1.1 Εισαγωγή. Bιολογία και Οικολογία Ζιζανίων

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "1.1 Εισαγωγή. Bιολογία και Οικολογία Ζιζανίων"

Transcript

1 1 Bιολογία και Οικολογία Ζιζανίων 1.1 Εισαγωγή Τα ζιζάνια (weeds) εμφανίστηκαν από τη στιγμή που ο άνθρωπος άρχισε να καλλιεργεί τη γη. Η παρουσία τους αναφέρεται και στην Παλαιά ιαθήκη ως μία από τις τιμωρίες του Θεού προς τους Πρωτόπλαστους (Γένεσις, κεφ. Γ. στ. 18). Από τα τέλη του 19 ου αιώνα δόθηκαν διάφοροι ορισμοί για τη λέξη «ζιζάνιο» (Πίνακας 1.1). Ο επικρατέστερος από αυτούς είναι ο ορισμός που δόθηκε από τον Anderson το 1977 (Anderson, 1996) και χαρακτηρίζει ως ζιζάνιο «κάθε φυτό που αναπτύσσεται εκεί όπου και όταν δεν είναι επιθυμητό».

2 1 κεφάλαιο Πίνακας 1.1 Χρονολογική σειρά των ορισμών που δόθηκαν στη λέξη «ζιζάνιο» Ένα φυτό που οποίου τη σπουδαιότητα δεν έχουμε ανακαλύψει ακόμη Κάθε φυτό σε μια καλλιεργούμενη έκταση, όπου δεν έχει σπαρθεί Ένα φυτό που αξιοποιεί καλύτερα τα θρεπτικά στοιχεία από ό,τι τα καλλιεργούμενα φυτά και εμποδίζει την ανάπτυξη αυτών Ένα φυτό που δεν είναι επιθυμητό και δε μπορεί να καταπολεμηθεί Emerson, 1878 Brenchley, 1920 Brenchley, 1920 Bailey and Bailey, 1941 Κάθε φυτό που δεν είναι επιθυμητό Terminology Committee of the Weed Science Society of America, 1956 Ένα αυτοφυές φυτό που συχνά απαντάται σε καλλιεργούμενες εκτάσεις Ένα φυτό που αναπτύσσεται εκεί όπου και όταν δεν είναι επιθυμητό Thomas, 1956 Anderson, Χαρακτηριστικά ζιζανίων Ορισμένα φυτά μπορούν και εξελίσσονται σε ζιζάνια εξαιτίας ορισμένων χαρακτηριστικών που τους επιτρέπουν τη γρήγορη εξάπλωση και εγκατάσταση σε μια τοποθεσία, καθώς και την ανάπτυξη αποτελεσματικών μηχανισμών επιβίωσης, που καθιστούν δύσκολη τη μετέπειτα εξάλειψή τους. Τα χαρακτηριστικά αυτά μπορούν να συνοψιστούν ως εξής: 1. Παράγουν σπόρους και όργανα αγενούς αναπαραγωγής για μεγάλο χρονικό διάστημα και σε μεγάλη ποσότητα. Επιτυγχάνουν την παραγωγή μικρού αριθμού οργάνων πολλαπλασιασμού ακόμη και σε αντίξοες συνθήκες περιβάλλοντος. 2. Τα όργανα αναπαραγωγής έχουν λήθαργο (το φαινόμενο του λήθαργου σχολιάζεται σε επόμενο υποκεφάλαιο) και μεγάλη μακροβιότητα. 3. εν απαιτούν ειδικές συνθήκες περιβάλλοντος κατά το φύτρωμα ή τη βλάστησή τους. 4. Τα νεαρά φυτά έχουν υψηλό ρυθμό ανάπτυξης. 20

3 Bιολογία και Οικολογία Ζιζανίων 5. Η περίοδος βλάστησής τους είναι περιορισμένη και παράγουν σπόρους σε μικρό χρονικό διάστημα από το φύτρωμά τους (μικρός βιολογικός κύκλος). 6. Τα περισσότερα είδη πολλαπλασιάζονται ταυτόχρονα με αυτογονιμοποίηση και σταυρογονιμοποίηση, έτσι ώστε να εξασφαλίζεται η αναπαραγωγή κάτω από δυσμενείς συνθήκες του περιβάλλοντος, αλλά και να διατηρείται η γενετική παραλλακτικότητα. 7. εν απαιτούν ειδικούς επικονιαστές (π.χ. έντομα) προκειμένου να γίνει η σταυρεπικονίαση. 8. ιασπείρονται με ποικίλους τρόπους σε κοντινές και μακρινές αποστάσεις. 9. Τα κατώτερα τμήματα των πολυετών ζιζανίων είναι εύθραυστα, ώστε να αποτρέπεται η ολική απομάκρυνσή τους από το έδαφος με το βοτάνισμα ή τα μηχανικά μέσα. 10. Ανταγωνίζονται αποτελεσματικά τα υπόλοιπα φυτά, διότι αξιοποιούν αποτελεσματικότερα τη γονιμότητα του εδάφους. Επιπλέον, πολλά είδη ζιζανίων εκδηλώνουν το φαινόμενο της αλληλοπάθειας το οποίο αυξάνει την ένταση της παρεμβολής (interference) των ζιζανίων προς τα καλλιεργούμενα φυτά (το φαινόμενο της αλληλοπάθειας σχολιάζεται σε επόμενο υποκεφάλαιο). 1.3 Μορφολογικά χαρακτηριστικά που χρησιμοποιούνται για τον προσδιορισμό των ζιζανίων Η αναγνώριση των ζιζανίων σε νεαρό στάδιο έχει μεγάλη σπουδαιότητα, διότι συσχετίζεται άμεσα με την αποτελεσματική αντιμετώπισή τους (ζιζανίων) και την ελαχιστοποίηση των επιβλαβών επιδράσεών τους στα καλλιεργούμενα φυτά. Για τον προσδιορισμό των ζιζανίων χρησιμοποιούνται διάφοροι οδηγοί που περιλαμβάνουν σύντομη περιγραφή αυτών των φυτών, καθώς και έγχρωμο φωτογραφικό υλικό. Πρόσφατα έχουν αναπτυχθεί οδηγοί προσδιορισμού ζιζανίων σε ηλεκτρονική μορφή (εφαρμογές ηλεκτρονικού υπολογιστή) και ιστοσελίδες στο διαδίκτυο (www.croppests.com), γεγονός που δίνει σε γεωπόνους και καλλιεργητές τη δυνατότητα της γρήγορης και ευκολότερης αναγνώρισης των ζιζανίων που απαντώνται συχνότερα σε καλλιεργούμενες και μη εκτάσεις. 21

4 1 κεφάλαιο Τα περισσότερα ζιζάνια ανήκουν στο άθροισμα των αγγειόσπερμων (Magnoliophyta) και ειδικότερα στις δύο κλάσεις αυτού, τα δικοτυλήδονα (Magnoliopsida) και τα μονοκοτυλήδονα (Liliopsida) φυτά. Υπάρχουν όμως και ζιζάνια που ανήκουν στα αθροίσματα των εκουϊσετόφυτων (Equisetophyta) και των πτεριδόφυτων (Pteridophyta). Τα μορφολογικά χαρακτηριστικά που χρησιμοποιούνται για τον προσδιορισμό των μονοκοτυλήδονων και ειδικότερα των αγρωστωδών φυτών είναι: 1. Το μήκος, το πλάτος και η συστροφή (αριστερόστροφο, δεξιόστροφο) του ελάσματος των φύλλων. 2. Το χρώμα και το άνοιγμα του κολεού των φύλλων. 3. Η ύπαρξη ή μη και τα χαρακτηριστικά του γλωσσιδίου. Το γλωσσίδιο είναι μεμβρανώδες ή τριχωτό προσάρτημα προς την εσωτερική πλευρά του φύλλου, στη θέση που ενώνεται το έλασμα με τον κολεό (Εικόνα 1.1). 4. Η ύπαρξη και τα χαρακτηριστικά των ωτιδίων. Τα ωτίδια είναι οι απολήξεις σχήματος δακτύλων του ελάσματος ορισμένων αγρωστωδών φυτών (Εικόνα 1.1). 5. Το σχήμα και η έκφυση του καλαμιού (βλαστού). 6. Το είδος της ταξιανθίας. 7. Η ύπαρξη και το είδος οργάνων αγενούς αναπαραγωγής. Γενικά, ο προσδιορισμός των μονοκοτυλήδονων, ειδικότερα των αγρωστωδών, φυτών είναι δύσκολος και απαιτεί ιδιαίτερη προσοχή και εμπειρία. Ο προσδιορισμός των δικοτυλήδονων φυτών είναι ευκολότερος και βασίζεται σε μεγάλο αριθμό μορφολογικών χαρακτηριστικών των ζιζανίων, όπως: 1. Το σχήμα και τα χαρακτηριστικά των κοτυληδόνων. 2. Το σχήμα και τα χαρακτηριστικά (ύπαρξη τριχών, περιφέρεια, κορυφή, ύπαρξη κηλίδων) των φύλλων. 3. Το σχήμα, η έκφυση και τα χαρακτηριστικά του βλαστού. 4. Το χρώμα των ανθέων και το είδος της ταξιανθίας. 5. Η ύπαρξη και το είδος των οργάνων αγενούς αναπαραγωγής. 1.4 Κατάταξη ζιζανίων Εκτός από τη βοτανική ταξινόμηση που αναφέρθηκε προηγουμένως, τα ζιζάνια μπορούν να καταταγούν με τη χρήση άλλων κριτηρίων όπως είναι ο 22

5 Bιολογία και Οικολογία Ζιζανίων βιολογικός κύκλος, οι οικολογικές απαιτήσεις, η φυσιολογία και η επικινδυνότητά τους Βιολογικός κύκλος Με βάση τη χρονική διάρκεια του βιολογικού κύκλου τους τα ζιζάνια κατατάσσονται σε ετήσια, διετή και πολυετή. Τα ετήσια ζιζάνια ολοκληρώνουν τη βλαστική ανάπτυξή τους και σποροποιούν σε χρονικό διάστημα μικρότερο του ενός έτους από το φύτρωμά τους (Σχήμα 1.1). Σε αυτή Εικόνα 1.1 την κατηγορία ανήκουν τα περισσότερα είδη ζιζανίων. Επιπλέον, τα Γλωσσίδιο και ωτίδια αγρωστώδους φυτού ετήσια ζιζάνια διακρίνονται σε φθινοπωρινά και ανοιξιάτικα, ανάλογα με την εποχή φυτρώματος. Πολλαπλασιάζονται κυρίως εγγενώς και παράγουν μεγάλο αριθμό σπόρων. Εξαίρεση αποτελεί το ετήσιο ζιζάνιο αντράκλα (Portulaca oleracea) το οποίο, εκτός από σπόρους, πολλαπλασιάζεται και με τμήματα βλαστού. Τα διετή ζιζάνια ολοκληρώνουν την ανάπτυξή τους σε χρονικό διάστημα μεγαλύτερο του ενός έτους, αλλά μικρότερο από δύο. Κατά τη διάρκεια του πρώτου χρόνου βλαστάνουν και σχηματίζουν ρόδακα η γογγυλώδη ρίζα, τμήματα που τα χρησιμοποιούν ως δεξαμενές αποθήκευσης υδατανθράκων. ιαχειμάζουν στο στάδιο αυτό και αναπτύσσουν ανθικό στέλεχος και ταξιανθίες την άνοιξη του δεύτερου έτους. Τα πιο διαδεδομένα διετή ζιζάνια της Ελλάδας είναι το κώνιο (Conium maculatum), το άγριο καρότο (Daucus carota), η κόνυζα (Conyza spp.), ο φλώμος (Verbascum spp.) και το γαϊδουράγκαθο (Onopordum acanthium). Τα πολυετή ζιζάνια ζουν περισσότερο από δύο έτη και παράγουν πολλές φορές όργανα πολλαπλασιασμού (Σχήμα 1.2). Τα περισσότερα πολυετή ζιζάνια παράγουν, εκτός από σπόρους, και υπόγεια όργανα αναπαραγωγής (σχολιάζονται παρακάτω στο υποκεφάλαιο της αναπαραγωγής). Υπάρχουν όμως και πολυετή ζιζάνια που αναπαράγονται κυρίως με σπόρους. Σε αυτή την κατηγορία ανήκουν το αγριοράδικο (Taraxacum officinale), το ραδίκι (Cichorium 23

6 1 κεφάλαιο intybus) και το πεντάνευρο (Plantago spp.). Τα ζιζάνια αυτά αναπαράγονται εγγενώς, αλλά έχουν και τη δυνατότητα να αναβλαστήσουν από τα υπόγεια τμήματά τους (ρίζες ή βλαστοί), όταν καταστραφεί το υπέργειο τμήμα. Ορισμένα πολυετή ζιζάνια έχουν ξυλώδη βλαστό και θαμνώδη μορφή. Αυτά αποτελούν ζιζάνια κυρίως δασών και μη καλλιεργούμενων περιοχών. Ώριμο φυτό Παραγωγή σπόρων Σπόρος Άνθιση Διασπορά Ανάπτυξη Βλαστικό στάδιο Σπόροι στο έδαφος Φύτρωμα Θνησιμότητα Αρπαγή από ζώα Λήθαργος Σπορόφυτο Νέκρωση Σχήμα 1.1 Βιολογικός κύκλος ετήσιων ζιζανίων (τροποποιημένο από Zimdahl, 2007) Οικολογικό περιβάλλον Με βάση το οικολογικό περιβάλλον τους τα ζιζάνια κατατάσσονται σε ζιζάνια καλλιεργούμενων ή ακαλλιέργητων εκτάσεων, σε ζιζάνια λιβαδιών και σε ζιζάνια υδροβιότοπων. Τα περισσότερα είδη ζιζανίων απαντώνται σε ποικίλα οικολογικά περιβάλλοντα. Αντίθετα, ορισμένα απαιτούν συγκεκριμένες συνθήκες, προκειμένου να εγκατασταθούν και να αναπτυχθούν. Ειδικότερα, η λέμνα (Lemna minor) και η εϊχόρνια (Eichhornia crassipes) αναπτύσσονται μόνο σε υδατικά περιβάλλοντα, όπου οι ρίζες τους βρίσκονται ελεύθερες μέσα στο νερό. Ακόμη, υπάρχουν ζιζάνια που προτιμούν τα κατακλυσμένα με νερό εδάφη και απαντώνται κυρίως σε στραγγιστικά 24

7 Bιολογία και Οικολογία Ζιζανίων κανάλια και σε ορυζώνες. Στα ζιζάνια αυτά ανήκουν το ψαθί (Typha spp.) και οι σκιρποί (Scirpus spp.). Φύτρωμα Λήθαργος Διασπορά Εγκατάσταση Σπορόφυτο Άνθιση Σπόρος Παραγωγή σπόρων Ανάπτυξη Βλαστικό στάδιο Διασπορά Εγκατάσταση Λήθαργος Διαχείμανση (οργ. αγ. πολ.) Σχήμα 1.2 Βιολογικός κύκλος πολυετών ζιζανίων (τροποποιημένο από Radosevich κ.ά., 1997b) Φυσιολογία Τα περισσότερα ζιζάνια παράγουν, με την ενσωμάτωση του CO 2 στον κύκλο του Calvin, φωσφογλυκερικό οξύ, δηλαδή υδατάνθρακες με τρία άτομα άνθρακα. Τα ζιζάνια αυτά χαρακτηρίζονται ως C 3 φυτά. Αντίθετα, ορισμένα ζιζάνια σχηματίζουν αντί του φωσφογλυκερικού οξέος το οξαλοξικό οξύ που είναι υδατάνθρακας με τέσσερα άτομα άνθρακα. Τα ζιζάνια αυτά χαρακτηρίζονται ως C 4 φυτά και είναι περισσότερο ανταγωνιστικά από ό,τι τα C 3, εξαιτίας του αποτελεσματικότερου μηχανισμού φωτοσύνθεσης που διαθέτουν. 25

8 1 κεφάλαιο Ειδικότερα, σε συνθήκες υψηλής θερμοκρασίας (περίπου 35 o C) και μεγάλης ηλιοφάνειας τα C 4 φυτά παράγουν μεγάλες ποσότητες υδατανθράκων και έχουν υψηλότερο ρυθμό ανάπτυξης από ό,τι τα C 3 φυτά, τα οποία, εξαιτίας της φωτοαναπνοής, παρουσιάζουν μείωση του ρυθμού ανάπτυξης κάτω από τις συνθήκες αυτές. Αντίθετα, τα C 3 φυτά παρουσιάζουν το μέγιστο ρυθμό φωτοσύνθεσης και ανάπτυξης σε μικρότερες θερμοκρασίες (περίπου 25 o C). Επιπροσθέτως, τα C 4 φυτά έχουν μεγαλύτερο (διπλάσιο σχεδόν) δείκτη αξιοποίησης του νερού από ό,τι τα C 3 φυτά, γεγονός που τα κάνει περισσότερο ανταγωνιστικά στις ξηροθερμικές συνθήκες του καλοκαιριού. Στον Πίνακα 1.2 δίνονται μερικά από τα σπουδαιότερα C 3 και C 4 ζιζάνια. Τα ζιζάνια μπορούν να καταταγούν σε τρεις κατηγορίες με βάση τις απαιτήσεις τους σε φωτοπερίοδο, προκειμένου να ανθοφορήσουν: 1. στα ζιζάνια που χρειάζονται μικρή διάρκεια ημέρας, όπως η αγριομπαμπακιά και το βλήτο, 2. στα ζιζάνια που ανθοφορούν με μεγάλο μήκος ημέρας, όπως ο βρόμος, η καψέλλα και η ραφανίδα και 3. στα ζιζάνια που ανθοφορούν ανεξάρτητα από το μήκος ημέρας, όπως η αγριοτομάτα (Radosevich κ.ά., 1997a). Πίνακας 1.2 Μερικά από τα σπουδαιότερα και συχνότερα απαντώμενα C 3 και C 4 ζιζάνια (Patterson, 1985) C 3 ζιζάνια C 4 ζιζάνια Αγριοβρώμες Avena spp. Αντράκλα Portulaca oleracea Αγριομελιτζάνα Xanthium strumarium Αγριάδα Cynodon dactylon Αγριομπαμπακιά Abutilon theophrasti Αιματόχορτο Digitaria sanguinalis Αγριοτομάτα Solanum nigrum Βέλιουρας Sorghum halepense Άγριο σινάπι Sinapis arvensis Βλήτα Amaranthus spp. Αν. πολύγονο Bilderdykia convolvulus Γλυστρίδα Portulaca oleracea Καψέλλα Capsella bursa-pastoris Κοχία Kochia scoparia Κίρσιο Cirsium arvense Κύπερες Cyperus spp. Λουβουδιά Chenopodium album Μουχρίτσα Echinochloa crus-galli Μολόχες Malva spp. Σετάριες Setaria spp. Περικοκλάδα Convolvulus arvensis Τριβόλι Tribulus terrestris Στελλάρια Stellaria media Τάτουλας Datura stramonium 26

9 Bιολογία και Οικολογία Ζιζανίων Επικινδυνότητα Με βάση την επικινδυνότητά τους τα ζιζάνια κατατάσσονται σε μη τοξικά, τοξικά και δηλητηριώδη (Πίνακες 1.3 και 1.4). Τα τοξικά και τα δηλητηριώδη ζιζάνια δεν πρέπει να καταναλώνονται από τα ζώα, διότι προκαλούν διαταραχές του πεπτικού συστήματος, δερματικές παθήσεις ή ακόμη και θάνατο. Ακόμη, τμήματά τους όπως οι σπόροι δεν πρέπει να αναμειγνύονται με τα γεωργικά προϊόντα. Για το λόγο αυτό οι κυβερνήσεις των κρατών δημοσιεύουν πίνακες με τα τοξικά και δηλητηριώδη ζιζάνια, καθώς και οδηγίες για την αντιμετώπισή τους και την απομάκρυνσή τους από τα γεωργικά προϊόντα. Τα μέτρα που πρέπει να λαμβάνονται είναι: 1. η χρήση καθαρού πιστοποιημένου σπόρου και 2. η έγκαιρη αντιμετώπιση αυτών των ζιζανίων στον αγρό. Στους παρακάτω πίνακες δίνονται τα επιστημονικά ονόματα των σπουδαιότερων τοξικών και δηλητηριωδών ζιζανίων. Πίνακας 1.3 Τα σπουδαιότερα τοξικά ζιζάνια Acroptilon repens Aegilops cylindrica Agrostemma githago Alhagi pseudalhagi Alternanthera philoxeroides Cardaria spp. Carduus acanthoides Cenchrus echinatus Cenchrus incertus Centaurea spp. Chondrilla juncea Cirsium arvense Convolvulus arvensis Coronopus squamatus Cucumis melo Cuscuta spp. Drymaria arenarioides Eichhornia azurea Elytrigia repens Euphorbia esula Halogeton glomeratus Helianthus ciliaris Hydrilla verticillata Hypecum procumbens Ipomoea spp. Medicago polymorpha Nassella trichotoma Onopordum acanthium Orobanche ramosa Panicum repens Peganum harmala Portulaca oleracea Rorippa austriaca Salvinia molesta Senecio jacobaea Solanum carolinense Solanum viarum Sonchus arvensis Stipa brachychaeta Striga spp. Trapa natans Tribulus terrestris Vaccaria pyramidata 27

10 1 κεφάλαιο 1.5 Επιδράσεις ζιζανίων (weed effects) Η παρουσία των ζιζανίων στα διάφορα οικοσυστήματα έχει άλλοτε επιβλαβείς και άλλοτε ευεργετικές επιδράσεις. Οι επιβλαβείς επιδράσεις των ζιζανίων διακρίνονται σε έμμεσες και άμεσες. Οι έμμεσες επιδράσεις περιλαμβάνουν τις οικονομικές απώλειες λόγω: 1. της εφαρμογής μεθόδων αντιμετώπισης των ζιζανίων (π.χ. χημική αντιμετώπιση), 2. της εφαρμογής μεθόδων ελαχιστοποίησης των επιβλαβών επιδράσεων στο περιβάλλον (ρύπανση) και τους οργανισμούς μη στόχους και 3. της φυτοτοξικότητας των ζιζανιοκτόνων στα καλλιεργούμενα φυτά. Οι άμεσες επιδράσεις περιλαμβάνουν τις οικονομικές απώλειες λόγω: 1. της μείωσης της ποσότητας των παραγόμενων προϊόντων, 2. της υποβάθμισης της ποιότητας αυτών και 3. της μείωσης του δείκτη συγκομιδής (Σχήμα 1.3). 40 Ξένες ύλες στο συγκομιζόμενο βαμβάκι 30 Ποσοστό (%) 20 Βαμβάκι που δε συγκομίζεται Ipomoea purpurea (φυτά/15 m γραμμής) Σχήμα 1.3 Επίδραση της πυκνότητας του ζιζανίου αγριοφασουλιά (Ipomoea purpurea) στο ποσοστό του μη συγκομιζόμενου προϊόντος και την ποιότητα του βαμβακιού μηχανικής συγκομιδής (τροποποιημένο από Aldrich και Kremer, 1997) 28

11 Bιολογία και Οικολογία Ζιζανίων Πίνακας 1.4 Τα σπουδαιότερα δηλητηριώδη ζιζάνια και τα τμήματά τους που παρουσιάζουν τη μεγαλύτερη συγκέντρωση δηλητηριωδών ουσιών (Zimdahl, 2007) Επιστημονικό όνομα Τοξική ουσία Τμήμα φυτού Συμπτώματα Agrostemma Γιθαγίνη, Σπόροι Έλλειψη ευστάθειας, έντονη αναπνοή, κώμα githago σαπωνίνες Conium Κωνεΐνη ή Όλα τα μέρη Απώλεια αισθήσεων, θάνατος maculatum κικουτίνη Datura stramonium Delphinium spp. Equisetum spp. Αλκαλοειδή Όλα τα μέρη Κοκκίνισμα, έντονη αναπνοή, κώμα Αλκαλοειδή Όλα τα μέρη Ναυτία, εκροή σάλιων, παράλυση, αναπνευστικά προβλήματα τρεμούλιασμα, Θιαμινάση βλαστοί Παρεμπόδιση αναπνευστικού, αδυναμία, απώλεια αισθήσεων Hypericum Υπερισίνη, Φύλλα, Κόκκινες κηλίδες στο δέρμα ζώων με perforatum υπερφορίνη, βλαστοί λευκό τρίχωμα υπεροσίδη Pteridium Άγνωστη Φύλλα, Πυρετός, παρεμπόδιση αναπνευστικού, aquilinum ριζώματα εκροή σάλιων, υπεραιμία Ranunculus Πρωτο- Πράσινοι ιάρροια, απώλεια αισθήσεων, νευρικότητα, spp. ανεμωνίνη βλαστοί παρεμπόδιση αναπνευστικού Saponaria officinalis Σαπωνίνες Σπόροι Ναυτία, εμετός, ίλιγγος Solanum Σολανίνες Φύλλα, Ανορεξία, ναυτία, διάρροια, πόνοι nigrum πράσινοι στομάχου, εμετός καρποί Solanum Σολανίνες Φύλλα, Κυρίως σε μη μηρυκαστικά rostratum πράσινοι καρποί Sorghum halepense ουρίνη Όλα τα μέρη Στομαχικές διαταραχές Xanthium Υδρο-κουινόνη Σπόροι, Ναυτία, αδυναμία strumarium σπορόφυτα 29

12 1 κεφάλαιο Επιβλαβείς επιδράσεις Η μείωση της ποσότητας των παραγόμενων προϊόντων προκαλείται από τον ανταγωνισμό των ζιζανίων με τα καλλιεργούμενα φυτά για νερό, φως, θρεπτικά συστατικά και χώρο (Εικόνα 1.2). Επιπλέον, ορισμένα είδη ζιζανίων εκδηλώνουν αλληλοπάθεια (allelopathy), δηλαδή απελευθερώνουν στο περιβάλλον τοξικές για τα καλλιεργούμενα φυτά ουσίες (το φαινόμενο της αλληλοπάθειας σχολιάζεται σε επόμενο υποκεφάλαιο). Σε ορισμένες περιπτώσεις τα ζιζάνια αποτελούν ξενιστές εχθρών (έντομα, ακάρεα, νηματώδεις) και παθογόνων μικροοργανισμών (μύκητες, βακτήρια, ιοί) των καλλιεργούμενων φυτών. Επιπροσθέτως, η παρουσία τους ευνοεί την ανάπτυξη υγρασίας και με αυτό τον τρόπο διευκολύνει την εγκατάσταση και τον πολλαπλασιασμό των παθογόνων μικροοργανισμών, ιδιαίτερα σε δενδροκομικές καλλιέργειες. Το γεγονός αυτό έχει ως αποτέλεσμα την περαιτέρω μείωση της απόδοσης των καλλιεργούμενων φυτών. Ακόμη, τα ζιζάνια που ανθίζουν κατά την περίοδο ανθοφορίας της αχλαδιάς δημιουργούν προβλήματα στην επικονίασή της, επειδή το νέκταρ της έχει μικρή περιεκτικότητα σε σάκχαρα, με αποτέλεσμα οι μέλισσες να μην το προτιμούν και να καταφεύγουν στα άνθη των ζιζανίων που έχουν νέκταρ καλύτερης ποιότητας (Βασιλακάκης και Θεριός, 1984). Η παρουσία των ζιζανίων δυσκολεύει τις καλλιεργητικές φροντίδες (λίπανση, άρδευση), ενώ αυξάνει τον κίνδυνο ζημιών από παγετούς στις δενδροκομικές καλλιέργειες. Περαιτέρω, ορισμένα ζιζάνια που περιέχουν δηλητηριώδη έλαια προκαλούν, κατά την καύση τους, φυτοτοξικότητα στα καλλιεργούμενα φυτά. Εικόνα 1.2 Καλλιέργεια βαμβακιού δίχως ζιζάνια (Α) και με ζιζάνια (Β) 30 Book_Vasilakoglou_2108.indb 30 9/7/2009 4:22:30 μμ

13 Bιολογία και Οικολογία Ζιζανίων Η παρουσία των ζιζανίων σε ακαλλιέργητες εκτάσεις προκαλεί μείωση της ορατότητας, όταν αυτά βρίσκονται παραπλεύρως του οδικού δικτύου, προκαλούν απόφραξη των αρδευτικών και στραγγιστικών καναλιών, όταν αναπτύσσονται σε αυτά και αυξάνουν τον κίνδυνο από πυρκαγιά, όταν βρίσκονται πλησίον των κτηρίων και των δασών. Τέλος, η παρουσία σπόρων ή καρπών ζιζανίων, όπως τα Solanum nigrum και Bides spp., υποβαθμίζουν την ποιότητα των παραγόμενων ινών βαμβακιού και του μαλλιού προβάτων, αντίστοιχα, εξαιτίας των χρωστικών που προσθέτει το πρώτο στις ίνες και των σπόρων του δεύτερου που αγκιστρώνονται στο μαλλί των ζώων Ευεργετικές επιδράσεις Η παρουσία των ζιζανίων στις διάφορες καλλιέργειες δεν έχει μόνο ζημιογόνες, αλλά σε ορισμένες περιπτώσεις έχει και ευεργετικές επιδράσεις, από τις οποίες οι σπουδαιότερες είναι: 1. η προστασία του εδάφους από διάβρωση, σε καλλιέργειες που είναι εγκατεστημένες σε επικλινή εδάφη (παρουσία πυκνού χλοοτάπητα από ζιζάνια), 2. ο περιορισμός των ζημιών στους ώριμους καρπούς δένδρων, εξαιτίας της αξιοποίησης από τα ζιζάνια μέρους της πλεονάζουσας εδαφικής υγρασίας, 3. η διευκόλυνση της κίνησης του νερού και των θρεπτικών στοιχείων και η παρεμπόδιση του σχηματισμού αδιαπέραστου στρώματος, εξαιτίας της παρουσίας βαθύρριζων ζιζανίων σε συνεκτικά εδάφη, 4. η ανάπτυξη καλύτερου χρώματος στους καρπούς μήλων, εξαιτίας της αξιοποίησης του εδαφικού αζώτου από τα ζιζάνια κατά την περίοδο της ωρίμανσης (Βασιλειάδης, 1988) και 5. η αποτελεσματικότερη αντιμετώπιση των επιβλαβών εντόμων και των φυτοπαθογόνων μικροοργανισμών, εξαιτίας της παρουσίας ζιζανίων που είναι ξενιστές ωφέλιμων εντόμων και μικροοργανισμών. Η παρουσία ορισμένων ζιζανίων στα λιβάδια αυξάνει την ποικιλομορφία της χλωρίδας και αυτό έχει ως αποτέλεσμα τη μεγαλύτερη ποικιλομορφία της πανίδας στην περιοχή. Η αυξημένη βιοποικιλότητα λαμβάνεται ως ένδειξη μη εντατικής καλλιέργειας του εδάφους, γεγονός που είναι επιθυμητό (μείωση της έντασης διαχείρισης) και συνιστάται από τις αρμόδιες επιτροπές της Ενωμένης Ευρώπης, διότι ενθαρρύνει την επίσκεψη και αναπαραγωγή σπάνιων ειδών πτηνών. Ακόμη, ορισμένα είδη ζιζανίων, όπως η ήρα (Lolium spp.) και η φεστούκα (Festuca spp.), αποτελούν συστατικά των μειγμάτων που χρησιμοποιούνται στη δημιουργία λειμώνων. Ένα χαρακτηριστικό μείγμα λειμώνων περιέχει τα αγρωστώδη Dactylis glomerata, Phleum pretense και Poa 31

14 1 κεφάλαιο trivialis, τα ψυχανθή Trifolium incarnatum και Onobrychis viciifolia, καθώς και άλλα είδη που βελτιώνουν τη διατροφική αξία του χόρτου όπως τα Plantago lanceolata, Chicorium intybus και Symphytum officinale. Τα ζιζάνια, στις περιόδους που δεν είναι ανθισμένα τα καλλιεργούμενα φυτά, αποτελούν πηγή νέκταρος και γύρης για τα έντομα που είναι επικονιαστές των καλλιεργειών. Ακόμη, ορισμένα ζιζάνια είναι ελκυστικότερα για τα παράσιτα των καλλιεργούμενων φυτών με συνέπεια να μειώνονται οι προσβολές από αυτά (π.χ. οι αφίδες προτιμούν περισσότερο τα ζιζάνια που βρίσκονται στην καλλιέργεια των ζαχαρότευτλων από ό,τι την ίδια την καλλιέργεια). Τέλος, πολλά ζιζάνια χρησιμοποιούνται ως τροφή από τον άνθρωπο και τα ζώα (ζωχοί, λάπαθα, βλήτα, αγριοράδικο ή σταμναγκάθι, καψέλλα, γλυστρίδα, τσουκνίδα), ως πηγή αιθέριων ελαίων (αρτεμίσια, χαμομήλι) και φαρμακευτικών ουσιών. Πολλά φάρμακα που χρησιμοποιούνται από τον άνθρωπο έχουν ως προέλευσή τους προϊόντα δευτερογενούς μεταβολισμού των ζιζανίων. Τέτοιο φυτό είναι το δηλητηριώδες Digitalis purpurea που αποτελεί πηγή δύο γλυκοσιδίων, των digitalin και digitoxin, τα οποία χρησιμοποιούνται ως τονωτικά του καρδιακού και κυκλοφορικού συστήματος (Naylon και Lutman, 2002). 1.6 Αναπαραγωγή (reproduction) ζιζανίων Η ικανότητα παραγωγής μεγάλου αριθμού σπόρων και οργάνων αγενούς αναπαραγωγής είναι ένα από τα σημαντικότερα χαρακτηριστικά των φυτών που αποτελούν ζιζάνια. Οι περισσότεροι από αυτούς τους σπόρους είναι ικανοί να φυτρώσουν, ακόμη και αν το μητρικό φυτό καταστραφεί πριν τη φυσιολογική ωρίμανσή τους. Τα όργανα αναπαραγωγής των ζιζανίων μπορούν να διασπαρθούν σε μικρές και μεγάλες αποστάσεις, ενώ φυτρώνουν ή βλαστάνουν σταδιακά (φαινόμενο λήθαργου) Εγγενής αναπαραγωγή (sexual reproduction) Τα ετήσια και διετή ζιζάνια αναπαράγονται κυρίως με σπόρους. Εξαίρεση αποτελεί η αντράκλα (γλυστρίδα) η οποία πολλαπλασιάζεται και με τμήματα βλαστού. Επιπρόσθετα, ορισμένα πολυετή ζιζάνια αναπαράγονται κυρίως με σπόρους. Τέτοια ζιζάνια είναι το αγριοράδικο και τα πεντάνευρα. Ο αριθμός 32

15 Bιολογία και Οικολογία Ζιζανίων των σπόρων που μπορεί να παράγει ένα ζιζάνιο επηρεάζεται από το είδος και από τις συνθήκες ανάπτυξης και ανταγωνισμού. Γενικά, τα ζιζάνια παράγουν μεγάλο αριθμό σπόρων ανά φυτό (Πίνακας 1.5). Η αγριομπαμπακιά παράγει μέχρι σπόρους, η στελλάρια μέχρι , ενώ η αντράκλα μπορεί να παράγει μέχρι σπόρους ανά φυτό. Ακόμη, στα περισσότερα είδη ζιζανίων η παραγωγή σπόρων γίνεται ταυτόχρονα με αυτογονιμοποίηση και με σταυρογονιμοποίηση, ώστε να εξασφαλίζεται η αναπαραγωγή, ακόμη και όταν επικρατούν αντίξοες συνθήκες για επικονίαση, αλλά και να διατηρείται η γενετική παραλλακτικότητα. Το τελευταίο (γενετική παραλλακτικότητα) είναι απαραίτητη προϋπόθεση για την επιτυχή εγκατάσταση των ζιζανίων σε νέα οικολογικά περιβάλλοντα. Πίνακας 1.5 Αριθμός σπόρων, που παράγονται ανά φυτό, ορισμένων από τα σπουδαιότερα ζιζάνια (Holm κ.ά., 1977; Zimdahl, 2007) Κοινό όνομα Επιστημονικό όνομα Σπόροι ανά φυτό Αγριόβρωμη Avena fatua 250 Αγριομελιτζάνα Xanthium strumarium 440 Αγριομπαμπακιά Abutilon theophrasti Αγριοτομάτα Solanum nigrum Αιματόχορτο Digitaria sanguinalis Ασπράγκαθο Xanthium spinosum 150 Βλήτο, τραχύ Amaranthus retroflexus Γλυστρίδα Portulaca oleracea Ελευσίνη Eleusine indica Κίρσιο Cirsium arvense 680 Κοχία Kochia scoparia Λουβουδιά Chenopodium album Μουχρίτσα Echinochloa crus-galli Σετάρια Setaria faberi Στελλάρια Stellaria media

16 1 κεφάλαιο ιασπορά (dispersal) ζιζανίων Η επιβίωση των ζιζανίων βασίζεται σε μεγάλο ποσοστό στην επιτυχή διασπορά των οργάνων πολλαπλασιασμού τους. Τα όργανα αγενούς αναπαραγωγής και οι σπόροι των περισσότερων ζιζανίων παραμένουν πλησίον του μητρικού φυτού. Σε ορισμένες όμως περιπτώσεις τα όργανα αυτά μεταφέρονται σε μεγάλες αποστάσεις, με αποτέλεσμα την εμφάνιση νέων ειδών ζιζανίων σε μία περιοχή. Η διασπορά των ζιζανίων γίνεται κυρίως με τη βοήθεια του ανέμου, του νερού, των ζώων και του ανθρώπου. Ο άνεμος μεταφέρει γρήγορα και σε μεγάλες αποστάσεις σπόρους ζιζανίων, όπως αυτά που ανήκουν στην οικογένεια των σύνθετων (Asteraceae). Τα ζιζάνια της οικογένειας αυτής εφοδιάζουν τους σπόρους τους (αχαίνιο) με ειδική κατασκευή (πάππο), ώστε να παρασύρονται εύκολα από τον άνεμο και να διασπείρονται σε μεγάλες αποστάσεις (Εικόνα 1.3). Για το λόγο αυτό ζιζάνια, όπως η κόνυζα (Conyza spp.), το αγριοράδικο, το κίρσιο και οι ζωχοί (Sonchus spp.), έχουν τη δυνατότητα να μετακινηθούν σε μεγάλες αποστάσεις και να εγκατασταθούν σε νέες περιοχές. Ζιζάνια άλλων οικογενειών χρησιμοποιούν τον άνεμο με διαφορετικό τρόπο. Αυτά τα φυτά έχουν σφαιρική κόμη και κατά την περίοδο της ωρίμανσης των σπόρων αποκόπτονται πολύ εύκολα από την επιφάνεια του εδάφους. Αυτό έχει ως αποτέλεσμα την κύλιση όλου του ζιζανίου με την επίδραση του ανέμου και την εναπόθεση των σπόρων σε μεγάλες αποστάσεις από εκεί όπου αναπτύχθηκε το ζιζάνιο. Τα γνωστότερα γένη που χρησιμοποιούν τον παραπάνω μηχανισμό διασποράς είναι τα Salsola και Panicum. Οι σπόροι ορισμένων ζιζανίων μπορούν να επιπλέουν στην επιφάνεια του νερού και έτσι μεταφέρονται μέσω αυτού σε μεγάλες αποστάσεις. Ακόμη και ορισμένοι από τους σπόρους που δεν επιπλέουν μπορούν να παρασυρθούν από την κίνηση του νερού, εφόσον βρίσκονται στον πυθμένα του καναλιού ή του ποταμού. Με αυτό τον τρόπο η είσοδος του νερού μπορεί να μεταβάλει τη χλωρίδα των ζιζανίων στους αγρούς που κατακλύζονται από το νερό. Τα ζώα συμβάλλουν στη διασπορά ζιζανίων των οποίων οι σπόροι ή οι καρποί έχουν εξαρτήματα που τους επιτρέπουν να αγκιστρώνονται στο τρίχωμά τους. Οι καρποί της αγριομελιτζάνας και του ασπράγκαθου (Xanthium spp.) διαθέτουν μικρά αγκιστροειδή εξαρτήματα (Εικόνα 1.4), ενώ η σπονδυλωτή σετάρια (Setaria verticillata) διαθέτει πολλές, μικρές και ισχυρές τρίχες στην ταξιανθία της. Τα ζιζάνια αυτά αγκιστρώνονται στο τρίχωμα των ζώων και μεταφέρονται σε μεγάλες αποστάσεις. Τα ζιζάνια των γενών Ecballium 34

17 Bιολογία και Οικολογία Ζιζανίων και Phoradendron έχουν κολλώδεις σπόρους οι οποίοι προσκολλώνται στα πόδια των πτηνών και αργότερα αποκολλώνται, συνήθως σε διαφορετικές τοποθεσίες. Οι σπόροι των ζιζανίων που αποτελούν τροφή για τα ζώα μπορούν και μετακινούνται σε μεγάλες αποστάσεις, ενώ βρίσκονται στο πεπτικό σύστημα αυτών. Σε ορισμένες περιπτώσεις η παραμονή των σπόρων στο στομάχι των ζώων έχει ευνοϊκή επίδραση στη φυτρωτική ικανότητά τους, διότι καταστρέφονται εν μέρει τα σκληρά και αδιαπέραστα από το νερό τοιχώματα. Επιπλέον, η χρήση της κοπριάς ζώων για βελτίωση της δομής των εδαφών εγκυμονεί τον κίνδυνο διασποράς και εγκατάστασης νέων ειδών ζιζανίων, αλλά και την αύξηση του πληθυσμού των ζιζανίων που ήδη υπάρχουν στην περιοχή. Εικόνα 1.3 Εικόνα 1.4 Σπόροι με πάππο Σπόροι με αγκίστρια Λήθαργος (dormancy) ζιζανίων Λήθαργος ονομάζεται η φυσιολογική κατάσταση των σπόρων ή των οργάνων αγενούς αναπαραγωγής, κατά την οποία αυτά δε φυτρώνουν ή δε βλαστάνουν παρόλο που επικρατούν ευνοϊκές συνθήκες θερμοκρασίας, υγρασίας, οξυγόνου και φωτισμού. Ο λήθαργος αποτελεί, μετά τον πολλαπλασιασμό, το σημαντικότερο χαρακτηριστικό για την επιβίωση των ζιζανίων. Παρεμποδίζει το φύτρωμα των ζιζανίων στο τέλος της καλλιεργητικής περιόδου, όπου οι κλιματικές συνθήκες είναι αντίξοες για την αύξηση και πολλαπλασιασμό αυτών. Επιπλέον, παρεμποδίζει το ταυτόχρονο φύτρωμα όλων των σπόρων ενός είδους, γεγονός που θα επέτρεπε την εύκολη και οριστική αντιμετώπισή τους. 35

18 1 κεφάλαιο Ο λήθαργος μπορεί να διακριθεί σε πρωτογενή και δευτερογενή (Σχήμα 1.4). Ο πρωτογενής περιλαμβάνει τον ενδογενή και τον προκαλούμενο λήθαργο και παρουσιάζεται αμέσως μετά τη φυσιολογική ωρίμανση των σπόρων. Ειδικότερα, ο ενδογενής λήθαργος οφείλεται: 1. Σε σκληρά και αδιαπέραστα από το νερό και το οξυγόνο τοιχώματα των σπόρων (άγριο σινάπι, αγριομπαμπακιά, βέλιουρας, βλήτα, μουχρίτσα, στελλάρια). Η τριβή των σπόρων με το έδαφος, η δράση των μικροοργανισμών ή η διέλευσή τους από το πεπτικό σύστημα των ζώων έχουν ως αποτέλεσμα τη δημιουργία ανοιγμάτων στο περίβλημα και κατά συνέπεια την είσοδο του νερού και του οξυγόνου που προάγουν τη βλάστηση. Για το λόγο αυτό σπόροι ζιζανίων που έχουν σκληρά τοιχώματα δέχονται την επίδραση τριβής σε υαλόχαρτο ή άμμο (scarification) ή εμβαπτίζονται σε θειικό οξύ πριν τη χρησιμοποίησή τους στη διεξαγωγή πειραμάτων. 2. Σε υπανάπτυκτα έμβρυα τα οποία συμπληρώνουν την ανάπτυξή τους μετά την αποκόλληση του σπόρου από το μητρικό φυτό. 3. Σε ύπαρξη ουσιών, όπως η κουμαρίνη και διάφορα οξέα, όπως το αμπσισικό, το καφεϊκό και το φερουλικό. Οι ουσίες αυτές παρεμποδίζουν την ενεργοποίηση του εμβρύου, ενώ η έκπλυσή τους με το νερό της βροχής ή των αρδεύσεων και συνεπώς η μείωση της συγκέντρωσής τους στο σπόρο επιτρέπει το φύτρωμα. Στην παρουσία αυτών των ουσιών οφείλεται ο λήθαργος που έχει ο ένας από τους δύο σπόρους του καρπού της αγριομελιτζάνας (Xanthium strumarium), έτσι ώστε να μη φυτρώνουν ταυτόχρονα. Για το λόγο αυτό, σπόροι ζιζανίων, των οποίων ο λήθαργος οφείλεται στην παρουσία παρόμοιων ουσιών, δέχονται την επίδραση νερού πριν τη χρησιμοποίησή τους στη διεξαγωγή πειραμάτων. 4. Σε απουσία ουσιών, όπως η α-αμυλάση, που είναι απαραίτητες για την ενεργοποίηση του εμβρύου. Ο σπόρος φυτρώνει μόνο μετά από ένα χρονικό διάστημα, απαραίτητο για τη βιοσύνθεση αυτών των ουσιών. Ο προκαλούμενος λήθαργος οφείλεται σε εναλλαγές της φωτοπεριόδου ή της θερμοκρασίας. Τα φθινοπωρινά ετήσια ζιζάνια φυτρώνουν το φθινόπωρο και το χειμώνα, ενώ παραμένουν σε λήθαργο την άνοιξη και το καλοκαίρι. Αντίθετα, οι σπόροι των ανοιξιάτικων ετήσιων ζιζανίων φυτρώνουν την άνοιξη και στις αρχές του καλοκαιριού και παραμένουν σε λήθαργο την υπόλοιπη περίοδο. Το φως αποτελεί έναν από τους σπουδαιότερους παράγοντες που επηρεάζουν το φύτρωμα των σπόρων των ζιζανίων, αλλά και την κατάσταση του λήθαργου αυτών. Το φυτόχρωμα (phytochrome) είναι ο 36

19 Bιολογία και Οικολογία Ζιζανίων υπεύθυνος μηχανισμός που δέχεται την επίδραση του φωτός και απαντάται σε δύο μορφές: τη μορφή που προάγει και τη μορφή που αναστέλλει το φύτρωμα. Η αναλογία με την οποία απαντάται κάθε μορφή εξαρτάται από την ένταση του ηλιακού φωτός και συγκεκριμένα από την αναλογία ερυθρής και υπέρυθρης ακτινοβολίας. Η ερυθρού μήκους κύματος ηλιακή ακτινοβολία ενεργοποιεί τη μορφή του φυτοχρώματος που προάγει τη βλάστηση των σπόρων. Αντίθετα, υπέρυθρου μήκους κύματος ακτινοβολία ενεργοποιεί τη μορφή του φυτοχρώματος που εισάγει το σπόρο σε λήθαργο (Σχήμα 1.5). Ανάπτυξη σπορόφυτου Ανάπτυξη σπόρου Περιβάλλον Απουσία λήθαργου Ευνοϊκές συνθήκες Δυσμενείς συνθήκες Βλάστηση Κατάσταση αδράνειας Ευνοϊκές συνθήκες Γενότυπος Δευτερογενής λήθαργος Μακρά περίοδος δυσμενών συνθηκών Δυσμενείς συνθήκες Ευνοϊκές συνθήκες Πρωτογενής λήθαργος Ωρίμανση Σχήμα 1.4 ιαγραμματική απεικόνιση των συνθηκών που επηρεάζουν το λήθαργο και το φύτρωμα των σπόρων ζιζανίων στο έδαφος (τροποποιημένο από Foley, 2001) Φυτόχρωμα (P r, ανενεργή μορφή) + ερυθρό φως ( nm) Φυτόχρωμα (P fr, ενεργή μορφή) + υπέρυθρο φως ( nm) P fr + ενεργοποίηση φυτρώματος P r + παρεμπόδιση φυτρώματος Σχήμα 1.5 ιαγραμματική απεικόνιση της επίδρασης της ηλιακής ακτινοβολίας στο φυτόχρωμα των σπόρων των ζιζανίων (τροποποιημένο από Zimdahl, 2007) 37

20 1 κεφάλαιο Ο δευτερογενής (επιβαλλόμενος) λήθαργος είναι μία κατάσταση αναστολής του φυτρώματος στην οποία εισέρχονται οι σπόροι που, ενώ είναι ικανοί να φυτρώσουν, εισέρχονται σε λήθαργο εξαιτίας επικείμενων δυσμενών συνθηκών του περιβάλλοντος (Σχήμα 1.4). Τέτοιες συνθήκες μπορεί να είναι το παράχωμα των σπόρων σε μεγάλο βάθος. Οι αλλαγές στη θερμοκρασία του εδάφους ή την περιεκτικότητα του εδάφους σε νερό, το φως, η διαδοχική ύγρανση και ξήρανση της επιφάνειας του εδάφους, η περιεκτικότητα σε οξυγόνο ή σε διοξείδιο του άνθρακα στο έδαφος είναι παράγοντες που μπορούν να προκαλέσουν ή να διακόψουν το λήθαργο. Η μικροχλωρίδα του εδάφους επηρεάζει το λήθαργο, δεδομένου ότι επηρεάζει την περιεκτικότητα σε οξυγόνο και διοξείδιο του άνθρακα. Γενικά, ερεθίσματα, όπως η απότομη μείωση του φωτός, της υγρασίας, της θερμοκρασίας ή του λόγου των συγκεντρώσεων Ο 2/CO 2, μπορούν να προκαλέσουν το δευτερογενή λήθαργο Παραμονή σπόρων ζιζανίων στο έδαφος (seed bank) Η μηχανική κατεργασία του εδάφους έχει ως αποτέλεσμα το παράχωμα, σε μεγάλο βάθος, των σπόρων των ζιζανίων που βρίσκονται στην επιφάνεια, εκεί όπου οι συνθήκες δεν είναι ευνοϊκές για το φύτρωμα. Με τον τρόπο αυτό δημιουργείται μία τράπεζα σπόρων των ζιζανίων στο έδαφος (Σχήμα 1.6). Οι σπόροι αυτοί προστατεύονται από τα πτηνά, τα έντομα και τους μικροοργανισμούς και φυτρώνουν μόνο όταν ξαναβρεθούν στο επιφανειακό στρώμα του εδάφους, με τη βοήθεια της μηχανικής κατεργασίας. Μέρος αυτών των σπόρων θα διακόψουν το λήθαργο και, εάν δεν καταστραφούν από τους μικροοργανισμούς και τα έντομα, θα φυτρώσουν την επόμενη καλλιεργητική περίοδο. Το σύστημα κατεργασίας του εδάφους και τα είδη των καλλιεργούμενων φυτών που περιλαμβάνονται στην αμειψισπορά επηρεάζουν τα είδη και τα ποσοστά των σπόρων που μετέχουν σε αυτή την τράπεζα γενετικού υλικού των ζιζανίων (Grundy και Jones, 2002). Οι σπόροι των ζιζανίων παραμένουν στο έδαφος και διατηρούν για μεγάλο χρονικό διάστημα τη φυτρωτική ικανότητά τους. Το διάστημα αυτό εξαρτάται από το είδος του ζιζανίου, το μέγεθος του σπόρου και το βάθος εδάφους στο οποίο βρίσκονται. Γενικά, μικρού μεγέθους σπόροι παραχώνονται σε μεγαλύτερο βάθος (μετακίνηση διαμέσου των πόρων και σχισμών) και διατηρούνται μεγαλύτερο χρονικό διάστημα. 38

21 Bιολογία και Οικολογία Ζιζανίων Παραγωγή σπόρων Επιβιώσαντα ζιζάνια Βιώσιμοι σπόροι Σπορά καλλιέργειας Φύτρωμα ζιζανίων Διαχείριση ζιζανίων Κατεργασία εδάφους Επιφάνεια εδάφους Τράπεζα σπόρων 5 cm Παλαιοί σπόροι Παλαιοί σπόροι Νέοι σπόροι Νέοι σπόροι Παλαιοί σπόροι Παλαιοί σπόροι Νέοι σπόροι Νέοι σπόροι Χρόνος Σχήμα 1.6 ιαγραμματική απεικόνιση της δημιουργίας τράπεζας σπόρων ζιζανίων στο έδαφος και του τρόπου ανανέωσης αυτής (τροποποιημένο από Naylon, 2002) Φύτρωμα ή βλάστηση (germination) ζιζανίων Το φύτρωμα (διεργασίες εισόδου νερού και ενεργοποίησης του εμβρύου) των σπόρων των ζιζανίων και η βλάστηση των οργάνων αγενούς αναπαραγωγής τους επηρεάζονται από τη θερμοκρασία του εδάφους, την υγρασία και το λόγο της συγκέντρωσης οξυγόνου και διοξειδίου του άνθρακα (O 2/CO 2). Επιπλέον, το φύτρωμα ορισμένων ζιζανίων επηρεάζεται από την ένταση του φωτός και από την παρουσία ή απουσία ουσιών στο έδαφος. Η άριστη θερμοκρασία φυτρώματος για όλα τα ζιζάνια κυμαίνεται από 15 έως 35 o C. Πολλά φθινοπωρινά ζιζάνια φυτρώνουν κατά ένα μικρό ποσοστό και σε θερμοκρασίες μικρότερες από 10 o C, ενώ ορισμένα ανοιξιάτικα ζιζάνια φυτρώνουν και σε θερμοκρασίες μεγαλύτερες από 35 o C. Οι σπόροι ορισμένων ζιζανίων φυτρώνουν καλύτερα, όταν εκτίθενται σε εναλλασσόμενες θερμοκρασίες από ό,τι σε μια σταθερή θερμοκρασία. Η μείωση του οξυγόνου στο έδαφος (συμπιεσμένο έδαφος) έχει ως αποτέλεσμα τη μείωση του φυτρώματος των περισσότερων ζιζανίων. Τέλος, οι σπόροι του ολοπαράσιτου κουσκούτα (Cuscuta spp.) απαιτούν την παρουσία διεγερτικών ουσιών από τα φυτά ξενιστές προκειμένου να φυτρώσουν. 39

22 1 κεφάλαιο Αγενής αναπαραγωγή (asexual reproduction) Τα ζιζάνια αναπαράγονται αγενώς κυρίως με μεταμορφωμένους βλαστούς και μεταμορφωμένες ρίζες. Οι μεταμορφωμένοι βλαστοί περιλαμβάνουν: 1. τα ριζώματα, 2. τους στόλωνες, 3. τους κονδύλους και 4. τους βολβούς. Στις μεταμορφωμένες ρίζες ανήκουν: 1. οι έρπουσες και 2. οι πασσαλώδεις ρίζες. Τα ριζώματα είναι υπόγειοι βλαστοί. Φέρουν γόνατα και μεσογονάτια διαστήματα. Στα γόνατα βρίσκονται τα λεπιοειδή φύλλα τα οποία περικλείουν τους οφθαλμούς. Ακόμη, σε αυτά σχηματίζονται επίκτητες ρίζες (Εικόνα 1.5). Τα ριζώματα έχουν οριζόντια έκφυση (ο ακραίος οφθαλμός στρέφεται πάντοτε προς τα κάτω) και είναι πεπλατυσμένα. Ο βέλιουρας (Sorghum halepense), η αγριάδα (Cynodon dactylon), η νεραγριάδα (Paspalum distichum) και το αγρόπυρο (Agropyron repens) είναι ζιζάνια που αναπαράγονται αγενώς με ριζώματα. Οι στόλωνες είναι υπόγειοι βλαστοί όπως τα ριζώματα, αλλά βρίσκονται σε μικρότερο βάθος ή έρπουν στην επιφάνεια του εδάφους (ο ακραίος οφθαλμός στους στόλωνες μπορεί να στραφεί και προς τα πάνω). Αυτό έχει ως αποτέλεσμα την ανάπτυξη αποχρωματισμένων και πράσινων τμημάτων. Η αγριάδα αναπαράγεται αγενώς και με στόλωνες. Οι κόνδυλοι είναι υπόγειοι, διογκωμένοι (ωοειδείς) βλαστοί που έχουν 5 έως 30 οφθαλμούς σε σπειροειδή διάταξη. Πολλές φορές είναι ενωμένοι μεταξύ τους σε σειρά ή σχηματίζουν δίκτυο. Η πολυετής κύπερη (Cyperus spp.) πολλαπλασιάζεται αγενώς με κονδύλους (Εικόνα 1.6). Εικόνα 1.5 Ριζώματα αγριάδας 40

23 Bιολογία και Οικολογία Ζιζανίων Οι βολβοί είναι υπόγειοι, συμπιεσμένοι βλαστοί με σαρκώδη φύλλα και πολύ κοντά μεσογονάτια διαστήματα. Συνήθως έχουν έναν ακραίο οφθαλμό. Το αγριοκρέμμυδο (Allium spp.) αναπαράγεται αγενώς με βολβούς (Εικόνα 1.7). Εικόνα 1.6 Εικόνα 1.7 Κόνδυλοι κύπερης Βολβοί αγριοκρέμμυδου Οι έρπουσες ρίζες είναι οριζόντιες, μεταμορφωμένες ρίζες που φέρουν επίκτητους οφθαλμούς. ιακρίνονται από τα ριζώματα από την απουσία γονάτων και λεπιοειδών φύλλων και από την τυχαία θέση δημιουργίας των επίκτητων οφθαλμών. Το κίρσιο, το βρωμολάχανο (Cardaria draba), η περιπλοκάδα (Convolvulus arvensis) και το σολανό (Solanum elaeagnifolium) πολλαπλασιάζονται αγενώς με τμήματα έρπουσας ρίζας (Εικόνα 1.8). Οι πασσαλώδεις ρίζες είναι απλές, κατακόρυφες και συνήθως ξυλοποιημένες με επίκτητους οφθαλμούς, από τους οποίους μπορούν να προέλθουν νέα φυτά. Τα λάπαθα (Rumex spp.) πολλαπλασιάζονται αγενώς με τα πρώτα 10 εκατοστά της πασσαλώδους ρίζας τους (Εικόνα 1.9). Ορισμένα ετήσια ζιζάνια μπορούν να διασπαρθούν και αναπαραχθούν αγενώς χρησιμοποιώντας τμήματα του βλαστού τους. Η γλυστρίδα (Portulaca oleracea) αναπαράγεται εγγενώς, καθώς και με τμήματα βλαστού που φέρουν οφθαλμούς. 41 Book_Vasilakoglou_2108.indb 41 9/7/2009 4:22:32 μμ

24 1 κεφάλαιο 1.7 Αλληλεπιδράσεις ζιζανίων και καλλιεργούμενων φυτών Ο όρος παρεμβολή (interference) περιγράφει τα είδη αλληλεπιδράσεων που αναπτύσσονται μεταξύ δύο φυτών του ίδιου ή διαφορετικών ειδών. Ειδικότερα, η παρέμβαση αποτελεί το άθροισμα του ανταγωνισμού (competition) και της αλληλοπάθειας (allelopathy) η οποία σχολιάζεται σε επόμενο υποκεφάλαιο. Εικόνα 1.8 Εικόνα 1.9 Έρπουσες ρίζες Πασσαλώδεις ρίζες Τα ζιζάνια ανταγωνίζονται τα καλλιεργούμενα φυτά για νερό, φως και θρεπτικά συστατικά. Η διαθεσιμότητα των παραπάνω παραγόντων είναι επαρκής και ο μεταξύ τους ανταγωνισμός είναι μικρός, όταν ζιζάνια και καλλιεργούμενα φυτά βρίσκονται σε μικρό στάδιο ανάπτυξης και έχουν μικρές απαιτήσεις ως προς τους παραπάνω παράγοντες. Ο ανταγωνισμός γίνεται οξύτερος, καθώς τα ζιζάνια αναπτύσσονται και κατά συνέπεια περιορίζεται ο διαθέσιμος χώρος, το νερό και τα διαθέσιμα θρεπτικά στοιχεία του εδάφους (Monaco κ.ά., 2002). Το μέγεθος του ανταγωνισμού επηρεάζεται από παράγοντες σχετικούς με το καλλιεργούμενο φυτό, το ζιζάνιο και το περιβάλλον. Οι παράγοντες που σχετίζονται με το καλλιεργούμενο φυτό είναι: 1. το είδος του φυτού, 2. η ποικιλία και 3. η πυκνότητα σποράς ή φύτευσης. Σε ό,τι αφορά το ζιζάνιο: 1. το είδος, 2. η πυκνότητα, 3. η ομοιομορφία κατανομής και ο χρόνος 42

25 Bιολογία και Οικολογία Ζιζανίων εμφάνισης και παραμονής είναι οι κυριότεροι παράγοντες που καθορίζουν το μέγεθος του ανταγωνισμού προς το καλλιεργούμενο φυτό. Τέλος, 1. ο τύπος του εδάφους, 2. η θερμοκρασία και 3. οι καλλιεργητικές φροντίδες (λίπανση, άρδευση) διαμορφώνουν τις συνθήκες του περιβάλλοντος στις οποίες αναπτύσσονται τα φυτά και επηρεάζουν τις αλληλεπιδράσεις αυτών Είδος καλλιεργούμενου φυτού Η ανταγωνιστική ικανότητα εναντίον των ζιζανίων διαφέρει μεταξύ των καλλιεργούμενων φυτών. Φυτά με μεγάλη φυλλική επιφάνεια, με υψηλό ρυθμό ανάπτυξης και με αλληλοπαθητικές ιδιότητες ανταγωνίζονται αποτελεσματικότερα τα ζιζάνια. Αυτό έχει ως αποτέλεσμα τον περιορισμό της ανάπτυξης των ζιζανίων και την πρόκληση μικρότερων ζημιών από ό,τι σε καλλιέργειες λιγότερο ανταγωνιστικές. Ειδικότερα, σε πειράματα ανταγωνισμού-αλληλοπάθειας ο ήμας (1998) βρήκε ότι το κριθάρι ήταν περισσότερο ανταγωνιστικό εναντίον της αγριοβρώμης από ό,τι ήταν το σιτάρι και το triticale (Σχήμα 1.7). Δειγματοληψίες Ξηρό βάρος αγριοβρώμης (kg / στρ) /3 4/4 5/5 Ε.Σ.Δ. 0,05 = 42 14/6 0 Σιτάρι Κριθάρι Triticale Σχήμα 1.7 Η ανταγωνιστική επίδραση των καλλιεργούμενων φυτών σιταριού, κριθαριού και triticale στην ανάπτυξη (ξηρό βάρος) της αγριοβρώμης (A. sterilis) ( ήμας, 1998) 43

26 1 κεφάλαιο Ποικιλία καλλιεργούμενου φυτού Οι ποικιλίες ενός καλλιεργούμενου είδους, που είναι υψηλόσωμες, έχουν μεγαλύτερο δείκτη φυλλικής επιφάνειας και παράγουν αλληλοπαθητικές ουσίες, είναι περισσότερο ανταγωνιστικές εναντίον των ζιζανίων. Ειδικότερα, ο Eleftherohorinos κ.ά. (2002), σε πείραμα με μία υψηλή (Ariette) και μία κοντή (Thaibonnet) ποικιλία ρυζιού, βρήκαν ότι η απόδοση της υψηλότερης ποικιλίας ήταν μεγαλύτερη, όταν η πυκνότητα του κόκκινου ρυζιού παρέμενε σταθερή (Σχήμα 1.8) Πυκνότητα καλλιεργούμενου φυτού Η αύξηση της πυκνότητας έχει ως αποτέλεσμα την αύξηση της ανταγωνιστικής ικανότητας του καλλιεργούμενου φυτού, διότι ο χώρος που μένει για την ανάπτυξη των ζιζανίων είναι περιορισμένος. Σε πείραμα ανταγωνισμού μεταξύ σιταριού και αγριοβρώμης (Avena fatua) οι Carlson και Hill (1986) βρήκαν ότι η αύξηση της πυκνότητας του σιταριού προκάλεσε μείωση της ανταγωνιστικής επίδρασης της αγριοβρώμης, όταν η πυκνότητα του ζιζανίου παρέμενε σταθερή (Σχήμα 1.9). Απόδοση ρυζιού (kg/στρ) Ποικιλία ρυζιού Ariette Thaibonnet Ε.Σ.Δ. 0, Κόκκινο ρύζι (φυτά/m 2 ) Σχήμα 1.8 Επίδραση της πυκνότητας του κόκκινου ρυζιού στην απόδοση δύο ποικιλιών ρυζιού (τροποποιημένο από Eleftherohorinos κ.ά., 2002) 44

27 Bιολογία και Οικολογία Ζιζανίων Είδος ζιζανίου Το είδος του ζιζανίου, αλλά και ο βιότυπος ακόμη, επηρεάζει την ανταγωνιστική του ικανότητα και τελικά τη μείωση της απόδοσης του καλλιεργούμενου φυτού (Σχήμα 1.10). Αυτό οφείλεται σε διαφορές του ρυθμού ανάπτυξης των ζιζανίων, του δείκτη φυλλικής επιφάνειας, της ικανότητας αξιοποίησης των θρεπτικών στοιχείων και παραγωγής αλληλοπαθητικών ουσιών. Ειδικότερα, τα ζιζάνια αναπτύσσουν πλουσιότερο ριζικό σύστημα και σε μικρότερο χρονικό διάστημα από ό,τι τα καλλιεργούμενα φυτά (Radosevich κ.ά., 1997c). Το γεγονός αυτό έχει ως αποτέλεσμα την καλύτερη αξιοποίηση των εδαφικών πόρων Πυκνότητα ζιζανίου Η αύξηση της πυκνότητας ενός ζιζανίου έχει ως αποτέλεσμα τη μείωση της απόδοσης του καλλιεργούμενου φυτού. Η μείωση αυτή δεν είναι γραμμική, δηλαδή η αύξηση της πυκνότητας από ένα σημείο και πάνω δεν επιφέρει ανάλογη μείωση της απόδοσης (Σχήμα 1.11). Το γεγονός αυτό οφείλεται κυρίως στον ενδοειδικό ανταγωνισμό που αναπτύσσεται μεταξύ των φυτών του ζιζανίου. Απόδοση σιταριού (kg/στρ) 800 Πυκνότητα σιταριού (φυτά/m 2 ) Αγριοβρώμη (φυτά/m 2 ) Σχήμα 1.9 Επίδραση της πυκνότητας του σιταριού στην ανταγωνιστική ικανότητα της αγριοβρώμης (τροποποιημένο από Carlson και Hill, 1986) 45

28 1 κεφάλαιο Ομοιομορφία κατανομής ζιζανίου Ο ανταγωνισμός μεταξύ ζιζανίων και καλλιεργούμενων φυτών είναι μεγαλύτερος στις περιπτώσεις που το ζιζάνιο καταλαμβάνει όλη την έκταση του αγρού. Σε αυτή την περίπτωση όλα τα καλλιεργούμενα φυτά δέχονται τον ανταγωνισμό και μειώνεται η απόδοσή τους. Αντίθετα, στις περιπτώσεις που το ζιζάνιο καταλαμβάνει μικρό τμήμα του αγρού (π.χ. πολυετή ζιζάνια) ο ανταγωνισμός υφίσταται μόνο σε εκείνο το τμήμα, ενώ τα υπόλοιπα φυτά αναπτύσσονται δίχως να επηρεάζεται η απόδοσή τους (Σχήμα 1.12). Απόδοση κουκιών (% του μάρτυρα) Σινάπι Σετάρια Ζιζάνια / m 2 Σχήμα 1.10 Επίδραση της πυκνότητας δύο ζιζανίων στην απόδοση των κουκιών (τροποποιημένο από Aldrich και Kremer 1997) Χρόνος εμφάνισης και παραμονής ζιζανίων Στα πρώτα στάδια αναπτύξεώς τους τα καλλιεργούμενα φυτά και τα ζιζάνια δεν ανταγωνίζονται ισχυρά μεταξύ τους, διότι οι απαιτήσεις τους είναι μικρές και υπάρχει περίσσεια θρεπτικών στοιχείων, νερού και χώρου. Στη συνέχεια, καθώς οι ανάγκες τους για θρεπτικά και νερό αυξάνονται, αρχίζει ο έντονος ανταγωνισμός και η μείωση της απόδοσης των καλλιεργούμενων φυτών. Σε αυτή τη χρονική στιγμή, που αποτελεί την κρίσιμη περίοδο και σημαίνει την έναρξη του ανταγωνισμού, πρέπει να γίνει η απομάκρυνση των 46

29 Bιολογία και Οικολογία Ζιζανίων ζιζανίων (Σχήμα 1.13). Ο χρόνος αυτός ποικίλλει ανάλογα με την καλλιέργεια και κυμαίνεται από δύο εβδομάδες μετά το φύτρωμα για το μαρούλι και το κολοκύθι, φθάνει στις τέσσερις έως έξι εβδομάδες για τις περισσότερες ανοιξιάτικες καλλιέργειες και διαρκεί τρεις μήνες έως μερικά χρόνια για τα χειμερινά σιτηρά και τα κωνοφόρα, αντίστοιχα. Ακόμη, τα ζιζάνια που θα φυτρώσουν μετά την εγκατάσταση της καλλιέργειας δεν μπορούν να ανταγωνιστούν ισχυρά τα καλλιεργούμενα φυτά με αποτέλεσμα την πολύ μικρή μείωση της απόδοσης (Σχήμα 1.13). Μέγιστη μείωση απόδοσης Μείωση απόδοσης Πυκνότητα ζιζανίου (φυτά/m 2 ) Σχήμα 1.11 Επίδραση της πυκνότητας των ζιζανίων στην απόδοση των καλλιεργούμενων φυτών (τροποποιημένο από Froud-Williams, 2002) Τύπος εδάφους και θερμοκρασία Ο ανταγωνισμός μεταξύ των ζιζανίων και των καλλιεργούμενων φυτών είναι ισχυρότερος, όταν αυτά (τα ζιζάνια) βρίσκονται σε γόνιμο έδαφος και κάτω από ευνοϊκές συνθήκες θερμοκρασίας. Οι παράγοντες αυτοί ευνοούν την ανάπτυξη των ζιζανίων και αυξάνουν την ανταγωνιστική ικανότητά τους. 47

30 1 κεφάλαιο Μείωση απόδοσης σιταριού (% του μάρτυρα) Κάλυψη αγρού με αγριοβρώμη (%) Αγριοβρώμη (φυτά/m 2 ) Σχήμα 1.12 Επίδραση του ποσοστού κάλυψης του αγρού από φυτά αγριοβρώμης στην απόδοση του σιταριού (τροποποιημένο από Dent κ.ά., 1989) Μεγάλη Κρίσιμη περίοδος Εμφάνιση ζιζανίων Απόδοση Απομάκρυνση ζιζανίων Μικρή Χρόνος απομάκρυνσης ή εμφάνισης ζιζανίων Σχήμα 1.13 ιαγραμματική απεικόνιση της κρίσιμης περιόδου εμφάνισης και απομάκρυνσης των ζιζανίων (τροποποιημένο από Lanini κ.ά., 2002) 48

31 Bιολογία και Οικολογία Ζιζανίων Καλλιεργητικές φροντίδες (λίπανση, άρδευση) Τα ζιζάνια εκμεταλλεύονται τις λιπάνσεις και τις αρδεύσεις αποτελεσματικότερα από ό,τι τα καλλιεργούμενα φυτά. Αυτό έχει ως αποτέλεσμα οι καλλιεργητικές φροντίδες να αυξάνουν την ανταγωνιστική ικανότητα των ζιζανίων και να προκαλούν μεγαλύτερη μείωση της απόδοσης των καλλιεργούμενων φυτών. Οι Carlson και Hill (1986) σε πείραμα με σιτάρι και αγριοβρώμη βρήκαν ότι η αύξηση της αζωτούχου λίπανσης από 0 σε 14 kg/στρέμμα προκάλεσε μεγαλύτερη μείωση της απόδοσης του σιταριού (Σχήμα 1.14). Το γεγονός αυτό το απέδωσαν στην καλύτερη αξιοποίηση του αζώτου από το ζιζάνιο και κατά συνέπεια στην αύξηση της ανταγωνιστικής ικανότητάς του. 800 Απόδοση σιταριού (kg/στρ) Αγριοβρώμη (φυτά/m 2 ) Ν(kg/στρ) Σχήμα 1.14 Επίδραση της Ν-ούχου λίπανσης στην ανταγωνιστική ικανότητα της αγριοβρώμης και του σιταριού (Carlson και Hill, 1986) Όριο ανεκτής πυκνότητας (economic weed threshold) Το οικονομικώς αποδεκτό όριο πυκνότητας ή το όριο ανεκτής πυκνότητας ενός ζιζανίου είναι η πυκνότητα που προκαλεί οικονομική ζημιά (μείωση απόδοσης, υποβάθμιση ποιότητας) ίση ή μεγαλύτερη από το κόστος αντιμετώπισής του (Swanton κ.ά., 1999). Η γνώση του ορίου ανεκτής πυκνότητας 49

32 1 κεφάλαιο των ζιζανίων σε κάθε καλλιέργεια αποτελεί καθοριστικό παράγοντα για την ορθολογική χρησιμοποίηση των χημικών, αλλά και των άλλων μέσων αντιμετώπισης των ζιζανίων. Παρά τη σημαντικότητά του ως προς την ορθολογική χρήση των χημικώς συντιθέμενων ζιζανιοκτόνων, δεν είναι γνωστά τα όρια ανεκτής πυκνότητας των περισσότερων ζιζανίων στο σύνολο των καλλιεργούμενων φυτών. Το γεγονός αυτό οφείλεται στο μεγάλο αριθμό και την πολυπλοκότητα των κριτηρίων που πρέπει να ληφθούν υπ όψιν προκειμένου να προσδιοριστούν αυτές οι τιμές. Γενικά, για τον προσδιορισμό του οικονομικώς αποδεκτού ορίου πυκνότητας ενός ζιζανίου σε μία συγκεκριμένη καλλιέργεια πρέπει να υπολογιστούν: 1. η επίδραση της πυκνότητας του ζιζανίου στην απόδοση, τη συγκομιδή, τη μεταφορά και την αποθήκευση του παραγόμενου προϊόντος, 2. οι πιθανές έμμεσες επιδράσεις του ζιζανίου, 3. η τιμή πώλησης του παραγόμενου προϊόντος, 4. το κόστος εφαρμογής, η αποτελεσματικότητα της μεθόδου αντιμετώπισης (χημικής ή άλλης), αλλά και πιθανή φυτοτοξικότητα στο καλλιεργούμενο φυτό, 5. η επίδραση των εδαφο-κλιματολογικών παραγόντων στον ανταγωνισμό μεταξύ ζιζανίου και καλλιεργούμενου φυτού, 6. η επίδραση της παρουσίας άλλων ζιζανίων στον ανταγωνισμό και 7. η επιπτώσεις της παραμονής (και πιθανώς της παραγωγής σπόρου) του ζιζανίου στην επόμενη καλλιέργεια. Ακόμη και στις περιπτώσεις που επιτυγχάνεται ο προσδιορισμός αυτών των παραμέτρων, τα αποτελέσματα εξαρτώνται από τον τρόπο με τον οποίο έγιναν οι μετρήσεις, από το στάδιο στο οποίο έγιναν, από την εμπειρία του προσωπικού που πραγματοποίησε τις μετρήσεις και από τον τρόπο με τον οποίο επεξεργάστηκαν στατιστικώς τα δεδομένα αυτά. Εξαιτίας της πολυπλοκότητας της μεθόδου προσδιορισμού του οικονομικώς αποδεκτού ορίου πυκνότητας ενός ζιζανίου, οι περισσότερες μελέτες προσδιορίζουν μόνο το μέγεθος της απώλειας του παραγόμενου προϊόντος, εξαιτίας της πυκνότητας του ζιζανίου (Πίνακας 1.6) Νερό Στις περιπτώσεις που η υγρασία του εδάφους είναι υψηλή, δεν παρατηρείται έντονος ανταγωνισμός για νερό μεταξύ ζιζανίων και καλλιεργούμενων φυτών. Αντίθετα, σε περιόδους ξηρασίας και σε εδάφη που δε συγκρατούν μεγάλες ποσότητες νερού, ο ανταγωνισμός για αυτό το στοιχείο είναι μεγάλος με αποτέλεσμα να μειώνεται η απόδοση, αλλά και το ποσοστό επιβίωσης των καλλιεργούμενων φυτών. Το γεγονός αυτό οφείλεται στο ότι τα ζιζάνια 50

33 Bιολογία και Οικολογία Ζιζανίων αναπτύσσουν πλουσιότερο ριζικό σύστημα από ό,τι τα καλλιεργούμενα φυτά και ελέγχουν αποτελεσματικότερα το άνοιγμα των στοματίων (Randosevich κ.ά., 1997c). Τα χαρακτηριστικά αυτά τους επιτρέπουν την αποτελεσματικότερη αξιοποίηση του νερού του εδάφους, αλλά και την ευκολότερη επιβίωση σε συνθήκες έλλειψης νερού. Πίνακας 1.6 Επίδραση της πυκνότητας διαφόρων ζιζανίων στην απόδοση των καλλιεργούμενων φυτών (Zimdahl, 2007) Καλλιέργεια Ζιζάνιο Πυκνότητα Μείωση απόδοσης (%) Αραβόσιτος Αγριομελιτζάνα 4-40 φυτά / 30 m γραμμής 1-10 Βλήτο ή λουβουδιά φυτά / 30 m γραμμής 1-10 Αγριομπαμπακιά φυτά / 30 m γραμμής 1-10 Σετάρια 1-54 βλαστοί / 5 cm γραμμής 7-24 Μουχρίτσα 100 βλαστοί / m 2 18 Κύπερη, κίτρινη κόνδυλοι / m Σόγια Αγριομελιτζάνα 1-10 φυτά / 30 m γραμμής 1-10 Βλήτο ή λουβουδιά 2-20 φυτά / 30 m γραμμής 1-10 Αγριομπαμπακιά 1-16 φυτά / 30 m γραμμής 1-10 Ρύζι Μουχρίτσα βλαστοί / m Σιτάρι Αγριοβρώμη φυτά / m Κριθάρι Αγριοβρώμη φυτά / m Φως Το φως είναι απαραίτητο για τη φωτοσύνθεση και την παραγωγή υδατανθράκων. Τα ζιζάνια που φυτρώνουν πριν τα καλλιεργούμενα φυτά ή αναπτύσσουν μεγάλη φυλλική επιφάνεια και έχουν υψηλό ρυθμό ανάπτυξης ανταγωνίζονται ισχυρά τα καλλιεργούμενα φυτά για φως και μειώνουν το ρυθμό φωτοσύνθεσης αυτών. Ειδικότερα, καλλιεργούμενα φυτά με C 4 μεταβολισμό βλάπτονται περισσότερο από τη σκίαση των ζιζανίων. Η αγριομπαμπακιά έχει την ικανότητα να αυξάνει το μήκος των μεσογονατίων διαστημάτων και να ξεπερνά σε ύψος, ακόμα και καλλιεργούμενα φυτά όπως ο αραβόσιτος. Αντιστρόφως, καλλιεργούμενα φυτά που φυτρώνουν νωρίς και έχουν υψηλό ρυθμό ανάπτυξης ανταγωνίζονται ισχυρά τα ζιζάνια για φως και περιορίζουν την ανάπτυξή τους. 51

Ολοκληρωµένη Διαχείριση Ζιζανίων Πρόγραµµα LIFE+ HydroSense

Ολοκληρωµένη Διαχείριση Ζιζανίων Πρόγραµµα LIFE+ HydroSense Ολοκληρωµένη Διαχείριση Ζιζανίων Πρόγραµµα LIFE+ HydroSense Δρ Βάγια Α. Κατή Τµήµα Ζιζανιολογίας Μπενάκειο Φυτοπαθολογικό Ινστιτούτο Α Κύκλος Εκπαίδευσης Νίκαια Λάρισας, 8 Φεβ. 2011 Ζηµιές από τα ζιζάνια

Διαβάστε περισσότερα

Η εφαρμογή του BROADWAY 85WG προσφέρει στον παραγωγό: Ευρύ φάσμα δράσης σε αγρωστώδη και πλατύφυλλα ζιζάνια. Εξαιρετική αποτελεσματικότητα

Η εφαρμογή του BROADWAY 85WG προσφέρει στον παραγωγό: Ευρύ φάσμα δράσης σε αγρωστώδη και πλατύφυλλα ζιζάνια. Εξαιρετική αποτελεσματικότητα Το BROADWAY 85WG είναι ένα εκλεκτικό ζιζανιοκτόνο για μεταφυτρωτική εφαρμογή σε μαλακό και σκληρό σιτάρι. Λόγω της αποτελεσματικής του δράσης ταυτόχρονα σε μια σειρά σημαντικών αγρωστωδών και πλατύφυλλων

Διαβάστε περισσότερα

TELEFAX: 36 17 103 LINAGAN 50 SC.

TELEFAX: 36 17 103 LINAGAN 50 SC. ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΗΜΟΚΡΑΤΙΑ Αθήνα, 24 / 2 / 1999 ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΓΕΩΡΓΙΑΣ ΓΕΝΙΚΗ /ΝΣΗ ΦΥΤΙΚΗΣ ΠΑΡΑΓΩΓΗΣ Αριθ. πρωτ.: 89589 /ΝΣΗ ΠΡΟΣΤΑΣΙΑΣ ΦΥΤΙΚΗΣ ΠΑΡΑΓΩΓΗΣ ΤΜΗΜΑ ΓΕΩΡΓΙΚΩΝ ΦΑΡΜΑΚΩΝ Ταχ. /νση: Ιπποκράτους 3-5 Ταχ. Κώδικας:

Διαβάστε περισσότερα

ΦΥΛΑΣΣΕΤΑΙ ΚΛΕΙΔΩΜΕΝΟ ΚΑΙ ΜΑΚΡΙΑ ΑΠΟ ΠΑΙΔΙΑ

ΦΥΛΑΣΣΕΤΑΙ ΚΛΕΙΔΩΜΕΝΟ ΚΑΙ ΜΑΚΡΙΑ ΑΠΟ ΠΑΙΔΙΑ GR05820609d 100cc Εναιωρηματοποιήσιμοι κόκκοι (WG) Εγγ. Σύνθεση: Isoxaflutole 75% β/β Βοηθ. ουσίες: 21% β/β Ζιζανιοκτόνο ΦΥΛΑΣΣΕΤΑΙ ΚΛΕΙΔΩΜΕΝΟ ΚΑΙ ΜΑΚΡΙΑ ΑΠΟ ΠΑΙΔΙΑ Για να αποφύγετε κινδύνους για την ανθρώπινη

Διαβάστε περισσότερα

Rush 25 WG Ζιζανιοκτόνο

Rush 25 WG Ζιζανιοκτόνο 090965 K-22301 (12 pages) 1/10/09 12:54 Page 1 K-22301/30909 - GREECE - (COVER) PAGE 1 ΕΣΩΚΛΕΙΣΤΟ ΕΝΤΥΠΟ ΟΔΗΓΙΩΝ ΣΧΙΣΤΕ ΕΔΩ ΠΡΟΦΥΛΑΞΕΙΣ: Φυλάξτε το κλειδωμένο μακριά από παιδιά Φυλάξτε το μακριά από τρόφιμα,

Διαβάστε περισσότερα

Rush 25 WG Ζιζανιοκτόνο

Rush 25 WG Ζιζανιοκτόνο 061139 K-27737 (12 pages) 05/08/11 16:26 Page1 K-27737/31106 - GREECE - (COVER) PAGE 1 ΕΣΩΚΛΕΙΣΤΟ ΕΝΤΥΠΟ ΟΔΗΓΙΩΝ ΣΧΙΣΤΕ ΕΔΩ ΠΡΟΦΥΛΑΞΕΙΣ: Φυλάξτε το κλειδωμένο και μακριά από παιδιά Φυλάξτε το μακριά από

Διαβάστε περισσότερα

DuPont TM Rush 25WG Ζιζανιοκτόνο

DuPont TM Rush 25WG Ζιζανιοκτόνο RUSH 25WG GR 60G BKL K-37002 31/07/14 10:55 Page1 K-37002/31405 - GREECE - (COVER) PAGE 1 Ê ΕΣΩΚΛΕΙΣΤΟ ΕΝΤΥΠΟ ΟΔΗΓΙΩΝ ΣΧΙΣΤΕ ΕΔΩ - Φυλάσσεται κλειδωμένο και μακριά από παιδιά. - Μην τρώτε, πίνετε ή καπνίζετε,

Διαβάστε περισσότερα

ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΝΩΤΕΡΗΣ ΚΑΙ ΑΝΩΤΑΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΠΑΓΚΥΠΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 2008

ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΝΩΤΕΡΗΣ ΚΑΙ ΑΝΩΤΑΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΠΑΓΚΥΠΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 2008 ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΝΩΤΕΡΗΣ ΚΑΙ ΑΝΩΤΑΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΠΑΓΚΥΠΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 2008 ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑ (IΙ) ΠΡΑΚΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Μάθημα: Ανθοκομία - Κηποτεχνία ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΣΤΗΜΑΤΙΚΗ ΒΟΤΑΝΙΚΗ - ΖΙΖΑΝΙΟΛΟΓΙΑ

ΣΥΣΤΗΜΑΤΙΚΗ ΒΟΤΑΝΙΚΗ - ΖΙΖΑΝΙΟΛΟΓΙΑ ΣΥΣΤΗΜΑΤΙΚΗ ΒΟΤΑΝΙΚΗ - ΖΙΖΑΝΙΟΛΟΓΙΑ ΕΑΡΙΝΟ ΕΞΑΜΗΝΟ 2014-15 Α. Λιόπα-Τσακαλίδη Γ. Ζερβουδάκης ΤΜΗΜΑ ΤΕΧΝΟΛΟΓΩΝ ΓΕΩΠΟΝΩΝ ΤΕΙ ΔΥΤΙΚΗΣ ΕΛΛΑΔΑΣ Συστηματική βοτανική των Λαχανικών Ταξινόμηση με βάση την διάρκεια

Διαβάστε περισσότερα

ΑΜΕΙΨΙΣΠΟΡΕΣ ΓΙΑ ΒΕΛΤΙΩΣΗ ΤΗΣ ΠΑΡΑΓΩΓΙΚΟΤΗΤΑΣ ΣΕ ΧΕΙΜΕΡΙΝΑ ΣΙΤΗΡΑ ΚΑΙ ΨΥΧΑΝΘΗ

ΑΜΕΙΨΙΣΠΟΡΕΣ ΓΙΑ ΒΕΛΤΙΩΣΗ ΤΗΣ ΠΑΡΑΓΩΓΙΚΟΤΗΤΑΣ ΣΕ ΧΕΙΜΕΡΙΝΑ ΣΙΤΗΡΑ ΚΑΙ ΨΥΧΑΝΘΗ ΑΜΕΙΨΙΣΠΟΡΕΣ ΓΙΑ ΒΕΛΤΙΩΣΗ ΤΗΣ ΠΑΡΑΓΩΓΙΚΟΤΗΤΑΣ ΣΕ ΧΕΙΜΕΡΙΝΑ ΣΙΤΗΡΑ ΚΑΙ ΨΥΧΑΝΘΗ ΚΥΠΡΙΩΤΗΣ ΕΥΡΙΠΙΔΗΣ M.Sc., Ph.D. ΕΘ.Ι.ΑΓ.Ε. Σταθμός Γεωργικής Έρευνας Κομοτηνής Σαν αμειψισπορά θεωρείται η εγκατάσταση σε

Διαβάστε περισσότερα

ΟΜΙΛΙΑ ΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΑ ΓΛΥΚΟΥ ΣΟΡΓΟΥ

ΟΜΙΛΙΑ ΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΑ ΓΛΥΚΟΥ ΣΟΡΓΟΥ ΟΜΙΛΙΑ ΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΑ ΓΛΥΚΟΥ ΣΟΡΓΟΥ Sorghum bicolor (L.) Moench ΓΙΑ ΠΑΡΑΓΩΓΗ ΒΙΟΚΑΥΣΙΜΟΥ BIOSIS Πρόγραμμα ΚοινοτικήςΠρωτοβουλίας INTERREG IIIA ΕΛΛΑΔΑ ΙΤΑΛΙΑ ΑΘΗΝΑ ΘΕΟΔΩΡΑΚΟΠΟΥΛΟΥ Δ. ΛΕΧΑΙΝΩΝ 19 Νοεμβρίου

Διαβάστε περισσότερα

Η συμβολή του Καλίου στην ανάπτυξη των φυτών

Η συμβολή του Καλίου στην ανάπτυξη των φυτών Η συμβολή του Καλίου στην ανάπτυξη των φυτών 1. Τα φυτά δεσμεύουν την ηλιακή ενέργεια E H 2 O CO 2 χλωροφύλλη σάκχαρα Ηηλιακήενέργεια μετατρέπεται σε χημική ενέργεια μέσω της φωτοσύνθεσης. Αν και όλα τα

Διαβάστε περισσότερα

Αρωματικά-Φαρμακευτικά Φυτά

Αρωματικά-Φαρμακευτικά Φυτά ΕΝΑΛΛΑΚΤΙΚΕΣ ΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΕΣ ΟΣΠΡΙΑ-ΠΟΛΥΕΤΕΙΣ ΘΑΜΝΩΔΕΙΣ ΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΕΣ-ΑΡΩΜΑΤΙΚΑ ΦΥΤΆ ΠΡΟΟΠΤΙΚΕΣ ΣΤΗ ΘΕΣΣΑΛΙΑ Αρωματικά-Φαρμακευτικά Φυτά Κατερίνα Μ. Κουκ ΕΛΓΟ-ΔΗΜΗΤΡΑ, ΕΘΙΑΓΕ 1 Σκοπός της ομιλίας να περιγράψω

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΚΟΛΛΙΝΤΖΑ

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΚΟΛΛΙΝΤΖΑ Κ Kάνιγγος ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΚΟΛΛΙΝΤΖΑ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΟΛΛΙΝΤΖΑ 10, (5ος όροφ. Τηλ: 210-3300296-7. www.kollintzas.gr OΙΚΟΛΟΓΙΑ 1. Όσο το ποσό της ενέργειας: α) μειώνεται προς τα ανώτερα

Διαβάστε περισσότερα

e-mail: syg036@minagric.gr

e-mail: syg036@minagric.gr ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΗΜΟΚΡΑΤΙΑ Αθήνα 11-2- -2010 ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΑΓΡΟΤΙΚΗΣ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ Αριθ πρωτ:180985 ΚΑΙ ΤΡΟΦΙΜΩΝ ΓΕΝΙΚΗ /ΝΣΗ ΦΥΤΙΚΗΣ ΠΑΡΑΓΩΓΗΣ /ΝΣΗ ΠΡΟΣΤΑΣΙΑΣ ΦΥΤ ΠΑΡΑΓΩΓΗΣ ΤΜΗΜΑ ΓΕΩΡΓΙΚΩΝ ΦΑΡΜΑΚΩΝ Ταχ /νση: Λ Συγγρού

Διαβάστε περισσότερα

Καλλιέργεια χειµερινών σιτηρών στον νοµό Αιτωλοακαρνανίας

Καλλιέργεια χειµερινών σιτηρών στον νοµό Αιτωλοακαρνανίας Καλλιέργεια χειµερινών σιτηρών στον νοµό Αιτωλοακαρνανίας ΕΙΣΗΓΗΤΗΣ: ΓΕΩΡΓΙΟΣ Αθ. ΠΑΛΑΤΟΣ Καθηγητής Εφαρµογών ΦΟΙΤΗΤΡΙΑ: ΟΛΓΑ Σπ. ΣΚΟΥΡΤΗ (Α.Μ 248/05) Ποικιλίες χειµερινών σιτηρών στον νοµό Αιτωλοακαρνανίας

Διαβάστε περισσότερα

ΑΔΑ: Β4Μ7Β-6Ρ1. Κοιν.: ΑΝΑΡΤΗΤΕΑ ΣΤΟ ΙΑ ΙΚΤΥΟ AΠΟΦΑΣΗ Ο ΥΠΟΥΡΓΟΣ ΑΓΡΟΤΙΚΗΣ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΚΑΙ ΤΡΟΦΙΜΩΝ

ΑΔΑ: Β4Μ7Β-6Ρ1. Κοιν.: ΑΝΑΡΤΗΤΕΑ ΣΤΟ ΙΑ ΙΚΤΥΟ AΠΟΦΑΣΗ Ο ΥΠΟΥΡΓΟΣ ΑΓΡΟΤΙΚΗΣ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΚΑΙ ΤΡΟΦΙΜΩΝ ΑΔΑ: Β4Μ7Β-6Ρ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΗΜΟΚΡΑΤΙΑ Αθήνα,.2.202 ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΑΓΡΟΤΙΚΗΣ Αριθ. πρωτ: 2724/25568 ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ & ΤΡΟΦΙΜΩΝ ΓΕΝΙΚΗ /ΝΣΗ ΦΥΤΙΚΗΣ ΠΑΡΑΓΩΓΗΣ /ΝΣΗ ΠΡΟΣΤΑΣΙΑΣ ΦΥΤΙΚΗΣ ΠΑΡΑΓΩΓΗΣ ΤΜΗΜΑ ΓΕΩΡΓΙΚΩΝ ΦΑΡΜΑΚΩΝ Ταχ.

Διαβάστε περισσότερα

Σπέρματα και Καρποί. Το σπέρμα είναι μία πολυκύτταρη δομή με την οποία διασπείρονται τα ανθόφυτα

Σπέρματα και Καρποί. Το σπέρμα είναι μία πολυκύτταρη δομή με την οποία διασπείρονται τα ανθόφυτα Ο καρπός φέρει και προστατεύει τα σπέρματα: μια βοηθητική δομή του κύκλου ζωής των ανθοφύτων Το σπέρμα είναι μία πολυκύτταρη δομή με την οποία διασπείρονται τα ανθόφυτα Σπέρματα και Καρποί Γονιμοποίηση

Διαβάστε περισσότερα

ΓΕΩΡΓΙΑ ΑΚΡΙΒΕΙΑΣ ΛΙΠΑΝΣΗ ΚΑΛΛΕΙΕΡΓΕΙΩΝ

ΓΕΩΡΓΙΑ ΑΚΡΙΒΕΙΑΣ ΛΙΠΑΝΣΗ ΚΑΛΛΕΙΕΡΓΕΙΩΝ ΓΕΩΡΓΙΑ ΑΚΡΙΒΕΙΑΣ ΛΙΠΑΝΣΗ ΚΑΛΛΕΙΕΡΓΕΙΩΝ ΠΡΟΣ ΙΟΡΙΣΜΟΣ ΤΩΝ ΑΝΑΓΚΩΝ ΤΩΝ ΦΥΤΩΝ ΣΕ ΘΡΕΠΤΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΧΡΙΣΤΟΣ ΤΣΑΝΤΗΛΑΣ ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΧΑΡΤΟΓΡΑΦΗΣΗΣ ΚΑΙ ΤΑΞΙΝΟΜΗΣΗΣ ΕΔΑΦΩΝ Web: http://www.ismc.gr/ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΕΚΠΑΙ

Διαβάστε περισσότερα

(biodiesel) (bioethanol) 1895 Rudolf Diesel

(biodiesel) (bioethanol) 1895 Rudolf Diesel Το γλυκό σόργοως ενεργειακή καλλιέργεια για την παραγωγή βιο-αιθανόλης ρ.κ. ήµας Αναπληρωτής Καθηγητής Τµήµα Φυτικής Παραγωγής, Α.Τ.Ε.Ι. Θεσσαλονίκης Ηµερίδα: «Παραγωγή Βιοαιθανόλης από Γλυκό Σόργο» Βιο-καύσιµα

Διαβάστε περισσότερα

Συνηθισμένα ζιζάνια στην Ελλάδα κατά τα κοινά τους ονόματα

Συνηθισμένα ζιζάνια στην Ελλάδα κατά τα κοινά τους ονόματα Συνηθισμένα ζιζάνια στην Ελλάδα κατά τα κοινά τους ονόματα αγκαραθιά Phlomis fruticosa Lamiaceae Π αγούλιαρας Sorghum halepense Poaceae Π αγριάδα Cynodon dactylon Poaceae Π αγριοβαμβακιά Abuliton theophrasti

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΟΛΟΓΙΚΕΣ ΙΔΙΟΤΗΤΕΣ ΤΩΝ ΔΑΣΙΚΩΝ

ΒΙΟΛΟΓΙΚΕΣ ΙΔΙΟΤΗΤΕΣ ΤΩΝ ΔΑΣΙΚΩΝ ΒΙΟΛΟΓΙΚΕΣ ΙΔΙΟΤΗΤΕΣ ΤΩΝ ΔΑΣΙΚΩΝ ΕΔΑΦΩΝ Οργανική ουσία Αποτελείται από πολύπλοκες ενώσεις οι οποίες παράγονται από τα υπολείμματα των φυτικών και ζωικών οργανισμών, με την επίδραση βιολογικών, χημικών

Διαβάστε περισσότερα

Ασθένειες της Κερασιάς

Ασθένειες της Κερασιάς Ασθένειες της Κερασιάς ΚΟΡΥΝΕΟ Stigmina carpophila ΒΙΟΛΟΓΙΚΟΣ ΚΥΚΛΟΣ ΤΟΥ ΚΟΡΥΝΕΟΥ Συνθήκες αναπτύξεως: Ο υγρός και βροχερός καιρός αποτελεί καθοριστικό παράγοντα στην ανάπτυξη της ασθένειας. Οι μολύνσεις

Διαβάστε περισσότερα

Τ.Ε.Ι. Ηπείρου Σχολή Τεχνολογίας Γεωπονίας Τμήμα Φυτικής Παραγωγής ΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΕΣ. Εργαστήριο 2 ο. Υλικό Καλλιέργειας. Δούμα Δήμητρα Άρτα, 2013

Τ.Ε.Ι. Ηπείρου Σχολή Τεχνολογίας Γεωπονίας Τμήμα Φυτικής Παραγωγής ΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΕΣ. Εργαστήριο 2 ο. Υλικό Καλλιέργειας. Δούμα Δήμητρα Άρτα, 2013 Τ.Ε.Ι. Ηπείρου Σχολή Τεχνολογίας Γεωπονίας Τμήμα Φυτικής Παραγωγής ΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΕΣ IN VITRO Εργαστήριο 2 ο Υλικό Καλλιέργειας Δούμα Δήμητρα Άρτα, 2013 ΥΛΙΚΟ ΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΑΣ o Ο ζυγώτης εμφανίζει ολοδυναμικότητα

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΚΙΑ. Γραμματικός Διονύσιος, Γεωπόνος, Msc Τμήμα Αμπέλου & Ξ. Κ. Δ/νση ΠΑΠ Δενδροκηπευτικής

ΣΥΚΙΑ. Γραμματικός Διονύσιος, Γεωπόνος, Msc Τμήμα Αμπέλου & Ξ. Κ. Δ/νση ΠΑΠ Δενδροκηπευτικής ΣΥΚΙΑ Γραμματικός Διονύσιος, Γεωπόνος, Msc Τμήμα Αμπέλου & Ξ. Κ. Δ/νση ΠΑΠ Δενδροκηπευτικής ΒΟΤΑΝΙΚΟΙ ΧΑΡΑΚΤΗΡΕΣ Τάξη των Αγγειόσπερμων Δικότυλων φυτών. Οικογένεια Moraceae, γένος Ficus, είδος Carica.

Διαβάστε περισσότερα

Ινστιτούτο ασικών Ερευνών. πολύτιµες ιδιότητες»

Ινστιτούτο ασικών Ερευνών. πολύτιµες ιδιότητες» ΓΕΝΙΚΗ ΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΓΡΟΤΙΚΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ Ινστιτούτο ασικών Ερευνών (Βασιλικά, Λουτρά Θέρµης) ρ. Ιωάννης Σπανός Τακτικός Ερευνητής «Κρανιά: Μία νέα καλλιέργεια µε πολύτιµες ιδιότητες» Λαµία, 16Μαϊου 2012 Τοποθέτηση

Διαβάστε περισσότερα

6 CO 2 + 6H 2 O C 6 Η 12 O 6 + 6 O2

6 CO 2 + 6H 2 O C 6 Η 12 O 6 + 6 O2 78 ΠΑΡΑΓΩΓΙΚΟΤΗΤΑ ΥΔΑΤΙΝΩΝ ΟΙΚΟΣΥΣΤΗΜΑΤΩΝ ΦΥΤΙΚΟΙ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΙ (μακροφύκη φυτοπλαγκτόν) ΠΡΩΤΟΓΕΝΕΙΣ ΠAΡΑΓΩΓΟΙ ( μετατρέπουν ανόργανα συστατικά σε οργανικές ενώσεις ) φωτοσύνθεση 6 CO 2 + 6H 2 O C 6 Η 12

Διαβάστε περισσότερα

Αποσάθρωση. Κεφάλαιο 2 ο. ΣΧΗΜΑΤΙΣΜΟΣ ΕΔΑΦΩΝ

Αποσάθρωση. Κεφάλαιο 2 ο. ΣΧΗΜΑΤΙΣΜΟΣ ΕΔΑΦΩΝ Κεφάλαιο 2 ο. ΣΧΗΜΑΤΙΣΜΟΣ ΕΔΑΦΩΝ Αποσάθρωση Ονομάζουμε τις μεταβολές στο μέγεθος, σχήμα και την εσωτερική δομή και χημική σύσταση τις οποίες δέχεται η στερεά φάση του εδάφους με την επίδραση των παραγόντων

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΚΙΑ ΣΥΚΙΑ - ΠΕΤΡΟΣ ΡΟΥΣΣΟΣ

ΣΥΚΙΑ ΣΥΚΙΑ - ΠΕΤΡΟΣ ΡΟΥΣΣΟΣ ΣΥΚΙΑ Καταγωγή: Ν. Αραβία Βοτανική ταξινόµηση: Οικ.: Moraceae FicuscaricaL. Βοτανικοί Χαρακτήρες Θηλυκοδίοικο (αρρενοσυκιά-µόνοικο, ηµεροσυκιά θηλυκά άνθη) Φυλλοβόλο Μέτριο έως µεγάλο µέγεθος, µαλακό ξύλο

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΟΛΟΓΙΚΗ ΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΑ ΑΜΠΕΛΙΟΥ ΣΤΗ ΘΗΒΑ

ΒΙΟΛΟΓΙΚΗ ΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΑ ΑΜΠΕΛΙΟΥ ΣΤΗ ΘΗΒΑ ΒΙΟΛΟΓΙΚΗ ΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΑ ΑΜΠΕΛΙΟΥ ΣΤΗ ΘΗΒΑ Βιολογική γεωργία είναι ένα σύστηµα διαχείρισης και παραγωγής αγροτικών προϊόντων που στηρίζεται σε φυσικές διεργασίες δηλαδή στη µη χρησιµοποίηση µη χηµικών µεθόδων

Διαβάστε περισσότερα

Συντάχθηκε απο τον/την E-GEOPONOI.GR Πέμπτη, 07 Αύγουστος 2008 11:30 - Τελευταία Ενημέρωση Σάββατο, 14 Νοέμβριος 2009 14:34

Συντάχθηκε απο τον/την E-GEOPONOI.GR Πέμπτη, 07 Αύγουστος 2008 11:30 - Τελευταία Ενημέρωση Σάββατο, 14 Νοέμβριος 2009 14:34 Φυσικά λιπάσματα Τα κύρια θρεπτικά συστατικά των φυτών Τρεις είναι οι θρεπτικές ουσίες που απαιτούνται από τα φυτά σε πολύ μεγαλύτερες ποσότητες από τα άλλα στοιχεία. Είναι το άζωτο(n), ο φώσφορος(p) και

Διαβάστε περισσότερα

Καινοτομία DeKalb... 1. Αύξηση αποδόσεων στο καλαμπόκι; 4. Με τα προϊόντα... 5. Με την Τεχνολογία - Τεχνογνωσία... 6-7. Μειωμένη κατεργασία εδάφους 8

Καινοτομία DeKalb... 1. Αύξηση αποδόσεων στο καλαμπόκι; 4. Με τα προϊόντα... 5. Με την Τεχνολογία - Τεχνογνωσία... 6-7. Μειωμένη κατεργασία εδάφους 8 ΕΝΗΜΕΡΩΣΗ 2014 Περιεχόμενα Καινοτομία DeKalb... 1 Αύξηση αποδόσεων στο καλαμπόκι; 4 Με τα προϊόντα... 5 Με την Τεχνολογία - Τεχνογνωσία... 6-7 Μειωμένη κατεργασία εδάφους 8 Εγγύηση DeKalb 10-11 Μπες στο

Διαβάστε περισσότερα

Η ζωή µας χωρίς φυτοφάρµακα: Στο δρόµο προς µία Βιώσιµη Γεωργία

Η ζωή µας χωρίς φυτοφάρµακα: Στο δρόµο προς µία Βιώσιµη Γεωργία Η ζωή µας χωρίς φυτοφάρµακα: Στο δρόµο προς µία Βιώσιµη Γεωργία ΣΥΝΟΠΤΙΚΗ ΠΕΡΙΛΗΨΗ Μάιος 2014 Η δραματική μείωση των πληθυσμών των άγριων και εκτρεφόμενων μελισσών που αναφέρεται τα τελευταία χρόνια στην

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΟΛΟΓΙΚΟΙ ΜΗΧΑΝΙΣΜΟΙ ΥΠΟΒΑΘΜΙΣΗΣ ΤΡΟΦΙΜΩΝ - 2

ΒΙΟΛΟΓΙΚΟΙ ΜΗΧΑΝΙΣΜΟΙ ΥΠΟΒΑΘΜΙΣΗΣ ΤΡΟΦΙΜΩΝ - 2 31-7-14 ΒΙΟΛΟΓΙΚΟΙ ΜΗΧΑΝΙΣΜΟΙ ΥΠΟΒΑΘΜΙΣΗΣ ΤΡΟΦΙΜΩΝ - 2 Στο σχήμα 1 του άρθρου που δημοσιεύσαμε την προηγούμενη φορά φαίνεται η καθοριστικός ρόλος των μικροοργανισμών για την ύπαρξη της ζωής, αφού χωρίς

Διαβάστε περισσότερα

Η Κ+Ν ΕΥΘΥΜΙΑΔΗ αβεε σας ενημερώνει. Έντομα εδάφους καλαμποκιού

Η Κ+Ν ΕΥΘΥΜΙΑΔΗ αβεε σας ενημερώνει. Έντομα εδάφους καλαμποκιού Η Κ+Ν ΕΥΘΥΜΙΑΔΗ αβεε σας ενημερώνει Έντομα εδάφους καλαμποκιού t ΓΝΩΡΙΖΩ t t t Αγρότιδες η Καραφατμέ η Κοφτοσκούληκα (Agotis spp) Τα τέλεια έντομα είναι νυκτόβια λεπιδόπτερα που ανήκουν σε διάφορα είδη

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ «ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΗ ΥΠΟΣΤΗΡΙΞΗ ΝΕΩΝ ΑΓΡΟΤΩΝ» ΤΗΣ ΓΕΝΙΚΗΣ ΓΡΑΜΜΑΤΕΙΑΣ ΝΕΑΣ ΓΕΝΙΑΣ

ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ «ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΗ ΥΠΟΣΤΗΡΙΞΗ ΝΕΩΝ ΑΓΡΟΤΩΝ» ΤΗΣ ΓΕΝΙΚΗΣ ΓΡΑΜΜΑΤΕΙΑΣ ΝΕΑΣ ΓΕΝΙΑΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ «ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΗ ΥΠΟΣΤΗΡΙΞΗ ΝΕΩΝ ΑΓΡΟΤΩΝ» ΤΗΣ ΓΕΝΙΚΗΣ ΓΡΑΜΜΑΤΕΙΑΣ ΝΕΑΣ ΓΕΝΙΑΣ ΤΕΙ ΜΕΣΟΛΟΓΓΙΟΥ ΤΜΗΜΑ ΜΗΧΑΝΟΛΟΓΙΑΣ ΚΑΙ ΥΔΑΤΙΝΩΝ ΠΟΡΩΝ ΤΕΥΧΟΣ ΠΑΡΑΔΟΤΕΩΝ «Βελτίωση της Πατατοκαλλιέργειας με Χρήση Εξειδικευμένων

Διαβάστε περισσότερα

Ανθοκομία (Εργαστήριο)

Ανθοκομία (Εργαστήριο) Ανθοκομία (Εργαστήριο) Α. Λιόπα-Τσακαλίδη ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΙΔΡΥΜΑ ΔΥΤΙΚΗΣ ΕΛΛΑΔΑΣ ΣΧΟΛΗ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ ΓΕΩΠΟΝΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΤΕΧΝΟΛΟΓΩΝ ΓΕΩΠΟΝΩΝ 1 ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ 4 Πολλαπλασιασμός ανθοκομικών φυτών 2 Στα θερμοκήπια

Διαβάστε περισσότερα

HECTOR MAX WG GR 440G BKL K-34293 14/02/14 11:02 Page1 K-34293/31402 - GREECE - (COVER) PAGE 1. 440 g

HECTOR MAX WG GR 440G BKL K-34293 14/02/14 11:02 Page1 K-34293/31402 - GREECE - (COVER) PAGE 1. 440 g HECTOR MAX WG GR 440G BKL K-34293 14/02/14 11:02 Page1 K-34293/31402 - GREECE - (COVER) PAGE 1 Ê ΠΡΟΦΥΛΑΞΕΙΣ: Φυλάξτε το κλειδωμένο και μακριά από παιδιά. Φυλάσσεται μακριά από τρόφιμα, ποτά και ζωοτροφές.

Διαβάστε περισσότερα

Pyroxsulam: Μια δραστική ουσία παγκόσμιας εμβέλειας

Pyroxsulam: Μια δραστική ουσία παγκόσμιας εμβέλειας Τοκλειδί για την καταπολέμηση τωνζιζανίων Το SENIOR 75WG είναι ένα νέο ζιζανιοκτόνο με στόχο την καταπολέμηση σημαντικών αγρωστωδών και ορισμένων πλατύφυλλων ζιζανίων στην καλλιέργεια σιταριού. Το SENIOR

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΣΤΗΜΑΤΙΚΗ ΒΟΤΑΝΙΚΗ - ΖΙΖΑΝΙΟΛΟΓΙΑ

ΣΥΣΤΗΜΑΤΙΚΗ ΒΟΤΑΝΙΚΗ - ΖΙΖΑΝΙΟΛΟΓΙΑ ΣΥΣΤΗΜΑΤΙΚΗ ΒΟΤΑΝΙΚΗ - ΖΙΖΑΝΙΟΛΟΓΙΑ ΕΑΡΙΝΟ ΕΞΑΜΗΝΟ 2014-15 Α. Λιόπα-Τσακαλίδη Γ. Ζερβουδάκης ΤΜΗΜΑ ΤΕΧΝΟΛΟΓΩΝ ΓΕΩΠΟΝΩΝ ΤΕΙ ΔΥΤΙΚΗΣ ΕΛΛΑΔΑΣ Συστηματική βοτανική των αγγειοσπέρμων (Magnoliophyta) Τα αγγειόσπερμα,

Διαβάστε περισσότερα

ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΝΩΤΕΡΗΣ ΚΑΙ ΑΝΩΤΑΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΠΑΓΚΥΠΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 2015

ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΝΩΤΕΡΗΣ ΚΑΙ ΑΝΩΤΑΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΠΑΓΚΥΠΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 2015 ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΝΩΤΕΡΗΣ ΚΑΙ ΑΝΩΤΑΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΠΑΓΚΥΠΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 2015 ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑ (ΙΙ) ΠΡΑΚΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Μάθημα: Ανθοκομία - Κηποτεχνία Ημερομηνία

Διαβάστε περισσότερα

ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΝΩΤΕΡΗΣ ΚΑΙ ΑΝΩΤΑΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΠΑΓΚΥΠΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 2015

ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΝΩΤΕΡΗΣ ΚΑΙ ΑΝΩΤΑΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΠΑΓΚΥΠΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 2015 ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΝΩΤΕΡΗΣ ΚΑΙ ΑΝΩΤΑΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΠΑΓΚΥΠΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 2015 ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑ (Ι) ΠΡΑΚΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Μάθημα: Εισαγωγή στη Γεωργία Λαχανοκομία

Διαβάστε περισσότερα

FAX: 36 17 103 GOLTIX 700 SC.

FAX: 36 17 103 GOLTIX 700 SC. ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΗΜΟΚΡΑΤΙΑ Αθήνα, 29-2-2000 ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΓΕΩΡΓΙΑΣ ΓΕΝΙΚΗ /ΝΣΗ ΦΥΤΙΚΗΣ ΠΑΡΑΓΩΓΗΣ Αριθ. Πρωτ.: 89088 /ΝΣΗ ΠΡΟΣΤΑΣΙΑΣ ΦΥΤΙΚΗΣ ΠΑΡΑΓΩΓΗΣ ΤΜΗΜΑ ΓΕΩΡΓΙΚΩΝ ΦΑΡΜΑΚΩΝ Ταχ. /νση : Ιπποκράτους 3-5 Ταχ. Κώδικας

Διαβάστε περισσότερα

ΟΔΗΓΙΕΣ ΟΛΟΚΛΗΡΩΜΕΝΗΣ ΦΥΤΟΠΡΟΣΤΑΣΙΑΣ ΣΤHN ΠΑΤΑΤΑ

ΟΔΗΓΙΕΣ ΟΛΟΚΛΗΡΩΜΕΝΗΣ ΦΥΤΟΠΡΟΣΤΑΣΙΑΣ ΣΤHN ΠΑΤΑΤΑ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΑΓΡΟΤΙΚΗΣ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΚΑΙ ΤΡΟΦΙΜΩΝ ΓΕΝΙΚΗ Δ/ΝΣΗ ΦΥΤΙΚΗΣ ΠΑΡΑΓΩΓΗΣ Δ/ΝΣΗ ΠΡΟΣΤΑΣΙΑΣ ΦΥΤΙΚΗΣ ΠΑΡΑΓΩΓΗΣ ΟΔΗΓΙΕΣ ΣΤHN ΠΑΤΑΤΑ 1 Προετοιμασία εδάφους - Πριν τη φύτευση ΕΠΙΛΟΓΗ ΚΑΛΛΙΕΡΓΗΤΙΚΗΣ ΠΡΑΚΤΙΚΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΝΩΤΕΡΗΣ ΚΑΙ ΑΝΩΤΑΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΠΑΓΚΥΠΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 2014

ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΝΩΤΕΡΗΣ ΚΑΙ ΑΝΩΤΑΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΠΑΓΚΥΠΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 2014 ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΝΩΤΕΡΗΣ ΚΑΙ ΑΝΩΤΑΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΠΑΓΚΥΠΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 2014 ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑ (ΙΙ) ΠΡΑΚΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Μάθημα: Ανθοκομία - Κηποτεχνία Ημερομηνία

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΑΡΤΗΤΕΑ ΣΤΟ ΔΙΑΔΙΚΤΥΟ

ΑΝΑΡΤΗΤΕΑ ΣΤΟ ΔΙΑΔΙΚΤΥΟ ΑΝΑΡΤΗΤΕΑ ΣΤΟ ΔΙΑΔΙΚΤΥΟ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ Αθήνα, 30.04.2013 ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΑΓΡΟΤΙΚΗΣ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ Αριθ. πρωτ: 4983/53994 & ΤΡΟΦΙΜΩΝ ΓΕΝΙΚΗ Δ/ΝΣΗ ΦΥΤΙΚΗΣ ΠΑΡΑΓΩΓΗΣ Δ/ΝΣΗ ΠΡΟΣΤΑΣΙΑΣ ΦΥΤΙΚΗΣ ΠΑΡΑΓΩΓΗΣ ΤΜΗΜΑ ΓΕΩΡΓΙΚΩΝ

Διαβάστε περισσότερα

Μελέτη της συγκαλλιέργειας βίκου-κριθής. κριθής και µπιζελιού- και ποιοτικά χαρακτηριστικά της παραγόµενης χλωροµάζας

Μελέτη της συγκαλλιέργειας βίκου-κριθής. κριθής και µπιζελιού- και ποιοτικά χαρακτηριστικά της παραγόµενης χλωροµάζας Μελέτη της συγκαλλιέργειας βίκου-κριθής κριθής και µπιζελιού- βρώµης ως προς τα ποσοτικά και ποιοτικά χαρακτηριστικά της παραγόµενης χλωροµάζας Χατζηγεωργίου Ι. 1, Φορτάτος Ε. 1, Τσιµπούκας Κ. 2, Ζέρβας

Διαβάστε περισσότερα

Θρυμματισμός Κομποστοποίηση προϊόντων κλαδέματος

Θρυμματισμός Κομποστοποίηση προϊόντων κλαδέματος Θρυμματισμός Κομποστοποίηση προϊόντων κλαδέματος Εισηγητής: Γιάννης Λιοντήρης, Γεωπόνος - MSc Περιβάλλοντος, Διευθυντής Γεωτεχνικών Υπηρεσιών Δήμου Καλαμάτας Στόχοι της συνάντησης Δεν θα εξετάσουμε όλους

Διαβάστε περισσότερα

Pilot cultivation of sweet sorghum in Greece, benefits and yields.

Pilot cultivation of sweet sorghum in Greece, benefits and yields. Pilot cultivation of sweet sorghum in Greece, benefits and yields. Koumtzis Leonidas, President of Agricultural cooperative of HALASTRA Dr. Dimas Kitsios, Associate Professor, School of Agricultural Technology,

Διαβάστε περισσότερα

) η οποία απελευθερώνεται στην ατμόσφαιρα και ένα ποσοστό σε αμμωνιακά ιόντα (NH + ). Αυτή η διαδικασία

) η οποία απελευθερώνεται στην ατμόσφαιρα και ένα ποσοστό σε αμμωνιακά ιόντα (NH + ). Αυτή η διαδικασία Ιδιότητες και αποτελέσματα UTEC 46 = Ο ΕΠΙΤΥΧΗΜΕΝΟΣ ΤΥΠΟΣ ΓΙΑ ΥΨΗΛΕΣ ΑΠΟΔΟΣΕΙΣ Η Ουρία είναι ένα από τα πιο ευρέως διαδεδομένα αζωτούχα λιπάσματα, συνδυάζοντας τις υψηλές λιπαντικές μονάδες και την ευκολία

Διαβάστε περισσότερα

προϊόντων ένα τρίπτυχο: Ποιότητα Ασφάλεια καταναλωτή Περιβαλλοντική μέριμνα.

προϊόντων ένα τρίπτυχο: Ποιότητα Ασφάλεια καταναλωτή Περιβαλλοντική μέριμνα. η καλλιεργεια της μηδικης στo ΝΟΜΟ ΛΑΡΙΣΑΣ Σήμερα όσο ποτέ άλλοτε το ζητούμενο στην Ελληνική γεωργία είναι η ποιότητα και η ανταγωνιστικότητα των προϊόντων της, η γεωργική παραγωγή είναι απαραίτητο να

Διαβάστε περισσότερα

Clio. Super 53.8/3.2 EC. Περιεχόμενο: 5 λίτρα ΖΙΖΑΝΙΟΚΤΟΝΟ. dimethenamid p + topramezone (ντιμεθέναμιντ πε + τοπραμεζόν) Γαλακτωματοποιήσιμο υγρό (EC)

Clio. Super 53.8/3.2 EC. Περιεχόμενο: 5 λίτρα ΖΙΖΑΝΙΟΚΤΟΝΟ. dimethenamid p + topramezone (ντιμεθέναμιντ πε + τοπραμεζόν) Γαλακτωματοποιήσιμο υγρό (EC) Clio Super 53.8/3.2 EC dimethenamid p + topramezone (ντιμεθέναμιντ πε + τοπραμεζόν) Γαλακτωματοποιήσιμο υγρό (EC) Διασυστηματικό ζιζανιοκτόνο φυλλώματος, μίγμα δύο δραστικών συστατικών με διαφορετικό τρόπο

Διαβάστε περισσότερα

2/4/2015. ικοτυλήδονα. Έµβρυο. επικοτύλιο. υποκοτύλιο. Μονοκοτυλήδονα. ενδοσπέρµιο. κοτυληδόνα. επικοτύλιο. ριζίδιο. Περίβληµα.

2/4/2015. ικοτυλήδονα. Έµβρυο. επικοτύλιο. υποκοτύλιο. Μονοκοτυλήδονα. ενδοσπέρµιο. κοτυληδόνα. επικοτύλιο. ριζίδιο. Περίβληµα. Δηµοκρίτειο Πανεπιστήµιο Θράκης Τµήµα Αγροτικής Ανάπτυξης Δοµή σπέρµατος ικοτυλήδονα περίβληµα ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑ ΦΥΤΩΝ «Δοµή και βλάστηση των σπερµάτων» Διδάσκων: Χρήστος Χατζησαββίδης κοτυληδόνα επικοτύλιο υποκοτύλιο

Διαβάστε περισσότερα

οµή, οργάνωση και λειτουργία οικοσυστηµάτων

οµή, οργάνωση και λειτουργία οικοσυστηµάτων ΕΥΤΕΡΟ ΚΕΦΑΛΑΙΟ οµή, οργάνωση και λειτουργία οικοσυστηµάτων Α. Ερωτήσεις πολλαπλής επιλογής Επιλέξετε τη σωστή από τις παρακάτω προτάσεις, θέτοντάς την σε κύκλο. 1. Τα φυτά αποκαλούνται ΠΑΡΑΓΩΓΟΙ επειδή

Διαβάστε περισσότερα

Β. ΚΑΜΙΝΕΛΛΗΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑ. Είναι η επιστήμη που μελετά τους ζωντανούς οργανισμούς. (Αποτελούνται από ένα ή περισσότερα κύτταρα).

Β. ΚΑΜΙΝΕΛΛΗΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑ. Είναι η επιστήμη που μελετά τους ζωντανούς οργανισμούς. (Αποτελούνται από ένα ή περισσότερα κύτταρα). ΒΙΟΛΟΓΙΑ Είναι η επιστήμη που μελετά τους ζωντανούς οργανισμούς. (Αποτελούνται από ένα ή περισσότερα κύτταρα). Είδη οργανισμών Υπάρχουν δύο είδη οργανισμών: 1. Οι μονοκύτταροι, που ονομάζονται μικροοργανισμοί

Διαβάστε περισσότερα

Αναπαραγωγή Ευκαλύπτων Γιαννάκης Βαρνάβα Μελισσοκόμος

Αναπαραγωγή Ευκαλύπτων Γιαννάκης Βαρνάβα Μελισσοκόμος Αναπαραγωγή Ευκαλύπτων Γιαννάκης Βαρνάβα Μελισσοκόμος Το παρόν άρθρο το θεωρώ συνέχεια των προηγούμενων άρθρων σχετικά με τους ευκαλύπτους και μετά από πολλές ερωτήσεις φίλων μελισσοκόμων σχετικά με την

Διαβάστε περισσότερα

Κυρούδη Λαμπρινή. Η επίδραση του φωτός στην ανάπτυξη των φυτών

Κυρούδη Λαμπρινή. Η επίδραση του φωτός στην ανάπτυξη των φυτών Κυρούδη Λαμπρινή Η επίδραση του φωτός στην ανάπτυξη των φυτών ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΤΟΥ ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΟΣ Η έρευνα αυτή διαπραγματεύεται, θέλοντας να εξηγήσει τα εξής θέματα:- Ο ρόλος του φωτός στην ανάπτυξη των φυτών-

Διαβάστε περισσότερα

Χατζηνικολάκη Ελένη Μουσείο Φυσικής Ιστορίας Κρήτης. 250579 Natural Europe CIP-ICT PSP-2009-3

Χατζηνικολάκη Ελένη Μουσείο Φυσικής Ιστορίας Κρήτης. 250579 Natural Europe CIP-ICT PSP-2009-3 Χατζηνικολάκη Ελένη Μουσείο Φυσικής Ιστορίας Κρήτης 250579 Natural Europe CIP-ICT PSP-2009-3 Πώς προσαρμόζονται οι οργανισμοί στις αλλαγές του περιβάλλοντος (τροφή, κλίμα κ. ά.); Κληρονομώντας ευνοϊκά

Διαβάστε περισσότερα

Μεταλλευτική δραστηριότητα

Μεταλλευτική δραστηριότητα Μεταλλευτική δραστηριότητα και μέλισσες A. Θρασυβούλου Εργαστήριο Μελισσοκομίας, ΑΠΘ H μεταλλευτική δραστηριότητα στη Χαλκιδική θα επηρεάσει σημαντικά το περιβάλλον της μέλισσας και συνεπώς την ίδια τη

Διαβάστε περισσότερα

FAX: 210 92 12 090 BUTISAN 40/10 SC

FAX: 210 92 12 090 BUTISAN 40/10 SC ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΑΓΡΟΤΙΚΗΣ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ & ΤΡΟΦΙΜΩΝ ΓΕΝΙΚΗ /ΝΣΗ ΦΥΤΙΚΗΣ ΠΑΡΑΓΩΓΗΣ /ΝΣΗ ΠΡΟΣΤΑΣΙΑΣ ΦΥΤ. ΠΑΡΑΓΩΓΗΣ ΤΜΗΜΑ ΓΕΩΡΓΙΚΩΝ ΦΑΡΜΑΚΩΝ Ταχ. /νση: Συγγρού 150 Τ.Κ.: 176 71 - ΑΘΗΝΑ Πληροφορίες:

Διαβάστε περισσότερα

Εκλεκτικό Ζιζανιοκτόνο για την καταπολέμηση αγρωστωδών και πλατύφυλλων ζιζανίων σε σκληρό και μαλακό σιτάρι, σίκαλη και τριτικάλε.

Εκλεκτικό Ζιζανιοκτόνο για την καταπολέμηση αγρωστωδών και πλατύφυλλων ζιζανίων σε σκληρό και μαλακό σιτάρι, σίκαλη και τριτικάλε. 500γρ. Εναιωρηματοποιήσιμοι κόκκοι (WG) Εγγυημένη σύνθεση: α. mesosulfuron - methyl 3% β/β (ισοδύναμο σε mesosulfuron 2,9% β/β) β. iodosulfuron - methyl 0,6% β/β (ισοδύναμο σε iodosulfuron 0,56% β/β) Αντιφυτοτοξικός

Διαβάστε περισσότερα

ΤΡΟΦΙΜΑ ΑΠΟ ΓΕΝΕΤΙΚΑ ΤΡΟΠΟΠΟΙΗΜΕΝΟΥΣ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΥΣ:

ΤΡΟΦΙΜΑ ΑΠΟ ΓΕΝΕΤΙΚΑ ΤΡΟΠΟΠΟΙΗΜΕΝΟΥΣ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΥΣ: ΤΡΟΦΙΜΑ ΑΠΟ ΓΕΝΕΤΙΚΑ ΤΡΟΠΟΠΟΙΗΜΕΝΟΥΣ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΥΣ: ΕΝΑ ΠΕΙΡΑΜΑ ΜΕ ΑΓΝΩΣΤΑ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ ΣΤΗΝ ΥΓΕΙΑ, ΤΟ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ, ΤΗΝ ΚΟΙΝΩΝΙΑ ΝΙΚΟΛΑΣ ΠΡΙΜΗΚΥΡΙΟΣ, ΓΕΩΠΟΝΟΣ, Δρ. ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑΣ ΚΑΙ ΒΙΟΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ ΦΥΤΩΝ ΓΕΝΕΤΙΚΑ

Διαβάστε περισσότερα

ΥΠΟΔΕΙΓΜΑΤΙΚΑ ΛΥΜΕΝΕΣ ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΚΕΦ. 1ο

ΥΠΟΔΕΙΓΜΑΤΙΚΑ ΛΥΜΕΝΕΣ ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΚΕΦ. 1ο ΥΠΟΔΕΙΓΜΑΤΙΚΑ ΛΥΜΕΝΕΣ ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΚΕΦ. 1ο ΔΙΑΓΡΑΜΜΑΤΑ 1. Ένας άνθρωπος μολύνεται από έναν ιό. Το παρακάτω διάγραμμα απεικονίζει τις συγκεντρώσεις των αντιγόνων και των αντισωμάτων αυτού του ανθρώπου κατά

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΣΟΧΗ. 500ml BONUS STICKER

ΠΡΟΣΟΧΗ. 500ml BONUS STICKER 500ml Αρ. Άδειας Διάθεσης στην Αγορά Υ.Π.Α.Π.Ε.: 70115/3-3-2015 Συμπυκνωμένο αιώρημα (SC) Εγγ. σύνθεση: metribuzin 60% β/ο, Βοηθ. ουσίες: 43,9% β/β Zιζανιοκτόνο για την καταπολέμηση πλατύφυλλων και αγρωστωδών

Διαβάστε περισσότερα

Κεφάλαιο 7 Ζιζανιοκτόνα

Κεφάλαιο 7 Ζιζανιοκτόνα Κεφάλαιο 7 Ζιζανιοκτόνα 7.1. Μέθοδοι αντιµετώπισης των ζιζανίων Η αντιµετώπιση των ζιζανίων στις γεωργικές καλλιέργειες µπορεί να γίνει µε µερικές διαφορετικές µεθόδους ή συνδυασµούς τους ανάλογα µε την

Διαβάστε περισσότερα

Φοιτήτρια: Τέλλου Βασιλική, Α.Μ. 331/03 Επιβλέπων: κ. Παλάτος Γεώργιος Καθηγητής Εφαρµογών

Φοιτήτρια: Τέλλου Βασιλική, Α.Μ. 331/03 Επιβλέπων: κ. Παλάτος Γεώργιος Καθηγητής Εφαρµογών ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ «ΒΙΟΛΟΓΙΚΗ ΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΑ ΤΗΣ ΕΛΙΑΣ ΣΤΟ ΝΟΜΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ» Φοιτήτρια: Τέλλου Βασιλική, Α.Μ. 331/03 Επιβλέπων: κ. Παλάτος Γεώργιος Καθηγητής Εφαρµογών ΒΙΟΛΟΓΙΚΗ ΓΕΩΡΓΙΑ ΒΙΟΛΟΓΙΚΗ ΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΑ

Διαβάστε περισσότερα

PENDIGAN 33 EC. 115/15-5-97 (ΦΕΚ. 104/Α/30-5-97). Α Π Ο Φ Α Σ Ι Ζ Ο Υ Μ Ε

PENDIGAN 33 EC. 115/15-5-97 (ΦΕΚ. 104/Α/30-5-97). Α Π Ο Φ Α Σ Ι Ζ Ο Υ Μ Ε EΛΛHNIKH HMOKΡATIΑ Αθήνα 19 / 11 / 1999 ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΓΕΩΡΓΙΑΣ Αριθ. Πρωτ.: 111173 ΓΕΝΙΚΗ /ΝΣΗ ΦΥΤΙΚΗΣ ΠΑΡΑΓΩΓΗΣ /ΝΣΗ ΠΡΟΣΤΑΣΙΑΣ ΦΥΤΙΚΗΣ ΠΑΡΑΓΩΓΗΣ ΤΜΗΜΑ ' Ταχ. /νση : Ιπποκράτους 3-5 Ταχ.Κωδ.: 10679 Αθήνα

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ. β. Η μόλυνση των φυτικών προϊόντων από γεωργικά φάρμακα μπορεί να είτε άμεση είτε έμμεση. ΣΩΣΤΟ

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ. β. Η μόλυνση των φυτικών προϊόντων από γεωργικά φάρμακα μπορεί να είτε άμεση είτε έμμεση. ΣΩΣΤΟ ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙΔΑΣ Γ ΤΑΞΗ ΕΠΑΛ (ΟΜΑΔΑ Α ) & ΜΑΘΗΜΑΤΩΝ ΕΙΔΙΚΟΤΗΤΑΣ ΕΠΑΛ (ΟΜΑΔΑ Β ) ΤΕΤΑΡΤΗ 15/04/2015 - ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΥΓΙΕΙΝΗ ΚΑΙ ΑΣΦΑΛΕΙΑ ΤΡΟΦΙΜΩΝ ΣΥΝΟΛΟ ΣΕΛΙΔΩΝ: ΕΞΙ (6) ΘΕΜΑ Α ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ Α1. Να γράψετε

Διαβάστε περισσότερα

ΦΥΣΙΚΟΧΗΜΙΚΑ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΑ ΤΟΥ ΝΕΡΟΥ

ΦΥΣΙΚΟΧΗΜΙΚΑ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΑ ΤΟΥ ΝΕΡΟΥ ΦΥΣΙΚΟΧΗΜΙΚΑ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΑ ΤΟΥ ΝΕΡΟΥ Η ΡΟΗ ΤΟΥ ΝΕΡΟΥ Η ροή του νερού μεταξύ των άλλων καθορίζει τη ζωή και τις λειτουργίες των έμβιων οργανισμών στο ποτάμι. Διαμορφώνει το σχήμα του σώματός τους, τους

Διαβάστε περισσότερα

Granstar 50SG Ζιζανιοκτόνο

Granstar 50SG Ζιζανιοκτόνο 031129 K-27602 (12 pages) 17/03/11 10:31 Page1 K-27602/31103 - GREECE - (COVER) PAGE 1 ΕΣΩΚΛΕΙΣΤΟ ΕΝΤΥΠΟ ΟΔΗΓΙΩΝ. ΣΧΙΣΤΕ ΕΔΩ ΠΡΟΦΥΛΑΞΕΙΣ: Φυλάσσεται κλειδωμένο και μακριά από παιδιά. Φυλάσσεται το μακριά

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΡΙΛΗΨΗ ΟΜΙΛΙΑΣ ΠΑΥΛΟΥ ΚΑΠΟΓΛΟΥ ΣΤΗΝ ΔΙΗΜΕΡΙΔΑ ΤΟΥ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΔΥΤΙΚΗΣ ΕΛΛΑΔΑΣ ΣΤΙΣ 29-30/ 3/2013 ΣΤΟ ΑΓΡΙΝΙΟ.

ΠΕΡΙΛΗΨΗ ΟΜΙΛΙΑΣ ΠΑΥΛΟΥ ΚΑΠΟΓΛΟΥ ΣΤΗΝ ΔΙΗΜΕΡΙΔΑ ΤΟΥ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΔΥΤΙΚΗΣ ΕΛΛΑΔΑΣ ΣΤΙΣ 29-30/ 3/2013 ΣΤΟ ΑΓΡΙΝΙΟ. ΠΕΡΙΛΗΨΗ ΟΜΙΛΙΑΣ ΠΑΥΛΟΥ ΚΑΠΟΓΛΟΥ ΣΤΗΝ ΔΙΗΜΕΡΙΔΑ ΤΟΥ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΔΥΤΙΚΗΣ ΕΛΛΑΔΑΣ ΣΤΙΣ 29-30/ 3/2013 ΣΤΟ ΑΓΡΙΝΙΟ. Στην αρχή της ομιλίας του ο Γεωπόνος κ. Παύλος Καπόγλου, συγγραφέας του βιβλίο «ΣΤΕΒΙΑ:

Διαβάστε περισσότερα

Εργαστήριο Φυσιολογίας και Μορφολογίας Φυτών. Επιβλέπουσα: Στυλιανή Χωριανοπούλου Λέκτορας ΓΠΑ. Ομάδα: Αικατερίνη Ντούτσουλη Πέτρος Σιγάλας

Εργαστήριο Φυσιολογίας και Μορφολογίας Φυτών. Επιβλέπουσα: Στυλιανή Χωριανοπούλου Λέκτορας ΓΠΑ. Ομάδα: Αικατερίνη Ντούτσουλη Πέτρος Σιγάλας Πρακτική άσκηση Καταγραφή της βιοποικιλότητας και της θρεπτικής κατάστασης των φυτών στους χλοοτάπητες του αιθρίου του κτιρίου Χασιώτη (Ιούλιος-Αύγουστος 2013) Εργαστήριο Φυσιολογίας και Μορφολογίας Φυτών

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΑΣ ΑΝΘΟΚΟΜΙΚΩΝ ΦΥΤΩΝ

ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΑΣ ΑΝΘΟΚΟΜΙΚΩΝ ΦΥΤΩΝ ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΑΣ ΑΝΘΟΚΟΜΙΚΩΝ ΦΥΤΩΝ Α. ΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΑ ΣΤΗΝ ΥΠΑΙΘΡΟ Η επιτυχία μιας ανθοκομικής καλλιέργειας στην ύπαιθρο εξασφαλίζεται όταν οι συνθήκες είναι οι κατάλληλες για ένα συγκεκριμένο είδος.

Διαβάστε περισσότερα

Το Contans WG εξολοθρεύει την πηγή της σκληρωτινίασης

Το Contans WG εξολοθρεύει την πηγή της σκληρωτινίασης Contans WG Ο νεότερος, ασφαλέστερος και πιο ευπροσάρμοστος τρόπος ελέγχου της Σκληρωτινίασης, που υπάρχει! Τα αποτελέσματα από την χρήση του Contans WG δείχνουν σημαντική μείωση στον αριθμό των σκληρώτιων

Διαβάστε περισσότερα

Η «πικρή» γεύση των μήλων σε Ελλάδα και Ευρώπη

Η «πικρή» γεύση των μήλων σε Ελλάδα και Ευρώπη Η «πικρή» γεύση των μήλων σε Ελλάδα και Ευρώπη Ιούνιος 2015 GREENPEACE / FRED DOTT Η παραγωγή μήλων και φρούτων εν γένει στην Ευρώπη είναι ένας από τους τομείς της ευρωπαϊκής γεωργίας με την εντατικότερη

Διαβάστε περισσότερα

Αρωµατικά Φυτά: Ο αιθέριος θησαυρός του τόπου µας -Τάσεις και προοπτικές

Αρωµατικά Φυτά: Ο αιθέριος θησαυρός του τόπου µας -Τάσεις και προοπτικές 1 Αρωµατικά Φυτά: Ο αιθέριος θησαυρός του τόπου µας -Τάσεις και προοπτικές Χρήστος όρδας Αριστοτέλειο Πανεπιστήµιο Θεσσαλονίκης Γεωπονική Σχολή Εργαστήριο Γεωργίας 2 Αντικείµενο της οµιλίας Σηµασία των

Διαβάστε περισσότερα

Απώλειες των βιταμινών κατά την επεξεργασία των τροφίμων

Απώλειες των βιταμινών κατά την επεξεργασία των τροφίμων Απώλειες των βιταμινών κατά την επεξεργασία των τροφίμων Αποφλοίωση και καθαρισμός Πολλά φυτικά προϊόντα π.χ, μήλα, πατάτες χρειάζονται αποφλοίωση ή καθαρισμό μερικών τμημάτων τους πριν από την κατεργασία.

Διαβάστε περισσότερα

O υπονομευτής της τομάτας. Tuta absoluta. Κωνσταντίνος Β. Σίμογλου. ΔΑΟ & Κ Δράμας, Τμήμα Ποιοτικού και Φυτοϋγειονομικού Ελέγχου

O υπονομευτής της τομάτας. Tuta absoluta. Κωνσταντίνος Β. Σίμογλου. ΔΑΟ & Κ Δράμας, Τμήμα Ποιοτικού και Φυτοϋγειονομικού Ελέγχου O υπονομευτής της τομάτας Tuta absoluta Κωνσταντίνος Β. Σίμογλου ΔΑΟ & Κ Δράμας, Τμήμα Ποιοτικού και Φυτοϋγειονομικού Ελέγχου Δράμα, 25-10-2011 O υπονομευτής της τομάτας Tuta absoluta Βιολογικός κύκλος

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΕΙΣΑΓΩΓΗ. ΜΕΡΟΣ ΠΡΩΤΟ: Εισαγωγή στη αγροοικολογία

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΕΙΣΑΓΩΓΗ. ΜΕΡΟΣ ΠΡΩΤΟ: Εισαγωγή στη αγροοικολογία 1 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΜΕΡΟΣ ΠΡΩΤΟ: Εισαγωγή στη αγροοικολογία Κεφάλαιο Πρώτο: Η έννοια του οικοσυστήματος 1.1. Γενικά 1.2. Η δομή των φυσικών οικοσυστημάτων 1.2.1. Τα επίπεδα της οργάνωσης

Διαβάστε περισσότερα

ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙ ΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΝΩΤΕΡΗΣ ΚΑΙ ΑΝΩΤΑΤΗΣ ΕΚΠΑΙ ΕΥΣΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΠΑΓΚΥΠΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 2012

ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙ ΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΝΩΤΕΡΗΣ ΚΑΙ ΑΝΩΤΑΤΗΣ ΕΚΠΑΙ ΕΥΣΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΠΑΓΚΥΠΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 2012 ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙ ΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΝΩΤΕΡΗΣ ΚΑΙ ΑΝΩΤΑΤΗΣ ΕΚΠΑΙ ΕΥΣΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΠΑΓΚΥΠΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 2012 ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑ (Ι) ΠΡΑΚΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Μάθημα: Εισαγωγή στη Γεωργία Λαχανοκομία Ημερομηνία

Διαβάστε περισσότερα

Βιολογικά προϊόντα κήπου. του γκαζόν

Βιολογικά προϊόντα κήπου. του γκαζόν Δωρεάν Δωρεάν συμβουλές συμβουλές Βιολογικά προϊόντα κήπου Το σύστημα περιποίησης του γκαζόν Ο χλοοτάπητας το "πράσινο σαλόνι"! Το μυστικό......κρύβεται σε ένα σύστημα περιποίησης γκαζόν που καλύπτει τις

Διαβάστε περισσότερα

(dietary fiber, nonnutritive fiber)

(dietary fiber, nonnutritive fiber) KΥΤΤΑΡΙΝΗ - ΦΥΤΙΚΕΣ ΙΝΕΣ Στα τρόφιμα, παράλληλα με τους υδατάνθρακες που πέπτονται στον ανθρώπινο οργανισμό (δηλαδή που υδρολύονται, απορροφώνται και μεταβολίζονται κατά τα γνωστά), υπάρχουν και υδατάνθρακες

Διαβάστε περισσότερα

Π Ρ Ο Γ Ρ Α Μ Μ Α Σ Υ Ν Ε Δ Ρ Ι Ο Υ www.eze.org.gr

Π Ρ Ο Γ Ρ Α Μ Μ Α Σ Υ Ν Ε Δ Ρ Ι Ο Υ www.eze.org.gr Π Ρ Ο Γ Ρ Α Μ Μ Α Σ Υ Ν Ε Δ Ρ Ι Ο Υ www.eze.org.gr Τρίτη 3 Μαρτίου 2015 8.00 9.00: Εγγραφή συνέδρων 9.00 9.30: Προσφωνήσεις Χαιρετισμοί Τιμώμενα Μέλη ΕΖΕ ΕΝΑΡΚΤΗΡΙΑ ΟΜΙΛΙΑ Προεδρείο: Γ. Γεωργουλάκης, Ε.

Διαβάστε περισσότερα

ΤΜΗΜΑ ΤΕΧΝΟΛΟΓΩΝ ΓΕΩΠΟΝΩΝ

ΤΜΗΜΑ ΤΕΧΝΟΛΟΓΩΝ ΓΕΩΠΟΝΩΝ ΤΜΗΜΑ ΤΕΧΝΟΛΟΓΩΝ ΓΕΩΠΟΝΩΝ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑΣ ΦΥΤΩΝ Βλάστηση των σπερμάτων. Μελέτη των εξωγενών περιβαλλοντικών παραγόντων επηρεάζουν τη βλάστηση των σπερμάτων ΔΗΜΟΥ ΔΗΜΗΤΡΑ Δρ. Γεωπόνος Βλάστηση των

Διαβάστε περισσότερα

Ζιζάνια Εισβολείς. Κ. Ν. Γιαννοπολίτης, Αγροτύπος

Ζιζάνια Εισβολείς. Κ. Ν. Γιαννοπολίτης, Αγροτύπος Ζιζάνια Εισβολείς Γαρυφαλλιά Οικονόμου, Αν. Καθηγήτρια, Εργαστήριο Γεωργίας, ΓΠΑ Κ. Ν. Γιαννοπολίτης, Αγροτύπος Βασικά ερωτήματα Υπάρχει απειλή (είδη) Μέγεθος εξάπλωσης? Εγκλιματισμός - Καλλιέργειες -

Διαβάστε περισσότερα

Τεχνικά Χαρακτηριστικά Εντατικής Εκτροφής Σαλιγκαριών. Εγκατάσταση Διχτυοκηπίου

Τεχνικά Χαρακτηριστικά Εντατικής Εκτροφής Σαλιγκαριών. Εγκατάσταση Διχτυοκηπίου Τεχνικά Χαρακτηριστικά Εντατικής Εκτροφής Σαλιγκαριών Εγκατάσταση Διχτυοκηπίου Επιλογή θέσης εγκατάστασης δικτυοκηπίου (αγροτεμάχιο) Δυνατότητα άμεσης πρόσβασης Έδαφος (κλίση έως 7%) με μηχανική σύσταση

Διαβάστε περισσότερα

Το κλάδεμα καρποφορίας στα Μονόκλωνα δένδρα κερασιάς

Το κλάδεμα καρποφορίας στα Μονόκλωνα δένδρα κερασιάς Το κλάδεμα καρποφορίας στα Μονόκλωνα δένδρα κερασιάς Κωνσταντίνος Καζαντζής 1 και Πασχάλης Αποστόλου 2 1 ΕΘ.Ι.ΑΓ.Ε., Ινστιτούτο Φυλλοβόλων Δένδρων, Τ.Θ. 122, 592 00 Νάουσα 2 «Φυτώρια Αποστόλου», 592 00

Διαβάστε περισσότερα

Η ΚΑΛΥΨΗ ΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΩΝ ΓΙΑ ΥΨΗΛΗ ΠΑΡΑΓΩΓΗ ΚΑΤΑ ΤΟΥΣ ΚΑΛΟΚΑΙΡΙΝΟΥΣ ΜΗΝΕΣ- ΔΙΚΤΥΟΚΗΠΙΑ

Η ΚΑΛΥΨΗ ΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΩΝ ΓΙΑ ΥΨΗΛΗ ΠΑΡΑΓΩΓΗ ΚΑΤΑ ΤΟΥΣ ΚΑΛΟΚΑΙΡΙΝΟΥΣ ΜΗΝΕΣ- ΔΙΚΤΥΟΚΗΠΙΑ ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΗ ΥΠΟΣΤΗΡΙΞΗ ΝΕΩΝ ΑΓΡΟΤΩΝ Τ.Ε.Ι. ΠΕΙΡΑΙΑ Η ΚΑΛΥΨΗ ΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΩΝ ΓΙΑ ΥΨΗΛΗ ΠΑΡΑΓΩΓΗ ΚΑΤΑ ΤΟΥΣ ΚΑΛΟΚΑΙΡΙΝΟΥΣ ΜΗΝΕΣ- ΔΙΚΤΥΟΚΗΠΙΑ Επιστημονική ομάδα έργου: Δημήτριος Τσελές, καθηγητής, Επιστημονικός

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗ ΑΣΘΕΝΕΙΩΝ ΣΤΑ ΠΥΡΗΝΟΚΑΡΠΑ

ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗ ΑΣΘΕΝΕΙΩΝ ΣΤΑ ΠΥΡΗΝΟΚΑΡΠΑ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗ ΑΣΘΕΝΕΙΩΝ ΣΤΑ ΠΥΡΗΝΟΚΑΡΠΑ ΠΡΟΣΒΟΛΕΣ ΚΛΑΔΙΣΚΩΝ ΡΟΔΑΚΙΝΙΑΣ Χειμώνας / Ανοιξη Άνθηση Ανάπτυξη καρπών ΦΟΥΖΙΚΟΚΚΟ ΜΟΝΙΛΙΑ ΠΤΩΣΗ ΦΥΛΛΩΝ ΦΟΥΣΚΩΜΑ ΜΑΤΙΩΝ ΡΟΔΙΝΗ ΚΟΡΥΦΗ ΑΝΘΗΣΗ-ΠΤΩΣΗ ΠΕΤΑΛΩΝ ΠΤΩΣΗ ΚΑΛΥΚΑ

Διαβάστε περισσότερα

Προσδιορισμός φυσικοχημικών παραμέτρων υγρών αποβλήτων και υδάτων

Προσδιορισμός φυσικοχημικών παραμέτρων υγρών αποβλήτων και υδάτων Προσδιορισμός φυσικοχημικών παραμέτρων υγρών αποβλήτων και υδάτων (DO - BOD - COD - TOC) Χ. Βασιλάτος Οργανική ύλη Αποξυγόνωση επιφανειακών και υπογείων υδάτων Οι οργανικές ύλες αποτελούν πολύ σοβαρό ρύπο,

Διαβάστε περισσότερα

Φοιτητες: Σαμακός Φώτιος Παναγιώτης 7442 Ζάπρης Αδαμάντης 7458

Φοιτητες: Σαμακός Φώτιος Παναγιώτης 7442 Ζάπρης Αδαμάντης 7458 Φοιτητες: Σαμακός Φώτιος Παναγιώτης 7442 Ζάπρης Αδαμάντης 7458 1.ΕΙΣΑΓΩΓΗ 2.ΣΤΟΙΧΕΙΑΡΥΠΑΝΣΗΣ 2.1 ΠΑΘΟΦΟΝΟΙ ΜΙΚΡΟΟΡΓΑΝΙΣΜΟΙ 2.1.1 ΒΑΚΤΗΡΙΑ 2.1.2 ΙΟΙ 2.1.3 ΠΡΩΤΟΖΩΑ 2.2 ΑΝΟΡΓΑΝΕΣ ΚΑΙ ΟΡΓΑΝΙΚΕΣ ΔΙΑΛΥΤΕΣ ΣΤΟ

Διαβάστε περισσότερα

2. Τι ονομάζομε μετεωρολογικά φαινόμενα, μετεωρολογικά στοιχεία, κλιματολογικά στοιχεία αναφέρατε παραδείγματα.

2. Τι ονομάζομε μετεωρολογικά φαινόμενα, μετεωρολογικά στοιχεία, κλιματολογικά στοιχεία αναφέρατε παραδείγματα. ΘΕΜΑΤΑ ΜΕΤΕΩΡΟΛΟΓΙΑΣ-ΚΛΙΜΑΤΟΛΟΓΙΑΣ 1. Διευκρινίστε τις έννοιες «καιρός» και «κλίμα» 2. Τι ονομάζομε μετεωρολογικά φαινόμενα, μετεωρολογικά στοιχεία, κλιματολογικά στοιχεία αναφέρατε παραδείγματα. 3. Ποιοι

Διαβάστε περισσότερα

ΜΕΙΩΜΕΝΗ ΚΑΤΕΡΓΑΣΙΑ ΚΑΛΑΜΠΟΚΙ

ΜΕΙΩΜΕΝΗ ΚΑΤΕΡΓΑΣΙΑ ΚΑΛΑΜΠΟΚΙ ΜΕΙΩΜΕΝΗ ΚΑΤΕΡΓΑΣΙΑ ΚΑΛΑΜΠΟΚΙ Κομοτηνή, 10-01-2014 Χρήστος Τσώλης Γεωπόνος Μονσάντο Ελλάς Ποια είναι η Monsanto; Προϊόντα και Τεχνολογία Παροχή Εργαλείων που βοηθούν στην Αύξηση Παραγωγής, Διατήρηση Φυσικών

Διαβάστε περισσότερα

Η ΣΥΓΚΟΜΙΔΗ ΤΗΣ ΕΛΙΑΣ

Η ΣΥΓΚΟΜΙΔΗ ΤΗΣ ΕΛΙΑΣ Η ΣΥΓΚΟΜΙΔΗ ΤΗΣ ΕΛΙΑΣ Οι ελιές και το ελαιόλαδο αποτελούν βασικό στοιχείο της διατροφής των Ελλήνων από την αρχαιότητα ακόμη. Επίσης αποτελούν ουσιαστικό μέρος της Μεσογειακής δίαιτας για την οποία τόσο

Διαβάστε περισσότερα

3ο ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΜΥΤΙΛΗΝΗΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΘΕΜΑ: Ο ελαιώνας ως οικοσύστημα: φυτά, πτηνά, θηλαστικά

3ο ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΜΥΤΙΛΗΝΗΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΘΕΜΑ: Ο ελαιώνας ως οικοσύστημα: φυτά, πτηνά, θηλαστικά 3ο ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΜΥΤΙΛΗΝΗΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΘΕΜΑ: Ο ελαιώνας ως οικοσύστημα: φυτά, πτηνά, θηλαστικά Στάδια Προγράμματος Καθορισμός Θέματος Ομάδων εργασίας Συλλογή υλικού σχετικού με το

Διαβάστε περισσότερα

MRL. mg / kg) 0.03 0.01

MRL. mg / kg) 0.03 0.01 ΑΡ. ΕΙΓΜΑΤΟΣ ΗΜ. ΑΝΑΛΥΣΗΣ ΠΡΟΙΟΝ ΑΝΑΛΥΣΗΣ 61 766-24/04/13 Πατάτες (χώρα Αίγυπτος) 61 767-24/04/13 Πατάτες (χώρα ΕΥΡΗΜΑΤΑ ( ραστικές ουσίες) MRL (σε mg/kg) ΕΥΡΗΜΑΤΑ ( ραστική σε mg / kg) ΠΑΡΑΤΗΡΗΣΕΙΣ -

Διαβάστε περισσότερα

επίκεφαλής Φροντίδα ΣΤΗΝ ΤΡΙΧΑ ΣΤΗΝΟΜΟΡΦΙΑΜΑΣ

επίκεφαλής Φροντίδα ΣΤΗΝ ΤΡΙΧΑ ΣΤΗΝΟΜΟΡΦΙΑΜΑΣ Απο την ιλιαδα κλαγκου Φροντίδα επίκεφαλής Δεν ειναι λιγες οι φορες που τα μαλλια σας, ιδιωσ μετα τις καλοκαιρινες διακοπες, παρουσιαζουν προβληματα. Ρωτησαμε τους ειδικους και μαθαμε τι τα ταλαιπωρει

Διαβάστε περισσότερα

ΥΠΟΔΕΙΓΜΑΤΙΚΑ ΛΥΜΕΝΕΣ ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΚΕΦ. 2ο

ΥΠΟΔΕΙΓΜΑΤΙΚΑ ΛΥΜΕΝΕΣ ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΚΕΦ. 2ο ΥΠΟΔΕΙΓΜΑΤΙΚΑ ΛΥΜΕΝΕΣ ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΚΕΦ. 2ο ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΤΡΟΦΙΚΑ ΠΛΕΓΜΑΤΑ-ΑΛΥΣΙΔΕΣ-ΠΥΡΑΜΙΔΕΣ 1. Αντλώντας στοιχεία από το διπλανό τροφικό πλέγμα να βρεθούν τα εξής: α. Πόσες και ποιες τροφικές αλυσίδες δημιουργούνται;

Διαβάστε περισσότερα

Η ΡΥΠΑΝΣΗ ΤΟΥ ΝΕΡΟΥ. Σοφοκλής Λογιάδης

Η ΡΥΠΑΝΣΗ ΤΟΥ ΝΕΡΟΥ. Σοφοκλής Λογιάδης Η ΡΥΠΑΝΣΗ ΤΟΥ ΝΕΡΟΥ Σοφοκλής Λογιάδης Τι ειναι ρυπανση του νερου -ορισμος Το νερό είναι η πηγή ζωής στον πλανήτη μας. Περίπου το 70% της επιφάνειας του σκεπάζεται με νερό. Από το συνολικό διαθέσιμο νερό

Διαβάστε περισσότερα

MRL (σε mg/kg) Μέγιστα επίπεδα υπολειμμάτων φυτοφαραρμάκων 0.03 0.01

MRL (σε mg/kg) Μέγιστα επίπεδα υπολειμμάτων φυτοφαραρμάκων 0.03 0.01 ΑΡ. ΔΕΙΓΜΑΤΟΣ ΗΜ. ΑΝΑΛΥΣΗΣ ΠΡΟΙΟΝ ΑΝΑΛΥΣΗΣ 61 766-24/04/13 Πατάτες (χώρα Αίγυπτος) ΕΥΡΗΜΑΤΑ (Δραστικές ουσίες) MRL (σε mg/kg) Μέγιστα επίπεδα υπολειμμάτων φυτοφαραρμάκων ΕΥΡΗΜΑΤΑ (Δραστική σε mg / kg)

Διαβάστε περισσότερα