ΠΕΠΡΑΓΜΕΝΑ Ι ΔΙΕΘΝΟΥΣ ΚΡΗΤΟΛΟΓΙΚΟΥ ΣΥΝΕΔΡΙΟΥ (ΧΑΝΙΑ, 1-8 ΟΚΤΩΒΡΙΟΥ 2006) Τομοσ Α3 ΠΡΟΪΣΤΟΡΙΚΟΙ ΧΡΟΝΟΙ ΚΕΡΑΜΙΚΗ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑ ΤΕΧΝΗ

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "ΠΕΠΡΑΓΜΕΝΑ Ι ΔΙΕΘΝΟΥΣ ΚΡΗΤΟΛΟΓΙΚΟΥ ΣΥΝΕΔΡΙΟΥ (ΧΑΝΙΑ, 1-8 ΟΚΤΩΒΡΙΟΥ 2006) Τομοσ Α3 ΠΡΟΪΣΤΟΡΙΚΟΙ ΧΡΟΝΟΙ ΚΕΡΑΜΙΚΗ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑ ΤΕΧΝΗ"

Transcript

1 ΠΕΠΡΑΓΜΕΝΑ Ι ΔΙΕΘΝΟΥΣ ΚΡΗΤΟΛΟΓΙΚΟΥ ΣΥΝΕΔΡΙΟΥ (ΧΑΝΙΑ, 1-8 ΟΚΤΩΒΡΙΟΥ 2006) Y Τομοσ Α3 ΠΡΟΪΣΤΟΡΙΚΟΙ ΧΡΟΝΟΙ ΚΕΡΑΜΙΚΗ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑ ΤΕΧΝΗ ΕΙΚΟΝΟΓΡΑΦΙΑ ΛΑΤΡΕΙΑ ΤΕΛΕΤΟΥΡΓΙΚΟ ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΗΣ ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΚΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ ΑΝΑΤΥΠΟ ΦΙΛΟΛΟΓΙΚΟΣ ΣΥΛΛΟΓΟΣ «Ο ΧΡΥΣΟΣΤΟΜΟΣ» ΧΑΝΙΑ 2011

2 Επιμέλεια τόμου: Μαρία Ανδρεαδάκη-Βλαζάκη, Γενική Διευθύντρια Αρχαιοτήτων και Πολιτιστικής Κληρονομιάς, Υπουργείο Πολιτισμού και Τουρισμού & Ελένη Παπαδοπούλου, Αρχαιολόγος, ΚΕ Εφορεία Προϊστορικών και Κλασικών Αρχαιοτήτων Διορθώσεις, σελιδοποίηση και τυπογραφική φροντίδα: Κωστής Ψυχογυιός Εκτύπωση & βιβλιοδεσία: «Τυ π ο κρ έ τα» Γ. Καζανάκης Δ/χοι Α.Β.Ε. Βι.Πε. Ηρακλείου Κρήτης Η έκδοση πραγματοποιείται με την υποστήριξη του Υπουργείου Πολιτισμού και Τουρισμού (www.culture.gr/) Την ευθύνη της έκδοσης έχει το Δ.Σ. του «Χρυσοστόμου»: Αντώνης Πετρουλάκης (πρόεδρος), Κώστας Μαυρακάκης (αντιπρόεδρος), Βαγγέλης Μπούρμπος (γραμματέας), Χαράλαμπος Σκριβιλιωτάκης (ταμίας), Γιάννης Κουκλάκης, Αικατερίνη Μανιά, Κωνσταντίνος Πρώιμος (μέλη). ISBN (vol.) : ISBN (set) : ΦΙΛΟΛΟΓΙΚΟΣ ΣΥΛΛΟΓΟΣ «Ο ΧΡΥΣΟΣΤΟΜΟΣ» ΕΤΟΣ ΙΔΡΥΣΕΩΣ 1899 Χάληδων 83, Χανιά Κρήτης. Τηλ. & fax :

3 ΝΙΚΟΣ ΜΕΡΟΥΣΗΣ* Τεχνίτες και εργαστήρια λαρνάκων στην ΥΜ ΙΙΙ δυτική Κρήτη** Η έρευνα για τους τεχνίτες και τα εργαστήρια παραγωγής και διακόσμησης λαρνάκων στην ΥΜ ΙΙΙ Κρήτη, αν και ξεκίνησε πριν από τέσσερις δεκαετίες (Rutkowski 1966: ), έχει προχωρήσει με μικρά βήματα ως σήμερα (Kanta 1980: Μερούσης 2000: Tsipopoulou Vagnetti 1995, 1997). Το γεγονός αυτό είναι απόρροια του περιορισμένου ερευνητικού ενδιαφέροντος που υπάρχει γενικά για τη μετανακτορική εποχή, η οποία βρέθηκε ήδη από την εποχή του Έβανς στο περιθώριο των μινωικών σπουδών, καθώς ταυτίστηκε με την παρακμή και το προδιαγεγραμμένο τέλος του μινωικού πολιτισμού στο δαρβινικό/εξελικτικό πλαίσιο ερμηνείας που δημιούργησε ο θεμελιωτής της μινωικής αρχαιολογίας. 1 * Διδάκτωρ Προϊστορικής Αρχαιολογίας Α.Π.Θ, Διδάσκων Σχολής Ανθρωπιστικών και Κοινωνικών Σπουδών, Ανοικτό Πανεπιστήμιο Κύπρου. Κυζίκου 25-27, Καλαμαριά, Θεσσαλονίκη. ** Οφείλω ειλικρινείς ευχαριστίες στην Έφορο της Προϊστορικής Συλλογής του Εθνικού Αρχαιολογικού Μουσείου Δρα Λ. Παπάζογλου η οποία μου επέτρεψε να μελετήσω τις ΥΜ ΙΙΙ λάρνακες του Ε.Α.Μ. και δημιούργησε τις κατάλληλες συνθήκες για να προχωρήσει η έρευνά μου. Για τη φιλοξενία και τις διευκολύνσεις στο Ε.Α.Μ. θέλω να ευχαριστήσω τον αρχαιολόγο Κώστα Πασχαλίδη, όπως και τις συναδέλφους Δρα Μ. Νικολαΐδου, Δρα Δ. Κοκκινίδου και Δρα Λ. Στεφανή για τη βοήθειά τους σε διάφορα στάδια αυτής της μελέτης. 1 Οι μελέτες για τον Α. Evans και την καταλυτική επίδραση που άσκησαν οι ιδέες του στην προσέγγιση του μινωικού πολιτισμού είναι πλέον ευάριθμες, ωστόσο παραπέμπω σ αυτήν που ουσιαστικά καθόρισε το πλαίσιο μέσα στο οποίο κινήθηκε η έρευνα τις δεκαετίες του 80 και του 90 βλ. Cherry Για μια πρόσφατη επισκόπηση βλ. Hamilakis 2002: ο ΔιεθνΚρητΣυν (Χανιά 2006) Α3 (Χανιά 2011)

4 ΝΙΚΟΣ ΜΕΡΟΥΣΗΣ Μια απορία που θα μπορούσε κάποιος να διατυπώσει διαβάζοντας τον τίτλο της μελέτης αυτής είναι για ποιο λόγο σήμερα χρειάζεται να αναγνωριστούν τεχνίτες που παρήγαγαν και διακόσμησαν λάρνακες, όταν ακόμα και στο χώρο της κλασικής αρχαιολογίας οι ταυτίσεις αγγειογράφων δεν αποτελούν πια προτεραιότητα (Cherry 1992: , κυρίως σσ και υποσημειώσεις αρ. 22, 24 Morris I : 36-38, Morris 1993: 41-42). Στη συγκεκριμένη έρευνα η διαδικασία αυτή δεν είναι αυτοσκοπός αλλά η αφετηρία για να προσεγγίσουμε θέματα σχετικά με την παραγωγή και τη διακίνηση των λαρνάκων στην ΥΜ ΙΙΙ Κρήτη. Αρχικά είναι αναγκαίο να παρουσιαστούν σύντομα μερικά μεθοδολογικά ζητήματα σχετικά με τα ποιοτικά χαρακτηριστικά του αρχαιολογικού υλικού που χρησιμοποιείται σε έρευνες με τέτοιο προσανατολισμό και τα μορφολογικά στιλιστικά κριτήρια με βάση τα οποία θα αναγνωριστούν τεχνίτες (πρβ. Cherry 1992: Morris 1993: 42-43). Όσον αφορά στο πρώτο ζήτημα, η ποσότητα και τα κοινά ποιοτικά χαρακτηριστικά του αρχαιολογικού υλικού είναι δύο καθοριστικές παράμετροι ένα ευάριθμο και ομοιογενές ως προς τη χωρική κατανομή και τη χρονολόγηση σύνολο διασφαλίζει την εγκυρότητα των αποτελεσμάτων, προϋποθέσεις δεδομένες στην περίπτωση των ΥΜ ΙΙΙ λαρνάκων (Μερούσης 2000: ). Προβλήματα απορρέουν από το γεγονός ότι αρκετές λάρνακες έχουν δημοσιευτεί αποσπασματικά, κυρίως εκείνες που παρουσιάστηκαν συνοπτικά σε μικρής έκτασης ανασκαφικές εκθέσεις, με αποτέλεσμα να στερούμαστε πληροφοριών (π.χ. δεν απεικονίζονται όλες οι πλευρές, συχνά δεν αναφέρονται οι διαστάσεις, σχεδόν ποτέ δεν γίνεται λόγος για την ποιότητα του πηλού, την όπτηση, το επίχρισμα, τις κατασκευαστικές λεπτομέρειες) που είναι απαραίτητες για να ενισχύσουν ή να αποδυναμώσουν τα αποτελέσματα πρόσφατων ή παλιότερων μελετών. Σ αυτό το εμπόδιο προστίθεται το γνωστό πρόβλημα που μαστίζει την ελλαδική αρχαιολογία, δηλαδή ο μεγάλος όγκος αδημοσίευτου υλικού. Παρά τους παραπάνω περιορισμούς, η έρευνα μπορεί να προχωρήσει ως ένα βαθμό ικανοποιητικά. Όσον αφορά στο δεύτερο ζήτημα, η δέσμη των μορφολο- 82

5 ΤΕΧΝΙΤΕΣ ΚΑΙ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑ ΛΑΡΝΑΚΩΝ ΣΤΗΝ ΥΜ ΙΙΙ ΔΥΤΙΚΗ ΚΡΗΤΗ γικών στιλιστικών κριτηρίων με βάση την οποία θα αναγνωριστούν λάρνακες ως προϊόντα του ίδιου τεχνίτη είναι η παρακάτω : Α. σχήμα κιβωτίου και καλύμματος ή λουτηροειδούς λάρνακας και Β. εικονογραφικά δεδομένα (πρβ. Cherry 1992 Morris 1993: 45-46, Morris 1995: 189). Ως προς το κριτήριο Α το σχήμα μιας κιβωτιόσχημης ή λουτηροειδούς λάρνακας δεν μπορεί να λειτουργήσει αυτοδύναμα ως στοιχείο ταύτισης των προϊόντων ενός τεχνίτη. Και τα δύο σχήματα είναι έντονα τυποποιημένα και οι τυχόν μορφολογικές ομοιότητες δύσκολα οδηγούν στην αναγνώριση τεχνιτών. Ωστόσο μπορεί να δώσουν ενδείξεις που θα ενισχύσουν τις ήδη διαπιστωμένες, κυρίως σε εικονογραφικό επίπεδο, ομοιότητες μιας ομάδας λαρνάκων ή είναι πιο πιθανό να προσφέρουν δεδομένα για τις ιδιαιτερότητες και τις επιλογές στο πεδίο των ταφικών πρακτικών μιας περιοχής του νησιού. Τέτοια χαρακτηριστικά παραδείγματα είναι η απουσία λουτηροειδών λαρνάκων από τη δυτική Κρήτη και η έντονη παρουσία τους στο ανατολικό τμήμα του νησιού ή ακόμα η χρήση κιβωτιόσχημων λαρνάκων με επίπεδο κάλυμμα στην κεντρική Κρήτη (Kanta 1980: 291 Μερούσης 2000: , 400-3). Στο κριτήριο Β εντάσσονται τα παρακάτω : 1. εικονογραφικά θέματα, 2. δομή παράστασης εικονογραφικού συνόλου, 3. τρόπος απόδοσης θεμάτων. Τα κριτήρια Β1 και Β2 αποτελούν ουσιαστικά τις προϋποθέσεις για μια ταύτιση. Η επιλογή των θεμάτων που θα κοσμήσουν την επιφάνεια μιας λάρνακας ή οποιουδήποτε άλλου αντικειμένου (αγγείου, τοιχογραφίας, σφραγίδας κ.λπ.) και η δομή μιας παράστασης, με άλλα λόγια τα κριτήρια Β1 και Β2, δεν είναι, βέβαια, αποτέλεσμα τυχαίων επιλογών ενός τεχνίτη. Το στιλ που χαρακτηρίζει μια εποχή δρα καταλυτικά σ αυτό το επίπεδο, είναι εκείνο που καθορίζει τις σταθερές αρχές με βάση τις οποίες παράγεται και διακοσμείται ένα αντικείμενο (Conkey Hastorf 1990 Hodder 1990). Στη διακόσμηση των μινωικών λαρνάκων (θεματολογία και δομή παραστάσεων) οι τεχνίτες υπακούουν σε θεμελιώδεις κανόνες που καθορίζουν το στιλιστικό προφίλ των έργων τους (Μερούσης 2000: 20-23, 83

6 ΝΙΚΟΣ ΜΕΡΟΥΣΗΣ , ). Το κριτήριο που επιβεβαιώνει τις παρατηρήσεις από τα παραπάνω δεδομένα (Α, Β1 και Β2) και τελικά παίζει καθοριστικό ρόλο στο να ταυτιστούν κάποιες λάρνακες ως έργα του ίδιου τεχνίτη είναι ο τρόπος με τον οποίο τα εικονογραφικά μοτίβα αποδίδονται κάθε φορά (κριτήριο Β3 πρβ. Μοrris 1993, 1995). Πρόκειται για τις λεπτομέρειες, το μικροστιλ που αναπτύσσει κάθε τεχνίτης, είναι αυτό που ο Hill έχει ονομάσει υποσυνείδητη ιδιοσυγκρασία ή επίκτητες μηχανικές κινήσεις (subconscious idiosyncrasy ή motor habits βλ. Hill 1977, 1993), δηλαδή τεχνικές λεπτομέρειες ή κινήσεις που κάθε τεχνίτης αποκτά καθώς μαθαίνει μια τέχνη και με το πέρασμα του χρόνου τις χρησιμοποιεί μηχανικά πια στην παραγωγή, με άλλα λόγια το προσωπικό ιδίωμα ή το ύφος κάθε τεχνίτη (πρβ. Morris 1993, 1995, βλ. επίσης Μερούσης 1990 Μorgan 1985). Ο Hill με ένα απλό αλλά ευφυές πείραμα απέδειξε στα μέσα της δεκαετίας του 70 ότι το ύφος που χαρακτηρίζει κάθε τεχνίτη, οι επίκτητες μηχανικές κινήσεις δεν διδάσκονται και ουσιαστικά είναι αδύνατο να αντιγραφούν από κάποιον άλλο (Hill 1977). Ωστόσο το κριτήριο Β3 μόνο του δεν αρκεί, καθώς χρειάζεται ο συνδυασμός και των υπολοίπων για να οδηγηθεί κανείς με ασφάλεια σε ταυτίσεις χεριών. Σημειώνω πιο κάτω ένα παράδειγμα : ο τρόπος που αποδίδεται η κυματοειδής ταινία στις παραστάδες μιας λάρνακας είναι το πιο συνηθισμένο θέμα σ αυτή την περιοχή του κιβωτίου δεν μπορεί να λειτουργήσει, για ευνόητους λόγους, ως το μόνο κριτήριο για να αναγνωριστούν τα προϊόντα κάθε τεχνίτη και αυτό αφορά μια ομάδα αφαιρετικών κυρίως μοτίβων, όπως η σπείρα, το συμμετρικό κυματοειδές πλαίσιο, το αβακωτό κόσμημα κ.λπ. Σ αυτές τις περιπτώσεις είναι απαραίτητα και τα τρία κριτήρια. Μετά τη σύντομη παρουσίαση του μεθοδολογικού πλαισίου, μπορούμε να προχωρήσουμε στο θέμα που μας αποσχολεί εδώ. Η πρώτη ομάδα λαρνάκων που διακοσμήθηκε από τον ίδιο τεχνίτη αριθμεί, προς το παρόν, τρία παραδείγματα. Οι δύο λάρνακες προέρχονται από το νεκροταφείο των Αρμένων (αρ. κατ. 1 και 2) και η τρίτη, αδημοσίευτη εδώ και πάνω από πέντε δεκαετίες, από τάφο στα Δράμια (αρ. κατ. 3). Οι τρεις ΥΜ ΙΙΙΑ2 λάρνακες είναι έργα 84

7 ΤΕΧΝΙΤΕΣ ΚΑΙ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑ ΛΑΡΝΑΚΩΝ ΣΤΗΝ ΥΜ ΙΙΙ ΔΥΤΙΚΗ ΚΡΗΤΗ του ίδιου τεχνίτη που αναγνωρίστηκε από τον Γιάννη Τζεδάκη στις αρχές της δεκαετίας του 70 και ονομάστηκε τεχνίτης των ελαφιών (Τζεδάκις 1971). Πέρα από τον πανομοιότυπο τρόπο απόδοσης των θεμάτων οι κεκτημένες μηχανικές κινήσεις εντοπίζονται, για παράδειγμα, στην απόδοση του ματιού και των κεράτων στα ζώα και στον αργοναύτη, στα παπυροειδή άνθη κ.λπ. το θεματολόγιο είναι ίδιο, όπως και η δομή των εικόνων. Εκτός από αυτά, υπάρχουν και άλλα κοινά χαρακτηριστικά : οι τρεις λάρνακες είναι πολύχρωμες, κάτι που απαντά σπανιότατα στην ΥΜ ΙΙΙ εποχή, και έχουν το ίδιο ακριβώς σχήμα κιβωτίου η παρατήρηση βασίζεται στις δύο δημοσιευμένες λάρνακες από τους Αρμένους με δύο φατνώματα σε κάθε πλευρά και έξι συνολικά πόδια. Οι λάρνακες προέρχονται από δύο νεκροταφεία που σε ευθεία γραμμή απέχουν περίπου 13 χιλιόμετρα, ενώ με το υπάρχον οδικό δίκτυο γύρω στα 20 χλμ. Η δεύτερη ομάδα συγκροτείται από δύο ΥΜ ΙΙΙΒ λάρνακες. Η πρώτη βρέθηκε σε τάφο στο Μαρουλά (αρ. κατ. 4), ενώ η δεύτερη, που παραδόθηκε σε αποσπασματική κατάσταση στο Εθνικό Αρχαιολογικό Μουσείο το 1967 (αρ. κατ. 5), είναι άγνωστο από ποιο νεκροταφείο της Κρήτης προέρχεται. Σ αυτή την κιβωτιόσχημη λάρνακα ανήκει ένα κάλυμμα από την ίδια παράδοση. 2 Και οι δύο λάρνακες έχουν τις ίδιες διαστάσεις (ανήκουν στον τύπο εκείνο του οποίου το μήκος είναι αρκετά μεγαλύτερο του ενός μέτρου, η αρ. κατ. 5 αν και σώζεται κατά το ήμισυ είναι σαφές ότι είχε μήκος περίπου 1,50 μ.), τον ίδιο τύπο καλύμματος και το ίδιο εικονογραφικό πρόγραμμα σε όλες τις πλευρές του κιβωτίου και του καλύμματος. Οι μακριές πλευρές του κιβωτίου κοσμούνται με διπλή οριζόντια οφιοειδή ταινία, οι στενές πλευρές με τετράφυλλο κόσμημα και οφιοειδή ταινία, οι παραστάδες με κάθετες οφιοειδείς ταινίες και το κάλυμμα τόσο στις μακριές όσο και στις στενές πλευρές με οριζόντιες οφιοειδείς ταινίες. Ο τρόπος που αποδίδονται τα θέματα (οι κεκτημένες μηχανικές κινήσεις / το μικροστίλ του τεχνίτη), η θέση τους στις πλευρές των λαρνάκων, η δομή των παραστάσεων, όλα τα δεδομένα συνη- 2 Το κάλυμμα είχε τοποθετηθεί λαθεμένα σε άλλη λάρνακα (Τουλούπα 1968: 55, εικ. 3). Για τη νέα ταύτιση βλ. Μερούσης 2009:

8 ΝΙΚΟΣ ΜΕΡΟΥΣΗΣ γορούν ότι οι δύο λάρνακες είναι έργα του ίδιου τεχνίτη. Με βάση μάλιστα αυτή την ταύτιση δεν είναι απίθανο η αγνώστου προέλευσης λάρνακα του Ε.Α.Μ. να προέρχεται από το ΥΜ ΙΙΙ νεκροταφείο της περιοχής του Μαρουλά που συλήθηκε στις αρχές της δεκαετίας του 60 (βλ. ΚρητΧρον 17, 1963, 412 ΑρχΔελτ 19, 1964, Β3 Χρονικά, 447 Μερούσης 2009: 88, 91). Στην τρίτη ομάδα ανήκουν δύο ΥΜ ΙΙΙΒ λάρνακες από τα νεκροταφεία των Αρμένων και του Μαρουλά (αρ. κατ. 6 και 7). Και οι δυο κοσμούνται με την ίδια παράσταση που παρουσιάζεται όμως σε διαφορετική θέση. Στη μια μακριά πλευρά της λάρνακας των Αρμένων ο τεχνίτης ζωγράφισε μια από τις πιο ζωντανές σκηνές κυνηγιού στη μινωική εικονογραφία (Μερούσης 2000: 207-8), ενώ σε εκείνη από τον Μαρουλά ο ίδιος τεχνίτης απέδωσε τη σκηνή συνοπτικά στη μια στενή πλευρά της (Κάντα 1973). Δεν υπάρχει αμφιβολία ότι και οι δύο παραστάσεις είναι δημιουργήματα του ίδιου τεχνίτη. Το μικροστίλ του λαρνακογράφου εντοπίζεται εύκολα στον τρόπο με τον οποίο έχουν αποδοθεί, για παράδειγμα, οι ανθρώπινες μορφές, οι αγελάδες και οι ομάδες τόξων που απρόσεκτα, για τα δικά μας μάτια, γεμίζουν τον κενό χώρο του ιερού τόπου στον οποίο εκτυλίσσεται το κυνήγι. Τα κλειστά τόξα, το κλαδί και τα παγώνια αποδίδουν συνοπτικά την ιερή γη. Αυτές οι δυο λάρνακες μοιράζονται και άλλα κοινά χαρακτηριστικά : έχουν το ίδιο σχήμα καλύμματος με ελαφρά κοίλη δοκό και τις ίδιες περίπου διαστάσεις ας έχουμε κατά νου ότι οι λάρνακες είναι χειροποίητες γι αυτό ακόμα και σ εκείνες που είναι προϊόντα του ίδιου τεχνίτη παρατηρούνται μικρές κατασκευαστικές διαφοροποιήσεις. Η λάρνακα με αρ. κατ. 7 εκτός από την όμοια σκηνή κυνηγιού με την αρ. κατ. 6, φέρει στις δύο μακριές πλευρές της ένα από τα πιο σπάνια θέματα στην εικονογραφία των ΥΜ ΙΙΙ λαρνάκων. Πρόκειται για το φύλλο, 3 όπως ονόμασε το μοτίβο η Άννα Μιχαηλίδου στη δημοσίευση μιας λάρνακας που προέρχεται από τον ίδιο τάφο 3 Η ονομασία φύλλο είναι πιο εύστοχη από τον όρο hatched loop (ρακέτα/ θηλειά) του Furumark (1972, mot. 63.8), καθώς έτσι δηλώνεται η φυτική καταγωγή του θέματος, που είναι παράγωγο/υβρίδιο του παπυροειδούς άνθους. 86

9 ΤΕΧΝΙΤΕΣ ΚΑΙ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑ ΛΑΡΝΑΚΩΝ ΣΤΗΝ ΥΜ ΙΙΙ ΔΥΤΙΚΗ ΚΡΗΤΗ στον Μαρουλά, βρέθηκε όμως στα τέλη της δεκαετίας του 1960 στα χέρια αρχαιοκαπήλων και κατέληξε στο Αρχαιολογικό Μουσείο Θεσσαλονίκης, όπου σήμερα εκτίθεται στον προθάλαμο περιοδικών εκθέσεων (Μιχαηλίδου-Παππά 1972: 325, υποσημ. 1). Σε αυτή τη λάρνακα (αρ. κατ. 8) το θέμα του φύλλου απαντά στη μακριά πλευρά του κιβωτίου. Το ίδιο θέμα συναντάται στη μακριά πλευρά μιας λάρνακας που παραδόθηκε το 1967 στο Εθνικό Αρχαιολογικό Μουσείο (αρ. κατ. 9) αλλά δεν είχε απεικονιστεί στην τότε δημοσίευση (Τουλούπα 1968 Μερούσης 2009: 77-81, εικ. 1). Και αυτή η λάρνακα είναι πιθανό ότι προέρχεται από έναν από τους τρεις συλημένους τάφους του Μαρουλά (βλ. ΚρητΧρον 17, 1963, 412 ΑρχΔελτ 19, 1964, Β3 Χρονικά, 447). Την εποχή που η Μιχαηλίδου δημοσίευσε τη λάρνακα του Μουσείου Θεσσαλονίκης τα γνωστά παραδείγματα λαρνάκων με φύλλο ήταν τρία (αρ. κατ. 7, 8, 9). Σ αυτά προστίθεται ένα τέταρτο, η λάρνακα με αρ. κατ. 10 από το νεκροταφείο των Αρμένων. Οι πέντε συνολικά λάρνακες (αρ. κατ. 7, 8, 9, 10 και η με αρ. κατ. 6 λόγω της όμοιας σκηνής κυνηγιού με την αρ. κατ. 7) και με αρκετή επιφύλαξη μια έκτη από το Άδελε (αρ. κατ. 11) είναι έργα, αν όχι του ίδιου τεχνίτη, του ίδιου τοπικού εργαστηρίου. Η απόδοση του φύλλου στις λάρνακες με αρ. κατ. 9 και 10 (πιθανώς και η αρ. κατ. 7) είναι ίδια σύμφωνα με το κριτήριο Β3, γι αυτό θεωρούμε ότι είναι προϊόντα του ίδιου τεχνίτη. Οι υπόλοιπες λάρνακες (με επιφύλαξη η αρ. κατ. 11) συνδέονται με βάση τα κριτήρια Β1 και Β2, δηλαδή τα κοινά χαρακτηριστικά τους είναι το εικονογραφικό θέμα που συναντάται μόνο σ αυτή την περίοδο (ΥΜ ΙΙΙΒ) σε λάρνακες των συγκεκριμένων νεκροταφείων και ο ίδιος τρόπος δομής των παραστάσεων. Αξιοσημείωτο είναι ότι ο τεχνίτης επιλέγει τις μακριές πλευρές του κιβωτίου για να αποδώσει το θέμα το οποίο σχηματίζεται από δύο φύλλα με ένα διπλό βλαστό ή στέλεχος και μικρότερα φύλλα τα οποία γεμίζουν τον άδειο χώρο (Μιχαηλίδου-Παππά 1972: , πίν. ΜΔ). Αυτή η ομάδα μοιράζεται και άλλα κοινά χαρακτηριστικά : οι λάρνακες με αρ. κατ. 8 και 10 έχουν τον ίδιο τύπο καλύμματος, οι με αρ. κατ. 8 και 9 έχουν ίδιες διαστάσεις και η στενή πλευρά του κιβωτίου τους κοσμείται με το ίδιο θέμα 87

10 ΝΙΚΟΣ ΜΕΡΟΥΣΗΣ (αβακωτό κόσμημα). Οι ομοιότητες συνεχίζονται ως εξής: όλες οι λάρνακες είναι σύγχρονες, προέρχονται από δύο γειτονικά νεκροταφεία που σε ευθεία γραμμή απέχουν γύρω στα 10 χλμ. (Αρμένοι και Μαρουλάς), ενώ το Άδελε δεν απέχει περισσότερο από 2-3 χλμ. από τον Μαρουλά και διακοσμούνται στις μακριές τους πλευρές με ένα θέμα τοπικής καθαρά έμπνευσης και εμβέλειας. Στα προϊόντα αυτού του εργαστηρίου ίσως ανήκουν δύο ακόμα λάρνακες από τους Αρμένους (τάφοι 17 και 55 βλ. Μερούσης 2000, αρ. κατ. 21 και 24). 4 Εκτός από τις δύο κοινές σκηνές, το τελετουργικό κυνήγι και το φύλλο, σ αυτή την ομάδα λαρνάκων παρουσιάζονται άλλα, διαφορετικά θέματα, γεγονός που ίσως υποδεικνύει ότι η διακόσμηση μιας λάρνακας γινόταν ταυτόχρονα από δύο λαρνακογράφους για παράδειγμα ο ένας μπορεί να ζωγράφιζε τη μια μακριά πλευρά, ενώ ο δεύτερος την άλλη ή το κάλυμμα. 5 Από τα πιο πάνω δεδομένα φαίνεται ότι λάρνακες του ίδιου τεχνίτη διακινούνταν σε νεκροταφεία του βόρειου τμήματος του σημερινού νομού Ρεθύμνου (Μαρουλάς, Αρμένοι, Άδελε και Δράμια 4 Βλ. το συμμετρικό κυματοειδές πλαίσιο στις παραστάδες της λάρνακας με αρ. κατ. 1 και εκείνης του τάφου 55 των Αρμένων και σύγκρινε με τις παραστάδες της λάρνακας από τον τάφο 17. Πρβ. επίσης το χιαστί θέμα στα πόδια των λαρνάκων από τους τάφους 17 και 55 των Αρμένων. 5 Μερικές ακόμα λάρνακες από την περιοχή του νομού Ρεθύμνου θεωρούνται προϊόντα του ίδιου εργαστηρίου. Πιο συγκεκριμένα τρεις λάρνακες άγνωστης προέλευσης, σήμερα στο Μουσείο Ρεθύμνου (Mavriyannaki 1972: (αρ.6), (αρ. 7), (αρ. 8) Μερούσης 2000, αρ. κατ ), έχουν θεωρηθεί με βάση την απόδοση του χταποδιού προϊόντα του ίδιου εργαστηρίου (Kanta 1980: 292) αλλά κάτι τέτοιο δεν πρέπει να θεωρείται βέβαιο. Δύο άλλες λάρνακες, η πρώτη άγνωστης προέλευσης (Mavriyannaki 1972: (αρ.6) Μερούσης 2000, αρ. κατ. 212) και η άλλη από τάφο στον Σταυρωμένο (Kanta 1980: 212, εικ Μερούσης 2000, αρ. κατ. 187) σύγκρινε τα πλάγια παπυροειδή στο κάλυμμα ίσως είναι προϊόντα του ίδιου εργαστηρίου αλλά και εδώ η ταύτιση δεν είναι ασφαλής, γιατί δεν πληρούνται τα στιλιστικά κριτήρια που αναφέραμε πιο πάνω. Σχετικά με το θέμα του χταποδιού με το κωνικό σκουφί που συναντάται σε λάρνακες από τα νεκροταφεία της ευρύτερης περιοχής του Ρεθύμνου (βλ. Μιχαηλίδου-Παππά 1972: Μερούσης 2000: 261) και το αν είναι ένα μοτίβο που σχετίζεται με συγκεκριμένο εργαστήριο διακόσμησης λαρνάκων, τα δημοσιευμένα παραδείγματα δεν επαρκούν για να υποστηρίξουν με βεβαιότητα μια τέτοια σκέψη. 88

11 ΤΕΧΝΙΤΕΣ ΚΑΙ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑ ΛΑΡΝΑΚΩΝ ΣΤΗΝ ΥΜ ΙΙΙ ΔΥΤΙΚΗ ΚΡΗΤΗ [ν. Χανίων]) 6 σε απόσταση που δεν ξεπερνούσε τα 20 χιλιόμετρα. Σ αυτό το σημείο αναπόφευκτα η συζήτηση έρχεται στο θέμα, αν οι τεχνίτες ήταν πλανόδιοι ή εγκατεστημένοι σε μόνιμα εργαστήρια και με διάφορους τρόπους και μέσα διέθεταν τα προϊόντα τους στη γύρω περιοχή. Οι αρχαιομετρικές αναλύσεις θα προσφέρουν στο μέλλον απαντήσεις, μέχρι τότε όμως μπορούμε να παρουσιάσουμε μερικές σκέψεις για την οργάνωση των εργαστηρίων, τον τρόπο παραγωγής και διακίνησης των λαρνάκων στην ΥΜ ΙΙΙ Κρήτη. Αρκετοί ερευνητές έχουν υποστηρίξει ότι οι τεχνίτες λαρνάκων ήταν πλανόδιοι (Kanta 1980: Μερούσης 2000: 405 κ.ε. Rutkowski 1966: 132 Tsipopoulou Vagnetti 1997: 477) και αυτή η πρόταση έχει στηριχτεί στο γεγονός ότι όμοιες λάρνακες έχουν εντοπιστεί, όπως είδαμε πιο πάνω, σε κοντινά νεκροταφεία όχι μόνο της δυτικής αλλά και της υπόλοιπης Κρήτης (Τsipopoulou Vagnetti 1995, 1997). Η περίπτωση μάλιστα των πλανόδιων πιθαράδων από το χωριό Θραψανό στην κεντρική Κρήτη χρησιμοποιήθηκε ως εθνογραφικό παράλληλο για να στηρίξει αυτή την πρόταση (Βογιατζόγλου 1972, Voyatzoglou 1984). Από τα αρχαιολογικά δεδομένα που παρουσιάστηκαν πιο πάνω από τη δυτική Κρήτη καθώς και αυτά από την κεντρική και ανατολική (βλ. Μερούσης 2000: Tsipopoulou Vagnetti 1997) φαίνεται ότι σε όλες σχεδόν τις περιπτώσεις οι λάρνακες που ήταν προϊόντα του ίδιου τεχνίτη διακινήθηκαν σε μια ακτίνα λίγων χιλιομέτρων, στην πλειονότητα των περιπτώσεων είναι κατά μέσο όρο 5-10 χλμ. με μέγιστη απόσταση γύρω στα 20 χλμ. Πρόκειται δηλαδή για αποστάσεις που μπορούσαν να διανυθούν πεζή μέσα σε λίγες ώρες και με ένα υποζύγιο φορτωμένο με το εμπόρευμα. Ακόμα και οι λάρνακες που έχουν μεγάλο βάρος είναι δυνατόν να μεταφερθούν σε τέτοιες αποστάσεις με ένα υποζύγιο. 7 Μπορούμε λοιπόν να 6 Νέα στοιχεία πιθανόν να προστεθούν, όταν δημοσιευτούν οι λάρνακες από το νεκροταφείο των Αρμένων. Σε παρόμοιας κλίμακας αποστάσεις έχουν βρεθεί λάρνακες που είναι προϊόντα του ίδιου τεχνίτη/εργαστηρίου στην κεντρική και ανατολική Κρήτη (βλ. Kanta 1980: Mερούσης 2000: Tsipopοulou Vagnetti 1995, 1997: ). 7 Οι Tsipopoulou και Vagnetti (1997: 477, σημ. 18) αναφέρουν ότι ένα υποζύ- 89

12 ΝΙΚΟΣ ΜΕΡΟΥΣΗΣ υποθέσουμε, χωρίς βέβαια να αποκλείουμε την πιθανότητα πλανόδιων τεχνιτών (για πλανόδιους αγγειογράφους και αγγειοπλάστες βλ. Papadopoulos 1997, κυρίως όπου διατυπώνεται η ενδιαφέρουσα πρόταση ότι ο θαλάσσιος ρυθμός και τα μινωικά/μινωίζοντα αγγεία που έχουν βρεθεί στην Πελοπόννησο κατασκευάστηκαν και διακοσμήθηκαν επιτόπου από πλανόδιους μινωίτες τεχνίτες), ότι υπήρχαν τεχνίτες και εργαστήρια εγκατεστημένα μόνιμα σε ένα χώρο, πιθανώς σε έναν από τους οικισμούς στων οποίων τα νεκροταφεία βρέθηκαν λάρνακες. 8 Με βάση εθνογραφικά παράλληλα και αρχαιολογικά δεδομένα είναι δυνατόν να φωτιστούν μερικές πλευρές από την οργάνωση ενός μετανακτορικού εργαστηρίου που θα μπορούσε να μην είναι μόνο χώρος παραγωγής και διακόσμησης λαρνάκων αλλά και αγγείων. Υπάρχουν ενδείξεις, λιγοστές προς το παρόν, που υπαινίσσονται ότι λάρνακες και αγγεία κατασκευάζονταν και διακοσμούνταν, σε μερικές τουλάχιστον περιπτώσεις, από τον ίδιο τεχνίτη. 9 Μια ολιγάριθμη ομάδα (άραγε μόνο άντρες;) από δύο ως έξι άτομα γιο μπορεί να μεταφέρει 100 κιλά. Οι μινωικές λάρνακες που φυλάσσονται στο Εθνικό Αρχαιολογικό Μουσείο ζυγίζουν γύρω στα 100 κιλά (με το κάλυμμα) σύμφωνα με τους εργατοτεχνίτες που τις μετακίνησαν για να τις φωτογραφίσω τον Φεβρουάριο του Η λάρνακα του Μουσείου Θεσσαλονίκης ζυγίζει λιγότερο από 100 κιλά. Οι Godart Tzedakis (1991: 191) αναφέρουν ότι μια λάρνακα ζυγίζει πάνω από 300 κιλά, μια εκτίμηση που φαίνεται υπερβολική. 8 Οι Tsipopoulou και Vagnetti (1997: 477) βασισμένες σε μακροσκοπική εξέταση λαρνάκων που θεωρούνται έργα του ίδιου τεχνίτη/εργαστηρίου και έχουν κατασκευαστεί από τον ίδιο πηλό υποστηρίζουν ότι μεταφέρθηκαν με υποζύγια από τον χώρο παραγωγής τους στα νεκροταφεία. 9 Το συγκεκριμένο πεδίο παραμένει ακόμα παρθένο. Ο Rutkowski (1966: ) και ο Watrous (1991: ) έχoυν σχολιάσει ακροθιγώς το θέμα. Οι Tsipopoulou και Vagnetti (1997: 475, σημ. 13) αναγνώρισαν ότι ένας ψευδόστομος αμφορέας που βρέθηκε στην Ιαλυσό της Ρόδου έχει διακοσμηθεί από τον ίδιο τεχνίτη που κόσμησε τέσσερις λάρνακες στην ανατολική Κρήτη. Σημειώνω ακόμα την περίπτωση του τεχνίτη που κόσμησε τον ΥΜ ΙΙΙΑ1 λουτήρα από την Κνωσό και διάφορα αγγεία βλ. Morris Πολύ σημαντική είναι η πληροφορία της Vallianou (1997: 335) ότι στον YM IIIB εργαστηριακό χώρο που ανασκάφηκε στις Γούβες Ηρακλείου βρέθηκε εκτός από όστρακα αγγείων τεμάχιο λάρνακας, μια ισχυρή ένδειξη ότι λάρνακες και αγγεία παράγονταν σε αρκετές περιπτώσεις στο ίδιο εργαστήριο. 90

13 ΤΕΧΝΙΤΕΣ ΚΑΙ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑ ΛΑΡΝΑΚΩΝ ΣΤΗΝ ΥΜ ΙΙΙ ΔΥΤΙΚΗ ΚΡΗΤΗ (oι πλανόδιες ομάδες πιθαράδων από το Θραψανό αποτελούνταν από έξι άτομα με αρχηγό τον μάστορα, δύο άλλους ειδικευμένους τεχνίτες τον σοτομάστορα και τον τροχάρη και τρεις βοηθούς χωματάς, ξυλάς, κουβαλητής βλ. Voyatzoglou 1984: , στα χωριά της Κορώνης ο τεχνίτης είχε μόνο δυο βοηθούς βλ. Blitzer 1990: 679) επάνδρωνε το εργαστήριο που ήταν ένας ανοικτός χώρος στον οποίο γίνονταν η προετοιμασία του πηλού, το χτίσιμο της λάρνακας, η επεξεργασία της επιφάνειάς της, η διακόσμηση και η όπτηση (για εργαστηριακούς χώρους κατασκευής αγγείων και πιθανώς λαρνάκων της ΥΜ ΙΙΙΒ περιόδου βλ. Χατζή-Βαλλιάνου 1995, Vallianou 1997). Η παραγωγή μιας λάρνακας απαιτεί περισσότερο χρόνο, κόπο και πρώτες ύλες από ότι ένα αγγείο ή ένα πιθάρι. Λόγω του ορθογώνιου σχήματος των κιβωτιόσχημων λαρνάκων θα πρέπει να χρησιμοποιούνταν η τεχνική των τμημάτων (Rice 1987: 125 Rye 1981: 71-72), μια μέθοδος στην οποία ο πηλός ανοίγεται σε φύλλα διαφόρων μεγεθών και σχημάτων (τετράγωνα ή ορθογώνια για το κιβώτιο, τρίγωνα και τραπέζια για το κάλυμμα), η τεχνική των κουλούρων (Rice 1987: Rye 1981: ) (δοκός, περιχείλωμα, λουτηροειδείς λάρνακες) πιθανώς και μήτρες με τις οποίες κατασκευάζονταν επιμέρους τμήματα (π.χ. πόδια ) ή εξ ολοκλήρου κομμάτια, όπως καλύμματα με κοίλες στενές πλευρές (Rice 1987: ). Λόγω όγκου κατά την παραγωγή θα πρέπει να χρησιμοποιούνταν υποστηρίγματα έτσι ώστε να αποφευχθούν διάφορα προβλήματα, όπως κατάρρευση των τοιχωμάτων (Rye 1981: 63). Μετά ακολουθούσε η συναρμολόγηση, μια σχετικά σύνθετη διαδικασία, κατά την οποία τα επιμέρους τμήματα συγκολλούνταν και καλύπτονταν με στρώματα πηλού. Η επεξεργασία της επιφάνειας και η κάλυψη των ατελειών με λείανση, η τοποθέτηση του επιχρίσματος και τέλος η διακόσμηση και η όπτηση ήταν οι υπόλοιπες διαδικασίες. 10 Για την όπτηση και πάλι λόγω όγκου απαιτούνταν μεγάλου 10 Η τεχνολογία των λαρνάκων είναι ένα ακόμα θέμα που δεν έχει απασχολήσει την έρευνα μέχρι σήμερα, γι αυτό οι δημοσιευμένες πληροφορίες είναι ελάχιστες βλ. Mερούσης 2000: 404, σημ Η παραστάδα και οι πλευρές μιας αποσπασματικά σωζόμενης λάρνακας που φυλάσσεται στο Ε.Α.Μ. έχουν κατα- 91

14 μεγέθους κλίβανοι. 11 Είναι πάντως χαρακτηριστικό ότι οι λάρνακες στην πλειονότητά τους έχουν ανομοιογενές ψήσιμο, πράγμα που διαπιστώνεται από τις ποικίλες αποχρώσεις του πηλού, του επιχρίσματος και της βαφής τους. Η έρευνα για τους τεχνίτες και τα εργαστήρια λαρνάκων παραμένει κατά βάση ένα πεδίο ανοιχτό στην έρευνα. Αρχαιομετρικές αναλύσεις, δημοσίευση λαρνάκων, που έχουν έρθει στο φως πριν από δεκαετίες, επανεξέταση ήδη δημοσιευμένων με στόχο τη μελέτη της τεχνολογίας τους και πειραματικές προσπάθειες παραγωγής λαρνάκων απαιτούνται για να αποσαφηνιστούν πολλά προβλήματα και ερωτήματα που σχετίζονται με την παραγωγή και τη διακίνησή τους στην ΥΜ ΙΙΙ Κρήτη. ΚΑΤΑΛΟΓΟΣ ΛΑΡΝΑΚΩΝ ΝΙΚΟΣ ΜΕΡΟΥΣΗΣ 1. Kιβωτιόσχημη με κάλυμμα (Μουσείο Ρεθύμνου 1709) (εικ. 1) Προέλευση : Αρμένοι, τάφος 10 (λάρνακα 2). Διαστάσεις : Δεν αναφέρονται. Διακόσμηση πολύχρωμη. Μακριές πλευρές χωρισμένες σε δύο φατνώματα : Α. αίγαγρος, ελάφι και φυτικά θέματα. Β. αίγαγρος, πουλί και φυτικά θέματα. σκευαστεί από ένα ενιαίο κομμάτι- φύλλο πηλού πάχους γύρω στα 1,5-2 εκ. που είχε επιστρωθεί με ένα άλλο φύλλο πηλού παρόμοιου πάχους (βλ. Μερούσης 2009: 91). Και ο πυθμένας της λάρνακας αυτής πιθανόν να ήταν κατασκευασμένος από ενιαίο φύλλο πηλού. 11 Για σύγχρονους με τις λάρνακες κεραμικούς κλιβάνους βλ. αυτούς που ήρθαν στο φως στις Γούβες Ηρακλείου (Χατζή-Βαλιάνου 1995: 1057, Vallianou 1997: ) στους οποίους ψήνονταν διαφόρων τύπων και μεγεθών αγγεία, λάρνακες και ειδώλια. Στον ευρύχωρο κλίβανο IV ήταν δυνατό να τοποθετηθούν λάρνακα και αγγεία, ωστόσο οι υπόλοιποι έχουν μικρότερο σε διαστάσεις θάλαμο (διάμετρος γύρω στα 2 μ.). Ενδεικτικά σημειώνω ότι ο ΥΜ ΙΒ κεραμικός κλίβανος στον Κομμό έχει διαστάσεις 3,50x2,50 μ., στον Στύλο διάμετρο 2,30 μ., ενώ στο Παλαίκαστρο διάμετρο 2,68 μ. (Shaw van Moortel 1997: 323 Δαβάρας 1973: 75, Davaras 1980: 115, 117 αντίστοιχα). 92

15 ΤΕΧΝΙΤΕΣ ΚΑΙ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑ ΛΑΡΝΑΚΩΝ ΣΤΗΝ ΥΜ ΙΙΙ ΔΥΤΙΚΗ ΚΡΗΤΗ Εικ. 1 : Λάρνακα από τους Αρμένους (αρ. κατ. 1) Στενές πλευρές : Α. σύμπλεγμα διπλών κεράτων και διπλού πέλεκυ που πατά σε σειρά ροδάκων. Β. ψάρι, συμμετρικό κυματοειδές πλαίσιο και σπείρες. Παραστάδες : θέουσα σπείρα, κυματοειδείς ταινίες, ταινία με ατρακτοειδή θέματα. Κάλυμμα : μακριές πλευρές χωρισμένες σε δύο φατνώματα με ταινία θέουσας σπείρας: Α. σύμπλεγμα διπλών κεράτων και διπλού πέλεκυ που πατά σε σειρά ροδάκων, φύλλα. Β. άνθος και πουλί που ραμφίζει άνθος. Στενές πλευρές : φύλλο και σχηματοποιημένο φυτικό θέμα. Χρονολόγηση : ΥΜ ΙΙΙΑ2 Βιβλιογραφία : Τζεδάκις 1971: 220, εικ. 6 Μερούσης 2000: 111 (αρ. κατ. 18, όπου αναλυτική περιγραφή και βιβλιογραφία). 93

16 ΝΙΚΟΣ ΜΕΡΟΥΣΗΣ Εικ. 2 : Λάρνακα από τους Αρμένους (αρ. κατ. 2) 2. Κιβωτιόσχημη (Μουσείο Ρεθύμνου 1712) (εικ. 2) Προέλευση : Αρμένοι, τάφος 24 (λάρνακα 1). Διαστάσεις : Δεν αναφέρονται. Διακόσμηση πολύχρωμη. Μακριές πλευρές χωρισμένες σε δύο φατνώματα. Α. σκηνή κυνηγιού. Αίγαγρος με το νεογνό του και φυτικά θέματα. Β. αίγαγρος και φυτικά θέματα, πτηνό με φυτικά θέματα. Στενές πλευρές : Α. ψάρι, συμμετρικό κυματοειδές πλαίσιο, αντωπά πτηνά και άνθος. Παραστάδες : κυματοειδείς ταινίες, θέουσα σπείρα, ταινία με ατρακτοειδή θέματα, σειρά δίσκων. Κάλυμμα : σώζεται αποσπασματικά. Συμπλέγματα διπλών κεράτων και διπλού πέλεκυ. Χρονολόγηση : ΥΜ ΙΙΙΑ2 Βιβλιογραφία : Τζεδάκις 1971: 218, 220, εικ. 5, πίν. ΙΙΙ. 1. Μερούσης 2000: 114 (αρ. κατ. 22 όπου αναλυτική περιγραφή και βιβλιογραφία). 3. Κιβωτιόσχημη με κάλυμμα (Μουσείο Χανίων 1187) Προέλευση : Δράμια. Διαστάσεις : Δεν αναφέρονται. Διακόσμηση πολύχρωμη : οργάνωση παραστάσεων και θέματα όμοια με τις αρ. κατ

17 ΤΕΧΝΙΤΕΣ ΚΑΙ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑ ΛΑΡΝΑΚΩΝ ΣΤΗΝ ΥΜ ΙΙΙ ΔΥΤΙΚΗ ΚΡΗΤΗ Χρονολόγηση : ΥΜ ΙΙΙΑ2 Βιβλιογραφία : Αδημοσίευτη. ΚρητΧρον 5 (1951): 445 Μερούσης 2000: (αρ. κατ. 65, όπου και βιβλιογραφία). Εικ. 3 : Λάρνακα από τον Μαρουλά (αρ. κατ. 4) 4. Κιβωτιόσχημη με κάλυμμα (Μουσείο Ρεθύμνου 2176) (εικ. 3) Προέλευση : Μαρουλάς. Διαστάσεις : μήκος 1,58 μ., πλάτος 0,43 μ., ύψος 1,07 μ. (με το κάλυμμα). Πηλός : καστανός ανοιχτός με εγκλείσματα, επίχρισμα καστανό ανοιχτό, βαφή καστανέρυθρη ανοιχτή. Διακόσμηση : Μακριές πλευρές. Δύο οριζόντιες παράλληλες οφιοειδείς ταινίες. Στενές πλευρές : Α. αβακωτό κόσμημα Β. οφιοειδείς ταινίες και τετράφυλλο θέμα. Παραστάδες : οφιοειδής ταινία. Κάλυμμα : Μακριές πλευρές. Δύο οριζόντιες οφιοειδείς ταινίες Στενές πλευρές : κυματοειδής ταινία. Δοκός : εγκάρσιες γραμμές. Χρονολόγηση : ΥΜ ΙΙΙΒ Βιβλιογραφία : Παπαποστόλου 1974: 248, πίν. 186 α-β Μερούσης 2000: 156 (αρ. κατ. 121). 95

18 ΝΙΚΟΣ ΜΕΡΟΥΣΗΣ Εικ. 4 : Λάρνακα στο Ε.Α.Μ. (αρ. κατ. 5) 5. Κιβωτιόσχημη με κάλυμμα 12 (κιβώτιο : Εθνικό Αρχαιολογικό Μουσείο 12834, κάλυμμα: Εθνικό Αρχαιολογικό Μουσείο 12836) (εικ.4) Προέλευση : Μαρουλάς ( ; ). Πηλός : χοντρόκοκκος με πολλά εγκλείσματα, ποικιλόχρωμος λόγω ανομοιογενούς όπτησης, επίχρισμα υπόλευκο, βαφή καστανή (βλ. κάλυμμα). Κάλυμμα : πηλός ανοιχτός καστανός χοντρόκοκκος με εγκλείσματα (10YR 7/4 very pale brown), επίχρισμα υπόλευκο 2,5Y 7/4 pale yellow), βαφή καστανή, κατά τόπους σκούρα καστανή λόγω νέφους στην όπτηση (10YR 4/3 brown). Διαστάσεις : Κιβώτιο : σωζόμενο μήκος 0,78 μ., πλάτος 0, 43 μ., ύψ. 0,74 μ. Κάλυμμα : μήκος 1,04 μ., πλάτος 0,45 μ., ύψ. 0, 27 μ. Διακόσμηση : όπως η αρ. κατ Για τη νέα ταύτιση κιβωτίου και καλύμματος βλ. Μερούσης 2009:

19 ΤΕΧΝΙΤΕΣ ΚΑΙ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑ ΛΑΡΝΑΚΩΝ ΣΤΗΝ ΥΜ ΙΙΙ ΔΥΤΙΚΗ ΚΡΗΤΗ Χρονολόγηση : ΥΜ ΙΙΙΒ Βιβλιογραφία : κιβώτιο : αδημοσίευτο βλ. Μερούσης 2009: 85-88, κάλυμμα : Τουλούπα 1968: 55 (αρ. 2), εικ.3-4 Μερούσης 2000: (αρ. κατ. 123). Εικ. 5 : Λάρνακα από τους Αρμένους (αρ. κατ. 6) 6. Κιβωτιόσχημη με κάλυμμα (Μουσείο Ρεθύμνου αρ. 1707) (εικ. 5) Προέλευση : Αρμένοι, τάφος 11. Διαστάσεις : μήκος 0,95-0,99 μ., πλάτος 0,39-0,44 μ., ύψος 0,95 μ. (0,69 χωρίς το κάλυμμα). Πηλός καστανός με εγκλείσματα, επίχρισμα κιτρινωπό, βαφή καστανή ως μαύρη λόγω ανομοιογένειας στην όπτηση. Διακόσμηση : Κιβώτιο. Μακριές πλευρές : Α. σκηνή κυνηγιού Β. πάνω ζώνη : συμπλέγματα διπλών κεράτων και διπλού πέλεκυ, μεσαία: 97

20 ΝΙΚΟΣ ΜΕΡΟΥΣΗΣ διάγραμμοι ρόμβοι σε δύο ζώνες, κάτω : ολόβαφα τρίγωνα και θέουσα σπείρα. Στενές πλευρές : παπυροειδές άνθος. Παραστάδες : κυματοειδείς ταινίες, στην αριστερή παραστάδα της μακριάς πλευράς Α οι κυματοειδείς ταινίες πλαισιώνουν ολόβαφο συμμετρικό πλαίσιο. Κάλυμμα. Μακριές πλευρές : πλέγμα τόξων που γεμίζονται με ομάδες ενάλληλων τόξων. Στενές πλευρές : Α. σύμπλεγμα διπλών κεράτων και διπλού πέλεκυ. Β. αίγαγρος με τα δύο νεογνά του. Χρονολόγηση : ΥΜ ΙΙΙΒ Βιβλιογραφία : Τζεδάκις 1971: 218, εικ.4, πίν. ΙΙΙ.3 Μερούσης 2000: (αρ. κατ. 20, όπου περιγραφή και συγκεντρωμένη βιβλιογραφία). 7. Κιβωτιόσχημη με κάλυμμα (εικ. 6) Προέλευση : Μαρουλάς. Διαστάσεις : μήκος 1,16 μ., πλάτος 0,48 μ., ύψος 1.04 μ. με το κάλυμμα, ύψ. καλύμματος 0,30 μ. Πηλός κοκκινωπός, επίχρισμα κιτρινωπό, βαφή σκούρα καστανή, κατά τόπους μαύρη λόγω ανομοιογενούς όπτησης. Διακόσμηση : Κιβώτιο. Μακριές πλευρές : Φύλλα. Στενές πλευρές : Α. ακόσμητη. Β. σκηνή κυνηγιού. Παραστάδες : κυματοειδείς ταινίες. Κάλυμμα : ακόσμητο. Χρονολόγηση : ΥΜ ΙΙΙΒ Βιβλιογραφία : Κάντα 1973 Μερούσης 2000: (αρ. κατ. 118, όπου συγκεντρωμένη βιβλιογραφία). Εικ. 6 : Λάρνακα από τον Μαρουλά (αρ. κατ. 7) 98

21 ΤΕΧΝΙΤΕΣ ΚΑΙ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑ ΛΑΡΝΑΚΩΝ ΣΤΗΝ ΥΜ ΙΙΙ ΔΥΤΙΚΗ ΚΡΗΤΗ Εικ. 7 : Λάρνακα από τον Μαρουλά (αρ. κατ. 8) 8. Κιβωτιόσχημη με κάλυμμα (Μουσείο Θεσσαλονίκης ΒΕ 10544) (εικ. 7) Προέλευση : Μαρουλάς. Διαστάσεις : μήκος 0,92 μ., πλάτος 0,45 μ. ύψος 0, 97 μ. (ύψος καλύμματος 0,25 μ.) Πηλός καστανός ανοιχτός με εγκλείσματα, κιτρινωπό επίχρισμα, βαφή σκούρα καστανή, κατά τόπους μαύρη ή έντονα κόκκινη λόγω ανομοιογενούς όπτησης. 99

22 ΝΙΚΟΣ ΜΕΡΟΥΣΗΣ Διακόσμηση : Κιβώτιο. Μακριές πλευρές. Α. δύο χταπόδια. Β. φύλλα. Στενές πλευρές : Α. χταπόδι Β. αβακωτό κόσμημα. Παραστάδες : κυματοειδείς ταινίες. Κάλυμμα. Μακριές πλευρές χωρισμένες σε δύο μετόπες, κοσμούνται με οφιοειδή ταινία. Στενές πλευρές χωρισμένες σε δύο μετόπες, κοσμούνται με οφιοειδή ταινία. Δοκός : κυματοειδείς ταινίες. Χρονολόγηση : ΥΜ ΙΙΙΒ Βιβλιογραφία : Μιχαηλίδου-Παππά 1972 Μερούσης 2000: 154 (αρ. κατ. 117, όπου συγκεντρωμένη η βιβλιογραφία). Εικ. 8 : Λάρνακα στο Ε.Α.Μ. (αρ. κατ. 9) 9. Κιβωτιόσχημη 13 (Εθνικό Αρχαιολογικό Μουσείο 12835) (εικ. 8) Προέλευση : Μαρουλάς ( ; ). 13 Το κάλυμμα που έχει τοποθετηθεί στο συγκεκριμένο κιβώτιο είναι πολύ πιθανό ότι δεν συνανήκει (πρβ. Τουλούπα 1968: 54) καθώς ο πηλός και οι διαστάσεις του είναι διαφορετικοί από του κιβωτίου βλ. σχετικά Μερούσης 2009:

23 ΤΕΧΝΙΤΕΣ ΚΑΙ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑ ΛΑΡΝΑΚΩΝ ΣΤΗΝ ΥΜ ΙΙΙ ΔΥΤΙΚΗ ΚΡΗΤΗ Διαστάσεις : μήκος 0,92 μ., πλάτος 0,41 μ. ύψος 0, 75 μ. Πηλός κοκκινωπός (2,5YR 5/8 red), επίχρισμα κιτρινωπό (7,5YR 8/6 reddish yellow), βαφή κοκκινωπή (10R 5/6 red), κατά τόπους μαύρη λόγω ανομοιογενούς όπτησης. Διακόσμηση : Κιβώτιο. Μακριές πλευρές. Α. φύλλα Β. ψάρια, δικτυωτά τρίγωνα και σπείρες με στέλεχος. Στενές πλευρές : Α. συμμετρικό κυματοειδές πλαίσιο Β. αβακωτό κόσμημα. Παραστάδες : συμμετρικό κυματοειδές πλαίσιο. Χρονολόγηση : ΥΜ ΙΙΙΒ Βιβλιογραφία : Τουλούπα 1968: (αρ.1.), εικ.1-2 Μερούσης 2000: 156 (αρ. κατ. 122), Μερούσης 2009: Κιβωτιόσχημη με κάλυμμα (εικ. 9) Προέλευση : Αρμένοι, τάφος 108. Διαστάσεις : Δεν αναφέρονται. Διακόσμηση : Κιβώτιο. Μακριά πλευρά Α : δύο φύλλα. Παραστάδες : κυματοειδείς ταινίες. Κάλυμμα. Μακριά πλευρά : οριζόντια κυματοειδής ταινία. Χρονολόγηση : ΥΜ ΙΙΙΒ Βιβλιογραφία : ΑρχΔελτ 33 (1978) Β2: 379, πίν. 195 α-β Μερούσης 2000: (αρ. κατ. 25). Εικ. 9 : Λάρνακα από τους Αρμένους (αρ. κατ. 10) 11. Κιβωτιόσχημη με κάλυμμα (Μουσείο Ρεθύμνου 2174) (εικ. 10) Προέλευση : Άδελε. Διαστάσεις : μήκος 0,94 μ., πλάτος 0,42 μ., ύψος 1,04 μ. (με το κάλυμμα). Πηλός καστανοκόκκινος με εγκλείσματα, επίχρισμα κιτρινωπό, βαφή κοκκινωπή. Διακόσμηση : Μακριές πλευρές. Φύλλα. Στενές πλευρές. Α. διαγώνιες ταινίες. Β. χωρισμένη σε δύο μετόπη. Σε 101

24 ΝΙΚΟΣ ΜΕΡΟΥΣΗΣ Εικ. 10 : Λάρνακα από το Άδελε (αρ. κατ. 11) καθεμιά διπλά κέρατα από τα οποία εκφύνοται χιαστί οι γραμμές στις γωνίες των οποίων εγγράφονται ενάλληλα τόξα. Παραστάδες : κυματοειδείς ταινίες. Κάλυμμα : Μακριές πλευρές χωρισμένες σε δύο μετόπες, διακοσμούνται με μια οφιοειδή ταινία. Στενές πλευρές : ομάδα εναλλήλων ημικυκλίων. Βιβλιογραφία : Παπαποστόλου 1974: 254, εικ.4, πίν. 188 α-β Μερούσης 2000: 106 (αρ. κατ. 8). 102

25 ΤΕΧΝΙΤΕΣ ΚΑΙ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑ ΛΑΡΝΑΚΩΝ ΣΤΗΝ ΥΜ ΙΙΙ ΔΥΤΙΚΗ ΚΡΗΤΗ ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΚΕΣ ΠΑΡΑΠΟΜΠΕΣ Blitzer 1990 : H. Blitzer, «ΚΟΡΩΝΕΪΚΑ. Storage-Jar Production and Trade in the Traditional Aegean», Hesperia 59: Βογιατζόγλου 1972 : Μ. Βογιατζόγλου, Τα πιθάρια στο Θραψανό της Κρήτης : η τεχνική και οι συντεχνίες των πιθαράδων, Θεσσαλονίκη. Cherry 1983 : J. Cherry, «Evolution, Revolution and the Origins of Complex Society in Minoan Crete», στο Ο. Κrzyszkowska L. Nixon (επιμ.), Μinoan Society: Proceedings of the Cambridge Colloquium, 1981, Bristol, : J. Cherry, «Beazley in the Bronze Age? Reflections on Αttribution Studies in Aegean Prehistory», στο R. Laffineur J. Crowley (επιμ.), ΕΙΚΩΝ. Aegean Bronze Age Iconography : Shaping a Methodology. (Proceedings of the 4 th International Aegean Conference, University of Tasmania, Hobart, Australia 6-9/4-1992), Liège/ Austin, Conkey Hastorf 1990 : M.W. Conkey Chr. Hastorf, «Introduction», στο M.W. Conkey Chr. Hastorf (επιμ.), The Uses of Style in Archaeology, Cambridge, 1-4. Δαβάρας 1973 : K. Δαβάρας, «Μινωική κεραμεική κάμινος εις Στύλον Χανίων», ΑΕ : Davaras 1980 : C. Davaras, «A Minoan Pottery Kiln at Palaikastro», BSA 75: Godart Tzedakis 1991 : L. Godart Y. Tzedakis, «La Crète du Minoen Récent III B à l'époque géométrique», στο D. Musti A. Sacconi L. Rocchetti M. Rocchi E. Scafa L. Sportiello M.E. Giannotta (επιμ.), La transizione dal miceneo all alto arcaismo. Dal palazzo alla città. (Atti del Convegno Internationale, Roma marzo 1988), Roma, Furumark 1970 : A. Furumark, Mycenaean Pottery I. Analysis and Classification, Stockholm. Hamilakis 2002 : Y. Hamilakis, «What Future for the Minoan Past? Rethinking Minoan Archaeology», στο Y. Hamilakis (επιμ.), Labyrinth Revisited : Rethinking Minoan Archaeology, Oxford,

26 ΝΙΚΟΣ ΜΕΡΟΥΣΗΣ Ηοdder 1990 : Ι. Hodder, «Style as Historical Quality», στο Μ. Conkey Chr. Hastorf (επιμ.), The Uses of Style in Archaeology, Cambridge, Hill 1977 : J.N. Hill, «Individual Variability in Ceramics and the Study of Prehistoric Social Organisation», στο J.N. Hill J. Gunn (επιμ.), The Individual in Prehistory. Studies of Variability in Style in Prehistoric Technologies, New York, : J.N. Hill, «Comments», CambrAJ 3(1): Κάντα 1973 : Α. Κάντα, «Υστερομινωική σαρκοφάγος από το χωρίον Μαρουλάς Ρεθύμνου», ΑΑΑ VI: Kanta 1980 : A. Kanta, The Late Minoan III Period in Crete. A Survey of Sites, Pottery and their Distribution, Göteborg. Laffineur Betancourt 1997 : L. Laffineur P. Betancourt (επιμ.), TEXNH. Craftsmen, Craftswomen and Craftsmanship in the Aegean Bronze Age / Artisanat et artisans en Égée à l'âge du Bronze. (Proceedings of the 6th International Aegean Conference / 6e Rencontre égéenne internationale, Philadelphia, Temple University, April 1996), (Aegaeum 16), Liège/Austin. Μavriyannaki 1972 : C. Mavriyannaki, Recherches sur les larnakes minoennes de la Crète occidentale, Roma. Mιχαηλίδου-Παππά 1972 : Ά. Μιχαηλίδου-Παππά, «Κρητική λάρνακα στο Μουσείο Θεσσαλονίκης», ΚρητΧρον 24: Μερούσης 1990 : Ν. Μερούσης, «Αρχαιολογικές προσεγγίσεις της εικονογραφίας. Σκέψεις και παρατηρήσεις με βάση εικονογραφικά δεδομένα από τη μινωική Κρήτη», ΤΟΜΗ 301(2): : Ν. Μερούσης, Οι εικονογραφικοί κύκλοι των ΥΜΙΙΙ λαρνάκων. Οι διαστάσεις της εικονογραφίας στα πλαίσια των ταφικών πρακτικών, Θεσσαλονίκη : Ν. Μερούσης, «ΥΜΙΙΙ λάρνακες στο Εθνικό Αρχαιολογικό Μουσείο», Αρχαιολογικά Ανάλεκτα εξ Αθηνών ( ) [2009]: Morgan 1985 : L. Morgan, «Ιdea, Idiom and Iconography», στο P. Darcque J.C. Poursat (επιμ.), L iconographie Minoenne : Actes de la Τable Ronde d Athènes (21-22/4 1983), Athènes, Morris 1993 : Chr. Morris, «Hands Up for the Individual : the Role of Attribution Studies in the Bronze Age Aegean», CambrAJ 3(1):

27 ΤΕΧΝΙΤΕΣ ΚΑΙ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑ ΛΑΡΝΑΚΩΝ ΣΤΗΝ ΥΜ ΙΙΙ ΔΥΤΙΚΗ ΚΡΗΤΗ Morris 1995 : Chr. Morris, «Fishy Tales from Knossos. A Minoan Larnax and Vase-Painter», στο Chr. Morris (επιμ.), Κlados. Essays in Honour of J.N. Coldstream. London, Μοrris I : I. Morris, «Archaeologies of Greece», στο Ι. Μοrris (επιμ.), Classical Greece. Ancient Histories and Modern Archaeologies, Cambridge, Papadopoulos 1997 : J. Papadopoulos, «Innovations, Imitations and Ceramic Style : Modes of Production and Modes of Dissemination», στο Laffineur Betancourt 1997, Παπαποστόλου 1974 : Ι. Παπαποστόλου, «Περισυλλογή αρχαίων εις Δυτικήν Κρήτην», ΠΑΕ : Rice 1987 : P.M. Rice, Pottery Analysis. A Sourcebook, Chicago. Rutkowski 1966 : B. Rutkowski, Larnaksy Egejskie, Warszawa. Shaw van Moortel 1997 : J. Shaw A. van Moortel, «A LMIA Pottery Kiln at Kommos, Crete», στο Laffineur Betancourt 1997, Rye 1981 : O.S. Rye, Pottery Technology. Principles and Reconstruction, Washington. Tsipopoulou Vagnetti 1995 : M. Tsipopoulou L. Vagnetti, «Ipotesi su un officina per la produzione di larnakes nella regione di Siteia», στο M. Tsipopoulou L. Vagnetti (επιμ.), Achladia. Scavi e Ricerche della Missione Greco-Italiana in Creta Orientale ( ), Roma, Tsipopoulou Vagnetti 1997 : M. Tsipopoulou L. Vagnetti, «Workshop Αttributions for some LM III Εast Cretan Larnakes», στο Laffineur Betancourt 1997, Tζεδάκις 1971 : Ι. Tζεδάκις, «Λάρνακες υστερομινωικού νεκροταφείου Αρμένων Ρεθύμνης», ΑΑΑ IV: Τουλούπα 1968 : Ε. Tουλούπα, «Πήλιναι κρητικαί λάρνακες εν τω Εθνικώ Μουσείω», ΑΑΑ Ι: Vallianou 1997 : D. Vallianou, «The Potters Quarter in LM III Gouves», στο Laffineur Betancourt 1997, Voyatzoglou 1984 : M. Voyatzoglou, «Thrapsano. Village of Jar Makers», στο P. Betancourt (επιμ.), East Cretan White-on-Dark Ware. Studies on a Hand-made Pottery of the Early to Middle Minoan Period, Pennsylvania,

28 ΝΙΚΟΣ ΜΕΡΟΥΣΗΣ Watrous 1991 : L.V. Watrous, «The Origin and Iconography of the Late Minoan Painted Larnax», Hesperia 90: Χατζή-Βαλλιάνου 1995 : Δ. Χατζή-Βαλλιάνου, «Μινωικά κεραμικά εργαστήρια. Μια εθνολογική προσέγγιση με νέα δεδομένα», Πεπραγμένα Ζ Διεθνούς Κρητολογικού Συνεδρίου (Ρέθυμνο, Αυγούστου 1991) [= Νέα Χριστιανική Κρήτη 6-7 ( )], Α2, Ρέθυμνο,

διάστημα κατασκευής αυτών των αγγείων περιορίζεται σε δύο έως τρεις γενιές. Ως προς τη χρονολόγησή της βασιζόμαστε στα κεραμικά συνευρήματα που

διάστημα κατασκευής αυτών των αγγείων περιορίζεται σε δύο έως τρεις γενιές. Ως προς τη χρονολόγησή της βασιζόμαστε στα κεραμικά συνευρήματα που ΠΕΡΙΛΗΨΗ H διδακτορική διατριβή με θέμα: «Σύγκλιση Απόκλιση. Έρευνα & Συνεισφορά στην τοπική κεραμική της Περιφέρειας Αρμένων-Ρεθύμνου και στην Κεραμική Παραγωγή της Κρήτης κατά τον 14 ο και 13 ο π. Χ.

Διαβάστε περισσότερα

Ανεμόσπηλια Αρχανών : τα ευρήματα και η ερμηνεία τους

Ανεμόσπηλια Αρχανών : τα ευρήματα και η ερμηνεία τους Ανεμόσπηλια Αρχανών : τα ευρήματα και η ερμηνεία τους Βογιατζόπουλος Σταμάτης Ιστορικό - Αρχαιολογικό Ιωαννίνων Ζ' Εξάμηνο Υπ.Καθ : Αν. Βλαχόπουλος, Μάθημα: Κρητομυκηναϊκή Θρησκεία Δεκέμβριος 2013 Εικόνα

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΡΑΜΙΚΑ ΑΡΧΑΙΑ ΚΑΙ ΣΥΓΧΡΟΝΗ ΤΕΧΝΗ

ΚΕΡΑΜΙΚΑ ΑΡΧΑΙΑ ΚΑΙ ΣΥΓΧΡΟΝΗ ΤΕΧΝΗ ΚΕΡΑΜΙΚΑ ΑΡΧΑΙΑ ΚΑΙ ΣΥΓΧΡΟΝΗ ΤΕΧΝΗ ΚΕΡΑΜΙΚΗ ΣΤΗΝ ΑΡΧΑΙΟΤΗΤΑ Η κεραμική, μια πανάρχαια τέχνη, χρησιμοποιεί ως πρώτη ύλη το αργιλόχωμα. Όταν αναμείξουμε το αργιλόχωμα με νερό θα προκύψει μία πλαστική μάζα

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΪΣΤΟΡΙΚΗ ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΑ ΙΑ 10. Μινωικοί ιεροί χώροι

ΠΡΟΪΣΤΟΡΙΚΗ ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΑ ΙΑ 10. Μινωικοί ιεροί χώροι ΠΡΟΪΣΤΟΡΙΚΗ ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΑ ΙΑ 10 Μινωικοί ιεροί χώροι Ενδεχομένως από τη Νεολιθική, αλλά με βεβαιότητα από την Προανακτορική εποχή φαίνεται ότι οι μινωίτες ασκούσαν τις λατρευτικές τους πρακτικές στα σπήλαια.

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΠΡΑΓΜΕΝΑ Ι ΔΙΕΘΝΟΥΣ ΚΡΗΤΟΛΟΓΙΚΟΥ ΣΥΝΕΔΡΙΟΥ (ΧΑΝΙΑ, 1-8 ΟΚΤΩΒΡΙΟΥ 2006) Τομοσ Α2 ΠΡΟΪΣΤΟΡΙΚΟΙ ΧΡΟΝΟΙ ΤΟΠΟΓΡΑΦΙΑ ΟΙΚΙΣΤΙΚΗ ΑΡΧΙΤΕΚΤΟΝΙΚΗ ΑΝΑΤΥΠΟ

ΠΕΠΡΑΓΜΕΝΑ Ι ΔΙΕΘΝΟΥΣ ΚΡΗΤΟΛΟΓΙΚΟΥ ΣΥΝΕΔΡΙΟΥ (ΧΑΝΙΑ, 1-8 ΟΚΤΩΒΡΙΟΥ 2006) Τομοσ Α2 ΠΡΟΪΣΤΟΡΙΚΟΙ ΧΡΟΝΟΙ ΤΟΠΟΓΡΑΦΙΑ ΟΙΚΙΣΤΙΚΗ ΑΡΧΙΤΕΚΤΟΝΙΚΗ ΑΝΑΤΥΠΟ ΠΕΠΡΑΓΜΕΝΑ Ι ΔΙΕΘΝΟΥΣ ΚΡΗΤΟΛΟΓΙΚΟΥ ΣΥΝΕΔΡΙΟΥ (ΧΑΝΙΑ, 1-8 ΟΚΤΩΒΡΙΟΥ 2006) Y Τομοσ Α2 ΠΡΟΪΣΤΟΡΙΚΟΙ ΧΡΟΝΟΙ ΤΟΠΟΓΡΑΦΙΑ ΟΙΚΙΣΤΙΚΗ ΑΡΧΙΤΕΚΤΟΝΙΚΗ ΑΝΑΤΥΠΟ ΦΙΛΟΛΟΓΙΚΟΣ ΣΥΛΛΟΓΟΣ «Ο ΧΡΥΣΟΣΤΟΜΟΣ» ΧΑΝΙΑ 2011 Επιμέλεια

Διαβάστε περισσότερα

Λίγα λόγια για την αρχαία κεραμική. Ευρυδίκη Κεφαλίδου

Λίγα λόγια για την αρχαία κεραμική. Ευρυδίκη Κεφαλίδου Λίγα λόγια για την αρχαία κεραμική Ευρυδίκη Κεφαλίδου Η κεραμική είναι το πολυπληθέστερο και πιο συχνό αρχαιολογικό αντικείμενο. Με τη βοήθεια της κεραμικής: α) εντοπίζουμε μια αρχαιολογική θέση β) χρονολογούμε

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΪΣΤΟΡΙΚΗ ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΑ ΙΑ 10. Η Παλαιοανακτορική Κρήτη (ΜΜΙΒ ΜΜΙΙΙΑ)

ΠΡΟΪΣΤΟΡΙΚΗ ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΑ ΙΑ 10. Η Παλαιοανακτορική Κρήτη (ΜΜΙΒ ΜΜΙΙΙΑ) ΠΡΟΪΣΤΟΡΙΚΗ ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΑ ΙΑ 10 Η Παλαιοανακτορική Κρήτη (ΜΜΙΒ ΜΜΙΙΙΑ) Ίδρυση των πρώτων ανακτορικών κέντρων Κύριο χαρακτηριστικό στην κεραμική η εμφάνιση του καμαραϊκού ρυθμού, ο οποίοςαποτελεί προϊόν των

Διαβάστε περισσότερα

Μινωικός Πολιτισμός σελ. 23-28

Μινωικός Πολιτισμός σελ. 23-28 Μινωικός Πολιτισμός σελ. 23-28 Να περιγράψετε ένα μινωικό ανάκτορο; Μεγάλα Συγκροτήματα κτιρίων, Είχαν πολλές πτέρυγες-δωματίων, Διοικητικά, Οικονομικά, Θρησκευτικά και Καλλιτεχνικά κέντρα της περιοχής,

Διαβάστε περισσότερα

1. Γενικά στοιχεία. Παπαδάτος Γιάννης. Επίκουρος Καθηγητής Προϊστορικής Αρχαιολογίας

1. Γενικά στοιχεία. Παπαδάτος Γιάννης. Επίκουρος Καθηγητής Προϊστορικής Αρχαιολογίας 1 Παπαδάτος Γιάννης Επίκουρος Καθηγητής Προϊστορικής Αρχαιολογίας Διεύθυνση : Πανεπιστήμιο Αθηνών, Φιλοσοφική Σχολή, Τομέας Αρχαιολογίας & Ιστορίας της Τέχνης, Πανεπιστημιούπολη Ζωγράφου, 15784 Αθήνα Τηλέφωνο

Διαβάστε περισσότερα

Όψεις Βυζαντίου... στο Αρχαιολογικό Μουσείο Ηγουμενίτσας. Εφορεία Αρχαιοτήτων Θεσπρωτίας

Όψεις Βυζαντίου... στο Αρχαιολογικό Μουσείο Ηγουμενίτσας. Εφορεία Αρχαιοτήτων Θεσπρωτίας Εφορεία Αρχαιοτήτων Θεσπρωτίας... στο Αρχαιολογικό Μουσείο Ηγουμενίτσας Το φυλλάδιο αυτό είναι του/της... που επισκέφθηκε το Αρχαιολογικό Μουσείο Ηγουμενίτσας στις... Το φυλλάδιο που κρατάς στα χέρια σου

Διαβάστε περισσότερα

Οι απεικονίσεις των Κρητών (Keftiw) στους τάφους Αιγυπτίων αξιωματούχων και οι σχέσεις μεταξύ Αιγύπτου και Κρήτης κατά τη Νεοανακτορική περίοδο

Οι απεικονίσεις των Κρητών (Keftiw) στους τάφους Αιγυπτίων αξιωματούχων και οι σχέσεις μεταξύ Αιγύπτου και Κρήτης κατά τη Νεοανακτορική περίοδο Οι απεικονίσεις των Κρητών (Keftiw) στους τάφους Αιγυπτίων αξιωματούχων και οι σχέσεις μεταξύ Αιγύπτου και Κρήτης κατά τη Νεοανακτορική περίοδο Παναγιώτης Καπλάνης Διδάσκων: Ανδρέας Βλαχόπουλος Σχέσεις

Διαβάστε περισσότερα

Αρχαιολογία των κλασικών και ελληνιστικών χρόνων (480 π.χ. - 1ος αι. π.χ.). Δημήτρης Πλάντζος

Αρχαιολογία των κλασικών και ελληνιστικών χρόνων (480 π.χ. - 1ος αι. π.χ.). Δημήτρης Πλάντζος [IA12] ΚΛΑΣΙΚΗ ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΑ Β Αρχαιολογία των κλασικών και ελληνιστικών χρόνων (480 π.χ. - 1ος αι. π.χ.). Δημήτρης Πλάντζος Τι είναι Aρχαιολογία; Η επιστήμη της αρχαιολογίας: Ασχολείται με την περισυλλογή,

Διαβάστε περισσότερα

Οι αρχαίοι πύργοι της Σερίφου Οι αρχαίοι πύργοι, αυτόνομες οχυρές κατασκευές αποτελούν ιδιαίτερο τύπο κτιρίου με κυκλική, τετράγωνη ή ορθογώνια

Οι αρχαίοι πύργοι της Σερίφου Οι αρχαίοι πύργοι, αυτόνομες οχυρές κατασκευές αποτελούν ιδιαίτερο τύπο κτιρίου με κυκλική, τετράγωνη ή ορθογώνια Οι αρχαίοι πύργοι της Σερίφου Οι αρχαίοι πύργοι, αυτόνομες οχυρές κατασκευές αποτελούν ιδιαίτερο τύπο κτιρίου με κυκλική, τετράγωνη ή ορθογώνια κάτοψη, περισσότερους από έναν ορόφους και στιβαρή κατασκευή.

Διαβάστε περισσότερα

Η θεώρηση και επεξεργασία του θέματος οφείλει να γίνεται κυρίως από αρχιτεκτονικής απόψεως. Προσπάθεια κατανόησης της συνθετικής και κατασκευαστικής

Η θεώρηση και επεξεργασία του θέματος οφείλει να γίνεται κυρίως από αρχιτεκτονικής απόψεως. Προσπάθεια κατανόησης της συνθετικής και κατασκευαστικής ΑΝΑΓΝΩΣΗ - ΠΕΡΙΓΡΑΦΗ ΜΝΗΜΕΙΟΥ ΝΑΟΣ ΤΟΥ ΗΦΑΙΣΤΟΥ Η θεώρηση και επεξεργασία του θέματος οφείλει να γίνεται κυρίως από αρχιτεκτονικής απόψεως. Προσπάθεια κατανόησης της συνθετικής και κατασκευαστικής δομής

Διαβάστε περισσότερα

Ο Οικισμός Σκάρκος της Ίου

Ο Οικισμός Σκάρκος της Ίου Ο Οικισμός Σκάρκος της Ίου Εργασία στο μάθημα: Το Νησιωτικό Αιγαίο κατά την 3 η Χιλιετία π.χ. Παναγιώτης Καπλάνης Επιβλέπων Καθηγητής: Βλαχόπουλος Ανδρέας Εαρινό Εξάμηνο 2015 Η Θέση Η Ίος βρίσκεται στο

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΠΡΑΓΜΕΝΑ Ι ΔΙΕΘΝΟΥΣ ΚΡΗΤΟΛΟΓΙΚΟΥ ΣΥΝΕΔΡΙΟΥ (ΧΑΝΙΑ, 1-8 ΟΚΤΩΒΡΙΟΥ 2006) Τομοσ Α2 ΠΡΟΪΣΤΟΡΙΚΟΙ ΧΡΟΝΟΙ ΤΟΠΟΓΡΑΦΙΑ ΟΙΚΙΣΤΙΚΗ ΑΡΧΙΤΕΚΤΟΝΙΚΗ ΑΝΑΤΥΠΟ

ΠΕΠΡΑΓΜΕΝΑ Ι ΔΙΕΘΝΟΥΣ ΚΡΗΤΟΛΟΓΙΚΟΥ ΣΥΝΕΔΡΙΟΥ (ΧΑΝΙΑ, 1-8 ΟΚΤΩΒΡΙΟΥ 2006) Τομοσ Α2 ΠΡΟΪΣΤΟΡΙΚΟΙ ΧΡΟΝΟΙ ΤΟΠΟΓΡΑΦΙΑ ΟΙΚΙΣΤΙΚΗ ΑΡΧΙΤΕΚΤΟΝΙΚΗ ΑΝΑΤΥΠΟ ΠΕΠΡΑΓΜΕΝΑ Ι ΔΙΕΘΝΟΥΣ ΚΡΗΤΟΛΟΓΙΚΟΥ ΣΥΝΕΔΡΙΟΥ (ΧΑΝΙΑ, 1-8 ΟΚΤΩΒΡΙΟΥ 2006) Y Τομοσ Α2 ΠΡΟΪΣΤΟΡΙΚΟΙ ΧΡΟΝΟΙ ΤΟΠΟΓΡΑΦΙΑ ΟΙΚΙΣΤΙΚΗ ΑΡΧΙΤΕΚΤΟΝΙΚΗ ΑΝΑΤΥΠΟ ΦΙΛΟΛΟΓΙΚΟΣ ΣΥΛΛΟΓΟΣ «Ο ΧΡΥΣΟΣΤΟΜΟΣ» ΧΑΝΙΑ 2011 Επιμέλεια

Διαβάστε περισσότερα

Παραδειγματικό σενάριο στο μάθημα της Νεοελληνικής Γλώσσας. «Ζώα στη ζωγραφική»

Παραδειγματικό σενάριο στο μάθημα της Νεοελληνικής Γλώσσας. «Ζώα στη ζωγραφική» Π.3.1.4 Ολοκληρωμένα παραδείγματα εκπαιδευτικών σεναρίων ανά γνωστικό αντικείμενο με εφαρμογή των αρχών σχεδίασης Παραδειγματικό σενάριο στο μάθημα της Νεοελληνικής Γλώσσας «Ζώα στη ζωγραφική» ΕΥΑΓΓΕΛΙΑ

Διαβάστε περισσότερα

ΙΑ119 Θεωρητικές και μεθοδολογικές αρχές στη μελέτη της κλασικής τέχνης. Δημήτρης Πλάντζος

ΙΑ119 Θεωρητικές και μεθοδολογικές αρχές στη μελέτη της κλασικής τέχνης. Δημήτρης Πλάντζος ΙΑ119 Θεωρητικές και μεθοδολογικές αρχές στη μελέτη της κλασικής τέχνης Δημήτρης Πλάντζος ΙΑ119: Θεωρητικές και μεθοδολογικές αρχές στη μελέτη της κλασικής τέχνης Το μάθημα προφέρει μια συστηματική και

Διαβάστε περισσότερα

Λίγα Λόγια για τον Μυκηναϊκό Πολιτισμό

Λίγα Λόγια για τον Μυκηναϊκό Πολιτισμό Λίγα Λόγια για τον Μυκηναϊκό Πολιτισμό Με τον όρο Μυκηναϊκός Πολιτισμός χαρακτηρίζεται ο προϊστορικός πολιτισμός της Ύστερης Εποχής του Χαλκού, που αναπτύχθηκε την περίοδο 1600-1100 π. Χ., κυρίως στην

Διαβάστε περισσότερα

Greither Elias. "Icarus" Fresco Munchen 1616

Greither Elias. Icarus Fresco Munchen 1616 Greither Elias. "Icarus" Fresco Munchen 1616 Η θρησκεία των Μινωιτών Στην είσοδο του Ιδαίου Αντρου φαίνεται ο βωμός λαξευμένος στο βράχο σπήλαιο Καμαρών Δικταίο άντρο τριμερές ιερό ανακτόρωνφαιστού Μινωική

Διαβάστε περισσότερα

ΤΟ ΠΑΛΑΜΑΡΙ ΤΗΣ ΣΚΥΡΟΥ ΚΑΤΑ ΤΗΝ ΠΡΩΙΜΗ ΚΑΙ ΜΕΣΗ ΕΠΟΧΗ ΤΟΥ ΧΑΛΚΟΥ

ΤΟ ΠΑΛΑΜΑΡΙ ΤΗΣ ΣΚΥΡΟΥ ΚΑΤΑ ΤΗΝ ΠΡΩΙΜΗ ΚΑΙ ΜΕΣΗ ΕΠΟΧΗ ΤΟΥ ΧΑΛΚΟΥ ΤΟ ΠΑΛΑΜΑΡΙ ΤΗΣ ΣΚΥΡΟΥ ΚΑΤΑ ΤΗΝ ΠΡΩΙΜΗ ΚΑΙ ΜΕΣΗ ΕΠΟΧΗ ΤΟΥ ΧΑΛΚΟΥ Όνομα: Χολέβα Βασιλική Εξάμηνο: Η Μάθημα: Το Αιγαίο κατά την 3η χιλιετία π.χ Διδάσκων: Βλαχόπουλος Ανδρέας ΠΑΛΑΜΑΡΙ I ΠΧ II ΠΑΛΑΜΑΡΙ

Διαβάστε περισσότερα

Κείμενο Εκκλησίας του Τιμίου Σταυρού στο Πελέντρι. Ελληνικά

Κείμενο Εκκλησίας του Τιμίου Σταυρού στο Πελέντρι. Ελληνικά 1 Κείμενο Εκκλησίας του Τιμίου Σταυρού στο Πελέντρι Ελληνικά 2 ΕΚΚΛΗΣΙΑ ΤΟΥ ΤΙΜΙΟΥ ΣΤΑΥΡΟΥ ΣΤΟ ΠΕΛΕΝΤΡΙ Η εκκλησία του Τιμίου Σταυρού στο Πελέντρι φαίνεται να χτίστηκε λίγο μετά τα μέσα του 12 ου αιώνα

Διαβάστε περισσότερα

ΟΙ ΓΡΑΦΕΣ ΣΤΟ ΠΡΟΙΣΤΟΡΙΚΟ ΑΙΓΑΙΟ Όταν οι μαθητές δημιουργούν

ΟΙ ΓΡΑΦΕΣ ΣΤΟ ΠΡΟΙΣΤΟΡΙΚΟ ΑΙΓΑΙΟ Όταν οι μαθητές δημιουργούν ΟΙ ΓΡΑΦΕΣ ΣΤΟ ΠΡΟΙΣΤΟΡΙΚΟ ΑΙΓΑΙΟ Όταν οι μαθητές δημιουργούν ΜΑΘΗΤΙΚΗ ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΑ ΣΤΟ ΜΑΘΗΜΑ ΤΗΣ ΙΣΤΟΡΙΑΣ Στο πλαίσιο του μαθήματος της Αρχαίας Ελληνικής Ιστορίας στην Α τάξη Γυμνασίου, οι μαθητές μας

Διαβάστε περισσότερα

Αρχαιολογία των γεωμετρικών και αρχαϊκών χρόνων (1100-480 π.χ.). Δημήτρης Πλάντζος

Αρχαιολογία των γεωμετρικών και αρχαϊκών χρόνων (1100-480 π.χ.). Δημήτρης Πλάντζος [IA11] ΚΛΑΣΙΚΗ ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΑ Α Αρχαιολογία των γεωμετρικών και αρχαϊκών χρόνων (1100-480 π.χ.). Δημήτρης Πλάντζος Πρώιμοι και Γεωμετρικοί χρόνοι (1100-700 π.χ.) Οι περίοδοι της αρχαίας ελληνικής τέχνης:

Διαβάστε περισσότερα

Συμβολική και ιδεολογική ζωή.

Συμβολική και ιδεολογική ζωή. Συμβολική και ιδεολογική ζωή. Αικατερίνη Παπανθίμου, Καθηγήτρια Προϊστορικής Αρχαιολογίας, Α.Π.Θ. Η ιδεολογία, που θεωρήθηκε συνώνυμη με τις πίστεις, τις κοσμολογικές αντιλήψεις και τη θρησκεία των κοινωνιών

Διαβάστε περισσότερα

Γεωμετρική Εποχή Πώς περνούμε τη μέρα μας;

Γεωμετρική Εποχή Πώς περνούμε τη μέρα μας; Γεωμετρική Εποχή Πώς περνούμε τη μέρα μας; ΕΙΚΟΝΕΣ ΕΥΡΗΜΑΤΩΝ 0 Γνωρίζουμε από τα αγγεία σε τάφους ότι κατά την Γεωμετρική Εποχή, οι άνθρωποι στην Κύπρο έπιναν κρασί, χρησιμοποιούσαν ελαιόλαδο, έτρωγαν

Διαβάστε περισσότερα

Η χρήση της ελιάς στο Αιγαίο κατά την αρχαιότητα

Η χρήση της ελιάς στο Αιγαίο κατά την αρχαιότητα Η χρήση της ελιάς στο Αιγαίο κατά την αρχαιότητα Μ. Ρούμπου 1, Β. Κυλίκογλου 2, N. Müeller 2 & Ν. Καλογερόπουλος 1 1 Χαροκόπειο Πανεπιστήμιο, Τμήμα Επιστήμης Διατολογίας-Διατροφής, Αθήνα 2 Ε.Κ.Ε.Φ.Ε. Δημόκριτος,Τομέας

Διαβάστε περισσότερα

Διατροφικές συνήθειες στον αρχαίο πολιτισμό της Ελλάδας

Διατροφικές συνήθειες στον αρχαίο πολιτισμό της Ελλάδας Διατροφικές συνήθειες στον αρχαίο πολιτισμό της Ελλάδας Επιμέλεια, παρουσίαση : Παντελάκη Μαργαρίτα (ΠΕ08, καλλιτεχνικών μαθημάτων, 3ο Δημοτικό Σχολείο Σερρών ) Δευτέρα, 12 Νοεμβρίου 12 Τι σχέση μπορούν

Διαβάστε περισσότερα

Στο Πλειόκαινο, περ. 3.500.000 χρόνια: πρώτη εμφάνιση ανθρώπου (Αφρική) -Τεταρτογενές - Πλειστόκαινο = από 2 εκατ. χρόνια-10.000 π.χ.

Στο Πλειόκαινο, περ. 3.500.000 χρόνια: πρώτη εμφάνιση ανθρώπου (Αφρική) -Τεταρτογενές - Πλειστόκαινο = από 2 εκατ. χρόνια-10.000 π.χ. Γεωλογικές Χρονολογίες (ιστορία της γης) Καινοζωϊκός Αιών -Τριτογενές = 65-2 εκατ. χρόνια πριν Τα τέλη του Τριτογενούς: Νεογενές = 20-5 εκατ. χρόνια πριν Τέλος Νεογενούς = Πλειόκαινο = 5-2 εκατ. χρόνια

Διαβάστε περισσότερα

Εγκαίνια έκθεσης 23.10.2013, 13.00 Διάρκεια Έκθεσης 19.10.2013 19.1.2014

Εγκαίνια έκθεσης 23.10.2013, 13.00 Διάρκεια Έκθεσης 19.10.2013 19.1.2014 Εγκαίνια έκθεσης 23.10.2013, 13.00 Διάρκεια Έκθεσης 19.10.2013 19.1.2014 Επιμέλεια έκθεσης Αγαθονίκη Τσιλιπάκου, Νίκος Μπονόβας Mε την περιοδική έκθεση «Η τιμή του αγίου Μάμαντος στη Μεσόγειο: Ένας ακρίτας

Διαβάστε περισσότερα

Ενδεικτικές δοκιμασίες για την εισαγωγή στα Πρότυπα Γυμνάσια 2015. Εισαγωγικό σημείωμα

Ενδεικτικές δοκιμασίες για την εισαγωγή στα Πρότυπα Γυμνάσια 2015. Εισαγωγικό σημείωμα Ενδεικτικές δοκιμασίες για την εισαγωγή στα Πρότυπα Γυμνάσια 015 Εισαγωγικό σημείωμα Σύμφωνα με τις οδηγίες της ΔΕΠΠΣ: Στα Μαθηματικά ελέγχονται οι ικανότητες των μαθητών/τριών στην κατανόηση και στην

Διαβάστε περισσότερα

Αµφίπολη: Βρέθηκε σκελετός σε τάφο κάτω από τον τρίτο θάλαµο

Αµφίπολη: Βρέθηκε σκελετός σε τάφο κάτω από τον τρίτο θάλαµο Νοέµβριος 12 2014 13:20 Αµφίπολη: Βρέθηκε σκελετός σε τάφο κάτω από τον τρίτο θάλαµο Τι ανακοίνωσε το υπουργείο Πολιτισµού για τις ανασκαφικές εργασίες στον τάφο της Αµφίπολης. Τι έδειξαν οι ανασκαφές

Διαβάστε περισσότερα

ΝΕΟΛΙΘΙΚΟΣ ΟΙΚΙΣΜΟΣ ΑΥΓΗΣ ΕΚΠΑΙ ΕΥΤΙΚΕΣ ΡΑΣΕΙΣ 2014

ΝΕΟΛΙΘΙΚΟΣ ΟΙΚΙΣΜΟΣ ΑΥΓΗΣ ΕΚΠΑΙ ΕΥΤΙΚΕΣ ΡΑΣΕΙΣ 2014 ΝΕΟΛΙΘΙΚΟΣ ΟΙΚΙΣΜΟΣ ΑΥΓΗΣ ΕΚΠΑΙ ΕΥΤΙΚΕΣ ΡΑΣΕΙΣ 2014 Η ΚΘ Εφορεία Προϊστορικών & Κλασικών Αρχαιοτήτων και η Επιστημονική Ομάδα των Ανασκαφών Αυγής οργανώνουν για πέμπτη χρονιά εκπαιδευτικές δράσεις με αφορμή

Διαβάστε περισσότερα

Χρήση. Αποκρυπτογράφηση

Χρήση. Αποκρυπτογράφηση Εύρεση Ανακαλύφθηκε στις αρχές του εικοστού αιώνα στην Κνωσό από τον Άρθουρ Έβανς, που την ονόμασε έτσι επειδή χρησιμοποιούσε γραμμικούς χαρακτήρες (και όχι εικονιστικούς, όπως η μινωική ιερογλυφική γραφή)

Διαβάστε περισσότερα

Myth and Culture Meeting Point- Crete Π Ρ Ο Γ Ρ Α Μ Μ Α

Myth and Culture Meeting Point- Crete Π Ρ Ο Γ Ρ Α Μ Μ Α Myth and Culture Meeting Point- Crete Δ ι ε θ ν έ ς υ μ π ό σ ι ο «Ελληνική Μυθολογία και ύγχρονη Ανάπλαση» πήλαιο Γέννησης και Ανατροφής του Δία Οροπέδιο Λασιθίου- Ψυχρό 31 Ιουλίου-2 Αυγούστου 2015 Π

Διαβάστε περισσότερα

Είναι αυτή η πρώτη πόλη της υτικής Ευρώπης;

Είναι αυτή η πρώτη πόλη της υτικής Ευρώπης; Είναι αυτή η πρώτη πόλη της υτικής Ευρώπης; Μέρος της οχύρωσης Οι αρχαιολογικές ανασκαφές που διενεργούνται στην περιοχή της La Bastida (Totana, Murcia στην Ισπανία) έχουν αποκαλύψει ένα επιβλητικό οχυρωματικό

Διαβάστε περισσότερα

Ελευθέριος Ν. Πλάτων

Ελευθέριος Ν. Πλάτων Ελευθέριος Ν. Πλάτων Αναπληρωτής Καθηγητής Προϊστορικής Αρχαιολογίας Διεύθυνση: Τμήμα Ιστορίας και Αρχαιολογίας. Φιλοσοφική Σχολή, 4ος όροφος, Πανεπιστημιούπολη, Ζωγράφου, 15784, Αθήνα Τηλέφωνο: 210-7277463

Διαβάστε περισσότερα

Originalveröffentlichung in: Πρακτικά της εν Αθήναις Αρχαιολογικής Εταιρείας 2004, S. 99-110 9. Α ΝΑΣΚΑΦΗ ΖΩΜΙΝΘΟΥ

Originalveröffentlichung in: Πρακτικά της εν Αθήναις Αρχαιολογικής Εταιρείας 2004, S. 99-110 9. Α ΝΑΣΚΑΦΗ ΖΩΜΙΝΘΟΥ Originalveröffentlichung in: Πρακτικά της εν Αθήναις Αρχαιολογικής Εταιρείας 2004, S. 99-110 9. Α ΝΑΣΚΑΦΗ ΖΩΜΙΝΘΟΥ (Πίν. 52-54) Ή Ζώμινθος είναι μία μικρή πεδινή έκταση πού ορίζεται από χαμηλούς σχετικά

Διαβάστε περισσότερα

Στο θέατρο των Γιτάνων

Στο θέατρο των Γιτάνων Εφορεία Αρχαιοτήτων Θεσπρωτίας τετράδιο για τον μαθητή Στο θέατρο των Γιτάνων εκπαιδευτική περιήγηση Εφορεία Αρχαιοτήτων Θεσπρωτίας Κύπρου 68, 461 00 Ηγουμενίτσα, e-mail: efathe@culture.gr, amig@culture.gr

Διαβάστε περισσότερα

Εργασία Ιστορίας. Ελένη Ζέρβα

Εργασία Ιστορίας. Ελένη Ζέρβα Εργασία Ιστορίας U«Μυκηναϊκός Πολιτισµός» UΜε βάση τις πηγές και τα παραθέµατα Ελένη Ζέρβα Α1 Μελετώντας τον παραπάνω χάρτη παρατηρούµε ότι τα κέντρα του µυκηναϊκού κόσµου ήταν διασκορπισµένα στον ελλαδικό

Διαβάστε περισσότερα

6 ο ΝΗΠΙΑΓΩΓΕΙΟ ΗΡΑΚΛΕΙΟΥ 2013-2014. Νηπιαγωγοί Σοφία Καπετανάκη Μαρία Κουτεντάκη. Ευέλικτη ζώνη. «χώμα. και νερό ταξίδι στην ΚΝΩΣΣΟ»

6 ο ΝΗΠΙΑΓΩΓΕΙΟ ΗΡΑΚΛΕΙΟΥ 2013-2014. Νηπιαγωγοί Σοφία Καπετανάκη Μαρία Κουτεντάκη. Ευέλικτη ζώνη. «χώμα. και νερό ταξίδι στην ΚΝΩΣΣΟ» 6 ο ΝΗΠΙΑΓΩΓΕΙΟ ΗΡΑΚΛΕΙΟΥ Ευέλικτη ζώνη 2013-2014 2014 Νηπιαγωγοί Σοφία Καπετανάκη Μαρία Κουτεντάκη «χώμα και νερό ταξίδι στην ΚΝΩΣΣΟ» ΞΕΡΟΥΜΕ ΟΤΙ: ζούσε ο Μίνωας,ο Δαίδαλος έφτιαξε το παλάτι, μαζί με

Διαβάστε περισσότερα

Οδηγίες για το SKETCHPAD Μωυσιάδης Πολυχρόνης - Δόρτσιος Κώστας. Με την εκτέλεση του Sketchpad παίρνουμε το παρακάτω παράθυρο σχεδίασης:

Οδηγίες για το SKETCHPAD Μωυσιάδης Πολυχρόνης - Δόρτσιος Κώστας. Με την εκτέλεση του Sketchpad παίρνουμε το παρακάτω παράθυρο σχεδίασης: Οδηγίες για το SKETCHPAD Μωυσιάδης Πολυχρόνης - Δόρτσιος Κώστας Με την εκτέλεση του Sketchpad παίρνουμε το παρακάτω παράθυρο σχεδίασης: παρόμοιο με του Cabri με αρκετές όμως διαφορές στην αρχιτεκτονική

Διαβάστε περισσότερα

Ένα ξεχασμένο θέατρο. (το Ρωμαϊκό Ωδείο) Έφη Νικολοπούλου, ΒΠΠΓ

Ένα ξεχασμένο θέατρο. (το Ρωμαϊκό Ωδείο) Έφη Νικολοπούλου, ΒΠΠΓ Ένα ξεχασμένο θέατρο. (το Ρωμαϊκό Ωδείο) Έφη Νικολοπούλου, ΒΠΠΓ Στο ευρύτερο αρχαιολογικό χώρο της Γόρτυνας στη Κρήτη, έχουν εντοπιστεί από τους αρχαιολόγους τέσσερις θεατρικοί χώροι διαφορετικών εποχών.

Διαβάστε περισσότερα

Η ΔΕΝΤΡΟΛΑΤΡΕΙΑ ΣΤΗΝ ΑΡΧΑΙΑ ΚΥΠΡΟ

Η ΔΕΝΤΡΟΛΑΤΡΕΙΑ ΣΤΗΝ ΑΡΧΑΙΑ ΚΥΠΡΟ Π. ΦΛΟΥΡΕΝΤΖΟΣ Η ΔΕΝΤΡΟΛΑΤΡΕΙΑ ΣΤΗΝ ΑΡΧΑΙΑ ΚΥΠΡΟ Είναι καλά γνωστό ότι το δέντρο υπήρξε συχνά αντικείμενο λατρείας σ' όλες τις αρχαίες θρησκείες. Στις σελίδες αυτής της μελέτης κρίναμε σκόπιμο να καταπιαστούμε

Διαβάστε περισσότερα

1 η ΕΝΔΕΙΚΤΙΚΗ ΔΟΚΙΜΑΣΙΑ ΕΙΣΑΓΩΓΗΣ ΜΑΘΗΤΩΝ ΣΤΑ ΠΡΟΤΥΠΑ ΓΥΜΝΑΣΙΑ 2015 ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ

1 η ΕΝΔΕΙΚΤΙΚΗ ΔΟΚΙΜΑΣΙΑ ΕΙΣΑΓΩΓΗΣ ΜΑΘΗΤΩΝ ΣΤΑ ΠΡΟΤΥΠΑ ΓΥΜΝΑΣΙΑ 2015 ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ 1 η ΕΝΔΕΙΚΤΙΚΗ ΔΟΚΙΜΑΣΙΑ ΕΙΣΑΓΩΓΗΣ ΜΑΘΗΤΩΝ ΣΤΑ ΠΡΟΤΥΠΑ ΓΥΜΝΑΣΙΑ 2015 ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ 2 1. Ο Άρης έφαγε 5 μιας σοκολάτας και ο Φίλιππος έφαγε 1 10 σοκολάτας περισσότερο από τον Άρη. Τι μέρος της σοκολάτας έμεινε;

Διαβάστε περισσότερα

Βασιλικοί Παίδες. Υπουργείο Πολιτισμού και Τουρισμού ΙΖ Εφορεία Προϊστορικών και Κλασικών Αρχαιοτήτων ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΚΟΣ ΧΩΡΟΣ ΑΙΓΩΝ.

Βασιλικοί Παίδες. Υπουργείο Πολιτισμού και Τουρισμού ΙΖ Εφορεία Προϊστορικών και Κλασικών Αρχαιοτήτων ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΚΟΣ ΧΩΡΟΣ ΑΙΓΩΝ. Υπουργείο Πολιτισμού και Τουρισμού ΙΖ Εφορεία Προϊστορικών και Κλασικών Αρχαιοτήτων ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΚΟΣ ΧΩΡΟΣ ΑΙΓΩΝ Βασιλικοί Παίδες για Εκπαιδευτικό Πρόγραμμα μαθη τές Δ -Στ Τάξης Δημοτικού Σχολείου και Γυμνασίου

Διαβάστε περισσότερα

ΓΕΩΜΕΤΡΙΑ. Θέματα: - Έννοιες χώρου και καρτεσιανές συντεταγμένες - ισδιάστατη γεωμετρία - Γωνίες - Στερεομετρία - Συμμετρία/ μετασχηματισμοί

ΓΕΩΜΕΤΡΙΑ. Θέματα: - Έννοιες χώρου και καρτεσιανές συντεταγμένες - ισδιάστατη γεωμετρία - Γωνίες - Στερεομετρία - Συμμετρία/ μετασχηματισμοί ΓΕΩΜΕΤΡΙΑ Θέματα: - Έννοιες χώρου και καρτεσιανές συντεταγμένες - ισδιάστατη γεωμετρία - Γωνίες - Στερεομετρία - Συμμετρία/ μετασχηματισμοί 1 Έννοιες χώρου και καρτεσιανές συντεταγμένες 1. Ο χάρτης δείχνει

Διαβάστε περισσότερα

ΑΓΓΛΙΚΗ ΣΧΟΛΗ ΕΙΣΑΓΩΓΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 2013. Χρόνος: 1 ώρα και 30 λεπτά

ΑΓΓΛΙΚΗ ΣΧΟΛΗ ΕΙΣΑΓΩΓΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 2013. Χρόνος: 1 ώρα και 30 λεπτά ΑΓΓΛΙΚΗ ΣΧΟΛΗ ΕΙΣΑΓΩΓΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 2013 ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ ΠΡΩΤΗ ΤΑΞΗ Χρόνος: 1 ώρα και 30 λεπτά Να απαντήσετε σε ΟΛΕΣ τις ερωτήσεις. Όπου χρειάζεται να γίνουν πράξεις για να βρεθεί η απάντηση, να τις κάνετε

Διαβάστε περισσότερα

ΑΡΧΑΙΟΤΗΤΑ, ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΑ ΚΑΙ ΕΛΛΗΝΙΚΟΤΗΤΑ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ ΤΟΥ ΕΙΚΟΣΤΟΥ ΑΙΩΝΑ 10-12 ΙΑΝΟΥΑΡΙΟΥ 2007 Αθήνα, Μουσείο Μπενάκη Πειραιώς 138 ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ

ΑΡΧΑΙΟΤΗΤΑ, ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΑ ΚΑΙ ΕΛΛΗΝΙΚΟΤΗΤΑ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ ΤΟΥ ΕΙΚΟΣΤΟΥ ΑΙΩΝΑ 10-12 ΙΑΝΟΥΑΡΙΟΥ 2007 Αθήνα, Μουσείο Μπενάκη Πειραιώς 138 ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΑΡΧΑΙΟΤΗΤΑ, ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΑ ΚΑΙ ΕΛΛΗΝΙΚΟΤΗΤΑ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ ΤΟΥ ΕΙΚΟΣΤΟΥ ΑΙΩΝΑ 10-12 ΙΑΝΟΥΑΡΙΟΥ 2007 Αθήνα, Μουσείο Μπενάκη Πειραιώς 138 ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ TETAΡΤΗ 10 ΙΑΝΟΥΑΡΙΟΥ Πρόεδρος συνεδρίας: Γιώργος Τόλιας Χαιρετισμοί

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΠΡΑΓΜΕΝΑ Ι ΔΙΕΘΝΟΥΣ ΚΡΗΤΟΛΟΓΙΚΟΥ ΣΥΝΕΔΡΙΟΥ (ΧΑΝΙΑ, 1-8 ΟΚΤΩΒΡΙΟΥ 2006) Τομοσ Α3 ΠΡΟΪΣΤΟΡΙΚΟΙ ΧΡΟΝΟΙ ΚΕΡΑΜΙΚΗ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑ ΤΕΧΝΗ

ΠΕΠΡΑΓΜΕΝΑ Ι ΔΙΕΘΝΟΥΣ ΚΡΗΤΟΛΟΓΙΚΟΥ ΣΥΝΕΔΡΙΟΥ (ΧΑΝΙΑ, 1-8 ΟΚΤΩΒΡΙΟΥ 2006) Τομοσ Α3 ΠΡΟΪΣΤΟΡΙΚΟΙ ΧΡΟΝΟΙ ΚΕΡΑΜΙΚΗ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑ ΤΕΧΝΗ ΠΕΠΡΑΓΜΕΝΑ Ι ΔΙΕΘΝΟΥΣ ΚΡΗΤΟΛΟΓΙΚΟΥ ΣΥΝΕΔΡΙΟΥ (ΧΑΝΙΑ, 1-8 ΟΚΤΩΒΡΙΟΥ 2006) Y Τομοσ Α3 ΠΡΟΪΣΤΟΡΙΚΟΙ ΧΡΟΝΟΙ ΚΕΡΑΜΙΚΗ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑ ΤΕΧΝΗ ΕΙΚΟΝΟΓΡΑΦΙΑ ΛΑΤΡΕΙΑ ΤΕΛΕΤΟΥΡΓΙΚΟ ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΗΣ ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΚΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ ΑΝΑΤΥΠΟ

Διαβάστε περισσότερα

ΣΧΟΛΕΙΟ ΓΙΑΝΝΙΤΣΩΝ. ΣΧΕΔΙΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΣΤΗ ΓΕΩΜΕΤΡΙΑ Πολυτίδης Δημήτρης. 1 ο ΕΤΟΣ

ΣΧΟΛΕΙΟ ΓΙΑΝΝΙΤΣΩΝ. ΣΧΕΔΙΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΣΤΗ ΓΕΩΜΕΤΡΙΑ Πολυτίδης Δημήτρης. 1 ο ΕΤΟΣ ΣΧΟΛΕΙΟ ΓΙΑΝΝΙΤΣΩΝ ΣΧΕΔΙΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΣΤΗ ΓΕΩΜΕΤΡΙΑ Πολυτίδης Δημήτρης 1 ο ΕΤΟΣ 1 η φάση: Ερώτημα συζήτησης: Που χρησιμοποιείται τη γεωμετρία στην εργασία σας και στην καθημερινή σας ζωή. (Μια διδακτική ώρα).

Διαβάστε περισσότερα

Χώροι λατρείας, τρόποι έκφρασης και προβλήματα

Χώροι λατρείας, τρόποι έκφρασης και προβλήματα Χώροι λατρείας, τρόποι έκφρασης και προβλήματα Περιεχόμενα: Χρόνος και Χώρος Σπήλαια Ιερά κορυφής Τύποι Ιερών Ανακτορικά Ιερά Τοιχογραφίες Ιερά Σύμβολα και Λατρευτικά αντικείμενα Ειδώλια θεότητας Συμπεράσματα

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΠΛΩΜΑΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ Έρευνα και Συγγραφή

ΔΙΠΛΩΜΑΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ Έρευνα και Συγγραφή ΕΠΕΑΕΚ: ΑΝΑΜΟΡΦΩΣΗ ΤΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ ΣΠΟΥΔΩΝ ΤΟΥ ΤΕΦΑΑ ΠΘ ΑΥΤΕΠΙΣΤΑΣΙΑ ΤΜΗΜΑ ΕΠΙΣΤΗΜΗΣ ΦΥΣΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ & ΑΘΛΗΤΙΣΜΟΥ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΙΑΣ ΜΕ9900 ΔΙΠΛΩΜΑΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ Έρευνα και Συγγραφή Διάλεξη 7η Αναζήτηση

Διαβάστε περισσότερα

Mικροί - Mεγάλοι σε δράση

Mικροί - Mεγάλοι σε δράση Υπουργείο Πολιτισμού, Παιδείας και Θρησκευμάτων Γενική Διεύθυνση Αρχαιοτήτων και Πολιτιστικής Κληρονομιάς Διεύθυνση Μουσείων Τμήμα Εκπαιδευτικών Προγραμμάτων και Επικοινωνίας Εφορεία Αρχαιοτήτων Αθηνών

Διαβάστε περισσότερα

Το σύνολο των βραχογραφιών και κάτω λεπτομέρεια

Το σύνολο των βραχογραφιών και κάτω λεπτομέρεια ΠΡΟΝΕΟΛΙΘΙΚΗ ΚΡΗΤΗ Πριν από τις επιφανειακές έρευνες στην περιοχή του Πλακιά και της Πρεβέλης στη νότια Κρήτη, τα μόνα γνωστά προνεολιθικά ευρήματα προέρχονταν από το εσωτερικό του σπηλαίου Ασφέντου στο

Διαβάστε περισσότερα

ΣΕΝΑΡΙΟ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑΣ ΓΝΩΣΤΙΚΟ ΑΝΤΙΚΕΙΜΕΝΟ: ΙΣΤΟΡΙΑ

ΣΕΝΑΡΙΟ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑΣ ΓΝΩΣΤΙΚΟ ΑΝΤΙΚΕΙΜΕΝΟ: ΙΣΤΟΡΙΑ ΣΕΝΑΡΙΟ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑΣ ΓΝΩΣΤΙΚΟ ΑΝΤΙΚΕΙΜΕΝΟ: ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΑΞΗ: Α ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ, Α ΛΥΚΕΙΟΥ ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ: Μυκηναϊκός Πολιτισμός ΕΙΣΗΓΗΤΗΣ: ΚΑΛΛΙΑΔΟΥ ΜΑΡΙΑ ΘΕΜΑ: «Η καθημερινή ζωή στον Μυκηναϊκό Κόσμο» Οι μαθητές

Διαβάστε περισσότερα

Η ΕΠΟΧΗ ΤΟΥ ΧΑΛΚΟΥ. Χρωματίστε τη γραμμή του χρόνου Α.. Β.. Γ...

Η ΕΠΟΧΗ ΤΟΥ ΧΑΛΚΟΥ. Χρωματίστε τη γραμμή του χρόνου Α.. Β.. Γ... Χρωματίστε τη γραμμή του χρόνου 1) Καταγράφω τους τρεις (3) σημαντικότερους πολιτισμούς που εμφανίστηκαν στον ελλαδικό χώρο κατά την εποχή του χαλκού: Α.. Β.. Γ... 2) Επιλέξτε ποιες λέξεις της στήλης Β

Διαβάστε περισσότερα

Ο αρχαιολογικός χώρος του Καλαμωτού βρίσκεται 2 χλμ. νότια του χωριού και είναι γνωστός στους κατοίκους του με την ονομασία Τούμπες ή Καστέλλια.

Ο αρχαιολογικός χώρος του Καλαμωτού βρίσκεται 2 χλμ. νότια του χωριού και είναι γνωστός στους κατοίκους του με την ονομασία Τούμπες ή Καστέλλια. ΑΡΧΑΙΑ ΚΑΛΙΝΔΟΙΑ ΣΥΝΟΨΗ ΙΣΤΟΡΙΚΟΥ ΕΥΡΗΜΑΤΩΝ ΤΟΠΟΘΕΣΙΑ ΑΡΧΑΙΑΣ ΠΟΛΗΣ: Ο αρχαιολογικός χώρος του Καλαμωτού βρίσκεται 2 χλμ. νότια του χωριού και είναι γνωστός στους κατοίκους του με την ονομασία Τούμπες

Διαβάστε περισσότερα

Προϊστορική οικία από το Ακρωτήρι Θήρας (16ος αι. π.χ.)

Προϊστορική οικία από το Ακρωτήρι Θήρας (16ος αι. π.χ.) Προϊστορική οικία από το Ακρωτήρι Θήρας (16ος αι. π.χ.) Μελέτη: Κ. Παλυβού Κατασκευή: Ι. Γιαννόπουλος Ιδιοκτησία: Εταιρεία Μελέτης Αρχαίας Ελληνικής Τεχνολογίας/TEE Η λεγόμενη Ξεστή 3 ήταν σημαντικό δημόσιο

Διαβάστε περισσότερα

ΣΤΟ ΚΑΣΤΡO ΤΗΣ ΚΩ Η ΓΕΦΥΡΑ ΤΟΥ ΚΑΣΤΡΟΥ

ΣΤΟ ΚΑΣΤΡO ΤΗΣ ΚΩ Η ΓΕΦΥΡΑ ΤΟΥ ΚΑΣΤΡΟΥ ΣΤΟ ΚΑΣΤΡO ΤΗΣ ΚΩ Το Κάστρο των Ιπποτών είναι ένα από τα σημαντικότερα ιστορικά μνημεία της Κω. Ιδιαίτερα εντυπωσιακό και επιβλητικό είναι ένα από τα αξιοθέατα που κάθε επισκέπτης του νησιού πρέπει να

Διαβάστε περισσότερα

ΑΞΟΝΟΜΕΤΡΙΑ. Εισαγωγή

ΑΞΟΝΟΜΕΤΡΙΑ. Εισαγωγή ΑΞΟΝΟΜΕΤΡΙΑ Εισαγωγή Η προβολή τρισδιάστατου αντικειμένου πάνω σε δισδιάστατη επιφάνεια αποτέλεσε μια από τις βασικές αναζητήσεις μεθόδων απεικόνισης και απασχόλησε από πολύ παλιά τους ανθρώπους. Με την

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ. - Γενική Εισαγωγή..2. - Iστορική αναδρομή...3-4. - Περιγραφή του χώρου...5-8. - Επίλογος...9. - Βιβλιογραφία 10

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ. - Γενική Εισαγωγή..2. - Iστορική αναδρομή...3-4. - Περιγραφή του χώρου...5-8. - Επίλογος...9. - Βιβλιογραφία 10 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ - Γενική Εισαγωγή..2 - Iστορική αναδρομή....3-4 - Περιγραφή του χώρου.....5-8 - Επίλογος...9 - Βιβλιογραφία 10 1 Γενική Εισαγωγή Επίσκεψη στο Επαρχιακό Μουσείο Πάφου Το Επαρχιακό Μουσείο της

Διαβάστε περισσότερα

Εκπαίδευση Ενηλίκων: Εμπειρίες και Δράσεις ΑΘΗΝΑ, Δευτέρα 12 Οκτωβρίου 2015

Εκπαίδευση Ενηλίκων: Εμπειρίες και Δράσεις ΑΘΗΝΑ, Δευτέρα 12 Οκτωβρίου 2015 Εκπαίδευση Ενηλίκων: Εμπειρίες και Δράσεις ΑΘΗΝΑ, Δευτέρα 12 Οκτωβρίου 2015 Μάθηση και γνώση: μια συνεχής και καθοριστική αλληλοεπίδραση Αντώνης Λιοναράκης Στην παρουσίαση που θα ακολουθήσει θα μιλήσουμε

Διαβάστε περισσότερα

ΛΟΡΔΟΣ ΚΟΛΙΝ ΡΕΝΦΡΙΟΥ

ΛΟΡΔΟΣ ΚΟΛΙΝ ΡΕΝΦΡΙΟΥ ΛΟΡΔΟΣ ΚΟΛΙΝ ΡΕΝΦΡΙΟΥ O ΒΡΕΤΑΝΟΣ ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΟΣ, ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ ΣΤΟ ΚΕΜΠΡΙΤΖ, ΑΦΟΥ ΤΑΡΑΞΕ ΤΑ ΝΕΡΑ ΔΙΑΤΥΠΩΝΟΝΤΑΣ ΤΗ ΘΕΩΡΙΑ ΠΩΣ ΟΙ ΈΛΛΗΝΕΣ ΔΕΝ ΗΤΑΝ ΜΕΤΑΝΑΣΤΕΣ ΙΝΔΟΕΥΡΩΠΑΙΟΙ ΑΛΛΑ ΑΥΤΟΧΘΟΝΕΣ..!!! Κομμάτια έκαναν οι

Διαβάστε περισσότερα

Ο Μ.Αλέξανδρος εικονίζεται σε εξάρτηµα της πολεµικής του πανοπλίας στον ΙΙ βασιλικό τάφο της Βεργίνας

Ο Μ.Αλέξανδρος εικονίζεται σε εξάρτηµα της πολεµικής του πανοπλίας στον ΙΙ βασιλικό τάφο της Βεργίνας Ο Μ.Αλέξανδρος εικονίζεται σε εξάρτηµα της πολεµικής του πανοπλίας στον ΙΙ βασιλικό τάφο της Βεργίνας Το 274π.Χ. ο βασιλιάς της Ηπείρου Πύρρος κατέλαβε αιφνιδιαστικά τη Μακεδονία, όταν βασίλευε σ αυτήν

Διαβάστε περισσότερα

Ulrich Rückriem. Σκιές της πέτρας ΕΚΠΑΙ ΕΥΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΓΙΑ ΜΑΘΗΤΕΣ ΗΜΟΤΙΚΟΥ

Ulrich Rückriem. Σκιές της πέτρας ΕΚΠΑΙ ΕΥΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΓΙΑ ΜΑΘΗΤΕΣ ΗΜΟΤΙΚΟΥ Ulrich Rückriem Σκιές της πέτρας ΕΚΠΑΙ ΕΥΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΓΙΑ ΜΑΘΗΤΕΣ ΗΜΟΤΙΚΟΥ Το Εθνικό Μουσείο Σύγχρονης Τέχνης επιχορηγείται από το Υπουργείο Πολιτισµού Eκπαιδευτικό Πρόγραµµα για Μαθητές ηµοτικού Οργάνωση

Διαβάστε περισσότερα

Μάρτιος 2014. Λίγο μετά το αρχαιολογικό συνέδριο για την ανασκαφική δραστηριότητα στη Μακεδονία η επικεφαλής της ανασκαφής αποκαλύπτει:

Μάρτιος 2014. Λίγο μετά το αρχαιολογικό συνέδριο για την ανασκαφική δραστηριότητα στη Μακεδονία η επικεφαλής της ανασκαφής αποκαλύπτει: «Η αρχαιολογία είναι πάντα μαγεία και είναι πάντα το άγνωστο. Δεν ξέρουμε τι θα μας κρύψει και τι θα μας βγάλει η αυριανή μέρα. Ποτέ δεν πρέπει να απογοητευόμαστε, πάντα πρέπει να είμαστε αισιόδοξοι ότι

Διαβάστε περισσότερα

14. Κατασκευάστε μια μακέτα ανασκαφικού σκάμματος και παίξτε «ανασκαφή»! Επίσης, για την «ανασκαφή» θα χρειαστείτε:

14. Κατασκευάστε μια μακέτα ανασκαφικού σκάμματος και παίξτε «ανασκαφή»! Επίσης, για την «ανασκαφή» θα χρειαστείτε: Αρχαιολογία ένα κλειδί για την πύλη του χρόνου 14. Κατασκευάστε μια μακέτα ανασκαφικού σκάμματος και παίξτε «ανασκαφή»! Συνοπτική περιγραφή Στο Α μέρος τα παιδιά κατασκευάζουν σε συνεργασία με τον/την

Διαβάστε περισσότερα

Η εξέλιξη της κεραμικής τέχνης στον ελλαδικό χώρο

Η εξέλιξη της κεραμικής τέχνης στον ελλαδικό χώρο Θέμα της διδακτικής πρότασης Η εξέλιξη της αρχαίας ελληνικής κεραμικής τέχνης Τάξη: Α Γυμνασίου Στοχοθεσία Επιδιώκεται οι μαθητές/τριες να προσδιορίσουν τα κυριότερα στοιχεία εξέλιξης της κεραμικής τέχνης

Διαβάστε περισσότερα

Υπολογισμός της εστιακής απόστασης f λεπτού συμμετρικού συγκλίνοντος φακού απο τη γραμμική μεγέθυνση Μ

Υπολογισμός της εστιακής απόστασης f λεπτού συμμετρικού συγκλίνοντος φακού απο τη γραμμική μεγέθυνση Μ ΟΜΑΔΑ ΟΝΟΜΑΤΕΠΩΝΥΜΑ ΜΑΘΗΤΩΝ 1)... 2)... 3)... ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ : Υπολογισμός της εστιακής απόστασης f λεπτού συμμετρικού συγκλίνοντος φακού απο τη γραμμική μεγέθυνση Μ Με το πείραµα αυτό θα προσδιορίσουµε: Σκοπός

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΡΑΔΟΣΙΑΚΑ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΑ

ΠΑΡΑΔΟΣΙΑΚΑ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΑ Ι ΔΗΜΟΤΙΚΟ ΣΧΟΛΕΙΟ ΠΑΦΟΥ Σχολική χρονιά: 2013-2014 ΠΑΡΑΔΟΣΙΑΚΑ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΑ Εργασία από τα παιδιά της Γ2 Υπεύθυνη δασκάλα: Χριστίνα Αγαθοκλέους Ο παπλωματάς Ο παπλωματάς είναι ένα από τα παραδοσιακά επαγγέλματα

Διαβάστε περισσότερα

ΤΟ ΠΕΡΙΣΤΕΡΙ ΣΕ ΠΡΟΪΣΤΟΡΙΚΕΣ ΠΑΡΑΣΤΑΣΕΙΣ

ΤΟ ΠΕΡΙΣΤΕΡΙ ΣΕ ΠΡΟΪΣΤΟΡΙΚΕΣ ΠΑΡΑΣΤΑΣΕΙΣ ΣΟΦΙΑ ΑΔΡΑΚΤΑ ΤΟ ΠΕΡΙΣΤΕΡΙ ΣΕ ΠΡΟΪΣΤΟΡΙΚΕΣ ΠΑΡΑΣΤΑΣΕΙΣ Κατά το 2000 π.χ. ή κατά άλλους το 2300 στο νεκροταφείο των Βουνών της Κύπρου παρασχέθηκαν ως κτερίσματα αγγεία που κοσμούνταν με περιστέρια 1 -εκτός

Διαβάστε περισσότερα

Μιχάλης Λάμπρου Νίκος Κ. Σπανουδάκης. τόμος 1. Καγκουρό Ελλάς

Μιχάλης Λάμπρου Νίκος Κ. Σπανουδάκης. τόμος 1. Καγκουρό Ελλάς Μιχάλης Λάμπρου Νίκος Κ. Σπανουδάκης τόμος Καγκουρό Ελλάς 0 007 (ο πρώτος αριθµός σε µια γραµµή αναφέρεται στη σελίδα που αρχίζει το άρθρο και ο δεύτερος στη σελίδα που περιέχει τις απαντήσεις) Πρόλογος

Διαβάστε περισσότερα

Οδηγίες για το CABRI - GEOMETRY II Μωυσιάδης Πολυχρόνης - Δόρτσιος Κώστας

Οδηγίες για το CABRI - GEOMETRY II Μωυσιάδης Πολυχρόνης - Δόρτσιος Κώστας Οδηγίες για το CABRI - GEOMETRY II Μωυσιάδης Πολυχρόνης - Δόρτσιος Κώστας Εκτελώντας το πρόγραμμα παίρνουμε ένα παράθυρο εργασίας Γεωμετρικών εφαρμογών. Τα βασικά κουμπιά και τα μενού έχουν την παρακάτω

Διαβάστε περισσότερα

Πηγές πληροφόρησης για τη χρήση της ελιάς:

Πηγές πληροφόρησης για τη χρήση της ελιάς: Η χρήση της ελιάς σο στο Αιγαίο κατά την αρχαιότητα Μ. Ρούμπου 1, Β. Κυλίκογλου 2, N. Müeller 2 & Ν. Καλογερόπουλος 1 1 Χαροκόπειο Πανεπιστήμιο, Τμήμα Επιστήμης Διαιτολογίας-Διατροφής, Διατροφής, Αθήνα

Διαβάστε περισσότερα

ΤΟ ΜΟΥΣΙΚΟ ΠΑΕΙ ΜΟΥΣΕΙΟ! Η Α ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ ΤΟΥ Μ.Σ.Θ.

ΤΟ ΜΟΥΣΙΚΟ ΠΑΕΙ ΜΟΥΣΕΙΟ! Η Α ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ ΤΟΥ Μ.Σ.Θ. ΤΟ ΜΟΥΣΙΚΟ ΠΑΕΙ ΜΟΥΣΕΙΟ! ΜΟΥΣΙΚΟ ΣΧΟΛΕΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΜΟΥΣΕΙΑΚΗ ΑΓΩΓΗ, 2012-2013 ΥΠΕΥΘΥΝΕΣ ΚΑΘΗΓΗΤΡΙΕΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ: Α. ΑΡΖΟΓΛΟΥ & Ε. ΤΖΗΜΟΥΛΗ ΚΑΘΗΓΗΤΕΣ-ΣΥΝΟΔΟΙ: Τ. ΚΥΡΙΑΖΙΚΙΔΟΥ & Δ. ΤΖΟΒΑΝΑΚΗΣ Παρασκευή,

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΩΜΑΤΙΚΗ ΔΡΑΣΗ Α ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ

ΒΙΩΜΑΤΙΚΗ ΔΡΑΣΗ Α ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ 1 ο ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΧΑΛΚΙΔΑΣ ΒΙΩΜΑΤΙΚΗ ΔΡΑΣΗ Α ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ ΜΕΡΟΣ Α ΥΠΕΥΘΥΝΗ ΚΑΘΗΓΗΤΡΙΑ ΤΖΕΛΕΠΗ ΕΥΑΓΓΕΛΙΑ ΣΥΝΤΟΜΗ ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΚΑΙ ΠΕΡΙΓΡΑΦΗ ΤΗΣ ΔΡΑΣΗΣ ΒΙΩΜΑΤΙΚΗ ΔΡΑΣΗ Α ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ ΜΕ ΘΕΜΑ: «ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΩ, ΕΡΕΥΝΩ ΕΚΦΡΑΖΟΜΑΙ

Διαβάστε περισσότερα

Οργάνωση Σεμιναρίου: Μαρίζα Μαρθάρη The seminar is organized by Marisa Marthari

Οργάνωση Σεμιναρίου: Μαρίζα Μαρθάρη The seminar is organized by Marisa Marthari CYCLADIC SEMINAR ΚΥΚΛΑΔΙΚΟ ΣΕΜΙΝΑΡΙΟ ΤHE ARCHAEOLOGICAL SOCIETY AT ATHENS, 22 PANEPISTIMIOU ST. Η ΕΝ ΑΘΗΝΑΙΣ ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΚΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ, ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ 22 Πέμπτη, 30 Απριλίου 2015, 7 μ.μ. - Thursday, 30 April

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΟ ΤΟ ΣΥΝΤΑΓΜΑ ΣΤΟ ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΡΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΠΟΛΗΣ

ΑΠΟ ΤΟ ΣΥΝΤΑΓΜΑ ΣΤΟ ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΡΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΠΟΛΗΣ ΑΠΟ ΤΟ ΣΥΝΤΑΓΜΑ ΣΤΟ ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΡΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΠΟΛΗΣ Σε ένα από τα πιο πολυσύχναστα σημεία της Πανεπιστημιόπολης, στο τέρμα Ιλισίων, βρίσκεται το Αρχαιολογικό Πάρκο. Εδώ έχουν μεταφερθεί από το 2004

Διαβάστε περισσότερα

ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΑΓΙΟΥ ΑΘΑΝΑΣΙΟΥ ΣΧΟΛΙΚΗ ΧΡΟΝΙΑ 2012-2013 ΓΡΑΠΤΕΣ ΠΡΟΑΓΩΓΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΙΟΥΝΙΟΥ 2013. Όνομα μαθητή /τριας: Τμήμα: Αρ.

ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΑΓΙΟΥ ΑΘΑΝΑΣΙΟΥ ΣΧΟΛΙΚΗ ΧΡΟΝΙΑ 2012-2013 ΓΡΑΠΤΕΣ ΠΡΟΑΓΩΓΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΙΟΥΝΙΟΥ 2013. Όνομα μαθητή /τριας: Τμήμα: Αρ. ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΑΓΙΟΥ ΑΘΑΝΑΣΙΟΥ ΣΧΟΛΙΚΗ ΧΡΟΝΙΑ 2012-2013 ΓΡΑΠΤΕΣ ΠΡΟΑΓΩΓΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΙΟΥΝΙΟΥ 2013 ΤΑΞΗ: B ΜΑΘΗΜΑ: Μαθηματικά ΔΙΑΡΚΕΙΑ: 2 ώρες ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ: 12 / 6 / 2013 Βαθμός: Ολογράφως: Υπογραφή: Όνομα μαθητή

Διαβάστε περισσότερα

ΑΡΧΑΊΑ χρώματα. Μικρά μυστικά τέχνης

ΑΡΧΑΊΑ χρώματα. Μικρά μυστικά τέχνης ΑΡΧΑΊΑ χρώματα Μικρά μυστικά τέχνης ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ, ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΘΡΗΣΚΕΥΜΑΤΩΝ ΓΕΝΙΚΗ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΡΧΑΙΟΤΗΤΩΝ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΤΙΚΗΣ ΚΛΗΡΟΝΟΜΙΑΣ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΜΟΥΣΕΙΩΝ ΤΜΗΜΑ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΩΝ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΩΝ ΚΑΙ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑΣ

Διαβάστε περισσότερα

Κώστας Ζάµπας Πολιτικός Μηχανικός ρ ΕΜΠ. Σκιάθου 43-11254 Αθήνα. Τηλέφωνο: 210-2237167 Φαξ: 210-2237257 Ηλεκτρονική διεύθυνση: c-zambas@hol.

Κώστας Ζάµπας Πολιτικός Μηχανικός ρ ΕΜΠ. Σκιάθου 43-11254 Αθήνα. Τηλέφωνο: 210-2237167 Φαξ: 210-2237257 Ηλεκτρονική διεύθυνση: c-zambas@hol. Κώστας Ζάµπας Πολιτικός Μηχανικός ρ ΕΜΠ. Σκιάθου 43-11254 Αθήνα. Τηλέφωνο: 210-2237167 Φαξ: 210-2237257 Ηλεκτρονική διεύθυνση: c-zambas@hol.gr Αθήνα 4/2/2015 Προς τον Πρόεδρο τους µη κερδοσκοπικού σωµατείου

Διαβάστε περισσότερα

Μετεωρολογία. Αν σήμερα στις 12 τα μεσάνυχτα βρέχει, ποια είναι η πιθανότητα να έχει λιακάδα μετά από 72 ώρες;

Μετεωρολογία. Αν σήμερα στις 12 τα μεσάνυχτα βρέχει, ποια είναι η πιθανότητα να έχει λιακάδα μετά από 72 ώρες; Ονόματα Η μητέρα της Άννας έχει άλλους τρεις μεγαλύτερους γιους. Επειδή έχει πάθος με τα χρήματα, τους έχει βαφτίσει ως εξής: Τον μεγάλο της γιο "Πενηνταράκη", τον μεσαίο "Εικοσαράκη" και τον μικρότερο

Διαβάστε περισσότερα

Διδακτική πρόταση 8: Οργάνωση των ομάδων κατά τη Νεολιθική Εποχή

Διδακτική πρόταση 8: Οργάνωση των ομάδων κατά τη Νεολιθική Εποχή Πώς οργανωνόμαστε; Διδακτική πρόταση 8: Οργάνωση των ομάδων κατά τη Νεολιθική Εποχή Ερώτημα-κλειδί Πόσο μεγάλες ήταν οι ομάδες των ανθρώπων της Νεολιθικής Εποχής; Ποιοι έπαιρναν τις αποφάσεις; Σύνδεση

Διαβάστε περισσότερα

Επίλυση Προβλημάτων με Χρωματισμό. Αλέξανδρος Γ. Συγκελάκης asygelakis@gmail.com

Επίλυση Προβλημάτων με Χρωματισμό. Αλέξανδρος Γ. Συγκελάκης asygelakis@gmail.com Επίλυση Προβλημάτων με Χρωματισμό Αλέξανδρος Γ. Συγκελάκης asygelakis@gmail.com 1 Η αφορμή συγγραφής της εργασίας Το παρακάτω πρόβλημα που τέθηκε στο Μεταπτυχιακό μάθημα «Θεωρία Αριθμών» το ακαδημαϊκό

Διαβάστε περισσότερα

ψ Ρ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΑ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ ΣΤΗΝ ΑΚΡΟΠΟΛΗ ΚΑΙ ΣΤΟ ΚΕΝΤΡΟ ΜΕΛΕΤΩΝ ΑΚΡΟΠΟΛΗΣ -N^ ->5^ **' ΑΣΗΜΙΝΑ ΛΕΟΝΤΗ

ψ Ρ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΑ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ ΣΤΗΝ ΑΚΡΟΠΟΛΗ ΚΑΙ ΣΤΟ ΚΕΝΤΡΟ ΜΕΛΕΤΩΝ ΑΚΡΟΠΟΛΗΣ -N^ ->5^ **' ΑΣΗΜΙΝΑ ΛΕΟΝΤΗ ψ Ρ ' '.'."» *?' Ρ -N^ ->5^ ι"*** **' "HSf % ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΑ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ ΣΤΗΝ ΑΚΡΟΠΟΛΗ ΚΑΙ ΣΤΟ ΚΕΝΤΡΟ ΜΕΛΕΤΩΝ ΑΚΡΟΠΟΛΗΣ ΑΣΗΜΙΝΑ ΛΕΟΝΤΗ Το Τμήμα Εκπαιδευτικών Προγραμμάτων της Υπηρεσίας Συντήρησης Μνημείων

Διαβάστε περισσότερα

Σπίτι πουλιών για το μπαλκόνι και τον κήπο

Σπίτι πουλιών για το μπαλκόνι και τον κήπο Σπίτι πουλιών για το μπαλκόνι και τον κήπο Αποστολή στον κόσμο των ζώων. Σπίτι πουλιών Οι μικροί και οι μεγάλοι ερευνητές ζώων μπορούν σύντομα να αρχίσουν να καραδοκούν και να ανακαλύψουν τον κόσμο εκ

Διαβάστε περισσότερα

ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΝΩΤΕΡΗΣ ΚΑΙ ΑΝΩΤΑΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΠΑΓΚΥΠΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 2007

ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΝΩΤΕΡΗΣ ΚΑΙ ΑΝΩΤΑΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΠΑΓΚΥΠΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 2007 ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΝΩΤΕΡΗΣ ΚΑΙ ΑΝΩΤΑΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΠΑΓΚΥΠΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 2007 Μάθημα: ΓΡΑΦΙΚΕΣ ΤΕΧΝΕΣ Ημερομηνία και ώρα εξέτασης: Τετάρτη, 6 Ιουνίου 2007 7:30

Διαβάστε περισσότερα

Μυκηναϊκή θρησκεία. 3. Από την ανασκαφή θρησκευτικών κτηρίων στα ανάκτορα και ιερών σε οικίες

Μυκηναϊκή θρησκεία. 3. Από την ανασκαφή θρησκευτικών κτηρίων στα ανάκτορα και ιερών σε οικίες Μυκηναϊκή θρησκεία Τα στοιχεία που διαθέτουμε για αυτήν προέρχονται: 1.Από την εικονογραφία σφραγιστικών δακτυλιδιών, σφραγίδων, τοιχογραφιών και αντικειμένων μικροτεχνίας (ελεφαντουργίας κλπ). Κεντρική

Διαβάστε περισσότερα

ΑΔΑ: ΒΛ41Γ-ΟΝ0 ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ & ΑΘΛΗΤΙΣΜΟΥ ΑΝΑΡΤΗΤΕΑ ΣΤΟ ΔΙΑΔΙΚΤΥΟ

ΑΔΑ: ΒΛ41Γ-ΟΝ0 ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ & ΑΘΛΗΤΙΣΜΟΥ ΑΝΑΡΤΗΤΕΑ ΣΤΟ ΔΙΑΔΙΚΤΥΟ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ & ΑΘΛΗΤΙΣΜΟΥ ΕΙΔΙΚΗ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΤΟΜΕΑ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ Ταχ. Δ/νση : Θεμιστοκλέους 87 Αθήνα Ταχ.Κώδικας : 10681 Πληροφορίες : Νικόλαος Πρασσάκης Τηλέφωνο : 2103307617 Fax

Διαβάστε περισσότερα

Βεργίνα. digitalarchive

Βεργίνα. digitalarchive digitalarchive Βεργίνα publishing by tag Πόλη του Νομού Ημαθίας στην περιφέρεια Κεντρικής Μακεδονίας. Η Βεργίνα απέκτησε ιστορική σημασία μετά την ανακάλυψη του τάφου του Φιλίππου Β, πατέρα του Μεγάλου

Διαβάστε περισσότερα

ΤΟ ΑΡΧΑΙΟ ΘΕΑΤΡΟ ΤΗΣ. ΓΙΩΡΓΟΣ ΝΙΚΟΛΑΪΔΗΣ Βαρβάκειο Πρότυπο Πειραματικό Γυμνάσιο, 2011-2012

ΤΟ ΑΡΧΑΙΟ ΘΕΑΤΡΟ ΤΗΣ. ΓΙΩΡΓΟΣ ΝΙΚΟΛΑΪΔΗΣ Βαρβάκειο Πρότυπο Πειραματικό Γυμνάσιο, 2011-2012 ΤΟ ΑΡΧΑΙΟ ΘΕΑΤΡΟ ΤΗΣ ΔΩΔΩΝΗΣ ΓΙΩΡΓΟΣ ΝΙΚΟΛΑΪΔΗΣ Βαρβάκειο Πρότυπο Πειραματικό Γυμνάσιο, 2011-2012 Περιεχόμενα Αρχαία Δωδώνη γεωγραφικά στοιχεία Κοίλον Ορχήστρα Σκηνή Ρωμαϊκά χρόνια Παραστάσεις που φιλοξενήθηκαν

Διαβάστε περισσότερα

Γεωργικός Πειραµατικός Σχεδιασµός: Πρακτικές Συµβουλές

Γεωργικός Πειραµατικός Σχεδιασµός: Πρακτικές Συµβουλές Γεωργικός Πειραµατικός Σχεδιασµός: Πρακτικές Συµβουλές Επιστηµονική Επιµέλεια ρ. Γεώργιος Μενεξές Τοµέας Φυτών Μεγάλης Καλλιέργειας και Οικολογίας, Εργαστήριο Γεωργίας Viola adorata Η Γεωργία Εισαγωγή

Διαβάστε περισσότερα

Επίσκεψη στην Αρχαία Αγορά

Επίσκεψη στην Αρχαία Αγορά Επίσκεψη στην Αρχαία Αγορά Η Αγορά ήταν η μεγαλύτερη πλατεία της πόλης. Η πλατεία άρχισε να χρησιμοποιείται ως δημόσιος χώρος από τα αρχαϊκά χρόνια. Μέχρι τότε στην περιοχή υπήρχαν σπίτια και τάφοι. Ο

Διαβάστε περισσότερα

Κυκλαδική τέχνη και σύγχρονη αφηρημένη τέχνη

Κυκλαδική τέχνη και σύγχρονη αφηρημένη τέχνη ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΑΓΙΟΥ ΑΘΑΝΑΣΙΟΥ Κυκλαδική τέχνη και σύγχρονη αφηρημένη τέχνη Νάγια Οικονομίδου 2014-2015 1 Περιεχόμενα Πρόλογος...3 1. Γνωρίσματα Κυκλαδικής Τέχνης...4 Πτυόσχημα ειδώλια.5 Βιολόσχημα ειδώλια 6

Διαβάστε περισσότερα

Θέμα του Σεμιναρίου: «Υπαίθρια Διαβίωση και Γεωμυθολογικά Μονοπάτια: Ανασαίνοντας την Μνήμη» Παρασκευή 20 Ιουνίου 2014

Θέμα του Σεμιναρίου: «Υπαίθρια Διαβίωση και Γεωμυθολογικά Μονοπάτια: Ανασαίνοντας την Μνήμη» Παρασκευή 20 Ιουνίου 2014 Το Κέντρο Περιβαλλοντικής Εκπαίδευσης Ανωγείων πρόκειται να συνδιοργανώσει στο πλαίσιο των δράσεων του δικτύου «Γεωμυθολογικά-Γεωπεριβαλλοντικά μονοπάτια» στο οποίο ανήκει ως συνεργαζόμενο ΚΠΕ, με το Κ.Π.Ε.

Διαβάστε περισσότερα

ΙΑ 113: Αττική ερυθρόμορφη αγγειογραφία της κλασικής εποχής

ΙΑ 113: Αττική ερυθρόμορφη αγγειογραφία της κλασικής εποχής Ευρυδίκη Κεφαλίδου ΙΑ 113: Αττική ερυθρόμορφη αγγειογραφία της κλασικής εποχής Παραδόσεις: Πέμπτη 15:00-18:00 (αίθουσα 421) Πέμπτη 15.00-18.00, Αίθουσα 437 Επίθετα: Ν-Ω (εκτός από το 5 ο μάθημα, βλ. παρακάτω)

Διαβάστε περισσότερα

Οδηγίες Διαμόρφωσης Κειμένου για το 1ο Εκπαιδευτικό Συνέδριο Ένταξη και Χρήση των ΤΠΕ στην Εκπαιδευτική Διαδικασία

Οδηγίες Διαμόρφωσης Κειμένου για το 1ο Εκπαιδευτικό Συνέδριο Ένταξη και Χρήση των ΤΠΕ στην Εκπαιδευτική Διαδικασία Οδηγίες Διαμόρφωσης Κειμένου για το 1ο Εκπαιδευτικό Συνέδριο Ένταξη και Χρήση των ΤΠΕ στην Εκπαιδευτική Διαδικασία Α. Διαμαντής 1, Δ. Λιόβας 2 1 Εκπαιδευτικός Δευτεροβάθμιας Εκπαίδευσης Ν. Μαγνησίας adiamantis@sch.gr

Διαβάστε περισσότερα

ΑΡΧΑΙΟ ΘΕΑΤΡΟ ΔΙΟΥ, Αλέξανδρος Μπαξεβανάκης, ΒΠΠΓ

ΑΡΧΑΙΟ ΘΕΑΤΡΟ ΔΙΟΥ, Αλέξανδρος Μπαξεβανάκης, ΒΠΠΓ ΑΡΧΑΙΟ ΘΕΑΤΡΟ ΔΙΟΥ, Αλέξανδρος Μπαξεβανάκης, ΒΠΠΓ ΔΙΟΝ ΑΠΟ ΤΙΣ ΠΙΟ ΟΝΟΜΑΣΤΕΣ ΠΟΛΕΙΣ ΤΗΣ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ Το αρχαίο Δίον του Ολύμπου βρίσκεται 15 χλμ. νότια της Κατερίνης, στους πρόποδες του Ολύμπου δίπλα στο

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΤΗΣ ΙΣΤΟΡΙΑΣ ΚΑΙ ΜΟΥΣΕΙΑ ΠΑΙΔΙΚΗ ΗΛΙΚΙΑ ΚΑΙ ΙΣΤΟΡΙΚΗ ΚΑΤΑΝΟΗΣΗ

ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΤΗΣ ΙΣΤΟΡΙΑΣ ΚΑΙ ΜΟΥΣΕΙΑ ΠΑΙΔΙΚΗ ΗΛΙΚΙΑ ΚΑΙ ΙΣΤΟΡΙΚΗ ΚΑΤΑΝΟΗΣΗ Τίτλος μαθήματος ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΤΗΣ ΙΣΤΟΡΙΑΣ ΚΑΙ ΜΟΥΣΕΙΑ ΠΑΙΔΙΚΗ ΗΛΙΚΙΑ ΚΑΙ ΙΣΤΟΡΙΚΗ ΚΑΤΑΝΟΗΣΗ ΤΥΠΟΣ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ: Επιλογής / Ενότητα Τεχνών (ΤΕ) ΔΙΔΑΣΚΟΥΣΑ: ΕΙΡΗΝΗ ΝΑΚΟΥ ΚΩΔΙΚΟΣ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ: ΚΤ1121 ΜΟΝΑΔΕΣ ECTS:

Διαβάστε περισσότερα