ΠΕΠΡΑΓΜΕΝΑ Ι ΔΙΕΘΝΟΥΣ ΚΡΗΤΟΛΟΓΙΚΟΥ ΣΥΝΕΔΡΙΟΥ (ΧΑΝΙΑ, 1-8 ΟΚΤΩΒΡΙΟΥ 2006) Τομοσ Α3 ΠΡΟΪΣΤΟΡΙΚΟΙ ΧΡΟΝΟΙ ΚΕΡΑΜΙΚΗ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑ ΤΕΧΝΗ

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "ΠΕΠΡΑΓΜΕΝΑ Ι ΔΙΕΘΝΟΥΣ ΚΡΗΤΟΛΟΓΙΚΟΥ ΣΥΝΕΔΡΙΟΥ (ΧΑΝΙΑ, 1-8 ΟΚΤΩΒΡΙΟΥ 2006) Τομοσ Α3 ΠΡΟΪΣΤΟΡΙΚΟΙ ΧΡΟΝΟΙ ΚΕΡΑΜΙΚΗ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑ ΤΕΧΝΗ"

Transcript

1 ΠΕΠΡΑΓΜΕΝΑ Ι ΔΙΕΘΝΟΥΣ ΚΡΗΤΟΛΟΓΙΚΟΥ ΣΥΝΕΔΡΙΟΥ (ΧΑΝΙΑ, 1-8 ΟΚΤΩΒΡΙΟΥ 2006) Y Τομοσ Α3 ΠΡΟΪΣΤΟΡΙΚΟΙ ΧΡΟΝΟΙ ΚΕΡΑΜΙΚΗ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑ ΤΕΧΝΗ ΕΙΚΟΝΟΓΡΑΦΙΑ ΛΑΤΡΕΙΑ ΤΕΛΕΤΟΥΡΓΙΚΟ ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΗΣ ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΚΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ ΑΝΑΤΥΠΟ ΦΙΛΟΛΟΓΙΚΟΣ ΣΥΛΛΟΓΟΣ «Ο ΧΡΥΣΟΣΤΟΜΟΣ» ΧΑΝΙΑ 2011

2 Επιμέλεια τόμου: Μαρία Ανδρεαδάκη-Βλαζάκη, Γενική Διευθύντρια Αρχαιοτήτων και Πολιτιστικής Κληρονομιάς, Υπουργείο Πολιτισμού και Τουρισμού & Ελένη Παπαδοπούλου, Αρχαιολόγος, ΚΕ Εφορεία Προϊστορικών και Κλασικών Αρχαιοτήτων Διορθώσεις, σελιδοποίηση και τυπογραφική φροντίδα: Κωστής Ψυχογυιός Εκτύπωση & βιβλιοδεσία: «Τυ π ο κρ έ τα» Γ. Καζανάκης Δ/χοι Α.Β.Ε. Βι.Πε. Ηρακλείου Κρήτης Η έκδοση πραγματοποιείται με την υποστήριξη του Υπουργείου Πολιτισμού και Τουρισμού (www.culture.gr/) Την ευθύνη της έκδοσης έχει το Δ.Σ. του «Χρυσοστόμου»: Αντώνης Πετρουλάκης (πρόεδρος), Κώστας Μαυρακάκης (αντιπρόεδρος), Βαγγέλης Μπούρμπος (γραμματέας), Χαράλαμπος Σκριβιλιωτάκης (ταμίας), Γιάννης Κουκλάκης, Αικατερίνη Μανιά, Κωνσταντίνος Πρώιμος (μέλη). ISBN (vol.) : ISBN (set) : ΦΙΛΟΛΟΓΙΚΟΣ ΣΥΛΛΟΓΟΣ «Ο ΧΡΥΣΟΣΤΟΜΟΣ» ΕΤΟΣ ΙΔΡΥΣΕΩΣ 1899 Χάληδων 83, Χανιά Κρήτης. Τηλ. & fax :

3 ΝΙΚΟΣ ΜΕΡΟΥΣΗΣ* Τεχνίτες και εργαστήρια λαρνάκων στην ΥΜ ΙΙΙ δυτική Κρήτη** Η έρευνα για τους τεχνίτες και τα εργαστήρια παραγωγής και διακόσμησης λαρνάκων στην ΥΜ ΙΙΙ Κρήτη, αν και ξεκίνησε πριν από τέσσερις δεκαετίες (Rutkowski 1966: ), έχει προχωρήσει με μικρά βήματα ως σήμερα (Kanta 1980: Μερούσης 2000: Tsipopoulou Vagnetti 1995, 1997). Το γεγονός αυτό είναι απόρροια του περιορισμένου ερευνητικού ενδιαφέροντος που υπάρχει γενικά για τη μετανακτορική εποχή, η οποία βρέθηκε ήδη από την εποχή του Έβανς στο περιθώριο των μινωικών σπουδών, καθώς ταυτίστηκε με την παρακμή και το προδιαγεγραμμένο τέλος του μινωικού πολιτισμού στο δαρβινικό/εξελικτικό πλαίσιο ερμηνείας που δημιούργησε ο θεμελιωτής της μινωικής αρχαιολογίας. 1 * Διδάκτωρ Προϊστορικής Αρχαιολογίας Α.Π.Θ, Διδάσκων Σχολής Ανθρωπιστικών και Κοινωνικών Σπουδών, Ανοικτό Πανεπιστήμιο Κύπρου. Κυζίκου 25-27, Καλαμαριά, Θεσσαλονίκη. ** Οφείλω ειλικρινείς ευχαριστίες στην Έφορο της Προϊστορικής Συλλογής του Εθνικού Αρχαιολογικού Μουσείου Δρα Λ. Παπάζογλου η οποία μου επέτρεψε να μελετήσω τις ΥΜ ΙΙΙ λάρνακες του Ε.Α.Μ. και δημιούργησε τις κατάλληλες συνθήκες για να προχωρήσει η έρευνά μου. Για τη φιλοξενία και τις διευκολύνσεις στο Ε.Α.Μ. θέλω να ευχαριστήσω τον αρχαιολόγο Κώστα Πασχαλίδη, όπως και τις συναδέλφους Δρα Μ. Νικολαΐδου, Δρα Δ. Κοκκινίδου και Δρα Λ. Στεφανή για τη βοήθειά τους σε διάφορα στάδια αυτής της μελέτης. 1 Οι μελέτες για τον Α. Evans και την καταλυτική επίδραση που άσκησαν οι ιδέες του στην προσέγγιση του μινωικού πολιτισμού είναι πλέον ευάριθμες, ωστόσο παραπέμπω σ αυτήν που ουσιαστικά καθόρισε το πλαίσιο μέσα στο οποίο κινήθηκε η έρευνα τις δεκαετίες του 80 και του 90 βλ. Cherry Για μια πρόσφατη επισκόπηση βλ. Hamilakis 2002: ο ΔιεθνΚρητΣυν (Χανιά 2006) Α3 (Χανιά 2011)

4 ΝΙΚΟΣ ΜΕΡΟΥΣΗΣ Μια απορία που θα μπορούσε κάποιος να διατυπώσει διαβάζοντας τον τίτλο της μελέτης αυτής είναι για ποιο λόγο σήμερα χρειάζεται να αναγνωριστούν τεχνίτες που παρήγαγαν και διακόσμησαν λάρνακες, όταν ακόμα και στο χώρο της κλασικής αρχαιολογίας οι ταυτίσεις αγγειογράφων δεν αποτελούν πια προτεραιότητα (Cherry 1992: , κυρίως σσ και υποσημειώσεις αρ. 22, 24 Morris I : 36-38, Morris 1993: 41-42). Στη συγκεκριμένη έρευνα η διαδικασία αυτή δεν είναι αυτοσκοπός αλλά η αφετηρία για να προσεγγίσουμε θέματα σχετικά με την παραγωγή και τη διακίνηση των λαρνάκων στην ΥΜ ΙΙΙ Κρήτη. Αρχικά είναι αναγκαίο να παρουσιαστούν σύντομα μερικά μεθοδολογικά ζητήματα σχετικά με τα ποιοτικά χαρακτηριστικά του αρχαιολογικού υλικού που χρησιμοποιείται σε έρευνες με τέτοιο προσανατολισμό και τα μορφολογικά στιλιστικά κριτήρια με βάση τα οποία θα αναγνωριστούν τεχνίτες (πρβ. Cherry 1992: Morris 1993: 42-43). Όσον αφορά στο πρώτο ζήτημα, η ποσότητα και τα κοινά ποιοτικά χαρακτηριστικά του αρχαιολογικού υλικού είναι δύο καθοριστικές παράμετροι ένα ευάριθμο και ομοιογενές ως προς τη χωρική κατανομή και τη χρονολόγηση σύνολο διασφαλίζει την εγκυρότητα των αποτελεσμάτων, προϋποθέσεις δεδομένες στην περίπτωση των ΥΜ ΙΙΙ λαρνάκων (Μερούσης 2000: ). Προβλήματα απορρέουν από το γεγονός ότι αρκετές λάρνακες έχουν δημοσιευτεί αποσπασματικά, κυρίως εκείνες που παρουσιάστηκαν συνοπτικά σε μικρής έκτασης ανασκαφικές εκθέσεις, με αποτέλεσμα να στερούμαστε πληροφοριών (π.χ. δεν απεικονίζονται όλες οι πλευρές, συχνά δεν αναφέρονται οι διαστάσεις, σχεδόν ποτέ δεν γίνεται λόγος για την ποιότητα του πηλού, την όπτηση, το επίχρισμα, τις κατασκευαστικές λεπτομέρειες) που είναι απαραίτητες για να ενισχύσουν ή να αποδυναμώσουν τα αποτελέσματα πρόσφατων ή παλιότερων μελετών. Σ αυτό το εμπόδιο προστίθεται το γνωστό πρόβλημα που μαστίζει την ελλαδική αρχαιολογία, δηλαδή ο μεγάλος όγκος αδημοσίευτου υλικού. Παρά τους παραπάνω περιορισμούς, η έρευνα μπορεί να προχωρήσει ως ένα βαθμό ικανοποιητικά. Όσον αφορά στο δεύτερο ζήτημα, η δέσμη των μορφολο- 82

5 ΤΕΧΝΙΤΕΣ ΚΑΙ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑ ΛΑΡΝΑΚΩΝ ΣΤΗΝ ΥΜ ΙΙΙ ΔΥΤΙΚΗ ΚΡΗΤΗ γικών στιλιστικών κριτηρίων με βάση την οποία θα αναγνωριστούν λάρνακες ως προϊόντα του ίδιου τεχνίτη είναι η παρακάτω : Α. σχήμα κιβωτίου και καλύμματος ή λουτηροειδούς λάρνακας και Β. εικονογραφικά δεδομένα (πρβ. Cherry 1992 Morris 1993: 45-46, Morris 1995: 189). Ως προς το κριτήριο Α το σχήμα μιας κιβωτιόσχημης ή λουτηροειδούς λάρνακας δεν μπορεί να λειτουργήσει αυτοδύναμα ως στοιχείο ταύτισης των προϊόντων ενός τεχνίτη. Και τα δύο σχήματα είναι έντονα τυποποιημένα και οι τυχόν μορφολογικές ομοιότητες δύσκολα οδηγούν στην αναγνώριση τεχνιτών. Ωστόσο μπορεί να δώσουν ενδείξεις που θα ενισχύσουν τις ήδη διαπιστωμένες, κυρίως σε εικονογραφικό επίπεδο, ομοιότητες μιας ομάδας λαρνάκων ή είναι πιο πιθανό να προσφέρουν δεδομένα για τις ιδιαιτερότητες και τις επιλογές στο πεδίο των ταφικών πρακτικών μιας περιοχής του νησιού. Τέτοια χαρακτηριστικά παραδείγματα είναι η απουσία λουτηροειδών λαρνάκων από τη δυτική Κρήτη και η έντονη παρουσία τους στο ανατολικό τμήμα του νησιού ή ακόμα η χρήση κιβωτιόσχημων λαρνάκων με επίπεδο κάλυμμα στην κεντρική Κρήτη (Kanta 1980: 291 Μερούσης 2000: , 400-3). Στο κριτήριο Β εντάσσονται τα παρακάτω : 1. εικονογραφικά θέματα, 2. δομή παράστασης εικονογραφικού συνόλου, 3. τρόπος απόδοσης θεμάτων. Τα κριτήρια Β1 και Β2 αποτελούν ουσιαστικά τις προϋποθέσεις για μια ταύτιση. Η επιλογή των θεμάτων που θα κοσμήσουν την επιφάνεια μιας λάρνακας ή οποιουδήποτε άλλου αντικειμένου (αγγείου, τοιχογραφίας, σφραγίδας κ.λπ.) και η δομή μιας παράστασης, με άλλα λόγια τα κριτήρια Β1 και Β2, δεν είναι, βέβαια, αποτέλεσμα τυχαίων επιλογών ενός τεχνίτη. Το στιλ που χαρακτηρίζει μια εποχή δρα καταλυτικά σ αυτό το επίπεδο, είναι εκείνο που καθορίζει τις σταθερές αρχές με βάση τις οποίες παράγεται και διακοσμείται ένα αντικείμενο (Conkey Hastorf 1990 Hodder 1990). Στη διακόσμηση των μινωικών λαρνάκων (θεματολογία και δομή παραστάσεων) οι τεχνίτες υπακούουν σε θεμελιώδεις κανόνες που καθορίζουν το στιλιστικό προφίλ των έργων τους (Μερούσης 2000: 20-23, 83

6 ΝΙΚΟΣ ΜΕΡΟΥΣΗΣ , ). Το κριτήριο που επιβεβαιώνει τις παρατηρήσεις από τα παραπάνω δεδομένα (Α, Β1 και Β2) και τελικά παίζει καθοριστικό ρόλο στο να ταυτιστούν κάποιες λάρνακες ως έργα του ίδιου τεχνίτη είναι ο τρόπος με τον οποίο τα εικονογραφικά μοτίβα αποδίδονται κάθε φορά (κριτήριο Β3 πρβ. Μοrris 1993, 1995). Πρόκειται για τις λεπτομέρειες, το μικροστιλ που αναπτύσσει κάθε τεχνίτης, είναι αυτό που ο Hill έχει ονομάσει υποσυνείδητη ιδιοσυγκρασία ή επίκτητες μηχανικές κινήσεις (subconscious idiosyncrasy ή motor habits βλ. Hill 1977, 1993), δηλαδή τεχνικές λεπτομέρειες ή κινήσεις που κάθε τεχνίτης αποκτά καθώς μαθαίνει μια τέχνη και με το πέρασμα του χρόνου τις χρησιμοποιεί μηχανικά πια στην παραγωγή, με άλλα λόγια το προσωπικό ιδίωμα ή το ύφος κάθε τεχνίτη (πρβ. Morris 1993, 1995, βλ. επίσης Μερούσης 1990 Μorgan 1985). Ο Hill με ένα απλό αλλά ευφυές πείραμα απέδειξε στα μέσα της δεκαετίας του 70 ότι το ύφος που χαρακτηρίζει κάθε τεχνίτη, οι επίκτητες μηχανικές κινήσεις δεν διδάσκονται και ουσιαστικά είναι αδύνατο να αντιγραφούν από κάποιον άλλο (Hill 1977). Ωστόσο το κριτήριο Β3 μόνο του δεν αρκεί, καθώς χρειάζεται ο συνδυασμός και των υπολοίπων για να οδηγηθεί κανείς με ασφάλεια σε ταυτίσεις χεριών. Σημειώνω πιο κάτω ένα παράδειγμα : ο τρόπος που αποδίδεται η κυματοειδής ταινία στις παραστάδες μιας λάρνακας είναι το πιο συνηθισμένο θέμα σ αυτή την περιοχή του κιβωτίου δεν μπορεί να λειτουργήσει, για ευνόητους λόγους, ως το μόνο κριτήριο για να αναγνωριστούν τα προϊόντα κάθε τεχνίτη και αυτό αφορά μια ομάδα αφαιρετικών κυρίως μοτίβων, όπως η σπείρα, το συμμετρικό κυματοειδές πλαίσιο, το αβακωτό κόσμημα κ.λπ. Σ αυτές τις περιπτώσεις είναι απαραίτητα και τα τρία κριτήρια. Μετά τη σύντομη παρουσίαση του μεθοδολογικού πλαισίου, μπορούμε να προχωρήσουμε στο θέμα που μας αποσχολεί εδώ. Η πρώτη ομάδα λαρνάκων που διακοσμήθηκε από τον ίδιο τεχνίτη αριθμεί, προς το παρόν, τρία παραδείγματα. Οι δύο λάρνακες προέρχονται από το νεκροταφείο των Αρμένων (αρ. κατ. 1 και 2) και η τρίτη, αδημοσίευτη εδώ και πάνω από πέντε δεκαετίες, από τάφο στα Δράμια (αρ. κατ. 3). Οι τρεις ΥΜ ΙΙΙΑ2 λάρνακες είναι έργα 84

7 ΤΕΧΝΙΤΕΣ ΚΑΙ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑ ΛΑΡΝΑΚΩΝ ΣΤΗΝ ΥΜ ΙΙΙ ΔΥΤΙΚΗ ΚΡΗΤΗ του ίδιου τεχνίτη που αναγνωρίστηκε από τον Γιάννη Τζεδάκη στις αρχές της δεκαετίας του 70 και ονομάστηκε τεχνίτης των ελαφιών (Τζεδάκις 1971). Πέρα από τον πανομοιότυπο τρόπο απόδοσης των θεμάτων οι κεκτημένες μηχανικές κινήσεις εντοπίζονται, για παράδειγμα, στην απόδοση του ματιού και των κεράτων στα ζώα και στον αργοναύτη, στα παπυροειδή άνθη κ.λπ. το θεματολόγιο είναι ίδιο, όπως και η δομή των εικόνων. Εκτός από αυτά, υπάρχουν και άλλα κοινά χαρακτηριστικά : οι τρεις λάρνακες είναι πολύχρωμες, κάτι που απαντά σπανιότατα στην ΥΜ ΙΙΙ εποχή, και έχουν το ίδιο ακριβώς σχήμα κιβωτίου η παρατήρηση βασίζεται στις δύο δημοσιευμένες λάρνακες από τους Αρμένους με δύο φατνώματα σε κάθε πλευρά και έξι συνολικά πόδια. Οι λάρνακες προέρχονται από δύο νεκροταφεία που σε ευθεία γραμμή απέχουν περίπου 13 χιλιόμετρα, ενώ με το υπάρχον οδικό δίκτυο γύρω στα 20 χλμ. Η δεύτερη ομάδα συγκροτείται από δύο ΥΜ ΙΙΙΒ λάρνακες. Η πρώτη βρέθηκε σε τάφο στο Μαρουλά (αρ. κατ. 4), ενώ η δεύτερη, που παραδόθηκε σε αποσπασματική κατάσταση στο Εθνικό Αρχαιολογικό Μουσείο το 1967 (αρ. κατ. 5), είναι άγνωστο από ποιο νεκροταφείο της Κρήτης προέρχεται. Σ αυτή την κιβωτιόσχημη λάρνακα ανήκει ένα κάλυμμα από την ίδια παράδοση. 2 Και οι δύο λάρνακες έχουν τις ίδιες διαστάσεις (ανήκουν στον τύπο εκείνο του οποίου το μήκος είναι αρκετά μεγαλύτερο του ενός μέτρου, η αρ. κατ. 5 αν και σώζεται κατά το ήμισυ είναι σαφές ότι είχε μήκος περίπου 1,50 μ.), τον ίδιο τύπο καλύμματος και το ίδιο εικονογραφικό πρόγραμμα σε όλες τις πλευρές του κιβωτίου και του καλύμματος. Οι μακριές πλευρές του κιβωτίου κοσμούνται με διπλή οριζόντια οφιοειδή ταινία, οι στενές πλευρές με τετράφυλλο κόσμημα και οφιοειδή ταινία, οι παραστάδες με κάθετες οφιοειδείς ταινίες και το κάλυμμα τόσο στις μακριές όσο και στις στενές πλευρές με οριζόντιες οφιοειδείς ταινίες. Ο τρόπος που αποδίδονται τα θέματα (οι κεκτημένες μηχανικές κινήσεις / το μικροστίλ του τεχνίτη), η θέση τους στις πλευρές των λαρνάκων, η δομή των παραστάσεων, όλα τα δεδομένα συνη- 2 Το κάλυμμα είχε τοποθετηθεί λαθεμένα σε άλλη λάρνακα (Τουλούπα 1968: 55, εικ. 3). Για τη νέα ταύτιση βλ. Μερούσης 2009:

8 ΝΙΚΟΣ ΜΕΡΟΥΣΗΣ γορούν ότι οι δύο λάρνακες είναι έργα του ίδιου τεχνίτη. Με βάση μάλιστα αυτή την ταύτιση δεν είναι απίθανο η αγνώστου προέλευσης λάρνακα του Ε.Α.Μ. να προέρχεται από το ΥΜ ΙΙΙ νεκροταφείο της περιοχής του Μαρουλά που συλήθηκε στις αρχές της δεκαετίας του 60 (βλ. ΚρητΧρον 17, 1963, 412 ΑρχΔελτ 19, 1964, Β3 Χρονικά, 447 Μερούσης 2009: 88, 91). Στην τρίτη ομάδα ανήκουν δύο ΥΜ ΙΙΙΒ λάρνακες από τα νεκροταφεία των Αρμένων και του Μαρουλά (αρ. κατ. 6 και 7). Και οι δυο κοσμούνται με την ίδια παράσταση που παρουσιάζεται όμως σε διαφορετική θέση. Στη μια μακριά πλευρά της λάρνακας των Αρμένων ο τεχνίτης ζωγράφισε μια από τις πιο ζωντανές σκηνές κυνηγιού στη μινωική εικονογραφία (Μερούσης 2000: 207-8), ενώ σε εκείνη από τον Μαρουλά ο ίδιος τεχνίτης απέδωσε τη σκηνή συνοπτικά στη μια στενή πλευρά της (Κάντα 1973). Δεν υπάρχει αμφιβολία ότι και οι δύο παραστάσεις είναι δημιουργήματα του ίδιου τεχνίτη. Το μικροστίλ του λαρνακογράφου εντοπίζεται εύκολα στον τρόπο με τον οποίο έχουν αποδοθεί, για παράδειγμα, οι ανθρώπινες μορφές, οι αγελάδες και οι ομάδες τόξων που απρόσεκτα, για τα δικά μας μάτια, γεμίζουν τον κενό χώρο του ιερού τόπου στον οποίο εκτυλίσσεται το κυνήγι. Τα κλειστά τόξα, το κλαδί και τα παγώνια αποδίδουν συνοπτικά την ιερή γη. Αυτές οι δυο λάρνακες μοιράζονται και άλλα κοινά χαρακτηριστικά : έχουν το ίδιο σχήμα καλύμματος με ελαφρά κοίλη δοκό και τις ίδιες περίπου διαστάσεις ας έχουμε κατά νου ότι οι λάρνακες είναι χειροποίητες γι αυτό ακόμα και σ εκείνες που είναι προϊόντα του ίδιου τεχνίτη παρατηρούνται μικρές κατασκευαστικές διαφοροποιήσεις. Η λάρνακα με αρ. κατ. 7 εκτός από την όμοια σκηνή κυνηγιού με την αρ. κατ. 6, φέρει στις δύο μακριές πλευρές της ένα από τα πιο σπάνια θέματα στην εικονογραφία των ΥΜ ΙΙΙ λαρνάκων. Πρόκειται για το φύλλο, 3 όπως ονόμασε το μοτίβο η Άννα Μιχαηλίδου στη δημοσίευση μιας λάρνακας που προέρχεται από τον ίδιο τάφο 3 Η ονομασία φύλλο είναι πιο εύστοχη από τον όρο hatched loop (ρακέτα/ θηλειά) του Furumark (1972, mot. 63.8), καθώς έτσι δηλώνεται η φυτική καταγωγή του θέματος, που είναι παράγωγο/υβρίδιο του παπυροειδούς άνθους. 86

9 ΤΕΧΝΙΤΕΣ ΚΑΙ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑ ΛΑΡΝΑΚΩΝ ΣΤΗΝ ΥΜ ΙΙΙ ΔΥΤΙΚΗ ΚΡΗΤΗ στον Μαρουλά, βρέθηκε όμως στα τέλη της δεκαετίας του 1960 στα χέρια αρχαιοκαπήλων και κατέληξε στο Αρχαιολογικό Μουσείο Θεσσαλονίκης, όπου σήμερα εκτίθεται στον προθάλαμο περιοδικών εκθέσεων (Μιχαηλίδου-Παππά 1972: 325, υποσημ. 1). Σε αυτή τη λάρνακα (αρ. κατ. 8) το θέμα του φύλλου απαντά στη μακριά πλευρά του κιβωτίου. Το ίδιο θέμα συναντάται στη μακριά πλευρά μιας λάρνακας που παραδόθηκε το 1967 στο Εθνικό Αρχαιολογικό Μουσείο (αρ. κατ. 9) αλλά δεν είχε απεικονιστεί στην τότε δημοσίευση (Τουλούπα 1968 Μερούσης 2009: 77-81, εικ. 1). Και αυτή η λάρνακα είναι πιθανό ότι προέρχεται από έναν από τους τρεις συλημένους τάφους του Μαρουλά (βλ. ΚρητΧρον 17, 1963, 412 ΑρχΔελτ 19, 1964, Β3 Χρονικά, 447). Την εποχή που η Μιχαηλίδου δημοσίευσε τη λάρνακα του Μουσείου Θεσσαλονίκης τα γνωστά παραδείγματα λαρνάκων με φύλλο ήταν τρία (αρ. κατ. 7, 8, 9). Σ αυτά προστίθεται ένα τέταρτο, η λάρνακα με αρ. κατ. 10 από το νεκροταφείο των Αρμένων. Οι πέντε συνολικά λάρνακες (αρ. κατ. 7, 8, 9, 10 και η με αρ. κατ. 6 λόγω της όμοιας σκηνής κυνηγιού με την αρ. κατ. 7) και με αρκετή επιφύλαξη μια έκτη από το Άδελε (αρ. κατ. 11) είναι έργα, αν όχι του ίδιου τεχνίτη, του ίδιου τοπικού εργαστηρίου. Η απόδοση του φύλλου στις λάρνακες με αρ. κατ. 9 και 10 (πιθανώς και η αρ. κατ. 7) είναι ίδια σύμφωνα με το κριτήριο Β3, γι αυτό θεωρούμε ότι είναι προϊόντα του ίδιου τεχνίτη. Οι υπόλοιπες λάρνακες (με επιφύλαξη η αρ. κατ. 11) συνδέονται με βάση τα κριτήρια Β1 και Β2, δηλαδή τα κοινά χαρακτηριστικά τους είναι το εικονογραφικό θέμα που συναντάται μόνο σ αυτή την περίοδο (ΥΜ ΙΙΙΒ) σε λάρνακες των συγκεκριμένων νεκροταφείων και ο ίδιος τρόπος δομής των παραστάσεων. Αξιοσημείωτο είναι ότι ο τεχνίτης επιλέγει τις μακριές πλευρές του κιβωτίου για να αποδώσει το θέμα το οποίο σχηματίζεται από δύο φύλλα με ένα διπλό βλαστό ή στέλεχος και μικρότερα φύλλα τα οποία γεμίζουν τον άδειο χώρο (Μιχαηλίδου-Παππά 1972: , πίν. ΜΔ). Αυτή η ομάδα μοιράζεται και άλλα κοινά χαρακτηριστικά : οι λάρνακες με αρ. κατ. 8 και 10 έχουν τον ίδιο τύπο καλύμματος, οι με αρ. κατ. 8 και 9 έχουν ίδιες διαστάσεις και η στενή πλευρά του κιβωτίου τους κοσμείται με το ίδιο θέμα 87

10 ΝΙΚΟΣ ΜΕΡΟΥΣΗΣ (αβακωτό κόσμημα). Οι ομοιότητες συνεχίζονται ως εξής: όλες οι λάρνακες είναι σύγχρονες, προέρχονται από δύο γειτονικά νεκροταφεία που σε ευθεία γραμμή απέχουν γύρω στα 10 χλμ. (Αρμένοι και Μαρουλάς), ενώ το Άδελε δεν απέχει περισσότερο από 2-3 χλμ. από τον Μαρουλά και διακοσμούνται στις μακριές τους πλευρές με ένα θέμα τοπικής καθαρά έμπνευσης και εμβέλειας. Στα προϊόντα αυτού του εργαστηρίου ίσως ανήκουν δύο ακόμα λάρνακες από τους Αρμένους (τάφοι 17 και 55 βλ. Μερούσης 2000, αρ. κατ. 21 και 24). 4 Εκτός από τις δύο κοινές σκηνές, το τελετουργικό κυνήγι και το φύλλο, σ αυτή την ομάδα λαρνάκων παρουσιάζονται άλλα, διαφορετικά θέματα, γεγονός που ίσως υποδεικνύει ότι η διακόσμηση μιας λάρνακας γινόταν ταυτόχρονα από δύο λαρνακογράφους για παράδειγμα ο ένας μπορεί να ζωγράφιζε τη μια μακριά πλευρά, ενώ ο δεύτερος την άλλη ή το κάλυμμα. 5 Από τα πιο πάνω δεδομένα φαίνεται ότι λάρνακες του ίδιου τεχνίτη διακινούνταν σε νεκροταφεία του βόρειου τμήματος του σημερινού νομού Ρεθύμνου (Μαρουλάς, Αρμένοι, Άδελε και Δράμια 4 Βλ. το συμμετρικό κυματοειδές πλαίσιο στις παραστάδες της λάρνακας με αρ. κατ. 1 και εκείνης του τάφου 55 των Αρμένων και σύγκρινε με τις παραστάδες της λάρνακας από τον τάφο 17. Πρβ. επίσης το χιαστί θέμα στα πόδια των λαρνάκων από τους τάφους 17 και 55 των Αρμένων. 5 Μερικές ακόμα λάρνακες από την περιοχή του νομού Ρεθύμνου θεωρούνται προϊόντα του ίδιου εργαστηρίου. Πιο συγκεκριμένα τρεις λάρνακες άγνωστης προέλευσης, σήμερα στο Μουσείο Ρεθύμνου (Mavriyannaki 1972: (αρ.6), (αρ. 7), (αρ. 8) Μερούσης 2000, αρ. κατ ), έχουν θεωρηθεί με βάση την απόδοση του χταποδιού προϊόντα του ίδιου εργαστηρίου (Kanta 1980: 292) αλλά κάτι τέτοιο δεν πρέπει να θεωρείται βέβαιο. Δύο άλλες λάρνακες, η πρώτη άγνωστης προέλευσης (Mavriyannaki 1972: (αρ.6) Μερούσης 2000, αρ. κατ. 212) και η άλλη από τάφο στον Σταυρωμένο (Kanta 1980: 212, εικ Μερούσης 2000, αρ. κατ. 187) σύγκρινε τα πλάγια παπυροειδή στο κάλυμμα ίσως είναι προϊόντα του ίδιου εργαστηρίου αλλά και εδώ η ταύτιση δεν είναι ασφαλής, γιατί δεν πληρούνται τα στιλιστικά κριτήρια που αναφέραμε πιο πάνω. Σχετικά με το θέμα του χταποδιού με το κωνικό σκουφί που συναντάται σε λάρνακες από τα νεκροταφεία της ευρύτερης περιοχής του Ρεθύμνου (βλ. Μιχαηλίδου-Παππά 1972: Μερούσης 2000: 261) και το αν είναι ένα μοτίβο που σχετίζεται με συγκεκριμένο εργαστήριο διακόσμησης λαρνάκων, τα δημοσιευμένα παραδείγματα δεν επαρκούν για να υποστηρίξουν με βεβαιότητα μια τέτοια σκέψη. 88

11 ΤΕΧΝΙΤΕΣ ΚΑΙ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑ ΛΑΡΝΑΚΩΝ ΣΤΗΝ ΥΜ ΙΙΙ ΔΥΤΙΚΗ ΚΡΗΤΗ [ν. Χανίων]) 6 σε απόσταση που δεν ξεπερνούσε τα 20 χιλιόμετρα. Σ αυτό το σημείο αναπόφευκτα η συζήτηση έρχεται στο θέμα, αν οι τεχνίτες ήταν πλανόδιοι ή εγκατεστημένοι σε μόνιμα εργαστήρια και με διάφορους τρόπους και μέσα διέθεταν τα προϊόντα τους στη γύρω περιοχή. Οι αρχαιομετρικές αναλύσεις θα προσφέρουν στο μέλλον απαντήσεις, μέχρι τότε όμως μπορούμε να παρουσιάσουμε μερικές σκέψεις για την οργάνωση των εργαστηρίων, τον τρόπο παραγωγής και διακίνησης των λαρνάκων στην ΥΜ ΙΙΙ Κρήτη. Αρκετοί ερευνητές έχουν υποστηρίξει ότι οι τεχνίτες λαρνάκων ήταν πλανόδιοι (Kanta 1980: Μερούσης 2000: 405 κ.ε. Rutkowski 1966: 132 Tsipopoulou Vagnetti 1997: 477) και αυτή η πρόταση έχει στηριχτεί στο γεγονός ότι όμοιες λάρνακες έχουν εντοπιστεί, όπως είδαμε πιο πάνω, σε κοντινά νεκροταφεία όχι μόνο της δυτικής αλλά και της υπόλοιπης Κρήτης (Τsipopoulou Vagnetti 1995, 1997). Η περίπτωση μάλιστα των πλανόδιων πιθαράδων από το χωριό Θραψανό στην κεντρική Κρήτη χρησιμοποιήθηκε ως εθνογραφικό παράλληλο για να στηρίξει αυτή την πρόταση (Βογιατζόγλου 1972, Voyatzoglou 1984). Από τα αρχαιολογικά δεδομένα που παρουσιάστηκαν πιο πάνω από τη δυτική Κρήτη καθώς και αυτά από την κεντρική και ανατολική (βλ. Μερούσης 2000: Tsipopoulou Vagnetti 1997) φαίνεται ότι σε όλες σχεδόν τις περιπτώσεις οι λάρνακες που ήταν προϊόντα του ίδιου τεχνίτη διακινήθηκαν σε μια ακτίνα λίγων χιλιομέτρων, στην πλειονότητα των περιπτώσεων είναι κατά μέσο όρο 5-10 χλμ. με μέγιστη απόσταση γύρω στα 20 χλμ. Πρόκειται δηλαδή για αποστάσεις που μπορούσαν να διανυθούν πεζή μέσα σε λίγες ώρες και με ένα υποζύγιο φορτωμένο με το εμπόρευμα. Ακόμα και οι λάρνακες που έχουν μεγάλο βάρος είναι δυνατόν να μεταφερθούν σε τέτοιες αποστάσεις με ένα υποζύγιο. 7 Μπορούμε λοιπόν να 6 Νέα στοιχεία πιθανόν να προστεθούν, όταν δημοσιευτούν οι λάρνακες από το νεκροταφείο των Αρμένων. Σε παρόμοιας κλίμακας αποστάσεις έχουν βρεθεί λάρνακες που είναι προϊόντα του ίδιου τεχνίτη/εργαστηρίου στην κεντρική και ανατολική Κρήτη (βλ. Kanta 1980: Mερούσης 2000: Tsipopοulou Vagnetti 1995, 1997: ). 7 Οι Tsipopoulou και Vagnetti (1997: 477, σημ. 18) αναφέρουν ότι ένα υποζύ- 89

12 ΝΙΚΟΣ ΜΕΡΟΥΣΗΣ υποθέσουμε, χωρίς βέβαια να αποκλείουμε την πιθανότητα πλανόδιων τεχνιτών (για πλανόδιους αγγειογράφους και αγγειοπλάστες βλ. Papadopoulos 1997, κυρίως όπου διατυπώνεται η ενδιαφέρουσα πρόταση ότι ο θαλάσσιος ρυθμός και τα μινωικά/μινωίζοντα αγγεία που έχουν βρεθεί στην Πελοπόννησο κατασκευάστηκαν και διακοσμήθηκαν επιτόπου από πλανόδιους μινωίτες τεχνίτες), ότι υπήρχαν τεχνίτες και εργαστήρια εγκατεστημένα μόνιμα σε ένα χώρο, πιθανώς σε έναν από τους οικισμούς στων οποίων τα νεκροταφεία βρέθηκαν λάρνακες. 8 Με βάση εθνογραφικά παράλληλα και αρχαιολογικά δεδομένα είναι δυνατόν να φωτιστούν μερικές πλευρές από την οργάνωση ενός μετανακτορικού εργαστηρίου που θα μπορούσε να μην είναι μόνο χώρος παραγωγής και διακόσμησης λαρνάκων αλλά και αγγείων. Υπάρχουν ενδείξεις, λιγοστές προς το παρόν, που υπαινίσσονται ότι λάρνακες και αγγεία κατασκευάζονταν και διακοσμούνταν, σε μερικές τουλάχιστον περιπτώσεις, από τον ίδιο τεχνίτη. 9 Μια ολιγάριθμη ομάδα (άραγε μόνο άντρες;) από δύο ως έξι άτομα γιο μπορεί να μεταφέρει 100 κιλά. Οι μινωικές λάρνακες που φυλάσσονται στο Εθνικό Αρχαιολογικό Μουσείο ζυγίζουν γύρω στα 100 κιλά (με το κάλυμμα) σύμφωνα με τους εργατοτεχνίτες που τις μετακίνησαν για να τις φωτογραφίσω τον Φεβρουάριο του Η λάρνακα του Μουσείου Θεσσαλονίκης ζυγίζει λιγότερο από 100 κιλά. Οι Godart Tzedakis (1991: 191) αναφέρουν ότι μια λάρνακα ζυγίζει πάνω από 300 κιλά, μια εκτίμηση που φαίνεται υπερβολική. 8 Οι Tsipopoulou και Vagnetti (1997: 477) βασισμένες σε μακροσκοπική εξέταση λαρνάκων που θεωρούνται έργα του ίδιου τεχνίτη/εργαστηρίου και έχουν κατασκευαστεί από τον ίδιο πηλό υποστηρίζουν ότι μεταφέρθηκαν με υποζύγια από τον χώρο παραγωγής τους στα νεκροταφεία. 9 Το συγκεκριμένο πεδίο παραμένει ακόμα παρθένο. Ο Rutkowski (1966: ) και ο Watrous (1991: ) έχoυν σχολιάσει ακροθιγώς το θέμα. Οι Tsipopoulou και Vagnetti (1997: 475, σημ. 13) αναγνώρισαν ότι ένας ψευδόστομος αμφορέας που βρέθηκε στην Ιαλυσό της Ρόδου έχει διακοσμηθεί από τον ίδιο τεχνίτη που κόσμησε τέσσερις λάρνακες στην ανατολική Κρήτη. Σημειώνω ακόμα την περίπτωση του τεχνίτη που κόσμησε τον ΥΜ ΙΙΙΑ1 λουτήρα από την Κνωσό και διάφορα αγγεία βλ. Morris Πολύ σημαντική είναι η πληροφορία της Vallianou (1997: 335) ότι στον YM IIIB εργαστηριακό χώρο που ανασκάφηκε στις Γούβες Ηρακλείου βρέθηκε εκτός από όστρακα αγγείων τεμάχιο λάρνακας, μια ισχυρή ένδειξη ότι λάρνακες και αγγεία παράγονταν σε αρκετές περιπτώσεις στο ίδιο εργαστήριο. 90

13 ΤΕΧΝΙΤΕΣ ΚΑΙ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑ ΛΑΡΝΑΚΩΝ ΣΤΗΝ ΥΜ ΙΙΙ ΔΥΤΙΚΗ ΚΡΗΤΗ (oι πλανόδιες ομάδες πιθαράδων από το Θραψανό αποτελούνταν από έξι άτομα με αρχηγό τον μάστορα, δύο άλλους ειδικευμένους τεχνίτες τον σοτομάστορα και τον τροχάρη και τρεις βοηθούς χωματάς, ξυλάς, κουβαλητής βλ. Voyatzoglou 1984: , στα χωριά της Κορώνης ο τεχνίτης είχε μόνο δυο βοηθούς βλ. Blitzer 1990: 679) επάνδρωνε το εργαστήριο που ήταν ένας ανοικτός χώρος στον οποίο γίνονταν η προετοιμασία του πηλού, το χτίσιμο της λάρνακας, η επεξεργασία της επιφάνειάς της, η διακόσμηση και η όπτηση (για εργαστηριακούς χώρους κατασκευής αγγείων και πιθανώς λαρνάκων της ΥΜ ΙΙΙΒ περιόδου βλ. Χατζή-Βαλλιάνου 1995, Vallianou 1997). Η παραγωγή μιας λάρνακας απαιτεί περισσότερο χρόνο, κόπο και πρώτες ύλες από ότι ένα αγγείο ή ένα πιθάρι. Λόγω του ορθογώνιου σχήματος των κιβωτιόσχημων λαρνάκων θα πρέπει να χρησιμοποιούνταν η τεχνική των τμημάτων (Rice 1987: 125 Rye 1981: 71-72), μια μέθοδος στην οποία ο πηλός ανοίγεται σε φύλλα διαφόρων μεγεθών και σχημάτων (τετράγωνα ή ορθογώνια για το κιβώτιο, τρίγωνα και τραπέζια για το κάλυμμα), η τεχνική των κουλούρων (Rice 1987: Rye 1981: ) (δοκός, περιχείλωμα, λουτηροειδείς λάρνακες) πιθανώς και μήτρες με τις οποίες κατασκευάζονταν επιμέρους τμήματα (π.χ. πόδια ) ή εξ ολοκλήρου κομμάτια, όπως καλύμματα με κοίλες στενές πλευρές (Rice 1987: ). Λόγω όγκου κατά την παραγωγή θα πρέπει να χρησιμοποιούνταν υποστηρίγματα έτσι ώστε να αποφευχθούν διάφορα προβλήματα, όπως κατάρρευση των τοιχωμάτων (Rye 1981: 63). Μετά ακολουθούσε η συναρμολόγηση, μια σχετικά σύνθετη διαδικασία, κατά την οποία τα επιμέρους τμήματα συγκολλούνταν και καλύπτονταν με στρώματα πηλού. Η επεξεργασία της επιφάνειας και η κάλυψη των ατελειών με λείανση, η τοποθέτηση του επιχρίσματος και τέλος η διακόσμηση και η όπτηση ήταν οι υπόλοιπες διαδικασίες. 10 Για την όπτηση και πάλι λόγω όγκου απαιτούνταν μεγάλου 10 Η τεχνολογία των λαρνάκων είναι ένα ακόμα θέμα που δεν έχει απασχολήσει την έρευνα μέχρι σήμερα, γι αυτό οι δημοσιευμένες πληροφορίες είναι ελάχιστες βλ. Mερούσης 2000: 404, σημ Η παραστάδα και οι πλευρές μιας αποσπασματικά σωζόμενης λάρνακας που φυλάσσεται στο Ε.Α.Μ. έχουν κατα- 91

14 μεγέθους κλίβανοι. 11 Είναι πάντως χαρακτηριστικό ότι οι λάρνακες στην πλειονότητά τους έχουν ανομοιογενές ψήσιμο, πράγμα που διαπιστώνεται από τις ποικίλες αποχρώσεις του πηλού, του επιχρίσματος και της βαφής τους. Η έρευνα για τους τεχνίτες και τα εργαστήρια λαρνάκων παραμένει κατά βάση ένα πεδίο ανοιχτό στην έρευνα. Αρχαιομετρικές αναλύσεις, δημοσίευση λαρνάκων, που έχουν έρθει στο φως πριν από δεκαετίες, επανεξέταση ήδη δημοσιευμένων με στόχο τη μελέτη της τεχνολογίας τους και πειραματικές προσπάθειες παραγωγής λαρνάκων απαιτούνται για να αποσαφηνιστούν πολλά προβλήματα και ερωτήματα που σχετίζονται με την παραγωγή και τη διακίνησή τους στην ΥΜ ΙΙΙ Κρήτη. ΚΑΤΑΛΟΓΟΣ ΛΑΡΝΑΚΩΝ ΝΙΚΟΣ ΜΕΡΟΥΣΗΣ 1. Kιβωτιόσχημη με κάλυμμα (Μουσείο Ρεθύμνου 1709) (εικ. 1) Προέλευση : Αρμένοι, τάφος 10 (λάρνακα 2). Διαστάσεις : Δεν αναφέρονται. Διακόσμηση πολύχρωμη. Μακριές πλευρές χωρισμένες σε δύο φατνώματα : Α. αίγαγρος, ελάφι και φυτικά θέματα. Β. αίγαγρος, πουλί και φυτικά θέματα. σκευαστεί από ένα ενιαίο κομμάτι- φύλλο πηλού πάχους γύρω στα 1,5-2 εκ. που είχε επιστρωθεί με ένα άλλο φύλλο πηλού παρόμοιου πάχους (βλ. Μερούσης 2009: 91). Και ο πυθμένας της λάρνακας αυτής πιθανόν να ήταν κατασκευασμένος από ενιαίο φύλλο πηλού. 11 Για σύγχρονους με τις λάρνακες κεραμικούς κλιβάνους βλ. αυτούς που ήρθαν στο φως στις Γούβες Ηρακλείου (Χατζή-Βαλιάνου 1995: 1057, Vallianou 1997: ) στους οποίους ψήνονταν διαφόρων τύπων και μεγεθών αγγεία, λάρνακες και ειδώλια. Στον ευρύχωρο κλίβανο IV ήταν δυνατό να τοποθετηθούν λάρνακα και αγγεία, ωστόσο οι υπόλοιποι έχουν μικρότερο σε διαστάσεις θάλαμο (διάμετρος γύρω στα 2 μ.). Ενδεικτικά σημειώνω ότι ο ΥΜ ΙΒ κεραμικός κλίβανος στον Κομμό έχει διαστάσεις 3,50x2,50 μ., στον Στύλο διάμετρο 2,30 μ., ενώ στο Παλαίκαστρο διάμετρο 2,68 μ. (Shaw van Moortel 1997: 323 Δαβάρας 1973: 75, Davaras 1980: 115, 117 αντίστοιχα). 92

15 ΤΕΧΝΙΤΕΣ ΚΑΙ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑ ΛΑΡΝΑΚΩΝ ΣΤΗΝ ΥΜ ΙΙΙ ΔΥΤΙΚΗ ΚΡΗΤΗ Εικ. 1 : Λάρνακα από τους Αρμένους (αρ. κατ. 1) Στενές πλευρές : Α. σύμπλεγμα διπλών κεράτων και διπλού πέλεκυ που πατά σε σειρά ροδάκων. Β. ψάρι, συμμετρικό κυματοειδές πλαίσιο και σπείρες. Παραστάδες : θέουσα σπείρα, κυματοειδείς ταινίες, ταινία με ατρακτοειδή θέματα. Κάλυμμα : μακριές πλευρές χωρισμένες σε δύο φατνώματα με ταινία θέουσας σπείρας: Α. σύμπλεγμα διπλών κεράτων και διπλού πέλεκυ που πατά σε σειρά ροδάκων, φύλλα. Β. άνθος και πουλί που ραμφίζει άνθος. Στενές πλευρές : φύλλο και σχηματοποιημένο φυτικό θέμα. Χρονολόγηση : ΥΜ ΙΙΙΑ2 Βιβλιογραφία : Τζεδάκις 1971: 220, εικ. 6 Μερούσης 2000: 111 (αρ. κατ. 18, όπου αναλυτική περιγραφή και βιβλιογραφία). 93

16 ΝΙΚΟΣ ΜΕΡΟΥΣΗΣ Εικ. 2 : Λάρνακα από τους Αρμένους (αρ. κατ. 2) 2. Κιβωτιόσχημη (Μουσείο Ρεθύμνου 1712) (εικ. 2) Προέλευση : Αρμένοι, τάφος 24 (λάρνακα 1). Διαστάσεις : Δεν αναφέρονται. Διακόσμηση πολύχρωμη. Μακριές πλευρές χωρισμένες σε δύο φατνώματα. Α. σκηνή κυνηγιού. Αίγαγρος με το νεογνό του και φυτικά θέματα. Β. αίγαγρος και φυτικά θέματα, πτηνό με φυτικά θέματα. Στενές πλευρές : Α. ψάρι, συμμετρικό κυματοειδές πλαίσιο, αντωπά πτηνά και άνθος. Παραστάδες : κυματοειδείς ταινίες, θέουσα σπείρα, ταινία με ατρακτοειδή θέματα, σειρά δίσκων. Κάλυμμα : σώζεται αποσπασματικά. Συμπλέγματα διπλών κεράτων και διπλού πέλεκυ. Χρονολόγηση : ΥΜ ΙΙΙΑ2 Βιβλιογραφία : Τζεδάκις 1971: 218, 220, εικ. 5, πίν. ΙΙΙ. 1. Μερούσης 2000: 114 (αρ. κατ. 22 όπου αναλυτική περιγραφή και βιβλιογραφία). 3. Κιβωτιόσχημη με κάλυμμα (Μουσείο Χανίων 1187) Προέλευση : Δράμια. Διαστάσεις : Δεν αναφέρονται. Διακόσμηση πολύχρωμη : οργάνωση παραστάσεων και θέματα όμοια με τις αρ. κατ

17 ΤΕΧΝΙΤΕΣ ΚΑΙ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑ ΛΑΡΝΑΚΩΝ ΣΤΗΝ ΥΜ ΙΙΙ ΔΥΤΙΚΗ ΚΡΗΤΗ Χρονολόγηση : ΥΜ ΙΙΙΑ2 Βιβλιογραφία : Αδημοσίευτη. ΚρητΧρον 5 (1951): 445 Μερούσης 2000: (αρ. κατ. 65, όπου και βιβλιογραφία). Εικ. 3 : Λάρνακα από τον Μαρουλά (αρ. κατ. 4) 4. Κιβωτιόσχημη με κάλυμμα (Μουσείο Ρεθύμνου 2176) (εικ. 3) Προέλευση : Μαρουλάς. Διαστάσεις : μήκος 1,58 μ., πλάτος 0,43 μ., ύψος 1,07 μ. (με το κάλυμμα). Πηλός : καστανός ανοιχτός με εγκλείσματα, επίχρισμα καστανό ανοιχτό, βαφή καστανέρυθρη ανοιχτή. Διακόσμηση : Μακριές πλευρές. Δύο οριζόντιες παράλληλες οφιοειδείς ταινίες. Στενές πλευρές : Α. αβακωτό κόσμημα Β. οφιοειδείς ταινίες και τετράφυλλο θέμα. Παραστάδες : οφιοειδής ταινία. Κάλυμμα : Μακριές πλευρές. Δύο οριζόντιες οφιοειδείς ταινίες Στενές πλευρές : κυματοειδής ταινία. Δοκός : εγκάρσιες γραμμές. Χρονολόγηση : ΥΜ ΙΙΙΒ Βιβλιογραφία : Παπαποστόλου 1974: 248, πίν. 186 α-β Μερούσης 2000: 156 (αρ. κατ. 121). 95

18 ΝΙΚΟΣ ΜΕΡΟΥΣΗΣ Εικ. 4 : Λάρνακα στο Ε.Α.Μ. (αρ. κατ. 5) 5. Κιβωτιόσχημη με κάλυμμα 12 (κιβώτιο : Εθνικό Αρχαιολογικό Μουσείο 12834, κάλυμμα: Εθνικό Αρχαιολογικό Μουσείο 12836) (εικ.4) Προέλευση : Μαρουλάς ( ; ). Πηλός : χοντρόκοκκος με πολλά εγκλείσματα, ποικιλόχρωμος λόγω ανομοιογενούς όπτησης, επίχρισμα υπόλευκο, βαφή καστανή (βλ. κάλυμμα). Κάλυμμα : πηλός ανοιχτός καστανός χοντρόκοκκος με εγκλείσματα (10YR 7/4 very pale brown), επίχρισμα υπόλευκο 2,5Y 7/4 pale yellow), βαφή καστανή, κατά τόπους σκούρα καστανή λόγω νέφους στην όπτηση (10YR 4/3 brown). Διαστάσεις : Κιβώτιο : σωζόμενο μήκος 0,78 μ., πλάτος 0, 43 μ., ύψ. 0,74 μ. Κάλυμμα : μήκος 1,04 μ., πλάτος 0,45 μ., ύψ. 0, 27 μ. Διακόσμηση : όπως η αρ. κατ Για τη νέα ταύτιση κιβωτίου και καλύμματος βλ. Μερούσης 2009:

19 ΤΕΧΝΙΤΕΣ ΚΑΙ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑ ΛΑΡΝΑΚΩΝ ΣΤΗΝ ΥΜ ΙΙΙ ΔΥΤΙΚΗ ΚΡΗΤΗ Χρονολόγηση : ΥΜ ΙΙΙΒ Βιβλιογραφία : κιβώτιο : αδημοσίευτο βλ. Μερούσης 2009: 85-88, κάλυμμα : Τουλούπα 1968: 55 (αρ. 2), εικ.3-4 Μερούσης 2000: (αρ. κατ. 123). Εικ. 5 : Λάρνακα από τους Αρμένους (αρ. κατ. 6) 6. Κιβωτιόσχημη με κάλυμμα (Μουσείο Ρεθύμνου αρ. 1707) (εικ. 5) Προέλευση : Αρμένοι, τάφος 11. Διαστάσεις : μήκος 0,95-0,99 μ., πλάτος 0,39-0,44 μ., ύψος 0,95 μ. (0,69 χωρίς το κάλυμμα). Πηλός καστανός με εγκλείσματα, επίχρισμα κιτρινωπό, βαφή καστανή ως μαύρη λόγω ανομοιογένειας στην όπτηση. Διακόσμηση : Κιβώτιο. Μακριές πλευρές : Α. σκηνή κυνηγιού Β. πάνω ζώνη : συμπλέγματα διπλών κεράτων και διπλού πέλεκυ, μεσαία: 97

20 ΝΙΚΟΣ ΜΕΡΟΥΣΗΣ διάγραμμοι ρόμβοι σε δύο ζώνες, κάτω : ολόβαφα τρίγωνα και θέουσα σπείρα. Στενές πλευρές : παπυροειδές άνθος. Παραστάδες : κυματοειδείς ταινίες, στην αριστερή παραστάδα της μακριάς πλευράς Α οι κυματοειδείς ταινίες πλαισιώνουν ολόβαφο συμμετρικό πλαίσιο. Κάλυμμα. Μακριές πλευρές : πλέγμα τόξων που γεμίζονται με ομάδες ενάλληλων τόξων. Στενές πλευρές : Α. σύμπλεγμα διπλών κεράτων και διπλού πέλεκυ. Β. αίγαγρος με τα δύο νεογνά του. Χρονολόγηση : ΥΜ ΙΙΙΒ Βιβλιογραφία : Τζεδάκις 1971: 218, εικ.4, πίν. ΙΙΙ.3 Μερούσης 2000: (αρ. κατ. 20, όπου περιγραφή και συγκεντρωμένη βιβλιογραφία). 7. Κιβωτιόσχημη με κάλυμμα (εικ. 6) Προέλευση : Μαρουλάς. Διαστάσεις : μήκος 1,16 μ., πλάτος 0,48 μ., ύψος 1.04 μ. με το κάλυμμα, ύψ. καλύμματος 0,30 μ. Πηλός κοκκινωπός, επίχρισμα κιτρινωπό, βαφή σκούρα καστανή, κατά τόπους μαύρη λόγω ανομοιογενούς όπτησης. Διακόσμηση : Κιβώτιο. Μακριές πλευρές : Φύλλα. Στενές πλευρές : Α. ακόσμητη. Β. σκηνή κυνηγιού. Παραστάδες : κυματοειδείς ταινίες. Κάλυμμα : ακόσμητο. Χρονολόγηση : ΥΜ ΙΙΙΒ Βιβλιογραφία : Κάντα 1973 Μερούσης 2000: (αρ. κατ. 118, όπου συγκεντρωμένη βιβλιογραφία). Εικ. 6 : Λάρνακα από τον Μαρουλά (αρ. κατ. 7) 98

21 ΤΕΧΝΙΤΕΣ ΚΑΙ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑ ΛΑΡΝΑΚΩΝ ΣΤΗΝ ΥΜ ΙΙΙ ΔΥΤΙΚΗ ΚΡΗΤΗ Εικ. 7 : Λάρνακα από τον Μαρουλά (αρ. κατ. 8) 8. Κιβωτιόσχημη με κάλυμμα (Μουσείο Θεσσαλονίκης ΒΕ 10544) (εικ. 7) Προέλευση : Μαρουλάς. Διαστάσεις : μήκος 0,92 μ., πλάτος 0,45 μ. ύψος 0, 97 μ. (ύψος καλύμματος 0,25 μ.) Πηλός καστανός ανοιχτός με εγκλείσματα, κιτρινωπό επίχρισμα, βαφή σκούρα καστανή, κατά τόπους μαύρη ή έντονα κόκκινη λόγω ανομοιογενούς όπτησης. 99

22 ΝΙΚΟΣ ΜΕΡΟΥΣΗΣ Διακόσμηση : Κιβώτιο. Μακριές πλευρές. Α. δύο χταπόδια. Β. φύλλα. Στενές πλευρές : Α. χταπόδι Β. αβακωτό κόσμημα. Παραστάδες : κυματοειδείς ταινίες. Κάλυμμα. Μακριές πλευρές χωρισμένες σε δύο μετόπες, κοσμούνται με οφιοειδή ταινία. Στενές πλευρές χωρισμένες σε δύο μετόπες, κοσμούνται με οφιοειδή ταινία. Δοκός : κυματοειδείς ταινίες. Χρονολόγηση : ΥΜ ΙΙΙΒ Βιβλιογραφία : Μιχαηλίδου-Παππά 1972 Μερούσης 2000: 154 (αρ. κατ. 117, όπου συγκεντρωμένη η βιβλιογραφία). Εικ. 8 : Λάρνακα στο Ε.Α.Μ. (αρ. κατ. 9) 9. Κιβωτιόσχημη 13 (Εθνικό Αρχαιολογικό Μουσείο 12835) (εικ. 8) Προέλευση : Μαρουλάς ( ; ). 13 Το κάλυμμα που έχει τοποθετηθεί στο συγκεκριμένο κιβώτιο είναι πολύ πιθανό ότι δεν συνανήκει (πρβ. Τουλούπα 1968: 54) καθώς ο πηλός και οι διαστάσεις του είναι διαφορετικοί από του κιβωτίου βλ. σχετικά Μερούσης 2009:

23 ΤΕΧΝΙΤΕΣ ΚΑΙ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑ ΛΑΡΝΑΚΩΝ ΣΤΗΝ ΥΜ ΙΙΙ ΔΥΤΙΚΗ ΚΡΗΤΗ Διαστάσεις : μήκος 0,92 μ., πλάτος 0,41 μ. ύψος 0, 75 μ. Πηλός κοκκινωπός (2,5YR 5/8 red), επίχρισμα κιτρινωπό (7,5YR 8/6 reddish yellow), βαφή κοκκινωπή (10R 5/6 red), κατά τόπους μαύρη λόγω ανομοιογενούς όπτησης. Διακόσμηση : Κιβώτιο. Μακριές πλευρές. Α. φύλλα Β. ψάρια, δικτυωτά τρίγωνα και σπείρες με στέλεχος. Στενές πλευρές : Α. συμμετρικό κυματοειδές πλαίσιο Β. αβακωτό κόσμημα. Παραστάδες : συμμετρικό κυματοειδές πλαίσιο. Χρονολόγηση : ΥΜ ΙΙΙΒ Βιβλιογραφία : Τουλούπα 1968: (αρ.1.), εικ.1-2 Μερούσης 2000: 156 (αρ. κατ. 122), Μερούσης 2009: Κιβωτιόσχημη με κάλυμμα (εικ. 9) Προέλευση : Αρμένοι, τάφος 108. Διαστάσεις : Δεν αναφέρονται. Διακόσμηση : Κιβώτιο. Μακριά πλευρά Α : δύο φύλλα. Παραστάδες : κυματοειδείς ταινίες. Κάλυμμα. Μακριά πλευρά : οριζόντια κυματοειδής ταινία. Χρονολόγηση : ΥΜ ΙΙΙΒ Βιβλιογραφία : ΑρχΔελτ 33 (1978) Β2: 379, πίν. 195 α-β Μερούσης 2000: (αρ. κατ. 25). Εικ. 9 : Λάρνακα από τους Αρμένους (αρ. κατ. 10) 11. Κιβωτιόσχημη με κάλυμμα (Μουσείο Ρεθύμνου 2174) (εικ. 10) Προέλευση : Άδελε. Διαστάσεις : μήκος 0,94 μ., πλάτος 0,42 μ., ύψος 1,04 μ. (με το κάλυμμα). Πηλός καστανοκόκκινος με εγκλείσματα, επίχρισμα κιτρινωπό, βαφή κοκκινωπή. Διακόσμηση : Μακριές πλευρές. Φύλλα. Στενές πλευρές. Α. διαγώνιες ταινίες. Β. χωρισμένη σε δύο μετόπη. Σε 101

24 ΝΙΚΟΣ ΜΕΡΟΥΣΗΣ Εικ. 10 : Λάρνακα από το Άδελε (αρ. κατ. 11) καθεμιά διπλά κέρατα από τα οποία εκφύνοται χιαστί οι γραμμές στις γωνίες των οποίων εγγράφονται ενάλληλα τόξα. Παραστάδες : κυματοειδείς ταινίες. Κάλυμμα : Μακριές πλευρές χωρισμένες σε δύο μετόπες, διακοσμούνται με μια οφιοειδή ταινία. Στενές πλευρές : ομάδα εναλλήλων ημικυκλίων. Βιβλιογραφία : Παπαποστόλου 1974: 254, εικ.4, πίν. 188 α-β Μερούσης 2000: 106 (αρ. κατ. 8). 102

25 ΤΕΧΝΙΤΕΣ ΚΑΙ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑ ΛΑΡΝΑΚΩΝ ΣΤΗΝ ΥΜ ΙΙΙ ΔΥΤΙΚΗ ΚΡΗΤΗ ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΚΕΣ ΠΑΡΑΠΟΜΠΕΣ Blitzer 1990 : H. Blitzer, «ΚΟΡΩΝΕΪΚΑ. Storage-Jar Production and Trade in the Traditional Aegean», Hesperia 59: Βογιατζόγλου 1972 : Μ. Βογιατζόγλου, Τα πιθάρια στο Θραψανό της Κρήτης : η τεχνική και οι συντεχνίες των πιθαράδων, Θεσσαλονίκη. Cherry 1983 : J. Cherry, «Evolution, Revolution and the Origins of Complex Society in Minoan Crete», στο Ο. Κrzyszkowska L. Nixon (επιμ.), Μinoan Society: Proceedings of the Cambridge Colloquium, 1981, Bristol, : J. Cherry, «Beazley in the Bronze Age? Reflections on Αttribution Studies in Aegean Prehistory», στο R. Laffineur J. Crowley (επιμ.), ΕΙΚΩΝ. Aegean Bronze Age Iconography : Shaping a Methodology. (Proceedings of the 4 th International Aegean Conference, University of Tasmania, Hobart, Australia 6-9/4-1992), Liège/ Austin, Conkey Hastorf 1990 : M.W. Conkey Chr. Hastorf, «Introduction», στο M.W. Conkey Chr. Hastorf (επιμ.), The Uses of Style in Archaeology, Cambridge, 1-4. Δαβάρας 1973 : K. Δαβάρας, «Μινωική κεραμεική κάμινος εις Στύλον Χανίων», ΑΕ : Davaras 1980 : C. Davaras, «A Minoan Pottery Kiln at Palaikastro», BSA 75: Godart Tzedakis 1991 : L. Godart Y. Tzedakis, «La Crète du Minoen Récent III B à l'époque géométrique», στο D. Musti A. Sacconi L. Rocchetti M. Rocchi E. Scafa L. Sportiello M.E. Giannotta (επιμ.), La transizione dal miceneo all alto arcaismo. Dal palazzo alla città. (Atti del Convegno Internationale, Roma marzo 1988), Roma, Furumark 1970 : A. Furumark, Mycenaean Pottery I. Analysis and Classification, Stockholm. Hamilakis 2002 : Y. Hamilakis, «What Future for the Minoan Past? Rethinking Minoan Archaeology», στο Y. Hamilakis (επιμ.), Labyrinth Revisited : Rethinking Minoan Archaeology, Oxford,

26 ΝΙΚΟΣ ΜΕΡΟΥΣΗΣ Ηοdder 1990 : Ι. Hodder, «Style as Historical Quality», στο Μ. Conkey Chr. Hastorf (επιμ.), The Uses of Style in Archaeology, Cambridge, Hill 1977 : J.N. Hill, «Individual Variability in Ceramics and the Study of Prehistoric Social Organisation», στο J.N. Hill J. Gunn (επιμ.), The Individual in Prehistory. Studies of Variability in Style in Prehistoric Technologies, New York, : J.N. Hill, «Comments», CambrAJ 3(1): Κάντα 1973 : Α. Κάντα, «Υστερομινωική σαρκοφάγος από το χωρίον Μαρουλάς Ρεθύμνου», ΑΑΑ VI: Kanta 1980 : A. Kanta, The Late Minoan III Period in Crete. A Survey of Sites, Pottery and their Distribution, Göteborg. Laffineur Betancourt 1997 : L. Laffineur P. Betancourt (επιμ.), TEXNH. Craftsmen, Craftswomen and Craftsmanship in the Aegean Bronze Age / Artisanat et artisans en Égée à l'âge du Bronze. (Proceedings of the 6th International Aegean Conference / 6e Rencontre égéenne internationale, Philadelphia, Temple University, April 1996), (Aegaeum 16), Liège/Austin. Μavriyannaki 1972 : C. Mavriyannaki, Recherches sur les larnakes minoennes de la Crète occidentale, Roma. Mιχαηλίδου-Παππά 1972 : Ά. Μιχαηλίδου-Παππά, «Κρητική λάρνακα στο Μουσείο Θεσσαλονίκης», ΚρητΧρον 24: Μερούσης 1990 : Ν. Μερούσης, «Αρχαιολογικές προσεγγίσεις της εικονογραφίας. Σκέψεις και παρατηρήσεις με βάση εικονογραφικά δεδομένα από τη μινωική Κρήτη», ΤΟΜΗ 301(2): : Ν. Μερούσης, Οι εικονογραφικοί κύκλοι των ΥΜΙΙΙ λαρνάκων. Οι διαστάσεις της εικονογραφίας στα πλαίσια των ταφικών πρακτικών, Θεσσαλονίκη : Ν. Μερούσης, «ΥΜΙΙΙ λάρνακες στο Εθνικό Αρχαιολογικό Μουσείο», Αρχαιολογικά Ανάλεκτα εξ Αθηνών ( ) [2009]: Morgan 1985 : L. Morgan, «Ιdea, Idiom and Iconography», στο P. Darcque J.C. Poursat (επιμ.), L iconographie Minoenne : Actes de la Τable Ronde d Athènes (21-22/4 1983), Athènes, Morris 1993 : Chr. Morris, «Hands Up for the Individual : the Role of Attribution Studies in the Bronze Age Aegean», CambrAJ 3(1):

27 ΤΕΧΝΙΤΕΣ ΚΑΙ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑ ΛΑΡΝΑΚΩΝ ΣΤΗΝ ΥΜ ΙΙΙ ΔΥΤΙΚΗ ΚΡΗΤΗ Morris 1995 : Chr. Morris, «Fishy Tales from Knossos. A Minoan Larnax and Vase-Painter», στο Chr. Morris (επιμ.), Κlados. Essays in Honour of J.N. Coldstream. London, Μοrris I : I. Morris, «Archaeologies of Greece», στο Ι. Μοrris (επιμ.), Classical Greece. Ancient Histories and Modern Archaeologies, Cambridge, Papadopoulos 1997 : J. Papadopoulos, «Innovations, Imitations and Ceramic Style : Modes of Production and Modes of Dissemination», στο Laffineur Betancourt 1997, Παπαποστόλου 1974 : Ι. Παπαποστόλου, «Περισυλλογή αρχαίων εις Δυτικήν Κρήτην», ΠΑΕ : Rice 1987 : P.M. Rice, Pottery Analysis. A Sourcebook, Chicago. Rutkowski 1966 : B. Rutkowski, Larnaksy Egejskie, Warszawa. Shaw van Moortel 1997 : J. Shaw A. van Moortel, «A LMIA Pottery Kiln at Kommos, Crete», στο Laffineur Betancourt 1997, Rye 1981 : O.S. Rye, Pottery Technology. Principles and Reconstruction, Washington. Tsipopoulou Vagnetti 1995 : M. Tsipopoulou L. Vagnetti, «Ipotesi su un officina per la produzione di larnakes nella regione di Siteia», στο M. Tsipopoulou L. Vagnetti (επιμ.), Achladia. Scavi e Ricerche della Missione Greco-Italiana in Creta Orientale ( ), Roma, Tsipopoulou Vagnetti 1997 : M. Tsipopoulou L. Vagnetti, «Workshop Αttributions for some LM III Εast Cretan Larnakes», στο Laffineur Betancourt 1997, Tζεδάκις 1971 : Ι. Tζεδάκις, «Λάρνακες υστερομινωικού νεκροταφείου Αρμένων Ρεθύμνης», ΑΑΑ IV: Τουλούπα 1968 : Ε. Tουλούπα, «Πήλιναι κρητικαί λάρνακες εν τω Εθνικώ Μουσείω», ΑΑΑ Ι: Vallianou 1997 : D. Vallianou, «The Potters Quarter in LM III Gouves», στο Laffineur Betancourt 1997, Voyatzoglou 1984 : M. Voyatzoglou, «Thrapsano. Village of Jar Makers», στο P. Betancourt (επιμ.), East Cretan White-on-Dark Ware. Studies on a Hand-made Pottery of the Early to Middle Minoan Period, Pennsylvania,

28 ΝΙΚΟΣ ΜΕΡΟΥΣΗΣ Watrous 1991 : L.V. Watrous, «The Origin and Iconography of the Late Minoan Painted Larnax», Hesperia 90: Χατζή-Βαλλιάνου 1995 : Δ. Χατζή-Βαλλιάνου, «Μινωικά κεραμικά εργαστήρια. Μια εθνολογική προσέγγιση με νέα δεδομένα», Πεπραγμένα Ζ Διεθνούς Κρητολογικού Συνεδρίου (Ρέθυμνο, Αυγούστου 1991) [= Νέα Χριστιανική Κρήτη 6-7 ( )], Α2, Ρέθυμνο,

διάστημα κατασκευής αυτών των αγγείων περιορίζεται σε δύο έως τρεις γενιές. Ως προς τη χρονολόγησή της βασιζόμαστε στα κεραμικά συνευρήματα που

διάστημα κατασκευής αυτών των αγγείων περιορίζεται σε δύο έως τρεις γενιές. Ως προς τη χρονολόγησή της βασιζόμαστε στα κεραμικά συνευρήματα που ΠΕΡΙΛΗΨΗ H διδακτορική διατριβή με θέμα: «Σύγκλιση Απόκλιση. Έρευνα & Συνεισφορά στην τοπική κεραμική της Περιφέρειας Αρμένων-Ρεθύμνου και στην Κεραμική Παραγωγή της Κρήτης κατά τον 14 ο και 13 ο π. Χ.

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΠΡΑΓΜΕΝΑ Ι ΔΙΕΘΝΟΥΣ ΚΡΗΤΟΛΟΓΙΚΟΥ ΣΥΝΕΔΡΙΟΥ (ΧΑΝΙΑ, 1-8 ΟΚΤΩΒΡΙΟΥ 2006) Τομοσ Α2 ΠΡΟΪΣΤΟΡΙΚΟΙ ΧΡΟΝΟΙ ΤΟΠΟΓΡΑΦΙΑ ΟΙΚΙΣΤΙΚΗ ΑΡΧΙΤΕΚΤΟΝΙΚΗ ΑΝΑΤΥΠΟ

ΠΕΠΡΑΓΜΕΝΑ Ι ΔΙΕΘΝΟΥΣ ΚΡΗΤΟΛΟΓΙΚΟΥ ΣΥΝΕΔΡΙΟΥ (ΧΑΝΙΑ, 1-8 ΟΚΤΩΒΡΙΟΥ 2006) Τομοσ Α2 ΠΡΟΪΣΤΟΡΙΚΟΙ ΧΡΟΝΟΙ ΤΟΠΟΓΡΑΦΙΑ ΟΙΚΙΣΤΙΚΗ ΑΡΧΙΤΕΚΤΟΝΙΚΗ ΑΝΑΤΥΠΟ ΠΕΠΡΑΓΜΕΝΑ Ι ΔΙΕΘΝΟΥΣ ΚΡΗΤΟΛΟΓΙΚΟΥ ΣΥΝΕΔΡΙΟΥ (ΧΑΝΙΑ, 1-8 ΟΚΤΩΒΡΙΟΥ 2006) Y Τομοσ Α2 ΠΡΟΪΣΤΟΡΙΚΟΙ ΧΡΟΝΟΙ ΤΟΠΟΓΡΑΦΙΑ ΟΙΚΙΣΤΙΚΗ ΑΡΧΙΤΕΚΤΟΝΙΚΗ ΑΝΑΤΥΠΟ ΦΙΛΟΛΟΓΙΚΟΣ ΣΥΛΛΟΓΟΣ «Ο ΧΡΥΣΟΣΤΟΜΟΣ» ΧΑΝΙΑ 2011 Επιμέλεια

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΪΣΤΟΡΙΚΗ ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΑ ΙΑ 10. Η Παλαιοανακτορική Κρήτη (ΜΜΙΒ ΜΜΙΙΙΑ)

ΠΡΟΪΣΤΟΡΙΚΗ ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΑ ΙΑ 10. Η Παλαιοανακτορική Κρήτη (ΜΜΙΒ ΜΜΙΙΙΑ) ΠΡΟΪΣΤΟΡΙΚΗ ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΑ ΙΑ 10 Η Παλαιοανακτορική Κρήτη (ΜΜΙΒ ΜΜΙΙΙΑ) Ίδρυση των πρώτων ανακτορικών κέντρων Κύριο χαρακτηριστικό στην κεραμική η εμφάνιση του καμαραϊκού ρυθμού, ο οποίοςαποτελεί προϊόν των

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΠΡΑΓΜΕΝΑ Ι ΔΙΕΘΝΟΥΣ ΚΡΗΤΟΛΟΓΙΚΟΥ ΣΥΝΕΔΡΙΟΥ (ΧΑΝΙΑ, 1-8 ΟΚΤΩΒΡΙΟΥ 2006) Τομοσ Α2 ΠΡΟΪΣΤΟΡΙΚΟΙ ΧΡΟΝΟΙ ΤΟΠΟΓΡΑΦΙΑ ΟΙΚΙΣΤΙΚΗ ΑΡΧΙΤΕΚΤΟΝΙΚΗ ΑΝΑΤΥΠΟ

ΠΕΠΡΑΓΜΕΝΑ Ι ΔΙΕΘΝΟΥΣ ΚΡΗΤΟΛΟΓΙΚΟΥ ΣΥΝΕΔΡΙΟΥ (ΧΑΝΙΑ, 1-8 ΟΚΤΩΒΡΙΟΥ 2006) Τομοσ Α2 ΠΡΟΪΣΤΟΡΙΚΟΙ ΧΡΟΝΟΙ ΤΟΠΟΓΡΑΦΙΑ ΟΙΚΙΣΤΙΚΗ ΑΡΧΙΤΕΚΤΟΝΙΚΗ ΑΝΑΤΥΠΟ ΠΕΠΡΑΓΜΕΝΑ Ι ΔΙΕΘΝΟΥΣ ΚΡΗΤΟΛΟΓΙΚΟΥ ΣΥΝΕΔΡΙΟΥ (ΧΑΝΙΑ, 1-8 ΟΚΤΩΒΡΙΟΥ 2006) Y Τομοσ Α2 ΠΡΟΪΣΤΟΡΙΚΟΙ ΧΡΟΝΟΙ ΤΟΠΟΓΡΑΦΙΑ ΟΙΚΙΣΤΙΚΗ ΑΡΧΙΤΕΚΤΟΝΙΚΗ ΑΝΑΤΥΠΟ ΦΙΛΟΛΟΓΙΚΟΣ ΣΥΛΛΟΓΟΣ «Ο ΧΡΥΣΟΣΤΟΜΟΣ» ΧΑΝΙΑ 2011 Επιμέλεια

Διαβάστε περισσότερα

Greither Elias. "Icarus" Fresco Munchen 1616

Greither Elias. Icarus Fresco Munchen 1616 Greither Elias. "Icarus" Fresco Munchen 1616 Η θρησκεία των Μινωιτών Στην είσοδο του Ιδαίου Αντρου φαίνεται ο βωμός λαξευμένος στο βράχο σπήλαιο Καμαρών Δικταίο άντρο τριμερές ιερό ανακτόρωνφαιστού Μινωική

Διαβάστε περισσότερα

Αρχαιολογία των γεωμετρικών και αρχαϊκών χρόνων (1100-480 π.χ.). Δημήτρης Πλάντζος

Αρχαιολογία των γεωμετρικών και αρχαϊκών χρόνων (1100-480 π.χ.). Δημήτρης Πλάντζος [IA11] ΚΛΑΣΙΚΗ ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΑ Α Αρχαιολογία των γεωμετρικών και αρχαϊκών χρόνων (1100-480 π.χ.). Δημήτρης Πλάντζος Πρώιμοι και Γεωμετρικοί χρόνοι (1100-700 π.χ.) Οι περίοδοι της αρχαίας ελληνικής τέχνης:

Διαβάστε περισσότερα

ΝΕΟΛΙΘΙΚΟΣ ΟΙΚΙΣΜΟΣ ΑΥΓΗΣ ΕΚΠΑΙ ΕΥΤΙΚΕΣ ΡΑΣΕΙΣ 2014

ΝΕΟΛΙΘΙΚΟΣ ΟΙΚΙΣΜΟΣ ΑΥΓΗΣ ΕΚΠΑΙ ΕΥΤΙΚΕΣ ΡΑΣΕΙΣ 2014 ΝΕΟΛΙΘΙΚΟΣ ΟΙΚΙΣΜΟΣ ΑΥΓΗΣ ΕΚΠΑΙ ΕΥΤΙΚΕΣ ΡΑΣΕΙΣ 2014 Η ΚΘ Εφορεία Προϊστορικών & Κλασικών Αρχαιοτήτων και η Επιστημονική Ομάδα των Ανασκαφών Αυγής οργανώνουν για πέμπτη χρονιά εκπαιδευτικές δράσεις με αφορμή

Διαβάστε περισσότερα

Οι αρχαίοι πύργοι της Σερίφου Οι αρχαίοι πύργοι, αυτόνομες οχυρές κατασκευές αποτελούν ιδιαίτερο τύπο κτιρίου με κυκλική, τετράγωνη ή ορθογώνια

Οι αρχαίοι πύργοι της Σερίφου Οι αρχαίοι πύργοι, αυτόνομες οχυρές κατασκευές αποτελούν ιδιαίτερο τύπο κτιρίου με κυκλική, τετράγωνη ή ορθογώνια Οι αρχαίοι πύργοι της Σερίφου Οι αρχαίοι πύργοι, αυτόνομες οχυρές κατασκευές αποτελούν ιδιαίτερο τύπο κτιρίου με κυκλική, τετράγωνη ή ορθογώνια κάτοψη, περισσότερους από έναν ορόφους και στιβαρή κατασκευή.

Διαβάστε περισσότερα

Η χρήση της ελιάς στο Αιγαίο κατά την αρχαιότητα

Η χρήση της ελιάς στο Αιγαίο κατά την αρχαιότητα Η χρήση της ελιάς στο Αιγαίο κατά την αρχαιότητα Μ. Ρούμπου 1, Β. Κυλίκογλου 2, N. Müeller 2 & Ν. Καλογερόπουλος 1 1 Χαροκόπειο Πανεπιστήμιο, Τμήμα Επιστήμης Διατολογίας-Διατροφής, Αθήνα 2 Ε.Κ.Ε.Φ.Ε. Δημόκριτος,Τομέας

Διαβάστε περισσότερα

Στο Πλειόκαινο, περ. 3.500.000 χρόνια: πρώτη εμφάνιση ανθρώπου (Αφρική) -Τεταρτογενές - Πλειστόκαινο = από 2 εκατ. χρόνια-10.000 π.χ.

Στο Πλειόκαινο, περ. 3.500.000 χρόνια: πρώτη εμφάνιση ανθρώπου (Αφρική) -Τεταρτογενές - Πλειστόκαινο = από 2 εκατ. χρόνια-10.000 π.χ. Γεωλογικές Χρονολογίες (ιστορία της γης) Καινοζωϊκός Αιών -Τριτογενές = 65-2 εκατ. χρόνια πριν Τα τέλη του Τριτογενούς: Νεογενές = 20-5 εκατ. χρόνια πριν Τέλος Νεογενούς = Πλειόκαινο = 5-2 εκατ. χρόνια

Διαβάστε περισσότερα

ΣΧΟΛΕΙΟ ΓΙΑΝΝΙΤΣΩΝ. ΣΧΕΔΙΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΣΤΗ ΓΕΩΜΕΤΡΙΑ Πολυτίδης Δημήτρης. 1 ο ΕΤΟΣ

ΣΧΟΛΕΙΟ ΓΙΑΝΝΙΤΣΩΝ. ΣΧΕΔΙΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΣΤΗ ΓΕΩΜΕΤΡΙΑ Πολυτίδης Δημήτρης. 1 ο ΕΤΟΣ ΣΧΟΛΕΙΟ ΓΙΑΝΝΙΤΣΩΝ ΣΧΕΔΙΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΣΤΗ ΓΕΩΜΕΤΡΙΑ Πολυτίδης Δημήτρης 1 ο ΕΤΟΣ 1 η φάση: Ερώτημα συζήτησης: Που χρησιμοποιείται τη γεωμετρία στην εργασία σας και στην καθημερινή σας ζωή. (Μια διδακτική ώρα).

Διαβάστε περισσότερα

Ελευθέριος Ν. Πλάτων

Ελευθέριος Ν. Πλάτων Ελευθέριος Ν. Πλάτων Αναπληρωτής Καθηγητής Προϊστορικής Αρχαιολογίας Διεύθυνση: Τμήμα Ιστορίας και Αρχαιολογίας. Φιλοσοφική Σχολή, 4ος όροφος, Πανεπιστημιούπολη, Ζωγράφου, 15784, Αθήνα Τηλέφωνο: 210-7277463

Διαβάστε περισσότερα

Το σύνολο των βραχογραφιών και κάτω λεπτομέρεια

Το σύνολο των βραχογραφιών και κάτω λεπτομέρεια ΠΡΟΝΕΟΛΙΘΙΚΗ ΚΡΗΤΗ Πριν από τις επιφανειακές έρευνες στην περιοχή του Πλακιά και της Πρεβέλης στη νότια Κρήτη, τα μόνα γνωστά προνεολιθικά ευρήματα προέρχονταν από το εσωτερικό του σπηλαίου Ασφέντου στο

Διαβάστε περισσότερα

Μάρτιος 2014. Λίγο μετά το αρχαιολογικό συνέδριο για την ανασκαφική δραστηριότητα στη Μακεδονία η επικεφαλής της ανασκαφής αποκαλύπτει:

Μάρτιος 2014. Λίγο μετά το αρχαιολογικό συνέδριο για την ανασκαφική δραστηριότητα στη Μακεδονία η επικεφαλής της ανασκαφής αποκαλύπτει: «Η αρχαιολογία είναι πάντα μαγεία και είναι πάντα το άγνωστο. Δεν ξέρουμε τι θα μας κρύψει και τι θα μας βγάλει η αυριανή μέρα. Ποτέ δεν πρέπει να απογοητευόμαστε, πάντα πρέπει να είμαστε αισιόδοξοι ότι

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΠΡΑΓΜΕΝΑ Ι ΔΙΕΘΝΟΥΣ ΚΡΗΤΟΛΟΓΙΚΟΥ ΣΥΝΕΔΡΙΟΥ (ΧΑΝΙΑ, 1-8 ΟΚΤΩΒΡΙΟΥ 2006) Τομοσ Α3 ΠΡΟΪΣΤΟΡΙΚΟΙ ΧΡΟΝΟΙ ΚΕΡΑΜΙΚΗ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑ ΤΕΧΝΗ

ΠΕΠΡΑΓΜΕΝΑ Ι ΔΙΕΘΝΟΥΣ ΚΡΗΤΟΛΟΓΙΚΟΥ ΣΥΝΕΔΡΙΟΥ (ΧΑΝΙΑ, 1-8 ΟΚΤΩΒΡΙΟΥ 2006) Τομοσ Α3 ΠΡΟΪΣΤΟΡΙΚΟΙ ΧΡΟΝΟΙ ΚΕΡΑΜΙΚΗ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑ ΤΕΧΝΗ ΠΕΠΡΑΓΜΕΝΑ Ι ΔΙΕΘΝΟΥΣ ΚΡΗΤΟΛΟΓΙΚΟΥ ΣΥΝΕΔΡΙΟΥ (ΧΑΝΙΑ, 1-8 ΟΚΤΩΒΡΙΟΥ 2006) Y Τομοσ Α3 ΠΡΟΪΣΤΟΡΙΚΟΙ ΧΡΟΝΟΙ ΚΕΡΑΜΙΚΗ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑ ΤΕΧΝΗ ΕΙΚΟΝΟΓΡΑΦΙΑ ΛΑΤΡΕΙΑ ΤΕΛΕΤΟΥΡΓΙΚΟ ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΗΣ ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΚΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ ΑΝΑΤΥΠΟ

Διαβάστε περισσότερα

ΤΟ ΠΕΡΙΣΤΕΡΙ ΣΕ ΠΡΟΪΣΤΟΡΙΚΕΣ ΠΑΡΑΣΤΑΣΕΙΣ

ΤΟ ΠΕΡΙΣΤΕΡΙ ΣΕ ΠΡΟΪΣΤΟΡΙΚΕΣ ΠΑΡΑΣΤΑΣΕΙΣ ΣΟΦΙΑ ΑΔΡΑΚΤΑ ΤΟ ΠΕΡΙΣΤΕΡΙ ΣΕ ΠΡΟΪΣΤΟΡΙΚΕΣ ΠΑΡΑΣΤΑΣΕΙΣ Κατά το 2000 π.χ. ή κατά άλλους το 2300 στο νεκροταφείο των Βουνών της Κύπρου παρασχέθηκαν ως κτερίσματα αγγεία που κοσμούνταν με περιστέρια 1 -εκτός

Διαβάστε περισσότερα

Η εξέλιξη της κεραμικής τέχνης στον ελλαδικό χώρο

Η εξέλιξη της κεραμικής τέχνης στον ελλαδικό χώρο Θέμα της διδακτικής πρότασης Η εξέλιξη της αρχαίας ελληνικής κεραμικής τέχνης Τάξη: Α Γυμνασίου Στοχοθεσία Επιδιώκεται οι μαθητές/τριες να προσδιορίσουν τα κυριότερα στοιχεία εξέλιξης της κεραμικής τέχνης

Διαβάστε περισσότερα

ΣΕΝΑΡΙΟ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑΣ ΓΝΩΣΤΙΚΟ ΑΝΤΙΚΕΙΜΕΝΟ: ΙΣΤΟΡΙΑ

ΣΕΝΑΡΙΟ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑΣ ΓΝΩΣΤΙΚΟ ΑΝΤΙΚΕΙΜΕΝΟ: ΙΣΤΟΡΙΑ ΣΕΝΑΡΙΟ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑΣ ΓΝΩΣΤΙΚΟ ΑΝΤΙΚΕΙΜΕΝΟ: ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΑΞΗ: Α ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ, Α ΛΥΚΕΙΟΥ ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ: Μυκηναϊκός Πολιτισμός ΕΙΣΗΓΗΤΗΣ: ΚΑΛΛΙΑΔΟΥ ΜΑΡΙΑ ΘΕΜΑ: «Η καθημερινή ζωή στον Μυκηναϊκό Κόσμο» Οι μαθητές

Διαβάστε περισσότερα

ΑΓΓΛΙΚΗ ΣΧΟΛΗ ΕΙΣΑΓΩΓΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 2013. Χρόνος: 1 ώρα και 30 λεπτά

ΑΓΓΛΙΚΗ ΣΧΟΛΗ ΕΙΣΑΓΩΓΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 2013. Χρόνος: 1 ώρα και 30 λεπτά ΑΓΓΛΙΚΗ ΣΧΟΛΗ ΕΙΣΑΓΩΓΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 2013 ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ ΠΡΩΤΗ ΤΑΞΗ Χρόνος: 1 ώρα και 30 λεπτά Να απαντήσετε σε ΟΛΕΣ τις ερωτήσεις. Όπου χρειάζεται να γίνουν πράξεις για να βρεθεί η απάντηση, να τις κάνετε

Διαβάστε περισσότερα

Προϊστορική οικία από το Ακρωτήρι Θήρας (16ος αι. π.χ.)

Προϊστορική οικία από το Ακρωτήρι Θήρας (16ος αι. π.χ.) Προϊστορική οικία από το Ακρωτήρι Θήρας (16ος αι. π.χ.) Μελέτη: Κ. Παλυβού Κατασκευή: Ι. Γιαννόπουλος Ιδιοκτησία: Εταιρεία Μελέτης Αρχαίας Ελληνικής Τεχνολογίας/TEE Η λεγόμενη Ξεστή 3 ήταν σημαντικό δημόσιο

Διαβάστε περισσότερα

Η ΔΕΝΤΡΟΛΑΤΡΕΙΑ ΣΤΗΝ ΑΡΧΑΙΑ ΚΥΠΡΟ

Η ΔΕΝΤΡΟΛΑΤΡΕΙΑ ΣΤΗΝ ΑΡΧΑΙΑ ΚΥΠΡΟ Π. ΦΛΟΥΡΕΝΤΖΟΣ Η ΔΕΝΤΡΟΛΑΤΡΕΙΑ ΣΤΗΝ ΑΡΧΑΙΑ ΚΥΠΡΟ Είναι καλά γνωστό ότι το δέντρο υπήρξε συχνά αντικείμενο λατρείας σ' όλες τις αρχαίες θρησκείες. Στις σελίδες αυτής της μελέτης κρίναμε σκόπιμο να καταπιαστούμε

Διαβάστε περισσότερα

Είναι αυτή η πρώτη πόλη της υτικής Ευρώπης;

Είναι αυτή η πρώτη πόλη της υτικής Ευρώπης; Είναι αυτή η πρώτη πόλη της υτικής Ευρώπης; Μέρος της οχύρωσης Οι αρχαιολογικές ανασκαφές που διενεργούνται στην περιοχή της La Bastida (Totana, Murcia στην Ισπανία) έχουν αποκαλύψει ένα επιβλητικό οχυρωματικό

Διαβάστε περισσότερα

Σύντομο βιογραφικό σημείωμα της Ελένης Κ. Μαντζουράνη

Σύντομο βιογραφικό σημείωμα της Ελένης Κ. Μαντζουράνη Σύντομο βιογραφικό σημείωμα της Ελένης Κ. Μαντζουράνη Ονοματεπώνυμο: Ελένη Μαντζουράνη του Κωνσταντίνου Χρόνος και τόπος γέννησης: 1954, Αθήνα Ακαδημαϊκή Ιδιότητα: Καθηγήτρια Προϊστορικής Αρχαιολογίας

Διαβάστε περισσότερα

Οργάνωση Σεμιναρίου: Μαρίζα Μαρθάρη The seminar is organized by Marisa Marthari

Οργάνωση Σεμιναρίου: Μαρίζα Μαρθάρη The seminar is organized by Marisa Marthari CYCLADIC SEMINAR ΚΥΚΛΑΔΙΚΟ ΣΕΜΙΝΑΡΙΟ ΤHE ARCHAEOLOGICAL SOCIETY AT ATHENS, 22 PANEPISTIMIOU ST. Η ΕΝ ΑΘΗΝΑΙΣ ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΚΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ, ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ 22 Πέμπτη, 30 Απριλίου 2015, 7 μ.μ. - Thursday, 30 April

Διαβάστε περισσότερα

Οδηγίες για το SKETCHPAD Μωυσιάδης Πολυχρόνης - Δόρτσιος Κώστας. Με την εκτέλεση του Sketchpad παίρνουμε το παρακάτω παράθυρο σχεδίασης:

Οδηγίες για το SKETCHPAD Μωυσιάδης Πολυχρόνης - Δόρτσιος Κώστας. Με την εκτέλεση του Sketchpad παίρνουμε το παρακάτω παράθυρο σχεδίασης: Οδηγίες για το SKETCHPAD Μωυσιάδης Πολυχρόνης - Δόρτσιος Κώστας Με την εκτέλεση του Sketchpad παίρνουμε το παρακάτω παράθυρο σχεδίασης: παρόμοιο με του Cabri με αρκετές όμως διαφορές στην αρχιτεκτονική

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΡΑΔΟΣΙΑΚΑ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΑ

ΠΑΡΑΔΟΣΙΑΚΑ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΑ Ι ΔΗΜΟΤΙΚΟ ΣΧΟΛΕΙΟ ΠΑΦΟΥ Σχολική χρονιά: 2013-2014 ΠΑΡΑΔΟΣΙΑΚΑ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΑ Εργασία από τα παιδιά της Γ2 Υπεύθυνη δασκάλα: Χριστίνα Αγαθοκλέους Ο παπλωματάς Ο παπλωματάς είναι ένα από τα παραδοσιακά επαγγέλματα

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΟ ΤΟ ΣΥΝΤΑΓΜΑ ΣΤΟ ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΡΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΠΟΛΗΣ

ΑΠΟ ΤΟ ΣΥΝΤΑΓΜΑ ΣΤΟ ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΡΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΠΟΛΗΣ ΑΠΟ ΤΟ ΣΥΝΤΑΓΜΑ ΣΤΟ ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΡΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΠΟΛΗΣ Σε ένα από τα πιο πολυσύχναστα σημεία της Πανεπιστημιόπολης, στο τέρμα Ιλισίων, βρίσκεται το Αρχαιολογικό Πάρκο. Εδώ έχουν μεταφερθεί από το 2004

Διαβάστε περισσότερα

ΤΟ ΜΟΥΣΙΚΟ ΠΑΕΙ ΜΟΥΣΕΙΟ! Η Α ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ ΤΟΥ Μ.Σ.Θ.

ΤΟ ΜΟΥΣΙΚΟ ΠΑΕΙ ΜΟΥΣΕΙΟ! Η Α ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ ΤΟΥ Μ.Σ.Θ. ΤΟ ΜΟΥΣΙΚΟ ΠΑΕΙ ΜΟΥΣΕΙΟ! ΜΟΥΣΙΚΟ ΣΧΟΛΕΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΜΟΥΣΕΙΑΚΗ ΑΓΩΓΗ, 2012-2013 ΥΠΕΥΘΥΝΕΣ ΚΑΘΗΓΗΤΡΙΕΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ: Α. ΑΡΖΟΓΛΟΥ & Ε. ΤΖΗΜΟΥΛΗ ΚΑΘΗΓΗΤΕΣ-ΣΥΝΟΔΟΙ: Τ. ΚΥΡΙΑΖΙΚΙΔΟΥ & Δ. ΤΖΟΒΑΝΑΚΗΣ Παρασκευή,

Διαβάστε περισσότερα

Μυκηναϊκή θρησκεία. 3. Από την ανασκαφή θρησκευτικών κτηρίων στα ανάκτορα και ιερών σε οικίες

Μυκηναϊκή θρησκεία. 3. Από την ανασκαφή θρησκευτικών κτηρίων στα ανάκτορα και ιερών σε οικίες Μυκηναϊκή θρησκεία Τα στοιχεία που διαθέτουμε για αυτήν προέρχονται: 1.Από την εικονογραφία σφραγιστικών δακτυλιδιών, σφραγίδων, τοιχογραφιών και αντικειμένων μικροτεχνίας (ελεφαντουργίας κλπ). Κεντρική

Διαβάστε περισσότερα

6 ο ΝΗΠΙΑΓΩΓΕΙΟ ΗΡΑΚΛΕΙΟΥ 2013-2014. Νηπιαγωγοί Σοφία Καπετανάκη Μαρία Κουτεντάκη. Ευέλικτη ζώνη. «χώμα. και νερό ταξίδι στην ΚΝΩΣΣΟ»

6 ο ΝΗΠΙΑΓΩΓΕΙΟ ΗΡΑΚΛΕΙΟΥ 2013-2014. Νηπιαγωγοί Σοφία Καπετανάκη Μαρία Κουτεντάκη. Ευέλικτη ζώνη. «χώμα. και νερό ταξίδι στην ΚΝΩΣΣΟ» 6 ο ΝΗΠΙΑΓΩΓΕΙΟ ΗΡΑΚΛΕΙΟΥ Ευέλικτη ζώνη 2013-2014 2014 Νηπιαγωγοί Σοφία Καπετανάκη Μαρία Κουτεντάκη «χώμα και νερό ταξίδι στην ΚΝΩΣΣΟ» ΞΕΡΟΥΜΕ ΟΤΙ: ζούσε ο Μίνωας,ο Δαίδαλος έφτιαξε το παλάτι, μαζί με

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ Α. Γεωμετρικές κατασκευές. 1. Μεσοκάθετος ευθυγράμμου τμήματος. 2. ιχοτόμος γωνίας. 3. ιχοτόμος γωνίας με άγνωστη κορυφή. 4.

ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ Α. Γεωμετρικές κατασκευές. 1. Μεσοκάθετος ευθυγράμμου τμήματος. 2. ιχοτόμος γωνίας. 3. ιχοτόμος γωνίας με άγνωστη κορυφή. 4. ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ Α Γεωμετρικές κατασκευές Σκοπός των σημειώσεων αυτών είναι να υπενθυμίζουν γεωμετρικές κατασκευές, που θα φανούν ιδιαίτερα χρήσιμες στο μάθημα της παραστατικής γεωμετρίας, της προοπτικής, αξονομετρίας

Διαβάστε περισσότερα

Ο αρχαιολογικός χώρος του Καλαμωτού βρίσκεται 2 χλμ. νότια του χωριού και είναι γνωστός στους κατοίκους του με την ονομασία Τούμπες ή Καστέλλια.

Ο αρχαιολογικός χώρος του Καλαμωτού βρίσκεται 2 χλμ. νότια του χωριού και είναι γνωστός στους κατοίκους του με την ονομασία Τούμπες ή Καστέλλια. ΑΡΧΑΙΑ ΚΑΛΙΝΔΟΙΑ ΣΥΝΟΨΗ ΙΣΤΟΡΙΚΟΥ ΕΥΡΗΜΑΤΩΝ ΤΟΠΟΘΕΣΙΑ ΑΡΧΑΙΑΣ ΠΟΛΗΣ: Ο αρχαιολογικός χώρος του Καλαμωτού βρίσκεται 2 χλμ. νότια του χωριού και είναι γνωστός στους κατοίκους του με την ονομασία Τούμπες

Διαβάστε περισσότερα

Χρήση. Αποκρυπτογράφηση

Χρήση. Αποκρυπτογράφηση Εύρεση Ανακαλύφθηκε στις αρχές του εικοστού αιώνα στην Κνωσό από τον Άρθουρ Έβανς, που την ονόμασε έτσι επειδή χρησιμοποιούσε γραμμικούς χαρακτήρες (και όχι εικονιστικούς, όπως η μινωική ιερογλυφική γραφή)

Διαβάστε περισσότερα

Η ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΤΟΥ ΘΑΝΑΤΟΥ:

Η ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΤΟΥ ΘΑΝΑΤΟΥ: ΤΟ ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΚΟ ΕΡΓΟ ΣΤΗ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑ ΚΑΙ ΘΡΑΚΗ 2009 11-13 ΜΑΡΤΙΟΥ 2010, ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗ Η ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΤΟΥ ΘΑΝΑΤΟΥ: ΧΩΡΟΣ ΤΑΦΙΚΗΣ ΠΡΑΚΤΙΚΗΣ ΣΤΟ ΝΕΟΛΙΘΙΚΟ ΟΙΚΙΣΜΟ ΑΥΓΗΣ ΚΑΣΤΟΡΙΑΣ Γεωργία Στρατούλη, Σέβη Τριανταφύλλου,

Διαβάστε περισσότερα

Eleftherios N. Platon

Eleftherios N. Platon Eleftherios N. Platon Associate Professor of Prehistoric Archaeology Address: Department of History and Archaeology School of the Philosophy University Campus Zographou Athens P.C. 15784 Τel. no: ++210-7277463

Διαβάστε περισσότερα

Πηγές πληροφόρησης για τη χρήση της ελιάς:

Πηγές πληροφόρησης για τη χρήση της ελιάς: Η χρήση της ελιάς σο στο Αιγαίο κατά την αρχαιότητα Μ. Ρούμπου 1, Β. Κυλίκογλου 2, N. Müeller 2 & Ν. Καλογερόπουλος 1 1 Χαροκόπειο Πανεπιστήμιο, Τμήμα Επιστήμης Διαιτολογίας-Διατροφής, Διατροφής, Αθήνα

Διαβάστε περισσότερα

Η Εικόνα της Μητέρας μεταξύ παράδοσης και σύγχρονης εποχής

Η Εικόνα της Μητέρας μεταξύ παράδοσης και σύγχρονης εποχής Πρόγραμμα Κοινοτικής Πρωτοβουλίας INTERREG IIIA ΕΛΛΑΔΑ-ΙΤΑΛΙΑ 2000-2006 Πρόγραμμα Παρέμβασης 11 Άξονας Προτεραιότητας 003: Περιβάλλον & Πολιτιστική Κληρονομιά Μέτρο 002: Προώθηση, Αναπαλαίωση και Αξιοποίηση

Διαβάστε περισσότερα

της ΓΕΩΛΟΓΙΚΗΣ ΠΥΞΙΔΑΣ

της ΓΕΩΛΟΓΙΚΗΣ ΠΥΞΙΔΑΣ Οδηγίες Χρήσης της ΓΕΩΛΟΓΙΚΗΣ ΠΥΞΙΔΑΣ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΤΕΚΤΟΝΙΚΗΣ και ΓΕΩΛΟΓΙΚΩΝ ΧΑΡΤΟΓΡΑΦΗΣΕΩΝ Αθήνα 2010-1- Με τη γεωλογική πυξίδα μπορούμε να μετρήσουμε τα στοιχεία των επιπέδων των γεωλογικών επιφανειών

Διαβάστε περισσότερα

Πατησίων 44, 106 82 Αθήνα Τηλ. 210 8217724, Φαξ: 210 8230800 email: eam@culture.gr

Πατησίων 44, 106 82 Αθήνα Τηλ. 210 8217724, Φαξ: 210 8230800 email: eam@culture.gr Πατησίων 44, 106 82 Αθήνα Τηλ. 210 8217724, Φαξ: 210 8230800 email: eam@culture.gr Τίτλος προγράμματος: «Ποιος να έμενε εδώ;». Τα σπίτια στην προϊστορική Σαντορίνη Ηλικία παιδιών: Γ ημοτικού Χώρος διεξαγωγής:

Διαβάστε περισσότερα

ΤΟ ΕΛΛΗΝΙΣΤΙΚΟ ΠΡΟΣΚΗΝΙΟ ΤΟΥ ΘΕΑΤΡΟΥ ΤΗΣ ΔΗΜΗΤΡΙΑΔΑΣ ΤΕΚΜΗΡΙΩΣΗ-ΣΧΕΔΙΑΣΤΙΚΗ ΑΝΑΣΥΝΘΕΣΗ ΠΡΟΤΑΣΗ ΑΠΟΚΑΤΑΣΤΑΣΗΣ ΕΝΟΣ ΜΕΤΑΚΙΟΝΙΟΥ ΤΜΗΜΑΤΟΣ

ΤΟ ΕΛΛΗΝΙΣΤΙΚΟ ΠΡΟΣΚΗΝΙΟ ΤΟΥ ΘΕΑΤΡΟΥ ΤΗΣ ΔΗΜΗΤΡΙΑΔΑΣ ΤΕΚΜΗΡΙΩΣΗ-ΣΧΕΔΙΑΣΤΙΚΗ ΑΝΑΣΥΝΘΕΣΗ ΠΡΟΤΑΣΗ ΑΠΟΚΑΤΑΣΤΑΣΗΣ ΕΝΟΣ ΜΕΤΑΚΙΟΝΙΟΥ ΤΜΗΜΑΤΟΣ ΤΟ ΕΛΛΗΝΙΣΤΙΚΟ ΠΡΟΣΚΗΝΙΟ ΤΟΥ ΘΕΑΤΡΟΥ ΤΗΣ ΔΗΜΗΤΡΙΑΔΑΣ ΤΕΚΜΗΡΙΩΣΗ-ΣΧΕΔΙΑΣΤΙΚΗ ΑΝΑΣΥΝΘΕΣΗ ΠΡΟΤΑΣΗ ΑΠΟΚΑΤΑΣΤΑΣΗΣ ΕΝΟΣ ΜΕΤΑΚΙΟΝΙΟΥ ΤΜΗΜΑΤΟΣ Αρχιτεκτονική μελέτη: Βασιλεία Μανιδάκη αρχιτέκτων ΥΠΠΟΤ-ΥΣΜΑ Δεκέμβριος

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΟΓΡΑΦΙΚΟ ΣΗΜΕΙΩΜΑ. Άγγελος Παπαδόπουλος

ΒΙΟΓΡΑΦΙΚΟ ΣΗΜΕΙΩΜΑ. Άγγελος Παπαδόπουλος ΒΙΟΓΡΑΦΙΚΟ ΣΗΜΕΙΩΜΑ Άγγελος Παπαδόπουλος Προσωπικά στοιχεία Ημερομηνία και τόπος γεννήσεως: 20 Οκτωβρίου 1975, Αθήνα Διεύθυνση επικοινωνίας: Λευκωσίας 22, Πλατεία Αμερικής, 112 53, Αθήνα Τηλέφωνο: 210-8663294

Διαβάστε περισσότερα

ΕΦΟΡΕΙΑ ΒΥΖΑΝΤΙΝΩΝ ΑΡΧΑΙΟΤΗΤΩΝ

ΕΦΟΡΕΙΑ ΒΥΖΑΝΤΙΝΩΝ ΑΡΧΑΙΟΤΗΤΩΝ 19η ΕΦΟΡΕΙΑ ΒΥΖΑΝΤΙΝΩΝ ΑΡΧΑΙΟΤΗΤΩΝ ΤΡΙΚΑΛΑ Πλάτανος Θέση «Ομβριάσα» Η 19η ΕΒΑ διενεργεί ανασκαφική έρευνα στον αγρό ιδιοκτησίας Σ. και Α. Υφαντή, η οποία είναι συνέχεια αυτής που διενεργούσε η 7η ΕΒΑ,

Διαβάστε περισσότερα

Η ΒΡΑΧΟΣΚΕΠΗ ΣΤΗ ΘΕΣΗ ΚΕΦΑΛΑ ΠΕΤΡΑ ΣΗΤΕΙΑΣ

Η ΒΡΑΧΟΣΚΕΠΗ ΣΤΗ ΘΕΣΗ ΚΕΦΑΛΑ ΠΕΤΡΑ ΣΗΤΕΙΑΣ Η ΒΡΑΧΟΣΚΕΠΗ ΣΤΗ ΘΕΣΗ ΚΕΦΑΛΑ ΠΕΤΡΑ ΣΗΤΕΙΑΣ ΤΑ ΑΝΘΡΩΠΙΝΑ ΟΣΤΑ Καθαρισμός και τακτοποίηση των οστών Την άνοιξη του 2008 (Μάρτιο-Απρίλιο), η κ. Ελευθερία Τσιχλή, μεταπτυχιακή φοιτήτρια του Αριστοτελείου Πανεπιστημίου

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΟ ΤΗΝ ΟΥΔΕΤΕΡΗ ΜΑΣΚΑ ΣΤΗΝ ΘΕΑΤΡΙΚΗ ΔΗΜΙΟΥΡΓΙΑ

ΑΠΟ ΤΗΝ ΟΥΔΕΤΕΡΗ ΜΑΣΚΑ ΣΤΗΝ ΘΕΑΤΡΙΚΗ ΔΗΜΙΟΥΡΓΙΑ ΑΠΟ ΤΗΝ ΟΥΔΕΤΕΡΗ ΜΑΣΚΑ ΣΤΗΝ ΘΕΑΤΡΙΚΗ ΔΗΜΙΟΥΡΓΙΑ ΥΛΙΚΟ ΣΕΜΙΝΑΡΙΟΥ με τον ΚΩΣΤΑ ΦΙΛΙΠΠΟΓΛΟΥ ΦΕΒΡΟΥΑΡΙΟΣ ΜΑΡΤΙΟΣ 2002 Κατέγραψε η Ελένη Σαματά 3 Από την Ουδέτερη Μάσκα στη Θεατρική Δημιουργία Υλικό Σεμιναρίου

Διαβάστε περισσότερα

Εύρεση της πυκνότητας στερεών και υγρών.

Εύρεση της πυκνότητας στερεών και υγρών. Μ4 Εύρεση της πυκνότητας στερεών και υγρών. 1 Σκοπός Στην άσκηση αυτή προσδιορίζεται πειραματικά η πυκνότητα του υλικού ενός στερεού σώματος. Το στερεό αυτό σώμα βυθίζεται ή επιπλέει σε υγρό γνωστής πυκνότητας

Διαβάστε περισσότερα

Ιωάννης Δ. Φάππας. Επανέκθεση Αρχαιολογικού Μουσείου Θηβών (υπεύθυνος αρχαιολόγος για τη μελέτη και παρουσίαση των προϊστορικών χρόνων στη Βοιωτία).

Ιωάννης Δ. Φάππας. Επανέκθεση Αρχαιολογικού Μουσείου Θηβών (υπεύθυνος αρχαιολόγος για τη μελέτη και παρουσίαση των προϊστορικών χρόνων στη Βοιωτία). Ιωάννης Δ. Φάππας Διδάκτωρ Προϊστορικής Αρχαιολογίας, Μεταδιδακτορικός Ερευνητής Αριστοτελείου Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης, Αρχαιολόγος Αρχαιολογικού Μουσείου Θηβών. Ημερομηνία γέννησης : 12 Αυγούστου 1975

Διαβάστε περισσότερα

ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ Γ Γυμνασίου

ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ Γ Γυμνασίου ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ Γ Γυμνασίου Κεφάλαιο ο Αλγεβρικές Παραστάσεις ΛΕΜΟΝΙΑ ΜΠΟΥΤΣΚΟΥ Γυμνάσιο Αμυνταίου ΜΑΘΗΜΑ Α. Πράξεις με πραγματικούς αριθμούς ΑΣΚΗΣΕΙΣ ) ) Να συμπληρώσετε τα κενά ώστε στην κατακόρυφη στήλη

Διαβάστε περισσότερα

Υλικά, Γραμμές και Τεχνικές στο Ελεύθερο Σχέδιο

Υλικά, Γραμμές και Τεχνικές στο Ελεύθερο Σχέδιο Κ Ε Φ Α Λ Α Ι Ο Α Υλικά, Γραμμές και Τεχνικές στο Ελεύθερο Σχέδιο Σκοπός Σκοπός του κεφαλαίου αυτού είναι να γνωρίσουν οι μαθητές τα υλικά που χρειάζονται για το ελεύθερο σχέδιο και τον τρόπο που θα τα

Διαβάστε περισσότερα

ΕΦΟΡΕΙΑ ΠΡΟΪΣΤΟΡΙΚΩΝ ΚΑΙ ΚΛΑΣΙΚΩΝ ΑΡΧΑΙΟΤΗΤΩΝ

ΕΦΟΡΕΙΑ ΠΡΟΪΣΤΟΡΙΚΩΝ ΚΑΙ ΚΛΑΣΙΚΩΝ ΑΡΧΑΙΟΤΗΤΩΝ Κ' ΕΦΟΡΕΙΑ ΠΡΟΪΣΤΟΡΙΚΩΝ ΚΑΙ ΚΛΑΣΙΚΩΝ ΑΡΧΑΙΟΤΗΤΩΝ Από το 2000 έως το 2009 στην περιοχή αρμοδιότητας της Κ ΕΠΚΑ που περιλαμβάνει τα νησιά Λέσβο, Λήμνο, Χίο, Οινούσσες, Ψαρά και Άγιο Ευστράτιο, πραγματοποιήθηκε

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΘΕΜΑΤΑ ΘΕΩΡΙΑΣ ΣΤΑ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ ΤΗΣ Α ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ ΑΛΓΕΒΡΑ

ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΘΕΜΑΤΑ ΘΕΩΡΙΑΣ ΣΤΑ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ ΤΗΣ Α ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ ΑΛΓΕΒΡΑ 1 ο ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΘΕΜΑΤΑ ΘΕΩΡΙΑΣ ΣΤΑ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ ΤΗΣ Α ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ ΑΛΓΕΒΡΑ 1. α. Τι γνωρίζετε για την Ευκλείδεια διαίρεση; Πότε λέγεται τέλεια; β. Αν σε μια διαίρεση είναι Δ=δ, πόσο είναι το πηλίκο και

Διαβάστε περισσότερα

ΕΦΟΡΕΙΑ ΠΡΟΪΣΤΟΡΙΚΩΝ ΚΑΙ ΚΛΑΣΙΚΩΝ ΑΡΧΑΙΟΤΗΤΩΝ

ΕΦΟΡΕΙΑ ΠΡΟΪΣΤΟΡΙΚΩΝ ΚΑΙ ΚΛΑΣΙΚΩΝ ΑΡΧΑΙΟΤΗΤΩΝ 27 ΚΣΤ' ΕΦΟΡΕΙΑ ΠΡΟΪΣΤΟΡΙΚΩΝ ΚΑΙ ΚΛΑΣΙΚΩΝ ΑΡΧΑΙΟΤΗΤΩΝ ΠΕΙΡΑΙΑΣ Κατά την περίοδο 2000-2009 πραγματοποιήθηκαν πολυάριθμες σωστικές ανασκαφές μέσα στην πόλη του Πειραιά, κατά τις οποίες αποκαλύφθηκαν τμήματα

Διαβάστε περισσότερα

Αιμιλία Μπάνου Επίκουρος Καθηγήτρια, Προϊστορική Αρχαιολογία

Αιμιλία Μπάνου Επίκουρος Καθηγήτρια, Προϊστορική Αρχαιολογία Αιμιλία Μπάνου Επίκουρος Καθηγήτρια, Προϊστορική Αρχαιολογία Πανεπιστήμιο Πελοποννήσου Τμήμα Ιστορίας, Αρχαιολογίας και Διαχείρισης Πολιτισμικών Αγαθών Παλαιό Στρατόπεδο Ανατολικό Κέντρο, 24100 Καλαμάτα

Διαβάστε περισσότερα

Δημήτρης Δαμάσκος Δημήτρης Πλάντζος Πανεπιστημιακή Ανασκαφή Άργους Ορεστικού

Δημήτρης Δαμάσκος Δημήτρης Πλάντζος Πανεπιστημιακή Ανασκαφή Άργους Ορεστικού Δημήτρης Δαμάσκος Δημήτρης Πλάντζος Πανεπιστημιακή Ανασκαφή Άργους Ορεστικού Η ανασκαφή τού 2012 είχε ως στόχους: την περαιτέρω διερεύνηση της στοάς του μεγάλου ρωμαϊκού κτιρίου με τη στοά περιμετρικά

Διαβάστε περισσότερα

Στη μορφολογία πρέπει αρχικά να εξετάσουμε το γενικό σχήμα του προσώπου.

Στη μορφολογία πρέπει αρχικά να εξετάσουμε το γενικό σχήμα του προσώπου. ΜΟΡΦΟΛΟΓΙΑ Στη μορφολογία πρέπει αρχικά να εξετάσουμε το γενικό σχήμα του προσώπου. Διακρίνουμε τα εξής σχήματα - Οβάλ - Οβάλ μακρύ - Ορθογωνικό - Στρογγυλό - Τετραγωνικό - Τριγωνικό - Εξαγωνικό - Τραπεζοειδές

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΑΦΟΡΙΚΟΣ ΛΟΓΙΣΜΟΣ. α) Το σημείο (-1,1) ανήκει στη γραφική παράσταση της f; α) Να βρεθεί η τιμή του α, ώστε η τιμή της f στο χ 0 =2 να είναι 1.

ΔΙΑΦΟΡΙΚΟΣ ΛΟΓΙΣΜΟΣ. α) Το σημείο (-1,1) ανήκει στη γραφική παράσταση της f; α) Να βρεθεί η τιμή του α, ώστε η τιμή της f στο χ 0 =2 να είναι 1. Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΔΙΑΦΟΡΙΚΟΣ ΛΟΓΙΣΜΟΣ 1.Δίνεται η συνάρτηση f()= 4 1 α) Το σημείο (-1,1) ανήκει στη γραφική παράσταση της f; β) Αν χ=, ποια είναι η τιμή της f; γ) Αν f()=1, ποια είναι

Διαβάστε περισσότερα

Έκθεση αποτελεσμάτων της ανασκαφής στον Αζοριά (2013) Donald C. Haggis, The University of North Carolina at Chapel Hill

Έκθεση αποτελεσμάτων της ανασκαφής στον Αζοριά (2013) Donald C. Haggis, The University of North Carolina at Chapel Hill Έκθεση αποτελεσμάτων της ανασκαφής στον Αζοριά (2013) Donald C. Haggis, The University of North Carolina at Chapel Hill Η ανασκαφή στον αρχαιολογικό χώρο του Αζοριά στη βορειοανατολική Κρήτη (Καβούσι,

Διαβάστε περισσότερα

ΜΟΥΣΕΙΟΛΟΓΙΑ ΜΟΥΣΕΙΟΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗ

ΜΟΥΣΕΙΟΛΟΓΙΑ ΜΟΥΣΕΙΟΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗ 1 Πτυχίο Αρχαιολογίας ΚΡΙΓΚΑ ΔΗΜΗΤΡΑ και Ιστορίας της πατρ. ΕΛΕΥΘΕΡΙΟΣ Τέχνης έτος κτήσης 1991, βαθμ. 7.03, ΤΕΙ ΙΟΝΙΩΝ ΝΗΣΩΝ) Διδακτορικό: Μορφή και Λειτουργία των Αποθηκευτικών Χώρων στις Οικίες των αρχών

Διαβάστε περισσότερα

Η Βοιωτία θεωρείται από αρχαίους και συγχρόνους ιστορικούς καθώς και γεωγράφους, περιοχή ευνοημένη από τη φύση και τη γεωπολιτική θέση της.

Η Βοιωτία θεωρείται από αρχαίους και συγχρόνους ιστορικούς καθώς και γεωγράφους, περιοχή ευνοημένη από τη φύση και τη γεωπολιτική θέση της. Η Βοιωτία θεωρείται από αρχαίους και συγχρόνους ιστορικούς καθώς και γεωγράφους, περιοχή ευνοημένη από τη φύση και τη γεωπολιτική θέση της. Βρίσκεται στο κέντρο σχεδόν της ελληνικής χερσονήσου, πάνω στο

Διαβάστε περισσότερα

ΕΝΔΕΙΚΤΙΚΕΣ ΔΟΚΙΜΑΣΙΕΣ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΩΝ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΜΑΘΗΤΩΝ ΣΤΑ ΠΡΟΤΥΠΑ-ΠΕΙΡΑΜΑΤΙΚΑ ΓΥΜΝΑΣΙΑ

ΕΝΔΕΙΚΤΙΚΕΣ ΔΟΚΙΜΑΣΙΕΣ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΩΝ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΜΑΘΗΤΩΝ ΣΤΑ ΠΡΟΤΥΠΑ-ΠΕΙΡΑΜΑΤΙΚΑ ΓΥΜΝΑΣΙΑ ΕΝΔΕΙΚΤΙΚΕΣ ΔΟΚΙΜΑΣΙΕΣ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΩΝ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΜΑΘΗΤΩΝ ΣΤΑ ΠΡΟΤΥΠΑ-ΠΕΙΡΑΜΑΤΙΚΑ ΓΥΜΝΑΣΙΑ ΔΟΚΙΜΑΣΙΑ 6 1) Να εκφράσετε τον αριθμό 48 σε γινόμενο πρώτων παραγόντων με δενδροδιάγραμμα. 2) Να συγκρίνετε

Διαβάστε περισσότερα

Μαθηματικά Θετικής Τεχνολογικής Κατεύθυνσης Β Λυκείου

Μαθηματικά Θετικής Τεχνολογικής Κατεύθυνσης Β Λυκείου Μαθηματικά Θετικής Τεχνολογικής Κατεύθυνσης Β Λυκείου Κεφάλαιο ο : Κωνικές Τομές Επιμέλεια : Παλαιολόγου Παύλος Μαθηματικός ΚΕΦΑΛΑΙΟ Ο : ΚΩΝΙΚΕΣ ΤΟΜΕΣ. Ο ΚΥΚΛΟΣ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΘΕΩΡΙΑΣ Ένας κύκλος ορίζεται αν

Διαβάστε περισσότερα

Περίθλαση από ακµή και από εµπόδιο.

Περίθλαση από ακµή και από εµπόδιο. ρ. Χ. Βοζίκης Εργαστήριο Φυσικής ΙΙ 63 6. Άσκηση 6 Περίθλαση από ακµή και από εµπόδιο. 6.1 Σκοπός της εργαστηριακής άσκησης Σκοπός της άσκησης αυτής, καθώς και των δύο εποµένων, είναι η γνωριµία των σπουδαστών

Διαβάστε περισσότερα

Γνωστικό αντικείμενο: Ιστορία του Αιγαιακού και Μυκληναϊκου Πολιτισμού.

Γνωστικό αντικείμενο: Ιστορία του Αιγαιακού και Μυκληναϊκου Πολιτισμού. Εμμανουήλ Μελάς Αναπληρωτής Καθηγητής Γνωστικό αντικείμενο: Ιστορία του Αιγαιακού και Μυκληναϊκου Πολιτισμού. Διεύθυνση: Παν/μιο Θράκης Τμ. Ιστορίας & Εθνολογίας, Κομοτηνή 69100 Τηλ επικοινωνίας 2531039475,

Διαβάστε περισσότερα

Επίλυση Προβλημάτων με Χρωματισμό. Αλέξανδρος Γ. Συγκελάκης asygelakis@gmail.com

Επίλυση Προβλημάτων με Χρωματισμό. Αλέξανδρος Γ. Συγκελάκης asygelakis@gmail.com Επίλυση Προβλημάτων με Χρωματισμό Αλέξανδρος Γ. Συγκελάκης asygelakis@gmail.com 1 Η αφορμή συγγραφής της εργασίας Το παρακάτω πρόβλημα που τέθηκε στο Μεταπτυχιακό μάθημα «Θεωρία Αριθμών» το ακαδημαϊκό

Διαβάστε περισσότερα

Μιχάλης Λάμπρου Νίκος Κ. Σπανουδάκης. τόμος 1. Καγκουρό Ελλάς

Μιχάλης Λάμπρου Νίκος Κ. Σπανουδάκης. τόμος 1. Καγκουρό Ελλάς Μιχάλης Λάμπρου Νίκος Κ. Σπανουδάκης τόμος Καγκουρό Ελλάς 0 007 (ο πρώτος αριθµός σε µια γραµµή αναφέρεται στη σελίδα που αρχίζει το άρθρο και ο δεύτερος στη σελίδα που περιέχει τις απαντήσεις) Πρόλογος

Διαβάστε περισσότερα

ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΑΝΑΡΤΗΤΕΑ ΣΤΟ ΔΙΑΔΙΚΤΥΟ

ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΑΝΑΡΤΗΤΕΑ ΣΤΟ ΔΙΑΔΙΚΤΥΟ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑ ΒΟΡΕΙΟΥ ΑΙΓΑΙΟΥ ΕΝΔΙΑΜΕΣΗ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΤΙΚΗ ΑΡΧΗ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΣ ΒΟΡΕΙΟΥ ΑΙΓΑΙΟΥ Ταχ. Δ/νση : 1ο χλμ Μυτιλήνης - Λουτρών Μυτιλήνη Ταχ.Κώδικας : 81100 Πληροφορίες : ΑΝΑΣΤΑΣΙΟΣ ΧΑΤΖΕΛΛΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΗ ΚΑΙ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ PROJECT

ΤΕΧΝΗ ΚΑΙ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ PROJECT ΤΕΧΝΗ ΚΑΙ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ PROJECT Βασιλίσιν Μιχάλης, Δέφτο Χριστίνα, Ιλινιούκ Ίον, Κάσα Μαρία, Κουζμίδου Ελένη, Λαμπαδάς Αλέξης, Μάνε Χρισόστομος, Μάρκο Χριστίνα, Μπάμπη Χριστίνα, Σακατελιάν Λίλιτ, Σαχμπαζίδου

Διαβάστε περισσότερα

Διδακτική πρόταση 1: 1 Πώς οργανώνονταν οι άνθρωποι της. Γεωμετρικής Εποχής»

Διδακτική πρόταση 1: 1 Πώς οργανώνονταν οι άνθρωποι της. Γεωμετρικής Εποχής» Διδακτική πρόταση 1: 1 Πώς οργανώνονταν οι άνθρωποι της Γεωμετρική ς Εποχής; Ερωτήματα - κλειδιά: 2 Πόσο μεγάλες ήταν οι ομάδες των ανθρώπων της Γεωμετρικής Εποχής; Υπήρχαν αρχηγοί στις ομάδες των ανθρώπων

Διαβάστε περισσότερα

ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ Β Γυμνασίου

ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ Β Γυμνασίου ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ Β Γυμνασίου Ενότητα 4: Συναρτήσεις ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΩΝ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ Β Γυμνασίου Ενότητα 4: Συναρτήσεις Συγγραφή: Ομάδα Υποστήριξης

Διαβάστε περισσότερα

Έκθεση αποτελεσμάτων της ανασκαφής στον Αζοριά (2014) Donald C. Haggis, Πανεπιστήμιο της Βόρειας Καρολίνας (Chapel Hill)

Έκθεση αποτελεσμάτων της ανασκαφής στον Αζοριά (2014) Donald C. Haggis, Πανεπιστήμιο της Βόρειας Καρολίνας (Chapel Hill) Έκθεση αποτελεσμάτων της ανασκαφής στον Αζοριά (2014) Donald C. Haggis, Πανεπιστήμιο της Βόρειας Καρολίνας (Chapel Hill) Εισαγωγή Οι εργασίες στον αρχαιολογικό χώρο του Αζοριά στη βορειοανατολική Κρήτη

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ 1 ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΚΗ ΟΠΤΙΚΗ ΚΑΙ ΕΦΑΡΜΟΓΕΣ I. ΤΙΤΛΟΣ: ΣΦΑΙΡΙΚΟΙ & ΚΥΛΙΝ ΡΙΚΟΙ ΦΑΚΟΙ Πέµπτη, 10 Μαρτίου 2005. Μαίρη Τζιράκη, Κουνής Γεώργιος

ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ 1 ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΚΗ ΟΠΤΙΚΗ ΚΑΙ ΕΦΑΡΜΟΓΕΣ I. ΤΙΤΛΟΣ: ΣΦΑΙΡΙΚΟΙ & ΚΥΛΙΝ ΡΙΚΟΙ ΦΑΚΟΙ Πέµπτη, 10 Μαρτίου 2005. Μαίρη Τζιράκη, Κουνής Γεώργιος ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ 1 ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΚΗ ΟΠΤΙΚΗ ΚΑΙ ΕΦΑΡΜΟΓΕΣ I ΤΙΤΛΟΣ: ΣΦΑΙΡΙΚΟΙ & ΚΥΛΙΝ ΡΙΚΟΙ ΦΑΚΟΙ Πέµπτη, 10 Μαρτίου 2005 Μαίρη Τζιράκη, Κουνής Γεώργιος Σκοπός της εργαστηριακής άσκησης είναι η µελέτη των εξισώσεων

Διαβάστε περισσότερα

Μαθαίνοντας για την παρασκευή της τροφής στο Νεολιθικό Οικισμό Αυγής

Μαθαίνοντας για την παρασκευή της τροφής στο Νεολιθικό Οικισμό Αυγής Γεωργία Στρατούλη-Νίκος Κατσικαρίδης-Τάσος Μπεκιάρης Μαθαίνοντας για την παρασκευή της τροφής στο Νεολιθικό Οικισμό Αυγής Αρχαιολογικές & βιωματικές εκπαιδευτικές δράσεις 2011 2013 Το ερευνητικό εκπαιδευτικό

Διαβάστε περισσότερα

Κεφάλαιο 5. Θεμελιώδη προβλήματα της Τοπογραφίας

Κεφάλαιο 5. Θεμελιώδη προβλήματα της Τοπογραφίας Κεφάλαιο 5 Θεμελιώδη προβλήματα της Τοπογραφίας ΚΕΦΑΛΑΙΟ 5. 5 Θεμελιώδη προβλήματα της Τοπογραφίας. Στο Κεφάλαιο αυτό περιέχονται: 5.1 Γωνία διεύθυνσης. 5. Πρώτο θεμελιώδες πρόβλημα. 5.3 εύτερο θεμελιώδες

Διαβάστε περισσότερα

ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΚΑΙ ΑΘΛΗΤΙΣΜΟΥ ΓΕΝΙΚΗ ΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΡΧΑΙΟΤΗΤΩΝ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΤΙΚΗΣ ΚΛΗΡΟΝΟΜΙΑΣ ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΚΟ ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΑΙΓΑΙΑΚΩΝ ΣΠΟΥ ΩΝ

ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΚΑΙ ΑΘΛΗΤΙΣΜΟΥ ΓΕΝΙΚΗ ΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΡΧΑΙΟΤΗΤΩΝ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΤΙΚΗΣ ΚΛΗΡΟΝΟΜΙΑΣ ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΚΟ ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΑΙΓΑΙΑΚΩΝ ΣΠΟΥ ΩΝ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΚΑΙ ΑΘΛΗΤΙΣΜΟΥ ΓΕΝΙΚΗ ΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΡΧΑΙΟΤΗΤΩΝ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΤΙΚΗΣ ΚΛΗΡΟΝΟΜΙΑΣ ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΚΟ ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΑΙΓΑΙΑΚΩΝ ΣΠΟΥ ΩΝ Η Εγκύκλιος Ρόδος, 9 Ιουλίου 203 Θέµα: ιοργάνωση Συνεδρίου «Το Αρχαιολογικό

Διαβάστε περισσότερα

Προϊστορική Αρχαιολογία Γ εξαμήνου. Το Αιγαίο και η Μεσόγειος της 2 ης χιλιετίας π.χ.

Προϊστορική Αρχαιολογία Γ εξαμήνου. Το Αιγαίο και η Μεσόγειος της 2 ης χιλιετίας π.χ. Προϊστορική Αρχαιολογία Γ εξαμήνου Το Αιγαίο και η Μεσόγειος της 2 ης χιλιετίας π.χ. Α Ενότητα: Άνθρωπος και Τοπίο Τροία, πεδιάδα Σκαμάνδρου Ιράκ Ποταμός Ευφράτης Ιορδανία Ιορδάνης και υψίπεδα Μάλτα

Διαβάστε περισσότερα

Διεύθυνση Εθνικού Αρχείου Μνηµείων

Διεύθυνση Εθνικού Αρχείου Μνηµείων Διεύθυνση Εθνικού Αρχείου Μνηµείων Υπουργείο Πολιτισµού - Διεύθυνση Εθνικού Αρχείου Μνηµείων Αγ. Ασωµάτων 11, 105 53 Αθήνα Τηλ: 210-3229820, 210-3225323 Φαξ: 210-3225628 E-mail: deam@culture.gr Ιστοσελίδες:

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΤΗΣ ΙΣΤΟΡΙΑΣ ΔΙΔΑΣΚΟΥΣΑ: ΜΑΡΙΑ ΡΕΠΟΥΣΗ ΘΕΜΑ ΕΡΓΑΣΙΑΣ - ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑΣ:

ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΤΗΣ ΙΣΤΟΡΙΑΣ ΔΙΔΑΣΚΟΥΣΑ: ΜΑΡΙΑ ΡΕΠΟΥΣΗ ΘΕΜΑ ΕΡΓΑΣΙΑΣ - ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑΣ: ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗ ΣΧΟΛΗ ΤΜΗΜΑ ΔΗΜΟΤΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΔΙΔΑΣΚΑΛΕΙΟ «ΔΗΜΗΤΡΗΣ ΓΛΗΝΟΣ» Τμήμα Γενικής Αγωγής Γ -Δ εξάμηνο 2008-09 ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΤΗΣ ΙΣΤΟΡΙΑΣ ΔΙΔΑΣΚΟΥΣΑ: ΜΑΡΙΑ ΡΕΠΟΥΣΗ

Διαβάστε περισσότερα

Α Λυκείου Άλγεβρα Τράπεζα Θεμάτων Το Δεύτερο Θέμα

Α Λυκείου Άλγεβρα Τράπεζα Θεμάτων Το Δεύτερο Θέμα Α Λυκείου Άλγεβρα Τράπεζα Θεμάτων Το Δεύτερο Θέμα Θεωρούμε την ακολουθία (α ν ) των θετικών περιττών αριθμών: 1, 3, 5, 7, α) Να αιτιολογήσετε γιατί η (α ν ) είναι αριθμητική πρόοδος και να βρείτε τον εκατοστό

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΩΡΙΑ Α ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ. Η διαίρεση καλείται Ευκλείδεια και είναι τέλεια όταν το υπόλοιπο είναι μηδέν.

ΘΕΩΡΙΑ Α ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ. Η διαίρεση καλείται Ευκλείδεια και είναι τέλεια όταν το υπόλοιπο είναι μηδέν. ΑΛΓΕΒΡΑ 1 ο ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΘΕΩΡΙΑ Α ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ 1. Τι είναι αριθμητική παράσταση; Με ποια σειρά εκτελούμε τις πράξεις σε μια αριθμητική παράσταση ώστε να βρούμε την τιμή της; Αριθμητική παράσταση λέγεται κάθε

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΟΓΡΑΦΙΚΟ ΣΗΜΕΙΩΜΑ. 3. ΥΠΟΤΡΟΦΙΕΣ 1992-5 Υποτροφία του Ιδρύµατος Κρατικών Υποτροφιών (Ι.Κ.Υ.).

ΒΙΟΓΡΑΦΙΚΟ ΣΗΜΕΙΩΜΑ. 3. ΥΠΟΤΡΟΦΙΕΣ 1992-5 Υποτροφία του Ιδρύµατος Κρατικών Υποτροφιών (Ι.Κ.Υ.). ΒΙΟΓΡΑΦΙΚΟ ΣΗΜΕΙΩΜΑ 1. ΠΡΟΣΩΠΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ Επώνυµο: ΧΡΥΣΟΒΙΤΣΑΝΟΥ Όνοµα: ΒΑΣΙΛΙΚΗ Επάγγελµα: Αρχαιολόγος, Επίκουρος καθηγήτρια Αρχαιολογίας στο Τµήµα Συντήρησης Αρχαιοτήτων και Έργων Τέχνης του Τ.Ε.Ι. Αθήνας

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΣΤΗΝ ΙΣΤΟΡΙΑ. Τάξη Α Γυμνασίου. Ονοματεπώνυμο:... Τμήμα:... Ημερομηνία:... Βαθμός:...

ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΣΤΗΝ ΙΣΤΟΡΙΑ. Τάξη Α Γυμνασίου. Ονοματεπώνυμο:... Τμήμα:... Ημερομηνία:... Βαθμός:... ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΣΤΗΝ ΙΣΤΟΡΙΑ Τάξη Α Γυμνασίου Ονοματεπώνυμο:... Τμήμα:... Ημερομηνία:... Βαθμός:... Επιμέλεια: Σοφία Τουμασή Μέρος Α : Να απαντήσεις υποχρεωτικά και στις τρεις (3) ερωτήσεις. 1.α) Να γράψεις

Διαβάστε περισσότερα

8. Σύνθεση και ανάλυση δυνάμεων

8. Σύνθεση και ανάλυση δυνάμεων 8. Σύνθεση και ανάλυση δυνάμεων Βασική θεωρία Σύνθεση δυνάμεων Συνισταμένη Σύνθεση δυνάμεων είναι η διαδικασία με την οποία προσπαθούμε να προσδιορίσουμε τη δύναμη εκείνη που προκαλεί τα ίδια αποτελέσματα

Διαβάστε περισσότερα

Εισαγωγή στην Κλασική Αρχαιολογία ΙΙ (5ος - 4ος αι. π.χ.) Ιφιγένεια Λεβέντη

Εισαγωγή στην Κλασική Αρχαιολογία ΙΙ (5ος - 4ος αι. π.χ.) Ιφιγένεια Λεβέντη Εισαγωγή στην Κλασική Αρχαιολογία ΙΙ (5ος - 4ος αι. π.χ.) Ιφιγένεια Λεβέντη Τμήμα: Ιστορίας, Αρχαιολογίας και Κοινωνικής Ανθρωπολογίας Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας 9. Ναοί του 4 ου αι. π.χ. στην ηπειρωτική Ελλάδα

Διαβάστε περισσότερα

Κατεύθυνση:«Τεχνικής Γεωλογία και Περιβαλλοντική Υδρογεωλογία»

Κατεύθυνση:«Τεχνικής Γεωλογία και Περιβαλλοντική Υδρογεωλογία» ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ: «ΕΦΑΡΜΟΣΜΕΝΗ ΚΑΙ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΗ ΓΕΩΛΟΓΙΑ» Κατεύθυνση:«Τεχνικής Γεωλογία και Περιβαλλοντική Υδρογεωλογία» Βασικά εργαλεία Τεχνικής Γεωλογίας και Υδρογεωλογίας Επικ. Καθηγ. Μαρίνος

Διαβάστε περισσότερα

Ε - ΣΤ Δημοτικού 13 η Κυπριακή Μαθηματική Ολυμπιάδα Απρίλιος 2012

Ε - ΣΤ Δημοτικού 13 η Κυπριακή Μαθηματική Ολυμπιάδα Απρίλιος 2012 1. Πόσες ώρες έχουν περάσει από τις 6:45 πμ μέχρι τις 11:45 μμ της ίδιας μέρας; Α. 5 Β. 17 Γ. 24 Δ. 29 Ε. 41 1 1 2. Αν το χ είναι μεταξύ 1 και 1 +, τότε το χ μπορεί να είναι ίσο με τον κάθε 5 5 αριθμό

Διαβάστε περισσότερα

ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΚΑΙ ΤΟΥΡΙΣΜΟΥ ΚΓ ΕΦΟΡΕΙΑ ΠΡΟΪΣΤΟΡΙΚΩΝ & ΚΛΑΣΙΚΩΝ ΑΡΧΑΙΟΤΗΤΩΝ ΗΡΑΚΛΕΙΟ 6/6/2012 ΑΠ: Φ22/1/3508

ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΚΑΙ ΤΟΥΡΙΣΜΟΥ ΚΓ ΕΦΟΡΕΙΑ ΠΡΟΪΣΤΟΡΙΚΩΝ & ΚΛΑΣΙΚΩΝ ΑΡΧΑΙΟΤΗΤΩΝ ΗΡΑΚΛΕΙΟ 6/6/2012 ΑΠ: Φ22/1/3508 ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΚΑΙ ΤΟΥΡΙΣΜΟΥ ΚΓ ΕΦΟΡΕΙΑ ΠΡΟΪΣΤΟΡΙΚΩΝ & ΚΛΑΣΙΚΩΝ ΑΡΧΑΙΟΤΗΤΩΝ Ταχ. ιεύθυνση : Ξανθουδίδου & Χατζηδάκη ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΕΝΩΣΗ ΑΝΑΡΤΗΤΕΑ ΣΤΟ ΙΑ ΙΚΤΥΟ ΗΡΑΚΛΕΙΟ 6/6/2012 ΑΠ:

Διαβάστε περισσότερα

ΤΟ ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΡΚΟ ΟΡΧΟΜΕΝΟΥ

ΤΟ ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΡΚΟ ΟΡΧΟΜΕΝΟΥ ΤΟ ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΡΚΟ ΟΡΧΟΜΕΝΟΥ στο Megaron Plus Το βράδυ της Τετάρτης 13 Μαΐου 2015 η αίθουσα «Δημήτρη Μητρόπουλου», με 450 καθίσματα, του Μegaron Plus του Μεγάρου Μουσικής Αθηνών ήταν κάτι παραπάνω από

Διαβάστε περισσότερα

Αγροτεμάχιο προς πώληση, 165 στρεμμάτων στην παραλία Ορκός της Κέας (Τζιας) στις Κυκλάδες ΓΕΝΙΚΕΣ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΕΣ ΓΙΑ ΤΟ ΑΓΡΟΤΕΜΑΧΙΟ

Αγροτεμάχιο προς πώληση, 165 στρεμμάτων στην παραλία Ορκός της Κέας (Τζιας) στις Κυκλάδες ΓΕΝΙΚΕΣ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΕΣ ΓΙΑ ΤΟ ΑΓΡΟΤΕΜΑΧΙΟ Αγροτεμάχιο προς πώληση, 165 στρεμμάτων στην παραλία Ορκός της Κέας (Τζιας) στις Κυκλάδες ΓΕΝΙΚΕΣ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΕΣ ΓΙΑ ΤΟ ΑΓΡΟΤΕΜΑΧΙΟ Κέα 2009 Αγροτεμάχιο 165 στρέμματα, ιδανικό για επένδυση στις Κυκλάδες

Διαβάστε περισσότερα

Εκπαιδευτικά Προγράμματα. Εθνικό Αρχαιολογικό Μουσείο

Εκπαιδευτικά Προγράμματα. Εθνικό Αρχαιολογικό Μουσείο Εκπαιδευτικά Προγράμματα Εθνικό Αρχαιολογικό Μουσείο ΕΘΝΙΚΟ ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΚΟ ΜΟΥΣΕΙΟ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ & ΤΟΥΡΙΣΜΟΥ ΕΘΝΙΚΟ ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΚΟ ΜΟΥΣΕΙΟ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΑ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ Πατησίων 44, 10682 Αθήνα Τηλ.: 210

Διαβάστε περισσότερα

Δραστηριότητα 1 η : Ζωγραφίζω το αγριοκάτσικο

Δραστηριότητα 1 η : Ζωγραφίζω το αγριοκάτσικο Δραστηριότητα 1 η : Ζωγραφίζω το αγριοκάτσικο Στόχοι: Να εκφραστεί ο μαθητής μέσω των χρωμάτων, να γνωρίσει ότι υπάρχουν αγριοκάτσικα και να ενεργοποιηθεί συναισθηματικά προς αυτά. Παράλληλα να αναπτύξει

Διαβάστε περισσότερα

9. Τοπογραφική σχεδίαση

9. Τοπογραφική σχεδίαση 9. Τοπογραφική σχεδίαση 9.1 Εισαγωγή Το κεφάλαιο αυτό εξετάζει τις παραμέτρους, μεθόδους και τεχνικές της τοπογραφικής σχεδίασης. Η προσέγγιση του κεφαλαίου γίνεται τόσο για την περίπτωση της συμβατικής

Διαβάστε περισσότερα

ΜΕΛΕΤΗ ΤΟΥ ΦΑΙΝΟΜΕΝΟΥ ΤΗΣ ΔΙΑΘΛΑΣΗΣ ΣΕ «ΕΙΚΟΝΙΚΟ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ»

ΜΕΛΕΤΗ ΤΟΥ ΦΑΙΝΟΜΕΝΟΥ ΤΗΣ ΔΙΑΘΛΑΣΗΣ ΣΕ «ΕΙΚΟΝΙΚΟ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ» 1 ο ΣΥΝΕΔΡΙΟ ΣΤΗ ΣΥΡΟ ΤΠΕ ΣΤΗΝ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ 217 ΜΕΛΕΤΗ ΤΟΥ ΦΑΙΝΟΜΕΝΟΥ ΤΗΣ ΔΙΑΘΛΑΣΗΣ ΣΕ «ΕΙΚΟΝΙΚΟ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ» Λουκία Μαρνέλη Εκπαιδευτικός Δευτεροβάθμιας Εκπαίδευσης Διεύθυνση: Μονής Κύκκου 1, 15669 Παπάγου

Διαβάστε περισσότερα

Αφορμή για τη συγγραφή αυτού του άρθρου υπήρξε η ανακρίβεια

Αφορμή για τη συγγραφή αυτού του άρθρου υπήρξε η ανακρίβεια Ηγούμενος Χρυσορρογατίσσης Διονύσιος Ο ΣΤΑΥΡΟΣ ΤΟΥ ΚΡΑΤΗΜΑΤΟΥ Διόρθωση ανακρίβειας που προήλθε από παρεξήγηση Αφορμή για τη συγγραφή αυτού του άρθρου υπήρξε η ανακρίβεια που αναφέρεται στο βιβλίο της Μαρίνας

Διαβάστε περισσότερα

Η Μεθώνη και η περιοχή της από την αρχαιότητα έως τα νεότερα χρόνια Αρχαιολογικές και ιστορικές προσεγγίσεις

Η Μεθώνη και η περιοχή της από την αρχαιότητα έως τα νεότερα χρόνια Αρχαιολογικές και ιστορικές προσεγγίσεις ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΙΣΤΟΡΙΚΩΝ ΕΡΕΥΝΩΝ/ΕΘΝΙΚΟ ΙΔΡΥΜΑ ΕΡΕΥΝΩΝ ΣΥΛΛΟΓΟΣ ΦΙΛΩΝ ΚΑΣΤΡΟΥ ΜΕΘΩΝΗΣ ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΗ ΔΙΗΜΕΡΙΔΑ Η Μεθώνη και η περιοχή της από την αρχαιότητα έως τα νεότερα χρόνια Αρχαιολογικές και ιστορικές

Διαβάστε περισσότερα

891 Κ.Δ.Π. 223/2003. 10. Η τάξη ενεργειακής απόδοσης μιας οικιακής συσκευής προσδιορίζεται στο Παράρτημα V.

891 Κ.Δ.Π. 223/2003. 10. Η τάξη ενεργειακής απόδοσης μιας οικιακής συσκευής προσδιορίζεται στο Παράρτημα V. 97(1) του 2001. Συνοπτικός τίτλος. Ερμηνεία. 156(1) του 2002. 97(1) του 2001. Πεδίο εφαρμογής. Πληροφορίες. Τεχνικός φάκελος. Ε.Ε. Παρ. ΙΙΙ(Ι) 890 Κ.Δ.Π. 223/2003 Αρ. 3694, 14.3.2003 Αριθμός 223 Ο ΠΕΡΙ

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΜΑ 4 Ο ΑΒ 3 ΕΓ Α ΑΒ,

ΘΕΜΑ 4 Ο ΑΒ 3 ΕΓ Α ΑΒ, ΤΡΑΠΕΖΑ ΘΕΜΑΤΩΝ ΚΕΦΑΛΑΙΟ 7 Ο - ΑΝΑΛΟΓΙΕΣ ΘΕΜΑ Ο Άσκηση (_8975) Θεωρούμε τρίγωνο ΑΒΓ ΑΒ=9 και ΑΓ=5. Από το βαρύκεντρο Θ του τριγώνου, φέρουμε ευθεία ε παράλληλη στην πλευρά ΒΓ, που τέμνει τις ΑΒ και ΑΓ

Διαβάστε περισσότερα

Νεοελληνική Γλώσσα Β Λυκείου ΚΑΛΥΒΑ ΑΙΚΑΤΕΡΙΝΗ ΙΩΑΝΝΑ

Νεοελληνική Γλώσσα Β Λυκείου ΚΑΛΥΒΑ ΑΙΚΑΤΕΡΙΝΗ ΙΩΑΝΝΑ ΚΩΔΙΚΟΣ ΘΕΜΑΤΟΣ: 18673 ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ: 16/12/2014 ΟΙ ΚΑΘΗΓΗΤΕΣ: ΚΑΛΥΒΑ ΑΙΚΑΤΕΡΙΝΗ ΙΩΑΝΝΑ ΚΕΙΜΕΝΟ Η ΠΡΟΕΛΕΥΣΗ ΤΗΣ ΤΕΧΝΗΣ Α. Ο συγγραφέας του παρόντος κειμένου παρουσιάζει τον προβληματισμό του αναφορικά με

Διαβάστε περισσότερα

Σχόλια και υποδείξεις για το Σχέδιο Μαθήματος

Σχόλια και υποδείξεις για το Σχέδιο Μαθήματος Σχόλια και υποδείξεις για το Σχέδιο Μαθήματος Ακολούθως αναπτύσσονται ορισμένα διευκρινιστικά σχόλια για το Σχέδιο Μαθήματος. Αφετηρία για τον ακόλουθο σχολιασμό υπήρξαν οι σχετικές υποδείξεις που μας

Διαβάστε περισσότερα

12-14/06/2015 Περιφερειακό Πανελλήνιο Συνέδριο με διεθνή συμμετοχή

12-14/06/2015 Περιφερειακό Πανελλήνιο Συνέδριο με διεθνή συμμετοχή Το e-επιστημονικό περιοδικό «Εκπαίδευση Ενηλίκων και Πολιτισμός στην Κοινότητα» και το Επιστημονικό Δίκτυο Εκπαίδευσης Ενηλίκων Κρήτης (EΔΕΕΚ) σε συνεργασία με το Πολυτεχνείο Κρήτης - Σχολή Αρχιτεκτόνων

Διαβάστε περισσότερα

Η ΚΕΡΑΜΕΙΚΗ ΤΟΥ ΘΟΛΩΤΟΥ ΤΑΦΟΥ Ε ΣΤΟ ΦΟΥΡΝΙΑΡΧΑΝΩΝ

Η ΚΕΡΑΜΕΙΚΗ ΤΟΥ ΘΟΛΩΤΟΥ ΤΑΦΟΥ Ε ΣΤΟ ΦΟΥΡΝΙΑΡΧΑΝΩΝ Originalveröffentlichung in: N.E. Papadogiannakes (Hrsg.), Πεπραγμένα του Ζ Διεθνούς Κρητολογικού Συνεδρίου Α 2, Rethymno 1995, S. 729-739 ΔΙΑΜΑΝΤΗΣ ΠΑΝΑΓΙΩΤΟΠΟΥΛΟΣ Η ΚΕΡΑΜΕΙΚΗ ΤΟΥ ΘΟΛΩΤΟΥ ΤΑΦΟΥ Ε ΣΤΟ

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΠΕΙΡΑΙΩΣ ΣΧΟΛΗ ΝΑΥΤΙΛΙΑΣ & ΒΙΟΜΗΧΑΝΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΝΑΥΤΙΛΙΑΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ στη «ΝΑΥΤΙΛΙΑ»

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΠΕΙΡΑΙΩΣ ΣΧΟΛΗ ΝΑΥΤΙΛΙΑΣ & ΒΙΟΜΗΧΑΝΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΝΑΥΤΙΛΙΑΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ στη «ΝΑΥΤΙΛΙΑ» ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΠΕΙΡΑΙΩΣ ΣΧΟΛΗ ΝΑΥΤΙΛΙΑΣ & ΒΙΟΜΗΧΑΝΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΝΑΥΤΙΛΙΑΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ στη «ΝΑΥΤΙΛΙΑ» ΟΔΗΓΙΕΣ ΓΙΑ ΔΙΠΛΩΜΑΤΙΚΕΣ ΕΡΓΑΣΙΕΣ Α. ΓΕΝΙΚΕΣ ΟΔΗΓΙΕΣ ΕΚΠΟΝΗΣΗΣ ΔΙΠΛΩΜΑΤΙΚΩΝ

Διαβάστε περισσότερα