίϊιιγ' ^ *'** 1 ' 1 ' 11 ' ' στην ποίηση του Οδυσσέα Ελύτη <KAOS<\S Ι>ΗΡΟΡ*Η - Κωνσταντίνος Δ. Μαλαφάντης Ο πόλεμος ' ttbiiif' 'ιίβίϊιιγ' ^ *"'** 1 ' 1 ' 11 ' ' στην ποίηση του Οδυσσέα Ελύτη

Διαβάστε περισσότερα

e-seminars Συνεργάζομαι 1 Προσωπική Βελτίωση Seminars & Consulting, Παναγιώτης Γ. Ρεγκούκος, Σύμβουλος Επιχειρήσεων Εισηγητής Ειδικών Σεμιναρίων

e-seminars Συνεργάζομαι 1 Προσωπική Βελτίωση Seminars & Consulting, Παναγιώτης Γ. Ρεγκούκος, Σύμβουλος Επιχειρήσεων Εισηγητής Ειδικών Σεμιναρίων e-seminars Πρωτοποριακή Συνεχής Επαγγελματική και Προσωπική Εκπαίδευση Προσωπική Βελτίωση Συνεργάζομαι 1 e Seminars Copyright Seminars & Consulting Page 1 Περιεχόμενα 1. Τι είναι Συνεργασία 2. Γιατί χρειάζεται

Διαβάστε περισσότερα

Αγαπητοί φίλοι και φίλες, νέοι και νέες καλησπέρα σας,

Αγαπητοί φίλοι και φίλες, νέοι και νέες καλησπέρα σας, ZORBA PHOTOS REMARKS Delivered in Greek by Emmanuel Velivasakis at the Conclusion of the Zorba the Greek Play. Αγαπητοί φίλοι και φίλες, νέοι και νέες καλησπέρα σας, Λέγομαι Μανώλης Βεληβασάκης, και είμαι

Διαβάστε περισσότερα

Έρευνα: Γνώσεις και στάσεις των μαθητών/τριών του Λυκείου Αγίου Γεωργίου Λακατάμειας σχετικά με την σεξουαλική και αναπαραγωγική τους υγεία.

Έρευνα: Γνώσεις και στάσεις των μαθητών/τριών του Λυκείου Αγίου Γεωργίου Λακατάμειας σχετικά με την σεξουαλική και αναπαραγωγική τους υγεία. Έρευνα: Γνώσεις και στάσεις των μαθητών/τριών του Λυκείου Αγίου Γεωργίου Λακατάμειας σχετικά με την σεξουαλική και αναπαραγωγική τους υγεία. Οικογενειακή Αγωγή Ι Σχολική Χρονιά: 2007 2008 Καθηγήτρια Οικιακής

Διαβάστε περισσότερα

Η θέση της γυναίκας στο ισλάμ και στο χριστιανισμό. PROJECT 1 Υπεύθυνος καθηγητής Παπαγιάννης Γεώργιος ΠΕ01

Η θέση της γυναίκας στο ισλάμ και στο χριστιανισμό. PROJECT 1 Υπεύθυνος καθηγητής Παπαγιάννης Γεώργιος ΠΕ01 Η θέση της γυναίκας στο ισλάμ και στο χριστιανισμό PROJECT 1 Υπεύθυνος καθηγητής Παπαγιάννης Γεώργιος ΠΕ01 ΜΕΤΑΝΑΣΤΕΣ ΚΑΙ ΞΕΝΟΦΟΒΙΑ ΟΜΑΔΑ Α PROJECT 3 Οι Γυναίκες Στον Ισλάμ Και Στον Χριστιανισμό ΟΜΑΔΑ

Διαβάστε περισσότερα

Τριγωνοψαρούλη, μην εμπιστεύεσαι ΠΟΤΕ... αχινό! Εκπαιδευτικός σχεδιασμός παιχνιδιού: Βαγγέλης Ηλιόπουλος, Βασιλική Νίκα.

Τριγωνοψαρούλη, μην εμπιστεύεσαι ΠΟΤΕ... αχινό! Εκπαιδευτικός σχεδιασμός παιχνιδιού: Βαγγέλης Ηλιόπουλος, Βασιλική Νίκα. Ήρθε ένας νέος μαθητής στην τάξη. Όλοι τον αποκαλούν ο «καινούριος». Συμφωνείς; 1 Δεν είναι σωστό να μη φωνάζουμε κάποιον με το όνομά του. Είναι σαν να μην τον αναγνωρίζουμε. Σωστά. Έχει όνομα και με αυτό

Διαβάστε περισσότερα

ΤΑ ΔΥΟ ΦΥΛΑ... Η άποψη της Εκκλησίας Η κοινωνική, ιατρική άποψη

ΤΑ ΔΥΟ ΦΥΛΑ... Η άποψη της Εκκλησίας Η κοινωνική, ιατρική άποψη ΤΑ ΔΥΟ ΦΥΛΑ... Η άποψη της Εκκλησίας Η κοινωνική, ιατρική άποψη 1 ΤΑ ΦΥΛΑ ΠΡΟ ΤΗΣ ΠΤΩΣΗΣ Η συγκλίνουσα άποψη των ερμηνευτών πατέρων της εκκλησίας μας είναι ότι κατά το σχέδιο του Θεού, αν δεν συνέβαινε

Διαβάστε περισσότερα

Να γιατί...η λαϊκή τέχνη

Να γιατί...η λαϊκή τέχνη ÔÝ íç Να γιατί...η λαϊκή τέχνη Εν αρχή το σύνθημά μας είναι ένα: η λαϊκή τέχνη είναι επανάσταση. Και είναι επανάσταση διότι είναι αρχέτυπο λειτουργίας μιας πολιτικά ευνομούμενης κοινωνίας. Η τέχνη αυτή

Διαβάστε περισσότερα

Ειδικά θέματα αρχιτεκτονικής μορφολογίας. Κατεύθυνση Α: Σκηνογραφία, Ιστορική προσέγγιση

Ειδικά θέματα αρχιτεκτονικής μορφολογίας. Κατεύθυνση Α: Σκηνογραφία, Ιστορική προσέγγιση Ειδικά θέματα αρχιτεκτονικής μορφολογίας Κατεύθυνση Α: Σκηνογραφία, Ιστορική προσέγγιση Υπεύθυνος Καθηγητής: Σ. Γυφτόπουλος Σπουδάστριες: Χ. Τζοβλά, Χ. Χαρατσάρη Το θέατρο αποτελεί μια επικοινωνιακή

Διαβάστε περισσότερα

«Προγραμματίζοντας την Επιτυχία μας εν μέσω κρίσης»

«Προγραμματίζοντας την Επιτυχία μας εν μέσω κρίσης» ΤΕΙ ΠΕΙΡΑΙΑ ΔΙΑΣΥΝΔΕΣΗ 2013 «Προγραμματίζοντας την Επιτυχία μας εν μέσω κρίσης» Δημήτρης Γκόντας Περιβάλλον κρίσης! Τι σημαίνει κρίση; Μισθοί της πείνας. Οικονομικό αδιέξοδο. Ανεργία άνω του 25%, δεν βρίσκω

Διαβάστε περισσότερα

Δραστηριότητα «ΜΥΘΙΚΑ ΤΑΞΙΔΙΑ» Γενικές κατευθύνσεις για την εφαρμογή των δραστηριοτήτων. Θεματική ενότητα: «Επίλυση συγκρούσεων»

Δραστηριότητα «ΜΥΘΙΚΑ ΤΑΞΙΔΙΑ» Γενικές κατευθύνσεις για την εφαρμογή των δραστηριοτήτων. Θεματική ενότητα: «Επίλυση συγκρούσεων» Εταιρεία Σχολικής και Οικογενειακής Συμβουλευτικής και Έρευνας (ΕΣΟΣΕ) Κέντρο Έρευνας και Εφαρμογών Σχολικής Ψυχολογίας (ΚΕΕΣΧΟΨΥ) Πανεπιστήμιο Αθηνών «Ε.Μ.Ε.Ι.Σ.: Πρόγραμμα εξειδικευμένης κατάρτισης εκπαιδευτικών

Διαβάστε περισσότερα

Η ΖΩΗ ΕΝ ΤΑΦΩ Στρατής Μυριβήλης

Η ΖΩΗ ΕΝ ΤΑΦΩ Στρατής Μυριβήλης Η ΖΩΗ ΕΝ ΤΑΦΩ Στρατής Μυριβήλης http://www.edutv.gr/deyterobathmia/stratis-myrivilis Στρατής Μυριβήλης είναι το φιλολογικό ψευδώνυμο του Σ. Σταματόπουλου. Γεννήθηκε το 1892 στη Συκαμιά της Λέσβου. Άρχισε

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ. Όμορφος κόσμος

ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ. Όμορφος κόσμος ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ Όμορφος κόσμος Φροντίζουμε όλα τα πλάσματα Η Αγία Μελανγκέλ: η προστάτιδα του περιβάλλοντος Εξακόσια χρόνια μετά τη γέννηση του Χριστού, γεννήθηκε στα καταπράσινα δάση της Ιρλανδίας μια

Διαβάστε περισσότερα

Εφηβεία και Πρότυπα. 2)Τη στάση του απέναντι στους άλλους, ενήλικες και συνομηλίκους

Εφηβεία και Πρότυπα. 2)Τη στάση του απέναντι στους άλλους, ενήλικες και συνομηλίκους Εφηβεία και Πρότυπα Τι σημαίνει εφηβεία; Η εφηβεία είναι η περίοδος της ζωής του ανθρώπου που αρχίζει με το τέλος της παιδικής ηλικίας και οδηγεί στην ενηλικίωση. Είναι μια εξελικτική φάση που κατά τη

Διαβάστε περισσότερα

ΣΑΤΑΝΙΣΜΟΣ. Α. Η ΤΑΥΤΟΤΗΤΑ ΤΟΥ.

ΣΑΤΑΝΙΣΜΟΣ. Α. Η ΤΑΥΤΟΤΗΤΑ ΤΟΥ. Α. Η ΤΑΥΤΟΤΗΤΑ ΤΟΥ. ΣΑΤΑΝΙΣΜΟΣ. Ο Σατανισμός διεθνώς θεωρείται ως . Είναι η λατρεία του Σατανά ο οποίος στις διάφορες μορφές του σατανισμού, δεν κατανοείται με ενιαίο τρόπο. Ο σατανισμός

Διαβάστε περισσότερα

Η θαυμαστή κοινωνία των μελισσών

Η θαυμαστή κοινωνία των μελισσών Η θαυμαστή κοινωνία των μελισσών Οι Έλληνες ανέκαθεν ήταν στενά δεμένοι με τον κόσμο των μελισσών. Ο πρώτος που ασχολήθηκε επιστημονικά με αυτές 300 χρόνια π.χ., ήταν ο Αριστοτέλης. Την εποχή εκείνη, ο

Διαβάστε περισσότερα

Εγώ έχω δικαιώματα, εσύ έχεις δικαιώματα, αυτός/αυτή έχει δικαιώματα... Εισαγωγή στα Δικαιώματα του Παιδιoύ

Εγώ έχω δικαιώματα, εσύ έχεις δικαιώματα, αυτός/αυτή έχει δικαιώματα... Εισαγωγή στα Δικαιώματα του Παιδιoύ Εγώ έχω δικαιώματα, εσύ έχεις δικαιώματα, αυτός/αυτή έχει δικαιώματα... Εισαγωγή στα Δικαιώματα του Παιδιoύ Όλοι έχουν δικαιώματα. Επιπλέον, σαν αγόρι ή κορίτσι ηλικίας κάτω των 18 ετών, έχεις ορισμένα

Διαβάστε περισσότερα

Περιγραφή ατοµικής περίπτωσης µεσήλικης γυναίκας µε Aποφευκτική ιαταραχή Προσωπικότητας και Αγοραφοβία 12ο Πανελλήνιο Συνέδριο Ψυχολογικής Έρευνας 14 17 Μαϊου 2009, Βόλος, Πανεπιστήµιο Θεσσαλίας Χ. Βαρβέρη-Γ.

Διαβάστε περισσότερα

ΖΩΝΤΑΣ ΜΕ ΚΥΣΤΙΚΗ ΙΝΩΣΗ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑ Α Αγγελική Πρεφτίτση

ΖΩΝΤΑΣ ΜΕ ΚΥΣΤΙΚΗ ΙΝΩΣΗ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑ Α Αγγελική Πρεφτίτση ΖΩΝΤΑΣ ΜΕ ΚΥΣΤΙΚΗ ΙΝΩΣΗ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑ Α Αγγελική Πρεφτίτση Όταν, σε ηλικία 11 ετών, µου ανακοίνωσαν ότι πάσχω από Κυστική Ίνωση, µια ασθένεια παντελώς άγνωστη σε µένα µέχρι τότε, είναι αλήθεια πως δεν θορυβήθηκα

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΝΘΕΤΙΚΕΣ - ΗΜΙΟΥΡΓΙΚΕΣ ΕΡΓΑΣΙΕΣ

ΣΥΝΘΕΤΙΚΕΣ - ΗΜΙΟΥΡΓΙΚΕΣ ΕΡΓΑΣΙΕΣ ΣΥΝΘΕΤΙΚΕΣ - ΗΜΙΟΥΡΓΙΚΕΣ ΕΡΓΑΣΙΕΣ Υπάρχει µεγάλη ποικιλία θεµάτων που θα µπορούσαν να δοθούν ως συνθετικές δηµιουργικές εργασίες. Όποιο θέµα όµως και να δοθεί, θα ήταν καλό να έχει ως στόχο τη στροφή του

Διαβάστε περισσότερα

Ελισάβετ Μουτζά(ν) Μαρτινέγκου «Αυτοβιογραφία»

Ελισάβετ Μουτζά(ν) Μαρτινέγκου «Αυτοβιογραφία» Ελισάβετ Μουτζά(ν) Μαρτινέγκου «Αυτοβιογραφία» Η πρώτη Ελληνίδα συγγραφέας γεννήθηκε στη Ζάκυνθο το 1801 Είχε ιδιαίτερη έφεση στα γράµµατα και κατάφερε να µορφωθεί σχεδόν µόνη της Ξεχωρίζει από τους δασκάλους

Διαβάστε περισσότερα

Η Ελλάδα από το 1914 ως το 1924

Η Ελλάδα από το 1914 ως το 1924 Γ. ΕΡΓΑΣΙΕΣ - ΑΣΚΗΣΕΙΣ (ενδεικτικά παραδείγµατα) Η Ελλάδα από το 1914 ως το 1924 Με βάση τα στοιχεία που παρέχει το κεφάλαιο ΚΒ του σχολικού σας βιβλίου (σσ. 73-119) να συντάξετε έναν χρονολογικό πίνακα

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ. Αδέλφια στο σχολείο

ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ. Αδέλφια στο σχολείο ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ Αδέλφια στο σχολείο Οι συμμαθητές και οι συμμαθήτριές μου Οι μαθήτριες του Χριστού Κάποτε, μια γυναίκα, που ονομαζόταν Μάρθα, υποδέχτηκε στο σπίτι της τον Ιησού. Η Μάρθα, ήταν αδελφή του

Διαβάστε περισσότερα

Λένα Μαντά : «Προσπαθώ να μην πονέσω κάποιον, παρά να του οφείλω μια συγνώμη»

Λένα Μαντά : «Προσπαθώ να μην πονέσω κάποιον, παρά να του οφείλω μια συγνώμη» Λένα Μαντά : «Προσπαθώ να μην πονέσω κάποιον, παρά να του οφείλω μια συγνώμη» Συνέντευξη στην Ελευθερία Καμπούρογλου Το «Μια συγνώμη για το τέλος» είναι η νέα συγγραφική δουλειά της Λένας Μαντά, που μόλις

Διαβάστε περισσότερα

Οι γυναίκες μπορεί να περάσουν ώρες ή ακόμα και μέρες χωρίς να έχουν οποιαδήποτε σεξουαλική σκέψη

Οι γυναίκες μπορεί να περάσουν ώρες ή ακόμα και μέρες χωρίς να έχουν οποιαδήποτε σεξουαλική σκέψη Ο ανδρικός και ο γυναικείος εγκέφαλος διαφέρουν χημικά και θυμικά, με αποτέλεσμα οι άνδρες και οι γυναίκες να βλέπουν τα πράγματα από διαφορετική οπτική γωνία. Τα διαφορετικά συναισθήματα των δύο φύλων

Διαβάστε περισσότερα

Σοφία Παράσχου. «Το χάνουμε!»

Σοφία Παράσχου. «Το χάνουμε!» 1 Σειρά Σπουργιτάκια Εκδόσεις Πατάκη «Το χάνουμε!» Σοφία Παράσχου Εικονογράφηση: Βαγγέλης Ελευθερίου Σελ. 52 Δραστηριότητες για Α & Β τάξη Συγγραφέας: Η Σοφία Παράσχου γεννήθηκε στην Κάρπαθο και ζει στην

Διαβάστε περισσότερα

Α' ΕΠΕΙΣΟΔΙΟ 1 η σκηνή: στίχοι 437-494

Α' ΕΠΕΙΣΟΔΙΟ 1 η σκηνή: στίχοι 437-494 Α' ΕΠΕΙΣΟΔΙΟ 1 η σκηνή: στίχοι 437-494 1.α. Από τον Πρόλογο στο Επεισόδιο: Η Ελένη, μαζί με τις γυναίκες που αποτελούν το Χορό του δράματος, μπαίνουν μέσα στο παλάτι προκειμένου να ζητήσουν πληροφορίες

Διαβάστε περισσότερα

1 / 15 «ΟΙ ΓΛΩΣΣΕΣ ΚΑΙ ΕΓΩ» Ερωτηµατολόγιο για τους µαθητές της 3 ης Γυµνασίου. Μάρτιος 2007

1 / 15 «ΟΙ ΓΛΩΣΣΕΣ ΚΑΙ ΕΓΩ» Ερωτηµατολόγιο για τους µαθητές της 3 ης Γυµνασίου. Μάρτιος 2007 1 / 15 ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΑΝΟΙΚΤΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ Έρευνα υποστηριζόµενη από τη Γενική ιεύθυνση Εκπαίδευσης και Πολιτισµού της Ε.Ε., στο πλαίσιο του προγράµµατος Σωκράτης «ΟΙ ΓΛΩΣΣΕΣ ΚΑΙ ΕΓΩ» Ερωτηµατολόγιο

Διαβάστε περισσότερα

Από ξύλο και ασήμι φτιαγμένο το νέο βιβλίο της Δήμητρας Παπαναστασοπούλου

Από ξύλο και ασήμι φτιαγμένο το νέο βιβλίο της Δήμητρας Παπαναστασοπούλου Ημερομηνία 19/3/2015 Μέσο Συντάκτης Link artpress.sundaybloody.com Βασίλης Κάργας http://artpress.sundaybloody.com/?it_books=%ce%b1%cf%80%cf%8c- %CE%BE%CF%8D%CE%BB%CE%BF-%CE%BA%CE%B1%CE%B9- %CE%B1%CF%83%CE%AE%CE%BC%CE%B9-

Διαβάστε περισσότερα

Έχετε δει ή έχετε ακούσει κάτι για τον πίνακα αυτό του Πικάσο;

Έχετε δει ή έχετε ακούσει κάτι για τον πίνακα αυτό του Πικάσο; Έχετε δει ή έχετε ακούσει κάτι για τον πίνακα αυτό του Πικάσο; Πάμπλο Πικάσο (25 Οκτωβρίου, 1881-8 Απριλίου, 1973) ήταν και είναι ένας από τους κυριότερους Ισπανούς εκπροσώπους της τέχνης του 20ου αιώνα,

Διαβάστε περισσότερα

«Το κοινωνικό στίγµα της ψυχικής ασθένειας»

«Το κοινωνικό στίγµα της ψυχικής ασθένειας» «Το κοινωνικό στίγµα της ψυχικής ασθένειας» Mαρίνα Οικονόµου-Λαλιώτη Επικ. Καθηγήτρια Ψυχιατρικής Επιστηµονικά Υπεύθυνη του Προγράµµατος «αντι-στίγµα» ΕΠΙΨΥ ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΟ ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΨΥΧΙΚΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

«Τα Βήματα του Εστερναχ»

«Τα Βήματα του Εστερναχ» «Τα Βήματα του Εστερναχ» Τοποθέτηση του ΔΗΜ.ΓΚΟΥΝΤΟΠΟΥΛΟΥ στη παρουσίαση του βιβλίου ΑΛΕΚΟΥ ΠΑΠΑΔΟΠΟΥΛΟΥ. ΧΑΤΖΗΓΙΑΝΝΕΙΟ-Λάρισα 16/1/2009 Κυρίες και κύριοι. Σε κάθε βιβλίο, μελέτη,διήγημα η ποίημα ο συγγραφέας

Διαβάστε περισσότερα

Χρήστος Μαναριώτης Σχολικός Σύμβουλος 4 ης Περιφέρειας Ν. Αχαϊας Η ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΤΟΥ ΣΚΕΦΤΟΜΑΙ ΚΑΙ ΓΡΑΦΩ ΣΤΗΝ Α ΔΗΜΟΤΙΚΟΥ ΣΧΟΛΕΙΟΥ

Χρήστος Μαναριώτης Σχολικός Σύμβουλος 4 ης Περιφέρειας Ν. Αχαϊας Η ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΤΟΥ ΣΚΕΦΤΟΜΑΙ ΚΑΙ ΓΡΑΦΩ ΣΤΗΝ Α ΔΗΜΟΤΙΚΟΥ ΣΧΟΛΕΙΟΥ Η ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΤΟΥ ΣΚΕΦΤΟΜΑΙ ΚΑΙ ΓΡΑΦΩ ΣΤΗΝ Α ΔΗΜΟΤΙΚΟΥ ΣΧΟΛΕΙΟΥ Η καλλιέργεια της ικανότητας για γραπτή έκφραση πρέπει να αρχίζει από την πρώτη τάξη. Ο γραπτός λόγος χρειάζεται ως μέσο έκφρασης. Βέβαια,

Διαβάστε περισσότερα

Εντυπώσεις μαθητών σεμιναρίου Σώμα - Συναίσθημα - Νούς

Εντυπώσεις μαθητών σεμιναρίου Σώμα - Συναίσθημα - Νούς Εντυπώσεις μαθητών σεμιναρίου Σώμα - Συναίσθημα - Νούς A...Τα αισθήματα και η ενεργεία που δημιουργήθηκαν μέσα μου ήταν μοναδικά. Μέσα στο γαλάζιο αυτό αυγό, ένιωσα άτρωτος, γεμάτος χαρά και αυτοπεποίθηση.

Διαβάστε περισσότερα

Ίντα Ελιάου BSc, MSc, PGDip, MA Συμβουλευτική Ψυχολόγος eliaouida@gmail.com

Ίντα Ελιάου BSc, MSc, PGDip, MA Συμβουλευτική Ψυχολόγος eliaouida@gmail.com ΣΥΝΕΔΡΙΟ: ΠΡΟΛΗΨΗ & ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΕΣ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΕΙΣ ΤΟΥ ΚΑΡΚΙΝΟΥ ΠΝΕΥΜΟΝΑ Limneon, Καστοριά, 19.12.15 «Ενημέρωση του ασθενούς & των συνοδών του με καρκίνο του πνεύμονα. Προβλήματα στην ελληνική πραγματικότητα»

Διαβάστε περισσότερα

ΒΟΓΛΗΣ ΠΟΛΥΜΕΡΗΣ. Αναπληρωτής Καθηγητής στο Τμήμα Ιστορίας, Αρχαιολογίας και Κοινωνικής Ανθρωπολογίας του Πανεπιστημίου Θεσσαλίας

ΒΟΓΛΗΣ ΠΟΛΥΜΕΡΗΣ. Αναπληρωτής Καθηγητής στο Τμήμα Ιστορίας, Αρχαιολογίας και Κοινωνικής Ανθρωπολογίας του Πανεπιστημίου Θεσσαλίας Βιογραφικό σημείωμα Ο Πολυμέρης Βόγλης γεννήθηκε στην Αθήνα το 1964. Σπούδασε στο Τμήμα Ιστορίας-Αρχαιολογίας του Πανεπιστημίου Αθηνών και εκπόνησε τη διατριβή του στο Ευρωπαϊκό Πανεπιστημιακό Ινστιτούτο

Διαβάστε περισσότερα

Πολύ περισσότερα από ένα απλό φροντιστήριο! σ. 1

Πολύ περισσότερα από ένα απλό φροντιστήριο! σ. 1 ΕΝ ΕΙΚΤΙΚΕΣ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ Α. Όπως υποστηρίζει ο συγγραφέας, η ανθρωπιά διαθέτει σήμερα «ανταλλακτική αξία», παρότι ως έννοια αναφέρεται στη βοήθεια που κάποιος προσφέρει στο συνάνθρωπο. Παλαιότερα, εύχρηστος

Διαβάστε περισσότερα

H «φάτνη» του... Νότου. Μαιευτήριο Ρέα. Ο Πέτρος Δούκας μιλάει για την παραμπομπή του. Aqua Pilates, η νέα τάση LIFESTYLE ΥΓΕΙΑ GOSSIP ΣΠΙΤΙ

H «φάτνη» του... Νότου. Μαιευτήριο Ρέα. Ο Πέτρος Δούκας μιλάει για την παραμπομπή του. Aqua Pilates, η νέα τάση LIFESTYLE ΥΓΕΙΑ GOSSIP ΣΠΙΤΙ OPIS_EXOF_Layout 1 12/3/10 3:43 PM Page 1 w w w. a t t i c a p r e s s. g r ΔΕΚΕΜΒΡΙΟΣ 2010 / ΤΕΥΧΟΣ 007 Μ Η Ν Ι Α Ι Ο Π Ε Ρ Ι Ο Δ Ι Κ Ο Π Ο Ι Κ Ι Λ Η Σ ΥΛ Η Σ Ο Πέτρος Δούκας μιλάει για την παραμπομπή

Διαβάστε περισσότερα

Στυλιανή Ανή Χρόνη, Ph.D. Λέκτορας ΤΕΦΑΑ, ΠΘ, Τρίκαλα

Στυλιανή Ανή Χρόνη, Ph.D. Λέκτορας ΤΕΦΑΑ, ΠΘ, Τρίκαλα ΤΜΗΜΑ ΕΠΙΣΤΗΜΗΣ ΦΥΣΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ & ΑΘΛΗΤΙΣΜΟΥ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΙΑΣ ΑΘΛΗΤΕΣ & ΑΘΛΗΤΡΙΕΣ: ΚΟΙΝΩΝΙΚΟΨΥΧΟΛΟΓΙΚΗ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗ Στυλιανή Ανή Χρόνη, Ph.D. Λέκτορας ΤΕΦΑΑ, ΠΘ, Τρίκαλα ΕΠΕΑΕΚ: ΠΡΟΠΤΥΧΙΑΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ

Διαβάστε περισσότερα

Αντώνης Σαµαράκης: «Το ποτάµι» (Κ.Ν.Λ. Β Λυκείου, σσ. 333-335)

Αντώνης Σαµαράκης: «Το ποτάµι» (Κ.Ν.Λ. Β Λυκείου, σσ. 333-335) 1. ΚΕΙΜΕΝΟ: Αντώνης Σαµαράκης: «Το ποτάµι» (Κ.Ν.Λ. Β Λυκείου, σσ. 333-335) 2. ΠΑΡΑ ΕΙΓΜΑΤΑ ΕΡΩΤΗΣΕΩΝ 2.1. Στοιχεία που αφορούν στο συγγραφέα, λογοτεχνικό περιβάλλον και λοιπά γραµµατολογικά στοιχεία: 1.

Διαβάστε περισσότερα