«Μακριὰ ἀπ τὴν παρουσία σου ποῦ νὰ φύγω:» 'Ψαλμ (

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "«Μακριὰ ἀπ τὴν παρουσία σου ποῦ νὰ φύγω:» 'Ψαλμ- 02896("

Transcript

1 περιοδικό Σύναξη 01/ '1/00( Θανάσης Ν. Παπαθανασίου «Μακριὰ ἀπ τὴν παρουσία σου ποῦ νὰ φύγω:» 'Ψαλμ ( Μιὰ Ὀρθόδοξη κατάφαση τῆς δράσης τοῦ Θεοῦ ἔξω ἀπὸ τὰ κανονικὰ ὅρια τῆς Ἐκκλησίας ὸ ἐρώτημα ἂν ὁ Θεὸς δρᾶ σωτηριωδῶς ἔξω ἀπὸ τὴν Ἐκκλησία καὶ τί θὰ γίνει μὲ ὅσους δὲν ἔχουν γίνει μέλη της ἢ δὲν τοὺς ἔχει ἀγγίξει τὸ κήρυγμά της, εἶναι συνομήλικο τῆς ἴδιας τῆς Ἐκκλησίας. Ἂν δεχτοῦμε τὸ πρωτεῖο τῆς ἀγάπης καὶ τοῦ ἐλέους τοῦ Θεοῦ, ἡ ἀπάντηση μοιάζει ἁπλὴ καὶ σαφής: Μὲ ποικίλους τρόπους, φανεροὺς ἢ ἀθέατους, ὁ Θεὸς ἐργάζεται πάντα καὶ παντοῦ, συναντώντας τοὺς πάντες καὶ προσκαλώντας τοὺς πάντες στὴ Βασιλεία του. Πέραν τούτου, ποιός ἀνταποκρίνεται καὶ πῶς, παραμένει ἕνα θέμα ἀν - θρωπίνως ἀνοιχτό. Αὐτή, εἶναι, σὲ γενικὲς γραμμές, ἡ ἀπάντηση ποὺ ἔ - δωσαν πολλοὶ θεολόγοι τῆς ἀρχαίας Ἐκκλησίας, ὅπως ὁ Ἰουστίνος, ὁ Εἰρηναῖος καὶ ὁ Κλήμης Ἁλεξανδρείας, καὶ ἡ ὁποία ἀντανακλᾶται ἐπίσης στὴν παράδοση περὶ καθόδου τοῦ Χριστοῦ στὸν ἅδη 1. Στὴν πορεία τῆς ἱστορίας, ὡστόσο, αὐτὴ ἡ ἀπάντηση, ἀντὶ νὰ ἀναπτυ - χθεῖ, συχνὰ προσπεράστηκε. Μιὰ ἱδρυματικὴ θεολογία κυριάρχησε, ἡ ὁ - ποία ἀφ ἑνὸς ἀντιλαμβάνεται τὴν Ἐκκλησία ὡς τὸν ὀργανισμὸ ὁ ὁποῖος «περικλείει» τὸν Χριστό, καὶ ἀφ ἑτέρου βλέπει τὸ Ἅγιο Πνεῦμα ὡς «ὑ - ποπροϊὸν» τοῦ Χριστοῦ, δηλαδὴ μονάχα ὡς κάτι ποὺ ἕπεται τοῦ Χριστοῦ καὶ τὸ διαχειρίζεται ὁ Χριστός, χορηγώντας το στὰ μέλη τῆς Ἐκκλησίας. Αὐτὸς εἶναι, ἐν συντομίᾳ, ὁ διαβόητος «Χριστομονισμός», ὁ ὁποῖος ἔχει συζητηθεῖ ἀρκετὰ κατὰ τὶς τελευταῖες δεκαετίες, ὡς σοβαρὸ ἀδιέξοδο τῆς δυτικῆς θεολογίας. Ἡ στενότητα τοῦ Χριστομονισμοῦ, σὲ συνδυασμὸ μὲ τὴ δυναμικὴ ἐ - πανεμφάνιση, κατὰ τὴ σύγχρονη ἐποχή, τοῦ ἐρωτήματος περὶ σωτηριώδους δράσης τοῦ Θεοῦ ἐκτὸς τῶν τειχῶν (λόγω τῆς διαπίστωσης ὅτι ἡ ἱστορία προχωρᾶ πολὺ περισσότερο καὶ πολὺ πιὸ ἀπρόσμενα ἀπ ὅσο 1. Ἰουστίνος, Ἁπολογία πρώτη 46, PG 6, 397C Εἰρηναῖος, Κατὰ αἱρέσεων 3, 6, 1, PG 7, 724B-C Κλήμης Ἁλεξανδρείας, Στρωματεῖς 5, PG 9, Α Πέτρ. 3:

2 Θανάσης Ν. Παπαθανασίου μποροῦσαν νὰ φανταστοῦν οἱ πρῶτοι Χριστιανοί, καὶ ὅτι ἑκατομμύρια ἀνθρώπων πέπρωται νὰ μείνουν ἀνέγγιχτοι ἀπὸ τὴν ἱεραποστολὴ τῆς Ἐκ κλησίας), ἔχει ὁδηγήσει σὲ ἔντονη συζήτηση κατὰ τὸν τελευταῖο αἰώ - να, ἰδίως στὸ πεδίο τῆς Ἱεραποστολικῆς. Ἐνδεικτικὰ μπορεῖ κανεὶς νὰ μνημονεύσει τὴ συμβολὴ τοῦ Πὼλ Τίλλιχ ( ) καὶ τοῦ Κὰρλ Ράνερ ( ), καθὼς καὶ τὴν ἀντιπαράθεση ἀνάμεσα στὶς θωρήσεις ποὺ ἔχουν καθιερωθεῖ διεθνῶς μὲ τοὺς ὅρους «ἀποκλειστισμός» (exclusivism δηλαδὴ ἡ πεποίθηση ὅτι μόνο ὅσοι γίνονται χριστιανοὶ δύνανται νὰ σωθοῦν), «περιεκτισμός» (inclusivism δηλαδὴ ἡ πεποίθηση ὅτι ἡ σωτηρία εἶναι μόνο ἐν Χριστῷ, ἀλλὰ ὁ Χριστὸς δρᾶ καὶ μέσα καὶ ἔξω ἀπὸ τὴν Ἐκκλησία) καὶ «πλουραλισμός» (pluralism δηλαδὴ ἡ πεποίθηση ὅτι ἡ σωτηρία ἐπιτυγχάνεται καὶ μὲ ἄλλες, πλὴν τοῦ Χριστοῦ, ὁδούς), ἀντιπαράθεση ἡ ὁποία συνεχίζεται πολύτροπα ἀπὸ τὴ δεκαετία τοῦ Ἡ διαμόρφωση θεολογήσεων ποὺ καταφάσκουν τὴν παγκόσμια δράση τοῦ Θεοῦ χωρὶς νὰ σχετικοποιοῦν τὴ χριστιανικὴ μοναδικότητα, παραμένει μεῖζον χρέος. Ι. ΕΝΑΣ ΔΙΑΛΟΓΟΣ Στὴν προοπτικὴ αὐτὴν ἔχει ἀναγνωριστεῖ ὅτι ἡ Ὀρθόδοξη θεολογία ἔχει συμβάλει σημαντικὰ μέσω τῆς συμμετοχῆς στὴν οἰκουμενικὴ κίνηση, καὶ ἰδιαίτερα ἀπὸ τὴ δεκαετία τοῦ Ἁντίθετα πρὸς τὴν «καθυπόταξη» τοῦ Πνεύματος στὴν οἰκονομία τοῦ Υἱοῦ, καθυπόταξη τὴν ὁ ποία ἰ - δίως συνεπάγεται τὸ Filioque, ἡ ἐπιμονὴ ὁρισμένων Ὀρθοδόξων θεολόγων ὅτι οἱ δύο οἰκονομίες, τοῦ Υἱοῦ καὶ τοῦ Ἁγίου Πνεύματος, εἶναι διακεκριμένες μεταξύ τους, διεύρυνε τοὺς ὁρίζοντες τῆς συζήτησης. Οἱ ἐν λόγω θεολόγοι ἔφεραν ἔτσι στὸ προσκήνιο τὸν ρόλο τοῦ Ἁγίου Πνεύματος ὄχι μόνο ὡς προσώπου τὸ ὁποῖο ἀποστέλλεται ἀπὸ τὸν Υἱό, ἀλλὰ καὶ ὡς τοῦ προσώπου τὸ ὁποῖο εἶναι δημιουργικὰ παρὸν σ ὅλο τὸν κόσμο ἀπὸ τὴν πρώτη στιγμὴ τῆς δημιουργίας 3, κι ὄχι ἁπλῶς μετὰ τὴ σάρκωση τοῦ Υἱοῦ, καὶ τὸ ὁποῖο μάλιστα κατέστησε μπορετὴ τὴ σάρκωση τοῦ Υἱοῦ 2. Ἁπὸ τὴν ἀχανῆ βιβλιογραφία μνημονεύω δύο ἐμβληματικὰ καὶ ἀλληλοσυγκρουόμενα βιβλία: ἀφ ἑνὸς John Hick & Paul Knitter (ἐπιμ.), The Myth of Christian Uniqueness, ἐκδ. Orbis Books, Maryknoll, New York 1987, καὶ ἀφ ἑτέρου Gavin D Costa (ἐπιμ.), Christian Uniqueness Reconsidered: the Myth of a Pluralistic Theology of Religions, ἐκδ. Orbis Books, Maryknoll, NY Ὑπῆρξαν ἐπίσης καὶ συνθετικὲς ἀπόπειρες, ὅπως S. Mark Heim, Salvations. Truth and Difference in Religion, ἐκδ. Orbis Books, Maryknoll, New York 1995, καὶ Jacques Dupuis, Toward a Christian Theology of Pluralism, ἐκδ. Orbis Books, Maryknoll, New York Σημειωτέον ὅτι τοὺς ὅρους «exclusivism» καὶ «inclusivism» προτίμησα νὰ τοὺς ἀποδώσω μὲ τὶς ἀδόκιμες (τουλάχιστον προσώρας) λέξεις «ἀποκλειστισμὸς» καὶ «περιεκτισμός», ἐπειδὴ αὐτὲς κατορθώνουν νὰ δείξουν ὅτι μιλᾶμε γιὰ ἀπόψεις, γιὰ ὀπτικές, παρὰ ὡς «ἀποκλειστικότητα» καὶ «περιεκτικότητα», ποὺ ἔχουν εὐρύτερο νόημα. 3. Kilian McDonnell, «The determinative doctrine of the Holy Spirit», Theology Today 39 (1982), σσ

3 «Μακριὰ ἀπ τὴν παρουσία σου ποῦ νὰ φύγω;» (πρβλ. Ματθ. 1:20, Λουκ. 4:18). Ἡ συνειδητοποίηση τῆς παγκόσμιας δράσης τοῦ Πνεύματος πυροδότησε ἔκτοτε στὸν οἰκουμενικὸ χῶρο τὴν παραδοχὴ τῆς παρουσίας τοῦ Θεοῦ σὲ ὅλα τὰ ἀγαθὰ ἔργα καὶ στὴ ζωὴ ὅλων τῶν ἀνθρώπων, ἀνεξάρτητα ἀπὸ τὴ θρησκευτική τους ταυτότητα. Ἦταν τὸ 1944 ὅταν ὁ Ὀρθόδοξος θεολόγος Βλαδίμηρος Λόσκυ ἔφερε στὸ προσκήνιο τὸ ζήτημα τῆς «ὑποστατικῆς ἀνεξαρτησίας» τῶν προσώπων τῆς Ἁγίας Τριάδας: Συνδεδεμένοι στενῶς ἐν τῷ κοινῷ ἐπὶ τῆς γῆς ἔργῳ των, ὁ Υἱὸς καὶ τὸ Ἅγιον Πνεῦμα μένουν ἐν τούτοις ἐν τῷ αὐτῷ ἔργῳ δύο πρόσωπα ἀνεξάρτητα ἀπ ἀλλήλων, ὅσον ἀφορᾶ εἰς τὴν ὑποστατικὴν αὐ - τῶν ὕπαρξιν. Διὰ τὸν λόγον αὐτὸν ἡ προσωπικὴ ἔλευσις τοῦ Ἁγίου Πνεύματος δὲν θὰ ἔχη τὸν χαρακτῆρα ἐξηρτημένου τινὸς ἔργου, ἐνεργουμένου οὕτως εἰπεῖν ἐν σχέσει πρὸς τὸ ἔργον τοῦ Υἱοῦ 4. Αὐτὸ στὸ ὁποῖο ἐπικέντρωνε ὁ Λόσκυ ἦταν καθαυτὴ ἡ ἐκκλησιαστικὴ ἐμπειρία ὄχι τὸ ἐρώτημα περὶ τῶν ὁρίων τῆς Ἐκκλησίας ἢ ἡ παρουσία τοῦ Θεοῦ πέρα ἀπ αὐτά 5. Ὡστόσο, ἡ δυναμικὴ τῆς θέσης του περὶ «ὑποστατικῆς ἀνεξαρτησίας» πυροδότησε περαιτέρω στοχασμοὺς στὴν ἑπόμενη γενιά. Τὸ 1971 ὁ Ὀρθόδοξος ἐπίσκοπος Ζὼρζ Χὸντρ μίλησε στὴ συνάντηση τῆς Κεντρικῆς Ἐπιτροπῆς τοῦ Παγκοσμίου Συμβουλίου Ἐκ - κλησιῶν στὴν Ἁντὶς Ἁμπέμπα τῆς Αἰθιοπίας 6. Παραπέμποντας στὸν Λόσκυ, κατέστησε κεντρικὸ σημεῖο τὴν ὑποστατικὴ ἀνεξαρτησία τῶν προσώπων τῆς Τριάδας. Ταυτόχρονα, ὅμως, ὑπογράμμισε ὅτι «μεταξὺ τῶν δύο οἰκονομιῶν [σ.σ.: ἀφ ἑνὸς τοῦ Υἱοῦ καὶ ἀφ ἑτέρου τοῦ Πνεύματος] ὑπάρχει ἀμοιβαιότητα καὶ συντονισμένη διακονία», καὶ ἐπέμεινε ὅτι ὁ ἴδιος ὁ Χριστὸς εἶναι μυστικὰ παρὼν σὲ κάθε καλοπροαίρετο ἀνθρώπινο ἔργο, ἀκόμα καὶ στὸν χῶρο τῶν ἄλλων θρησκειῶν. Μέσα στὴν ἱστορία ἡ Ἐκκλησία εἶναι τὸ μυστήριο αὐτῆς τῆς μέλλουσας ἑνότητας, τῆς ἑνότητας ἀμφοτέρων: «αὐτῶν ποὺ θὰ ἔχει βαπτίσει ἡ Ἐκκλησία, κι ἐκείνων ποὺ θὰ τοὺς ἔχει βαπτίσει ὁ νυμφίος τῆς Ἐκκλησίας», γιὰ νὰ χρησιμοποιήσουμε τὴν πανέμορφη ἔκφραση τοῦ Νικολάου Καβάσιλα Vladimir Lossky, Ἡ μυστικὴ θεολογία τῆς Ἁνατολικῆς Ἐκκλησίας (μτφρ. Στέλλας Πλευράκη), Θεσσαλονίκη , σ Τὸ βιβλίο πρωτοδημοσιεύτηκε τὸ 1944, ὡς Essai sur la Théologie Mystique de l Église d Orient. 5. Πρβλ. Lossky, ὅ.π., 205: «Ὁ ρόλος τῶν δύο θείων προσώπων τῶν ἀποσταλέντων εἰς τὸν κόσμον δὲν εἶναι ὁ αὐτός, καίτοι ὁ Υἱὸς καὶ τὸ Ἅγιον Πνεῦμα ἐκπληροῦν ἐπὶ τῆς γῆς τὸ αὐτὸ ἔργον: δημιουργοῦν τὴν Ἐκκλησίαν, ἐν τῇ ὁποίᾳ θὰ πραγματοποιηθῇ ἡ μετὰ τοῦ Θεοῦ ἕνωσις». 6. Georges Khodr, «Christianity in a Pluralistic World. The Economy of the Holy Spirit», The Ecumenical Review 23.2 (1971), σσ Khodr, «Christianity», ὅ.π., σ Ὅπου δὲν δηλώνεται κάτι ἄλλο, οἱ μεταφράσεις τῶν ξενόγλωσσων κειμένων εἶναι δικές μου. 18

4 Θανάσης Ν. Παπαθανασίου Πέραν αὐτῆς τῆς ἀναφορᾶς, ὁ Χὸντρ δὲν προχώρησε σὲ ἀνάλυση αὐ - τῆς τὴν «πανέμορφης ἔκφρασης», οὔτε κὰν σημείωσε σὲ ποιό ἔργο τοῦ Καβάσιλα βρίσκεται. Ἁκριβῶς, λοιπόν, σ αὐτὴν ἑστιάζεται τὸ δεύτερο μέρος τοῦ παρόντος κειμένου μου. Πρηγουμένως θὰ ρίξουμε μιὰ ματιὰ στὴ διαδρομὴ ποὺ ἔχει διανύσει ἡ ἰδέα τῆς «ὑποστατικῆς ἀνεξαρτησίας». Τὸν Ἰανουάριο τοῦ 1990, δηλαδὴ σχεδὸν δέκα χρόνια μετὰ τὴν προαναφερθεῖσα εἰσήγησή του, ὁ Χὸντρ συμμετεῖχε σὲ μιὰ διάσκεψη τοῦ ΠΣΕ στὸ Μπάαρ τῆς Ἑλβετίας, μὲ θέμα τὰ ζητήματα ποὺ ἔθετε ἡ πλουραλιστικὴ θεολογία. Ἐκεῖ ὁ ἐπίσκοπος ἐπανέλαβε μὲν τὴ θέση περὶ αἰώνιας ἀμοιβαιότητας μεταξὺ Υἱοῦ καὶ Πνεύματος 8, ὡστόσο τόνισε ἀ - ποφασιστικὰ τὴν ἀνάγκη νὰ διακρίνουμε τὴν ἰδιαίτερη οἰκονομία τοῦ Πνεύματος. Ἐπικαλέστηκε τὸ ἔργο ποὺ ἐπιτέλεσε τὸ Πνεῦμα μὲ τοὺς προφῆτες τῆς Παλαιᾶς Διαθήκης, καὶ τόνισε: Στὴ σωτηριώδη δράση του τὸ Πνεῦμα ἐδῶ προηγήθηκε τοῦ ἱστορικοῦ Ἰησοῦ. Αὐτὴ ἦταν ἡ οἰκονομία τῶν προφητῶν σύμφωνα μὲ τὴ διαβεβαίωση τοῦ Εἰρηναίου: «Ὑπάρχει ἕνας καὶ ὁ αὐτὸς Θεός, ὁ ὁποῖος, ἀπὸ τὴν ἀρχὴ μέχρι τὸ τέλος, μέσω διαφόρων οἰκονομιῶν, σπεύδει σὲ βοήθεια τοῦ ἀνθρωπίνου γένους» [ ]. Ἡ δουλειά [τῆς Ἐκκλησίας] εἶναι νὰ διαβάζει, μέσω τοῦ μυστηρίου τοῦ ὁποίου ἡ ἴδια εἶναι τὸ σημεῖον, ὅλα τὰ ἄλλα σημεῖα ποὺ στέλνει ὁ Θεὸς σὲ κάθε ἐποχὴ καὶ σὲ διάφορες θρησκεῖες ἐν ὄψει τῆς πλήρους ἀποκαλύψεως στὸ τέρμα τῆς ἱστορίας George Khodr, «An Orthodox Perspective of Inter-Religious Dialogue», Current Dialogue 19 (1991), σσ. 25 καὶ 27. Στὸ σημεῖο αὐτὸ θὰ ἤθελα νὰ εὐχαριστήσω θερμὰ τὴν Marlise Freidig, ἀπὸ τὸ προσωπικὸ τοῦ ΠΣΕ, ἡ ὁποία πρόθυμα ἐντόπισε αὐτὴ τὴ δυσεύρετη δημοσίευση καὶ μοῦ ἔστειλε ἀντίγραφό της. 9. Khodr, «An Orthodox Perspective», ὅ.π., σ. 26 (γιὰ τὸ χωρίο τοῦ Εἰρηναίου βλ. Κατὰ αἱρέσεων 3, 12, 13, PG 7, 907A). Ἂς σημειωθεῖ ἐδῶ ὅτι ἡ Françoise Smyth-Florentin («From Yes to Amen or The Unheard of Gospel: Is There a Holy Spirit for Inter-Religious Dialogue?», Current Dialogue, ὅ.π., σ. 28) ἐπαινεῖ ἄλλη μία εἰσήγηση τοῦ Χόντρ, στὸ St Pölten τῆς Αὐ στρίας. Ὡστόσο δὲν κατόρθωσα νὰ βρῶ μιὰ τέτοια εἰσήγηση. Τὸ βιβλιάριο ποὺ ἐκδόθηκε μετὰ ἀπὸ ἕνα συναφὲς συνέδριο στὸ St Pölten, μὲ τίτλο «Witness to God in a Secular Europe» (Conference of European Churches, Report of a Consultation held in St. Polten, Austria, 5-10 March 1984), Geneva 1985 (τὸ ὁποῖο ἐπίσης ἀπέκτησα χάρη στὴν κ. Freidig) ἀναφέρει ὅτι ὑπῆρχαν σύνεδροι ἀπὸ τὴ Μέση Ἁνατολή (σ. 17) καὶ ὅτι συζητήθηκε τὸ ἐρώτημα περὶ σωτηριώδους παρουσίας τοῦ Πνεύματος στὸ Ἰσλάμ (σσ βλ. ἰδίως σ. 56: «Μερικοὶ Χριστιανοί [ ] ὑποστηρίζουν ὅτι ὁ Θεός, τὸ Ἅγιο Πνεῦμα ἐργάζεται πέρα ἀπὸ τὰ ὅρια τῆς ὁρατῆς ἐκκλησίας ἀνάμεσα στοὺς Μουσουλμάνους, γιὰ νὰ ἀναδυθοῦν οἱ καρποὶ τοῦ Πνεύματος: ἀγάπη, χαρά, εἰρήνη, μακροθυμία, χρηστότης, ἀγαθοσύνη»), ὡστόσο οὐδεμία μνεία ὑπάρχει τοῦ ἐπισκόπου Χόντρ. Πρὶν ἀπὸ χρόνια καὶ ὁ Αmos Yong σημείωνε ὅτι δὲν εἶχε κατορθώσει νὰ ἐντοπίσει τὴν ἐν λόγω εἰσήγηση βλ. τὸ ἄρθρο του «The Turn to Pneumatology in Christian Theology of Religions: Conduit or Detour?», Journal of Ecumenical Studies (1998), σ Κάνω τὴν ὑπόθεση ὅτι αὐτὸ στὸ ὁποῖο ἀναφερόταν ἡ Smyth-Florentin δὲν ἦταν μιὰ προγραμματισμένη εἰσήγηση τοῦ Χόντρ, ἀλλὰ κάποια παρέμβασή του κατὰ τὴ διάρκεια τῶν ἐργασιῶν τοῦ συνεδρίου. 19

5 «Μακριὰ ἀπ τὴν παρουσία σου ποῦ νὰ φύγω;» Μολονότι αὐτὴ τὴν Πνευματολογικὴ προσέγγιση τὴν ἐνέπνευσε ἡ θέση τοῦ Λόσκυ (καὶ παρ ὅλο ποὺ σημαντικοὶ Ὀρθόδοξοι θεολόγοι ἐργάστηκαν πάνω σ αὐτήν, συμβάλλοντας στὴν Πνευματολογία ἀλλὰ καὶ κρίνοντας, ἄλλοι περισσότερο κι ἄλλο λιγότερο, τὴν τάση ὑπερτονισμοῦ της καὶ διαχωρισμοῦ τῶν δύο οἰκονομιῶν 10 ), αὐτὸς ποὺ ἄσκησε ἔντονη ἐπίδραση σ αὐτὸ τὸ πεδίο τῶν οἰκουμενικῶν συζητήσεων περὶ ἱεραποστολῆς ἦταν ὁ Χόντρ. Διάφοροι θεολόγοι, διαφόρων ὁμολογιακῶν προελεύσεων, κατέστησαν ἀφετηρία τὴν ὀπτική του κι ἔτσι ἐνέτειναν, κατὰ τὶς δεκαετίες ποὺ ἀκολούθησαν, τὴν ἔκρηξη ἐνδιαφέροντος γιὰ τὴν Πνευματολογία. Ὁ Πὼλ Νίττερ, σύνεδρος στὴ διάσκεψη τοῦ Μπάαρ, δήλωσε χαρακτηριστικά: Μὲ τὴν εἰσήγηση τοῦ Χὸντρ «τὸ Ἅγιο Πνεῦμα κατερχόταν ἀπάνω μας καὶ μᾶς ὁδηγοῦσε ἔξω ἀπὸ τὸ Χριστολογικὸ ἀδιέξοδο, ὁδηγώντας μας βαθύτερα στὸ Χριστολογικὸ μυστήριο» 11. Ὁρισμένοι, ὡσ τόσο, ἔσπρωξαν τὴν ὑποστατικὴ ἀνεξαρτησία στὰ ἄκρα, ἀναπτύσσοντας αὐτόνομες Πνευματολογίες, σὲ ἀντιδικία πρὸς τὴ Χριστολογία πράγμα ποὺ σίγουρα δὲν ἀνῆκε στὶς προθέσεις τοῦ Χόντρ. Ἡ καθηγήτρια Κίρστιν Κὶμ ἔχει ἐπισημάνει εὔστοχα: Γιὰ ὁρισμένους Προτεστάντες καὶ Καθολικοὺς θεολόγους ἡ πρόταση τοῦ Λόσκυ καὶ ἄλλων περὶ «ὑποστατικῆς ἀνεξαρτησίας» σήμανε ἕναν τρόπο χρήσης τῆς Πνευματολογίας τέτοιον ὥστε νὰ δια- 10. Βλ., γιὰ παράδειγμα, τὴ Χριστοκεντρικὴ κριτικὴ ποὺ ἄσκησε στὸν Λόσκυ ὁ Γεώργιος Φλωρόφσκυ: π. Γεώργιος Φλωρόφσκυ, «Ὁ Χριστὸς καὶ ἡ Ἐκκλησία του. Προτάσεις καὶ σχόλια» (μτφρ. Ἐμμ. Πρατσινάκις), στὸ τοῦ ἰδίου, Θέματα Ὀρθοδόξου Θεολογίας, ἐκδ. Ἄρτος Ζωῆς, Ἁθῆναι 1973, σσ Ἕναν μετριοπαθῆ Πνευματοκεντρισμὸ διατύπωσαν ὁ Boris Bobrinskoy, «Le Saint-Esprit dans la liturgie», Studia Liturgica 1 (1962), σσ , καὶ ὁ Nikos Nissiotis, «La pneumatologie ecclésiologique au service de l unité de l Eglise», Istina 12 (1967), σσ (βλ. καὶ Μάριος Π. Μπέγζος, Ὁ λόγος ὡς διάλογος. Μιὰ προσωπογραφία τοῦ Νίκου Νησιώτη, ἐκδ. Πουρναρᾶς, Θεσσαλονίκη 1991, σσ ). Κατόπιν ὁ John Zizioulas, Being as Communion. Studies in Personhood and the Church, ἐκδ. St Vadimir s Seminary Press, New York 1985, σσ , ἐπεσήμανε τοὺς κινδύνους ἀπὸ τὴ θεώρηση τῆς Χριστολογίας καὶ τῆς Πνευματολογίας ὡς διαδοχικῶν σταδίων τῆς θείας οἰκονομίας καὶ ἔκανε ἔκκληση γιὰ σύνθεσή τους. Ἐπίσης τοῦ ἰδίου, The One and the Many. Studies on God, Man, the Church, and the World Today, ἐκδ. Sebastian Press, Alhambra, Calif. 2010, σσ Πρβλ. Σταῦρος Γιαγκάζογλου, Κοινωνία θεώσεως. Ἡ σύνθεση Χριστολογίας καὶ Πνευματολογίας στὸ ἔργο τοῦ ἁγίου Γρηγορίου τοῦ Παλαμᾶ, ἐκδ. Δόμος, Ἁθήνα 2001, σσ Paul F. Knitter, «A new Pentecost? A Pneumatological Theology of Religions», Current Dialogue 19 (1991), σ. 35. Πρβλ. τὴν ἐνθουσιώδη ἀνταπόκριση ἑνὸς συνέδρου «μὲ τὴν αἴσθηση τοῦ εὕρηκα!» (σ. 37). Λίγα χρόνια ἀργότερα ὁ Knitter ἐπιβεβαίωνε: «Οἱ συγκλονιστι - κὲς συνέπειες μιᾶς Πνευματολογικῆς ἢ Πνευματοκεντρικῆς κατανόησης τῆς Ἐκκλησίας μὲ πρωτοάγγιξαν σὲ μιὰ διάλεξη τοῦ Ὀρθόδοξου θεολόγου Ζὼρζ Χόντρ [ ]. Ὁ Χὸντρ παρουσίασε τὶς δυνατότητες μιᾶς Πνευματολογικῆς ἐκκλησιολογίας καὶ θεολογίας τῶν θρησκειῶν κυρίως μέσα ἀπὸ τὴ δημιουργικὴ προσέγγιση τῆς παραδοσιακῆς τριαδολογίας». Paul F. Knitter, Jesus and the Other Names. Christian Mission and Global Responsibility, ἐκδ. Oneworld, Oxford 1996, σ

6 Θανάσης Ν. Παπαθανασίου χωρίζεται τὸ παγκόσμιο ἔργο τοῦ Θεοῦ ἀπὸ τὶς συγκεκριμένες χριστιανικὲς πλευρές του, καὶ νὰ περιθωριοποιεῖται ἔτσι, στὴ θεολογία, ἡ θεσμικὴ Ἐκκλησία ἢ ἡ ρητὴ ὁμολογία τῆς χριστιανικῆς πίστης, ἂν τυχὸν αὐτὰ τὰ δύο τοὺς φαίνονταν ἄβολα. Ἕνας τέτοιος διαχωρισμὸς σίγουρα δὲν ἦταν ἡ πρόθεση τοῦ Λόσκυ, ὁ ὁποῖος ἀ - ποκαλοῦσε τὴν Ἐκκλησία «κέντρο τοῦ σύμπαντος», καὶ θὰ ἦταν σίγουρα ἀντίθετο πρὸς τὴν Ὀρθόδοξη παράδοση νὰ ὑποθέσουμε ὅτι ἡ ἀποστολὴ τοῦ Πνεύματος ἀνατρέπει, καθ οἱονδήποτε τρόπο, τὴν Ἐκκλησία καὶ τὴ χριστιανικὴ κοινότητα 12. Αὐτὸ πού, ἐν τέλει, ἀποδείχτηκε ἐπίμαχο ἀντικείμενο, σ αὐτὴ τὴν Πνευματοκεντρικὴ στροφή, ἦταν ἡ Χριστολογία! Γιὰ μερικοὺς ἀπὸ τοὺς προαναφερθέντες θεολόγους ποὺ διαχώρισαν ὀξέως τὴ Χριστολογία ἀπὸ τὴν Πνευματολογία, ἡ Χριστολογία ἀφορᾶ μόνο τὴν Ἐκκλησία (καί, κατὰ συνέπεια, δὲν μπορεῖ νὰ σχετιστεῖ μὲ τὴν παγκόσμια δράση τοῦ Θεοῦ), ἐνῶ ἡ Πνευματολογία συνιστᾶ τὸ ἄνοιγμα τοῦ Θεοῦ στὸν κόσμο. Ἐνδεικτικὰ μνημονεύω ἐδῶ τρεῖς περιπτώσεις: Ὁ Στάνλεϋ Σαμάρθα ( ), κληρικὸς τῆς Ἐκκλησίας τῆς Νότιας Ἰνδίας καὶ ἱδρυτὴς τοῦ προγράμματος τοῦ ΠΣΕ «Διάλογος μὲ Ἁνθρώπους Ζωντανῶν Πίστεων καὶ Ἰδεολογιῶν», ἐπηρεάστηκε ἰδιαίτερα ἀπὸ τὴν «ὑποστατικὴ ἀνεξαρτησία» τοῦ Χὸντρ καὶ τὴν Ὀρθόδοξη ἐπιμονὴ στὴν Τριαδολογία 13. Ἁπέρριψε τὸ Filioque (ἀφοῦ αὐτὸ ἐξ ὁρισμοῦ ἀποκλείει τὴν «ὑποστατικὴ ἀνεξαρτησία»), ἀπέρριψε ὅμως καὶ τὴ διδασκαλία περὶ θεότητας τοῦ Ἰησοῦ. Ἁπὸ τὴν ἄλλη, ὁ Πὼλ Νίττερ καλοδέχτηκε τὴν «ὑποστατικὴ ἀνεξαρτησία» ὡς μοντέλο γιὰ τὸν ἀλληλοσυμπληρωματικὸ ρόλο τῶν διαφόρων θρησκειῶν, πράγμα ποὺ σημαίνει ὅτι στὸ μοντέλο αὐτὸ ὁ Χριστιανισμὸς δὲν ἀντιστοιχίζεται πρὸς τὴν Τριάδα συνολικά, ἀλλὰ μονάχα πρὸς μία ἀπὸ τὶς ὑποστάσεις της, πλάι στὶς ἄλλες θρησκεῖες / ὑποστάσεις 14. Τρίτον, ὁ πεντηκοστιανὸς θεολόγος Ἔιμος Γιὸνγκ ἐπαίνεσε μὲν τὸν Λόσκυ καὶ τὸν Χόντρ, ἐπειδή, κατὰ τὴ γνώμη του, «ἡ ἀναγνώρι- 12. Kirsteen Κim, The Holy Spirit in the World. A Global Conversation, ἐκδ. SPCK & Orbis Books, London & New York 2008, σ. 54. Πρβλ. Lossky, ὅ.π., σσ : «Ἡ Ἐκκλησία εἶναι τὸ κέντρον τοῦ σύμπαντος, τὸ κέντρον ἐν ᾧ κρίνονται αἱ τύχαι του. Οἱ πάντες ἐκλήθησαν νὰ εἰσέλθουν εἰς τὴν Ἐκκλησίαν». 13. Stanley J. Samartha, Courage for Dialogue. Ecumenical Issues in Inter-religious relationships, ἐκδ. WCC, Geneva 1971, σσ Stanley J. Samartha, «The Filioque Clause in Ecumenical Perspective: Klingenthal Memorandum 1979», στὸ Hans-Georg Link (ἐπιμ.), Apostolic Faith Today: A Handbook for Study, ἐκδ. WCC, Geneva 1985, σσ S. J. Samartha, One Christ - Many Religions. Towards a Revised Christology, ἐκδ. South Asia Theological Research Institute, Bangalore , σσ See also Κim, ὅ.π., σσ Μὲ τὸ ὅλο ζήτημα καὶ μὲ τοὺς ἐν λόγω θεολόγους ἔχω ἀσχοληθεῖ στὸ μελέτημά μου «Ἔσχατος ἐχθρὸς καταργεῖται ὁ Χριστός; Ὁ χριστιανικὸς Ἑλληνισμὸς τοῦ π. Γεωργίου Φωρόφσκυ καὶ ἡ ἱεραποστολή», Θεολογία 81 (2010), σσ Knitter, «A new Pentecost?», ὅ.π.., σ

7 «Μακριὰ ἀπ τὴν παρουσία σου ποῦ νὰ φύγω;» ση τῆς αὐτονομίας τῆς οἰκονομίας τοῦ Πνεύματος ἐλευθερώνει τὴ συγκριτικὴ θεολογία ἀπὸ τὰ κατηγορικὰ ὅρια τῆς Χριστολογίας» 15, ταυτόχρονα ὅμως τοὺς κατηγόρησε ὅτι παρ ὅλ αὐτὰ δὲν προχώρησαν σὲ ἀποφασιστικὴ χειραφέτηση ἀπὸ τὴ Χριστολογία 16. Παρόμοια μέμφθηκε τὸν Σαμάρθα καὶ τὸν Νίττερ 17. Γιὰ τὸν Γιὸνγκ ἡ σωτηριώδης βούληση τοῦ Θεοῦ ἀφ ἑνὸς καὶ ἡ ἱστορικότητα τοῦ Ἰησοῦ ἀπὸ τὴ Ναζαρὲτ ἀπὸ τὴν ἄλλη εἶναι δύο σχεδὸν ἀσυμφιλίωτα ἀξιώματα 18. Εἶναι περιττὸ νὰ σημειώσουμε ὅτι οἱ θέσεις αὐτὲς ἔχουν πυροδοτήσει ἐξημμένες ἀντιπαραθέσεις. Φρονῶ ὅτι ὁ μόνος ἀποδεκτὸς τρόπος χρήσης τῆς «ὑποστατικῆς ἀνεξ - αρτησίας» εἶναι ἐκεῖνος ποὺ δὲν θρυμματίζει τὴν Τριάδα, οὔτε ὁδηγεῖ σὲ ἀμφισβήτηση τοῦ ἔσχατου νοήματος ποὺ φέρει ὁ Χριστὸς γιὰ τὰ σύμπαντα. Πρῶτα ἀπ ὅλα, πρέπει νὰ λάβουμε σοβαρὰ ὑπ ὄψη ὅτι κατὰ τὴν ἐ - ποχὴ τῆς Παλαιᾶς Διαθήκης παγκοσμίως δὲν δροῦσε μόνο τὸ Πνεῦ μα, ὅπως τόνισε ὁ Χόντρ. Δροῦσε καὶ ὁ Λόγος, ὁ εἰσέτι ἄσαρκος Υἱός 19! Εἶ - ναι σημαντικὸ νὰ τὸ ἔχουμε αὐτὸ κατὰ νοῦ, διότι καταφάσκει τὴν Τριαδολογικὴ βάση τῆς ἀποκάλυψης. Ἐπὶ πλέον, τώρα, στὴν ἐποχὴ δηλαδὴ τῆς Καινῆς Διαθήκης, μποροῦμε νὰ προχωρήσουμε ἀκόμα παραπέρα, πέρα δηλαδὴ καὶ ἀπὸ τὴ δράση τοῦ ἄσαρκου Λόγου, καὶ νὰ κάνουμε πλέον λόγο γιὰ τὴν παγκόσμια παρουσία τοῦ σαρκωμένου Υἱοῦ. Οὐδεμία μονομέρεια ὑφέρπει ἐδῶ, σ αὐτὸν τὸν τονισμὸ τοῦ δευτέρου προσώπου. Ὁ σαρκωμένος Υἱός, δηλαδὴ ὁ Χριστός, εἶναι μιὰ πραγματικότητα ἐν Πνεύματι Ἁγίῳ: ἱστορικὴ πραγματικότητα καί, ταυτόχρονα, ἐσχατολογικὴ εἰσβολὴ στὴν ἱστορία, ἐλεύθερη ὅμως ἀπὸ τὰ δεσμὰ τῆς ἱστορί - ας 20. Ἡ ἀναγνώριση πὼς ὄχι μόνο τὸ Πνεῦμα, ἀλλὰ καὶ ὁ Χριστὸς ἔχει 15. Yong, «The Turn to Pneumatology», ὅ.π., σ Amos Yong, Discerning the Spirit(s). A Pentecostal - Charismatic Contribution to Christian Theology of Religions, ἐκδ. Sheffield Academic Press, Sheffield 2000, σσ. 65 ἑξ. 16. Ὄντως ὁ Χὸντρ ἐπέμενε ὅτι «δὲν ἐπισκιάζεται ἡ κεντρικότητα καὶ ἡ μοναδικότητα τοῦ Χριστοῦ» («Christianity», ὅ.π., σ. 122), καὶ ὅτι «ὁ Χριστός, μὲ τὸ μυστήριο τῆς ἕνωσής του, κρύβεται παντοῦ» («An Orthodox Perspective», ὅ.π., σ. 27). 17. Yong, «The Turn», ὅ.π., σσ Υong, Discerning, ὅ.π., σ Βλ. Ἰω. 1:1-5, 9-10, καὶ δύο μόλις ἀναφορές, ἀπὸ τὶς ἑκατοντάδες ποὺ ὑπάρχουν: Ἰουστίνος, ὅ.π., 424C. Μάξιμος, Ἑκατὸ κεφάλαια περὶ θεολογίας, Β, PG 90, 1137B-C. Ὁ Νίκος Ματσούκας, Δογματικὴ καὶ συμβολικὴ θεολογία. Ἔκθεση τῆς ὀρθόδοξης πίστης, ἐκδ. Πουρναρᾶ, τ. Β, Θεσσαλονίκη 1985, σσ , εἶχε τονίσει τὴν παράμετρο αὐτὴ καὶ εἶ - χε ἔχει παραθέσει πλῆθος πατερικῶν μαρτυριῶν. 20. Zizioulas, ὅ.π., σσ : «Πρέπει νὰ ἔχουμε κατὰ νοῦ ὅτι σύμφωνα μὲ τὴν πατερικὴ παράδοση, Ἁνατολικὴ καὶ Δυτική, ἡ πρὸς τὰ ἔξω δραστηριότητα τοῦ Θεοῦ εἶναι μία καὶ ἀδιαίρετη [ ]. Ἡ συμβολή, ὡστόσο, καθενὸς ἀπὸ τὰ τρία Πρόσωπα στὴν οἰκονομία φέρει τὰ δικά της διακεκριμένα χαρακτηριστικά [ ]. Καὶ ὁ Πατὴρ καὶ ὁ Υἱὸς ἐμπλέκονται στὴν ἱστορία, ἀλλὰ μόνο ὁ Υἱὸς γίνεται ἱστορία [ ]. Ἄν, ὅμως, τὸ νὰ γίνεται ἱστορία εἶναι ἡ ἰδιαιτερότητα τοῦ Υἱοῦ στὴν οἰκονομία, ποιά εἶναι ἡ οἰκονομία τοῦ Πνεύματος; Εἶναι τὸ ἀκριβῶς ἀντίθετο: τὸ νὰ ἐλευθερώνει τὸν Υἱὸ καὶ τὴν οἰκονομία ἀπὸ τὰ δεσμὰ τῆς ἱστορίας 22

8 Θανάσης Ν. Παπαθανασίου κοσμικὲς διαστάσεις, ἔχει ἰλιγγιώδη σημασία, διότι λαμβάνει ὑπ ὄψη τὴ βιβλικὴ διαβεβαίωση ὅτι σύμπασα ἡ κτίση κι ὄχι μόνο τὰ μέλη τῆς Ἐκ - κλησίας πρόκειται νὰ συναντηθεῖ μὲ τὸν Χριστὸ στὰ ἔσχατα (Α Κορ. 15:28). Ἔτσι, λοιπόν, ὅπως μοῦ δόθηκε εὐκαιρία νὰ ἐπισημάνω ἄλλοτε, κανονικὰ «θὰ ἔπρεπε νὰ μιλᾶμε ὄχι γιὰ ὑποστατικὴ ἀνεξαρτησία τοῦ Πνεύματος, ἀλλά ὅσο κι ἂν ἴσως φαίνεται παράδοξο γιὰ σχετική / σχεσιακὴ (relational) ἀνεξαρτησία. Ἐννοῶ ὅτι τὸ Πνεῦμα δρᾶ μὲν ἐλεύθερα ὅπου θέλει, πάντα ὅμως ὁδηγεῖ μυστικὰ στὴν Τριάδα καὶ τὴ Βασιλεία της. Ὁ ἐπίλογος τοῦ βιβλίου τῆς Ἁποκαλύψεως εἶναι ἰδιαίτερα χαρακτηριστικός: Ὄχι μόνο ἡ Ἐκκλησία, ἀλλὰ καὶ τὸ Πνεῦμα προσδοκοῦν τὸν ἐσχατολογικὸ Χριστό! Καὶ τὸ Πνεῦμα καὶ ἡ νύμφη λέγουσιν ἔρχου [...]. Ἁμήν, ναὶ ἔρχου, Κύριε Ἰησοῦ! (Ἁποκ. 22:17, 20)» 21. Στὴν προοπτικὴ αὐτή, λοιπόν, πιστεύω ὅτι ἡ μελέτη τῆς «πανέμορφης φράσης» τοῦ Καβάσιλα, τὴν ὁποία εἶχε μνημονεύει λακωνικὰ ὁ Χόντρ, μπορεῖ νὰ μᾶς βοηθήσει ἀρκετά. Στὸν ἅγιο Νικόλαο Καβάσιλα (14oς αἰ.) παραπέμπουν συχνὰ πολλὲς θεολογικὲς μελέτες, ἰδίως σὲ σχέση μὲ τὴν εὐχαριστιακὴ θεολογία καὶ τὴ μυστηριακὴ ζωή. Ὡστόσο, ἐκτὸς ἀπὸ αὐτὴ τὴν «κεντρομόλα» θεολογία (δηλαδὴ αὐτὴν ποὺ ἐπικεντρώνει στὸ ἐσωτερικὸ τῆς ἐκκλησιαστικῆς κοινότητας), οἱ «φυγόκεντρες» ἀπόψεις του (δηλαδὴ αὐτὲς ποὺ ἀφοροῦν τὸ ἄ νοιγμα τῆς Τριάδας καὶ τῆς Ἐκκλησίας στὸν κόσμο ἔξω ἀπὸ τὴν Ἐκ - κλησία) ἀγνοοῦνται ὡς ἐπὶ τὸ πλεῖστον. Ἡ προσωπική μου αἴσθηση, τὴν ὁποία ἔχω ἀποτυπώσει σὲ προηγούμενα μελετήματα μου 22, εἶναι ὅτι ὁ [ ]. Τὸ Πνεῦμα εἶναι τὸ πέρα ἀπὸ τὴν ἱστορία, καὶ ὅταν δρᾶ στὴν ἱστορία τὸ κάνει γιὰ νὰ φέρει μέσα στὴν ἱστορία τὶς ἔσχατες ἡμέρες, τὰ ἔσχατα [ ]. Τὸ Πνεῦμα καθιστᾶ τὸν Χριστὸ ἐσχατολογικὴ ὕπαρξη, τὸν ἔσχατο Ἁδάμ». Ἐπίσης Nicholas Ludovikos, «Christian life and institutional Church», στὸ Douglas H. Knight (ἐπιμ.), The Theology of John Zizioulas. Personhood and the Church, ἐκδ. Ashgate, Aldershot 2007, σ. 129: «Ἡ δράση τοῦ Πνεύματος δὲν μᾶς ἀποσπᾶ ἀπὸ τὴν ἱστορία, ἀλλὰ μᾶλλον μεταμορφώνει κάθε τὶ στὴν ἱστορία. Δὲν ἔχουμε νὰ κάνουμε μὲ ἐκστατικὴ ἀνύψωση ἔξω ἀπὸ τὴν ἱστορία, ἀλλὰ μὲ τὴ μεταμόρφωση τῆς ἴδιας τῆς ἱστορίας, οὕτως ὥστε οἱ δύο ἀπόψεις τελικὰ νὰ συμφιλιώνονται». 21. Στὴν εἰσήγησή μου μὲ τίτλο «Journey to the centre of gravity; Christian mission one century after Edinburgh 1910», ἡ ὁποία ἔγινε τὴν 5 Noεμβρίου 2010 στὸ συνέδριο «2010 Boston: The Changing Contours of World Mission and Christianity», τὸ ὁποῖο ὀργανώθηκε ἀπὸ τὸ Bo - ston Theological Institute. Θὰ δημοσιευτεῖ στὸν τόμο: Todd M. Johnson, Rodney Petersen, Gina Bellofatto, Travis Myers (ἐπιμ.), The Changing Contours of World Mission and Christianity, ἐκδ. Pickwick Publications, Oregon. Στὴν ἐν λόγω εἰσήγηση ἀφιέρωσα λίγες ἀράδες στὴν ἄποψη τοῦ Καβάσιλα, τὴν ὁποία καὶ προσεγγίζω ἐνδελεχῶς τώρα. 22. «Μόνο μὲ ψωμί; Μόνο μὲ κρασί; Ἡ δυνατότητα χρήσης ἄλλων ὑλικῶν στὴ θεία Εὐ - χαριστία», Σύναξη 105 (2008), σσ (γιὰ τὸ ὅτι ἴσως νὰ ὑπῆρξε ὁ μόνος βυζαντινὸς θεολόγος τοῦ ὁποίου ἡ θεολογία εὐνοεῖ τὴ χρήση ἄλλων ὑλικῶν γιὰ τὴν τέλεση τῆς Εὐχαριστίας σὲ διαφορετικὲς πολιτισμικὲς συνάφειες), καὶ «Οἱ εἰκόνες τῆς Βασιλείας. Κάποια ἀθέατα τοῦ Καβάσιλα καὶ κάποιοι πειρασμοὶ τῆς Εὐχαριστιακῆς μας θεολογίας», Σύναξη 114 (2010), σσ (γιὰ τὸ ὅτι σημεῖον τῆς Βασιλείας δὲν θεωρεῖ μόνο τὴν Εὐχαριστία, ἀλ - λὰ καὶ τὴν ἀλληλεγγύη). 23

9 «Μακριὰ ἀπ τὴν παρουσία σου ποῦ νὰ φύγω;» Καβάσιλας διέθετε ἐξαιρετικὴ εὐαισθησία ἀπέναντι στὴν ἀνοιχτότητα καὶ ὄντως ἀποτελοῦσε «μιὰ φωνὴ μοναδικὴ ἀνάμεσα στοὺς συγχρόνους του» 23. ΙΙ. Η ΟΣΜΩΣΗ ΤΟΥ «ΜΕΣΑ» ΚΑΙ ΤΟΥ «ΕΞΩ» Ἡ «πανέμορφη ἔκφραση» τοῦ Καβάσιλα βρίσκεται στὸ ἔργο του Ἡ ἐν Χριστῷ ζωή 24. Ὁλόκληρο τὸ ἔργο εἶναι ἀφιερωμένο στὰ τρία μυστήρια, τὰ ὁποῖα, κατὰ τὸν συγγραφέα, ἐνσωματώνουν τὸν πιστὸ στὸν Χριστό: Βάπτισμα, Χρίσμα καὶ Εὐχαριστία. Γιὰ τὸν Καβάσιλα, μὲ τὸ βάπτισμα «λαμβάνουμε τὴν ἴδια τὴν ὕπαρξη καὶ τὴν ὑπόστασή μας, ἐνῶ προηγουμένως βρισκόμασταν στὴν ἀνυπαρξία» 25. Τὸ βάπτισμα ἐγκαινιάζει μιὰ διαδικασία, ἡ ὁποία βρίσκει τὴν ὁλοκλήρωσή της στὴ θεία Εὐχαριστία 26. Ἔτσι, λοιπόν, φαίνεται ὅτι γιὰ τὸν Καβάσιλα κανεὶς δὲν μπορεῖ νὰ σωθεῖ χωρὶς νὰ γίνει πλῆρες μέλος τῆς ὁρατῆς Ἐκκλησίας. Ἐν τούτοις μιὰ προσεκτικὴ ἐξέταση ἴσως μᾶς δείξει ὅτι ὁ ὁρίζοντας τοῦ Καβάσιλα εἶναι εὐρύτερος, ἀκριβῶς ἐπειδὴ ἀποδεχόταν ὅτι ὁ Θεὸς δρᾶ μὲ ἐκπληκτικὰ ἀπρόβλεπτους τρόπους. Σὲ ἕνα πολύτιμο κεφάλαιο, ὅπου μνημονεύει τὴ χορεία τῶν μαρτύρων ὡς παράδειγμα τῆς ὕψιστης ἀ - γάπης γιὰ τὸν Χριστό 27, ἐπισημαίνει ὅτι: Σὲ αὐτὴ τὴν χορεία ἔλαβαν μέρος καὶ πολλοὶ ποὺ δὲν ἦταν βαπτισμένοι. Αὐτοὺς δὲν τοὺς βάπτισε «ἐν ὕδατι» ἡ Ἐκκλησία, ἀλλὰ ὁ ἴδιος ὁ νυμφίος τῆς Ἐκκλησίας. Πολλοὺς τοὺς βάπτισε μὲ σύννεφο βροχῆς ἢ μὲ νερὸ ποὺ ἀνέβλυσε ἀπὸ τὴν γῆ. Τοὺς περισσότερους ὅμως τοὺς ἀνέπλασε μὲ τρόπο μὴ ὁρατό. Γιατί, καθὼς «τὸ ὑστέρημα τοῦ Χριστοῦ» τὸ ἀναπληρώνουν τὰ μέλη τῆς Ἐκκλησίας, ὅπως ὁ Παῦλος καὶ κάθε μιμητής του, ἔτσι εἶναι φυσικὸ καὶ ἡ κεφαλὴ τῆς Ἐκκλησίας νὰ ἀναπληρώνη τὸ ὑστέρημα τῶν μελῶν. Ἂν δηλαδὴ μερικὰ μέλη τῆς Ἐκκλησίας φαίνεται νὰ βοηθοῦν τὴν κεφα- 23. Ἡ διατύπωση εἶναι τῆς Eugenia Russell, «Nicholas Kavasilas Chamaetos (c c. 1390): Α unique voice amongst his contemporaries», Nottingham Medieval Studies 54 (2010), σσ Στὸ ἐνδιαφέρον αὐτὸ μελέτημα ἡ Ράσελ δὲν ἀσχολεῖται μὲ τὰ ζητήματα ποὺ ἀποσχολοῦν ἐμένα, ἀλλὰ μὲ τὴν μοναδικὴ ἱκανότητα τοῦ Νικολάου στὴ γεφύρωση ἐκκλησιαστικῆς καὶ κοσμικῆς σοφίας. 24. Βλ. Nicolas Cabasilas, La Vie en Christ (ἐπιμ. M.- H. Congourdeau), ἐκδ. Sources Chrétiennes, 355 ( ) καὶ 361 ( ). Μετάφρασή του: Ἁγίου Νικολάου Καβάσιλα, Περὶ τῆς ἐν Χριστῷ ζωῆς λόγοι ἑπτά, ἐκδ. Ἱ. Ἡσυχαστήριον Εὐαγγελιστὴς Ἰωάννης ὁ Θεολόγος, Σουρωτὴ Θεσσαλονίκης Ὅπου παραθέτω ἀποσπάσματα σὲ μετάφραση, αὐτὰ εἶναι εἰλημμένα ἀπὸ ἐτούτη τὴν ἔκδοση. 25. Καβάσιλας, ὅ.π., σ Καβάσιλας, ὅ.π., σ Myrrha Lot-Borodine, «Le martyre comme témoignage de l amour de Dieu d après Nicolas Cabasilas», Irénikon 27 (1954), σσ

10 Θανάσης Ν. Παπαθανασίου λή, πόσο λογικώτερο εἶναι νὰ ἀναπληρώνη ἡ κεφαλὴ τὶς ἐλλείψεις τῶν μελῶν; 28 Τὸ πρῶτο ποὺ μποροῦμε νὰ ἐντοπίσουμε σ αὐτὴ τὴν παράγραφο, εἶ - ναι μιὰ παράδοξη ἐννόηση τῆς συμμετοχῆς στὴν Ἐκκλησία. Ὁ Καβάσιλας κάνει λόγο γιὰ ἀνθρώπους ποὺ ἔχουν συναντήσει τὸν Χριστὸ καὶ ἔχουν ἐσωματωθεῖ στὴν Ἐκκλησία του, χωρὶς ὅμως νὰ ἔχουν βαπτιστεῖ κανονικὰ καὶ χωρὶς νὰ ἔχουν οἱαδήποτε πραγματικὴ σχέση μὲ τὴ θεσμι - κὴ Ἐκκλησία: δὲν ἔχουν βαπτισθεῖ ἐντὸς μιᾶς κοινότητας, δὲν ἔχουν βαπτισθεῖ ἀπὸ κανονικὸ κληρικό, δὲν ἔχουν βαπτισθεῖ σὲ νερὸ καί, ἐπὶ πλέον, ποτὲ δὲν ἔχουν συμμετάσχει στὴν Εὐχαριστία, ἡ ὁποία ἀναγνωρίζεται ὡς οὐσία τῆς Ἐκκλησίας! Φαίνεται ὅτι ὁ Καβάσιλας εἶναι πρόθυμος ὄχι νὰ ἀκυρώσει τὴν Ἐκκλησία, ἀλλὰ νὰ ἐκτείνει τὰ Χριστολογικὰ καὶ Πνευματολογικὰ ὅριά της, ὥστε νὰ περιλάβει ἀνθρώπους οἱ ὁποῖοι, ἀπὸ στενῆς κανονικῆς σκοπιᾶς, βρίσκονται ἐκτὸς Ἐκκλησίας! Προφανῶς εἶ - χε ὑπ ὄψη του τὴν ἀρχαία στάση τῆς Ἐκκλησίας, ἡ ὁποία ἀναγνωρίζει διάφορα εἴδη μή-κανονικῶν βαπτισμάτων, ὅπως τὸ βάπτισμα τοῦ αἵματος (τὸ μαρτύριο ὅσων ὁμολόγησαν τὴ χριστιανική τους πίστη πρὶν προλάβουν νὰ βαπτιστοῦν) 29 καὶ τὸ βάπτισμα τῆς ἐπιθυμίας (τὴ διάθεση ἐ - κείνων ποὺ ἐπιθυμοῦσαν νὰ βαπτιστοῦν, ἀλλὰ λόγοι ἀνεξάρτητοι ἀπὸ τὴ θέλησή τους ὅπως ὁ αἰφνίδιος θάνατος τοὺς ἐμπόδισαν νὰ προχωρήσουν) 30. Ὁ Καβάσιλας, ὅμως, ἀναπτύσσει αὐτὴ τὴν παράδοση πρὸς μιὰ μᾶλλον ἀσυνήθιστη καὶ ριζοσπαστικότερη κατεύθυνση, ὅπως θὰ δοῦμε εὐθὺς ἀμέσως. Ὅπως εἶναι γνωστό, ὁ ἀπόστολος Παῦλος εἶχε τονίσει ὅτι οἱ πιστοὶ καὶ ἡ Ἐκκλησία ἀποτελοῦν τὸ συμπλήρωμα τοῦ Χριστοῦ: «τὸ πλήρωμα τοῦ τὰ πάντα ἐν πᾶσι πληρουμένου» (Ἐφ. 1:23 βλ. καὶ Κολ. 1:24). Τὸ ἴδιο ὑπογράμμισαν στοὺς αἰῶνες ποὺ ἀκολούθησαν καὶ θεολόγοι ὅπως ὁ Ἰω - άννης Χρυσόστομος (4ος αἰ.), ὁ Ρῶσος ἐπίσκοπος Θεοφάνης ὁ Ἔγκλειστος (19ος αἰ.) καὶ ὁ π. Γεώργιος Φλωρόφσκυ (20ὸς αἰ.) 31. Ἰδίως τὰ λόγια τοῦ Θεοφάνη εἶναι χαρακτηριστικά: (Ὁ Χριστός) εἶναι πλήρης καὶ παντέλειος, ἀλλὰ δὲν ἔχει ἀκόμη ἑλκύσει πρὸς αὐτὸν τὴν ἀνθρωπότητα εἰς τελικὴν πληρότητα. Μόνον βαθμιαίως ἔρχεται ἡ ἀνθρωπότης εἰς κοινωνίαν μὲ Αὐτόν, δίδουσα νέαν πληρότητα εἰς τὸ ἔργον του, ποὺ κατ αὐτὸν τὸν τρόπο φθάνει εἰς τὴν πλήρη πραγμάτωσίν του Καβάσιλας, ὅ.π., σ Βλ., λόγου χάριν, Κύριλλος Ἱεροσολύμων, Κατήχησις 3, PG 33, 440C. 30. Αὐγουστίνος, De baptismo 4, 22, 29, PL 43, 168 καὶ Ἰωάννης Χρυσόστομος, Εἰς τὴν πρὸς Ἐφεσίους, I, 3, PG 62, π. Γεώργιος Φλωρόφσκυ, «Ἡ καθολικότης τῆς Ἐκκλησίας», Ἁγία Γραφή, Ἐκκλησία, Παράδοσις (μτφρ. Δ. Τσάμη), ἐκδ. Π. Πουρναρᾶ, Θεσσαλονίκη 1976, σ. 52. Μὲ τὴ διάσταση αὐτὴ ἀσχολήθηκα στὸ ἡμέτερο, Ἡ Ἐκκλησία γίνεται ὅταν ἀνοίγεται. Ἡ ἱεραποστο - 25

11 «Μακριὰ ἀπ τὴν παρουσία σου ποῦ νὰ φύγω;» Ὁ Καβάσιλας, συνεπῶς, ἀντιστρέφει καὶ ὁλοκληρώνει τὴν εἰκόνα αὐ - τή, τονίζοντας ὅτι ταυτόχρονα ὁ Χριστὸς συμπληρώνει τὴν Ἐκκλησία: ὁ ἴδιος ἐργάζεται ἐκεῖ ὅπου ἡ ἴδια δὲν ὑπάρχει γιὰ νὰ ἐργαστεῖ. Μὲ τὴν ἐπισήμανση αὐτὴν ὁ Καβάσιλας παρουσιάζει, οὐσιαστικά, τὴ συναρπαστικὴ ἰδέα τῆς Missio Dei, ἡ ὁποία «ἀνακαλύφθηκε» ἀπὸ τὸν οἰκουμενικὸ χριστιανικὸ χῶρο τὸ 1952 καὶ ἔκτοτε συζητεῖται ζωηρά. Μὲ τὸν ὅρο Missio Dei (ἀποστολὴ τοῦ Θεοῦ) δηλώνεται ὅτι ὁ κατ ἐξοχὴν ἱεραπόστολος εἶναι ὁ ἴδιος ὁ Τριαδικὸς Θεός, ὁ ὁποῖος καὶ ἐργάζεται ἀσταμάτητα γιὰ τὴ σωτηρία τῆς δημιουργίας του, ἡ δὲ Ἐκκλησία δὲν εἶναι ἕνας αὐθύπαρκτος ὀργανισμὸς μὲ δική του ἀποστολή, ἀλλὰ διάκονος τῆς ἀποστολῆς τοῦ Θεοῦ της, μάρτυρας τῆς ἀγάπης του γιὰ ὁλόκληρο τὸν κόσμο καὶ πρόγευση τῆς Βασιλείας του στὴν ὁποία αὐτὸς προσκαλεῖ τὰ συμπαντα 33. Στὸν οἰκουμενικὸ χῶρο ἡ Missio Dei ὑπῆρξε λυτρωτικὴ ἰδέα, καθ ὅσον ρηγμάτωσε τὴν ἱδρυματικὴ καὶ γραφειοκρατικὴ ἐννόηση τῆς Ἐκ - κλησίας, θὰ ὄφειλε, ὡστόσο, νὰ μὴν ἀποτελεῖ ἔκπληξη, διότι ἁπλούστατα ἑδράζεται στὴν ἔννοια τῆς θεανθρώπινης συνέργειας καὶ τῆς διαλεκτι - κῆς κτιστοῦ καὶ ἀκτίστου. Ἄν, λοιπόν, σταθοῦμε εἰδικὰ στὴν καβασίλεια Missio Dei, θὰ προσέξουμε ὅτι αὐτὴ φέρει δύο σημαντικὰ χαρακτηριστικά: 1. Δρῶν ὑποκείμενό της εἶναι ὁ σαρκωμένος Υἱός. Ὁ Καβάσιλας τονίζει ὅτι αὐτὸ ποὺ ἄλλαξε ριζικὰ τὴν ἀνθρώπινη μοίρα εἶναι ἡ ἐνανθρώπηση καὶ ὁ θάνατος τοῦ Χριστοῦ. Μετὰ ἀπὸ αὐτὰ τὰ ἔργα, τοὺς ἀνθρώπους τοὺς συναντᾶ ὁ ἴδιος ὁ Θεός δὲν τοὺς συναντοῦν μόνο λόγοι καὶ νόμοι ἀκόμη κι ἂν πρόκειται γιὰ θεόσταλτα λόγια καὶ γιὰ θεόσδοτους νόμους, ὅπως συνέβαινε τὴν ἐποχὴ τῆς Παλαιᾶς Διαθήκης Ὁ Καβάσιλας ρητὰ δηλώνει ὅτι ὑπάρχουν ἅγιοι (ὄχι ἁπλῶς «ἄν - θρωποι», γενικά) οἱ ὁποῖοι ἀποδέχτηκαν τὴν ἀλήθεια, ὄχι ἐπειδὴ δέχτηκαν τὸ κήρυγμα τῆς Ἐκκλησίας, οὔτε ἐπειδὴ εἶδαν θαύματα, ἀλλὰ ἐπειδὴ ὁ ἴδιος Χριστὸς τοὺς βάπτισε μυστικά 35. «Τίποτε δὲν κατόρθωσε ἡ διδασκαλία, καὶ ὅλα τὰ ἐνήργησε ἡ δύναμη τοῦ βαπτίσματος» 36. Πρὸς ἐπίρρωση, ὁ Καβάσιλας φέρνει τὸ παράδειγμα τριῶν τέτοιων ἁγίων, μαρτύρων τῶν πρώτων αἰώνων: τοῦ Πορφυρίου, τοῦ Γελασίου καὶ τοῦ Ἁρδαλίωνος, οἱ ὁποῖοι δὲν εἶχαν μὲν σχέση μεταξύ τους, ἀλλὰ ἦταν ὅλοι μίμοι ποὺ διακωμωδοῦσαν τοὺς Χριστιανούς. Ἡ διακωμώδηση διαφόρων κοι- λὴ ὡς ἐλπίδα καὶ ὡς ἐφιάλτης, ἐκδ. Ἐν Πλῷ, Ἁθήνα , σσ Ἡ φόρμουλα τῆς Missio Dei ἔχει ἀναγνωσθεῖ μὲ διαφόρους τρόπους. Ὅπως πάντα, οἱ θεολογικὲς προϋποθέσεις καθενὸς παίζουν ἰδιαίτερο ρόλο στὴ διαμόρφωση θεολογικῶν στάσεων. Ὁ ὁρισμὸς ποὺ μόλις προεξέθεσα, ἀπηχεῖ τὴν ὀπτικὴ τῶν Ὀρθοδόξων καὶ ἄλλων, οἱ ὁποῖοι ὑποδέχτηκαν τὴ φόρμουλα ὡς κατάφαση τῆς σχέσης Θεοῦ καὶ Ἐκκλησίας. Ἄλλοι ὅμως τὴν ὑποδέχτηκαν ὡς ἕναν τρόπο γιὰ νὰ παρακαμφθεῖ ἡ Ἐκκλησία. Γιὰ τὸ φάσμα τῶν ἑρμηνειῶν της βλ. τὸ ἀφιέρωμα «Missio Dei revisited: Willingen », International Review of Mission 367 (2003). 34. Καβάσιλας, ὅ.π., σσ Καβάσιλας, ὅ.π., σ Καβάσιλας, ὅ.π., σ

12 Θανάσης Ν. Παπαθανασίου νωνικῶν ὁμάδων ἐπὶ σκηνῆς ἦταν κάτι σύνηθες 37, τὰ δὲ σχετικὰ μαρτυρολόγια, παρ ὅλο ποὺ στὴ σημερινὴ μορφή τους διαμορφώθηκαν ἀργότερα, εἶναι ἄκρως πιθανὸ νὰ ἀποτυπώνουν ἀκριβῶς τὴν πραγματικότητα τῆς ρωμαϊκῆς ὕστερης ἀρχαιότητας 38. Ὁ Καβάσιλας ἀφηγεῖται ὅτι ὁ Πορφύριος εἶχε μὲν τὴν εὐκαιρία νὰ ἀκούσει πολλὰ γιὰ τὸν Χριστὸ καὶ νὰ παρακολουθήσει θαύματα, ἀλλὰ παρέμενε σταθερὸς στὴν πλάνη του. Μιὰ μέρα σατίριζε στὴ σκηνὴ τὸ χριστιανικὸ βάπτισμα καὶ προσποιοῦνταν ὅτι βαπτίζει τὸν ἴδιο του τὸν ἑαυτό. Τότε ὅμως ἡ χάρη τοῦ Θεοῦ τὸν ἄγγιξε καί, ὅταν ἐξῆλθε ἀπὸ τὸ νερό, ὁμολόγησε τὸν Χριστὸ καὶ τελικὰ μαρτύρησε γι αὐτόν. Τὸ ἴδιο συνέβη μὲ τὸν Γελάσιο. Ἡ περίπτωση τοῦ Ἁρδαλίωνα διαφέρει. Παρίστανε στὴ σκηνὴ ἕναν χριστιανὸ μάρτυρα ποὺ τὸν βασάνιζαν καί, στὸ πλαίσιο τῆς παράστασης, οἱ συνάδελφοί του μίμοι τὸν κρέμασαν γυμνὸ σ ἕναν σταυρό. Τότε, ἐντελῶς ξαφνικά, ὁ Ἁρδαλίων δέχτηκε τὸν Χριστό, δήλωσε πίστη σ αὐτὸν καὶ ὁδηγήθηκε στὸ μαρτύριο 39. Καὶ γιὰ τοὺς τρεῖς ὁ Καβάσιλας κάνει λόγο γιὰ ἔρωτα, γιὰ τὴν πύρινη ἀγάπη τὴν ὁποία ὁ ἴδιος ὁ Χριστὸς γέννησε εἰσβάλλοντας στὶς καρδιές τους 40. Εἰδικὰ γιὰ τὸν Ἁρδαλίωνα σημειώνει μὲ ἐνθουσιασμό: Μόλις ὁ μίμος ξεστόμισε τὰ λόγια τοῦ ρόλου του, ὅτι ἀγαποῦσε τὸν Χριστό, ἀμέσως Τὸν ἀγάπησε [ ]. Κι ἐνῶ στοὺς ἄλλους ὁ ἀγαθὸς λόγος πηγαίνει «ἀπὸ τοῦ ἀγαθοῦ θησαυροῦ τῆς καρδίας» στὸ στόμα (βλ. Ματθ. 12:35), στὸν Ἁρδαλίωνα ὁ θησαυρὸς πῆγε ἀπὸ τὸ στόμα στὴν καρδιά 41. Στὸ σημεῖο αὐτὸ θὰ μποροῦσε κανεὶς νὰ διατυπώσει μιὰν ἔνσταση: Μήπως αὐτὸ τὸ ξεστόμισμα καὶ μόνο τοῦ ὀνόματος τοῦ Χριστοῦ μοιάζει μὲ μαγικὸ ξόρκι, μιᾶς καὶ φαίνεται νὰ ἐνήργησε αὐτομάτως καὶ ἀνεξάρτητα ἀπὸ τὴν ψυχικὴ διάθεση τοῦ ὁμιλοῦντος; Ὁ Καβάσιλας σίγουρα θὰ ἀπαντοῦσε «ὄχι». Αὐτὸ ποὺ προσπαθεῖ νὰ σκιαγραφήσει, εἶναι μιὰ μυστικὴ ἀλλὰ ὁλόψυχη πράξη συναίνεσης ὄχι μιὰ ἐξάτμιση τοῦ ἀνθρωπίνου ὑποκειμένου μέσα σὲ μιὰ θεία ἄβυσσο. Ὁ Χριστός (λέει παρακάτω) κατέκτησε τὸν Ἁρδαλίωνα καὶ τὸν προσήλωσε στὸν ἑαυτό του πείθοντάς 37. Ruth Webb, Demons and Dancers. Performance in Late Antiquity, ἐκδ. Harvard University Press, Cambridge, Ma. 2008, σ Martial: Liber Spectaculorum (ἐπιμ. Cathleen M. Coleman), ἐκδ. OUP, Oxford 2006, σσ Καβάσιλας, ὅ.π., σσ. 141 (Πορφύριος), 143 (Γελάσιος), (Ἁρδαλίων). 40. Ὅτι ὁ Καβάσιλας προσάγει τοὺς τρεῖς μάρτυρες ὡς ὑπόδειγμα αὐτοῦ τοῦ ἔρωτα, τὸ ἔχουν ἐπισημάνει σοβαροὶ μελετητὲς τοῦ Καβάσιλα, ὅπως ἡ Myrrha Lot-Borodine, ὅ.π., καὶ ὁ Παναγιώτης Νέλλας, Ἡ περὶ δικαιώσεως διδασκαλία Νικολάου τοῦ Καβάσιλα, ἐκδ. Ἴνδικτος, Ἁθῆναι 1998, σ Ὡστόσο ἀναφέρονται στὸ ἐν λόγω κείμενο τοῦ Καβάσιλα γενικά, σὰν νὰ μιλᾶ γιὰ οἱουσδήποτε μάρτυρες. Δὲν προχωροῦν στὴ μελέτη τῆς ἰδιαιτερότητας τῶν τριῶν μαρτυρίων καὶ τῶν διαστάσεων ποὺ αὐτὰ δίνουν στὴν ἐκκλησιολογία. 41. Καβάσιλας, ὅ.π., σ

13 «Μακριὰ ἀπ τὴν παρουσία σου ποῦ νὰ φύγω;» τον γιὰ ὅσα πρὶν ἀπὸ λίγο οὔτε κὰν ἀνεχόταν νὰ ἀκούσει 42. Σὲ πολλὰ σημεῖα τοῦ ἔργου του, ἄλλωστε, ὁ Καβάσιλας ἔχει ὑπογραμμίσει τὸν θεμελιώδη καὶ ἀπαράβατο ρόλο τῆς ἀνθρώπινης βούλησης καὶ συγκατάθεσης 43. Ὅσοι ἐν τέλει στεροῦνται τὴ σωτηρία, εἶναι ὅσοι ὅλως ἠθελημένως ἀπέρριψαν τὸν γιατρό (Χριστό) καὶ παρέμειναν τυφλοί 44. Ποιές ἦταν, ἄραγε, οἱ πηγὲς τοῦ Καβάσιλα; Πρῶτα ἀπ ὅλα ἡ ἴδια ἡ παράδοση, μιᾶς καὶ ἡ τιμὴ πρὸς τοὺς ἐν λόγω τρεῖς μάρτυρες εἶχε καθιερωθεῖ πολὺ νωρίς. Ἤδη τὸν 5ον αἰ., γιὰ παράδειγμα, ὁ Θεοδώρητος Κύρου ἐπαινοῦσε τὴν ἁγιότητα μίμων οἱ ὁποῖοι εἶχαν βιώσει αἰφνίδια μεταστροφὴ καὶ εἶχαν τελικὰ μαρτυρήσει 45. Ὅσον ὅμως ἀφορᾶ εἰδικὰ τὶς φιλολογικὲς πηγές, δικαιούμαστε νὰ ὑποθέσουμε ὅτι ὁ Καβάσιλας εἶχε ὑπ ὄψη του τὸ Συναξάριον τῆς Ἐκκλησίας τῆς Κωνσταντινουπόλεως (τὸ ὁποῖο εἶχε γραφτεῖ τὸν 10ο αἰώνα) 46 καὶ τὸ Μηνολόγιον τοῦ αὐτοκράτορα Βασιλείου Β (τὸ ὁποῖο γράφτηκε λίγο μετὰ τὸ 979 ἔχοντας λάβει ὑπόψη του τὸ Συναξάριον) 47. Μιὰ ματιὰ σ αὐτὰ τὰ ἁγιογραφικὰ κείμενα θὰ μᾶς βοηθήσει νὰ καταλάβουμε καλλίτερα τὸν Καβάσιλα. Ἡ μνήμη τοῦ Πορφυρίου τιμᾶται τὴν 15η Σεπτεμβρίου. Ἁποκεφαλίσθηκε τὸ 361, ἔχοντας παίξει σὲ μιὰ παράσταση τὴν ὁποία παράγγειλε ὁ αὐτοκράτορας Ἰουλιανὸς ὁ Παραβάτης γιὰ τὸν ἑορτασμὸ τῶν γενεθλίων του. Τὸ Συναξάριον δίνει μάλιστα τὴν λεπτομέρεια ὅτι ὁ Πορφύριος ἐπικαλέστηκε τὴν Ἁγία Τριάδα τὴ στιγμὴ ποὺ παρίστανε ὅτι αὐτοβαπτιζόταν 48. Ὑπάρχει κι ἄλλος ἕνας μάρτυρας Πορφύριος, ἐπίσης ἠθοποιός, ὁ ὁ - ποῖος θανατώθηκε τὸ 270 καὶ ἑορτάζεται τὴν 4η Νοεμβρίου 49, ὅμως ὁ Καβάσιλας δὲν τὸν μνημονεύει. Αὐτὸς ὁ Πορφύριος εἶχε «βαπτισθεῖ» πάνω στὴ σκηνὴ ἀπὸ ἕναν ἄλλον μίμο, ὁ ὁποῖος ὑποδυόταν τὸν ἐπίσκοπο. Μό- 42. Καβάσιλας, ὅ.π., σ Καβάσιλας, ὅ.π., σ. 119: «Δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἐπιθυμοῦμε κάτι χωρὶς νὰ τὸ θέλουμε, οὔτε νὰ ἐξαναγκαζώμαστε γιὰ κάτι ποὺ θέλουμε». Βλ. καὶ Νέλλας, ὅ.π., σσ Καβάσιλας, ὅ.π., σσ Θεοδώρητος Κύρου, Λόγος 8, Περὶ τῆς τῶν μαρτύρων τιμῆς, PG 83, 1032D-1033A. Βλ. καὶ Webb, ὅ.π., σ. 116 ἑξ., σχετικὰ μὲ τὸν μίμο Φιλήμονα, ὁ ὁποῖος ὑποδυόταν ἕναν λιπόψυχο διάκονο, ἕτοιμο νὰ θυσιάσει στοὺς ἐθνικοὺς θεούς. 46. Hippolytus Delehaye (ἐπιμ.), Synaxarium Ecclesiae Constantinopolitanae, ἐκδ. Bollandists, Brussels 1902, στ Γιὰ τὴ χρονολόγησή του βλ. R. F. Taft & N. P. Sevčenko, «Syna - xario», στὸ Alexander P. Kazhdan κ.ἄ. (ἐπιμ.), The Oxford Dictionary of Byzantium, ἐκδ. OUP, Oxford & New York 1991, τ. III, σ Μηνολόγιον, PG 117, 19A-614C. Γιὰ τὴ χρονολόγησή του βλ. N. P. Sevčenko, «Meno - logion of Basil II», στὸ Oxford Dictionary, ὅ.π., II, σσ Συναξάριον, ὅ.π., στ. 47. Βλ. ἐπίσης Acta Sanctorum, Septembris, τ. 5, Brussels 1755, σ. 37. Τὸ Συναξάριον πάντως δὲν μνημονεύει βάπτισμα. Ὁ Πορφύριος ἐμφανίζεται νὰ ἐκτελεῖται διότι ἔλεγξε δημόσια τὸν Ἰουλιανὸ γιὰ τὴν ἀποστασία του. 49. Τὸ Μηνολόγιον, ὅ.π. 144A, ἀναφέρει ὡς αὐτοκράτορα τὸν Αὐρηλιανό, ἐνῶ ὁ D.V., «Une Passion inédite de S. Porphyre le Mime», Analecta Bollandiana 29 (1910), σ. 264, τὸν Διοκλητιανό. 28

14 Θανάσης Ν. Παπαθανασίου λις ὅμως πραγματοποιήθηκε αὐτὴ ἡ καρικατούρα βαπτίσματος, ἄγγελοι ἄρχισαν νὰ κατηχοῦν τὸν Πορφύριο, ἐνῶ πολλοὶ ἀπὸ τοὺς θεατές, βλέποντάς το, δέχτηκαν τὴ χριστιανικὴ πίστη καὶ βαπτίστηκαν θαυματουργικὰ ἀπὸ μιὰ ξαφνικὴ μπόρα 50. Πρόκειται πιθανότατα γιὰ μία ἀπὸ τὶς περιπτώσεις ποὺ ἐννοοῦσε ὁ Καβάσιλας ὅταν μιλοῦσε γιὰ βάπτισμα ἀπὸ νεφέλη. Ὡστόσο δὲν ἀσχολεῖται διόλου μαζί της. Ὑποψιάζομαι ὅτι προτίμησε νὰ ἀναφερθεῖ στὸν ἄλλον Πορφύριο, διότι ἡ ἱστορία ἐκείνου περιέχει τὴν ἄμεση καὶ ἀδιαμεσολάβητη δράση τοῦ ἴδιου τοῦ Χριστοῦ. Οὔ - τε κάποιο τρίτο πρόσωπο τέλεσε τὸ μυστήριο, οὔτε ἄγγελοι δίδαξαν. Τὴν ἀντίστροφη στάση πρὸς αὐτὴν τοῦ Καβάσιλα ἔχει ὁ κανονολόγος Βαλσαμών (12 αἰ.), πράγμα τὸ ὁποῖο εἶναι, νομίζω, ἐκδεικτικὸ τῆς ἀνοικτότητας τοῦ Καβάσιλα. Ὁ Βαλσαμὼν ἐπικαλεῖται τὸν Πορφύριο τῆς 4ης Νοεμβρίου στὸ πλαίσιο μιᾶς συζήτησης περὶ ἐγκυρότητας μυστηρίου τὸ ὁποῖο τελέσθηκε ἀπὸ κάποιον ποὺ δὲν ἦταν κανονικὸς κληρικός 51. Ἁλλὰ δὲν μνημονεύει τὸν Πορφύριο τῆς 15ης Σεπτεμβρίου (στὸ συναξάρι τοῦ ὁ - ποίου δὲν ὑπάρχει ἱερέας οὔτε καθ ὑπόκρισιν), οὔτε βεβαίως ἀγγίζει τὰ ζητήματα ποὺ ἐγείρει ἡ ἄμεση καὶ προσωπικὴ μυστικὴ δράση τοῦ ἴδιου τοῦ Χριστοῦ. Ὅσον ἀφορᾶ τὸν Γελάσιο, οἱ μόνες περαιτέρω πληροφορίες ποὺ δίνουν τὰ κείμενα, εἶναι ὅτι ἑορτάζεται τὴν 26η ἢ 27η Φεβρουαρίου 52 καὶ ὅτι ἀποκεφαλίστηκε ἢ λιθοβολήθηκε τὸ Ὁ Ἁρδαλίων (τοῦ ὁποίου ἡ μνήμη σύμφωνα μὲ τὰ χειρόγραφα μαρτυρολόγια ἑορτάζεται τὴν 18η ἢ 17η ἢ 14η Ἁπριλίου) 54 κάηκε ζωντανὸς κατὰ τὴ βασιλεία τοῦ Μαξιμιανοῦ Γαλερίου ( ). Σὲ σχέση μὲ τὶς ἱστορίες τῶν ἄλλων δύο μίμων μας, ἡ δική του ἀποτελεῖ τὸ πιὸ ἀκραῖο παράδειγμα μυστικῆς συνάντησης μὲ τὸν Χριστό, μιᾶς καὶ μιλᾶ μόνο γιὰ καρδιακή, φλογερὴ συνάντηση Χριστοῦ καὶ ἀνθρώπου, ἄνευ οἱουδήποτε βαπτίσματος, οὔτε κὰν ὑπὸ διακωμώδηση. Ὁ Ἁρδαλίων οὐδέποτε ἄγ - γιξε νερό, οὐδέποτε ξεστόμισε βαπτισματικὰ λόγια, οὐδέποτε βαπτίστηκε, οὔτε κὰν καθ ὑπόκριση. Ἁπλῶς ὁ Καβάσιλας αὐτὴ τὴν καρδιακή, φλογερὴ συνάντηση τὴν ὀνομάζει «βάπτισμα». Θεωρεῖ, κοντολογίς, βαπτισμένους τοὺς παντελῶς ἀβάπτιστους ἀπὸ κανονικῆς πλευρᾶς ἀνθρώπους, οἱ ὁποῖοι ὅμως ἀποδέχτηκαν τὴν μυστικὴ ἐπίσκεψη τοῦ Χριστοῦ! 50. Συναξάριον, στ Αcta Sanctorum, Novembris IIa, Brussels 1894, σ. 230B. Σὲ ὁρισμένες παραλλαγὲς τοῦ μαρτυρολογίου, ὑπογραμμίζεται ἰδιαίτερα ἡ δράση τοῦ Ἁγίου Πνεύματος. Βλ. V.D.V., ὅ.π., σ. 271, Αcta Sanctorum, ὅ.π., σ. 231 Α. 51. Γ. A. Ράλλης, Μ. Ποτλῆς, Σύνταγμα τῶν θείων καὶ ἱερῶν κανόνων, τ. Γ, τύπ. Γ. Χαρτοφύλακος, Ἁθήνησιν 1853, σσ. 277, Συναξάριον, ὅ.π., στ Βλ. ἐπίσης Acta Sanctorum, Februarii, τ. 3. σ Ἔχει πλέον καθιερωθεῖ ὁ ἑορτασμός του τὴν 27η Φεβρουαρίου. 53. V.D.V., ὅ.π., σσ Συναξάριον, ὅ.π., στ Μηνολόγιον, ὅ.π., 408C-D. Acta Sanctorum, Aprilis, II, Brussels 1675, σσ. 213, 521 ἀντίστοιχα. Πλέον ἔχει καθιερωθεῖ νὰ ἑορτάζεται τὴν 14η Ἁπριλίου. 29

15 «Μακριὰ ἀπ τὴν παρουσία σου ποῦ νὰ φύγω;» Φαίνεται ὅτι σ αὐτὸ τὸ συμβὰν προσδίδει τὴν προσωνυμία τοῦ βαπτίσματος, γιὰ νὰ δείξει ὅτι ὁ κάθε Ἁρδαλίων δὲν ἐγκεντρίζεται στὸ μυστι - κὸ σῶμα τοῦ Χριστοῦ λιγότερο ἀπὸ τὸν κανονικῶς βαπτισθέντα. Τὰ ὅ - ρια δὲ τοῦ σώματος αὐτοῦ τὰ ὁρίζει ἡ προσωπικὴ παρουσία τοῦ ἀεικίνητου Χριστοῦ ὄχι ἄλλου εἴδους θεσμίσεις. Πέρα ἀπὸ ὅλ αὐτά, στὴν περίπτωση τοῦ Ἁρδαλίωνα συντρέχει ἄλλη μία πολὺ ἰδιαίτερη ὁδὸς συνάντησης μὲ τὸν Χριστό: ἡ συνάντηση μέσα ἀπὸ τὴ βίωση ὀδύνης καὶ ἀδικί - ας. Ὁ Ἁρδαλίων δὲν ὑποδυόταν τὸν βαπτιζόμενο, ὑποδυόταν ὅμως τὸν βασανιζόμενο. Ὁ Χριστός, λέει ὁ Καβάσιλας, «δὲν τὸν προσείλκυσε ἔ - στω μὲ ὑποσχέσεις, ἀλλὰ τὸν ἔκανε κοινωνὸ στὸ πάθος καὶ στὴν ἀτίμωσή του καὶ ἔτσι τὸν κατέκτησε» 55. Αὐτὸ ποὺ μπορεῖ νὰ ὑποφώσκει ἐδῶ, εἶναι ἕνα σπουδαῖο θεολογικὸ ρεῦμα, τὸ ὁποῖο βλέπει τὸν Χριστὸ στὸ πλευρὸ καὶ στὴ θέση ὅσων ὀδυνῶνται καὶ ἀδικοῦνται. Στὴ σύνολη βαπτισματικὴ θεολογία τοῦ Καβάσιλα ἀξίζει νὰ προσέξει κανεὶς τὶς ἰσχυρὲς Τριαδολογικὲς προϋποθέσεις της, οἱ ὁποῖες μοιάζουν μὲ συμβολὴ στὶς σύγχρονες διερωτήσεις περὶ «ὑποστατικῆς αὐτονομίας» καὶ «σχεσιακῆς αὐτονομίας». Ὅταν οἱ ἱερεῖς ἐπικαλοῦνται κατὰ τὴν τριπλῆ κατάδυση καὶ ἀνάδυση τὸν Θεό, δὲν Τὸν προσφωνοῦν μὲ τὸ ὄνομα «Θεός», ποὺ εἶ - ναι κοινὸ γιὰ τὰ τρία πρόσωπα τῆς Ἁγίας Τριάδος [...], ἀλλὰ ἀνυμνοῦν μὲ τρόπο ἀκριβέστερο καὶ τελειότερο τὰ ἰδιώματα τῆς κάθε ὑποστάσεως. Ἐνῶ καὶ τὰ τρία θεῖα πρόσωπα μὲ κοινὴ φιλανθρωπία ἔσωσαν τὸ ἀνθρώπινο γένος, ὡστόσο πιστεύουμε ὅτι τὸ καθένα ἀπὸ αὐτὰ ἐπετέλεσε ἕνα ἰδιάζον ἔργο στὴ σωτηρία τοῦ ἀνθρώπου [ ]. Ὁ Πατὴρ μᾶς ἀνέπλασε, διὰ τοῦ Υἱοῦ ἀναπλασθήκαμε, τὸ Ἅγιο Πνεῦμα «ἐστὶ τὸ ζωοποιοῦν» (Ἰω. 6:63). Καὶ στὴν πρώτη ἐξάλλου δημιουργία τοῦ ἀνθρώπου διαφαινόταν σκιωδῶς ἡ Ἁγία Τριάδα: Ὁ Πατὴρ μᾶς ἔπλασε, ὁ Υἱὸς ἦταν τὸ χέρι τοῦ πλαστουργοῦ καὶ ὁ Παράκλητος ἡ πνοή, τὴν ὁποία ἐνεφύσησε ὁ Πατὴρ καὶ μᾶς ἔδωσε τὴν ζωή 56. Ὁ Καβάσιλας εἶναι ἀναμφίβολα Χριστοκεντρικός, μὰ ὁ Χριστοκεντρισμός του δὲν διαζευγνύεται ἀπὸ τὴν πνοὴ τοῦ Πνεύματος. «Ὁ καινὸς νόμος», λέει ὁ ἴδιος, «εἶναι πνευματικός, ἀφοῦ τὰ πάντα τὰ ἐνεργεῖ τὸ Ἅ - γιο Πνεῦμα» 57, τὸ ὁποῖο καὶ συγκροτεῖ θὰ πρόσθετα τὴ νέα κτίση, τὴν Ἐκκλησία, ἡ ὁποία ἐκπληκτικὰ καὶ χαρισματικὰ ἀνθεῖ ὅπου εὐδοκεῖ ὁ Θεός. 55. Καβάσιλας, ὅ.π., σ Καβάσιλας, ὅ.π., σσ Παρόμοια σχολιάζει ὁ Καβάσιλας τὴν Τριαδολογικὴ ἐπίκληση κατὰ τὴ θεία λειτουργία, στὸ ἄλλο μεγάλο ἔργο του. Βλ. Νικόλαος Καβάσιλας, Εἰς τὴν θείαν λειτουργίαν (κείμενο - μτφρ. Παναγιώτου Κ. Χρήστου), ἐκδ. Γρηγόριος Παλαμᾶς (Φιλοκαλία, 22), Θεσσαλονίκη 1979, σσ Καβάσιλας, ὅ.π., σ

16 Θανάσης Ν. Παπαθανασίου Τὰ τρία μαρτύρια ποὺ ἐπικαλεῖται ὁ Καβάσιλας ἔχουν ἕνα κοινὸ χαρακτηριστικὸ ἰδιαίτερης σπουδαιότητας. Πρὶν ἀπὸ τὴν πρωτοβουλία τοῦ Χριστοῦ, οἱ ἐν λόγω μίμοι δὲν εἶχαν ἐκδηλώσει οὔτε ἐνδιαφέρον οὔτε ἐπιθυμία. Αὐτὸ διαφοροποιεῖ τὶς περιπτώσεις τους ἀπὸ τὸ κλασικὸ βάπτισμα τοῦ αἵματος, ὅπου οἱ πρωταγωνιστές τους εἶχαν ἀπὸ πρὶν ἐπιθυμήσει νὰ εἰσέλθουν στὴν Ἐκκλησία. Γιὰ παράδειγμα, ἡ Ἁποστολικὴ Παράδοσις τοῦ 3ου αἰ., ὅπως καὶ οἱ Ἁποστολικαὶ Διαταγαὶ τῶν τελῶν τοῦ 4ου αἰ., κάνουν λόγο εἰδικὰ γιὰ ἤδη κατηχούμενο «ὁ ὁποῖος βαπτίσθηκε στὸ ἴδιο του τὸ αἷμα» 58. Ἐπὶ πλέον, οἱ μίμοι μας δὲν ἐμφανίζονται οὔτε κὰν ὡς ἄπιστοι μέν, ἀλλὰ καλῶν προθέσεων καὶ ἀνοιχτῆς διάθεσης. Παρουσιάζονται, ὅλως ἀντιθέτως, ὡς ὁ χειρότερος τύπος ἀνθρώπου, διεφθαρμένοι ἠθικῶς καὶ ἐχθρικοὶ πρὸς τὸν Χριστιανισμό ὁ ἀντίποδας, δηλαδή, τοῦ ἐνάρετου μάρτυρα. «Δὲν θὰ μποροῦσε νὰ ὑπάρξει τίποτε πιὸ ἀνόητο [φαυλότερον] ἀπὸ ἕναν μίμο καὶ τίποτε πνευματικώτερο [φιλοσοφώτερον] ἀπὸ ἕναν μάρτυρα» 59. Ἔτσι, λοιπόν, ὅταν ὁ Καβάσιλας ἀντλεῖ τὴ θεολογική του ἔμπνευση ἀπὸ αὐτὰ τὰ μαρτύρια, πασχίζει νὰ δείξει ὅτι ὁ Χριστὸς ἐνεργεῖ μὲ ὁρατοὺς καὶ μὲ ἀθέατους τρόπους στὶς σκοτεινότερες ἐσχατιὲς τῆς ἀνθρώπινης πραγματικότητας, στὰ πεδία τῶν σκληρότερων ἀρνήσεων, καὶ ὅτι κάθε ἄνθρωπος ἀποτελεῖ ἀντικείμενο τῆς φροντίδας τοῦ Θεοῦ. Ἄλλα δύσβατα ζητήματα, ὅπως ἡ παρουσία τοῦ Χριστοῦ στὴ ζωὴ ἀν - θρώπων ποὺ ὁλότελα ἀγνοοῦν τὴν ἱστορικὴ ὕπαρξή του, φαίνεται νὰ βρίσκονται ἔξω ἀπὸ τὴν θεολογικὴ ἀτζέντα τοῦ Καβάσιλα. Ἁλλὰ καὶ στὴν προσέγγιση αὐτῶν φρονῶ ὅτι δύναται νὰ συμβάλει τὸ μεῖζον κριτήριό του: ἡ ἐμπιστοσύνη σὲ ἕναν Θεὸ ἀληθινὰ ἐρωτευμένο καὶ ἀληθινὰ ἐλεύθερο. Τὸν πῆχυ τῶν προσεγγίσεών μας μᾶς τὸν χαμηλώνει φιλάνθρωπα ἡ βιβλικὴ διαβεβαίωση ὅτι στὴ ζωὴ πολλῶν ἀνθρώπων ὁ Χριστὸς θὰ παραμείνει παρὼν ἀλλὰ ἄγνωστος μέχρι τὴν πλήρη φανέρωση στὸ τέρμα τῆς ἱστορίας (Ματθ. 25:37-45). Αὐτὴ ἡ φιλανθρωπία ἀποτελεῖ καὶ τὴν μόνιμη πρόκληση γιὰ ὅλα τὰ θεολογικὰ σχήματά μας. 58. The Apostolic Tradition of Hippolytus 2, 19 (μτφρ. Burton Scott Easton), ἐκδ. Cambridge University Press & Cushing - Malloy, Ann Arbor , σ. 44. Ἐπίσης Constitutions of the Holy Apostles 5, 6 (ἐπιμ. James Donaldson), ἐκδ. ANF07. Fathers of the Third and Fourth Centuries, Christian Classics Ethereal Library, Grand Rapids 2004, σ Καβάσιλας, ὅ.π., σ

Στὴν ἀρχὴ ἦταν ὁ Λόγος. Ὁ Λόγος ἦταν μαζὶ μὲ

Στὴν ἀρχὴ ἦταν ὁ Λόγος. Ὁ Λόγος ἦταν μαζὶ μὲ ΚΕΦΑΛΑΙΟ Α ἤ 01ο (01-52) 01-05 Ὁ Λόγος εἶναι Θεὸς καὶ ημιουργὸς τῶν πάντων Στὴν ἀρχὴ ἦταν ὁ Λόγος. Ὁ Λόγος ἦταν μαζὶ μὲ τὸ Θεὸ Πατέρα καὶ ἦταν Θεὸς ὁ Λόγος. Αὐτὸς ἦταν στὴν ἀρχὴ μαζὶ μὲ τὸ Θεὸ Πατέρα.

Διαβάστε περισσότερα

Σᾶς εὐαγγελίζομαι τὸ χαρμόσυνο ἄγγελμα τῆς γεννήσεως τοῦ. Χριστοῦ, ποὺ ἀποτελεῖ τὴν κορυφαία πράξη τοῦ Θεοῦ νὰ σώσει τὸν

Σᾶς εὐαγγελίζομαι τὸ χαρμόσυνο ἄγγελμα τῆς γεννήσεως τοῦ. Χριστοῦ, ποὺ ἀποτελεῖ τὴν κορυφαία πράξη τοῦ Θεοῦ νὰ σώσει τὸν Χριστούγεννα 2013 Ἀρ. Πρωτ. 1157 Πρός τό Χριστεπώνυμο πλήρωμα τῆς καθ ἡμᾶς Ἱερᾶς Μητροπόλεως Χριστὸς γεννᾶται, δοξάσατε. Ἀδελφοί μου ἀγαπητοί, Σᾶς εὐαγγελίζομαι τὸ χαρμόσυνο ἄγγελμα τῆς γεννήσεως τοῦ Χριστοῦ,

Διαβάστε περισσότερα

Ο Τριαδικός Θεός: οι γιορτές της Πεντηκοστής και του Αγίου Πνεύματος. Διδ. Εν. 14

Ο Τριαδικός Θεός: οι γιορτές της Πεντηκοστής και του Αγίου Πνεύματος. Διδ. Εν. 14 Ο Τριαδικός Θεός: οι γιορτές της Πεντηκοστής και του Αγίου Πνεύματος Διδ. Εν. 14 Σαράντα ημέρες μετά το Πάσχα η Εκκλησία μας γιορτάζει την Ανάληψη του Κυρίου στους ουρανούς Με την Ανάληψη, επισφραγίζεται

Διαβάστε περισσότερα

Χρήσιμες ὁδηγίες γιὰ τοὺς ἐνηλίκους ποὺ ἐπιθυμοῦν νὰ βαπτισθοῦν Χριστιανοὶ Ὀρθόδοξοι.

Χρήσιμες ὁδηγίες γιὰ τοὺς ἐνηλίκους ποὺ ἐπιθυμοῦν νὰ βαπτισθοῦν Χριστιανοὶ Ὀρθόδοξοι. Χρήσιμες ὁδηγίες γιὰ τοὺς ἐνηλίκους ποὺ ἐπιθυμοῦν νὰ βαπτισθοῦν Χριστιανοὶ Ὀρθόδοξοι. Σὰ τελευταῖα χρόνια καὶ ἰδιαίτερα μετὰ τὸ ἄνοιγμα τῶν συνόρων τῶν χωρῶν τῆς ἀνατολικῆς Εὐρώπης, ἀλλὰ καὶ γειτόνων χωρῶν

Διαβάστε περισσότερα

(άγιο μύρο / τριήμερη / ολόλευκα / κολυμβήθρας / κατάδυση) «Στο χρίσμα, ο ιερέας χρίει τον.. σ όλα τα μέρη του σώματός του με

(άγιο μύρο / τριήμερη / ολόλευκα / κολυμβήθρας / κατάδυση) «Στο χρίσμα, ο ιερέας χρίει τον.. σ όλα τα μέρη του σώματός του με ΜΑΘΗΜΑ 21 Ο ΤΑ ΜΥΣΤΗΡΙΑ ΤΟΥ ΒΑΠΤΙΣΜΑΤΟΣ ΚΑΙ ΤΟΥ ΧΡΙΣΜΑΤΟΣ Να ξαναγράψετε το κείμενο που ακολουθεί συμπληρώνοντας τα κενά με τις κατάλληλες λέξεις ή φράσεις που δίνονται στην παρένθεση. Σε κάθε κενό αντιστοιχεί

Διαβάστε περισσότερα

Τι είναι το Άγιο Πνεύμα. Διδ. Εν. 8

Τι είναι το Άγιο Πνεύμα. Διδ. Εν. 8 Τι είναι το Άγιο Πνεύμα Διδ. Εν. 8 Κεντρικό γεγονός στη ζωή της Εκκλησίας Το Άγιο Πνεύμα επιφοίτησε στους αποστόλους και παραμένει στην Εκκλησία ως Παράκλητος, για να καθοδηγεί τους πιστούς «Εἰς πᾶσαν

Διαβάστε περισσότερα

ΑΓΙΑΣ ΦΙΛΟΘΕΗΣ 19-21, ΑΘΗΝΑ ΤΗΛ FAX: ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΥΛΙΚΟ

ΑΓΙΑΣ ΦΙΛΟΘΕΗΣ 19-21, ΑΘΗΝΑ ΤΗΛ FAX: ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΥΛΙΚΟ ΑΓΙΑΣ ΦΙΛΟΘΕΗΣ 19-21, 105 56 ΑΘΗΝΑ ΤΗΛ. 2103352364 FAX: 2103237654 www.iaath.gr, E-Mail: ipe.iaath@gmail.com ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΥΛΙΚΟ 5 Η ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ: ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΓΙΑ ΤΗ ΔΗΜΙΟΥΡΓΙΑ ΠΟΛΙΤΙΣΤΙΚΩΝ

Διαβάστε περισσότερα

1. Στα αποστολικά χρόνια, η Θεία Ευχαριστία γινόταν διαφορετικά από τον τρόπο που έγινε τη βραδιά του Μυστικού Δείπνου.

1. Στα αποστολικά χρόνια, η Θεία Ευχαριστία γινόταν διαφορετικά από τον τρόπο που έγινε τη βραδιά του Μυστικού Δείπνου. ΜΑΘΗΜΑ 22 ο ΙΔΡΥΣΗ ΚΑΙ ΙΣΤΟΡΙΚΗ ΕΞΕΛΙΞΗ ΤΗΣ Θ.ΕΥΧΑΡΙΣΤΙΑΣ Να χαρακτηρίσετε τις παρακάτω προτάσεις ως σωστές ή λανθασμένες, σύμφωνα με την ιστορία της αρχαίας Εκκλησίας, γράφοντας δίπλα στον αριθμό κάθε

Διαβάστε περισσότερα

ΙΕΡΑ ΜΗΤΡΟΠΟΛΙΣ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ. ΙΕΡΟΣ ΝΑΟΣ ΜΕΤΑΜΟΡΦΩΣΕΩΣ ΤΟΥ ΣΩΤΗΡΟΣ (Δελφῶν καί Μιαούλη) Τηλ:2310-828989. Ἡ Θεία Κοινωνία.

ΙΕΡΑ ΜΗΤΡΟΠΟΛΙΣ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ. ΙΕΡΟΣ ΝΑΟΣ ΜΕΤΑΜΟΡΦΩΣΕΩΣ ΤΟΥ ΣΩΤΗΡΟΣ (Δελφῶν καί Μιαούλη) Τηλ:2310-828989. Ἡ Θεία Κοινωνία. ΙΕΡΑ ΜΗΤΡΟΠΟΛΙΣ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΙΕΡΟΣ ΝΑΟΣ ΜΕΤΑΜΟΡΦΩΣΕΩΣ ΤΟΥ ΣΩΤΗΡΟΣ (Δελφῶν καί Μιαούλη) Τηλ:2310-828989 Ἡ Θεία Κοινωνία κατ οἶκον Θεσσαλονίκη 2008 Κάποιοι συσχετίζουν κάκιστα τὴν παρουσία τοῦ ἱερέως στό

Διαβάστε περισσότερα

Πατήρ Αβραάμ Μάθημα - Τρία Η ζωή του Αβραάμ: Σύγχρονη εφαρμογή. Οδηγός μελέτης

Πατήρ Αβραάμ Μάθημα - Τρία Η ζωή του Αβραάμ: Σύγχρονη εφαρμογή. Οδηγός μελέτης Πατήρ Αβραάμ Μάθημα - Τρία Η ζωή του Αβραάμ: Σύγχρονη εφαρμογή Οδηγός μελέτης Περιεχόμενα Περίγραμμα Ένα περίγραμμα του μαθήματος, Σημειώσεις Το περίγραμμα το μαθήματος; με αποσπάσματα και περιλήψεις του

Διαβάστε περισσότερα

Θέμα: «Περὶ τοῦ προσώπου τοῦ Ἀναδόχου εἰς τὸ Μυστήριον τοῦ Βαπτίσματος».

Θέμα: «Περὶ τοῦ προσώπου τοῦ Ἀναδόχου εἰς τὸ Μυστήριον τοῦ Βαπτίσματος». ΕΓΚΥΚΛΙΟΣ ὑπ ἀριθμ. 18 Πρὸς Ἅπαντας τοὺς Ἐφημερίους τῆς καθ ἡμᾶς Ἱερᾶς Μητροπόλεως. Θέμα: «Περὶ τοῦ προσώπου τοῦ Ἀναδόχου εἰς τὸ Μυστήριον τοῦ Βαπτίσματος». Ἀγαπητοὶ Πατέρες, Ἐξ αἰτίας τοῦ ὅτι παρατηρεῖται

Διαβάστε περισσότερα

Ἕνας ἡσυχαστής τοῦ Ἁγίου Ὄρους στήν καρδιά τῆς πόλης: ὅσιος Πορφύριος Καυσοκαλυβίτης

Ἕνας ἡσυχαστής τοῦ Ἁγίου Ὄρους στήν καρδιά τῆς πόλης: ὅσιος Πορφύριος Καυσοκαλυβίτης Ἕνας ἡσυχαστής τοῦ Ἁγίου Ὄρους στήν καρδιά τῆς πόλης: ὅσιος Πορφύριος Καυσοκαλυβίτης Θανάσης Ν. Παπαθανασίου Eνας HςυχαςτHς του AγIου Oρους ςτhν καρδιa τῆς πoλῆς Ὅσιος Πορφύριος Καυσοκαλυβίτης ἐπιμέλεια

Διαβάστε περισσότερα

Γενικὴ Ἐκκλησιαστικὴ Ἱστορία Α

Γενικὴ Ἐκκλησιαστικὴ Ἱστορία Α Γενικὴ Ἐκκλησιαστικὴ Ἱστορία Α Ενότητα 11: Μονοθελητισμός και Μονοενεργητισμός Δρ. Ἰωάννης Ἀντ. Παναγιωτόπουλος Λέκτορας Γενικῆς Ἐκκλησιαστικῆς Ἱστορίας Ἐθνικὸ καὶ Καποδιστριακὸ Πανεπιστήμιο Ἀθηνῶν Τμῆμα

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΣΧΑΛΙΟΣ ΕΓΚΥΚΛΙΟΣ Ο ΜΗΤΡΟΠΟΛΙΤΗΣ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΑΝΘΙΜΟΣ

ΠΑΣΧΑΛΙΟΣ ΕΓΚΥΚΛΙΟΣ Ο ΜΗΤΡΟΠΟΛΙΤΗΣ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΑΝΘΙΜΟΣ ΙΕΡΑ ΜΗΤΡΟΠΟΛΙΣ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ 2015 ἀριθμ. πρωτ.: 181.- ΑΓΙΟΝ ΠΑΣΧΑ 12 ΑΠΡΙΛΙΟΥ ΠΑΣΧΑΛΙΟΣ ΕΓΚΥΚΛΙΟΣ Ο ΜΗΤΡΟΠΟΛΙΤΗΣ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΑΝΘΙΜΟΣ Πρὸς τὸν ἱερὸ Κλῆρο καὶ τὸν εὐσεβῆ Λαὸ τῆς καθ ἡμᾶς Ἱερᾶς Μητροπόλεως

Διαβάστε περισσότερα

Η θεολογική διδασκαλία της προς Εβραίους. Οι βασικές θέσεις και οι ιδιαιτερότητες της επιστολής σε σχέση με τα υπόλοιπα βιβλία της Κ.Δ.

Η θεολογική διδασκαλία της προς Εβραίους. Οι βασικές θέσεις και οι ιδιαιτερότητες της επιστολής σε σχέση με τα υπόλοιπα βιβλία της Κ.Δ. Η θεολογική διδασκαλία της προς Εβραίους Οι βασικές θέσεις και οι ιδιαιτερότητες της επιστολής σε σχέση με τα υπόλοιπα βιβλία της Κ.Δ. Διαπιστώσεις Α. Δεν εντοπίζονται άμεσοι φιλολογικοί δεσμοί με τους

Διαβάστε περισσότερα

ΧΡΙΣΤΙΑΝΙΚΗ ΗΘΙΚΗ. Ενότητα 18: ΤΑ ΔΟΓΜΑΤΑ ΤΗΣ ΕΚΚΛΗΣΙΑΣ ΩΣ ΔΕΙΚΤΕΣ ΖΩΗΣ. ΜΑΡΙΑ Κ. ΚΑΡΑΜΠΕΛΙΑ Τμήμα Ιερατικών Σπουδών

ΧΡΙΣΤΙΑΝΙΚΗ ΗΘΙΚΗ. Ενότητα 18: ΤΑ ΔΟΓΜΑΤΑ ΤΗΣ ΕΚΚΛΗΣΙΑΣ ΩΣ ΔΕΙΚΤΕΣ ΖΩΗΣ. ΜΑΡΙΑ Κ. ΚΑΡΑΜΠΕΛΙΑ Τμήμα Ιερατικών Σπουδών ΧΡΙΣΤΙΑΝΙΚΗ ΗΘΙΚΗ Ενότητα 18: ΤΑ ΔΟΓΜΑΤΑ ΤΗΣ ΕΚΚΛΗΣΙΑΣ ΩΣ ΔΕΙΚΤΕΣ ΖΩΗΣ ΜΑΡΙΑ Κ. ΚΑΡΑΜΠΕΛΙΑ Τμήμα Ιερατικών Σπουδών Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό υπόκειται σε άδειες χρήσης Creative Commons.

Διαβάστε περισσότερα

Χριστιάνα Ἀβρααμίδου ΜΑΤΙΑ ΑΝΑΠΟΔΑ. Ποιήματα

Χριστιάνα Ἀβρααμίδου ΜΑΤΙΑ ΑΝΑΠΟΔΑ. Ποιήματα Χριστιάνα Ἀβρααμίδου ΜΑΤΙΑ ΑΝΑΠΟΔΑ Ποιήματα ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΚΑ ΣΗΜΕΙΩΜΑΤΑ Αὒγουστος 2011 12 ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΚΑ ΣΗΜΕΙΩΜΑΤΑ Χριαστιάνα Ἀβρααμίδου ΜΑΤΙΑ ΑΝΑΠΟΔΑ Ποιήματα Τεῦχος 12 - Αὒγουστος 2011 ISSN: 1792-4189 Μηνιαία

Διαβάστε περισσότερα

1. Η «Λειτουργία των πιστών» αφορά μόνο τους βαπτισμένους χριστιανούς. 4. Στη Θεία Λειτουργία οι πιστοί παρακαλούν τον Θεό να έχουν ειρηνικό θάνατο.

1. Η «Λειτουργία των πιστών» αφορά μόνο τους βαπτισμένους χριστιανούς. 4. Στη Θεία Λειτουργία οι πιστοί παρακαλούν τον Θεό να έχουν ειρηνικό θάνατο. ΜΑΘΗΜΑ 23 ο ΤΟ ΒΑΘΥΤΕΡΟ ΝΟΗΜΑ ΤΗΣ ΘΕΙΑΣ ΕΥΧΑΡΙΣΤΙΑΣ Να συμπληρώσετε την παρακάτω πρόταση επιλέγοντας τη σωστή απάντηση, σύμφωνα με τη διδασκαλία της Εκκλησίας, από τις φράσεις α, β, γ, δ. Να τεκμηριώσετε

Διαβάστε περισσότερα

Ἡ θεολογία τῆς ἑορτῆς τῶν Χριστουγέννων

Ἡ θεολογία τῆς ἑορτῆς τῶν Χριστουγέννων 1 Ἰωάννης Ν. Λίλης Ἡ θεολογία τῆς ἑορτῆς τῶν Χριστουγέννων Ἀναμφισβήτητα τό πιό λαμπρό κομμάτι τῆς Ἐκκλησίας μᾶς εἶναι ὁ λειτουργικός της πλοῦτος. Κάθε μήνα, κάθε ἑβδομάδα, κάθε ἡμέρα ὁ λειτουργικός ἐκκλησιαστικός

Διαβάστε περισσότερα

(Θ. Λειτουργία Ἰωάννου Χρυσοστόμου)

(Θ. Λειτουργία Ἰωάννου Χρυσοστόμου) Οἱ πιστοὶ ὑπὲρ τῶν κατηχουμένων δεηθῶμεν. Ἵνα ὁ Κύριος αὐτοὺς ἐλεήσῃ. Κατηχήσῃ αὐτοὺς τὸν λόγον τῆς ἀληθείας. Ἀποκαλύψῃ αὐτοῖς τὸ εὐαγγέλιον τῆς δικαιοσύνης. Ἑνώσῃ αὐτοὺς τῇ ἁγίᾳ αὐτοῦ καθολικῇ καὶ ἀποστολικῇ

Διαβάστε περισσότερα

ΑΣΚΗΣΗ ΓΙΑ ΤΗΝ ΚΑΘΑΡΣΗ ΑΠΟ ΤΑ ΠΑΘΗ

ΑΣΚΗΣΗ ΓΙΑ ΤΗΝ ΚΑΘΑΡΣΗ ΑΠΟ ΤΑ ΠΑΘΗ ΑΣΚΗΣΗ ΓΙΑ ΤΗΝ ΚΑΘΑΡΣΗ ΑΠΟ ΤΑ ΠΑΘΗ π. Ἰωάννου Ζόζουλακ Κοσμήτορος τῆς Ὀρθόδοξης Θεολογικῆς Σχολῆς τοῦ Πανεπιστημίου Πρέσοβ Σλοβακίας Ἔχουμε συνηθίσει ἐμεῖς οἱ ἄνθρωποι νὰ ἐνεργοῦμε μὲ μηχανικὸ τρόπο, νὰ

Διαβάστε περισσότερα

ΥΠΑΡΧΕΙ ΜΟΝΟ ΕΝΑΣ ΘΕΟΣ!

ΥΠΑΡΧΕΙ ΜΟΝΟ ΕΝΑΣ ΘΕΟΣ! ΥΠΑΡΧΕΙ ΜΟΝΟ ΕΝΑΣ ΘΕΟΣ! (There is only one God) Πού μπορείς να πάς ώστε να απομακρυνθείς από το Θεό; Ο Θεός γεμίζει κάθετόπο και χρόνο. Δεν υπάρχει τόπος χωρίς να είναι εκεί ο Θεός. Ο Θεός μίλησε μέσα

Διαβάστε περισσότερα

Τὰ Προλεγόμενα. (π. Γεώργιος Δ. Μεταλληνὸς)

Τὰ Προλεγόμενα. (π. Γεώργιος Δ. Μεταλληνὸς) Ἁγίου Ἀθανασίου τοῦ Παρίου Ἀλεξίκακον Φάρμακον καὶ ἡ ἐπιστολὴ στὸν Κοραῆ Περὶ Νηστείας Εὐρωπαϊκῶν Νοσημάτων Θεραπευτικὴ Προλεγόμενα: π. Γεώργιος Μεταλληνός, Ἐκδόσεις «Γρηγόρη», Ἀθήνα 2016, σελίδες 229.

Διαβάστε περισσότερα

Εὐκλείδεια Γεωµετρία

Εὐκλείδεια Γεωµετρία Εὐκλείδεια Γεωµετρία Φθινοπωρινὸ Εξάµηνο 010 Καθηγητὴς Ν.Γ. Τζανάκης Μάθηµα 9 ευτέρα 18-10-010 Συνοπτικὴ περιγραφή Υπενθύµιση τοῦ Θεωρήµατος τοῦ Θαλῆ. εῖτε καὶ ἐδάφιο 7.7 τοῦ σχολικοῦ ϐιβλίου. Τονίσθηκε,

Διαβάστε περισσότερα

Να ιεραρχήσετε τα παρακάτω στάδια από τις φάσεις της θείας οικονομίας

Να ιεραρχήσετε τα παρακάτω στάδια από τις φάσεις της θείας οικονομίας ΜΑΘΗΜΑ 7 Ο Η ΠΑΡΟΥΣΙΑ ΤΟΥ ΘΕΟΥ ΣΤΗΝ ΑΝΘΡΩΠΙΝΗ ΙΣΤΟΡΙΑ Να ιεραρχήσετε τα παρακάτω στάδια από τις φάσεις της θείας οικονομίας σύμφωνα με τη χρονική σειρά που πραγματοποιήθηκαν: 1. Προαναγγελία του Μεσσία

Διαβάστε περισσότερα

ναούς β. να τους συγχωρήσει τις αμαρτίες τους β. που κάθισαν οι μαθητές του Χριστού στο Μυστικό Δείπνο β. τη θυσία του Χριστού

ναούς β. να τους συγχωρήσει τις αμαρτίες τους β. που κάθισαν οι μαθητές του Χριστού στο Μυστικό Δείπνο β. τη θυσία του Χριστού Ε ΕΡΩΤΗΜ ΕΠΙΛΟΗ 1 ΕΠΙΛΟΗ 2 ΕΠΙΛΟΗ ΕΠΙΛΟΗ 4 ΣΩΣΤΟ β. λόγω των διωγμών και της Οι πρώτοι χριστιανοί δεν έκτιζαν ναούς. α. επειδή δεν διέθεταν τους πεποίθησης ότι ο Θεός δεν γ. αποκλειστικά και μόνο κατάλληλους

Διαβάστε περισσότερα

ΜΑΘΗΜΑ 11 Ο Η ΑΝΑΣΤΑΣΗ ΤΟΥ ΧΡΙΣΤΟΥ

ΜΑΘΗΜΑ 11 Ο Η ΑΝΑΣΤΑΣΗ ΤΟΥ ΧΡΙΣΤΟΥ ΜΑΘΗΜΑ 11 Ο Η ΑΝΑΣΤΑΣΗ ΤΟΥ ΧΡΙΣΤΟΥ Να συμπληρώσετε κάθε μια από τις προτάσεις 1, 2, 3, 4 και 5, επιλέγοντας τη σωστή απάντηση, σύμφωνα με τη διδασκαλία της Εκκλησίας, από τις αντίστοιχες φράσεις α, β,

Διαβάστε περισσότερα

ΕΓΚΥΚΛΙΟΣ ὑπ ἀριθμ. 17

ΕΓΚΥΚΛΙΟΣ ὑπ ἀριθμ. 17 Πρὸς Ἅπαντας τοὺς Ἐφημερίους τῆς καθ ἡμᾶς Ἱερᾶς Μητροπόλεως. ΕΓΚΥΚΛΙΟΣ ὑπ ἀριθμ. 17 Θέμα: «Περὶ τῆς νομιμότητας τελέσεως τοῦ Μυστηρίου τοῦ Βαπτίσματος ἀνηλίκων». Ἀγαπητοὶ Πατέρες, Σχετικὰ μὲ τὶς προϋποθέσεις,

Διαβάστε περισσότερα

Σύνοδος οὐρανοῦ καί γῆς

Σύνοδος οὐρανοῦ καί γῆς Σύνοδος οὐρανοῦ καί γῆς...ἡ ὀρθόδοξη εἰκόνα εἶναι καρπός τῆς ἀποκαλυπτικῆς ἐμπειρίας τῶν θεουμένων ἁγίων. Εἶναι γνωστόν ὅτι οἱ ἅγιοι, ὅταν φθάνουν στήν θέωση καί τήν θεωρία τῆς δόξης τοῦ Θεοῦ, μετέχουν

Διαβάστε περισσότερα

Εἰσαγωγὴ. Αὐτόματη Δημιουργία Οἰκονομικῶν Κινήσεων Ἀμοιβῶν. Αὐτόματη Δημιουργία Οἰκονομικῶν Κινήσεων Ἀμοιβῶν. ICAMSoft Law Applications Σημειώ σεις

Εἰσαγωγὴ. Αὐτόματη Δημιουργία Οἰκονομικῶν Κινήσεων Ἀμοιβῶν. Αὐτόματη Δημιουργία Οἰκονομικῶν Κινήσεων Ἀμοιβῶν. ICAMSoft Law Applications Σημειώ σεις Εἰσαγωγὴ Ὅπως γνωρίζουν ὅλοι οἱ χρῆστες τῶν δικηγορικῶν ἐφαρμογῶν μας, τὰ εἴδη τῶν ἐνεργειῶν ποὺ μποροῦν νὰ καταγραφοῦν σὲ μία ὑπόθεση εἶναι 1. Ἐνέργειες Ἐξέλιξης, 2. Οἰκονομικές, 3. Λοιπές Ἐνέργειες &

Διαβάστε περισσότερα

ΙΕΡΑ ΜΗΤΡΟΠΟΛΙΣ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΚΑΤΑΛΟΓΟΣ ΕΚΔΟΣΕΩΝ

ΙΕΡΑ ΜΗΤΡΟΠΟΛΙΣ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΚΑΤΑΛΟΓΟΣ ΕΚΔΟΣΕΩΝ ΙΕΡΑ ΜΗΤΡΟΠΟΛΙΣ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΚΑΤΑΛΟΓΟΣ ΕΚΔΟΣΕΩΝ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗ 2012 ΙΕΡΑ ΜΗΤΡΟΠΟΛΙΣ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ 1. Ἡ Καινή Διαθήκη, Θεσσαλονίκη 2010. 2. Ἱερός Ναός ἁγίου Γεωργίου (Ροτόντα), Κατάθεση μαρτυρία, Θεσσαλονίκη

Διαβάστε περισσότερα

παρακαλώ! ... ένα βιβλίο με μήνυμα

παρακαλώ! ... ένα βιβλίο με μήνυμα παρακαλώ!... ένα βιβλίο με μήνυμα Ένα μήνυμα πού δίνει απάντηση στο βασικό ερώτημα ποιος είναι ο σκοπός της ζωής. Ένα μήνυμα πού ανταποκρίνεται σε κάθε ερωτηματικό και αμφιβολία σου. Η βίβλος μας φανερώνει

Διαβάστε περισσότερα

Παρόμοια νὰ σκεφθῇς ὅτι καὶ ἕνας ποὺ στέκεται κοντὰ σὲ μία μεγάλη πυρκαϊά, διατηρεῖ τὴν θερμότητα γιὰ πολὺ καιρὸ καὶ μετὰ τὴν ἀπομάκρυνσί του ἀπὸ τὴν φωτιά. Άραγε ἀπὸ ποιὰ ἄρρητη εὐωδία φιλανθρωπίας, ἀπὸ

Διαβάστε περισσότερα

Α.) ΘΕΟΣ ΑΠΟΚΑΛΥΠΤΟΜΕΝΟΣ

Α.) ΘΕΟΣ ΑΠΟΚΑΛΥΠΤΟΜΕΝΟΣ 1 Α.) ΘΕΟΣ ΑΠΟΚΑΛΥΠΤΟΜΕΝΟΣ I.) Το λυτρωτικό έργο του Χριστού Ο Θεός της χριστιανικής πίστης δεν είναι «Θεός αποκεκρυμμένος» (Deus absconditus), αλλά «Θεός αποκεκαλυμμένος» (Deus revelatus). Κι αν κατά

Διαβάστε περισσότερα

Γενικὴ Ἐκκλησιαστικὴ Ἱστορία Α

Γενικὴ Ἐκκλησιαστικὴ Ἱστορία Α Γενικὴ Ἐκκλησιαστικὴ Ἱστορία Α Ενότητα 7: Δρ. Ἰωάννης Ἀντ. Παναγιωτόπουλος Λέκτορας Γενικῆς Ἐκκλησιαστικῆς Ἱστορίας Ἐθνικὸ καὶ Καποδιστριακὸ Πανεπιστήμιο Ἀθηνῶν Τμῆμα Θεολογίας - Θεολογικὴ Σχολή 2 Εικόνα

Διαβάστε περισσότερα

Φροντιστηριακὸ Μάθημα Ἁγιογραφίας Β

Φροντιστηριακὸ Μάθημα Ἁγιογραφίας Β Φροντιστηριακὸ Μάθημα Ἁγιογραφίας Β Στὴν Ἱερὰ Μονή μας, τῶν Ἁγίων Μαρτύρων Κυπριανοῦ καὶ Ἰουστίνης, στὴν Φυλὴ Ἀττικῆς, μὲ τὴν Χάρι τοῦ Θεοῦ, τὴν εὐχὴ τοῦ ἀσθενοῦντος Σεβασμιωτάτου Πνευματικοῦ Πατρός μας,

Διαβάστε περισσότερα

ΔΕΥΤΕΡΗ ΑΝΑΦΟΡΑ. Γι αυτό και εμείς, ενωμένοι με τους Αγγέλους και τους αγίους, διακηρύττουμε τη δόξα σου αναφωνώντας και λέγοντας (ψάλλοντας):

ΔΕΥΤΕΡΗ ΑΝΑΦΟΡΑ. Γι αυτό και εμείς, ενωμένοι με τους Αγγέλους και τους αγίους, διακηρύττουμε τη δόξα σου αναφωνώντας και λέγοντας (ψάλλοντας): ΔΕΥΤΕΡΗ ΑΝΑΦΟΡΑ 99. Παρ ότι η δεύτερη ευχή είναι συγκροτημένη με το προοίμιό της, μπορεί να χρησιμοποιηθεί και με άλλα προοίμια, ιδιαίτερα με εκείνα που σε περίληψη περιγράφουν το Μυστήριο της Σωτηρίας,

Διαβάστε περισσότερα

ΙΜΗΝΙΑΙΑ ΕΚ ΟΣΗ Ι. Ν. ΑΓΙΑΣ ΜΑΡΙΝΗΣ ΑΝΩ ΙΛΙΣΙΩΝ

ΙΜΗΝΙΑΙΑ ΕΚ ΟΣΗ Ι. Ν. ΑΓΙΑΣ ΜΑΡΙΝΗΣ ΑΝΩ ΙΛΙΣΙΩΝ 1 ΙΜΗΝΙΑΙΑ ΕΚ ΟΣΗ Ι. Ν. ΑΓΙΑΣ ΜΑΡΙΝΗΣ ΑΝΩ ΙΛΙΣΙΩΝ ορτ τ ς τ ς Πεντηκοστ ς έν εἶμαι σίγουρος ὅτι ἔχουμε συνειδητοποιήσει πλήρως τό βαθύτερο νόημα τῆς ἑορτῆς τῆς Πεντηκοστῆς. Καταλαβαίνουμε, ἀσφαλῶς, καλύτερα

Διαβάστε περισσότερα

Παραθέτουμε απόσπασμα του άρθρου: ΟΡΘΟΔΟΞΟΣ ΤΥΠΟΣ ΑΠΙΣΤΕΥΤΟΝ- Οι Ιεχωβάδες και οι Μασόνοι κεφάλαια εις το βιβλίον των θρ

Παραθέτουμε απόσπασμα του άρθρου: ΟΡΘΟΔΟΞΟΣ ΤΥΠΟΣ ΑΠΙΣΤΕΥΤΟΝ- Οι Ιεχωβάδες και οι Μασόνοι κεφάλαια εις το βιβλίον των θρ Με ένα από τα αγαπημένα της θέματα ασχολήθηκε για μια ακόμη φορά, στο φύλλο 1991 της 27ης Σεπτεμβρίου 2013, η εφημερίδα ΟΡΘΟΔΟΞΟΣ ΤΥΠΟΣ. Αιτία, το κεφάλαιο του βιβλίου των Θρησκευτικών που διδάσκεται στην

Διαβάστε περισσότερα

Γενικὴ Ἐκκλησιαστικὴ Ἱστορία Α

Γενικὴ Ἐκκλησιαστικὴ Ἱστορία Α Γενικὴ Ἐκκλησιαστικὴ Ἱστορία Α Δρ. Ἰωάννης Ἀντ. Παναγιωτόπουλος Λέκτορας Γενικῆς Ἐκκλησιαστικῆς Ἱστορίας Ἐθνικὸ καὶ Καποδιστριακὸ Πανεπιστήμιο Ἀθηνῶν Τμῆμα Θεολογίας - Θεολογικὴ Σχολή Οἰκουμενικὸς Πατριάρχης

Διαβάστε περισσότερα

Χριστιανικές Πρακτικές

Χριστιανικές Πρακτικές Χριστιανικές Πρακτικές του David Batty Οδηγός Μελέτης Έκδοση 5 Χριστιανικές Πρακτικές Οδηγός Μελέτης 5η έκδοση του David Batty Σημείωση: Τα εδάφια της Βίβλου όπου αυτά αναφέρονται, είναι από τη νεοελληνική

Διαβάστε περισσότερα

Ἡ Γνησία Ὀρθοδοξία ἐν ὄψει τῆς προκλήσεως τοῦ 2016*

Ἡ Γνησία Ὀρθοδοξία ἐν ὄψει τῆς προκλήσεως τοῦ 2016* Ὁμιλία ἐπὶ τῇ Μνήμῃ τῶν Ἁγίων Νέων Τριῶν Ἱεραρχῶν Φωτίου τοῦ Μεγάλου, Γρηγορίου τοῦ Παλαμᾶ καὶ Μάρκου τοῦ Εὐγενικοῦ Κυριακὴ Α τοῦ Νοεμβρίου, 3.11.2014 ἐκ. ἡμ. Ἡ Γνησία Ὀρθοδοξία ἐν ὄψει τῆς προκλήσεως

Διαβάστε περισσότερα

Γιατί ο Ιησούς Χριστός ήταν και είναι «σημείον αντιλεγόμενον» Διδ. Εν. 6

Γιατί ο Ιησούς Χριστός ήταν και είναι «σημείον αντιλεγόμενον» Διδ. Εν. 6 Γιατί ο Ιησούς Χριστός ήταν και είναι «σημείον αντιλεγόμενον» Διδ. Εν. 6 Υπαπαντή του Κυρίου «θα είναι σημείο αντιλεγόμενο, για να φανερωθούν οι πραγματικές διαθέσεις πολλών» (Λουκ. 2, 34-35) Διχογνωμία

Διαβάστε περισσότερα

Μεγάλη προετοιμασία, χωρίς προσδοκίες. Τετάρτη 23 Μαρτίου 2016, 9.00 π.μ. Στάδιο Εἰρήνης καί Φιλίας, Αἴθουσα «Μελίνα Μερκούρη» Πειραιῶς

Μεγάλη προετοιμασία, χωρίς προσδοκίες. Τετάρτη 23 Μαρτίου 2016, 9.00 π.μ. Στάδιο Εἰρήνης καί Φιλίας, Αἴθουσα «Μελίνα Μερκούρη» Πειραιῶς ΘΕΟΛΟΓΙΚΗ - ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΗ ΗΜΕΡΙΔΑ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΗΜΕΡΙΔΟΣ «ΑΓΙΑ ΚΑΙ ΜΕΓΑΛΗ ΣΥΝΟΔΟΣ» Μεγάλη προετοιμασία, χωρίς προσδοκίες. Τετάρτη 23 Μαρτίου 2016, 9.00 π.μ. Στάδιο Εἰρήνης καί Φιλίας, Αἴθουσα «Μελίνα Μερκούρη»

Διαβάστε περισσότερα

Α1. Να δώσετε το περιεχόμενο των όρων που ακολουθούν: γ. Εκλεκτικοί Μονάδες 15

Α1. Να δώσετε το περιεχόμενο των όρων που ακολουθούν: γ. Εκλεκτικοί Μονάδες 15 Α1. Να δώσετε το περιεχόμενο των όρων που ακολουθούν: α. Ανόρθωση (1910) β. Κλήριγκ γ. Εκλεκτικοί Μονάδες 15 Α2. Γιατί δεν προέκυψαν ταξικά κόμματα στην Ελλάδα το τελευταίο τέταρτο του 19ου αιώνα; Μονάδες

Διαβάστε περισσότερα

Η Παύλεια Θεολογία. Εκκλησιολογία. Αικατερίνη Τσαλαμπούνη Επίκουρη Καθηγήτρια Τμήμα Ποιμαντικής και Κοινωνικής Θεολογία

Η Παύλεια Θεολογία. Εκκλησιολογία. Αικατερίνη Τσαλαμπούνη Επίκουρη Καθηγήτρια Τμήμα Ποιμαντικής και Κοινωνικής Θεολογία ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΑΝΟΙΧΤΑ ΑΚΑΔΗΜΑΙΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ Η Εκκλησιολογία Αικατερίνη Τσαλαμπούνη Επίκουρη Καθηγήτρια Τμήμα Ποιμαντικής και Κοινωνικής Θεολογία Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό

Διαβάστε περισσότερα

Χριστιανική Γραμματεία ΙI

Χριστιανική Γραμματεία ΙI Χριστιανική Γραμματεία ΙI Ενότητα 1-Β Α7-8: Χριστολογία 4ου-5ου αιώνα Αναστάσιος Γ. Μαράς, Δρ Θ. Πρόγραμμα Ιερατικών Σπουδών Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό υπόκειται σε άδειες χρήσης Creative

Διαβάστε περισσότερα

ΝΑΖΙΜ ΧΙΚΜΕΤ ΕΠΙΛΕΓΜΕΝΑ ΠΟΙΗΜΑΤΑ Η ΠΙΟ ΟΜΟΡΦΗ ΘΑΛΑΣΣΑ

ΝΑΖΙΜ ΧΙΚΜΕΤ ΕΠΙΛΕΓΜΕΝΑ ΠΟΙΗΜΑΤΑ Η ΠΙΟ ΟΜΟΡΦΗ ΘΑΛΑΣΣΑ ΝΑΖΙΜ ΧΙΚΜΕΤ ΕΠΙΛΕΓΜΕΝΑ ΠΟΙΗΜΑΤΑ Η ΠΙΟ ΟΜΟΡΦΗ ΘΑΛΑΣΣΑ Να γελάσεις απ' τα βάθη των χρυσών σου ματιών είμαστε μες στο δικό μας κόσμο Η πιο όμορφη θάλασσα είναι αυτή που δεν έχουμε ακόμα ταξιδέψει Τα πιο

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΑΚΟΝΙΑ ΛΑΤΡΕΙΑΣ ΚΑΙ ΑΦΟΣΙΩΣΕΩΣ

ΔΙΑΚΟΝΙΑ ΛΑΤΡΕΙΑΣ ΚΑΙ ΑΦΟΣΙΩΣΕΩΣ Μητροπολίτου Γουμενίσσης, Ἀξιουπόλεως καί Πολυκάστρου ΔΗΜΗΤΡΙΟΥ ΔΙΑΚΟΝΙΑ ΛΑΤΡΕΙΑΣ ΚΑΙ ΑΦΟΣΙΩΣΕΩΣ ΑΘΗΝΑ 1987 Προσφώνηση στοὺς Νεωκόρους τῶν Ἱ. Ναῶν τῆς Ἀρχιεπισκοπῆς Ἀθηνῶν, κατὰ τὴ διάρκεια γεύματος ποὺ

Διαβάστε περισσότερα

ΙΜΗΝΙΑΙΑ ΕΚ ΟΣΗ Ι. Ν. ΑΓΙΑΣ ΜΑΡΙΝΗΣ ΑΝΩ ΙΛΙΣΙΩΝ

ΙΜΗΝΙΑΙΑ ΕΚ ΟΣΗ Ι. Ν. ΑΓΙΑΣ ΜΑΡΙΝΗΣ ΑΝΩ ΙΛΙΣΙΩΝ 1 ΙΜΗΝΙΑΙΑ ΕΚ ΟΣΗ Ι. Ν. ΑΓΙΑΣ ΜΑΡΙΝΗΣ ΑΝΩ ΙΛΙΣΙΩΝ χαλ νωτη γλ σσα Ἡ γλῶσσα εἶναι ἕνα ἀπὸ τὰ σημαντικότερα μέλη τοῦ ἀνθρώπινου ὀργανισμοῦ. Σὲ σύγκριση μὲ ἄλλα ἀνθρώπινα μέλη, ὅπως γιὰ παράδειγμα τὰ χέρια

Διαβάστε περισσότερα

Ἀρχιμανδρίτου Φωτίου Ἰωακεὶμ

Ἀρχιμανδρίτου Φωτίου Ἰωακεὶμ Ἀρχιμανδρίτου Φωτίου Ἰωακεὶμ Λαμπρὴ πανήγυρη ἐπιτελοῦμε, ἀγαπητοὶ ἐνχριστῷ ἀδελφοί! Σήμερα ἡ Ἐκκλησία μας τιμᾶ καὶ γεραίρει τὸ θεῖο γεγονὸς τῆς Μεταμορφώσεως τοῦ Κυρίου ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ. Γι αὐτὸ κι ἐμεῖς

Διαβάστε περισσότερα

Μὲ τὴν Χάρι τοῦ Κυρίου μας

Μὲ τὴν Χάρι τοῦ Κυρίου μας Ἱερὸ Τελετὴ Λήξεως Μαθημάτων Ἁγιογραφίας τῆς Μητροπόλεώς μας Περίοδος ΣΤ, 2013-2014 Ζωὴ καὶ Δημιουργικὴ Συνέχεια στὴν Ὀρθόδοξη Ἁγιογραφία + Κυριακὴ Ἁγιορειτῶν Πατέρων, 9/22.6.2014 Μὲ τὴν Χάρι τοῦ Κυρίου

Διαβάστε περισσότερα

ΑΓΙΟΣ ΜΑΡΤΥΡΑΣ ΑΓΑΘΟΠΟΥΣ

ΑΓΙΟΣ ΜΑΡΤΥΡΑΣ ΑΓΑΘΟΠΟΥΣ ΑΓΙΟΣ ΜΑΡΤΥΡΑΣ ΑΓΑΘΟΠΟΥΣ Ἡ συνεισφορὰ τῆς νήσου Κρήτης στὴ συγκρότηση τοῦ «ἔσω ἀνθρώπου», καθὼς καὶ στὴν πνευματικὴ προαγωγή, δὲν συνίσταται μονάχα στὴν καλλιέργεια τῶν Γραμμάτων καὶ τῶν Τεχνῶν, ἀλλὰ καὶ

Διαβάστε περισσότερα

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΑ ΕΥΑΓΓΕΛΙΑ ΤΑ ΣΥΝΟΠΤΙΚΑ ΕΥΑΓΓΕΛΙΑ (Mατθαίος-Μάρκος-Λουκάς)

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΑ ΕΥΑΓΓΕΛΙΑ ΤΑ ΣΥΝΟΠΤΙΚΑ ΕΥΑΓΓΕΛΙΑ (Mατθαίος-Μάρκος-Λουκάς) ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΑ ΕΥΑΓΓΕΛΙΑ ΤΑ ΣΥΝΟΠΤΙΚΑ ΕΥΑΓΓΕΛΙΑ (Mατθαίος-Μάρκος-Λουκάς) Από τον 2ο αιώνα και εξής η λέξη ευαγγέλιο δηλώνει: τα βιβλία εκείνα της Καινής Διαθήκης που περιέχουν και αφηγούνται το γεγονός της

Διαβάστε περισσότερα

ΙΕΡΕΣ ΑΚΟΛΟΥΘΙΕΣ ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΥ

ΙΕΡΕΣ ΑΚΟΛΟΥΘΙΕΣ ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΥ ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ 1 ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΥ Ἀρχὴ τῆς Ἰνδίκτου, ἤτοι τοῦ Νέου Ἔτους, Συμεὼν ὁσίου τοῦ Στυλίτου, τῶν Ἁγίων 40 Γυναικῶν, Ἀμμοῦν Διακόνου Ἑσπερινός-Παράκληση 18:00-19:00 06:30-08:30 2 4 6 8 Μάμαντος Μεγαλομάρτυρος,

Διαβάστε περισσότερα

Σκέψεις γιὰ τὴν διατροφὴ καὶ τὴ νηστεία

Σκέψεις γιὰ τὴν διατροφὴ καὶ τὴ νηστεία Σκέψεις γιὰ τὴν διατροφὴ καὶ τὴ νηστεία Ἀλήθεια, πόσο σημαντικὸ εἶναι τὸ θέμα τῆς διατροφῆς. Εἴμαστε αὐτὸ ποὺ τρῶμε, λένε μερικοὶ ὑλιστὲς φιλόσοφοι. Καὶ ἐννοοῦν τίποτα παραπάνω. Ἡ λογικὴ αὐτὴ εἶναι λίγο

Διαβάστε περισσότερα

Μαθημα 1. Η λατρεία στη ζωή των πιστών σήμερα

Μαθημα 1. Η λατρεία στη ζωή των πιστών σήμερα Μαθημα 1. Η λατρεία στη ζωή των πιστών σήμερα ΣΤΟΧΟΙ: Οι μαθητές να 1. Διατυπώνουν τους προβληματισμούς τους γύρω από τη λατρεία. 2. Υποστηρίζουν με επιχειρήματα ότι στη χριστιανική θρησκεία η λατρεία

Διαβάστε περισσότερα

Ομιλία στην Σχολική Εορτή των Τριών Ιεραρχών Γυμνάσιο Ξυλοφάγου

Ομιλία στην Σχολική Εορτή των Τριών Ιεραρχών Γυμνάσιο Ξυλοφάγου Ομιλία στην Σχολική Εορτή των Τριών Ιεραρχών Γυμνάσιο Ξυλοφάγου Ήταν γύρω στον 11 ου αι. στα χρόνια του Αλέξιου Κομνηνού όταν στην Κωνσταντινούπολη ξέσπασε με νέα διαμάχη. Άνθρωποι των γραμμάτων και μη,

Διαβάστε περισσότερα

Παρακαλούμε όποιον γνωρίζει το που μπορούμε να βρούμε ολόκληρα τα κείμενα στα ελληνικά, να μας ενημερώσει.

Παρακαλούμε όποιον γνωρίζει το που μπορούμε να βρούμε ολόκληρα τα κείμενα στα ελληνικά, να μας ενημερώσει. Η μετάφραση των κειμένων στα ελληνικά, που παρατίθεται εδώ, είναι βασισμένη στις μεταφράσεις από τα κοπτικά και ελληνικά στα αγγλικά των: Wesley W. Isenberg, Stephen Patterson, Marvin Meyer, Thomas O.

Διαβάστε περισσότερα

Ἡ Μεταμόρφωση τοῦ Κυρίου

Ἡ Μεταμόρφωση τοῦ Κυρίου Ἡ Μεταμόρφωση τοῦ Κυρίου Λίγο καιρό πρίν ἀπό τό πάθος Του, ὁ Κύριος, ἀφοῦ παρέλαβε τούς τρεῖς προκρίτους μαθητές, τόν Πέτρο, τόν Ἰάκωβο καί τόν Ἰωάννη, ἀνέβηκε στό ὄρος Θαβώρ καί ἐκεῖ, ἐνώπιον αὐτῶν μεταμορφώθηκε.

Διαβάστε περισσότερα

ΕΥΡΩΠΗ ΚΑΙ ΘΡΗΣΚΕΙΑ: ΠΑΡΕΛΘΟΝ, ΠΑΡΟΝ ΚΑΙ ΜΕΛΛΟΝ

ΕΥΡΩΠΗ ΚΑΙ ΘΡΗΣΚΕΙΑ: ΠΑΡΕΛΘΟΝ, ΠΑΡΟΝ ΚΑΙ ΜΕΛΛΟΝ 127 ΕΥΡΩΠΗ ΚΑΙ ΘΡΗΣΚΕΙΑ: ΠΑΡΕΛΘΟΝ, ΠΑΡΟΝ ΚΑΙ ΜΕΛΛΟΝ ΜΗΤΡΟΠΟΛΙΤΗΣ ΠΕΡΓΑΜΟΥ ΙΩΑΝΝΗΣ (ΖΗΖΙΟΥΛΑΣ) Εἰσαγωγὴ Ἡ δημιουργία τῆς ἑνωμένης Εὐρώπης εἶναι πάνω ἀπ ὅλα γεγονὸς πνευματικῆς σημασίας. Ἡ πολιτικὴ ἡγεσία

Διαβάστε περισσότερα

Θρησκευτικά Α Λυκείου GI_A_THI_0_10296 Απαντήσεις των θεμάτων ΘΕΜΑ Α1

Θρησκευτικά Α Λυκείου GI_A_THI_0_10296 Απαντήσεις των θεμάτων ΘΕΜΑ Α1 Θρησκευτικά Α Λυκείου GI_A_THI_0_10296 Απαντήσεις των θεμάτων ΘΕΜΑ Α1 α) Να συμπληρώσετε κάθε μια από τις προτάσεις 1, 2, 3, 4 και 5 επιλέγοντας τη σωστή απάντηση, σύμφωνα με τη διδασκαλία της Εκκλησίας,

Διαβάστε περισσότερα

Θεωρία Συνόλων - Set Theory

Θεωρία Συνόλων - Set Theory Θεωρία Συνόλων - Set Theory Ἐπισκόπηση γιὰ τὶς ἀνάγκες τῶν Πρωτοετῶν Φοιτητῶν τοῦ Τµήµατος Διοίκησης, στὸ µάθηµα Γενικὰ Μαθηµατικά. Ὑπὸ Γεωργίου Σπ. Κακαρελίδη, Στὸ Τµῆµα Διοίκησης ΤΕΙ Δυτικῆς Ἑλλάδος

Διαβάστε περισσότερα

Ἀγαπητοί ἐθελοντές τῆς Διακονίας Ἀσθενῶν τῆς Ἐκκλησίας μας.

Ἀγαπητοί ἐθελοντές τῆς Διακονίας Ἀσθενῶν τῆς Ἐκκλησίας μας. ΕΚΚΛΗΣΙΑ & ΕΘΕΛΟΝΤΙΣΜΟΣ ΕΝΟΡΙΑ & ΔΙΑΚΟΝΙΑ ΑΣΘΕΝΩΝ Σεβασμιώτατε, Αἰδεσιμολογιώτατοι, Πρωτοπρεσβύτερος π. Βασίλειος Κοντογιάννης Ἐφημ. ΙΠΠΟΚΡΑΤΕΙΟΥ Γ.Ν.Α. Ἀγαπητοί ἐθελοντές τῆς Διακονίας Ἀσθενῶν τῆς Ἐκκλησίας

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΛΟΓΟΣ ΣΤΗ ΓΑΛΛΙΚΗ ΕΚΔΟΣΗ

ΠΡΟΛΟΓΟΣ ΣΤΗ ΓΑΛΛΙΚΗ ΕΚΔΟΣΗ ΠΡΟΛΟΓΟΣ ΣΤΗ ΓΑΛΛΙΚΗ ΕΚΔΟΣΗ Τὰ Ἕξι μεγάλα ἐρωτήματα τῆς δυτικῆς μεταφυσικῆς καταλαμβάνουν μιὰ ξεχωριστὴ θέση στὴν ἱστορία τῆς φιλοσοφικῆς ἱστοριογραφίας. Ὁ συγγραφέας του βιβλίου, Χάιντς Χάιμζετ (1886-1975),

Διαβάστε περισσότερα

ICAMLaw Application Server Χειροκίνηση Ἀναβάθμιση

ICAMLaw Application Server Χειροκίνηση Ἀναβάθμιση Εἰσαγωγή Ὁ ICAMLaw Application Server (στὸ ἑξῆς γιά λόγους συντομίας IAS) ἀποτελεῖ τὸ ὑπόβαθρο ὅλων τῶν δικηγορικῶν ἐφαρμογῶν τῆς ICAMSoft. Εἶναι αὐτός ποὺ μεσολαβεῖ ἀνάμεσα: α) στὴν τελική ἐφαρμογὴ ποὺ

Διαβάστε περισσότερα

Η Λειτουργική ερμηνευτική (Μυσταγωγικά υπομνήματα) από τον ΣΤ έως τον ΙΒ αιώνα

Η Λειτουργική ερμηνευτική (Μυσταγωγικά υπομνήματα) από τον ΣΤ έως τον ΙΒ αιώνα Η Λειτουργική ερμηνευτική (Μυσταγωγικά υπομνήματα) από τον ΣΤ έως τον ΙΒ αιώνα του Αιδεσιμολογιώτατου Πρωτοπρεσβύτερου κ. Θεοδώρου Ι. Κουμαριανού, Λέκτορα της Θεολογικής Σχολής του Πανεπιστημίου Αθηνών

Διαβάστε περισσότερα

Ἀσκητὲς καὶ ἀσκητήρια στὴ νῆσο Σκόπελο

Ἀσκητὲς καὶ ἀσκητήρια στὴ νῆσο Σκόπελο Ἀσκητὲς καὶ ἀσκητήρια στὴ νῆσο Σκόπελο (Μιὰ πρώτη προσέγγιση στὸ θέμα) Εἰπώθηκε, πὼς ὁλόκληρο τὸ Ἅγιον Ὄρος μοιάζει μὲ τὸ Καθολικὸ ἑνὸς ἰεροῦ Ναοῦ καὶ ὅτι ἡ περιοχὴ ἀπὸ τὴν Ἁγία Ἄννα καὶ πέρα εἶναι τὸ

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΙΜΕΝΑ ΟΡΘΟΔΟΞΟΥ ΟΜΟΛΟΓΙΑΣ

ΚΕΙΜΕΝΑ ΟΡΘΟΔΟΞΟΥ ΟΜΟΛΟΓΙΑΣ AΡΧΙΜ. ΚΥΡΙΛΛΟΥ ΚΩΣΤΟΠΟΥΛΟΥ Ἱεροκήρυκος Ἱ. Μ. Πατρῶν Δρος Θεολογίας «ΓΙΝΕΣΘΕ ΕΤΟΙΜΟΙ» ΚΕΙΜΕΝΑ ΟΡΘΟΔΟΞΟΥ ΟΜΟΛΟΓΙΑΣ ΕΝ ΟΨΕΙ ΤΗΣ ΣΥΝΟΔΟΥ ΤΟΥ 2016 Γ ΕΚΔΟΣΗ ΠΑΤΡΑ 2016 ΑΡΧΙΜ. ΚΥΡΙΛΛΟΥ ΚΩΣΤΟΠΟΥΛΟΥ ΙΕΡΟΚΗΡΥΚΟΣ

Διαβάστε περισσότερα

Η Α.Θ.Π. ο Οικουμενικός Πατριάρχης κ.κ. Βαρθολομαίος. τίμησε με την παρουσία του τις εκδηλώσεις για τον εορτασμό

Η Α.Θ.Π. ο Οικουμενικός Πατριάρχης κ.κ. Βαρθολομαίος. τίμησε με την παρουσία του τις εκδηλώσεις για τον εορτασμό Θέρμη 25/10/2013 Η Α.Θ.Π. ο Οικουμενικός Πατριάρχης κ.κ. Βαρθολομαίος τίμησε με την παρουσία του τις εκδηλώσεις για τον εορτασμό των 35 χρόνων των Εκπαιδευτηρίων Ε. Μαντουλίδη. Τον εορτασμό των 35 χρόνων

Διαβάστε περισσότερα

Γενικὴ Ἐκκλησιαστικὴ Ἱστορία Α

Γενικὴ Ἐκκλησιαστικὴ Ἱστορία Α Γενικὴ Ἐκκλησιαστικὴ Ἱστορία Α Ενότητα 5: Ἡ περὶ Λόγου διδασκαλία: Λουκιανὸς ὁ ἀποσυνάγωγος Δρ. Ἰωάννης Ἀντ. Παναγιωτόπουλος Λέκτορας Γενικῆς Ἐκκλησιαστικῆς Ἱστορίας Ἐθνικὸ καὶ Καποδιστριακὸ Πανεπιστήμιο

Διαβάστε περισσότερα

ΑΡΧΑΙΟ ΚΕΙΜΕΝΟ. ΕΝΟΤΗΤΑ 4η

ΑΡΧΑΙΟ ΚΕΙΜΕΝΟ. ΕΝΟΤΗΤΑ 4η ΑΡΧΑΙΟ ΚΕΙΜΕΝΟ ΕΝΟΤΗΤΑ 4η 15. Bούλομαι δὲ καὶ ἃς βασιλεῖ πρὸς τὴν πόλιν συνθήκας ὁ Λυκοῦργος ἐποίησε διηγήσασθαι: μόνη γὰρ δὴ αὕτη ἀρχὴ διατελεῖ οἵαπερ ἐξ ἀρχῆς κατεστάθη: τὰς δὲ ἄλλας πολιτείας εὕροι

Διαβάστε περισσότερα

ΠΟΡΙΣΜΑΤΑ ΑΠΟ ΤΗΝ Β ΔΙΗΜΕΡΙΔΑ ΤΗΣ ΕΙΔΙΚΗΣ ΣΥΝΟΔΙΚΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ ΓΑΜΟΥ, ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑΣ, ΠΡΟΣΤΑΣΙΑΣ ΤΟΥ ΠΑΙΔΙΟΥ ΚΑΙ ΔΗΜΟΓΡΑΦΙΚΟΥ ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΟΣ

ΠΟΡΙΣΜΑΤΑ ΑΠΟ ΤΗΝ Β ΔΙΗΜΕΡΙΔΑ ΤΗΣ ΕΙΔΙΚΗΣ ΣΥΝΟΔΙΚΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ ΓΑΜΟΥ, ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑΣ, ΠΡΟΣΤΑΣΙΑΣ ΤΟΥ ΠΑΙΔΙΟΥ ΚΑΙ ΔΗΜΟΓΡΑΦΙΚΟΥ ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΟΣ ΠΟΡΙΣΜΑΤΑ ΑΠΟ ΤΗΝ Β ΔΙΗΜΕΡΙΔΑ ΤΗΣ ΕΙΔΙΚΗΣ ΣΥΝΟΔΙΚΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ ΓΑΜΟΥ, ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑΣ, ΠΡΟΣΤΑΣΙΑΣ ΤΟΥ ΠΑΙΔΙΟΥ ΚΑΙ ΔΗΜΟΓΡΑΦΙΚΟΥ ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΟΣ (5-6 ΝΟΕΜΒΡΙΟΥ 2004, Διορθόδοξον Κέντρον τῆς Ἐκκλησίας τῆς Ἑλλάδος

Διαβάστε περισσότερα

Ἑλένη Γλύκατζη-Ἀρβελέρ. Γιατὶ τὸ Βυζάντιο. Ἐκδόσεις «Ἑλληνικὰ Γράμματα», Ἀθήνα 2009, σελίδες 292.

Ἑλένη Γλύκατζη-Ἀρβελέρ. Γιατὶ τὸ Βυζάντιο. Ἐκδόσεις «Ἑλληνικὰ Γράμματα», Ἀθήνα 2009, σελίδες 292. Ἑλένη Γλύκατζη-Ἀρβελέρ Γιατὶ τὸ Βυζάντιο Ἐκδόσεις «Ἑλληνικὰ Γράμματα», Ἀθήνα 2009, σελίδες 292. Κατ ἐπανάληψιν ἔχει ἐπισημανθῆ ὅτι ἐπιβάλλεται νὰ ἀναθεωρήσουμε ἐμεῖς οἱ Ἕλληνες τὴν ὀπτικὴ εἰκόνα ποὺ ἔχουν

Διαβάστε περισσότερα

ΧΡΙΣΤΙΑΝΙΚΗ ΗΘΙΚΗ. Ενότητα 12: Ο ΟΝΤΟΛΟΓΙΚΟΣ ΧΑΡΑΚΤΗΡΑΣ ΤΗΣ ΧΡΙΣΤΙΑΝΙΚΗΣ ΗΘΙΚΗΣ. ΜΑΡΙΑ Κ. ΚΑΡΑΜΠΕΛΙΑ Τμήμα Ιερατικών Σπουδών

ΧΡΙΣΤΙΑΝΙΚΗ ΗΘΙΚΗ. Ενότητα 12: Ο ΟΝΤΟΛΟΓΙΚΟΣ ΧΑΡΑΚΤΗΡΑΣ ΤΗΣ ΧΡΙΣΤΙΑΝΙΚΗΣ ΗΘΙΚΗΣ. ΜΑΡΙΑ Κ. ΚΑΡΑΜΠΕΛΙΑ Τμήμα Ιερατικών Σπουδών ΧΡΙΣΤΙΑΝΙΚΗ ΗΘΙΚΗ Ενότητα 12: Ο ΟΝΤΟΛΟΓΙΚΟΣ ΧΑΡΑΚΤΗΡΑΣ ΤΗΣ ΧΡΙΣΤΙΑΝΙΚΗΣ ΗΘΙΚΗΣ ΜΑΡΙΑ Κ. ΚΑΡΑΜΠΕΛΙΑ Τμήμα Ιερατικών Σπουδών Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό υπόκειται σε άδειες χρήσης Creative

Διαβάστε περισσότερα

ΛΕΟΝΤΕΙΟ ΛΥΚΕΙΟ ΝΕΑΣ ΣΜΥΡΝΗΣ ΤΟΜΕΑΣ ΠΟΙΜΑΝΤΙΚΗΣ

ΛΕΟΝΤΕΙΟ ΛΥΚΕΙΟ ΝΕΑΣ ΣΜΥΡΝΗΣ ΤΟΜΕΑΣ ΠΟΙΜΑΝΤΙΚΗΣ ΛΕΟΝΤΕΙΟ ΛΥΚΕΙΟ ΝΕΑΣ ΣΜΥΡΝΗΣ ΤΟΜΕΑΣ ΠΟΙΜΑΝΤΙΚΗΣ 2014 Αγία και Μεγάλη Τεσσαρακοστή «Αυτός σήκωσε τις αμαρτίες μας με το ίδιο Του το σώμα στο σταυρό, για να πεθάνουμε κι εμείς ως προς την αμαρτία και να

Διαβάστε περισσότερα

ατηρηθῆ ἡ ἐσωτερική ἑνότητα τῆς Ἐκκλησίας, ὅταν χάνεται ἡ ἀποκαλυπτική ἀλήθεια (δόγμα) καί ἡ ἀσκητική - νηπτική προϋπόθεση βιώσεως καί διατηρήσεως τοῦ

ατηρηθῆ ἡ ἐσωτερική ἑνότητα τῆς Ἐκκλησίας, ὅταν χάνεται ἡ ἀποκαλυπτική ἀλήθεια (δόγμα) καί ἡ ἀσκητική - νηπτική προϋπόθεση βιώσεως καί διατηρήσεως τοῦ Παλαιά καί νέα Ρώμη Μετά τήν Πεντηκοστή ἐπεκτάθηκε ἡ Ἐκκλησία σέ ὅλον τόν κόσμο καί μέ τήν πάροδο τοῦ χρόνου διαρθρώθηκε σέ τοπικές Ἐκκλησίες σέ μιά ἑνότητα, κατά τόν εὐχαριστιακό λόγο «μελίζεται καί διαμερίζεται

Διαβάστε περισσότερα

ΠΟΙΜΑΝΤΙΚΗ ΘΕΟΛΟΓΙΑ. Ενότητα 8: ΠΡΟΫΠΟΘΕΣΕΙΣ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΙΚΗΣ ΔΙΑΚΟΝΙΑΣ ΤΟΥ ΘΕΙΟΥ ΛΟΓΟΥ. ΜΑΡΙΑ Κ. ΚΑΡΑΜΠΕΛΙΑ Πρόγραμμα Ιερατικών Σπουδών

ΠΟΙΜΑΝΤΙΚΗ ΘΕΟΛΟΓΙΑ. Ενότητα 8: ΠΡΟΫΠΟΘΕΣΕΙΣ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΙΚΗΣ ΔΙΑΚΟΝΙΑΣ ΤΟΥ ΘΕΙΟΥ ΛΟΓΟΥ. ΜΑΡΙΑ Κ. ΚΑΡΑΜΠΕΛΙΑ Πρόγραμμα Ιερατικών Σπουδών ΠΟΙΜΑΝΤΙΚΗ ΘΕΟΛΟΓΙΑ Ενότητα 8: ΠΡΟΫΠΟΘΕΣΕΙΣ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΙΚΗΣ ΔΙΑΚΟΝΙΑΣ ΤΟΥ ΘΕΙΟΥ ΛΟΓΟΥ ΜΑΡΙΑ Κ. ΚΑΡΑΜΠΕΛΙΑ Πρόγραμμα Ιερατικών Σπουδών Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό υπόκειται σε άδειες χρήσης

Διαβάστε περισσότερα

Η ΘΕΙΑ ΕΥΧΑΡΙΣΤΙΑ ΩΣ ΦΑΝΕΡΩΣΗ ΤΩΝ ΓΕΓΟΝΟΤΩΝ ΤΗΣ ΘΕΙΑΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑΣ (Μέρος 1 ο )

Η ΘΕΙΑ ΕΥΧΑΡΙΣΤΙΑ ΩΣ ΦΑΝΕΡΩΣΗ ΤΩΝ ΓΕΓΟΝΟΤΩΝ ΤΗΣ ΘΕΙΑΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑΣ (Μέρος 1 ο ) 1 Η ΘΕΙΑ ΕΥΧΑΡΙΣΤΙΑ ΩΣ ΦΑΝΕΡΩΣΗ ΤΩΝ ΓΕΓΟΝΟΤΩΝ ΤΗΣ ΘΕΙΑΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑΣ (Μέρος 1 ο ) Ι.) Η θεμελιακή αφετηρία της Εκκλησίας Η Εκκλησία από την πρώτη στιγμή της ιστορικής της φανέρωσης, είναι μια κοινότητα λατρευτική,

Διαβάστε περισσότερα

Ο πρώτος διωγμός των χριστιανών

Ο πρώτος διωγμός των χριστιανών Ο πρώτος διωγμός των χριστιανών Η πραγματικότητα της Εκκλησίας, έτσι όπως τη ζούμε σήμερα, δεν έγινε με κάποιον αυτόματο και ανώδυνο τρόπο. Η θεμελίωση και η εξάπλωση της Εκκλησίας επιτεύχθηκαν με αγώνες

Διαβάστε περισσότερα

(Εξήγηση του τίτλου και της εικόνας που επέλεξα για το ιστολόγιό μου)

(Εξήγηση του τίτλου και της εικόνας που επέλεξα για το ιστολόγιό μου) Εν αρχή ην ο Λόγος. (Εξήγηση του τίτλου και της εικόνας που επέλεξα για το ιστολόγιό μου) Στις νωπογραφίες της οροφής της Καπέλα Σιξτίνα φαίνεται να απεικονίζονται μέρη του ανθρώπινου σώματος, όπως ο εγκέφαλος,

Διαβάστε περισσότερα

Ὁ Γάμος. Ἀγαπητοί μας μελλόνυμφοι,

Ὁ Γάμος. Ἀγαπητοί μας μελλόνυμφοι, Ὁ Γάμος Ἀγαπητοί μας μελλόνυμφοι, ὲ λίγες ἡμέρες πρόκειται νὰ ἑνωθεῖτε μὲ τὰ δεσμὰ τοῦ Γάμου διὰ τῶν εὐλογιῶν τῆς Ἁγίας Ἐκκλησίας τοῦ Κυρίου μας. Αὐτὸ τὸ γεγονὸς χρειάζεται ὡς καταλύτη τὸν τελειωτῆ καὶ

Διαβάστε περισσότερα

Παρέλαση-Μαντήλα-Δωδεκάποντα*

Παρέλαση-Μαντήλα-Δωδεκάποντα* Ἀξίες -Ἰδανικά -Ἱστορικὴ Μνήμη Παρέλαση-Μαντήλα-Δωδεκάποντα* «Ἡ σεμνότητα καὶ ἡ ταπεινότητα εἶναι προαπαιτούμενο...» α. Στὴν χώρα ποὺ θὰ ριζώσεις νὰ σεβαστεῖς τὴν σημαία της, τοὺς ἀνθρώπους της, τὴν φύση

Διαβάστε περισσότερα

ΚΑΤΑ ΙΩΑΝΝΗΝ ΕΥΑΓΓΕΛΙΟ ΚΑΙ ΠΡΑΞΕΙΣ ΤΩΝ ΑΠΟΣΤΟΛΩΝ

ΚΑΤΑ ΙΩΑΝΝΗΝ ΕΥΑΓΓΕΛΙΟ ΚΑΙ ΠΡΑΞΕΙΣ ΤΩΝ ΑΠΟΣΤΟΛΩΝ ΚΑΤΑ ΙΩΑΝΝΗΝ ΕΥΑΓΓΕΛΙΟ ΚΑΙ ΠΡΑΞΕΙΣ ΤΩΝ ΑΠΟΣΤΟΛΩΝ Το Δ ευαγγέλιο και η σχέση του με τα Συνοπτικά «Πνευματικό» ευαγγέλιο- «σωματικά» ευαγγέλια Ομοιότητες-διαφορές Δε διασώζει καμία από τις 50 και πλέον παραβολές

Διαβάστε περισσότερα

Οι ετερόδοξοι, η Εκκλησία και εμείς

Οι ετερόδοξοι, η Εκκλησία και εμείς Οι ετερόδοξοι, η Εκκλησία και εμείς ΑΠOΠΑΜΑ ΑΠO ΣΗΝ ΟΜΙΛΙΑ του Π. ΠEΣΡΟΤ ΧΙΡ στο 20ο ΙΕΡΑΠΟΣΟΛΙΚO ΤΝΕΔΡΙΟ ΤΝΕΡΓΑΣΩΝ ΣΟΤ ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΟΤ ΧΡΙΣ. ΟΜΙΛΟΤ ΕΙ ΣΗΝ ΚΑΣΑΚΗΝΩΙΝ ΑΓΙΑ ΣΑΒΙΘΑ Αράχωβης Παρανάσσου Βοιωτίας

Διαβάστε περισσότερα

Η Παύλεια Θεολογία. Πνευματολογία. Αικατερίνη Τσαλαμπούνη Επίκουρη Καθηγήτρια Τμήμα Ποιμαντικής και Κοινωνικής Θεολογία

Η Παύλεια Θεολογία. Πνευματολογία. Αικατερίνη Τσαλαμπούνη Επίκουρη Καθηγήτρια Τμήμα Ποιμαντικής και Κοινωνικής Θεολογία ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΑΝΟΙΧΤΑ ΑΚΑΔΗΜΑΙΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ Η Πνευματολογία Αικατερίνη Τσαλαμπούνη Επίκουρη Καθηγήτρια Τμήμα Ποιμαντικής και Κοινωνικής Θεολογία Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό

Διαβάστε περισσότερα

μαθη ματικῶν, ἀλλὰ καὶ τὴ βαθιά του ἐκτίμηση γιὰ τὴ χαϊντεγκεριανὴ ἱστορικὴ κατανόηση τοῦ ἀνθρώπινου κόσμου. Καταγράφοντας ὅλες αὐτὲς τὶς ἐπιδράσεις,

μαθη ματικῶν, ἀλλὰ καὶ τὴ βαθιά του ἐκτίμηση γιὰ τὴ χαϊντεγκεριανὴ ἱστορικὴ κατανόηση τοῦ ἀνθρώπινου κόσμου. Καταγράφοντας ὅλες αὐτὲς τὶς ἐπιδράσεις, ΠΡΟΛΟΓΟΣ Τὸ βιβλίο αὐτὸ εἶναι προϊὸν μακρόχρονης ἐξέλιξης. Γιὰ εἴκοσι περίπου χρόνια, τὸ ἐνδιαφέρον μου γιὰ τὸν Φρέγκε ἀποτέλεσε μέρος ἑνὸς ὁδοιπορικοῦ ποὺ ξεκίνησε ἀπὸ τὸ Μόναχο καί, μέσω τῆς Ὀξφόρδης

Διαβάστε περισσότερα

«ΟΡΘΟΔΟΞΙΑ ΚΑΙ ΔΙΑΘΡΗΣΚΕΙΑΚΟΣ ΔΙΑΛΟΓΟΣ» Γ. ΜΑΡΤΖΕΛΟΥ

«ΟΡΘΟΔΟΞΙΑ ΚΑΙ ΔΙΑΘΡΗΣΚΕΙΑΚΟΣ ΔΙΑΛΟΓΟΣ» Γ. ΜΑΡΤΖΕΛΟΥ Από τη Διακήρυξη της Διαθρησκειακής Συνάντησης στις Βρυξέλες το 2001 με θέμα «Η ειρήνη του Θεού εν τω κόσμο». Στη Διακήρυξη που βρήκε μεγάλη απήχηση, ιδιαίτερα στην οικουμενική προσπάθεια για την οικοδόμηση

Διαβάστε περισσότερα

ΔΕ3. Η Καινή Διαθήκη Α: Τα Ευαγγέλια και οι Πράξεις των Αποστόλων

ΔΕ3. Η Καινή Διαθήκη Α: Τα Ευαγγέλια και οι Πράξεις των Αποστόλων ΔΕ3. Η Καινή Διαθήκη Α: Τα Ευαγγέλια και οι Πράξεις των Αποστόλων 1. Ποια είναι τα βιβλία της Καινής Διαθήκης 1. Ιστορικά Ευαγγέλια 1. κατά Ματθαίον 2. κατά Μάρκον 3. κατά Λουκάν 4. κατά Ιωάννην 5.Πράξεις

Διαβάστε περισσότερα

Ἡ «Σύνοδος» τῆς Κρήτης

Ἡ «Σύνοδος» τῆς Κρήτης Ὀρθόδοξος Ἐνημέρωσις «Ἐντολὴ γὰρ Κυρίου μὴ σιωπᾷν ἐν καιρῷ κινδυνευούσης Πίστεως. Λάλει γάρ, φησί, καὶ μὴ σιώπα... Διὰ τοῦτο κἀγὼ ὁ τάλας, δεδοικὼς τὸ Κριτήριον, λαλῶ». (Ὁσ. Θεοδώρου Στουδίτου, PG 99,

Διαβάστε περισσότερα

Την περασμένη Κυριακή αρχίσαμε τη Μεγάλη Τεσσαρακοστή με το Γάμο της Κανά, όπου το νερό μετατράπηκε σε κρασί.

Την περασμένη Κυριακή αρχίσαμε τη Μεγάλη Τεσσαρακοστή με το Γάμο της Κανά, όπου το νερό μετατράπηκε σε κρασί. Την περασμένη Κυριακή αρχίσαμε τη Μεγάλη Τεσσαρακοστή με το Γάμο της Κανά, όπου το νερό μετατράπηκε σε κρασί. Το θαύμα αυτό μας δείχνει ότι η Μεγάλη Τεσσαρακοστή είναι η περίοδος για αλλαγή στον άνθρωπο.

Διαβάστε περισσότερα

4 Ο - ΣΧΕΔΙΟ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ

4 Ο - ΣΧΕΔΙΟ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ 4 Ο - ΣΧΕΔΙΟ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ Θέμα: Η θέση των λαϊκών στη σύγχρονη λατρεία, επισημάνσεις και προβληματισμοί (κεφ.32) Σχολείο: Περιφερειακό Λύκειο Αγίου Χαραλάμπους, Έμπα Τάξη: Α Λυκείου Καθηγητής:Νικόλαος Καραμπάς

Διαβάστε περισσότερα

LAHGLATA ACIOCQAVIAS PEQIODOS Bò L hgla Aò

LAHGLATA ACIOCQAVIAS PEQIODOS Bò L hgla Aò LAHGLATA ACIOCQAVIAS PEQIODOS Bò L hgla Aò Μὲ τὴν εὐκαιρία τῆς μνήμης τοῦ Ἁγίου ἐνδόξου Ἀποστόλου καὶ πρώτου Ἁγιογράφου, Εὐαγγελιστοῦ Λουκᾶ (18η Ὀκτωβρίου) καὶ πρὸς τιμήν Του, πραγματοποιήθηκε, μὲ τὴν

Διαβάστε περισσότερα

Έγκατάσταση καὶ Χρήση Πολυτονικοῦ Πληκτρολογίου σὲ Περιβάλλον Ubuntu Linux.

Έγκατάσταση καὶ Χρήση Πολυτονικοῦ Πληκτρολογίου σὲ Περιβάλλον Ubuntu Linux. Έγκατάσταση καὶ Χρήση Πολυτονικοῦ Πληκτρολογίου σὲ Περιβάλλον Ubuntu Linux. Μακρῆς Δημήτριος, Φυσικός. mailto: jd70473@yahoo.gr 1. Εἰσαγωγή. Τὸ πολυτονικὸ σύστημα καταργήθηκε τὸ 1982. Δὲν θὰ ἀσχοληθοῦμε

Διαβάστε περισσότερα

1. Ποιος μαθητής πήγε στους Αρχιερείς; Τι του έδωσαν; (Μτ 26,14-16) Βαθ. 1,0 2. Πόσες μέρες έμεινε στην έρημο; (Μκ 1,12)

1. Ποιος μαθητής πήγε στους Αρχιερείς; Τι του έδωσαν; (Μτ 26,14-16) Βαθ. 1,0 2. Πόσες μέρες έμεινε στην έρημο; (Μκ 1,12) ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΣΤΑ ΘΡΗΣΚΕΥΤΙΚΑ ΤΑΞΗ: Β ΤΕΤΡΑΜΗΝΟ Α ΟΜΑΔΑ: 1 1. Ποιος μαθητής πήγε στους Αρχιερείς; Τι του έδωσαν; (Μτ 26,14-16),0 2. Πόσες μέρες έμεινε στην έρημο; (Μκ 1,12),0 3. Ποιοι είναι οι μαθητές του

Διαβάστε περισσότερα

Οι Άγιοι Κύριλλος και Μεθόδιος

Οι Άγιοι Κύριλλος και Μεθόδιος Οι Άγιοι Κύριλλος και Μεθόδιος Τήν 11η τοῦ μηνός Μαΐου ἑορτάζει ἡ Εκκλησία μας τή μνήμη τῶν δύο ἰσαποστόλων ἁγίων Κυρίλλου καί Μεθοδίου, φωτιστῶν τῶν Σλαύων. Οἱ ἅγιοι αὐτοί ἔζησαν τόν ἔνατο μ. Χ. αἰ.,

Διαβάστε περισσότερα

ΛΕΟΝΤΕΙΟ ΛΥΚΕΙΟ ΝΕΑΣ ΣΜΥΡΝΗΣ ΤΟΜΕΑΣ ΠΟΙΜΑΝΤΙΚΗΣ

ΛΕΟΝΤΕΙΟ ΛΥΚΕΙΟ ΝΕΑΣ ΣΜΥΡΝΗΣ ΤΟΜΕΑΣ ΠΟΙΜΑΝΤΙΚΗΣ ΛΕΟΝΤΕΙΟ ΛΥΚΕΙΟ ΝΕΑΣ ΣΜΥΡΝΗΣ ΤΟΜΕΑΣ ΠΟΙΜΑΝΤΙΚΗΣ Αγία και Μεγάλη Τεσσαρακοστή Δομήνικος Θεοτοκόπουλος: Ο Άγιος Πέτρος μετανοών (1600) «Αυτός σήκωσε τις αμαρτίες μας με το ίδιο Του το σώμα στο σταυρό, για

Διαβάστε περισσότερα

Μικρό Νηστειοδρόμιο - Οι νηστείες της Εκκλησίας μας

Μικρό Νηστειοδρόμιο - Οι νηστείες της Εκκλησίας μας Μικρό Νηστειοδρόμιο - Οι νηστείες της Εκκλησίας μας 1. Η Μεγάλη Τεσσαρακοστή: Αρχίζει την Καθαρά Δευτέρα και τελειώνει την Κυριακή της Αναστάσεως. Είναι η πιο αυστηρή νηστεία όλου του χρόνου (λάδι καταλύουμε

Διαβάστε περισσότερα

Πατρ τ ιάρχης Αλ εξα εξ νδρείας ένας από τους πέντε μεγάλους Πατέρες της Ανατολικής Εκκλησίας

Πατρ τ ιάρχης Αλ εξα εξ νδρείας ένας από τους πέντε μεγάλους Πατέρες της Ανατολικής Εκκλησίας Ο Μέγας Αθανάσιος: αγωνιστής της ορθής πίστης Πατριάρχης Αλεξανδρείας Πατριάρχης Αλεξανδρείας ένας από τους πέντε μεγάλους Πατέρες της Ανατολικής Εκκλησίας των πρώτων χριστιανικών αιώνων (Μέγας Αθανάσιος,

Διαβάστε περισσότερα

Αντιστοιχήστε ένα γράμμα της πρώτης στήλης με έναν αριθμό της δεύτερης στήλης (στη δεύτερη στήλη δύο επιλογές περισσεύουν).

Αντιστοιχήστε ένα γράμμα της πρώτης στήλης με έναν αριθμό της δεύτερης στήλης (στη δεύτερη στήλη δύο επιλογές περισσεύουν). ΜΑΘΗΜΑ 25 Ο ΤΟ ΜΥΣΤΗΡΙΟ ΤΟΥ ΓΑΜΟΥ Αντιστοιχήστε ένα γράμμα της πρώτης στήλης με έναν αριθμό της δεύτερης στήλης (στη δεύτερη στήλη δύο επιλογές περισσεύουν). ΣΤΗΛΗ Α ΣΤΗΛΗ Β α. «Κατ οίκον εκκλησία» 1.

Διαβάστε περισσότερα