ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΕΘΝΙΚΗΣ ΠΑΙ ΕΙΑΣ & ΘΡΗΣΚΕΥΜΑΤΩΝ ΗΜΟΣ ΚΑΣΤΟΡΙΑΣ ΚΕΝΤΡΟ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙ ΕΥΣΗΣ ΚΑΣΤΟΡΙΑΣ. Οδηγός Αναγνώρισης

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΕΘΝΙΚΗΣ ΠΑΙ ΕΙΑΣ & ΘΡΗΣΚΕΥΜΑΤΩΝ ΗΜΟΣ ΚΑΣΤΟΡΙΑΣ ΚΕΝΤΡΟ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙ ΕΥΣΗΣ ΚΑΣΤΟΡΙΑΣ. Οδηγός Αναγνώρισης"

Transcript

1

2 ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΕΘΝΙΚΗΣ ΠΑΙ ΕΙΑΣ & ΘΡΗΣΚΕΥΜΑΤΩΝ ΗΜΟΣ ΚΑΣΤΟΡΙΑΣ ΚΕΝΤΡΟ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙ ΕΥΣΗΣ ΚΑΣΤΟΡΙΑΣ Οδηγός Αναγνώρισης Τα Πουλιά της Λίµνης της Καστοριάς και της Λεκάνης Απορροής της ΕΚ ΟΣΗ ΤΟΥ ΚΠΕ ΚΑΣΤΟΡΙΑΣ ΚΑΣΤΟΡΙΑ 2008

3 Copyright: ΚΕΝΤΡΟ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙ ΕΥΣΗΣ ΚΑΣΤΟΡΙΑΣ ISBN Περιβαλλοντικό Πάρκο ήµου Καστοριάς, Καστοριά Tηλ: , Φαξ: URL: και

4 Αγαπητοί φίλοι Ο Οδηγός Αναγνώρισης για τα Πουλιά της Λίµνης της Καστοριάς και της Λεκάνης Απορροής της που έχετε στα χέρια σας είναι µέρος του εκπαιδευτικού υλικού του ΚΠΕ Καστοριάς και απευθύνεται κυρίως σε µαθητές και εκπαιδευτικούς που παρακολουθούν τα εκπαιδευτικά του προγράµµατα. Παράλληλα µπορεί να αξιοποιηθεί και από όποιον ενδιαφέρεται για την παρατήρηση και αναγνώριση των πουλιών. Περιγράφονται 113 είδη πουλιών που µπορούν σχετικά εύκολα να παρατηρηθούν στην περιοχή ακόµη και από µη ειδικούς. Στον οδηγό υπάρχουν πρωτότυπες φωτογραφίες µε χαρακτηριστικά γνωρίσµατα και κείµενα που αφορούν στα µορφολογικά και ηθολογικά χαρακτηριστικά των ειδών αυτών, ενώ περιγράφονται και οι βιότοποι στους οποίους µπορεί κάποιος να τα αναζητήσει. Επιπρόσθετα γίνεται αναφορά στο καθεστώς προστασίας για το καθένα. Η Παιδαγωγική Οµάδα του ΚΠΕ Καστοριάς που δηµιούργησε αυτό το εκπαιδευτικό υλικό είναι: ρ. Θ. Α. Μαρδίρης, M.Ed., Βιολόγος- Περιβαλλοντολόγος, Υπεύθυνος ΚΠΕ Ν. Αντωνίου, άσκαλος, Αναπληρωτής Υπεύθυνος ΚΠΕ Μ. Γρηγορίου, M.Sc., Βιολόγος Α. Ατζέµη, ασκάλα Κ. Τζέρπος, άσκαλος Α. Πισιώτη, Νηπιαγωγός Α. Ευαγγέλου, Ηλεκτρολόγος Μηχανικός & Μηχανικός Υπολογιστών Α. Βασιλείου, Γεωπόνος & Γεωλόγος

5

6 Εισαγωγή Με αφορµή τον ορνιθολογικό πλούτο της περιοχής και στόχο την παρουσίασή του, η έκδοση του ΚΠΕ Καστοριάς «Ο ΗΓΟΣ ΑΝΑΓΝΩΡΙΣΗΣ: ΤΑ ΠΟΥΛΙΑ ΤΗΣ ΛΙΜΝΗΣ ΤΗΣ ΚΑΣΤΟΡΙΑΣ ΚΑΙ ΤΗΣ ΛΕΚΑΝΗΣ ΑΠΟΡΡΟΗΣ ΤΗΣ» απευθύνεται σε µαθητές και εκπαιδευτικούς που εκπονούν προγράµµατα Περιβαλλοντικής Εκπαίδευσης συναφούς θεµατολογίας καθώς και σε οποιονδήποτε ενδιαφερόµενο πολίτη γενικότερα. Ο Οδηγός αυτός άλλωστε, αποτελεί τµήµα του υλικού που χρησιµοποιείται στα εκπαιδευτικά προγράµµατα του ΚΠΕ Καστοριάς Η έκδοση εστιάζει στα συχνότερα παρατηρούµενα είδη πτηνών στη λίµνη Ορεστιάδα (λίµνη Καστοριάς) και στη λεκάνη απορροής της. Αφορά ακριβέστερα σε ένα υποσύνολο ειδών που συναντώνται στην εν λόγω περιοχή. Συγκεκριµένα παρουσιάζονται 113 είδη πτηνών, αντιπρόσωποι 15 τάξεων και 42 οικογενειών, από τα 226 είδη που κατέγραψαν στη λίµνη Ορεστιάδα και στη λεκάνη απορροής της το ΚΠΕ Καστοριάς, το Ινστιτούτο ασικών Ερευνών και το Εθνικό Ίδρυµα Αγροτικής Έρευνας (2004), καθώς και κάτοικοι της περιοχής µέλη της Ελληνικής Ορνιθολογικής Εταιρείας. Ο εµπλουτισµός της έκδοσης µε πρωτότυπο φωτογραφικό υλικό του ΚΠΕ Καστοριάς και κείµενα που αφορούν σε µορφολογικά και ηθολογικά χαρακτηριστικά των πτηνών (διατροφικές προτιµήσεις, συµπεριφορές αναπαραγωγής, τόποι και εποχές εµφάνισης στην περιοχή, αντιπροσωπευτικοί βιότοποι) και στο καθεστώς προστασίας τους εξασφαλίζει στον αναγνώστη δυνατότητες αναγνώρισης των παρατηρούµενων πτηνών και πληροφόρησης όσον αφορά σε ορισµένα βασικά τους γνωρίσµατα. Η αξία των πτηνών Η αξία µιας ποικιλίας ζωντανών µορφών, οργανισµών που συγκροτούν και διαµορφώνουν βιοκοινότητες και οικοσυστήµατα, που επιβιώνουν και διαχρονικά εξελίσσονται θεωρείται δεδοµένη. Αναµφισβήτητη άλλωστε είναι η εγγενής αξία κάθε όντος που εκδηλώνει τα χαρακτηριστικά της ζωής, αξία που τεκµηριώνεται επαρκώς µόνο από την ύπαρξή του και χωρίς αναφορές στη χρησιµότητά του για τον άνθρωπο και για τα οικοσυστήµατα που συνιστά. Εστιάζοντας ωστόσο στην ορνιθοπανίδα µιας περιοχής σκόπιµη κρίνεται και η επισήµανση επιµέρους αξιών της. Τα διαφορετικά είδη πτηνών ενισχύουν τη βιοποικιλότητα µιας περιοχής, ενώ τα πληθυσµιακά τους µεγέθη είναι ανάλογα του γονιδιακού αποθέµατος που συντηρούν και των πιθανοτήτων συνεπώς διαχρονικής παρουσίας του πληθυσµού στον εξελισσόµενο χώρο, στις διαρκώς µεταβαλλόµενες περιβαλλοντικές συνθήκες. Είναι παράλληλα ο πλούτος ειδών και η γενετική ποικιλία των πληθυσµών ένα πολύτιµο και αναντικατάστατο κεφάλαιο για την επιστηµονική έρευνα και την ανάπτυξη αντίστοιχων εφαρµογών. 1

7 Όσον αφορά στον οικολογικό τους ρόλο, πληθυσµοί πτηνών, εµπλεκόµενοι σε τροφικά πλέγµατα µε ποικίλους τρόπους και ανάλογα µε τις διατροφικές τους επιλογές, ελέγχουν ποσοτικά και ποιοτικά τη σύνθεση των βιοκοινοτήτων που συνιστούν. Εντοµοφάγα είδη διατηρούν σταθερά τα πληθυσµιακά µεγέθη της λείας τους. Καρποφάγα είδη προωθούν τη διασπορά σπερµάτων, ενώ πτηνά που τρέφονται µε νέκταρ αναλαµβάνουν ρόλο επικονιαστή. Οµάδες πτηνών στην κορυφή της τροφικής πυραµίδας επιβιώνουν θηρεύοντας άλλα είδη πουλιών, µικρά θηλαστικά και ερπετά. Τα λιγότερο προσαρµοσµένα στο περιβάλλον τους θηράµατα, τα πιο αδύναµα, τα πιο ασθενικά είναι εκείνα που ικανοποιούν κατά κύριο λόγο τις ενεργειακές απαιτήσεις των καταναλωτών τους. Η εξυγίανση των πληθυσµών τους επιτυγχάνεται µε την αποµάκρυνση από το γενετικό τους απόθεµα γονιδίων που προσδίδουν στους φορείς τους προσαρµοστικά µειονεκτήµατα. Παράλληλα νεκροφάγα πτηνά αµβλύνουν τις επιπτώσεις διάδοσης µολυσµατικών ασθενειών. Λόγω των φαινοµένων της βιοµεγέθυνσης τοξικών ουσιών κατά µήκος των τροφικών αλυσίδων και της βιοσυσσώρευσής τους στους ανώτερους καταναλωτές ενός οικοσυστήµατος, οι αντίστοιχοι πληθυσµοί πτηνών µπορούν να αξιοποιηθούν ως βιοδείκτες. Εµφανείς και συχνά έντονες επιπτώσεις στη φυσιολογία, στην αναπαραγωγή και στη συµπεριφορά των πτηνών υποδηλώνουν αυξηµένες συγκεντρώσεις τοξικών ουσιών στους ιστούς τους και έµµεσα στα οικοσυστήµατα Απαραίτητη τέλος κρίνεται η αναφορά στην αισθητική αξία των πτηνών, αξία που συνθέτει ίσως για τους περισσότερους από εµάς το πιο εύληπτο «πλεονέκτηµά» τους. Θα ήταν σίγουρα «φτωχότερος» ο περίπατος σε ένα σιωπηλό δάσος και η επίσκεψη σε έναν υγρότοπο όπου θα απουσίαζαν οι κινούµενες εικόνες των πουλιών. Το εντυπωσιακό συχνά φτέρωµα, η δυνατότητα πτήσης, οι πανοραµικές εικόνες που απολαµβάνουν και οι εύηχες φωνές τους αποτέλεσαν διαχρονικά αστείρευτη πηγή έµπνευσης για εικαστικούς δηµιουργούς, λογοτέχνες, µουσικούς. Στην αισθητική αξία των πτηνών, ως σηµαντικού πόλου τουριστικής έλξης, µπορεί να αποδοθεί άλλωστε και µέρος του άµεσα εκτιµώµενου και πιο προφανούς ίσως οικονοµικού οφέλους που εξασφαλίζει η ύπαρξή τους σε µια περιοχή. Περιοχή αναφοράς Η λίµνη της Καστοριάς και η λεκάνη απορροής της Η λίµνη Ορεστιάδα, η λίµνη της Καστοριάς, είναι µία από τις επτά φυσικές λίµνες που υπάρχουν στη υτική Μακεδονία. Έχει έκταση 28,8 τετραγωνικά χιλιόµετρα, λεκάνη απορροής 353 τετραγωνικά χιλιόµετρα και µέγιστο βάθος δέκα περίπου µέτρα. Η ακριβής γεωγραφική της θέση καθορίζεται σε υπερθαλάσσιο υψόµετρο 630 µέτρων, Γεωγραφικό Μήκος: Α και Γεωγραφικό Πλάτος: Β Πρόκειται για λίµνη τεκτονικής προέλευσης µε καρστικά στοιχεία που η ύπαρξή της χρονολογείται από την εποχή του Μειόκαινου. 2

8 Εικόνα 1. Η λεκάνη απορροής της Λίµνης της Καστοριάς Όσον αφορά στη βιολογική της κατάσταση είναι µία ευτροφική λίµνη µε παραλίµνιο δάσος, πλούσια σε αλιεύµατα και ορνιθοπανίδα. Η πόλη και οι κοινότητες που είναι χτισµένες στις όχθες της ( ήµος Καστοριάς, ήµος Μακεδνών, ήµος Βιτσίου) και οι γεωργικές καλλιέργειες στη λεκάνη απορροής της έχουν επιβαρύνει τα νερά της λίµνης σε µεγάλο βαθµό. Τα τελευταία χρόνια λειτουργεί βιολογικός καθαρισµός και τα λύµατα των οικισµών έπαψαν να ρυπαίνουν τα νερά της. Συνεχίζει όµως η εισροή θρεπτικών (φωσφορικών και νιτρικών) από τις εκπλύσεις των καλλιεργειών που την περιβάλλουν, καθώς και η εισροή θρεπτικών και φερτών υλικών από τους χείµαρρους που εκβάλλουν σ αυτή. Η λίµνη τροφοδοτείται µε επιφανειακά νερά από οκτώ χείµαρρους µε σηµαντικότερους αυτούς της Βυσσινιάς, του Τοιχιού και του Ξηροποτάµου, ενώ αποφορτίζεται µε το ρέµα του Γκιόλε παροχετεύοντας τα νερά της στον ποταµό Αλιάκµονα. Οι ορεινοί όγκοι που την περιβάλλουν και σχηµατίζουν τη λεκάνη απορροής της καλύπτονται στα χαµηλότερα κυρίως µε βελανιδιές ενώ µετά τα 1000 µέτρα υψόµετρο κυριαρχεί η οξιά. 3

9 Βιότοποι πτηνών στη λίµνη της Καστοριάς και στη λεκάνη απορροής της Η λίµνη της Καστοριάς και η λεκάνη απορροής της συνθέτουν ένα µωσαϊκό βιότοπων και οικοσυστηµάτων. Στην ποικιλία των γεωµορφολογικών, εδαφολογικών και µικροκλιµατικών συνθηκών που απαντώνται στην περιοχή αποδίδεται ο πλούτος της αυτοφυούς βλάστησης που σε συνδυασµό µε τις γεωργικές καλλιέργειες και την έντονη παρουσία του υγρού στοιχείου, υποστηρίζει την ανάπτυξη µιας µεγάλης ποικιλίας πανίδας στην οποία συγκαταλέγεται και ο πλούτος της ορνιθοπανίδας. Οι αποκλίσεις που παρουσιάζουν τα διαφορετικά είδη πτηνών όσον αφορά στις διατροφικές τους απαιτήσεις και στην επιλογή χώρων αναπαραγωγής και προστασίας διαφοροποιούν τα ενδιαιτήµατά τους. Στον πίνακα που ακολουθεί παρουσιάζονται χαρακτηριστικοί βιότοποι της περιοχής και παραθέτονται τα κοινά ονόµατα αντιπροσωπευτικών πτηνών για καθέναν από αυτούς (Πίνακας 1). Επισηµαίνεται ότι άτοµα του ίδιου πληθυσµού µπορούν να συναντώνται σε διαφορετικούς βιότοπους, η παρουσία τους ωστόσο είναι περισσότερο συνήθης σε ορισµένους από αυτούς. Πίνακας 1. Χαρακτηριστικοί βιότοποι της περιοχής και αντιπροσωπευτικά είδη πτηνών Τύπος βιότοπου Υγρολίβαδα Παραλίµνιο δάσος Καλαµιώνες ενδρώδεις Καλλιέργειες Αροτραίες Καλλιέργειες Ανθρώπινοι Οικισµοί Ορεινά δάση Αντιπροσωπευτικά είδη πτηνών Αβοκέτα, Καλαµοκανάς, Λασπότρυγγας, Ποταµότρυγγας, Νανοσκαλίδρα, Ψευτοµαχητής κ.ά. Σταχτοτσικνιάς, Νυχτοκόρακας, εντροφυλλοσκόπος, ρυοκολάπτης κ.ά. Γκισάρι, Νερόκοτα, Φαλαρίδα, Καλαµοτσίχλονο, Καλαµόκιρκος, Τσιχλοποταµίδα κ.ά. Κοκκινοκεφαλάς, Βλάχος, Γκιώνης, Μυγοχάφτης κ.ά. Τρυγόνι, Κιρκινέζι, Ψαρόνι κ.ά. Πελαργός, Σπουργίτης, Κουκουβάγια, εκοχτούρα, Σπιτοχελίδονο κ.ά. Κίσσα, Κούκος, Χαλκοκουρούνα κ.ά. Υγρολίβαδα: Λιβάδια που κατακλύζονται εποχιακά από νερό, κυρίως στη διάρκεια του χειµώνα και της άνοιξης. Συχνά χρησιµοποιούνται ως βοσκοτόπια από αιγοπρόβατα (Φωτογραφία 1). Συναντώνται στην ανατολική πλευρά της λίµνης, στα δηµοτικά διαµερίσµατα Πολυκάρπης και Μαυροχωρίου του ήµου Μακεδνών. 4

10 Κατά τους εαρινούς µήνες αποτελούν τόπους τροφοληψίας για µεγάλο αριθµό µεταναστευτικών πουλιών, κυρίως παρυδάτιων. Φωτογραφία 1. Υγρολίβαδα Παραλίµνιο δάσος: Πρόκειται για αυτοφυές δάσος που εξαπλώνεται στη βορειοδυτική πλευρά της λίµνης. Αποτελείται κυρίως από λεύκες, πλατάνια, ιτιές, φτελιές, σκλήθρα, κρανιές, αγριοκρανιές κ.ά. (Φωτογραφία 2) και φιλοξενεί µικτή αποικία Ερωδιών, Λαγγόνων και Κορµοράνων (Φωτογραφία 3). Καλαµώνες: Συνθέτονται από τα είδη Typha angustifolia (ψάθα) και Phragmites australis (αγριοκάλαµο) (Φωτογραφία 4). Συναντώνται περιµετρικά της λίµνης και αποτελούν χώρο φωλιάσµατος για διάφορα είδη πτηνών όπως Πάπιες, Βουτηχτάρια, Κύκνους, Καλαµόκιρκους κ.ά. ενδρώδεις καλλιέργειες: Πρόκειται κυρίως για καλλιέργειες µήλων που δεσµεύουν εκτάσεις βόρεια και ανατολικά της λίµνης Ορεστιάδας (Φωτογραφία 5). Αροτραίες καλλιέργειες: Αφορούν κυρίως σε καλλιέργειες σιτηρών (Φωτογραφία 6). Ορεινά δάση: άση που αναπτύσσονται σε ορεινές εκτάσεις της λεκάνης απορροής. Σε περιοχές µε χαµηλό υψόµετρο κυριαρχεί η βελανιδιά ενώ σε εκτάσεις µε υψόµετρο µεγαλύτερο των 1000 µέτρων κυριαρχεί η οξιά (Φωτογραφία 7). 5

11 Φωτογραφία 2. Παραλίµνιο άσος Φωτογραφία 3. Μικτή αποικία Ερωδιών Κορµοράνων Λαγγόνων στο παραλίµνιο δάσος 6

12 Φωτογραφία 4. Καλαµώνες Φωτογραφία 5. ενδρώδεις καλλιέργειες 7

13 Φωτογραφία 6. Αροτραίες καλλιέργειες Φωτογραφία 7. Ορεινά δάση 8

14 Υφιστάµενο νοµικό καθεστώς στη λίµνη της Καστοριάς Τόπος Κοινοτικής Σηµασίας ((SCI) του ικτύου Φύση 2000 για τη Μεσογειακή Βιογεωγραφική Περιοχή σύµφωνα µε την Απόφαση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής που κοινοποιήθηκε µε τον αριθµό Ε(2006) Η λίµνη της Καστοριάς φέρει τον κωδικό GR και η προστατευόµενη έκταση της είναι 4732,5 ha. Τόπος Κοινοτικής Σηµασίας (SCI) σύµφωνα µε την Κοινοτική Οδηγία 92/43 «για τη διατήρηση των φυσικών οικοτόπων και της άγριας πανίδας και αυτοφυούς χλωρίδας». Σηµαντική Περιοχή για τα Πουλιά. (IBA) Ζώνη Ειδικής Προστασίας (SPA), (Λίµνη Ορεστιάς, Καστοριάς GR ) σύµφωνα µε την Κοινοτική Οδηγία 78/409 «για τη διατήρηση των άγριων πουλιών». Καταφύγιο άγριας ζωής βάσει του νόµου 2637/98. Τόπος Ιδιαίτερου Φυσικού Κάλλους µε την Κ.Υ.Α./Φ31/26036/2367/ , Απόφαση του Υπουργού Πολιτισµού (ΦΕΚ 640 Β/74). Περιοχή προστασίας της φύσης, βάσει της Ζώνης Οικιστικού Ελέγχου (ΖΟΕ) της λίµνης Καστοριάς. Η Λίµνη της Καστοριάς Σηµαντική Περιοχή για τα Πουλιά Η λίµνη Ορεστιάδα είναι µια από τις 196 Σηµαντικές Περιοχές για τα Πουλιά (ΣΠΠ) που έχουν οριστεί στην Ελληνική Επικράτεια και µία από τις δύο που έχουν οριστεί στο Νοµό Καστοριάς. Η άλλη είναι οι κορυφές του όρους Γράµµου. Σηµαντική Περιοχή για τα πουλιά είναι κάθε περιοχή που η ύπαρξή της είναι απαραίτητη για την επιβίωση ενός είδους πτηνού. Οι περιοχές αυτές αποτελούν ένα διεθνές δίκτυο βιοτόπων που εξασφαλίζουν στα πτηνά τόπους αναπαραγωγής, διαχείµασης ή χρησιµεύουν για στάση και εύρεση τροφής κατά τη µεταναστευτική τους διαδροµή. Οι περιοχές αυτές αναγνωρίστηκαν µε βάση επιστηµονικά κριτήρια. Τα είδη των πτηνών για τα οποία η λίµνη Ορεστιάδα έχει χαρακτηριστεί ως Σηµαντική Περιοχή για τα Πουλιά (Σ.Π.Π.) είναι τα εξής: Βαλτόπαπια (Aythia nyroca) Χηνοπρίστης (Mergus merganser) Λαγγόνα (Phalacrocorax pygmαeus) Κρυπτοτσικνιάς (Ardeola ralloides) Αργυροπελεκάνος (Pelecanus crispus) Τα 3 από τα 5 παραπάνω είδη, η βαλτόπαπια, η λαγγόνα και ο αργυροπελεκάνος είναι είδη παγκοσµίως απειλούµενα. 9

15 Αναγνώριση πτηνών Όσο ψυχαγωγική είναι συχνά η απλή παρατήρηση του εντυπωσιακού κόσµου των πουλιών άλλο τόσο αξιόλογη είναι η ικανοποίηση που συνοδεύει την αναγνώρισή τους, τη διάκριση δηλαδή των ιδιαιτεροτήτων κάθε είδους. Ίσως η πρώτη εντύπωση που δηµιουργείται όταν παρατηρούµε τα πουλιά µιας περιοχής είναι ότι τα περισσότερα µοιάζουν µεταξύ τους. Άλλωστε δεν είναι τυχαίο που κάθε µικρόσωµο πουλί µε κοντό ράµφος, κοντά πόδια και χρώµα φτερώµατος σε αποχρώσεις του καφέ και του γκρι αποκαλείται συχνά σπουργίτι. Στην πραγµατικότητα ωστόσο τα συγκεκριµένα χαρακτηριστικά αντιστοιχούν σε πολλά διαφορετικά είδη πτηνών. Είναι σα να έχουµε µπροστά µας ένα µεγάλο παζλ µε παρόµοια, δυσδιάκριτα κοµµάτια που αρχικά η σύνθεσή τους φαίνεται να αποτελεί µια επίπονη διαδικασία. Όσοι όµως επιµείνουν αποζηµιώνονται από την ανακάλυψη της διαφορετικότητας του κάθε κοµµατιού και της σηµασίας του για τη συνολική εικόνα. Πώς µπορούµε λοιπόν να αναγνωρίσουµε το είδος ενός πουλιού; Ποια χαρακτηριστικά του γνωρίσµατα εξυπηρετούν το συγκεκριµένο σκοπό; Στο σηµείο αυτό σκόπιµη είναι µια σύντοµη αναφορά στην έννοια του είδους. Ο όρος αφορά σ έναν οργανισµό ή σε οργανισµούς που συγκροτούν ένα φυσικό πληθυσµό ή οµάδα πληθυσµών µέσα στους οποίους τα εξειδικευµένα γνωρίσµατα των γονέων µεταβιβάζονται στις γενιές των απογόνων τους. Κάθε είδος είναι αναπαραγωγικά αποµονωµένο. Τα άτοµα δηλαδή ενός είδους µπορούν να αναπαράγονται (δηµιουργώντας γόνιµους απογόνους) µόνο µεταξύ τους. Τα υβρίδια που προέρχονται από διασταύρωση µεταξύ ειδών είναι συνήθως στείρα. Τα είδη συνιστούν µεγαλύτερες ταξινοµικές οµάδες, τα γένη. Η επιστηµονική ονοµασία ενός είδους αποτελείται από δύο ονόµατα, από τα οποία το πρώτο αντιστοιχεί στο γένος και το δεύτερο στο είδος. Ανάµεσα στα άµεσα παρατηρούµενα χαρακτηριστικά που συµβάλλουν στην αναγνώριση του είδους ενός πτηνού συγκαταλέγονται το µέγεθος του, το σχήµα του σώµατος, το χρώµα και τα σχέδια του φτερώµατος, το µήκος και το σχήµα των φτερούγων, η µορφή του ράµφους, το µήκος και το χρώµα των ποδιών και το χρώµα των µατιών. Στην αναγνώριση του είδους ενός πτηνού συνεπικουρούν ωστόσο και άλλες παρατηρήσεις σχετικές µε τα χαρακτηριστικά του βιότοπου και την εποχή εµφάνισης του πτηνού, τον τρόπο πτήσης και το κελάηδηµά του. Η φωνή αποτελεί εξάλλου ένα σηµαντικό µέσο αναγνώρισης για είδη που ζουν στα δάση, µέσα στις φυλλωσιές των δέντρων και που το µικρό τους στις περισσότερες περιπτώσεις µέγεθος σε συνδυασµό µε τον προστατευτικό χρωµατισµό του φτερώµατός τους δυσχεραίνει συχνά τον οπτικό εντοπισµό τους. Επίσης κάποια είδη πτηνών επιδεικνύουν µια «ντροπαλή» 10

16 συµπεριφορά και στην προσπάθειά µας να τα προσεγγίσουµε χάνονται γρήγορα από τα µάτια µας. Συνήθως το µοναδικό γνώρισµα που µπορούµε να αντιληφθούµε µε σαφήνεια είναι οι ήχοι που παράγουν. Τέλος, ένα ακόµα δεδοµένο που αξιοποιείται κατά την αναγνώριση τους είδους ενός πτηνού είναι η µορφή της φωλιάς του. Σε ορισµένες περιπτώσεις είναι τόσο χαρακτηριστική που η παρατήρησή της οδηγεί σε ασφαλή συµπεράσµατα όσον αφορά στον κατασκευαστή της. Ακολουθεί αναφορά σε ορισµένα βασικά χαρακτηριστικά των πτηνών και στην πιθανή συµβολή τους στην αναγνώριση διαφορετικών ειδών. Μέγεθος πτηνού Η αναφορά στο µέγεθος του πτηνού υποδηλώνει την απόσταση ανάµεσα στην απόληξη του ράµφους και την αντίστοιχη της ουράς στα ενήλικα άτοµα του είδους. Το συγκεκριµένο χαρακτηριστικό διαφοροποιεί για παράδειγµα τη Βαλκανοτσικλιτάρα από τη Νανοτσικλιτάρα, δύο είδη πουλιών που αν και µοιάζουν στη µορφή, διαφέρουν σηµαντικά ως προς το µέγεθός τους (Φωτογραφία 8). Το µέγεθος της Βαλκανοτσικλιτάρας αντιστοιχεί σε εκατοστά ενώ της Νανοτσικλιτάρας σε εκατοστά. Μορφή σώµατος Βαλκανοτσικλιτάρα Νανοτσικλιτάρα Φωτογραφία 8. Το διαφορετικό µέγεθος διακρίνει τη Βαλκανοτσικλιτάρα από τη Νανοτσικλιτάρα. Το σώµα ορισµένων πτηνών µπορεί να χαρακτηριστεί ως σφαιρικό, ενώ σε κάποια άλλα είναι µακρύ, παρουσιάζουν δηλαδή µια λυγερόκορµη µορφή. Για παράδειγµα το Νανοβουτηχτάρι και η Αλκυόνη έχουν σφαιρικό σώµα, ενώ ο Χηνοπρίστης µακρύ. Το σώµα του Νυχτοκόρακα είναι κοντόχοντρο σε σχέση µε το λυγερόκορµο Σταχτοτσικνιά (Φωτογραφία 9). 11

17 Νανοβουτηχτάρι Αλκυόνη Χηνοπρίστης Νυχτοκόρακας Σταχτοτσικνιάς Φωτογραφία 9. ιαφοροποιήσεις στη µορφή του σώµατος των πτηνών Μορφή φτερώµατος Το φτέρωµα παίζει σηµαντικό ρόλο στην αναγνώριση ενός είδους. Τα χρώµατα και τα σχέδια του φτερώµατος καθώς και οι ιδιαίτερες µορφές που εµφανίζονται συχνά σε συγκεκριµένα µέρη του σώµατος των πτηνών, π.χ. το λοφίο, αποτελούν σηµαντικά στοιχεία για την ταυτοποίηση ενός είδους. Σε ορισµένα πτηνά ο χρωµατισµός του φτερώµατος είναι τόσο αντιπροσωπευτικός που δύσκολα µπορεί να οδηγήσει σε σύγχυση όσον αφορά στην ταυτότητά τους. Για 12

18 παράδειγµα το γαλάζιο φτέρωµα και η καστανή ράχη της Χαλκοκουρούνας την καθιστούν εύκολα αναγνωρίσιµη (Φωτογραφία 10). Φωτογραφία 10. Χαλκοκουρούνα Ωστόσο η εικόνα του φτερώµατος µπορεί να διαφοροποιείται ανάµεσα στα άτοµα του ίδιου είδους ανάλογα µε το φύλο, την εποχή και το στάδιο ανάπτυξης - την ηλικία. Φυλετικό διµορφισµό παρουσιάζουν για παράδειγµα τα άτοµα της Πρασινοκέφαλης πάπιας, µε το αρσενικό να διακρίνεται από το πρασινόχρωµο κεφάλι του, χαρακτηριστικό που απουσιάζει από τα θηλυκά άτοµα του είδους. Παροµοίως στους Χηνοπρίστες το αρσενικό άτοµο αναγνωρίζεται από το µαύρο µε πράσινες µεταλλικές ανταύγειες κεφάλι του και το λευκό σώµα, ενώ το θηλυκό από το καφετί κεφάλι και το γκρίζο σώµα (Φωτογραφία 11). Αρσενικό άτοµο Πρασινοκέφαλης πάπιας Θηλυκό άτοµο Πρασινοκέφαλης πάπιας Αρσενικό άτοµο Χηνοπρίστη Θηλυκό άτοµο Χηνοπρίστη Φωτογραφία 11. Φυλετικός διµορφισµός στην Πρασινοκέφαλη πάπια και στο Χηνοπρίστη 13

19 Εποχιακό διµορφισµό εµφανίζουν, µεταξύ άλλων ειδών, το Νανοβουτηχτάρι και η Νεροκελάδα. Στο Νανοβουτηχτάρι το γκρίζο-καστανό χειµερινό φτέρωµα µετατρέπεται στη διάρκεια του καλοκαιριού σε καστανό, µε χαρακτηριστικές κεραµιδί αποχρώσεις στην περιοχή του λαιµού. Στη Νεροκελάδα το καστανό χειµερινό φτέρωµα γίνεται το καλοκαίρι σταχτί και στην περιοχή του στήθους εµφανίζεται µια ρόδινη απόχρωση (Φωτογραφία 12). Νανοβουτηχτάρι - Χειµώνας Νανοβουτηχτάρι - Καλοκαίρι Νεροκελάδα - Χειµώνας Νεροκελάδα - Καλοκαίρι Φωτογραφία 12. Εποχιακός διµορφισµός στο Νανοβουτηχτάρι και στη Νεροκελάδα Ανάµεσα στα πτηνά που παρουσιάζουν διαφοροποιήσεις στο χρώµα του φτερώµατος ανάλογα µε το ηλικιακό τους στάδιο είναι η Καρδερίνα και ο Νυχτοκόρακας. Στον πρώτο χρόνο της ζωής τους από τα νεαρά άτοµα της Καρδερίνας απουσιάζει τελείως το κόκκινο χρώµα στο µέτωπο, χαρακτηριστικό που εµφανίζεται στο δεύτερο έτος και διακρίνει τα ώριµα άτοµα του είδους. Τα νεαρά άτοµα του Νυχτοκόρακα εµφανίζουν στις φτερούγες τους διάσπαρτες λευκές κηλίδες, γνώρισµα που εκλείπει στα επόµενα στάδια ανάπτυξης (Φωτογραφία 13). 14

20 Νεαρό άτοµο Καρδερίνας Ώριµο άτοµο Καρδερίνας Νεαρό άτοµο Νυχτοκόρακα Ώριµο άτοµο Νυχτοκόρακα Φωτογραφία 13. Μεταβολές στο χρωµατισµό του φτερώµατος στα διαφορετικά στάδια ανάπτυξης της Καρδερίνας και του Νυχτοκόρακα Ιδιαίτεροι σχηµατισµοί του φτερώµατος που παρατηρούνται σε κάποια είδη πτηνών συµβάλλουν στην αναγνώριση του είδους τους. Ως χαρακτηριστικό παράδειγµα µπορεί να αναφερθεί το λοφίο του Τσαλαπετεινού (Φωτογραφία 14). Φωτογραφία 14. Τσαλαπετεινός 15

21 Σε ορισµένες περιπτώσεις τα σχέδια που εµφανίζονται στο φτέρωµα κάποιων πτηνών είναι τόσο αντιπροσωπευτικά για το είδος τους που δεν απαιτείται η αναζήτηση επιπλέον πληροφοριών για την αναγνώρισή τους. Στο Κιρκίρι για παράδειγµα ο καθρέφτης - σχηµατισµός µε έντονο, διακριτό χρώµα στις φτερούγες ορισµένων ειδών πάπιας - είναι τρίχρωµος (πράσινος, µαύρος και άσπρος) και χαρακτηριστικός για το συγκεκριµένο είδος πτηνού (Φωτογραφία 15). Φωτογραφία 15. Κιρκίρι. Στη δεξιά φωτογραφία είναι ευκρινή τα χρώµατα του καθρέφτη Στο σηµείο αυτό κρίνεται σκόπιµη η αναφορά και η απεικόνιση της «τοπογραφίας» ενός πτηνού (Φωτογραφία 16), των όρων δηλαδή που χρησιµοποιούνται για τη διάκριση των φτερών ανάλογα µε τη θέση που καταλαµβάνουν στο σώµα του πτηνού. Φωτογραφία 16. Η τοπογραφία ενός πτηνού 16

22 Χαρακτηριστικά των φτερούγων και της ουράς Για πολλές ταξινοµικές οµάδες πτηνών το µέγεθος και το σχήµα των φτερούγων και της ουράς αποτελούν χαρακτηριστικά καθοριστικής σηµασίας για την αναγνώρισή τους. Οµάδες πουλιών όπως οι Κίρκοι, οι Ικτίνοι, οι Βαρβακίνες, οι Αστούριοι, οι Αετοί και οι Γύπες, αν και ανήκουν στο σύνολό τους στην οικογένεια Accipitridae (Αετίδες), παρουσιάζουν διαφοροποιήσεις ως προς το µέγεθος και το σχήµα των φτερούγων και της ουράς, γεγονός που διευκολύνει τη διάκρισή τους όταν βρίσκονται σε πτήση. Συγκεκριµένα οι Κίρκοι χαρακτηρίζονται από τις µεγάλου µήκους φτερούγες και ουρές τους, γνώρισµα που µοιράζονται µε τους Ικτίνους µε τη διαφορά ότι η ουρά του δεύτερου είδους είναι διχαλωτή. Οι Βαρβακίνες έχουν πλατιές φτερούγες και πλατιά, στρογγυλεµένη ουρά, ενώ οι Αστούριοι έχουν συγκριτικά πιο κοντές και στρογγυλεµένες φτερούγες και µακριά ουρά. Οι Αετοί και οι Γύπες χαρακτηρίζονται από πολύ µεγαλύτερου µεγέθους φτερούγες σε σχέση µε τις οµάδες πτηνών που προαναφέρθηκαν. Η Κάργια και το Κοράκι τέλος, αµφότερα µε µαύρο φτέρωµα, διακρίνονται όταν βρίσκονται σε πτήση από το σχήµα της ουράς τους, η οποία στην Κάργια είναι τετράγωνη ενώ στο Κοράκι σφηνοειδής (Φωτογραφία 17). Καλαµόκιρκος Γερακίνα (Ποντικοβαρβακίνα) Κοράκι Κάργια 17

23 Βραχοκιρκινέζι Φωτογραφία 17. ιαφοροποιήσεις στα χαρακτηριστικά των φτερούγων και της ουράς Χαρακτηριστικά του ράµφους Η µορφή του ράµφους - το σχήµα, το µέγεθος και το χρώµα του - είναι ένας ακόµα παράγοντας που παίζει σηµαντικό ρόλο στην αναγνώριση των πτηνών. Το σχήµα του ράµφους µπορεί να είναι γαµψό όπως στη Γερακίνα ή στον Αετοµάχο, κυρτό µε κλίση προς τα πάνω όπως στην Αβοκέτα ή µε κλίση προς τα κάτω όπως στην Τουρλίδα και στο Μελισσοφάγο, ίσιο όπως στο Μπεκατσίνι ή και να διασταυρώνεται όπως στο Σταυροµύτη. Όσον αφορά στο µέγεθος του ράµφους, αυτό µπορεί να είναι παχύ όπως στο Χοντροµύτη ή λεπτό όπως στις Σουσουράδες. Συναντώνται βέβαια και ποικίλες διαβαθµίσεις µεταξύ των δύο άκρων. Υπάρχουν επίσης πουλιά µε χαρακτηριστικά µακρύ ράµφος όπως η Λιµόζα, καθώς κι άλλα µε πολύ κοντό ράµφος όπως το Σπιτοχελίδονο. Τέλος και σε σχέση µε το χρώµα του ράµφους χαρακτηριστική είναι η περίπτωση του Λευκοτσικνιά και του Αργυροτσικνιά που διαφοροποιούνται από το κιτρινοπορτοκαλί και µαύρο αντίστοιχα χρώµα του ράµφους τους (Φωτογραφία 18). Γερακίνα Θηλυκός Αετοµάχος 18

24 Αβοκέτα Τουρλίδα Μελισσοφάγος Μπεκατσίνι Χοντροµύτης Κιτρινοσουσουράδα Λιµόζα Σπιτοχελίδονο 19

25 Αργυροτσικνιάς Λευκοτσικνιάς Φωτογραφία 18. ιαφοροποιήσεις στα χαρακτηριστικά του ράµφους Χαρακτηριστικά των ποδιών Η αναφορά στα πόδια των πτηνών σχετίζεται συνήθως µε το µήκος και το χρώµα τους, µε το αν είναι γυµνά ή καλύπτονται από φτέρωµα και µε την παρουσία ή µη νηκτικών µεµβρανών. Συναφή χαρακτηριστικά είναι η διάταξη των δαχτύλων και η ύπαρξη γαµψών νυχιών. Το µήκος των ποδιών παρουσιάζει σηµαντικές διακυµάνσεις ανάµεσα στα διαφορετικά είδη πτηνών. Υπάρχουν οικογένειες πουλιών µε πολύ µακριά πόδια όπως οι Ερωδιοί (Σταχτοτσικνιάδες, Λευκοτσικνιάδες κ.λπ.) και οι Σκολόπακες (Λιµόζες, Τρύγγες κ.λπ.) κι άλλες µε κοντά πόδια όπως οι Σπίζες (Καρδερίνες, Σπίνοι κ.λπ.) και τα Σπουργίτια ( εντροσπουργίτης, Σπιτοσπουργίτης κ.λπ.). Το χρώµα των ποδιών αποτελεί γνώρισµα καθοριστικής σηµασίας για τη διάκριση ειδών που µοιάζουν πολύ µεταξύ τους. Αντιπροσωπευτικό παράδειγµα συνιστούν ο εντροφυλλοσκόπος και ο Θαµνοφυλλοσκόπος που διαφοροποιούνται µε σαφήνεια από το χρώµα των ποδιών τους, σκούρο στο πρώτο είδος και ανοικτό στο δεύτερο (Φωτογραφία 19). Σταχτοτσικνιάς Λευκοτσικνιάς 20

26 Λιµόζα Λασπότρυγγας Καρδερίνα Σπίνος εντροσπουργίτης Σπιτοσπουργίτης εντροφυλλοσκόπος Θαµνοφυλλοσκόπος Φωτογραφία 19. Το χρώµα των ποδιών αποτελεί διακριτικό γνώρισµα του εντροφυλλοσκόπου και του Θαµνοφυλλοσκόπου. 21

27 Η κάλυψη των ποδιών µε φτέρωµα είναι χαρακτηριστική για µια συγκεκριµένη τάξη πτηνών, τα Γλαυκόµορφα (Κουκουβάγια, Γκιώνης, Μπούφος κ.ά.), ενώ νηκτικές µεµβράνες µεταξύ των δαχτύλων παρουσιάζονται στα υδρόβια πουλιά, στα είδη δηλαδή που τον περισσότερο χρόνο της ζωής τους κολυµπούν στο νερό (Πάπιες, Κορµοράνοι, Λαγγόνες, Κύκνοι κ.ά.) Φωτογραφία 20. Κορµοράνος Λαγγόνα Κύκνος Φωτογραφία 20. Νηκτικές µεµβράνες µεταξύ των δαχτύλων στον Κορµοράνο, στη Λαγγόνα και στον Κύκνο Όσον αφορά στη διάταξη των δαχτύλων και τη σηµασία της για την αναγνώριση του πτηνού, αντιπροσωπευτική είναι η περίπτωση του ρυοκολάπτη τα πόδια του οποίου έχουν δύο δάχτυλα µπροστά και δύο πίσω. Τέλος γαµψά νύχια εµφανίζουν τα Γλαυκόµορφα (Κουκουβάγια κ.ά.), τα Αετόµορφα (Γερακίνα, Καλαµόκιρκος κ.ά.) και τα Γερακόµορφα (Πετρίτης, Βραχοκιρκινέζι κ.ά.) Φωτογραφία 21. Γερακίνα Βραχοκιρκινέζι Φωτογραφία 21. Γαµψά νύχια σε εκπροσώπους των Αετόµορφων και των Γερακόµορφων Χρώµα µατιών και οφθαλµικοί δακτύλιοι Το χρώµα των µατιών, η ύπαρξη ή µη οφθαλµικού δακτυλίου και η απόχρωσή του συνεπικουρούν συχνά στην αναγνώριση ενός πτηνού. Σε ορισµένες περιπτώσεις 22

28 µάλιστα συνιστούν τα κύρια χαρακτηριστικά που διαφοροποιούν κάποια είδη µεταξύ τους. Για παράδειγµα το κόκκινο χρώµα µατιών που εµφανίζει το Μαυροβουτηχτάρι αρκεί για τη διάκρισή του από το Νανοβουτηχτάρι. Μία άλλη χαρακτηριστική περίπτωση είναι αυτή του Αργυροπελεκάνου και του Ροδοπελεκάνου µε ανοιχτόχρωµα µάτια ο πρώτος και σκούρα ο δεύτερος. Αντιπροσωπευτικό είναι επίσης το πράσινο χρώµα µατιών στους Κορµοράνους, το κόκκινο στα Γκισάρια και το κίτρινο στη Βουκεφάλα. Όσον αφορά στον οφθαλµικό δακτύλιο και στη σηµασία του για την αναγνώριση ενός πτηνού, σκόπιµη είναι η αναφορά στον Ποταµοσφυριχτή και στον Κότσυφα που ο ευδιάκριτος κίτρινος και πορτοκαλοκίτρινος αντίστοιχα οφθαλµικός δακτύλιος υποδηλώνει την ταυτότητά τους (Φωτογραφία 22). Μαυροβουτηχτάρι Νανοβουτηχτάρι Αργυροπελεκάνος Ροδοπελεκάνος Κορµοράνος Αρσενικό Γκισάρι Βουκεφάλα Ποταµοσφυριχτής Κότσυφας Φωτογραφία 22. Χρώµα µατιών και οφθαλµικών δακτυλίων σε διαφορετικά είδη πτηνών Βιότοπος Η γνώση των αντιπροσωπευτικών βιότοπων των πτηνών συµβάλλει στην αναγνώρισή τους, ιδιαίτερα στις περιπτώσεις που επιχειρείται διάκριση ανάµεσα σε οργανισµούς 23

29 διαφορετικού είδους που εµφανίζουν παρόµοια µορφολογικά χαρακτηριστικά. Για παράδειγµα ένας παρατηρητής πουλιών µε λιγοστή εµπειρία θα µπορούσε ίσως να µπερδέψει ένα Τρυγόνι µε µια εκοχτούρα, ιδιαίτερα όταν το παρατηρούµενο πτηνό βρίσκεται σε µεγάλη απόσταση και σε ανεπαρκείς συνθήκες φωτισµού. Η σύγχυση µπορεί να αποφευχθεί αν ο παρατηρητής γνωρίζει ότι σε µια κατοικηµένη περιοχή είναι σπάνιο, αν όχι απίθανο, να συναντήσουµε Τρυγόνια, ενώ αντίθετα η παρατήρησή τους είναι πολύ πιθανή σε σταροχώραφα. Εποχή εµφάνισης του πτηνού σε ορισµένη περιοχή Η γνώση της εποχής εµφάνισης ενός είδους πτηνού σε µια συγκεκριµένη περιοχή βοηθά στην αναγνώρισή του. Αποφεύγονται κατά συνέπεια παρανοήσεις όσον αφορά σε είδη που µοιάζουν µορφολογικά µεταξύ τους αλλά διαφέρουν ως προς την εποχή εµφάνισής τους σε µια δεδοµένη περιοχή. Για παράδειγµα στην περίπτωση του Τρυγονιού και της εκοχτούρας, αν το υπό αναγνώριση πτηνό παρατηρηθεί το χειµώνα, είναι απίθανο να είναι Τρυγόνι, καθώς στη διάρκεια του φθινοπώρου οι πληθυσµοί του µεταναστεύουν στην Αφρική και επανεµφανίζονται στην περιοχή αναφοράς στο τέλος της άνοιξης. Μια επίσης χαρακτηριστική περίπτωση αφορά στη διάκριση ανάµεσα στο Νανοβουτηχτάρι και το Μαυροβουτηχτάρι. Αν η παρατήρηση του πτηνού συµβεί το καλοκαίρι, διαπιστώνεται εύκολα ότι πρόκειται για Νανοβουτηχτάρι καθώς το Μαυροβουτηχτάρι εµφανίζεται στην περιοχή αναφοράς στη διάρκεια του χειµώνα. Χαρακτηριστικά πτήσης Το πέταγµα ορισµένων ειδών πτηνών συνοδεύεται από πολύ χαρακτηριστικές κινήσεις των φτερούγων τους. Αντιπροσωπευτική για παράδειγµα είναι η ρυθµική κίνηση των φτερούγων του ρυοκολάπτη, ο µετεωρισµός του Γερακιού και η γρήγορη και παράλληλη µε την επιφάνεια του νερού πτήση της Αλκυόνης. Παροµοίως χαρακτηριστική είναι η πτήση των µεγάλων αρπακτικών τα οποία διαγράφουν κυκλικές κινήσεις πάνω από µια περιοχή χωρίς να ανοιγοκλείνουν τις φτερούγες τους, εκµεταλλευόµενα τα θερµά ανοδικά ρεύµατα αέρα που δηµιουργούνται τις ζεστές εποχές του έτους. Οι φωνές των πουλιών Πολλά είδη πτηνών έχουν τόσο χαρακτηριστικό κελάηδηµα που και µόνο το άκουσµά του αρκεί για την αναγνώρισή τους. Για παράδειγµα οι ήχοι που παράγουν ο Κότσυφας, η Κίσσα, ο Κούκος, ο Γκιώνης, το Αηδόνι κ.ά. δύσκολα θα µπορούσαν να αποδοθούν σε άλλα είδη πουλιών. Μορφή φωλιάς Οι φωλιές ορισµένων πουλιών είναι τόσο χαρακτηριστικές που η παρατήρησή τους αποκαλύπτει την ταυτότητα των οργανισµών που τις κατασκεύασε. Το σχήµα, τα 24

30 υλικά που χρησιµοποιήθηκαν και η θέση της φωλιάς (βράχος, θάµνος, δέντρο, σπίτι κ.ά.) αποτελούν δεδοµένα που µπορούν να αξιοποιηθούν για την αναγνώριση του πτηνού που τη δηµιούργησε. Αντιπροσωπευτικό παράδειγµα είναι η διαφοροποίηση που παρουσιάζουν οι φωλιές των Χελιδονιών. ιαφορετικά είδη Χελιδονιών κατασκευάζουν φωλιές διαφορετικού τύπου. Η φωλιά του Σπιτοχελίδονου εµφανίζει ένα µόνο, µικρού µεγέθους άνοιγµα στην είσοδό της, του Σταυλοχελίδονου είναι κυπελλοειδούς σχήµατος, ενώ του Μιλτοχελίδονου συνιστά µια µακριά, σωληνοειδή δοµή. Χαρακτηριστικές είναι επίσης και οι φωλιές του Βραχοτσοµπανάκου πάνω σε βράχους, του Μελισσοφάγου, που για την κατασκευή τους ανοίγει τρύπες σε πρανή του εδάφους και οι «περίτεχνες» φωλιές της Σακουλοπαπαδίτσας που µοιάζουν µε ασκιά κρεµασµένα σε κλαδιά ιτιάς. (Φωτογραφία 23). Φωλιά Σπιτοχελίδονου Φωλιά Σταυλοχελίδονου Φωλιά Μιλτοχελίδονου Φωλιά Βραχοτσοµπανάκου Φωλιά Μελισσοφάγου Φωτογραφία 23. ιαφορετικές µορφές φωλιών Φωλιά Σακουλοπαπαδίτσας 25

Τάξη: Ciconiiformes (Πελαργόµορφα) Οικογένεια: Ardeidae (Ερωδιοί) Είδος: Ardea cinerea (Σταχτοτσικνιάς)

Τάξη: Ciconiiformes (Πελαργόµορφα) Οικογένεια: Ardeidae (Ερωδιοί) Είδος: Ardea cinerea (Σταχτοτσικνιάς) Τάξη: Ciconiiformes (Πελαργόµορφα) Οικογένεια: Ardeidae (Ερωδιοί) Είδος: Ardea cinerea (Σταχτοτσικνιάς) Γνωρίσµατα: Είναι ο µεγαλύτερος σε µέγεθος ερωδιός (91εκ.). Αναγνωρίζεται εύκολα από το σταχτί πάνω

Διαβάστε περισσότερα

«Εθνικό Πάρκο Δέλτα Αξιού: 12 χρόνια δράσεις για τη φύση και τον άνθρωπο»

«Εθνικό Πάρκο Δέλτα Αξιού: 12 χρόνια δράσεις για τη φύση και τον άνθρωπο» «Εθνικό Πάρκο Δέλτα Αξιού: 12 χρόνια δράσεις για τη φύση και τον άνθρωπο» 10 Οκτωβρίου 2015 Μέγαρο Μουσικής Θεσσαλονίκης «Τα πουλιά: οι πρωταγωνιστές του Εθνικού Πάρκου» Εύα Κατράνα Βιολόγος Msc Εθνικό

Διαβάστε περισσότερα

Φορέας ιαχείρισης Υγροτόπων Κοτυχίου Στροφυλιάς Καραµπέρου Γεωργία, ασολόγος-συντονίστρια έργου Αρετή Ζαχαροπούλου, Περιβαλλοντολόγος Βασιλική

Φορέας ιαχείρισης Υγροτόπων Κοτυχίου Στροφυλιάς Καραµπέρου Γεωργία, ασολόγος-συντονίστρια έργου Αρετή Ζαχαροπούλου, Περιβαλλοντολόγος Βασιλική Εθνικό Πάρκο Υγροτόπων ΚοτυχίουΚοτυχίου Στροφυλιάς Φορέας ιαχείρισης Υγροτόπων Κοτυχίου Στροφυλιάς Καραµπέρου Γεωργία, ασολόγος-συντονίστρια έργου Αρετή Ζαχαροπούλου, Περιβαλλοντολόγος Βασιλική Ορφανού,

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΟΠΟΙΚΙΛΟΤΗΤΑ ΚΑΙ ΤΕΧΝΗΤΕΣ ΛΙΜΝΕΣ ΤΗΣ ΔΕΗ

ΒΙΟΠΟΙΚΙΛΟΤΗΤΑ ΚΑΙ ΤΕΧΝΗΤΕΣ ΛΙΜΝΕΣ ΤΗΣ ΔΕΗ ΒΙΟΠΟΙΚΙΛΟΤΗΤΑ ΚΑΙ ΤΕΧΝΗΤΕΣ ΛΙΜΝΕΣ ΤΗΣ ΔΕΗ 1 ΕΙΣΑΓΩΓΗ Από τα μέσα της δεκαετίας του 50 μέχρι σήμερα, έχουν κατασκευαστεί από τη ΔΕΗ Α.Ε. και βρίσκονται σε λειτουργία, 15 μεγάλα και 9 μικρά Υδροηλεκτρικά

Διαβάστε περισσότερα

Ελληνικοί Βιότοποι. Τάξη Οδηγίες Μάθημα Ε Δημοτικού Πώς συμπληρώνουμε τα φύλλα εργασίας Γεωγραφία

Ελληνικοί Βιότοποι. Τάξη Οδηγίες Μάθημα Ε Δημοτικού Πώς συμπληρώνουμε τα φύλλα εργασίας Γεωγραφία Τάξη Οδηγίες Μάθημα Ε Δημοτικού Πώς συμπληρώνουμε τα φύλλα εργασίας Γεωγραφία Στόχος της δραστηριότητας αυτής είναι να γνωρίσουμε και να καταγράψουμε τους ελληνικούς βιότοπους και να εντοπίσουμε τα ζώα

Διαβάστε περισσότερα

ΔΡΑΣΗ D4: ΥΛΟΠΟΙΗΣΗ ΣΧΕΔΙΟΥ ΠΑΡΑΚΟΛΟΥΘΗΣΗΣ ΤΟΥ ΥΓΡΟΤΟΠΟΥ ΠΑΡΑΚΟΛΟΥΘΗΣΗ ΟΡΝΙΘΟΠΑΝΙΔΑΣ

ΔΡΑΣΗ D4: ΥΛΟΠΟΙΗΣΗ ΣΧΕΔΙΟΥ ΠΑΡΑΚΟΛΟΥΘΗΣΗΣ ΤΟΥ ΥΓΡΟΤΟΠΟΥ ΠΑΡΑΚΟΛΟΥΘΗΣΗ ΟΡΝΙΘΟΠΑΝΙΔΑΣ ΔΡΑΣΗ D4: ΥΛΟΠΟΙΗΣΗ ΣΧΕΔΙΟΥ ΠΑΡΑΚΟΛΟΥΘΗΣΗΣ ΤΟΥ ΥΓΡΟΤΟΠΟΥ ΠΑΡΑΚΟΛΟΥΘΗΣΗ ΟΡΝΙΘΟΠΑΝΙΔΑΣ Εισαγωγή Στο πλαίσιο του προγράμματος LIFE «Υλοποίηση μέτρων διαχείρισης στον υγρότοπο του Άγρα» και ειδικότερα για

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΡΑΚΟΛΟΥΘΗΣΗ ΕΙ ΩΝ ΠΑΝΙ ΑΣ

ΠΑΡΑΚΟΛΟΥΘΗΣΗ ΕΙ ΩΝ ΠΑΝΙ ΑΣ ΠΑΡΑΚΟΛΟΥΘΗΣΗ ΕΙ ΩΝ ΠΑΝΙ ΑΣ Α. Λεγάκις Ζωολογικό Μουσείο Πανεπιστηµίου Αθηνών Η παρακολούθηση των ειδών της πανίδας µιας προστατευόµενης περιοχής είναι µια ιδιαίτερα πολύπλοκη διαδικασία γιατί ο αριθµός

Διαβάστε περισσότερα

Αναγνώριση φύλου στα καναρίνια

Αναγνώριση φύλου στα καναρίνια Αναγνώριση φύλου στα καναρίνια Η διάκριση του φύλου στα καναρίνια αποτελούσε και αποτελεί ένα πάγιο ερώτημα των ερασιτεχνών εκτροφέων καναρινιών. Πόσοι από μας που ερασιτεχνικά και μόνο από αγάπη εκτρέφουμε

Διαβάστε περισσότερα

Διαχείριση περιοχών Δικτύου Natura 2000. Μαρίνα Ξενοφώντος Λειτουργός Περιβάλλοντος Τμήμα Περιβάλλοντος

Διαχείριση περιοχών Δικτύου Natura 2000. Μαρίνα Ξενοφώντος Λειτουργός Περιβάλλοντος Τμήμα Περιβάλλοντος Διαχείριση περιοχών Δικτύου Natura 2000 Μαρίνα Ξενοφώντος Λειτουργός Περιβάλλοντος Τμήμα Περιβάλλοντος Το Δίκτυο Natura 2000 Πανευρωπαϊκό Δίκτυο Οικολογικών Περιοχών το οποίο δημιουργήθηκε το 1992 με την

Διαβάστε περισσότερα

Οι οργανισμοί προσαρμόζονται στο περιβάλλον τους. Ηθολογικές Μορφολογικές Φυσιολογικές Αποκρίσεις. Προσαρμογές

Οι οργανισμοί προσαρμόζονται στο περιβάλλον τους. Ηθολογικές Μορφολογικές Φυσιολογικές Αποκρίσεις. Προσαρμογές Οι οργανισμοί προσαρμόζονται στο περιβάλλον τους Ηθολογικές Μορφολογικές Φυσιολογικές Αποκρίσεις Προσαρμογές Οι οργανισμοί διαφοροποιούν το περιβάλλον τους Παραδείγματα προσαρμογών Αποκρίσεις των τωνοργανισμών

Διαβάστε περισσότερα

Μέτρα για την Περιβαλλοντική Ενηµέρωση σε Τεχνητούς Υγρότοπους της Κρήτης

Μέτρα για την Περιβαλλοντική Ενηµέρωση σε Τεχνητούς Υγρότοπους της Κρήτης Μέτρα για την Περιβαλλοντική Ενηµέρωση σε Τεχνητούς Υγρότοπους της Κρήτης LIFE ENVIRONMENT LIFE00 ENV/GR/000685 ΜΕΣΟΓΕΙΑΚΟΙ ΥΓΡΟΤΟΠΟΙ ΚΑΙ ΛΙΜΝΟ ΕΞΑΜΕΝΕΣ. ΕΠΙ ΕΙΞΗ ΠΟΛΥΛΕΙΤΟΥΡΓΙΚΗΣ ΙΑΧΕΙΡΙΣΗΣ ΣΤΟ ΝΗΣΙ ΤΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

Περιεχόµενα. 1 Εισαγωγή 4 2 Η όδευση του αγωγού σε τµήµατα 5

Περιεχόµενα. 1 Εισαγωγή 4 2 Η όδευση του αγωγού σε τµήµατα 5 Έργου: Page 2 of 21 Περιεχόµενα 1 Εισαγωγή 4 2 Η όδευση του αγωγού σε τµήµατα 5 2.1 Πεδιάδα του Αξιού (Kp 0 65) 5 2.2 Όρος Βέρµιο (Kp 65 105) 8 2.3 Λεκάνη της Πτολεµαΐδας (Kp 105 125) 13 2.4 Όρος Άσκιο

Διαβάστε περισσότερα

Η παρακολούθηση της άγριας ζωής στον Εθνικό Δρυμό Σαμαριάς Λευκά Όρη

Η παρακολούθηση της άγριας ζωής στον Εθνικό Δρυμό Σαμαριάς Λευκά Όρη Η παρακολούθηση της άγριας ζωής στον Εθνικό Δρυμό Σαμαριάς Λευκά Όρη Ε. Περουλάκη, Μηχανικός Περιβάλλοντος MSc Α. Μπαρνιάς, Δασολόγος MSc Δρ. Π. Λυμπεράκης, Πρόεδρος ΔΣ ΦΔΕΔΣ Λευκά Όρη Τα Λευκά Όρη καταλαμβάνουν

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΤΕΙΝΟΜΕΝΕΣ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΘΕΜΑΤΩΝ

ΠΡΟΤΕΙΝΟΜΕΝΕΣ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΘΕΜΑΤΩΝ ΠΑΝΕΛΛΑΔΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ & ΕΠΑΛ (ΟΜΑΔΑ Β ) ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ ΕΞΕΤΑΣΗΣ: 20/05/2015 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΠΡΟΤΕΙΝΟΜΕΝΕΣ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΘΕΜΑΤΩΝ ΘΕΜΑ Α Α1. γ Α2.

Διαβάστε περισσότερα

Ενημέρωση σε επικεφαλίδες

Ενημέρωση σε επικεφαλίδες εκέμβριος 2006, Τεύχος 5 Ενημέρωση σε επικεφαλίδες Σεμινάρια 2006: Τρίτση - Καστοριά Χουχουριστής Η Λίμνη της Καστοριάς Λέσβος Αλιάκμονας Βεγορίτιδα Παρακολούθηση Κοινών ειδών Αιολικά Πάρκα - Θέσεις ΕΟΕ

Διαβάστε περισσότερα

Πρόλογος...11. 1. Οργανισμοί...15

Πρόλογος...11. 1. Οργανισμοί...15 Περιεχόμενα Πρόλογος...11 1. Οργανισμοί...15 1.1 Οργανισμοί και είδη...15 1.1.1 Ιδιότητες των οργανισμών...15 1.1.2 Φαινότυπος, γονότυπος, οικότυπος...17 1.1.3 Η έννοια του είδους και ο αριθμός των ειδών...19

Διαβάστε περισσότερα

22. ΛΙΜΝΗ ΑΓΙΑΣ ΤΟΠΟΘΕΣΙΑ: Νοτιοδυτικά της πόλης των Χανίων στον δρόµο προς τον Οµαλό φαράγγι Σαµαριάς. Κατάλληλος χώρος στάθµευσης κοντά στην

22. ΛΙΜΝΗ ΑΓΙΑΣ ΤΟΠΟΘΕΣΙΑ: Νοτιοδυτικά της πόλης των Χανίων στον δρόµο προς τον Οµαλό φαράγγι Σαµαριάς. Κατάλληλος χώρος στάθµευσης κοντά στην 22. ΛΙΜΝΗ ΑΓΙΑΣ ΤΟΠΟΘΕΣΙΑ: Νοτιοδυτικά της πόλης των Χανίων στον δρόµο προς τον Οµαλό φαράγγι Σαµαριάς. Κατάλληλος χώρος στάθµευσης κοντά στην εκκλησία πάνω στο δρόµο και εντός του οικισµού, στα νότια

Διαβάστε περισσότερα

Παρακολούθηση και αξιολόγηση της κατάστασης. του Εθνικού Πάρκου Χελμού-Βουραϊκού Μ. Τζάλη, Ν. Προμπονάς, Τ. Δημαλέξης, J. Fric

Παρακολούθηση και αξιολόγηση της κατάστασης. του Εθνικού Πάρκου Χελμού-Βουραϊκού Μ. Τζάλη, Ν. Προμπονάς, Τ. Δημαλέξης, J. Fric Παρακολούθηση και αξιολόγηση της κατάστασης διατήρησης της ορνιθοπανίδας του Εθνικού Πάρκου Χελμού-Βουραϊκού Μ. Τζάλη, Ν. Προμπονάς, Τ. Δημαλέξης, J. Fric Εθνικό Πάρκο Χελμού Βουραϊκού, «Βιοποικιλότητα

Διαβάστε περισσότερα

Τεχνητές Υδατοσυλλογές της Κρήτης Ταµιευτήρες νερού ή και Υγρότοποι; υνατότητες Πολλαπλών ρόλων

Τεχνητές Υδατοσυλλογές της Κρήτης Ταµιευτήρες νερού ή και Υγρότοποι; υνατότητες Πολλαπλών ρόλων Τεχνητές Υδατοσυλλογές της Κρήτης Ταµιευτήρες νερού ή και Υγρότοποι; υνατότητες Πολλαπλών ρόλων Μιχάλης ρετάκης Μουσείο Φυσικής Ιστορίας Κρήτης Πανεπιστήµιο Κρήτης Το υγροτοπικό µωσαϊκό στην Κρήτη LIFE

Διαβάστε περισσότερα

Φορέας ιαχείρισης Σαµαριάς (Λευκών Ορέων): Ένα καινούργιο πρόβληµα ή ένα καινούργιο εργαλείο;

Φορέας ιαχείρισης Σαµαριάς (Λευκών Ορέων): Ένα καινούργιο πρόβληµα ή ένα καινούργιο εργαλείο; Φορέας ιαχείρισης Σαµαριάς (Λευκών Ορέων): Ένα καινούργιο πρόβληµα ή ένα καινούργιο εργαλείο; Παρουσίαση: Παναγιώτης Νύκτας Περιβαλλοντολόγος Ειδικός Επιστήµονας.Σ. Φορέα ιαχείρισης Ε.. Σαµαριάς Περιεχόµενα

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΝΤΡΟ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙ ΕΥΣΗΣ ΦΙΛΙΠΠΙΑ ΑΣ. Λούρος Ζηρός - Αμβρακικός

ΚΕΝΤΡΟ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙ ΕΥΣΗΣ ΦΙΛΙΠΠΙΑ ΑΣ. Λούρος Ζηρός - Αμβρακικός ΚΕΝΤΡΟ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙ ΕΥΣΗΣ ΦΙΛΙΠΠΙΑ ΑΣ Λούρος Ζηρός - Αμβρακικός Λίμνη Ζηρού ΙΟΝΙΟ ΠΕΛΑΓΟΣ ΟΙ ΜΑΘΗΤΕΣ: Να γνωρίσουν καλύτερα τα τρία αυτά διαφορετικά οικοσυστήματα(τις δυνατότητές τους, τα προβλήματά

Διαβάστε περισσότερα

ΦΥΣΙΚΟΧΗΜΙΚΑ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΑ ΤΟΥ ΝΕΡΟΥ

ΦΥΣΙΚΟΧΗΜΙΚΑ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΑ ΤΟΥ ΝΕΡΟΥ ΦΥΣΙΚΟΧΗΜΙΚΑ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΑ ΤΟΥ ΝΕΡΟΥ Η ΡΟΗ ΤΟΥ ΝΕΡΟΥ Η ροή του νερού μεταξύ των άλλων καθορίζει τη ζωή και τις λειτουργίες των έμβιων οργανισμών στο ποτάμι. Διαμορφώνει το σχήμα του σώματός τους, τους

Διαβάστε περισσότερα

7. ΑΛΜΥΡΟΣ ΗΡΑΚΛΕΙΟΥ ΤΟΠΟΘΕΣΙΑ: Βρίσκεται 10 χλµ δυτικά της πόλης του Ηρακλείου µε πρόσβαση τόσο από παλιό παραλιακό δρόµο (Αµµουδάρα) είτε και από

7. ΑΛΜΥΡΟΣ ΗΡΑΚΛΕΙΟΥ ΤΟΠΟΘΕΣΙΑ: Βρίσκεται 10 χλµ δυτικά της πόλης του Ηρακλείου µε πρόσβαση τόσο από παλιό παραλιακό δρόµο (Αµµουδάρα) είτε και από 7. ΑΛΜΥΡΟΣ ΗΡΑΚΛΕΙΟΥ ΤΟΠΟΘΕΣΙΑ: Βρίσκεται 10 χλµ δυτικά της πόλης του Ηρακλείου µε πρόσβαση τόσο από παλιό παραλιακό δρόµο (Αµµουδάρα) είτε και από τη νέα εθνική οδό. ΠΕΡΙΓΡΑΦΗ: Ο ποταµός δέχεται τα νερά

Διαβάστε περισσότερα

Γεωγραφικό Σύστημα Πληροφοριών (GIS)

Γεωγραφικό Σύστημα Πληροφοριών (GIS) Γεωγραφικό Σύστημα Πληροφοριών (GIS) ΔΒΔ του οδικού άξονα Πάτρας- Πύργου, χλμ. 18-50 Έκταση ΠΠ (Ζώνες Α & Β): 160.000 στρμ. Κατά 50%, περίπου, σε Π.Ε. Αχαΐας και Ηλείας Δήμοι Δυτικής Αχαΐας και Ανδραβίδας

Διαβάστε περισσότερα

Τα πουλιά της Άνδρου και οι δράσεις για τη μελέτη και προστασία τους

Τα πουλιά της Άνδρου και οι δράσεις για τη μελέτη και προστασία τους Τα πουλιά της Άνδρου και οι δράσεις για τη μελέτη και προστασία τους Ρούλα Τρίγκου ασολόγος MSc Συντονίστρια Ενημέρωσης ράσεων ιατήρησης ΘΕΡΙΝΟ ΣΧΟΛΕΙΟ 28 ΙΟΥΝΙΟΥ- 1 ΙΟΥΛΙΟΥ 2013, ΑΝ ΡΟΣ ιαχρονική παρουσία

Διαβάστε περισσότερα

Πολλαπλασιασμός των ειδών - Ειδογένεση. Αλλοπάτρια, παραπάτρια και συμπάτρια ειδογένεση. Μηχανισμοί αναπαραγωγικής απομόνωσης.

Πολλαπλασιασμός των ειδών - Ειδογένεση. Αλλοπάτρια, παραπάτρια και συμπάτρια ειδογένεση. Μηχανισμοί αναπαραγωγικής απομόνωσης. Πολλαπλασιασμός των ειδών - Ειδογένεση. Αλλοπάτρια, παραπάτρια και συμπάτρια ειδογένεση. Μηχανισμοί αναπαραγωγικής απομόνωσης. Εισηγητής: Ν. Πουλακάκης Ειδογένεση H ειδογένεση αναφέρεται στο σχηματισμό

Διαβάστε περισσότερα

Περιβαλλοντική Εκπαίδευση και εθελοντική εργασία στους Υγρότοπους: Το παράδειγµα της Τεχνητής Λίµνης των Μπραµιανών Ιεράπετρας ασκαλάκης Παύλος

Περιβαλλοντική Εκπαίδευση και εθελοντική εργασία στους Υγρότοπους: Το παράδειγµα της Τεχνητής Λίµνης των Μπραµιανών Ιεράπετρας ασκαλάκης Παύλος Περιβαλλοντική Εκπαίδευση και εθελοντική εργασία στους Υγρότοπους: Το παράδειγµα της Τεχνητής Λίµνης των Μπραµιανών Ιεράπετρας ασκαλάκης Παύλος Υπεύθυνος Περιβαλλοντικής Οµάδας ΤΕΕ Ιεράπετρας περί εθελοντισµού

Διαβάστε περισσότερα

ιαχείριση και προστασία γενετικών πόρων

ιαχείριση και προστασία γενετικών πόρων Εφαρµοσµένη ασική Γενετική ιαχείριση και προστασία γενετικών πόρων Θερινό εξάµηνο 2006 ηµοκρίτειο Πανεπιστήµιο Θράκης, Ορεστιάδα Τµήµα ασολογίας & ιαχείρισης Περιβάλλοντος & Φυσικών Πόρων Εργαστήριο ασικής

Διαβάστε περισσότερα

Γιώργος Μάρλης, Γεωργία Κοντονή, Κωνσταντίνα Παλαιοθοδώρου

Γιώργος Μάρλης, Γεωργία Κοντονή, Κωνσταντίνα Παλαιοθοδώρου H Γ τάξη του 6 ου Δημοτικού Σχολείου Ζακύνθου Στα πλαίσια της ευέλικτης ζώνης μελέτησε το θέμα: «Χλωρίδα και πανίδα της Ζακύνθου» Εκπαιδευτικοί: Γιώργος Μάρλης, Γεωργία Κοντονή, Κωνσταντίνα Παλαιοθοδώρου

Διαβάστε περισσότερα

Η ΟΙΚΟΛΟΓΙΚΗ ΑΞΙΑ ΤΗΣ ΛΙΜΝΗΣ ΠΑΡΑΛΙΜΝΙΟΥ ΑΝΘΡΑΚΑΣ Ή ΘΗΣΑΥΡΟΣ; ΙΑΚΩΒΟΣ ΤΖΙΩΡΤΖΙΗΣ, ΒΙΟΛΟΓΟΣ ENALIA PHYSIS ENVIRONMENTAL RECEARCH CENTER

Η ΟΙΚΟΛΟΓΙΚΗ ΑΞΙΑ ΤΗΣ ΛΙΜΝΗΣ ΠΑΡΑΛΙΜΝΙΟΥ ΑΝΘΡΑΚΑΣ Ή ΘΗΣΑΥΡΟΣ; ΙΑΚΩΒΟΣ ΤΖΙΩΡΤΖΙΗΣ, ΒΙΟΛΟΓΟΣ ENALIA PHYSIS ENVIRONMENTAL RECEARCH CENTER Η ΟΙΚΟΛΟΓΙΚΗ ΑΞΙΑ ΤΗΣ ΛΙΜΝΗΣ ΠΑΡΑΛΙΜΝΙΟΥ ΑΝΘΡΑΚΑΣ Ή ΘΗΣΑΥΡΟΣ; ΙΑΚΩΒΟΣ ΤΖΙΩΡΤΖΙΗΣ, ΒΙΟΛΟΓΟΣ ENALIA PHYSIS ENVIRONMENTAL RECEARCH CENTER ΣΥΝΟΨΗ ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗΣ 1. Εισαγωγή στο δίκτυο NATURA 2000 2. Βασικά υδρολογικά

Διαβάστε περισσότερα

ΜΕΣΟΓΕΙΑΚΗ ΦΩΚΙΑ. (Monachus monachus)

ΜΕΣΟΓΕΙΑΚΗ ΦΩΚΙΑ. (Monachus monachus) ΑΠΕΙΛΟΥΜΕΝΑ ΕΙ Η ΜΕΣΟΓΕΙΑΚΗ ΦΩΚΙΑ (Monachus monachus) Η Μεσογειακή Φώκια είναι το µόνο είδος φώκιας που συναντάται στη Μεσόγειο και αποτελεί ένα από τα πλέον απειλούµενα είδη θαλάσσιων θηλαστικών στον

Διαβάστε περισσότερα

www.ornithologiki.gr Θεμιστοκλέους 80, 10681 Αθήνα, Tηλ. Fax: 210 8228704, 210 8227937 Κομνηνών 23, 54624 Θεσσαλονίκη, Τηλ.

www.ornithologiki.gr Θεμιστοκλέους 80, 10681 Αθήνα, Tηλ. Fax: 210 8228704, 210 8227937 Κομνηνών 23, 54624 Θεσσαλονίκη, Τηλ. Επιμέλεια έκδοσης: Ευγενία Πανώριου Εικονογράφηση: Βασίλης Χατζηρβασάνης Γραφιστική επιμέλεια: Sandipo Όλγα Βλάχου Εκτύπωση: COLORPRINT - Τσεκούρας Ε.Π.Ε. ISBN: 978-960 - 6861-29 -1 Ελληνική Ορνιθολογική

Διαβάστε περισσότερα

ιαχείριση Υδατικών Οικοσυστηµάτων: Μεταβατικά ύδατα ρ. Παναγιώτης ΠΑΝΑΓΙΩΤΙ ΗΣ /ντης Ερευνών Ελληνικό Κέντρο Θαλασσίων Ερευνών

ιαχείριση Υδατικών Οικοσυστηµάτων: Μεταβατικά ύδατα ρ. Παναγιώτης ΠΑΝΑΓΙΩΤΙ ΗΣ /ντης Ερευνών Ελληνικό Κέντρο Θαλασσίων Ερευνών ιαχείριση Υδατικών Οικοσυστηµάτων: Μεταβατικά ύδατα ρ. Παναγιώτης ΠΑΝΑΓΙΩΤΙ ΗΣ /ντης Ερευνών Ελληνικό Κέντρο Θαλασσίων Ερευνών Μεταβατικά ύδατα (transitional waters) σύµφωνα µε την Οδηγία Πλαίσιο για τα

Διαβάστε περισσότερα

Τουρισμός για παρατήρηση πουλιών στην Κεφαλονιά: Ένας δυναμικός τομέας εναλλακτικών μορφών τουρισμού

Τουρισμός για παρατήρηση πουλιών στην Κεφαλονιά: Ένας δυναμικός τομέας εναλλακτικών μορφών τουρισμού Τουρισμός για παρατήρηση πουλιών στην Κεφαλονιά: Ένας δυναμικός τομέας εναλλακτικών μορφών τουρισμού Δρ. Μιχαήλ Ξανθάκης Συντονιστής Φορέα Διαχείρισης Ε.Δ. Αίνου Αργοστόλι, 15 Νοεμβρίου 2014 Οικοτουρισμός

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΓΩΝ ΤΑΜΙΕΥΣΗΣ ΑΡ ΕΥΤΙΚΟΥ ΝΕΡΟΥ. ρ. Ε. Σταυρινός Υπουργείο Αγροτικής Ανάπτυξης & Τροφίµων ιοικ. Τοµέας Κοιν. Πόρων & Υποδοµών

ΕΡΓΩΝ ΤΑΜΙΕΥΣΗΣ ΑΡ ΕΥΤΙΚΟΥ ΝΕΡΟΥ. ρ. Ε. Σταυρινός Υπουργείο Αγροτικής Ανάπτυξης & Τροφίµων ιοικ. Τοµέας Κοιν. Πόρων & Υποδοµών ΕΚΤΙΜΗΣΗ ΤΩΝ ΕΠΙΠΤΩΣΕΩΝ ΤΩΝ ΕΡΓΩΝ ΤΑΜΙΕΥΣΗΣ ΑΡ ΕΥΤΙΚΟΥ ΝΕΡΟΥ ΣΤΙΣ ΠΡΟΣΤΑΤΕΥΟΜΕΝΕΣ ΠΕΡΙΟΧΕΣ ρ. Ε. Σταυρινός Υπουργείο Αγροτικής Ανάπτυξης & Τροφίµων µ ιοικ. Τοµέας Κοιν. Πόρων & Υποδοµών ΠΡΟΣΤΑΤΕΥΟΜΕΝΕΣ

Διαβάστε περισσότερα

ΕΘΝΙΚΟΣ ΔΡΥΜΟΣ ΠΙΝΔΟΥ

ΕΘΝΙΚΟΣ ΔΡΥΜΟΣ ΠΙΝΔΟΥ ΕΘΝΙΚΟΣ ΔΡΥΜΟΣ ΠΙΝΔΟΥ Γεωγραφικά στοιχεία Ο Εθνικός Δρυμός Πίνδου, γνωστός και ως Βάλια Κάλντα βρίσκεται σε ιδιαίτερα δυσπρόσιτη περιοχή της οροσειράς της Πίνδου στα όρια μεταξύ των νομών Γρεβενών και

Διαβάστε περισσότερα

dasarxeio.com ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ, ΕΝΕΡΓΕΙΑΣ ΚΑΙ ΚΛΙΜΑΤΙΚΗΣ ΑΛΛΑΓΗΣ EΙΔΙΚΗ ΓΡΑΜΜΑΤΕΙΑ ΔΑΣΩΝ ΤΜΗΜΑ ΔΑΣΙΚΩΝ ΕΦΑΡΜΟΓΩΝ ΚΥΝΗΓΕΤΙΚΟΣ ΟΔΗΓΟΣ

dasarxeio.com ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ, ΕΝΕΡΓΕΙΑΣ ΚΑΙ ΚΛΙΜΑΤΙΚΗΣ ΑΛΛΑΓΗΣ EΙΔΙΚΗ ΓΡΑΜΜΑΤΕΙΑ ΔΑΣΩΝ ΤΜΗΜΑ ΔΑΣΙΚΩΝ ΕΦΑΡΜΟΓΩΝ ΚΥΝΗΓΕΤΙΚΟΣ ΟΔΗΓΟΣ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ, ΕΝΕΡΓΕΙΑΣ ΚΑΙ ΚΛΙΜΑΤΙΚΗΣ ΑΛΛΑΓΗΣ EΙΔΙΚΗ ΓΡΑΜΜΑΤΕΙΑ ΔΑΣΩΝ ΤΜΗΜΑ ΔΑΣΙΚΩΝ ΕΦΑΡΜΟΓΩΝ ΚΥΝΗΓΕΤΙΚΟΣ ΟΔΗΓΟΣ ΕΘΝΙΚΟ ΤΥΠΟΓΡΑΦΕΙΟ ΑΘΗΝΑ, ΙΟΥΛΙΟΣ 2013 ΚΥΝΗΓΕΤΙΚΟΣ ΟΔΗΓΟΣ Έκδοση Α : Η παρούσα

Διαβάστε περισσότερα

Πρότυπα οικολογικής διαφοροποίησης των μυρμηγκιών (Υμενόπτερα: Formicidae) σε κερματισμένα ορεινά ενδιαιτήματα.

Πρότυπα οικολογικής διαφοροποίησης των μυρμηγκιών (Υμενόπτερα: Formicidae) σε κερματισμένα ορεινά ενδιαιτήματα. Πρότυπα οικολογικής διαφοροποίησης των μυρμηγκιών (Υμενόπτερα: Formicidae) σε κερματισμένα ορεινά ενδιαιτήματα. Γεωργιάδης Χρήστος Λεγάκις Αναστάσιος Τομέας Ζωολογίας Θαλάσσιας Βιολογίας Τμήμα Βιολογίας

Διαβάστε περισσότερα

Ερωτηματολόγιο Νο1. 1. Ποιο από τα δύο είδη πελαργών επιτρέπεται να κυνηγηθεί στην Ελλάδα; α. Μαυροπελαργός β. Πελαργός γ. +Κανένα

Ερωτηματολόγιο Νο1. 1. Ποιο από τα δύο είδη πελαργών επιτρέπεται να κυνηγηθεί στην Ελλάδα; α. Μαυροπελαργός β. Πελαργός γ. +Κανένα Ερωτηματολόγιο Νο1 1. Ποιο από τα δύο είδη πελαργών επιτρέπεται να κυνηγηθεί στην Ελλάδα; α. Μαυροπελαργός β. Πελαργός γ. +Κανένα 2. Πόσα είδη αγριόχηνας επιτρέπεται να κυνηγηθούν στην Ελλάδα; α. +Ένα

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΩΤΗΜΑΤΟΛΟΓΙΑ ΕΞΕΤΑΣΗΣ ΥΠΟΨΗΦΙΩΝ ΚΥΝΗΓΩΝ

ΕΡΩΤΗΜΑΤΟΛΟΓΙΑ ΕΞΕΤΑΣΗΣ ΥΠΟΨΗΦΙΩΝ ΚΥΝΗΓΩΝ ΕΡΩΤΗΜΑΤΟΛΟΓΙΑ ΕΞΕΤΑΣΗΣ ΥΠΟΨΗΦΙΩΝ ΚΥΝΗΓΩΝ Ερωτηματολόγιο Νο1 1. Ποιο από τα δύο είδη πελαργών επιτρέπεται να κυνηγηθεί στην Ελλάδα; α. Μαυροπελαργός β. Πελαργός γ. +Κανένα 2. Πόσα είδη αγριόχηνας επιτρέπεται

Διαβάστε περισσότερα

Εργασία στο μάθημα: ΟΙΚΟΛΟΓΙΑ ΓΙΑ ΜΗΧΑΝΙΚΟΥΣ. Θέμα: ΕΥΤΡΟΦΙΣΜΟΣ

Εργασία στο μάθημα: ΟΙΚΟΛΟΓΙΑ ΓΙΑ ΜΗΧΑΝΙΚΟΥΣ. Θέμα: ΕΥΤΡΟΦΙΣΜΟΣ ΔΗΜΟΚΡΙΤΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΡΑΚΗΣ ΤΜΗΜΑ ΠΟΛΙΤΙΚΩΝ ΜΗΧΑΝΙΚΩΝ Εργασία στο μάθημα: ΟΙΚΟΛΟΓΙΑ ΓΙΑ ΜΗΧΑΝΙΚΟΥΣ Θέμα: ΕΥΤΡΟΦΙΣΜΟΣ 1 Ονομ/μο φοιτήτριας: Κουκουλιάντα Στυλιανή Αριθμός μητρώου: 7533 Υπεύθυνος καθηγητής:

Διαβάστε περισσότερα

Βιολογία Γενικής Παιδείας Κεφάλαιο 2 ο : Άνθρωπος και Περιβάλλον

Βιολογία Γενικής Παιδείας Κεφάλαιο 2 ο : Άνθρωπος και Περιβάλλον Βιολογία Γενικής Παιδείας Κεφάλαιο 2 ο : Άνθρωπος και Περιβάλλον Οικολογία: η επιστήμη που μελετά τις σχέσεις των οργανισμών, και φυσικά του ανθρώπου, με τους βιοτικούς (ζωντανούς οργανισμούς του ίδιου

Διαβάστε περισσότερα

3. ΚΟΛΠΟΣ ΚΑΙ ΑΛΥΚΕΣ ΕΛΟΥΝΤΑΣ - ΧΕΡΣΟΝΗΣΟΣ ΣΠΙΝΑΛΟΓΚΑΣ ΤΟΠΟΘΕΣΙΑ: Η Ελούντα βρίσκεται 10 χλµ βόρεια του Αγίου Νικολάου στη θέση της αρχαίας Ολούς.

3. ΚΟΛΠΟΣ ΚΑΙ ΑΛΥΚΕΣ ΕΛΟΥΝΤΑΣ - ΧΕΡΣΟΝΗΣΟΣ ΣΠΙΝΑΛΟΓΚΑΣ ΤΟΠΟΘΕΣΙΑ: Η Ελούντα βρίσκεται 10 χλµ βόρεια του Αγίου Νικολάου στη θέση της αρχαίας Ολούς. 3. ΚΟΛΠΟΣ ΚΑΙ ΑΛΥΚΕΣ ΕΛΟΥΝΤΑΣ - ΧΕΡΣΟΝΗΣΟΣ ΣΠΙΝΑΛΟΓΚΑΣ ΤΟΠΟΘΕΣΙΑ: Η Ελούντα βρίσκεται 10 χλµ βόρεια του Αγίου Νικολάου στη θέση της αρχαίας Ολούς. Πρόκειται για οικισµό στο µυχό ενός κλειστού κόλπου που

Διαβάστε περισσότερα

Φυσικές Προστατευόµενες Περιοχές - Χώροι Αναψυχής

Φυσικές Προστατευόµενες Περιοχές - Χώροι Αναψυχής ΕΒ ΟΜΟ ΚΕΦΑΛΑΙΟ Φυσικές Προστατευόµενες Περιοχές - Χώροι Αναψυχής ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΚΛΕΙΣΤΟΥ ΤΥΠΟΥ Ερωτήσεις της µορφής σωστό-λάθος Σηµειώστε αν είναι σωστή ή λάθος καθεµιά από τις παρακάτω προτάσεις περιβάλλοντας

Διαβάστε περισσότερα

www.romvos.edu.gr email : support@romvos.edu.gr

www.romvos.edu.gr email : support@romvos.edu.gr www.romvos.edu.gr ΠΑΝΕΛΛΑ ΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΤΕΤΑΡΤΗ 20 ΜΑΪΟΥ 2015 ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙ ΕΙΑΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΘΕΜΑ Α 1. γ 2. α 3.β 4.β 5.δ ΘΕΜΑ Β Β1. 1. Β 2. Α 3. Α 4. Β 5. Β 6. Α 7. Α, 8. Β Β2. Σελίδα

Διαβάστε περισσότερα

ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΗΜΟΣ ΣΕΡΡΩΝ ΦΑΚΕΛΟΣ ΕΡΓΟΥ (ΒΑΣΗ ΤΟΥ Ν. 3316/05)

ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΗΜΟΣ ΣΕΡΡΩΝ ΦΑΚΕΛΟΣ ΕΡΓΟΥ (ΒΑΣΗ ΤΟΥ Ν. 3316/05) ΜΕΛΕΤΗ ΟΡΙΟΘΕΤΗΣΗΣ ΤΜΗΜΑΤΟΣ 1200Μ ΠΟΤΑΜΟΥ ΑΓΙΟΥ ΙΩΑΝΝΗ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΝΟΜΟΣ ΣΕΡΡΩΝ ΗΜΟΣ ΣΕΡΡΩΝ ΦΑΚΕΛΟΣ ΕΡΓΟΥ (ΒΑΣΗ ΤΟΥ Ν. 3316/05) ΜΕΛΕΤΗ ΟΡΙΟΘΕΤΗΣΗΣ ΤΜΗΜΑΤΟΣ 1200Μ ΠΟΤΑΜΟΥ ΑΓΙΟΥ ΙΩΑΝΝΗ ΤΙΤΛΟΣ ΦΟΡΕΑ

Διαβάστε περισσότερα

ΠΙΛΟΤΙΚΗ ΕΦΑΡΜΟΓΗ ΠΡΟΓΑΜΜΑΤΟΣ «ΚΑΘΑΡΑ ΠΟΤΑΜΙΑ ΖΩΝΤΑΝΕΣ ΠΟΛΕΙΣ» ΣΤΟ ΔΗΜΟ ΔΕΛΤΑ. Εθελοντικός Οργανισμός για τη Προστασία Αστικού Περιβάλλοντος

ΠΙΛΟΤΙΚΗ ΕΦΑΡΜΟΓΗ ΠΡΟΓΑΜΜΑΤΟΣ «ΚΑΘΑΡΑ ΠΟΤΑΜΙΑ ΖΩΝΤΑΝΕΣ ΠΟΛΕΙΣ» ΣΤΟ ΔΗΜΟ ΔΕΛΤΑ. Εθελοντικός Οργανισμός για τη Προστασία Αστικού Περιβάλλοντος ΠΙΛΟΤΙΚΗ ΕΦΑΡΜΟΓΗ ΠΡΟΓΑΜΜΑΤΟΣ «ΚΑΘΑΡΑ ΠΟΤΑΜΙΑ ΖΩΝΤΑΝΕΣ ΠΟΛΕΙΣ» ΣΤΟ ΔΗΜΟ ΔΕΛΤΑ Εθελοντικός Οργανισμός για τη Προστασία Αστικού Περιβάλλοντος ΤΟΠΟΘΕΣΙΑ Η περιοχή εφαρμογής του πιλοτικού προγράμματος αφορά

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΓΑΛΕΙΑ ΓΙΑ ΤΗΝ ΟΛΟΚΛΗΡΩΜΕΝΗ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΤΗΣ ΠΡΟΣΤΑΤΕΥΟΜΕΝΗΣ ΠΕΡΙΟΧΗΣ ΛΙΜΝΗΣ ΚΑΡΛΑΣ

ΕΡΓΑΛΕΙΑ ΓΙΑ ΤΗΝ ΟΛΟΚΛΗΡΩΜΕΝΗ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΤΗΣ ΠΡΟΣΤΑΤΕΥΟΜΕΝΗΣ ΠΕΡΙΟΧΗΣ ΛΙΜΝΗΣ ΚΑΡΛΑΣ ΕΡΓΑΛΕΙΑ ΓΙΑ ΤΗΝ ΟΛΟΚΛΗΡΩΜΕΝΗ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΤΗΣ ΠΡΟΣΤΑΤΕΥΟΜΕΝΗΣ ΠΕΡΙΟΧΗΣ ΛΙΜΝΗΣ ΚΑΡΛΑΣ Θ. Παπαδημητρίου, Π. Σιδηρόπουλος, Δ. Μιχαλάκης, Μ. Χαμόγλου, Ι. Κάγκαλου Φορέας Διαχείρισης Περιοχής Οικοανάπτυξης Κάρλας

Διαβάστε περισσότερα

LIFE10 NAT/CY/000717. Βελτίωση της κατάστασης διατήρησης του οικότοπου προτεραιότητας 9560* στην Κύπρο

LIFE10 NAT/CY/000717. Βελτίωση της κατάστασης διατήρησης του οικότοπου προτεραιότητας 9560* στην Κύπρο JUNIPERCY LIFE10 NAT/CY/000717 Βελτίωση της κατάστασης διατήρησης του οικότοπου προτεραιότητας 9560* στην Κύπρο 3ο ΕΝΗΜΕΡΩΤΙΚΟ ΕΛΤΙΟ Ιούνιος 2014 2 JUNIPERCY ΤΟ ΕΡΓΟ JUNIPERCY Το έργο «Βελτίωση της κατάστασης

Διαβάστε περισσότερα

Θ Δημοτικό Σχολείο Πάφου. «Κουπάτειο» Τάξη : Δ

Θ Δημοτικό Σχολείο Πάφου. «Κουπάτειο» Τάξη : Δ Θ Δημοτικό Σχολείο Πάφου «Κουπάτειο» Τάξη : Δ Σχολική χρονιά 2013-2014 αγρινό: Είναι το μεγαλύτερο χερσαίο θηλαστικό και ενδημικό είδος στην Κύπρο. Χαρακτηρίζεται ως ο σημαντικότερος εκπρόσωπος της πανίδας

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΜΑΤΑ ΚΑΙ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΠΑΝΕΛΛΑΔΙΚΩΝ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ 2010 ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΓΛΥΚΕΙΟΥ

ΘΕΜΑΤΑ ΚΑΙ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΠΑΝΕΛΛΑΔΙΚΩΝ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ 2010 ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΓΛΥΚΕΙΟΥ ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΓΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΜΑ Α Να γράψετε στο τετράδιό σας τον αριθμό καθεμιάς από τις παρακάτω ημιτελείς προτάσεις Α1 έως Α5 και δίπλα το γράμμα που αντιστοιχεί στη λέξη ή στη φράση, η οποία

Διαβάστε περισσότερα

Η ελληνική βιοποικιλότητα Ενας κρυμμένος θησαυρός. Μανώλης Μιτάκης Φαρμακοποιός Αντιπρόεδρος Ελληνικής Εταιρείας Εθνοφαρμακολογίας

Η ελληνική βιοποικιλότητα Ενας κρυμμένος θησαυρός. Μανώλης Μιτάκης Φαρμακοποιός Αντιπρόεδρος Ελληνικής Εταιρείας Εθνοφαρμακολογίας Η ελληνική βιοποικιλότητα Ενας κρυμμένος θησαυρός Μανώλης Μιτάκης Φαρμακοποιός Αντιπρόεδρος Ελληνικής Εταιρείας Εθνοφαρμακολογίας Ο μεγάλος αριθμός και η ποικιλομορφία των σύγχρονων μορφών ζωής στη Γη

Διαβάστε περισσότερα

Παρά το γεγονός ότι παρατηρείται αφθονία του νερού στη φύση, υπάρχουν πολλά προβλήματα σε σχέση με τη διαχείρισή του.

Παρά το γεγονός ότι παρατηρείται αφθονία του νερού στη φύση, υπάρχουν πολλά προβλήματα σε σχέση με τη διαχείρισή του. ΕΙΣΑΓΩΓΗ Το νερό είναι ανανεώσιμος πόρος και αποτελεί ζωτικό στοιχείο για την επιβίωση του ανθρώπου, της πανίδας, της χλωρίδας και τη διατήρηση του φυσικού περιβάλλοντος. Η ύπαρξη και η επάρκειά του είναι

Διαβάστε περισσότερα

ΜΕΤΑΝΑΣΤΕΥΣΗ ΚΑΙ ΙΑΣΠΟΡΑ ΤΩΝ ΕΝΤΟΜΩΝ ΣΕ ΜΕΣΟΓΕΙΑΚΟΥ ΤΥΠΟΥ ΟΙΚΟΣΥΣΤΗΜΑΤΑ

ΜΕΤΑΝΑΣΤΕΥΣΗ ΚΑΙ ΙΑΣΠΟΡΑ ΤΩΝ ΕΝΤΟΜΩΝ ΣΕ ΜΕΣΟΓΕΙΑΚΟΥ ΤΥΠΟΥ ΟΙΚΟΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΜΕΤΑΝΑΣΤΕΥΣΗ ΚΑΙ ΙΑΣΠΟΡΑ ΤΩΝ ΕΝΤΟΜΩΝ ΣΕ ΜΕΣΟΓΕΙΑΚΟΥ ΤΥΠΟΥ ΟΙΚΟΣΥΣΤΗΜΑΤΑ Α. Λεγάκις* & Π.Β. Πετράκης** * Ζωολογικό Μουσείο Πανεπιστημίου Αθηνών ** ΕΘΙΑΓΕ, Ινστιτούτο Μεσογειακών Οικοσυστημάτων 11 ο Πανελλήνιο

Διαβάστε περισσότερα

Χατζηνικολάκη Ελένη Μουσείο Φυσικής Ιστορίας Κρήτης. 250579 Natural Europe CIP-ICT PSP-2009-3

Χατζηνικολάκη Ελένη Μουσείο Φυσικής Ιστορίας Κρήτης. 250579 Natural Europe CIP-ICT PSP-2009-3 Χατζηνικολάκη Ελένη Μουσείο Φυσικής Ιστορίας Κρήτης 250579 Natural Europe CIP-ICT PSP-2009-3 Πώς προσαρμόζονται οι οργανισμοί στις αλλαγές του περιβάλλοντος (τροφή, κλίμα κ. ά.); Κληρονομώντας ευνοϊκά

Διαβάστε περισσότερα

ΦΑΚΕΛΟΣ ΕΡΓΟΥ ΑΡΓΟΣΤΟΛΙ 2015

ΦΑΚΕΛΟΣ ΕΡΓΟΥ ΑΡΓΟΣΤΟΛΙ 2015 Αντικείμενο: «Ειδική Λιβαδοπονική Μελέτη για την περιφερειακή ζώνη του Ε.Δ. Αίνου» ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑ ΙΟΝΙΩΝ ΝΗΣΙΩΝ ΓΕΝΙΚΗ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΝΑΠΤΥΞΙΑΚΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΙΣΜΟΥ, ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ & ΥΠΟΔΟΜΩΝ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΘΡΩΠΟΣ ΚΑΙ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ

ΑΝΘΡΩΠΟΣ ΚΑΙ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ ΑΝΘΡΩΠΟΣ ΚΑΙ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ Τι ονομάζουμε ροή ενέργειας σε ένα οικοσύστημα; Όσο αναγκαία είναι η τροφοδότηση ενός οικοσυστήματος με ενέργεια, άλλο τόσο αναγκαία είναι η διανομή της στους άλλους οργανισμούς

Διαβάστε περισσότερα

ΔΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ ΤΟ ΜΟΥΣΕΙΟ ΜΑΣ ΘΑ ΕΚΠΡΟΣΩΠΗΘΕΙ ΑΠΟ ΤΟΝ ΚΥΡΙΟ ΤΡΙΑΝΤΑΦΥΛΛΟ ΔΙΟΝΥΣΙΟ, ΠΡΟΕΔΡΟ ΤΟΥ Δ.Σ. ΤΟΥ ΣΩΜΑΤΕΙΟΥ ΜΑΣ ΜΕ ΚΕΝΤΡΙΚΟ ΘΕΜΑ ΟΜΙΛΙΑΣ

ΔΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ ΤΟ ΜΟΥΣΕΙΟ ΜΑΣ ΘΑ ΕΚΠΡΟΣΩΠΗΘΕΙ ΑΠΟ ΤΟΝ ΚΥΡΙΟ ΤΡΙΑΝΤΑΦΥΛΛΟ ΔΙΟΝΥΣΙΟ, ΠΡΟΕΔΡΟ ΤΟΥ Δ.Σ. ΤΟΥ ΣΩΜΑΤΕΙΟΥ ΜΑΣ ΜΕ ΚΕΝΤΡΙΚΟ ΘΕΜΑ ΟΜΙΛΙΑΣ ΑΓΙΑ ΜΑΡΙΝΑ, 290 90 ΖΑΚΥΝΘΟΣ ΤΗΛ.: 26950 65040, FAX: 26950 65039, e-mail: info@museumhelmis.gr ΔΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ ΤΟ ΣΩΜΑΤΕΙΟ «ΟΙ ΦΙΛΟΙ ΤΟΥ ΜΟΥΣΕΙΟΥ ΦΥΣΙΚΗΣ ΙΣΤΟΡΙΑΣ Π.ΧΕΛΜΗ ΣΑΣ ΕΝΗΜΕΡΩΝΕΙ ΟΤΙ ΠΛΕΟΝ ΤΟ ΜΟΥΣΕΙΟ

Διαβάστε περισσότερα

Κλείδα αναγνώρισης για τα κυριότερα είδη πουλιών της λίμνης της Ορόκλινης

Κλείδα αναγνώρισης για τα κυριότερα είδη πουλιών της λίμνης της Ορόκλινης Κλείδα αναγνώρισης για τα κυριότερα είδη πουλιών της λίμνης της Ορόκλινης 1 Μέρη πουλιού 2 3 Κλείδα αναγνώρισης για τα κυριότερα είδη πτηνών της λίμνης της Ορόκλινης Συγγραφή κειμένων κλείδας Δρ. Μαρίνος

Διαβάστε περισσότερα

ΤΑ ΑΓΡΟΤΙΚΑ ΟΙΚΟΣΥΣΤΗΜΑΤΑ. Ωλενός, Ακράτα

ΤΑ ΑΓΡΟΤΙΚΑ ΟΙΚΟΣΥΣΤΗΜΑΤΑ. Ωλενός, Ακράτα ΤΑ ΑΓΡΟΤΙΚΑ ΟΙΚΟΣΥΣΤΗΜΑΤΑ Ωλενός, Ακράτα Από τα αρχαία χρόνια, η γεωργία συνεχώς «απαλλοτριώνει» περιοχές από την άγρια φύση. τέως λίμνη Αγουλινίτσα Η Γεωργία κατακερματίζει το βιότοπο των ειδών που χρειάζονται

Διαβάστε περισσότερα

Α) Να χαρακτηρίσετε µε Σ (σωστή) ή µε Λ (λάθος) κάθε µία από τις επόµενες προτάσεις

Α) Να χαρακτηρίσετε µε Σ (σωστή) ή µε Λ (λάθος) κάθε µία από τις επόµενες προτάσεις 46 Χρόνια ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΜΕΣΗΣ ΕΚΠΑΙ ΕΥΣΗΣ ΣΑΒΒΑΪ Η-ΜΑΝΩΛΑΡΑΚΗ ΠΑΓΚΡΑΤΙ : Χρυσ Σµύρνης 3 : Τηλ.: 2107601470 ΙΑΓΩΝΙΣΜΑ : ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙ ΕΙΑΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ 2006 ΘΕΜΑ 1 Α) Να χαρακτηρίσετε µε Σ (σωστή) ή

Διαβάστε περισσότερα

ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΠΡΟΣ ΛΥΣΗ ΚΕΦ. 5ο

ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΠΡΟΣ ΛΥΣΗ ΚΕΦ. 5ο ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΠΡΟΣ ΛΥΣΗ ΚΕΦ. 5ο ΔΙΫΒΡΙΔΙΣΜΟΣ ΟΜΑΔΑ Α 1. Από τη διασταύρωση μοσχομπίζελων προκύπτουν στην επόμενη γενιά τα εξής άτομα: 110 άτομα με κίτρινο χρώμα σπέρματος και ιώδες χρώμα άνθους. 109 άτομα με

Διαβάστε περισσότερα

ΖΩΝΗ ΕΙΔΙΚΗΣ ΠΡΟΣΤΑΣΙΑΣ «ΧΑ-ΠΟΤΑΜΙ» ΟΡΝΙΘΟΠΑΝΙΔΑ ΚΑΙ ΒΙΟΤΟΠΟΙ

ΖΩΝΗ ΕΙΔΙΚΗΣ ΠΡΟΣΤΑΣΙΑΣ «ΧΑ-ΠΟΤΑΜΙ» ΟΡΝΙΘΟΠΑΝΙΔΑ ΚΑΙ ΒΙΟΤΟΠΟΙ ΕΤΟΙΜΑΣΙΑ ΣΤΟΧΩΝ ΔΙΑΤΗΡΗΣΗΣ & ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΤΙΚΩΝ ΣΧΕΔΙΩΝ ΓΙΑ ΤΙΣ ΖΩΝΕΣ ΕΙΔΙΚΗΣ ΠΡΟΣΤΑΣΙΑΣ (ΖΕΠ) ΠΟΥ ΕΧΟΥΝ ΚΑΘΟΡΙΣΤΕΙ ΣΤΗΝ ΚΥΠΡΟ ΣΥΜΦΩΝΑ ΜΕ ΤΗΝ ΟΔΗΓΙΑ ΓΙΑ ΤΑ ΑΓΡΙΑ ΠΤΗΝΑ (2009/147/ΕΚ) ΖΩΝΗ ΕΙΔΙΚΗΣ ΠΡΟΣΤΑΣΙΑΣ

Διαβάστε περισσότερα

ΟΙΚΟΤΟΥΡΙΣΤΙΚΟΣ Ο ΗΓΟΣ ΥΓΡΟΤΟΠΩΝ ΚΡΗΤΗΣ

ΟΙΚΟΤΟΥΡΙΣΤΙΚΟΣ Ο ΗΓΟΣ ΥΓΡΟΤΟΠΩΝ ΚΡΗΤΗΣ LIFE ENVIRONMENT «ΜΕΣΟΓΕΙΑΚΟΙ ΥΓΡΟΤΟΠΟΙ ΚΑΙ ΛΙΜΝΟ ΕΞΑΜΕΝΕΣ: ΕΠΙ ΕΙΞΗ ΠΟΛΥΛΕΙΤΟΥΡΓΙΚΗΣ ΙΑΧΕΙΡΙΣΗΣ ΣΤΟ ΝΗΣΙ ΤΗΣ ΚΡΗΤΗΣ» LIFE00ENV/GR/000685 ΟΙΚΟΤΟΥΡΙΣΤΙΚΟΣ Ο ΗΓΟΣ ΥΓΡΟΤΟΠΩΝ ΚΡΗΤΗΣ ΕΙΣΑΓΩΓΗ Είναι µια γης

Διαβάστε περισσότερα

Περιφερειακή Ημερίδα Ενδιαφερομένων Φορέων

Περιφερειακή Ημερίδα Ενδιαφερομένων Φορέων Περιφερειακή Ημερίδα Ενδιαφερομένων Φορέων του έργου GP-WIND Πάτρα 29 Σεπτεμβρίου 2011 Αιολικά Πάρκα Παναχαϊκού & Περιβαλλοντική Παρακολούθηση Πιθανών Επιπτώσεων Κων/νος Γ. Κωνσταντακόπουλος, ΑΔΕΠ Α.Ε.

Διαβάστε περισσότερα

ΤΑ ΜΟΝΟΠΑΤΙΑ ΤΩΝ ΜΕΤΕΩΡΩΝ

ΤΑ ΜΟΝΟΠΑΤΙΑ ΤΩΝ ΜΕΤΕΩΡΩΝ ΤΑ ΜΟΝΟΠΑΤΙΑ ΤΩΝ ΜΕΤΕΩΡΩΝ ΕΙΣΑΓΩΓΗ Για να γνωρίσει κάποιος τα Μετέωρα και να βιώσει τη μαγεία του πέτρινου δάσους, ο καλύτερος και μοναδικός τρόπος είναι να πεζοπορήσει ανάμεσα στους Μετεωρίτικους πύργους

Διαβάστε περισσότερα

Καταγραφή Κοτσυφιών στην Αθήνα 2010

Καταγραφή Κοτσυφιών στην Αθήνα 2010 Καταγραφή Κοτσυφιών στην Αθήνα 2010 Μαργαρίτα Τζάλη ΑΝΙΜΑ, Ελληνική Ορνιθολογική Εταιρεία Περιεχόμενα Περιεχόμενα... 1 Το πρόγραμμα - Εισαγωγή... 2 Ο στόχος του Προγράμματος... 3 1 Προγράμματα επιστήμης

Διαβάστε περισσότερα

Εργασίες παιδιών 3 ης τάξης µε θέµα «Ένα σπίτι στην πόλη»

Εργασίες παιδιών 3 ης τάξης µε θέµα «Ένα σπίτι στην πόλη» Εργασίες παιδιών 3 ης τάξης µε θέµα «Ένα σπίτι στην πόλη» Εργασίες παιδιών 3 ης τάξης που αφορούν στην επεξεργασία κειµένου Ο ΣΚΑΝΤΖΟΧΟΙΡΟΣ Ο σκαντζόχοιρος είναι πολύ συνηθισµένο είδος στη χώρα µας.

Διαβάστε περισσότερα

Η Διημερίδα υλοποείται στο πλαίσιο της Πράξης «Δράσεις Δια Βίου Μάθησης για το Περιβάλλον και την Αειφορία», μέσω του Επιχειρησιακού Προγράμματος

Η Διημερίδα υλοποείται στο πλαίσιο της Πράξης «Δράσεις Δια Βίου Μάθησης για το Περιβάλλον και την Αειφορία», μέσω του Επιχειρησιακού Προγράμματος Η Διημερίδα υλοποείται στο πλαίσιο της Πράξης «Δράσεις Δια Βίου Μάθησης για το Περιβάλλον και την Αειφορία», μέσω του Επιχειρησιακού Προγράμματος «Εκπαίδευση και Δια Βίου Μάθηση», με τη συγχρηματοδότηση

Διαβάστε περισσότερα

«ΑΙΧΜΑΛΩΤΑ ΑΓΡΙΑ ΖΩΑ ΖΩΟΛΟΓΙΚΟΙ ΚΗΠΟΙ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ» Άνθρωποι και Ζώα: Συγκάτοικοι στην ίδια πόλη

«ΑΙΧΜΑΛΩΤΑ ΑΓΡΙΑ ΖΩΑ ΖΩΟΛΟΓΙΚΟΙ ΚΗΠΟΙ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ» Άνθρωποι και Ζώα: Συγκάτοικοι στην ίδια πόλη «ΑΙΧΜΑΛΩΤΑ ΑΓΡΙΑ ΖΩΑ ΖΩΟΛΟΓΙΚΟΙ ΚΗΠΟΙ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ» Άνθρωποι και Ζώα: Συγκάτοικοι στην ίδια πόλη ΚΠΕ Κορδελιού Θεσσαλονίκη, 22-23 Νοεμβρίου 2013 Ο άνθρωπος αιχμαλωτίζει άγρια ζώα εδώ και χιλιάδες χρόνια

Διαβάστε περισσότερα

Μικρά ζώα, μικρές δράσεις

Μικρά ζώα, μικρές δράσεις Με τη συνεισφορά του χρηματοδοτικού μέσου LIFE της Ευρωπαϊκής Κοινότητας Μικρά ζώα, μικρές δράσεις Η Κύπρος είναι νησί και η θάλασσα τη χωρίζει από Ασία Ευρώπη Αφρική Χάρη στην απομόνωση εξελίχτηκαν μοναδικά

Διαβάστε περισσότερα

ΕΥΡΕΣΗ ΑΠΟΓΟΝΩΝ ΑΠΟ ΓΟΝΕΙΣ ΜΕ ΓΝΩΣΤΟ ΤΡΟΠΟ ΚΛΗΡΟΝΟΜΗΣΗΣ (ΑΥΤΟΣΩΜΙΚΗ ΚΛΗΡΟΝΟΜΙΚΟΤΗΤΑ)

ΕΥΡΕΣΗ ΑΠΟΓΟΝΩΝ ΑΠΟ ΓΟΝΕΙΣ ΜΕ ΓΝΩΣΤΟ ΤΡΟΠΟ ΚΛΗΡΟΝΟΜΗΣΗΣ (ΑΥΤΟΣΩΜΙΚΗ ΚΛΗΡΟΝΟΜΙΚΟΤΗΤΑ) ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΓΕΝΕΤΙΚΗΣ ΕΥΡΕΣΗ ΑΠΟΓΟΝΩΝ ΑΠΟ ΓΟΝΕΙΣ ΜΕ ΓΝΩΣΤΟ ΤΡΟΠΟ ΚΛΗΡΟΝΟΜΗΣΗΣ (ΑΥΤΟΣΩΜΙΚΗ ΚΛΗΡΟΝΟΜΙΚΟΤΗΤΑ) 1. Στις αλεπούδες το ασηµόµαυρο χρώµα του τριχώµατος καθορίζεται από ένα υπολειπόµενο αλληλόµορφο

Διαβάστε περισσότερα

Βιοποικιλότητα είναι η ποικιλία της ζωής σε όλες τις μορφές, τα επίπεδα και τους συνδυασμούς τους. Βιοποικιλότητα είναι η ποικιλία των ζωντανών

Βιοποικιλότητα είναι η ποικιλία της ζωής σε όλες τις μορφές, τα επίπεδα και τους συνδυασμούς τους. Βιοποικιλότητα είναι η ποικιλία των ζωντανών Βιοποικιλότητα είναι η ποικιλία της ζωής σε όλες τις μορφές, τα επίπεδα και τους συνδυασμούς τους. Βιοποικιλότητα είναι η ποικιλία των ζωντανών οργανισμών (χερσαίων, θαλάσσιων και άλλων υδατικών) και των

Διαβάστε περισσότερα

Αναδάσωση. Εισαγωγή. Το δάσος. Η φωτιά. Αναδάσωση: φυσική ή τεχνητή;

Αναδάσωση. Εισαγωγή. Το δάσος. Η φωτιά. Αναδάσωση: φυσική ή τεχνητή; Αναδάσωση. Αναδάσωση: φυσική ή τεχνητή; Εισαγωγή Το δάσος Τα δάση δεν αποτελούν απλώς ένα σύνολο δένδρων και θάµνων, αλλά πλούσια οικοσυστήµατα µε πολλά είδη φυτών και ζώων, που αλληλοσυνδέονται µε πολύπλοκες

Διαβάστε περισσότερα

1 1 2 3 2 4 5 6 7 8 9 2 ,,,,,,,,..,.,,. 3 . :.,.,..,. 4 5 ,, : 1 :., :. ( )...,. 2 :.,... (),,.,,. ( ) 6 ,. (,, )...,. (. )......!!!.,,... 7 ,,. 3 :.,. : :,,..,...,.,,., (GIS). 8 ., : -. -. - ( )., : -

Διαβάστε περισσότερα

ΣΧΕΔΙΟ ΔΡΑΣΗΣ ΓΙΑ ΤΗ ΒΙΟΠΟΙΚΙΛΟΤΗΤΑ

ΣΧΕΔΙΟ ΔΡΑΣΗΣ ΓΙΑ ΤΗ ΒΙΟΠΟΙΚΙΛΟΤΗΤΑ ΣΧΕΔΙΟ ΔΡΑΣΗΣ ΓΙΑ ΤΗ ΒΙΟΠΟΙΚΙΛΟΤΗΤΑ ΣΧΟΛΕΙΟ: Δημοτικό Σχολείο Παλώδιας ΣΧΟΛΙΚΗ ΧΡΟΝΙΑ: 2011-2012 Αρ. Μαθητών που συμμετέχουν στο πρόγραμμα: 38 Αρ. Εκπαιδευτικών που συμμετέχουν στο πρόγραμμα: 7 Εκπαιδευτικοί:

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΡΙΛΗΨΗ ΣΧΕΔΙΟ-ΟΔΗΓΟΣ ΑΠΟΚΑΤΑΣΤΑΣΗΣ ΚΑΙ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗΣ ΤΩΝ ΥΓΡΩΝ ΛΙΒΑΔΙΩΝ ΣΤΗ ΛΙΜΝΗ ΜΙΚΡΗ ΠΡΕΣΠΑ (2007-2012)

ΠΕΡΙΛΗΨΗ ΣΧΕΔΙΟ-ΟΔΗΓΟΣ ΑΠΟΚΑΤΑΣΤΑΣΗΣ ΚΑΙ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗΣ ΤΩΝ ΥΓΡΩΝ ΛΙΒΑΔΙΩΝ ΣΤΗ ΛΙΜΝΗ ΜΙΚΡΗ ΠΡΕΣΠΑ (2007-2012) ΠΕΡΙΛΗΨΗ ΣΧΕΔΙΟ-ΟΔΗΓΟΣ ΑΠΟΚΑΤΑΣΤΑΣΗΣ ΚΑΙ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗΣ ΤΩΝ ΥΓΡΩΝ ΛΙΒΑΔΙΩΝ ΣΤΗ ΛΙΜΝΗ ΜΙΚΡΗ ΠΡΕΣΠΑ (2007-2012) Περιγραφή της περιοχής μελέτης Ως υγρά λιβάδια ή υγρολίβαδα χαρακτηρίζονται τα λιβάδια που καλύπτονται

Διαβάστε περισσότερα

EΠΙΛΕΓΜΕΝΑ ΘΕΜΑΤΑ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ ΓΕΝ.ΠΑΙΔΕΙΑΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ

EΠΙΛΕΓΜΕΝΑ ΘΕΜΑΤΑ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ ΓΕΝ.ΠΑΙΔΕΙΑΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ EΠΙΛΕΓΜΕΝΑ ΘΕΜΑΤΑ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ ΓΕΝ.ΠΑΙΔΕΙΑΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ 1. Ένας άνθρωπος μολύνθηκε από ένα παθογόνο βακτήριο και δεν εμφάνισε συμπτώματα ασθένειας. Πιθανολογείστε τους λόγους που μπορεί να οφείλεται αυτό. 2.

Διαβάστε περισσότερα

Ο όρος Π.Ε. στην Ελλάδα άρχισε να χρησιμοποιείται από το 1976 και έπειτα. Όπως προκύπτει από τα στοιχεία που υπάρχουν, η ανάπτυξη της Π.Ε.

Ο όρος Π.Ε. στην Ελλάδα άρχισε να χρησιμοποιείται από το 1976 και έπειτα. Όπως προκύπτει από τα στοιχεία που υπάρχουν, η ανάπτυξη της Π.Ε. Ο όρος Π.Ε. στην Ελλάδα άρχισε να χρησιμοποιείται από το 1976 και έπειτα. Όπως προκύπτει από τα στοιχεία που υπάρχουν, η ανάπτυξη της Π.Ε. στην Ελλάδα σχετίζεται καθαρά με τις δραστηριότητες διεθνών οργανισμών

Διαβάστε περισσότερα

Περιβαλλοντική Εκπαίδευση. Επιμέλεια παρουσίασης: Ιωάννα Υφαντίδου Υπεύθυνη Τμήματος Ενημέρωσης και Γραφείου Τύπου

Περιβαλλοντική Εκπαίδευση. Επιμέλεια παρουσίασης: Ιωάννα Υφαντίδου Υπεύθυνη Τμήματος Ενημέρωσης και Γραφείου Τύπου Περιβαλλοντική Εκπαίδευση Επιμέλεια παρουσίασης: Ιωάννα Υφαντίδου Υπεύθυνη Τμήματος Ενημέρωσης και Γραφείου Τύπου ΕΙΣΑΓΩΓΗ Ο υγροβιότοπος των λιμνών Κορώνειας Βόλβης, είναι ένας από τους σημαντικότερους

Διαβάστε περισσότερα

ΔΑΣΙΚΑ & ΥΔΑΤΙΝΑ ΟΙΚΟΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΠΡΟΣΤΑΣΙΑ ΚΑΙ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ. ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ 13/06/2013 Δήμος Βισαλτίας

ΔΑΣΙΚΑ & ΥΔΑΤΙΝΑ ΟΙΚΟΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΠΡΟΣΤΑΣΙΑ ΚΑΙ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ. ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ 13/06/2013 Δήμος Βισαλτίας ΔΑΣΙΚΑ & ΥΔΑΤΙΝΑ ΟΙΚΟΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΠΡΟΣΤΑΣΙΑ ΚΑΙ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ 13/06/2013 Δήμος Βισαλτίας Τί είναι ένα Οικοσύστημα; Ένα οικοσύστημα είναι μια αυτο-συντηρούμενη και αυτορυθμιζόμενη κοινότητα ζώντων

Διαβάστε περισσότερα

6 CO 2 + 6H 2 O C 6 Η 12 O 6 + 6 O2

6 CO 2 + 6H 2 O C 6 Η 12 O 6 + 6 O2 78 ΠΑΡΑΓΩΓΙΚΟΤΗΤΑ ΥΔΑΤΙΝΩΝ ΟΙΚΟΣΥΣΤΗΜΑΤΩΝ ΦΥΤΙΚΟΙ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΙ (μακροφύκη φυτοπλαγκτόν) ΠΡΩΤΟΓΕΝΕΙΣ ΠAΡΑΓΩΓΟΙ ( μετατρέπουν ανόργανα συστατικά σε οργανικές ενώσεις ) φωτοσύνθεση 6 CO 2 + 6H 2 O C 6 Η 12

Διαβάστε περισσότερα

Βιοποικιλότητα & Αγροτικά Οικοσυστήματα

Βιοποικιλότητα & Αγροτικά Οικοσυστήματα ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΚΑΙ ΕΦΑΡΜΟΓΗ ΜΕΘΟΔΟΥ ΠΡΟΣΔΙΟΡΙΣΜΟΥ ΤΟΥ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΟΥ ΑΠΟΤΥΠΩΜΑΤΟΣ ΓΙΑ ΑΕΙΦΟΡΑ ΑΓΡΟ- ΟΙΚΟΣΥΣΤΗΜΑΤΑ: Η ΠΕΡΙΠΤΩΣΗ ΤΟΥ ΜΕΣΟΓΕΙΑΚΟΥ ΕΛΑΙΩΝΑ Χρονική Διάρκεια: Οκτώβριος 2010 Ιούνιος 2014 Προϋπολογισμός:

Διαβάστε περισσότερα

Νερό και φύση ΕΞΟΙΚΟΝΟΜΗΣΗ ΝΕΡΟΥ. Η χηµική σύσταση του νερού. Οι ιδιότητες του νερού. Στόχοι. Πληροφορίες

Νερό και φύση ΕΞΟΙΚΟΝΟΜΗΣΗ ΝΕΡΟΥ. Η χηµική σύσταση του νερού. Οι ιδιότητες του νερού. Στόχοι. Πληροφορίες 03 ΟΛΟΚΛΗΡΩΜΕΝΟ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΓΙΑ ΤΑ ΣΧΟΛΕΙΑ ΤΗΣ ΝΟΤΙΑΣ ΕΥΡΩΠΗΣ ΕΞΟΙΚΟΝΟΜΗΣΗ ΝΕΡΟΥ Στόχοι Πληροφορίες Η χηµική σύσταση του νερού Να κατανοήσουν και να συνειδητοποιήσουν οι µαθητές: Tη σύσταση

Διαβάστε περισσότερα

Οδηγίες μακροσκοπικών ελέγχων για τον επιβλαβή οργανισμό. Grapholita molesta Busck. (Lepidoptera: Tortricidae) (κν.

Οδηγίες μακροσκοπικών ελέγχων για τον επιβλαβή οργανισμό. Grapholita molesta Busck. (Lepidoptera: Tortricidae) (κν. Οδηγίες μακροσκοπικών ελέγχων για τον επιβλαβή οργανισμό Grapholita molesta Busck. (Lepidoptera: Tortricidae) (κν. βλαστορύκτης της ροδακινιάς) σε ροδάκινα και νεκταρίνια για εξαγωγή στη Ρωσία Για φυτοϋγειονομικούς

Διαβάστε περισσότερα

Οι Εθνικοί ρυµοί της Ελλάδας...υπό την προστασία µου!

Οι Εθνικοί ρυµοί της Ελλάδας...υπό την προστασία µου! Οι Εθνικοί ρυµοί της Ελλάδας...υπό την προστασία µου! Aλεξανδροπούλου Παυλίνα Graphic designer - «Pi Beliefs, οπτική επικοινωνία περιβάλλοντος & πολιτισµού» email: pavlinac@otenet.gr ΠΕΡΙΛΗΨΗ Πρόκειται

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΛΟΣ 1ΗΣ ΑΠΟ 5 ΣΕΛΙΔΕΣ

ΤΕΛΟΣ 1ΗΣ ΑΠΟ 5 ΣΕΛΙΔΕΣ ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙΔΑΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΚΑΙ ΕΠΑΛ (ΟΜΑΔΑ Β ) ΣΑΒΒΑΤΟ 10 ΙΑΝΟΥΑΡΙΟΥ 2015 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΣΥΝΟΛΟ ΣΕΛΙΔΩΝ: ΠΕΝΤΕ (5) Θέμα Α Στις ερωτήσεις

Διαβάστε περισσότερα

Σε τι αναφέρεται η αναλογία 9:3:3:1 του διυβριδισμού και υπό ποιες προϋποθέσεις ισχύει;

Σε τι αναφέρεται η αναλογία 9:3:3:1 του διυβριδισμού και υπό ποιες προϋποθέσεις ισχύει; Σημειώστε τον αριθμό των χρωματίδων που υπάρχουν σε ένα κύτταρο του ανθρώπου 1)που μόλις έχει προκύψει από μίτωση 2)στη μετάφαση της μείωσης ΙΙ και 3)στην πρόφαση της μίτωσης. Σε τι αναφέρεται η αναλογία

Διαβάστε περισσότερα

ΓΕΝΙΚΟ ΛΥΚΕΙΟ ΜΑΤΑΡΑΓΚΑΣ

ΓΕΝΙΚΟ ΛΥΚΕΙΟ ΜΑΤΑΡΑΓΚΑΣ ΓΕΝΙΚΟ ΛΥΚΕΙΟ ΜΑΤΑΡΑΓΚΑΣ ΣΧΟΛ. Έτος 2011-2012 Πρόγραµµα Περιβαλλοντικής Εκπαίδευσης Η Λίµνη Τριχωνίδα Εργασία των µαθητών της Α τάξης Με την συνεργασία της Θεωρ. Κατεύ. Β τάξης Υπεύθυνος Προγράµµατος:

Διαβάστε περισσότερα

Προγράμματα στην Περιβαλλοντική Εκπαίδευση και στην Εκπαίδευση για την Αειφορία. Έτος: 2010 2011

Προγράμματα στην Περιβαλλοντική Εκπαίδευση και στην Εκπαίδευση για την Αειφορία. Έτος: 2010 2011 Προγράμματα στην Περιβαλλοντική Εκπαίδευση και στην Εκπαίδευση για την Αειφορία 1. Ανανεώσιμες Πηγές Ενέργειας Έτος: 2010 2011 Απευθύνεται σε μαθητές Α/θμιας και Β/θμιας Εκπαίδευσης καθώς και σε ομάδες

Διαβάστε περισσότερα

Η συνολική κατανοµή των συστηµάτων θέρµανσης, σύµφωνα µε µελέτη που εκπονήθηκε από το ΥΠΕΧΩ Ε για το Νοµό Καβάλας διαµορφώνεται ως εξής:

Η συνολική κατανοµή των συστηµάτων θέρµανσης, σύµφωνα µε µελέτη που εκπονήθηκε από το ΥΠΕΧΩ Ε για το Νοµό Καβάλας διαµορφώνεται ως εξής: ΚΕΦΑΛΑΙΟ 10 : ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ 139 10. ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ 10.1 ΡΥΠΑΝΣΗ 10.1.1 Ατµοσφαιρική ρύπανση Κύριες πηγές της ατµοσφαιρικής ρύπανσης στην πόλη της Καβάλας είναι η οδική κυκλοφορία, οι εγκαταστάσεις βιοµηχανίας

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΝΤΡΟ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΑΡΓΥΡΟΥΠΟΛΗΣ

ΚΕΝΤΡΟ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΑΡΓΥΡΟΥΠΟΛΗΣ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΘΡΗΣΚΕΥΜΑΤΩΝ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ & ΑΘΛΗΤΙΣΜΟΥ ΔΗΜΟΣ ΕΛΛΗΝΙΚΟΥ ΑΡΓΥΡΟΥΠΟΛΗΣ ΚΕΝΤΡΟ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΑΡΓΥΡΟΥΠΟΛΗΣ ΓΙΑ ΜΑΘΗΤΕΣ ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ Σχολική χρονιά 2012-13 ΜΠΟΥΜΠΟΥΛΙΝΑΣ 3, 16451

Διαβάστε περισσότερα

Σχολικό σελ. 13: «Τα βακτήρια το καθένα ένα βακτήριο».

Σχολικό σελ. 13: «Τα βακτήρια το καθένα ένα βακτήριο». Τετάρτη 20 Μαΐου 2015 Μάθημα Επιλογής Βιολογία Γενική Παιδείας Θέμα Α Α1. γ Α2. α Α3. β Α4. β Α5. δ Θέμα Β Β1. 1. Β 2. Α 3. Α 4. Β 5. Β 6. Α 7. Α 8. Β Β2. Σχολικό σελ. 18: «Το γενετικό υλικό ενός ιού απαραίτητων

Διαβάστε περισσότερα

Κ.Π.Ε. ΚΙΛΚΙΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ ΓΙΑ ΤΟ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ ΚΑΙ ΤΗΝ ΑΕΙΦΟΡΙΑ

Κ.Π.Ε. ΚΙΛΚΙΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ ΓΙΑ ΤΟ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ ΚΑΙ ΤΗΝ ΑΕΙΦΟΡΙΑ Κ.Π.Ε. ΚΙΛΚΙΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ ΓΙΑ ΤΟ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ ΚΑΙ ΤΗΝ ΑΕΙΦΟΡΙΑ ΚΕΝΤΡΑ ΔΙΑ ΒΙΟΥ ΜΑΘΗΣΗΣ ΓΙΑ ΤΟ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ ΚΑΙ ΤΗΝ ΑΕΙΦΟΡΙΑ ΔΡΑΣΕΙΣ ΔΙΑ ΒΙΟΥ ΜΑΘΗΣΗΣ ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΜΑΘΗΤΕΣ (ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ ΣΧΟΛΙΚΩΝ ΟΜΑΔΩΝ-ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΣ-ΠΑΡΑΓΩΓΗ

Διαβάστε περισσότερα

http://www.eu-water.eu

http://www.eu-water.eu 5ο Ενημερωτικό Δελτίο του έργου EU-WATER Διακρατική ολοκληρωμένη διαχείριση των υδατικών πόρων στη γεωργία http://www.eu-water.eu "Οικονομικά κίνητρα για την υιοθέτηση πρακτικών εξοικονόμησης νερού και

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙ ΕΙΑΣ 2010 ΕΚΦΩΝΗΣΕΙΣ

ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙ ΕΙΑΣ 2010 ΕΚΦΩΝΗΣΕΙΣ ΘΕΜΑ Α ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙ ΕΙΑΣ 2010 ΕΚΦΩΝΗΣΕΙΣ Να γράψετε στο τετράδιό σας τον αριθµό καθεµιάς από τις παρακάτω ηµιτελείς προτάσεις Α1 έως Α5 και δίπλα το γράµµα που αντιστοιχεί στη λέξη ή στη φράση,

Διαβάστε περισσότερα

Ενιαία ΜΠΚΕ Ελλάδας Παράρτημα 1.1 - Δείκτες Αξιολόγησης Εναλλακτικών Οδεύσεων

Ενιαία ΜΠΚΕ Ελλάδας Παράρτημα 1.1 - Δείκτες Αξιολόγησης Εναλλακτικών Οδεύσεων Παράρτημα 1.1 - Δείκτες Αξιολόγησης Εναλλακτικών Οδεύσεων Τίτλος εγγράφου: Παράρτημα 1.1 Δείκτες Αξιολόγησης Εναλλακτικών Οδεύσεων Σελίδα 2 από 80 Λίστα Πινάκων Πίνακας 1-1... Δείκτες Επιλογής ς 6 Πίνακας

Διαβάστε περισσότερα

µια άλλη µάτια στους τεχνητούς υγρότοπους

µια άλλη µάτια στους τεχνητούς υγρότοπους µια άλλη µάτια στους τεχνητούς υγρότοπους LIFE ENVIRONMENT LIFE00 ENV/GR/000685 ΜΕΣΟΓΕΙΑΚΟΙ ΥΓΡΟΤΟΠΟΙ ΚΑΙ ΛΙΜΝΟ ΕΞΑΜΕΝΕΣ. ΕΠΙ ΕΙΞΗ ΠΟΛΥΛΕΙΤΟΥΡΓΙΚΗΣ ΙΑΧΕΙΡΙΣΗΣ ΣΤΟ ΝΗΣΙ ΤΗΣ ΚΡΗΤΗΣ Ενηµέρωση για τα αποτελέσµατα

Διαβάστε περισσότερα

a. Οι βαθιές θάλασσες της Ευρώπης δημιουργήθηκαν όταν έλιωσαν οι παγετώνες. β. Η Νορβηγική Θάλασσα βρέχει τις βορειοανατολικές ακτές

a. Οι βαθιές θάλασσες της Ευρώπης δημιουργήθηκαν όταν έλιωσαν οι παγετώνες. β. Η Νορβηγική Θάλασσα βρέχει τις βορειοανατολικές ακτές EΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΟ ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ Επαναληπτικό διαγώνισμα στα μαθήματα 12-18 1. Χαρακτήρισε τις παρακάτω προτάσεις με το γράμμα (Σ), αν είναι σωστές, και a. Οι βαθιές θάλασσες της Ευρώπης δημιουργήθηκαν όταν έλιωσαν

Διαβάστε περισσότερα