Γιώργος Ν. Πολίτης, Πρώτη έκδοση: Μάρτιος 2012, αντίτυπα ΙSBN

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "Γιώργος Ν. Πολίτης, 2012. Πρώτη έκδοση: Μάρτιος 2012, 3.000 αντίτυπα ΙSBN 978-960-496-643-1"

Transcript

1

2 ΤΙΤΛΟΣ ΒΙΒΛΙΟΥ: Το δικαίωµα της πολιτικής ανυπακοής ΣΥΓΓΡΑΦΕΑΣ: Γιώργος Ν. Πολίτης ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ ΙΟΡΘΩΣΗ ΚΕΙΜΕΝΟΥ: Χρυσούλα Τσιρούκη ΕΙΚΟΝΟΓΡΑΦΗΣΗ ΣΥΝΘΕΣΗ ΕΞΩΦΥΛΛΟΥ: Γιώργος Παζάλος ΗΛΕΚΤΡΟΝΙΚΗ ΣΕΛΙ ΟΠΟΙΗΣΗ: Μερσίνα Λαδοπούλου ΕΚΤΥΠΩΣΗ: Άγγελος Ελεύθερος & ΣΙΑ Ο.Ε. ΒΙΒΛΙΟ ΕΣΙΑ: Κωνσταντίνα Παναγιώτου & ΣΙΑ Ο.Ε. Γιώργος Ν. Πολίτης, 2012 ΕΚ ΟΣΕΙΣ ΨΥΧΟΓΙΟΣ Α.Ε., Αθήνα 2012 Πρώτη έκδοση: Μάρτιος 2012, αντίτυπα ΙSBN Τυπώθηκε σε χαρτί ελεύθερο χηµικών ουσιών, προερχόµενο αποκλειστικά και µόνο από δάση που καλλιεργούνται για την παραγωγή χαρτιού. Το παρόν έργο πνευµατικής ιδιοκτησίας προστατεύεται κατά τις διατάξεις του Ελληνικού Νόµου (Ν. 2121/1993 όπως έχει τροποποιηθεί και ισχύει σήµερα) και τις διεθνείς συµβάσεις περί πνευµατικής ιδιοκτησίας. Απαγορεύεται απολύτως η άνευ γραπτής αδείας του εκδότη κατά οποιονδήποτε τρόπο ή µέσο αντιγραφή, φωτοανατύπωση και εν γένει αναπαραγωγή, εκµίσθωση ή δανεισµός, µετάφραση, διασκευή, αναµετάδοση στο κοινό σε οποιαδήποτε µορφή (ηλεκτρονική, µηχανική ή άλλη) και η εν γένει εκµετάλλευση του συνόλου ή µέρους του έργου. ΕΚ ΟΣΕΙΣ ΨΥΧΟΓΙΟΣ Α.Ε. PSICHOGIOS PUBLICATIONS S.A. Έδρα: Tατο ου 121 Head office: 121, Tatoiou Str Μεταµόρφωση Metamorfossi, Greece Βιβλιοπωλείο: Μαυροµιχάλη 1 Bookstore: 1, Mavromichali Str Αθήνα Αthens, Greece Τηλ.: Tel.: Telefax: Telefax:

3

4 Στον Νίκο και στη Μάτα

5 Εισαγωγή Όταν το 1995 άρχισα να µελετώ το δικαίωµα της πολιτικής ανυπακοής, το ενδιαφέρον για το ζήτηµα ήταν µάλλον περιορισµένο 1. ιανύαµε τη µακάρια περίοδο µετά την Πτώση του Τείχους και πριν από την κατάρριψη των ίδυµων Πύργων, τότε που υπήρχε η αίσθηση ότι τα µεγάλα ερωτήµατα έχουν απαντηθεί οριστικά. Από τότε έγιναν πολλά: η διόγκωση των ανισοτήτων γέννησε το κίνηµα ενάντια στην παγκοσµιοποίηση, οι πολεµικές εισβολές της ύσης τροφοδότησαν τον ισλαµικό φονταµενταλισµό, η πρόσφατη οικονο- µική κρίση προκάλεσε γενικευµένη κοινωνική αναταραχή. Τότε η πολιτική ανυπακοή έδειχνε παρωχηµένη, σήµερα προτείνεται, κατηγορείται, αλλά και συγχέεται σε καθηµερινή βάση. Τι είναι λοιπόν η πολιτική ανυπακοή; Τι περιλαµβάνει ως όρος και πότε δικαιολογείται η άσκησή της; Αυτά είναι τα κύρια ερωτήµατα που επιχειρώ να απαντήσω στο βιβλίο που κρατάτε στα χέρια σας. Σύµφωνα µε ένα γενικό ορισµό, η πολιτική ανυπακοή αφορά στη δυνατότητα των πολιτών να απειθαρχούν σε επιταγές της πολιτικής εξουσίας, στηριζόµενοι σε πολιτικά επι- 1. Kαρπός αυτής της έρευνας ήταν η διδακτορική διατριβή µου µε τίτλο Το δικαίωµα της πολιτικής ανυπακοής στη φιλοσοφία του John Locke, που εγκρίθηκε από το Πανεπιστήµιο Αθηνών το 2001.

6 12 ΓΙΩΡΓΟΣ N. ΠΟΛΙΤΗΣ χειρήµατα µε σκοπό την αλλαγή της νοµοθεσίας, των φορέων είτε της ίδιας της εξουσίας. Ο καθοριστικός παράγοντας που δικαιολογεί αυτή τη στάση είναι η απώλεια νοµι- µοποίησης της εξουσίας. Γι αυτό και ο Μοχάντας Γκάντι προσδιορίζει την ανυπακοή ως «πολιτική ρήξη µε µια ανήθικα θεσπισµένη νοµοθεσία» 2. Το δικαίωµα της αντίστασης σε µια παράνοµη εξουσία είναι αυτονόητο. Όπως χαρακτηριστικά γράφει ο Άγγλος φιλόσοφος Τζον Λοκ ήδη από το 1688, το δικαίωµα των Ελλήνων χριστιανών, απογόνων των παλαιών κατοίκων αυτής της χώρας, να αποτινάξουν τον τουρκικό ζυγό που τους επιβλήθηκε διά της βίας είναι αδιαµφισβήτητο 3. Αυτό το οποίο απαιτεί ηθική δικαιολόγηση είναι η αντίσταση των πολιτών όταν η εξουσία που αυθαιρετεί σε βάρος τους διαθέτει τα µορφολογικά γνωρίσµατα νόµιµης, εκλεγµένης εξουσίας. Η αντίληψη της αντίστασης των πολιτών ως αµυντικής πράξης είναι συνυφασµένη µε τη θεµελίωση του δικαιώµατος της πολιτικής ανυπακοής. Στη χώρα µας, πρόσφατες κινήσεις ανυπακοής κατηγορήθηκαν ως ενάντιες στην αντίληψη του κοινοβουλευτισµού. Τίποτα δεν θα µπορούσε να βρίσκεται µακρύτερα από την αλήθεια! Η αναγνώριση του δικαιώµατος της πολιτικής ανυπακοής είναι σύµφυτη µε την παράδοση της κοινοβουλευτικής δηµοκρατίας. Έχει, µάλιστα, κοινό άξονα τη εύτερη Πραγµατεία περί κυβερνήσεως, το έργο του Λοκ, µε το οποίο ο ίδιος οικοδόµησε τον πολιτικό φιλελευθερισµό. Σύµφωνα 2. Mohandas Gandhi, Non Violent Resistance, New York, 1961, σελ Locke, 192, στο Peter Laslett, (ed.) John Locke, Two Treatises of Government, Cambridge 1997 (1960). Oι παραποµπές στη εύτερη Πραγµατεία αναφέρουν το όνοµα του συγγραφέα και τον αριθµό της παραγράφoυ.

7 ΤΟ ΙΚΑΙΩΜΑ ΤΗΣ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ ΑΝΥΠΑΚΟΗΣ 13 µε αυτό, η πολιτική εξουσία θεσπίζεται για να υπηρετεί τους πολίτες. Η υποχρέωση υπακοής στην εξουσία εκπηγάζει από το κοινωνικό συµβόλαιο που νοµιµοποιεί την άσκησή της, δηλαδή τη συγκατάθεση του σώµατος των κυβερνωµένων. Αυτή, όµως, δεν παρέχεται στους κυβερνήτες εν λευκώ. Αντιθέτως, εκχωρείται ως παρακαταθήκη µε συγκεκριµένους όρους. Εφόσον οι πολίτες διαπιστώσουν ότι η εξουσία παύει να εκφράζει τη βούλησή τους, τότε οι όροι του συµβολαίου παραβιάζονται, εποµένως αίρεται η υποχρέωση υπακοής. Αυτό ακριβώς είναι το υπόβαθρο που δικαιολογεί την κίνηση ενάντια στην πληρωµή των διοδίων. Το επιχείρηµα ότι το υπερβολικό αντίτιµο που ζητείται χωρίς να έχουν ολοκληρωθεί τα έργα ή να τηρούνται οι διεθνείς προδιαγραφές ασφαλείας, όπως στην περίπτωση της κατ όνοµα εθνικής οδού Κορίνθου-Πατρών προσβάλλει την ατοµική ιδιοκτησία των πολιτών, προτάσσοντας αντ αυτής τα συµφέροντα µεµονωµένων κατασκευαστών, στοιχειοθετεί προσφυγή στην ανυπακοή. Είναι αναγκαίο να επισηµανθεί εδώ ότι η πολιτική ανυπακοή δεν περιλαµβάνει κάθε πιθανή πράξη διαµαρτυρίας. Η ανυπακοή συνδέεται µε την ιδιότητα του πολίτη, σε αυτήν προσφεύγουν οι πολίτες µιας χώρας όταν η πολιτεία παραβιάζει την ιδρυτική της συµφωνία. Η ιδρυτική συµφωνία, λοιπόν, δεν αφορά σε πολίτες άλλων χωρών, αφού αυτοί δεν αποτελούν συµβαλλόµενα µέρη. Κάθε Έλληνας µπορεί να διαφωνεί µε τη χρήση µπούρκας, εάν όµως δύο Ελληνίδες συλληφθούν επειδή περπάτησαν ακάλυπτες στην Καµπούλ, η πράξη τους δεν συνιστά πράξη πολιτικής ανυπακοής, αφού η νοµοθεσία που επιβάλλει την µπούρκα δεν παραβιάζει κάποια προ πάρχουσα δέσµευση της αφγανικής κυβέρνησης προς αυτές. Κατ αναλογία, η κίνηση των µεταναστών που προχώρησαν σε απεργία πείνας το φθινόπωρο του 2010 δεν συνιστά πράξη πολιτικής ανυπακοής, αλλά συγκινητική έκ-

8 14 ΓΙΩΡΓΟΣ N. ΠΟΛΙΤΗΣ κληση στον ανθρωπισµό, που αποσκοπεί στη δηµιουργία τύψεων. Απεναντίας, µολονότι αναγνωρίζεται ότι οι άνθρωποι αυτοί προφανώς δεν ήρθαν στην Ελλάδα για λόγους αναψυχής, η πιεστική αναγνώριση πολιτικών δικαιωµάτων σε αλλοδαπούς θα µπορούσε να εγείρει ζητήµατα παραβίασης της ιδρυτικής συµφωνίας από πλευράς των πολιτών της χώρας. Για τον Αµερικανό διανοητή Χένρυ Ντέηβιντ Θορώ, η κυβέρνηση η οποία εκµεταλλεύεται τους πόρους που της εξασφαλίζει η φορολόγηση της εργασίας των πολιτών για την επίτευξη επιβλαβών και ανήθικων έργων παραβιάζει την αρχική συµφωνία µέσω της οποίας οι πολίτες τής εµπιστεύτηκαν το έργο της διακυβέρνησης. Όταν, το 1845, η χώρα του κήρυξε πόλεµο στο Mεξικό, ο Θορώ υποστήριζε ότι ο πόλεµος ήταν αναιτιολόγητος και θα προξενούσε µεγάλες καταστροφές σε µια φτωχή και αδύναµη χώρα. Προκειµένου, λοιπόν, να µη συνδράµει στην τέλεση αυτού του εγκλήµατος, ο Θορώ αρνήθηκε να καταβάλει το φόρο που του αναλογούσε. Η πράξη του, για την οποία φυλακίστηκε, παρέχει έκτοτε το πιο αντιπροσωπευτικό υπόδειγµα πολιτικής ανυπακοής 4. Βεβαίως, υπάρχει ο αντίλογος, ο οποίος αµφισβητεί την ικανότητα των πολιτών να ελέγχουν τη νοµιµότητα της εξουσίας. Αυτή την κριτική διακινούν όσοι πιστεύουν ότι η άσκηση του ελέγχου µπορεί να οδηγήσει σε κατάσταση χάους. Ως προς αυτό, αρκεί να επισηµάνουµε ότι, εφόσον οι πολίτες αντιδρούν σε κάθε απόφαση µιας κυβέρνησης, είναι προφανές ότι αυτή έχει πάψει να τους εκφράζει. Όσο για την πιθανότητα να γίνει κακή χρήση του δικαιώµατος ανυπακοής, δεν διαφέρει από την πιθανότητα κακής χρήσης του δικαιώ- µατος ψήφου στις εκλογές. Προφανώς και το δικαίωµα ψή- 4. Πρβλ. H. D. Thoreau, Walden and Civil Disobedience, Penguin, 1986, σσ

9 ΤΟ ΙΚΑΙΩΜΑ ΤΗΣ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ ΑΝΥΠΑΚΟΗΣ 15 φου εγκυµονεί κινδύνους, ωστόσο, από τη στιγµή που οι πολίτες θεωρούνται ώριµοι να εκλέξουν την κυβέρνηση που τους εκπροσωπεί, θα είναι και ώριµοι να κρίνουν εάν όντως οι εντολοδόχοι εκφράζουν τη βούληση των εντολέων τους. Για αυτό, στη ηµοκρατία, το σώµα των πολιτών αναγνωρίζεται ως ο αδιαµφισβήτητος κριτής της εξουσίας. Αποτελεί, µάλιστα, δικαίωµα του πολιτικού σώµατος ακόµη και να αυτοκαταστραφεί εφόσον επιλέξει να το πράξει 5. Ένα ουσιαστικό ερώτηµα αφορά στο πιθανό όφελος των πολιτών από την αναγνώριση ενός δικαιώµατος το οποίο συνδέεται µε πολλούς υπαρκτούς κινδύνους. Η Ιστορία, όµως, διδάσκει ότι σπουδαίες κατακτήσεις, όπως είναι η γυναικεία ψήφος, τα πολιτικά δικαιώµατα των µειονοτήτων στις ΗΠΑ, το τέλος της αποικιοκρατίας στην Ινδία, η παύση του πολέµου στο Βιετνάµ, οι «βελούδινες επαναστάσεις» του , καθώς επίσης και τα κινήµατα που το 2011 σάρωσαν τις αφρικανικές ακτές τις Μεσογείου, αποτελούν και αυτές καρπούς κινήσεων ανυπακοής. Στα σχετικά κεφάλαια του βιβλίου αναλύονται εκτενώς οι άµεσες και έµµεσες συνθήκες που δικαιολογούν την προσφυγή στην ανυπακοή. Η επιγραµµατική, έστω, αναφορά ορισµένων από αυτές αρκεί για να προβληµατίσει: 1. Όταν οι νοµοθέτες δεν ενεργούν προς όφελος των πολιτών, αλλά προς όφελος τρίτων. 2. Όταν διαπιστώνεται εκτεταµένη ανοµία, ως αποτέλεσµα αµέλειας εφαρµογής των υπαρχόντων νόµων από την πλευρά της κυβέρνησης. 3. Όταν οι φορείς της εξουσίας καταχρώνται ή σπαταλούν τους πόρους που τους εµπιστεύονται οι πολίτες. 5. Cornelius Castoriadis, Philosophy, Politics, Autonomy, Oxford, 1991, σσ

10 16 ΓΙΩΡΓΟΣ N. ΠΟΛΙΤΗΣ 4. Όταν η πολιτική εξουσία στερεί την ατοµική ιδιοκτησία των πολιτών, χωρίς την έγκρισή τους. Σε ό,τι αφορά στις µορφές ανυπακοής, αυτές συνήθως είναι ήπιες, άλλοτε πιο µαχητικές και ορισµένες φορές παραπέµπουν περισσότερο σε εξέγερση και όχι σε µη συµ- µόρφωση µε το νόµο. Η άρνηση καταβολής του αντιτίµου των διοδίων είναι ίσως η πιο ξεκάθαρη από τις πρόσφατες εκδηλώσεις που εντάσσονται στο πλαίσιο του όρου. Αντίθετα µε αυτά, η καταστροφή των ακυρωτικών µηχανηµάτων στους σταθµούς του µετρό ή η παρεµπόδιση πολιτών που επιθυµούν να ακυρώσουν το εισιτήριό τους ξεφεύγει από τα όρια της κλασικής αντίληψης περί πολιτικής ανυπακοής. Οι σκηνές ανταρτοπόλεµου που εκτυλίχθηκαν στην Κερατέα, κατά τη διάρκεια των αντιδράσεων για το ζήτηµα της διαχείρισης των απορριµµάτων, µπορούν ίσως να δικαιολογηθούν ως πράξεις αντίστασης, πάντως και αυτές εκφεύγουν του πλαισίου που συνήθως αποδίδεται στον όρο «πολιτική ανυπακοή». Ένα στοιχείο που πρέπει οπωσδήποτε να επισηµανθεί είναι το γεγονός ότι η πολιτική ανυπακοή στρέφεται στοχευ- µένα εναντίον της εξουσίας, όχι των άλλων µελών της κοινωνίας. Ενδεικτικά, η απειλή για «κατέβασµα των διακοπτών» του ηλεκτρικού ρεύµατος ή η παραβίαση του νόµου περί καπνίσµατος δεν αναγνωρίζονται ως πράξεις ανυπακοής. Mέθοδοι όπως καταλήψεις δηµόσιων κτιρίων, αποκλεισµοί λι- µανιών ή «µπλόκα» στις εθνικές οδούς βρίσκουν συνήθως κάλυψη από πολιτικές δυνάµεις. Και αυτές, όµως, πλήττουν την κοινωνία, εποµένως, δεν εντάσσονται στις εκδηλώσεις ανυπακοής. Περισσότερο συνιστούν σύµπτωµα µιας παθογένειας των τελευταίων δεκαετιών, που συνδέεται µε τη µεταπολιτευτική επικράτηση ενός κατ επίφασιν αριστερού λα κίστικου ιδεολογήµατος.

11 ΤΟ ΙΚΑΙΩΜΑ ΤΗΣ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ ΑΝΥΠΑΚΟΗΣ 17 Έτσι εξηγείται και το γεγονός ότι κόµµατα της Αριστεράς έσπευσαν να προσεταιριστούν τις πρόσφατες κινήσεις πολιτικής ανυπακοής, κάνοντας µάλιστα σύνθηµα τον ίδιο τον όρο. Ωστόσο, η σύνδεση µαρξισµού και ανυπακοής είναι οξύ- µωρη. Το δικαίωµα της ανυπακοής θεµελιώθηκε από τους εισηγητές του φιλελευθερισµού, αποτελεί καταστατικό γνώρισµα της αστικής δηµοκρατίας και βρίσκει πρόσφορο έδαφος µόνο εντός αυτής. Η αναγνώριση του δικαιώµατος της ανυπακοής µιας µειοψηφίας απέναντι στην πλειοψηφία είναι ξένη προς τη µαρξιστική παράδοση. O Μαρξ δεν ανέχτηκε ποτέ αντίλογο στους κόλπους των οργανώσεων στις οποίες πλειοψηφούσε. Αυτή, µάλιστα, η στάση του οδήγησε στη διάλυση της Πρώτης ιεθνούς το Έκτοτε, οι διαγραφές αποτελούν σταθερή πρακτική των κοµµάτων που ακολουθούν τις αρχές του, ενώ τα καθεστώτα του εφαρµοσµένου µαρξισµού συνέτριβαν κάθε υποψία αντίρρησης, πολύ πριν αυτή πάρει τη µορφή ανυπακοής. Εποµένως, το κάλεσµα σε ανυπακοή δεν πρέπει να θεωρείται πρελούδιο σοσιαλιστικής επανάστασης. Αντιθέτως, συνιστά έκκληση των πολιτών µιας φιλελεύθερης δηµοκρατίας προς την εξουσία που έχουν διορίσει, από την οποία ζητούν να µην παραβιάζει την καταστατική της συµφωνία. Eίναι τόσο εύκολο όσο και ανέξοδο να διατυπώνονται γνώµες για πολιτικές αποφάσεις, για οικονοµικά µέτρα, για το Μνηµόνιο, για τον τρόπο µε τον οποίο ασκείται η ευρωπα κή πολιτική καθώς και για οποιοδήποτε άλλο µικρής ή µεγάλης σηµασίας θέµα. Αυτό, όµως, που συνήθως λείπει από τον δηµόσιο διάλογο είναι τα επιχειρήµατα τα οποία αποδεικνύουν µία θέση και στηρίζουν µία πρόταση. Στον καιρό της τεχνολογίας, της επιστήµης και των οικονοµικών µελετών, θα νόµιζαν πολλοί ότι αυτοί οι χώροι µπορούν να εφοδιάσουν την κοινωνία µε πολύτιµα επιχειρήµα-

12 18 ΓΙΩΡΓΟΣ N. ΠΟΛΙΤΗΣ τα. Ωστόσο, οι χώροι αυτοί στην πραγµατικότητα δεν παρέχουν επιχειρήµατα παρά µόνο στοιχεία. Η επεξεργασία, η αποτίµηση και η αξιοποίηση των στοιχείων αποτελεί έργο της φιλοσοφίας. Η φιλοσοφία µπορεί να διατυπώσει επιχειρήµατα και µε αποδεικτικό λόγο να τεκµηριώσει θέσεις, βοηθώντας έτσι την κοινωνία και τους πολίτες, ιδίως σε καιρούς δύσκολους όπως οι τωρινοί. H ελληνική κρίση αποτελεί ιδανικό υπόδειγµα της αδυνα- µίας των προσεγγίσεων των κοινωνικών επιστηµών. Η αρχική εκτίµηση για τη µελαγχολική περίοδο που διέρχεται η χώρα µας ακολούθησε την τυπολογία της έρευνας των κοινωνικών επιστηµών^ επέµενε ότι πρόκειται για το αποτέλεσµα αλόγιστης οικονοµικής διαχείρισης από πλευράς πολιτείας και κοινωνίας. Ωστόσο, καθώς αποκαλύπτεται το βάθος του προβλήµατος, όλο και πιο συχνά επαναλαµβάνεται η άποψη ότι η κρίση είναι πρωτίστως κρίση αξιών. Ο νεότερος προβληµατισµός, δηλαδή, ξεπερνά τα όρια των κοινωνικών επιστηµών και επανέρχεται στο ευρύτερο πεδίο της ηθικής φιλοσοφίας, δηλαδή, του φιλοσοφικού κλάδου που διερευνά την έννοια του καλού και του κακού. Εδώ ακριβώς µπορεί να εστιάσει µια φιλοσοφική απόπειρα ερµηνείας των αιτίων του σηµερινού προβλήµατος. Σύµφωνα µε τον Σωκράτη, ο άνθρωπος δεν αξίζει να ζει εφόσον δεν ερευνά και δεν ελέγχει διαρκώς τα του βίου του, αφού ο «ανεξέταστος βίος ου βιωτός ανθρώπω» 6. Κατά τον Αριστοτέλη, η ευδαιµονία επιτυγχάνεται στη ζωή των ανθρώπων που είναι ηθικά ανώτεροι, επειδή αυτοί γνωρίζουν και διακρίνουν το καλό από το κακό 7. Εντούτοις, µε το πέ- 6. Πλάτωνος, Απολογία, 38a. 7. Παρά Ingemar Düring, O Aριστοτέλης, παρουσίαση και ερµηνεία της σκέψης του, Β ΜΙΕΤ, Αθήνα, 1994, σελ. 255.

13 ΤΟ ΙΚΑΙΩΜΑ ΤΗΣ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ ΑΝΥΠΑΚΟΗΣ 19 ρασµα του χρόνου, η µεταπολιτευτική Ελλάδα έπαψε να επιβραβεύει το καλό και να τιµωρεί το κακό. Απεναντίας, τα χαρακτηριστικά που επιβραβεύονται κοινωνικά, οικονοµικά και πολιτικά είναι αποµακρυσµένα από την έννοια του αγαθού, την ώρα που για τους παραβάτες των νόµων, αυτούς δηλαδή που µετέρχονται το κακό, δεν υπάρχει κολασµός. Ο διαρκής εθισµός στην αναξιοκρατία και την ατιµωρησία συγχέει τις έννοιες «καλό» και «κακό», καθιστώντας τελικώς αδύνατη τη µεταξύ τους διάκριση. Εδώ λοιπόν εντοπίζεται η αιτία και της επιπόλαιης οικονοµικής διαχείρισης, αλλά και της γενικότερης κρίσης. Το πρόβληµα, δηλαδή, δεν δηµιουργήθηκε εξαιτίας της κακής διαχείρισης, αλλά εξαιτίας της κρίσης αξιών, συνέπεια της οποίας είναι και η κακή διαχείριση. Σε αυτό το πόρισµα µπορεί να οδηγηθεί η φιλοσοφική ανάλυση, αναζητώντας τη βαθύτερη αιτία της σηµερινής κρίσης. Η φιλοσοφία δεν έχει απάντηση σε ερώτηµα του τύπου ευρώ ή δραχµή, αλλά αυτό δεν είναι το καίριο ερώτηµα, µολονότι η λογική δείχνει τον πρώτο δρόµο. Η χώρα δεν θα «σωθεί» εάν µείνει στο ευρώ χωρίς να συνέλθει ηθικά, και, αντίστοιχα, εφόσον συνέλθει, δεν θα καταστραφεί, ακόµη κι αν οδηγηθεί στη δραχµή. Και τι σηµαίνει να συνέλθει ηθικά; Ση- µαίνει ότι οι νόµοι της πρέπει να εκφράζουν τη βούληση των πολιτών. Σηµαίνει ακόµη ότι αυτοί οι νόµοι πρέπει να γίνονται σεβαστοί και να τηρούνται και η κοινωνία να αρχίσει ξανά να επιβραβεύει το καλό και να τιµωρεί το κακό. Εάν δεν συµβεί αυτό, τίποτα δεν θα τη βγάλει από το τέλµα. Αντίθετα, λοιπόν, µε όσα υποστηρίζονται, οι οικονοµοκεντρικές αναλύσεις δεν παρέχουν πάντα την εγκυρότερη οδό προς την ερµηνεία των κοινωνικών γεγονότων. Η φιλοσοφία είναι αυτή που µπορεί να συνδράµει σε αυτή την κατεύθυνση. Προσκολληµένοι όµως πολλοί σε παρωχηµένες οικονο- µοκεντρικές προσεγγίσεις, υποστηρίζουν πως όσα ζούµε στη

14 20 ΓΙΩΡΓΟΣ N. ΠΟΛΙΤΗΣ χώρα µας, αλλά και στον υτικό κόσµο τα τελευταία χρόνια, είναι τα αναγκαία και αναπόφευκτα αποτελέσµατα του οικονοµικού συστήµατος που λέγεται καπιταλισµός και της φιλελεύθερης πολιτικής φιλοσοφίας που το στηρίζει. Εντούτοις, η άποψη ότι όλα όσα υφίσταται σήµερα η κοινωνία είναι αναπόφευκτα, εκτός και εάν ξεφορτωθούµε τον καπιταλισµό και τη φιλελεύθερη πολιτική φιλοσοφία, είναι και εσφαλµένη και επικίνδυνη. Είναι εσφαλµένη γιατί, ενώ είναι αλήθεια ότι πολλά από τα σηµερινά δεινά συνδέονται µε τον καπιταλισµό, παρ όλα αυτά δεν αποτελούν αναγκαία συνέπειά του. Και είναι επικίνδυνη γιατί µε το να εµφανίζονται ως αναπόφευκτα, δηµιουργείται η ασφυκτική αίσθηση του αδιεξόδου σε όσους δεν θεωρούν πιθανή την άµεση απε- µπλοκή από τον καπιταλισµό. Είναι βεβαίως θεµιτό να επιδιώκει κανείς την ανατροπή του καπιταλισµού και την εγκαθίδρυση του σοσιαλισµού ή άλλων συστηµάτων. Ωστόσο, ανεξάρτητα ή και παράλληλα µε αυτή την απόπειρα είναι εποικοδοµητική η προσπάθεια αξιοποίησης των περιθωρίων που το υφιστάµενο σύστηµα αφήνει για το όφελος των πολιτών. Πράγµατι, ο καπιταλισµός ως οικονοµικό σύστηµα έχει πάµπολλες αδυναµίες και προβλήµατα. Η φιλελεύθερη πολιτική φιλοσοφία, όµως, δηλαδή το θεωρητικό πλαίσιο από το οποίο εκπορεύεται ο καπιταλισµός, παρέχει πολλές και ενδιαφέρουσες λύσεις για αυτά ακριβώς τα προβλήµατα. Αφού το φιλοσοφικό έργο του Τζον Λοκ, εύτερη Πραγµατεία περί κυβερνήσεως, θεωρείται κοιτίδα του πολιτικού φιλελευθερισµού, είναι εύλογο να αναζητηθούν σε αυτό οι πηγές της λύσης. Σύµφωνα βέβαια µε ορισµένες παλαιές ιδεολογικές ερµηνείες, η συνεισφορά του Λοκ στην πολιτική φιλοσοφία περιορίζεται στη δικαιολόγηση της ατοµικής ιδιοκτησίας υλικών αγαθών. Η άποψη αυτή είναι τόσο ελλιπής, ώστε διαστρεβλώνει την αλήθεια. Ο

15 ΤΟ ΙΚΑΙΩΜΑ ΤΗΣ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ ΑΝΥΠΑΚΟΗΣ 21 Λοκ δεν περιορίζει τη σκέψη του σε αυτό το ζήτηµα, αντιθέτως, το κύριο µέληµά του είναι να θεµελιώσει το δικαίωµα της αντίστασης των πολιτών απέναντι σε µια αυταρχική εξουσία. Μάλιστα, ο ίδιος δικαιολογεί πιο εκτεταµένες εκδηλώσεις εναντίωσης από ό,τι αφήνει να εννοηθεί η περιοριστική ερµηνεία που αποδίδεται συχνά στον όρο «πολιτική ανυπακοή», κατά την οποία αυτή ταυτίζεται µε την παθητική αντίσταση στην εξουσία. Στα τριακόσια χρόνια που πέρασαν από το θάνατο του Λοκ, το δικαίωµα της αντίστασης διερευνήθηκε από πολλούς φιλοσόφους. Παρ όλα αυτά, η έρευνα του δικαιώµατος της πολιτικής ανυπακοής δεν µπορεί να είναι ανεξάρτητη από τη δική του θεωρία. Έχει ενδιαφέρον να προσδιοριστεί το ιστορικό πλαίσιο εντός του οποίου γράφτηκε η εύτερη Πραγ- µατεία. Στον αγγλικό χώρο, ο 17ος αιώνας είναι συνδεδεµένος µε δύο µεγάλες επαναστάσεις, που αποσκοπούσαν στον περιορισµό της απόλυτης εξουσίας του στέµµατος και στην αναβάθµιση του κοινοβουλίου. Η πρώτη κορυφώθηκε µε τον αγγλικό εµφύλιο πόλεµο και τη δικτατορία του Κρόµγουελ, που ακολούθησε την εκτέλεση του βασιλιά Καρόλου Α το Το 1660, µετά το θάνατο του Κρόµγουελ, έγινε παλινόρθωση της µοναρχίας. Σύντοµα, ο νέος βασιλιάς, Κάρολος Β, προσπάθησε να µεταστρέψει το αγγλικό πολίτευµα στα απολυταρχικά πρότυπα των ευρωπα κών βασιλείων. Η απάντηση των Κοινοβουλευτικών εκδηλώθηκε µε την εξέγερση του Νοεµβρίου του 1688, που έµεινε στην ιστορία ως «Ένδοξη Επανάσταση». Αυτή η δεύτερη επανάσταση πέτυχε, χωρίς τις αιµατοχυσίες της πρώτης, την αποκατάσταση του κοινοβουλευτισµού και την αποµάκρυνση του Καρόλου, προσφέροντας το στέµµα στον Γουλιέλµο της Οράγγης. Έκτοτε ο µονάρχης ήταν αναγκασµένος να κυβερνά σε ακολουθία προς τις αποφάσεις του κοινοβουλίου.

16 22 ΓΙΩΡΓΟΣ N. ΠΟΛΙΤΗΣ Όπως λοιπόν αργότερα ο Χέγκελ έγραφε τη Φαινοµενολογία του πνεύµατος υπό τους ήχους των τηλεβόλων στη Μάχη της Ιένας, έτσι και ο Λοκ έγραφε τη εύτερη Πραγµατεία σε µια περίοδο κοινωνικής αναταραχής, κατά την οποία ο Κάρολος Β ασκούσε όλο και περισσότερες εξουσίες, περιορίζοντας παράλληλα την ισχύ του κοινοβουλίου. Σε αυτό το διάστηµα ο Λοκ υπήρξε σύµβουλος του λόρδου Σάφτσµπουρυ, ηγέτη του Κόµµατος των Ουίγων (Whigs) και υπέρµαχο του κοινοβουλευτισµού. Η προσωρινή επικράτηση των µοναρχικών ανάγκασε το 1683 τον Λοκ να διαφύγει στην Ολλανδία. Μόνο µετά την επιτυχή έκβαση της Ένδοξης Επανάστασης µπόρεσε να επιστρέψει στη Βρετανία. Εκεί, το εκέµβριο του 1689, προχώρησε στην έκδοση της εύτερης Πραγµατείας. Ο λόγος για τον οποίο το έργο δεν έτυχε µεγάλης αναγνώρισης είναι ότι κατά το παρελθόν ο σχολιασµός του έγινε υπό το πρίσµα του ιστορικού σφάλµατος, σύµφωνα µε το οποίο σκοπός της συγγραφής του ήταν η εκ των υστέρων δικαιολόγηση της Ένδοξης Επανάστασης 8. Η ιστορική διόρθωση έγινε µόλις το 1960 στην κριτική έκδοση του Πήτερ Λάσλετ, ο οποίος απέδειξε ότι η αρχική γραφή του έργου 8. Αυτό το σφάλµα εξυπηρέτησε την καλλιέργεια αντιλήψεων που φέρουν τον Λοκ ως τον «πιο αντιπροσωπευτικό προφήτη των ιδιοκτητών», «ιεραπόστολο µιας νέας πίστης, της κεφαλαιοκρατικής συσσώρευσης», Harold J. Laski, The Rise of European Liberalism, Λονδίνο, 1936, σσ , και τον θεωρούν κήρυκα του «κτητικού ατοµικισµού», πρβλ. C.B. Macpherson, The Political Theory of Possesive Individialism, Hobbes to Locke, Oxford, 1962, σσ Νεότερες µελέτες ανασκεύασαν αυτές τις αντιλήψεις, πρβλ. Isaiah Berlin, «Hobbes, Locke and Professor Macpherson», Political Quarterly, vol. 35 (1964), D.A. Lloyd Thomas, Locke on Government, London, 1995, Πασχάλη Κιτρο- µηλίδη «Εισαγωγή», Τζων Λοκ, εύτερη Πραγµατεία Περί Κυβερνήσεως, εκδ. Γνώση, 1990, σσ

17 ΤΟ ΙΚΑΙΩΜΑ ΤΗΣ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ ΑΝΥΠΑΚΟΗΣ 23 χρονολογείται πολύ νωρίτερα, στη διετία Αποδόθηκε έτσι µε καθυστέρηση στον Λοκ ο εύστοχος τίτλος του θεωρητικού εµπνευστή της επανάστασης και όχι ο άστοχος, αυτός δηλαδή του απολογητή της. Έγινε κατανοητό ότι το πολιτικό του έργο «σχεδιάστηκε για να υπογραµµίσει το δικαίωµα αντίστασης στην άδικη εξουσία, σε τελική ανάλυση, το δικαίωµα στην επανάσταση» 10. Η έρευνα, λοιπόν, του παρόντος βιβλίου αρχίζει µε την αναζήτηση του νοήµατος των επιχειρηµάτων του Λοκ και τη σηµασία τους για εµάς σήµερα. Ο λόγος για τον οποίο είναι τόσο ισχυρή η θεµελίωση του δικαιώµατος της πολιτικής ανυπακοής στη φιλοσοφία του Λοκ είναι ότι γίνεται µε τα ίδια ακριβώς επιχειρήµατα που στηρίζουν τη νοµιµότητα του θεσµού της πολιτικής εξουσίας. Κρίνοντας λοιπόν ότι η δικαιολόγηση της πολιτικής ανυπακοής προαπαιτεί τη δικαιολόγηση της πολιτικής εξουσίας, το βιβλίο χωρίστηκε σε τρεις ενότητες: στην πρώτη, η οποία εξετάζει τη Νοµιµότητα της πολιτικής εξουσίας, στη δεύτερη, που εντοπίζει τις συνθήκες που δικαιολογούν την Προσφυγή στην πολιτική ανυπακοή και στην τρίτη, η οποία διερευνά τις διαφορετικές Προσεγγίσεις της πολιτικής ανυπακοής. Στην πρώτη ενότητα αναδεικνύεται ο τελολογικός χαρακτήρας της πολιτικής εξουσίας, ότι δηλαδή αυτή θεσπίζεται µέσω µιας αµοιβαίας συµφωνίας προς χάριν ενός συ- 9. Η µελέτη του Λάσλετ στηρίχτηκε σε αντίτυπο των ύο Πραγ- µατειών, το οποίο φέρει χειρόγραφες διορθώσεις του Λοκ και ανακαλύφθηκε τυχαία σε ράφι βιβλιοθήκης του Κέιµπριτζ το χειµώνα του Βλ. Πασχάλη Κιτροµηλίδη «Εισαγωγή», Τζων Λοκ, εύτερη Πραγµατεία Περί Κυβερνήσεως, εκδ. Γνώση, 1990, σελ John Dunn, Λοκ, µτφρ. Γιώργου Ν. Πολίτη, Eλληνικά Γράµµατα, 2006, σελ. 40.

18 24 ΓΙΩΡΓΟΣ N. ΠΟΛΙΤΗΣ γκεκριµένου σκοπού, της διασφάλισης της ζωής, της ελευθερίας και της ατοµικής ιδιοκτησίας των πολιτών. Η έρευνα δεν στέκεται, βεβαίως, µόνο στο έργο του Λοκ. ιερευνώνται θέσεις και επιχειρήµατα πολλών διανοητών, όπως των Τόµας Χοµπς, Μιχαήλ Μπακούνιν, Πιερ-Ζοζέφ Προυντόν, Καρλ Μαρξ. Στη δεύτερη ενότητα αναδεικνύονται αφενός τα ενδεχό- µενα αθέτησης της συµφωνίας από την πλευρά της πολιτικής εξουσίας, τα οποία δικαιολογούν την προσφυγή στην ανυπακοή, και αφετέρου τα έµµεσα ενδεχόµενα που δεν κατονοµάζονται ως τέτοια από τον Λοκ αλλά συνάγονται από το κείµενό του. Αυτά είναι δύο ειδών: αυτά του πρώτου είδους µπορούµε να τα ονοµάσουµε «ιδιοκτησιακά». Έχουν αφετηρία τη διαφορετική ιεράρχηση των τριών αγαθών που αποτελούν το σκοπό θέσπισης πολιτικής εξουσίας. Ενδεικτικά, η πρόταξη της ατοµικής ιδιοκτησίας υλικών αγαθών οδηγεί σε νεοφιλελεύθερα επιχειρήµατα δικαιολόγησης της ανυπακοής, όπως αυτά του Ρόµπερτ Νόζικ, ενώ η υποβάθµισή της οδηγεί σε επιχειρήµατα σοσιαλδηµοκρατικού ύφους, όπως αυτά του Τζον Ρολς. Τα επιχειρήµατα του δεύτερου είδους δεν αναφέρονται σε ζητήµατα ιεράρχησης, µπορούµε να τα ονοµάσουµε επιχειρήµατα «παραπλάνησης». Κι αυτό γιατί εκκινούν από το ενδεχόµενο παραπλάνησης των πολιτών µέσω της καλλιέργειας µύθων, στην οποία καταφεύγει η πολιτική εξουσία προκειµένου να εξυπηρετήσει το δικό της συµφέρον. Στη συνέχεια αναδεικνύονται οι τρόποι µε τους οποίους επιχειρείται αυτή η παραπλάνηση, χρησιµοποιώντας θεσµούς όπως είναι η επιστή- µη, η εκπαίδευση, τα µέσα ενηµέρωσης, η πολιτιστική βιοµηχανία και οι ιδεολογικοί µηχανισµοί του κράτους και προσεγγίζονται όψεις τέτοιων µύθων, όπως αυτές που καλλιεργήθηκαν στη µεταπολιτευτική περίοδο στη χώρα µας.

19 ΤΟ ΙΚΑΙΩΜΑ ΤΗΣ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ ΑΝΥΠΑΚΟΗΣ 25 H έρευνα εστιάζεται σε προβληµατισµούς των τελευταίων δεκαετιών που συνδέονται µε τους Νόαµ Τσόµσκι, Πολ Φεγεράµπεντ, Κορνήλιο Καστοριάδη, αλλά και το κίνηµα της δεκαετίας του 60, τη Νέα Αριστερά, τον Χέρµπερτ Μαρκούζε. Οι θεωρητικές προσεγγίσεις αντιπαραβάλλονται µε πραγµατικά περιστατικά της σύγχρονης ελληνικής και διεθνούς πραγµατικότητας (η «πρόβλεψη» της κρίσης από τον Νουριέλ Ρουµπινί, η γέννηση του κύµατος ανυπακοής το 2011, η µεταπολιτευτική πραγµατικότητα κ.ά.) µε τρόπο που εξυπηρετεί την πληρέστερη κατανόηση του θέµατος. Στην τρίτη ενότητα αναλύονται οι διαφορετικές προσεγγίσεις της πολιτικής ανυπακοής, οι οποίες και εκπηγάζουν από την αντίστοιχα διαφορετική αξιολόγηση του παράγοντα της βίας ως µέσου πολιτικής εναντίωσης. Aρχικά εκτίθενται οι θέσεις των Θορώ, Λέων Τολστόι, Γκάντι, Μάρτιν Λούθερ Κινγκ, που στοιχειοθετούν την ειρηνική, ήπια εκδοχή της πολιτικής ανυπακοής. Στη συνέχεια εγείρονται ζητήµατα σχετικά µε το ρόλο της βίας ως µέσου για την επίτευξη πολιτικών στόχων (αντάρτικο πόλης, αντάρτικο υπαίθρου) και εξετάζονται προσεγγίσεις που συνδυάζουν ήπια και βίαια µέσα (κίνηµα αντι-απαρτχάιντ, Νέλσον Μαντέλα, Ζαπατίστας). Η ανάπτυξη των επιχειρηµάτων αναδεικνύει τα επιχειρή- µατα και τις θέσεις που θεµελιώνουν ηθικά τη δυνατότητα των πολιτών να αντιστέκονται στις αυθαίρετες επιταγές της εξουσίας. Παρέχει το πλαίσιο νοµιµοποίησης της ανυπακοής ως αµυντικού µέσου στα χέρια των πολιτών που δέχονται επίθεση από την εξουσία. ιευκολύνει τη µελέτη και κατανόηση κινήσεων και κινηµάτων όπως είναι η Αραβική Άνοιξη, οι Ισπανοί Ιντιγνάδος, οι Αγανακτισµένοι και η πρωτοβουλία Καταλάβετε τη Γουόλ Στριτ. Το πιο κρίσιµο ερώτηµα είναι εάν δικαιολογείται σήµερα η προσφυγή στην ανυπακοή και κατά πόσο συνιστά την εν-

20 26 ΓΙΩΡΓΟΣ N. ΠΟΛΙΤΗΣ δεδειγµένη λύση για την ελληνική κοινωνία. Στις σελίδες που ακολουθούν, το πρώτο σκέλος του ερωτήµατος διερευνάται αναλυτικά. Επιγραµµατικά, µπορεί να τονιστεί εδώ ότι η ασυλία και η ατιµωρησία που απολαµβάνουν οι εκλεγµένοι εκπρόσωποι του λαού, οι οποίοι εξαιτίας ενός συνδυασµού φαυλότητας και ανικανότητας οδήγησαν τη χώρα στο οικονοµικό ναυάγιο, αρκούν ώστε να δικαιολογήσουν την πολιτική ανυπακοή. Η απάντηση στο δεύτερο σκέλος είναι πιο σύνθετη. Η ιστορία δείχνει ότι οι πολίτες δεν διακινδυνεύουν εύκολα την ασφάλειά τους, εµπλεκόµενοι σε µετωπική σύγκρουση µε τις κυβερνήσεις, ακόµη και όταν πρόκειται για την ικανοποίηση σηµαντικών αιτηµάτων. Σταθµίζουν το µεγαλύτερο καλό και κατά κανόνα επιλέγουν να ανεχτούν µια δεινή κατάσταση, όταν κρίνουν ότι η εναντίωση θα είχε απρόβλεπτα αποτελέσµατα. Εποµένως, εάν στις δεδοµένες συνθήκες είναι ή όχι προς το συµφέρον τους να προβούν σε πράξεις ανυπακοής, θα το κρίνουν µόνο εκείνοι. Αυτό, όµως, που αναδεικνύεται από την ανάπτυξη του παρόντος βιβλίου είναι ότι, εφόσον το αποφασίσουν, το ηθικό δίκαιο βρίσκεται µε το µέρος τους. Γ. Ν. Π. Καλαµάτα, Ιανουάριος 2012

21 Α Νοµιµότητα της πολιτικής εξουσίας 1.1 Το ασύνδετο µαρξισµού και ανυπακοής Μια µεγάλη αντίφαση διέπει την πιο διαδεδοµένη αντίληψη για την έννοια του δικαιώµατος της πολιτικής ανυπακοής: κρίνοντας από τις αντιδράσεις που προκαλούν οι κινήσεις πολιτικής ανυπακοής, πολλοί νοµίζουν ότι η ανυπακοή συνιστά αντικοινοβουλευτική πρακτική, µια «εξ αριστερών επίθεση στα θεµέλια της φιλελεύθερης αντιπροσωπευτικής δηµοκρατίας». Θα ήταν λοιπόν αναµενόµενο µια µελέτη που πραγµατεύεται το δικαίωµα της ανυπακοής να ακολουθεί τους δρό- µους των µαρξιστών θεωρητικών και τη γλώσσα της µαρξιστικής ορολογίας. Ωστόσο, η έννοια της ανυπακοής ως δικαιώ- µατος είναι ξένη, άγνωστη και αντίθετη προς την παράδοση του Μαρξ, αποτελεί µάλιστα καταστατικό γνώρισµα της φιλελεύθερης πολιτικής φιλοσοφίας. Γι αυτό και η τεκµηριωµένη ανάλυση του ζητήµατος ακολουθεί φιλελεύθερους δρόµους. Η οικονοµική ανάλυση του καπιταλισµού στην οποία προχώρησε ο Μαρξ ήταν µεγαλοφυής και, κατά τα φαινόµενα, αξεπέραστη. Αυτό, όµως, δεν σηµαίνει ότι το σύνολο των ιστορικών θεωρήσεων και της πολιτικής του φιλοσοφίας ήταν αλάνθαστα. Όσο για την εµµονή πολλών θαυµαστών του να προσεγγίζουν σήµερα το µαρξικό έργο αναζητώντας παντού στοιχεία που να το επιβεβαιώνουν, κρύβοντας παράλληλα κά-

22 28 ΓΙΩΡΓΟΣ N. ΠΟΛΙΤΗΣ τω από το χαλί ό,τι δεν ταιριάζει µε το εισηγούµενο σχήµα, αυτή αντιβαίνει την ίδια την κριτική σκέψη του Μαρξ. Σύµφωνα µε αυτή την αντίληψη, δεν υπήρχαν λάθη ή αδυναµίες στη θεωρία του Μαρξ, ενώ κάθε πρόβληµα που διαπιστώθηκε στις απόπειρες µεταφοράς του µαρξικού προτύπου στην πράξη ήταν αποτέλεσµα παρερµηνείας ή κακού τρόπου εφαρµογής. Απεναντίας, το σύνολο των προβληµάτων που συνδέονται µε τον καπιταλισµό δεν λογίζονται ως αποτέλεσµα παρερµηνείας ή κακού τρόπου εφαρµογής, αλλά ως αναπόδραστες συνέπειες των λαθών και αδυναµιών της φιλελεύθερης θεωρίας. Αυτή η προσέγγιση καταλήγει να συγκρίνει έναν ιδεατό µαρξισµό µε µια συγκεκριµένη πραγµατικότητα που περιλαµβάνει ό,τι δεν είναι αρεστό, την οποία και ονοµάζει «φιλελεύθερη» ή «νεοφιλελεύθερη». Μα η σύγκριση του ιδεατού µε το πραγµατικό στερείται νοήµατος το ιδεατό φαντάζει πάντα ανώτερο από το πραγµατικό, είτε αντιπαραβάλλουµε το ιδανικό πολίτευµα µε το υφιστάµενο, είτε τον ιδανικό έρωτα µε το σύντροφό µας. Η ουσιαστική αντιπαράθεση µπορεί να γίνει είτε µεταξύ θεωριών είτε µεταξύ εφαρµογών, όχι συγκρίνοντας µια εξιδανικευµένη θεωρία µε την απόπειρα πρακτικής εφαρµογής µιας άλλης. Εντούτοις, η επαναληψιµότητα των προβληµάτων που διαπιστωµένα συνδέθηκαν µε κάθε απόπειρα εφαρµογής των θεωρήσεων του Μαρξ µπορεί να οδηγήσει στην αντιστροφή του αρχικού επιχειρήµατος. Γιατί, δηλαδή, να µην αναρωτηθεί ο παρατηρητής εάν το σύνολο των προβληµάτων των µαρξιστικών εφαρµογών οφείλεται στις εγγενείς αδυναµίες του µαρξικού έργου και ότι κάθε πρόβληµα του καπιταλισµού οφείλεται σε παρερµηνεία και κακή εφαρµογή της φιλελεύθερης φιλοσοφίας; Ουσιαστικά και τα δύο εισηγούµενα σχήµατα είναι τόσο άκαµπτα, ώστε αδυνατούν να αποδώσουν την πραγµατικότη-

23 ΤΟ ΙΚΑΙΩΜΑ ΤΗΣ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ ΑΝΥΠΑΚΟΗΣ 29 τα: καµία από τις δύο θεωρίες δεν είναι αλάνθαστη και, όπως ο µαρξισµός συνδέθηκε µε πολλά δεινά, έτσι και ο φιλελευθερισµός συνδέεται µε µεγάλα προβλήµατα, όπως είναι η οικονοµική και κοινωνική ανισότητα. Ωστόσο, το δικαίωµα της πολιτικής ανυπακοής αποτελεί θεµελιώδες γνώρισµα της φιλελεύθερης πολιτικής θεωρίας και εκπηγάζει από την αντίληψη της εξουσίας ως παρακαταθήκης που οι πολίτες εµπιστεύονται στους φορείς της πολιτικής εξουσίας (βλ ). Συνιστά, δηλαδή, γνώρισµα της αστικής δηµοκρατίας, αυτής που γέννησε, εξέθρεψε και συντηρεί τον καπιταλισµό, τον οποίο ο µαρξισµός θέλει να ανατρέψει. Η επιλογή µεταξύ φιλελευθερισµού και µαρξισµού είναι προφανώς ελεύθερη για τον καθένα, ωστόσο, δεν υπάρχει αµφιβολία ότι το δικαίωµα της ανυπακοής βρίσκει πρόσφορο έδαφος µόνο εντός της φιλελεύθερης δηµοκρατίας. Τα καθεστώτα του εφαρµοσµένου µαρξισµού δεν άφηναν ούτε χαραµάδα για αντίρρηση, πολύ περισσότερο για ανυπακοή. Τα γκουλάγκ, η Στάζι, η Σιγκουρίµι, η Βουδαπέστη το 1956, η Πράγα το 1968, η Τιεν-αν-µεν το 1989 αποτελούν δραµατικά παραδείγµατα του τρόπου µε τον οποίο αντιµετώπιζαν κάθε ανάλογη απόπειρα. εν θα µπορούσε να γίνει διαφορετικά. Η ορθόδοξη σοσιαλιστική παράδοση ακολουθεί τη θέση του Μαρξ, ο οποίος διατεινόταν ότι υπάρχει µία και µοναδική ορθή πορεία προς τα εµπρός, την οποία επιβάλλουν οι νόµοι της ανθρώπινης ιστορίας, τους οποίους ο ίδιος θεωρούσε ότι είχε ανακαλύψει. Όπως επισηµαίνουν υποστηρικτές εναλλακτικών σοσιαλιστικών προτάσεων, ο Μαρξ επιµένει πως η κοµµουνιστική κοινωνία θα πραγµατοποιηθεί αναπότρεπτα, γιατί αυτό επιτάσσουν οι νόµοι της Ιστορίας. «Κι αυτό νοµίζει πως το ξέρει, γιατί νοµίζει πως η σκέψη του είναι µια πιστή αντανάκλαση (ίσον: µια αληθής θεώρηση) του όντος της ιστορίας. εν λέει ο Μαρξ ότι, όποιοι κι αν ήταν οι ιστορικοί νόµοι,

24 30 ΓΙΩΡΓΟΣ N. ΠΟΛΙΤΗΣ εγώ είµαι εναντίον του καπιταλισµού, κι ας ήξερα ότι θα υπάρχει πάντα» 11. Πυξίδα της µοναδικής πορείας αποτελούν στο µαρξισµό οι θέσεις του Μαρξ, όπως διατυπώθηκαν από τον ίδιο και όπως τις ερµηνεύουν τα επίσηµα κοµµουνιστικά κόµµατα, τα οποία, σύµφωνα µε την αναρχική κριτική, «δεν είναι παρά η γνώµη του Μαρξ µετουσιωµένη σε απόλυτη αλήθεια µέσω της ψήφου µιας ψευδούς πλειοψηφίας» 12. Σε αυτό το αυστηρά καθορισµένο πλαίσιο οτιδήποτε εκφεύγει της γραµµής του Κόµµατος δεν εκλαµβάνεται ως δικαίωµα µιας µειοψηφίας, όπως στο φιλελευθερισµό, αλλά ως απόπειρα αντιστροφής της πορείας της Ιστορίας. Όταν τον Ιανουάριο του 1969, στην Πράγα, ο Τσέχος φοιτητής Γιαν Πάλακ αυτοπυρπολήθηκε στον απόηχο της σοβιετικής εισβολής, ο ραδιοφωνικός σταθµός των σοβιετικών δυνάµεων αιτιολόγησε την πράξη του µε τη φράση «ο Πάλακ αυτοκτόνησε γιατί η µαρξιστική-λενινιστική του παιδεία ήταν ανεπαρκής» 13. Κάθε διαφωνία θεωρείται αποτέλεσµα άγνοιας των ιστορικών νό- µων, είτε ως παραλογισµός είτε ως προσπάθεια της αντίδρασης να καθυστερήσει την πορεία προς το σοσιαλισµό. Γι αυτό και αντιµετωπίζεται µε τον βίαιο τρόπο των ολοκληρωτικών θεωριών και καθεστώτων, γι αυτό και η ιστορία των κοµ- µουνιστικών κοµµάτων είναι γεµάτη διασπάσεις και διαγραφές, γι αυτό και ύστερα από αλλαγές γραµµής προηγούµενοι ηγέτες τους κατηγορήθηκαν για προδοσία και συµµαχία 11. Κορνήλιου Καστοριάδη, Το επαναστατικό πρόβληµα σήµερα, εκδ. Ύψιλον, 2000, σελ Michael Bakunin, in K. J Kenafick, (ed.), µτφρ., Marxism Freedom and the State, Free dom Press, 1990, σελ Παρά Jean Rupnic, Larousse, O αιώνας των ανατροπών, εκδ. Οξύ, 2004, σελ. 40.

25 ΤΟ ΙΚΑΙΩΜΑ ΤΗΣ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ ΑΝΥΠΑΚΟΗΣ 31 µε τον εχθρό. Παραµένει αµφίβολο εάν ένας διανοητής του βεληνεκούς του Μαρξ θα ήταν ευτυχής µε την αντίληψη της µαρξιστικής ορθοδοξίας, όπως εκφράστηκε από πολλούς τον περασµένο αιώνα, ωστόσο, όσα αναφέρονται εδώ είναι αποτέλεσµα της πίστης στον έναν και µοναδικό ορθό δρόµο που εκφράζει η µαρξική ανάγνωση της Ιστορίας και αποτελούν συνέχεια της εξουσιαστικής παράδοσης του Μαρξ. Ο Μαρξ ποτέ δεν ήταν πρόθυµος να συµβιβαστεί µε διαφωνίες στους κόλπους των οργανώσεων τις οποίες έλεγχε. Ενδεικτικός της εξουσιαστικής, µονόδροµης αντίληψης που καθόριζε την πολιτική πράξη του είναι ο τρόπος που χειρίστηκε την άτυπη «αντιπολίτευση» των αναρχικών στους κόλπους της Πρώτης ιεθνούς. Ο Μπακούνιν κατηγορούσε τότε τον Μαρξ για αρχοµανία και αποκαλούσε τη θεωρία του εξουσιαστικό σοσιαλισµό. Υποστήριζε ότι «οι αστοί έχουν κάθε λόγο να θεωρούν ότι η ιεθνής πολεµά παλιές τυραννίες για να εγκαθιδρύσει νέες» 14 και ότι ο εξουσιαστικός σοσιαλισµός «θα συγκεντρώσει όλη την εµπορική, βιοµηχανική, αγροτική και επιστηµονική παραγωγή και κατόπιν θα χωρίσει τις µάζες σε δύο στρατούς, τον βιοµηχανικό και τον αγροτικό, που θα τελούν υπό τον έλεγχο µιας νέας προνοµιούχου επιστηµονικής και πολιτικής τάξης» 15. Η απάντηση του Μαρξ ήταν η εξύφανση µιας σκευωρίας εις βάρος του άσπονδου εταίρου του µε την οποία πέτυχε τη διαγραφή και αποµάκρυνση του Μπακούνιν και των αναρχικών από την Πρώτη ιεθνή το Michael Bakunin, ό.π., σελ Michael Bakunin, παρά Paul Avrich, Russian Anarchists, Prin - ceton University Press, 1967, σσ Bλ. George Politis, Bakunin s Social Philosophy, Trafford, 2006, σσ

26 32 ΓΙΩΡΓΟΣ N. ΠΟΛΙΤΗΣ Αυτή η εµµονική προσήλωση στην αντίληψη «του ενός δρόµου» που επιτάσσουν οι νόµοι της Ιστορίας σε συνδυασµό µε τις εξουσιαστικές πολιτικές προσεγγίσεις ανιχνεύε- ται στον κατοπινό βίο των µαρξιστικών κοµµάτων, στον αυταρχισµό των Μπολσεβίκων, στις σταλινικές διώξεις, στην επίθεση του ισπανικού ΚΚ στους τροτσκιστές και τους αναρχικούς κατά τον ισπανικό εµφύλιο, στη στάση της ΟΠΛΑ την περίοδο της Κατοχής και των εκεµβριανών. Η µεταγενέστερη κριτική, η οποία αναδεικνύει τον εξουσιαστικό χαρα- κτήρα και τη µονόδροµη, ολοκληρωτική αντιµετώπιση της πολιτικής από πλευράς του Μαρξ, συνδέεται µε τα επιχειρή- µατα των Καστοριάδη 17, Μάρε Μπούκτσιν 18 και Τσόµσκι 19. Ωστόσο, αυτή η κριτική απηχεί τις θέσεις και την επιχειρη- µατολογία του Μπακούνιν από την περίοδο της διαµάχης για τον έλεγχο της ιεθνούς. Μάλιστα, για το µελετητή του Μαρξ, καθηγητή Πήτερ Σίνγκερ, η τραγική «ειρωνεία του µαρξισµού» 20 είναι ότι η Ιστορία του 20ού αιώνα επιβεβαίωσε την κριτική του Ρώσου αναρχικού. Ασφαλώς, καµιά εξουσία δεν πρόκειται να περιβάλλει µε στοργή την προσπάθεια ανατροπής της. Εντούτοις, ορισµένα πολιτεύµατα επιτρέπουν µεγαλύτερο βαθµό ανοχής από άλλα. Η φιλελεύθερη δηµοκρατία δεν αποτελεί εξ ορισµού εχέγγυο σεβασµού των ανθρώπινων δικαιωµάτων, αποτελεί όµως την αναγκαία συνθήκη ώστε να υπάρχει η πιθανότητα 17. Bλ. Κορνήλιου Καστοριάδη, Φαντασιακή θέσµιση της κοινωνίας, εκδ. Ράππα, 1985 (1975), σσ , του ιδίου Το επαναστατικό πρόβληµα σήµερα, εκδ. Ύψιλον, 2000, σσ Μurray Bookchin, Listen Marxist, Noam Chomsky, American Power and the New Mandarins, 2002, (1967), σσ Peter Singer, Marx, A Very Short Introduction, Oxford, 1996, σσ

Πόσα κεράκια έχει η τούρτα; Γράψε τη λέξη και τον αριθµό, και µετά χρωµάτισέ την! ένα. ένα. ένα. ένα

Πόσα κεράκια έχει η τούρτα; Γράψε τη λέξη και τον αριθµό, και µετά χρωµάτισέ την! ένα. ένα. ένα. ένα Πόσα κεράκια έχει η τούρτα; Γράψε τη λέξη και τον αριθµό, και µετά χρωµάτισέ την! ένα ένα ένα ένα 4 ΤΙΤΛΟΣ ΒΙΒΛΙΟΥ: Tο τετράδιο της πρώτης µου γραφής ΚΕΙΜΕΝΑ ΠΑΙ ΑΓΩΓΙΚΗ ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ: Ρένα Ρώσση-Ζα ρη ΕΙΚΟΝΟΓΡΑΦΗΣΗ:

Διαβάστε περισσότερα

& TM 2010 Gummybear International Inc./Christian Schneider. Πρώτη έκδοση: Μάρτιος 2010 ΙSBN 978-960-453-809-6

& TM 2010 Gummybear International Inc./Christian Schneider. Πρώτη έκδοση: Μάρτιος 2010 ΙSBN 978-960-453-809-6 ΤΙΤΛΟΣ ΒΙΒΛΙΟΥ: Μαθαίνω µε τον Gummy Bear Το αλφάβητο ΚΕΙΜΕΝΑ ΠΑΙ ΑΓΩΓΙΚΗ ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ: Ρένα Ρώσση-Ζα ρη ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ ΙΟΡΘΩΣΗ ΚΕΙΜΕΝΩΝ: Ευδοξία Μπινοπούλου ΕΙΚΟΝΟΓΡΑΦΗΣΗ: ιονύσης Καραβίας ΣΥΝΘΕΣΗ ΕΞΩΦΥΛΛΟΥ:

Διαβάστε περισσότερα

& TM 2010 Gummybear International Inc./Christian Schneider. Πρώτη έκδοση: Σεπτέµβριος 2010 ΙSBN

& TM 2010 Gummybear International Inc./Christian Schneider. Πρώτη έκδοση: Σεπτέµβριος 2010 ΙSBN ΤΙΤΛΟΣ ΒΙΒΛΙΟΥ: Tο πρώτο µου τετράδιο Mαθαίνω να γράφω µε τον Gummy Bear ΚΕΙΜΕΝΑ ΠΑΙ ΑΓΩΓΙΚΗ ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ: Ρένα Ρώσση-Ζα ρη ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ ΙΟΡΘΩΣΗ ΚΕΙΜΕΝΩΝ: Ευδοξία Μπινοπούλου ΕΙΚΟΝΟΓΡΑΦΗΣΗ: ιονύσης Καραβίας

Διαβάστε περισσότερα

Θα σε γαργαλήσω! Μάικ ο Φασολάκης. Μαρί Κυριακού. Εικονογράφηση: Λήδα Βαρβαρούση. Μαρί Κυριακού, 2010

Θα σε γαργαλήσω! Μάικ ο Φασολάκης. Μαρί Κυριακού. Εικονογράφηση: Λήδα Βαρβαρούση. Μαρί Κυριακού, 2010 ΤΙΤΛΟΣ ΒΙΒΛΙΟΥ: Μάικ ο Φασολάκης Θα σε γαργαλήσω! ΣΥΓΓΡΑΦΕΑΣ: Μαρί Κυριακού ΕΙΚΟΝΟΓΡΑΦΗΣΗ: Λήδα Βαρβαρούση ΘΕΩΡΗΣΗ ΚΕΙΜΕΝΟΥ: Άννα Μαράντη ΣΥΝΘΕΣΗ ΕΞΩΦΥΛΛΟΥ: Γιώργος Παζάλος ΗΛΕΚΤΡΟΝΙΚΗ ΣΕΛΙΔΟΠΟΙΗΣΗ: Μερσίνα

Διαβάστε περισσότερα

Χαλαρώστε ζωγραφίζοντας. Βυθός

Χαλαρώστε ζωγραφίζοντας. Βυθός Χαλαρώστε ζωγραφίζοντας Βυθός COLOUR ME MINDFUL: UNDERWATER Από τις Εκδόσεις Orion, Λονδίνο 2015 ΤΙΤΛΟΣ ΒΙΒΛΙΟΥ: ΧΑΛΑΡΩΣΤΕ ΖΩΓΡΑΦΙΖΟΝΤΑΣ ΒΥΘΟΣ Orion, 2015 Α.Ε., Αθήνα 2016 Πρώτη έκδοση: Ιούλιος 2016 ISBN:

Διαβάστε περισσότερα

Εικονογράφηση: Χρύσα Σπυρίδωνος ΠΡΩΤΗ ΕΚ ΟΣΗ. Ράνια Μπουµπουρή, 2015 EÊÄÏÓÅÉÓ ØÕ ÏÃÉÏÓ Á.Å., ÁèÞíá 2015. Ðñþôç Ýêäïóç: Μάρτιος 2015

Εικονογράφηση: Χρύσα Σπυρίδωνος ΠΡΩΤΗ ΕΚ ΟΣΗ. Ράνια Μπουµπουρή, 2015 EÊÄÏÓÅÉÓ ØÕ ÏÃÉÏÓ Á.Å., ÁèÞíá 2015. Ðñþôç Ýêäïóç: Μάρτιος 2015 2-4 :... TÉÔËÏÓ ÂÉÂËÉÏÕ: Ο φίλος µου ο ύπνος ÓÕÃÃÑÁÖÅÁÓ: Ράνια Μπουµπουρή ΕΞΩΦΥΛΛΟ ÅÉÊÏÍÏÃÑÁÖÇÓÇ: Χρύσα Σπυρίδωνος ΘΕΩΡΗΣΗ ÊÅÉÌÅÍÏÕ: Αγγελική Μόσχου ÇËÅÊÔÑÏÍÉÊÇ ÓÅËÉÄÏÐÏÉÇÓÇ: Μερσίνα Λαδοπούλου ΜΑΚΕΤΑ

Διαβάστε περισσότερα

ÅéêïíïãñÜöçóç: Λήδα Βαρβαρούση

ÅéêïíïãñÜöçóç: Λήδα Βαρβαρούση ÅéêïíïãñÜöçóç: Λήδα Βαρβαρούση ΤΙΤΛΟΣ ΒΙΒΛΙΟΥ: Μάικ ο Φασολάκης Οι περιπέτειες του Μάικ ΣΥΓΓΡΑΦΕΑΣ: Μαρί Κυριακού ΕΙΚΟΝΟΓΡΑΦΗΣΗ: Λήδα Βαρβαρούση ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ ΔΙΟΡΘΩΣΗ ΚΕΙΜΕΝΟΥ: Άννα Μαράντη ΣΥΝΘΕΣΗ ΕΞΩΦΥΛΛΟΥ:

Διαβάστε περισσότερα

Ελένη Γεωργοστάθη, Ðñþôç Ýêäïóç: Μάρτιος Έντυπη έκδοση ÉSBN Ηλεκτρονική έκδοση ÉSBN

Ελένη Γεωργοστάθη, Ðñþôç Ýêäïóç: Μάρτιος Έντυπη έκδοση ÉSBN Ηλεκτρονική έκδοση ÉSBN TÉÔËÏÓ ÂÉÂËÉÏÕ: Το απέναντι νησί ÓÕÃÃÑÁÖÅÁÓ: Ελένη Γεωργοστάθη ΕΞΩΦΥΛΛΟ ÅÉÊÏÍÏÃÑÁÖÇÓÇ: Ελίζα Βαβούρη ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ ΙΟΡΘΩΣΗ ÊÅÉÌÅÍÏÕ: Άννα Μαράντη ÇËÅÊÔÑÏÍÉÊÇ ÓÅËÉÄÏÐÏÉÇÓÇ: Ελένη Σταυροπούλου ΜΑΚΕΤΑ ΕΞΩΦΥΛΛΟΥ:

Διαβάστε περισσότερα

Τρίτη (Κοµµουνιστική) ιεθνής εύτερο Συνέδριο 1920. ΘΕΣΕΙΣ ΓΙΑ ΤΟΝ ΚΟΙΝΟΒΟΥΛΕΥΤΙΣΜΟ Κοµµουνιστική Αποχική Φράξια του Ιταλικού Σοσιαλιστικού Κόµµατος

Τρίτη (Κοµµουνιστική) ιεθνής εύτερο Συνέδριο 1920. ΘΕΣΕΙΣ ΓΙΑ ΤΟΝ ΚΟΙΝΟΒΟΥΛΕΥΤΙΣΜΟ Κοµµουνιστική Αποχική Φράξια του Ιταλικού Σοσιαλιστικού Κόµµατος Τρίτη (Κοµµουνιστική) ιεθνής εύτερο Συνέδριο 1920 ΘΕΣΕΙΣ ΓΙΑ ΤΟΝ ΚΟΙΝΟΒΟΥΛΕΥΤΙΣΜΟ Κοµµουνιστική Αποχική Φράξια του Ιταλικού Σοσιαλιστικού Κόµµατος 1. Ο κοινοβουλευτισµός είναι η µορφή πολιτικής εκπροσώπησης

Διαβάστε περισσότερα

Το τετράδιο αυτό ανήκει σε:......

Το τετράδιο αυτό ανήκει σε:...... Το τετράδιο αυτό ανήκει σε:...... 50 μοτίβα για να χαλαρώσετε INSPIRATION JARDIN Από τις Εκδόσεις Dessain et Tolra/Larousse, Γαλλία 2013 ΤΙΤΛΟΣ ΒΙΒΛΙΟΥ: ΤΕΤΡΑΔΙΟ ANTI-STRESS ΚΗΠΟΣ Dessain et Tolra/Larousse,

Διαβάστε περισσότερα

Εικονογράφηση: Θοδωρής Τιμπιλής

Εικονογράφηση: Θοδωρής Τιμπιλής TÉÔËÏÓ ÂÉÂËÉÏÕ: Πασχαλοσουπίτσα ÓÕÃÃÑÁÖÅÁÓ: Γιώργος. Λεµπέσης ΕΙΚΟΝΟΓΡΑΦΗΣΗ: Θοδωρής Τιµπιλής ÅÐÉÌÅËÅÉÁ ÄÉÏÑÈÙÓÇ ÊÅÉÌÅÍÏÕ: Ευδοξία Μπινοπούλου ÇËÅÊÔÑÏÍÉÊÇ ÓÅËÉÄÏÐÏÉÇÓÇ: Μερσίνα Λαδοπούλου ΜΑΚΕΤΑ ΕΞΩΦΥΛΛΟΥ:

Διαβάστε περισσότερα

Εικονογράφηση: Μις Μόλυβ ΠΡΩΤΗ ΕΚ ΟΣΗ. Γιούλη Μιγγείρου, Ðñþôç Ýêäïóç: Ιούνιος 2013 ÉSBN

Εικονογράφηση: Μις Μόλυβ ΠΡΩΤΗ ΕΚ ΟΣΗ. Γιούλη Μιγγείρου, Ðñþôç Ýêäïóç: Ιούνιος 2013 ÉSBN TÉÔËÏÓ ÂÉÂËÉÏÕ: Μια φορά κι έναν καιρό φοβόµουν ένα δράκο ÓÕÃÃÑÁÖÅÁÓ: Γιούλη Μιγγείρου ÅÉÊÏÍÏÃÑÁÖÇÓÇ: Μις Μόλυβ ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ ΙΟΡΘΩΣΗ ÊÅÉÌÅÍÏÕ: Άννα Μαράντη ÇËÅÊÔÑÏÍÉÊÇ ÓÅËÉÄÏÐÏÉÇÓÇ: Ραλλού Ρουχωτά ΣΥΝΘΕΣΗ

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΠΡΩΤΟ ΕΙΣΑΓΩΓΗ Η ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΚΑΙ Ο ΠΟΛΕΜΟΣ. Γενικά στοιχεία Περιεχόµενα Οδηγός για µελέτη

ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΠΡΩΤΟ ΕΙΣΑΓΩΓΗ Η ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΚΑΙ Ο ΠΟΛΕΜΟΣ. Γενικά στοιχεία Περιεχόµενα Οδηγός για µελέτη ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΠΡΩΤΟ ΕΙΣΑΓΩΓΗ Η ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΚΑΙ Ο ΠΟΛΕΜΟΣ Γενικά στοιχεία Περιεχόµενα Οδηγός για µελέτη Το παρόν ηλεκτρονικό εγχειρίδιο έχει ως στόχο του να παρακολουθήσει τις πολύπλοκες σχέσεις που συνδέουν τον

Διαβάστε περισσότερα

Η ΡΩΣΙΚΗ ΕΠΑΝΑΣΤΑΣΗ - I ΡΥΣΗ ΚΑΙ ΕΞEΛΙΞΗ ΤΗΣ ΣΟΒΙΕΤΙΚHΣ EΝΩΣΗΣ

Η ΡΩΣΙΚΗ ΕΠΑΝΑΣΤΑΣΗ - I ΡΥΣΗ ΚΑΙ ΕΞEΛΙΞΗ ΤΗΣ ΣΟΒΙΕΤΙΚHΣ EΝΩΣΗΣ ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΚΓ Η ΡΩΣΙΚΗ ΕΠΑΝΑΣΤΑΣΗ - I ΡΥΣΗ ΚΑΙ ΕΞEΛΙΞΗ ΤΗΣ ΣΟΒΙΕΤΙΚHΣ EΝΩΣΗΣ ΩΣ ΤΟ 1941 100 Α. ΚΛΕΙΣΤΕΣ Ή ΑΝΤΙΚΕΙΜΕΝΙΚΟΥ ΤΥΠΟΥ ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ (ενδεικτικά παραδείγµατα) Ερωτήσεις διαζευκτικής απάντησης ή του τύπου

Διαβάστε περισσότερα

3. Να εξηγήσετε γιατί η αστική επανάσταση δεν κατόρθωσε να επιβληθεί και να οδηγήσει τη Ρωσία σ ένα φιλελεύθερο δηµοκρατικό πολίτευµα.

3. Να εξηγήσετε γιατί η αστική επανάσταση δεν κατόρθωσε να επιβληθεί και να οδηγήσει τη Ρωσία σ ένα φιλελεύθερο δηµοκρατικό πολίτευµα. Β. ΑΝΟΙΚΤΕΣ ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ (ενδεικτικά παραδείγµατα) Ερωτήσεις ανάπτυξης 1. Λαµβάνοντας υπόψη σας τα εθνικά, κοινωνικά, οικονοµικά και πολιτικά χαρακτηριστικά της τσαρικής Ρωσίας καθώς και τις ιδιαίτερες συνθήκες

Διαβάστε περισσότερα

Γιώργος Πολίτης: «Τα καταφέραμε σε πιο δύσκολες εποχές, θα τα καταφέρουμε και τώρα»

Γιώργος Πολίτης: «Τα καταφέραμε σε πιο δύσκολες εποχές, θα τα καταφέρουμε και τώρα» Ο συγγραφέας στο νέο του βιβλίο παρουσιάζει μια ορθολογική θέαση της κρίσης Γιώργος Πολίτης: «Τα καταφέραμε σε πιο δύσκολες εποχές, θα τα καταφέρουμε και τώρα» 23 Jan 201611.00 ΜΕΓΕΝΘΥΝΣΗ Συνέντευξη στη

Διαβάστε περισσότερα

Α Π Ο Φ Α Σ Η ΑΡ. 26/2004

Α Π Ο Φ Α Σ Η ΑΡ. 26/2004 ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΗΜΟΚΡΑΤΙΑ Αθήνα 26-04-2004 ΑΠ: 877 ΑΡΧΗ ΠΡΟΣΤΑΣΙΑΣ Ε ΟΜΕΝΩΝ ΠΡΟΣΩΠΙΚΟΥ ΧΑΡΑΚΤΗΡΑ Α Π Ο Φ Α Σ Η ΑΡ. 26/2004 ΘΕΜΑ: Όροι για την νόµιµη επεξεργασία δεδοµένων προσωπικού χαρακτήρα για τους σκοπούς

Διαβάστε περισσότερα

Μετάφραση: οµινίκη Σάνδη

Μετάφραση: οµινίκη Σάνδη ΤΙΤΛΟΣ ΠΡΩΤΟΤΥΠΟΥ: WAR ICH AUCH IN MAMAS BAUCH? Από τις Εκδόσεις Loewe, Μπίντλαχ 2010 TÉÔËÏÓ ÂÉÂËÉÏÕ: Ήµουν κι εγώ µέσα στην κοιλιά σου, µαµά; ÓÕÃÃÑÁÖÅÁÓ: Dagmar Geisler ΕΙΚΟΝΟΓΡΑΦΗΣΗ: Dagmar Geisler ΜΕΤΑΦΡΑΣΗ:

Διαβάστε περισσότερα

ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ ΚΑΙ ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΔΙΑ ΒΙΟΥ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ: Η ΔΙΑΣΤΑΣΗ ΤΩΝ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ ΑΝΙΣΟΤΗΤΩΝ

ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ ΚΑΙ ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΔΙΑ ΒΙΟΥ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ: Η ΔΙΑΣΤΑΣΗ ΤΩΝ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ ΑΝΙΣΟΤΗΤΩΝ ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ ΚΑΙ ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΔΙΑ ΒΙΟΥ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ: Η ΔΙΑΣΤΑΣΗ ΤΩΝ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ ΑΝΙΣΟΤΗΤΩΝ Ο ρόλος της Δια βίου Μάθησης στην καταπολέμηση των εκπαιδευτικών και κοινωνικών ανισοτήτων. Τοζήτηματωνκοινωνικώνανισοτήτωνστηνεκπαίδευσηαποτελείένα

Διαβάστε περισσότερα

ΑΡΧΕΣ ΦΙΛΟΣΟΦΙΑΣ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Β ΤΑΞΗΣ ΕΝΙΑΙΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ 2002

ΑΡΧΕΣ ΦΙΛΟΣΟΦΙΑΣ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Β ΤΑΞΗΣ ΕΝΙΑΙΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ 2002 ΑΡΧΕΣ ΦΙΛΟΣΟΦΙΑΣ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Β ΤΑΞΗΣ ΕΝΙΑΙΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ 2002 ΟΜΑ Α Α Α.1 Να γράψετε στο τετράδιό σας τους αριθµούς της Στήλης Α και δίπλα σε κάθε αριθµό το γράµµα της Στήλης Β, που αντιστοιχεί

Διαβάστε περισσότερα

Η πασχαλίτσα με τη μία κουκκιδίτσα

Η πασχαλίτσα με τη μία κουκκιδίτσα Ευγένιος Τριβιζάς Η πασχαλίτσα με τη μία κουκκιδίτσα Εικονογράφηση: Λίζα Ηλιού Eυγeνιος Tριβιζaς «MΕΤΡ ΤΟΥ ΧΙΟΥΜΟΡ ΚΑΙ ΤΩΝ ΑΝΑΤΡΟΠΩΝ» Σίσσυ Μόρφη Όπως ο Χανς Κρίστιαν Άντερσεν, έτσι και ο Ευγένιος Τριβιζάς

Διαβάστε περισσότερα

Mίλι Μαρότα. Άγρια Σαβάνα. Ζωγραφίστε και χαλαρώστε

Mίλι Μαρότα. Άγρια Σαβάνα. Ζωγραφίστε και χαλαρώστε Mίλι Μαρότα Άγρια Σαβάνα Ζωγραφίστε και χαλαρώστε Mίλι Μαρότα Άγρια Σαβάνα WILD SAVANNAH ΤΙΤΛΟΣ ΒΙΒΛΙΟΥ: ΑΓΡΙΑ ΣΑΒΑΝΑ Εικονογράφησης: Millie Marotta, 2016 Batsford, 2016 First published in Great Britain

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΓΑΣΙΕΣ ΓΙΑ ΤΗ ΣΥΝΟΛΙΚΗ ΘΕΩΡΗΣΗ ΤΟΥ ΛΟΓΟΥ

ΕΡΓΑΣΙΕΣ ΓΙΑ ΤΗ ΣΥΝΟΛΙΚΗ ΘΕΩΡΗΣΗ ΤΟΥ ΛΟΓΟΥ ΕΡΓΑΣΙΕΣ ΓΙΑ ΤΗ ΣΥΝΟΛΙΚΗ ΘΕΩΡΗΣΗ ΤΟΥ ΛΟΓΟΥ 1. Να γράψετε ένα κείµενο, όπου θα αναφέρετε τα στοιχεία που συναγάγουµε για τη δοµή και τη λειτουργία της αθηναϊκής πολιτείας από τον «Ὑπὲρ Μαντιθέου» λόγο.

Διαβάστε περισσότερα

12 Ο ΕΘΝΙΚΙΣΜΟΣ ΚΑΙ Η ΑΝΟΔΟΣ ΤΗΣ ΑΚΡΟΔΕΞΙΑΣ

12 Ο ΕΘΝΙΚΙΣΜΟΣ ΚΑΙ Η ΑΝΟΔΟΣ ΤΗΣ ΑΚΡΟΔΕΞΙΑΣ Η ελληνική κοινωνία βρίσκεται σε γενικευμένη κρίση. Οικονομική κρίση, που την κάνει να ισορροπεί επικίνδυνα στο χείλος της οικονομικής καταστροφής. Πολιτική κρίση, με την άρση εμπιστοσύνης στα πολιτικά

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΚΟΛΛΙΝΤΖΑ

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΚΟΛΛΙΝΤΖΑ ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ: Νάκου Αλεξάνδρα Εισαγωγή στις Επιστήμες της Αγωγής Ο όρος ΕΠΙΣΤΗΜΕΣ ΤΗΣ ΑΓΩΓΗΣ δημιουργεί μία αίσθηση ασάφειας αφού επιδέχεται πολλές εξηγήσεις. Υπάρχει συνεχής διάλογος και προβληματισμός ακόμα

Διαβάστε περισσότερα

«Τα Βήματα του Εστερναχ»

«Τα Βήματα του Εστερναχ» «Τα Βήματα του Εστερναχ» Τοποθέτηση του ΔΗΜ.ΓΚΟΥΝΤΟΠΟΥΛΟΥ στη παρουσίαση του βιβλίου ΑΛΕΚΟΥ ΠΑΠΑΔΟΠΟΥΛΟΥ. ΧΑΤΖΗΓΙΑΝΝΕΙΟ-Λάρισα 16/1/2009 Κυρίες και κύριοι. Σε κάθε βιβλίο, μελέτη,διήγημα η ποίημα ο συγγραφέας

Διαβάστε περισσότερα

Το πολίτευμα που προβλέπει το ελληνικό Σύνταγμα του 1975/1986/2001/ Οι θεμελιώδεις αρχές του πολιτεύματος

Το πολίτευμα που προβλέπει το ελληνικό Σύνταγμα του 1975/1986/2001/ Οι θεμελιώδεις αρχές του πολιτεύματος Εισαγωγή στο Διεθνές και Ευρωπαϊκό Δίκαιο Α εξάμηνο 2015/2016 Ν. Κανελλοπούλου Αναπλ. Καθηγ. Συνταγματικού Δικαίου Το πολίτευμα που προβλέπει το ελληνικό Σύνταγμα του 1975/1986/2001/2008 Διάγραμμα του

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΓΑΣΙΑ 1 η ΜΕ ΘΕΜΑ: «Η ΑΡΧΗ ΤΟΥ ΑΠΑΡΑΒΙΑΣΤΟΥ ΤΗΣ ΑΝΘΡΩΠΙΝΗΣ ΑΞΙΑΣ» Ι ΑΣΚΩΝ ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ: κ. ΑΝ ΡΕΑΣ ΗΜΗΤΡΟΠΟΥΛΟΣ

ΕΡΓΑΣΙΑ 1 η ΜΕ ΘΕΜΑ: «Η ΑΡΧΗ ΤΟΥ ΑΠΑΡΑΒΙΑΣΤΟΥ ΤΗΣ ΑΝΘΡΩΠΙΝΗΣ ΑΞΙΑΣ» Ι ΑΣΚΩΝ ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ: κ. ΑΝ ΡΕΑΣ ΗΜΗΤΡΟΠΟΥΛΟΣ ΕΘΝΙΚΟ ΚΑΙ ΚΑΠΟ ΙΣΤΡΙΑΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΣΧΟΛΗ ΝΟΜΙΚΩΝ, ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΤΜΗΜΑ ΝΟΜΙΚΗΣ, ΤΟΜΕΑΣ ΗΜΟΣΙΟΥ ΙΚΑΙΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΩΝ ΣΠΟΥ ΩΝ ΗΜΟΣΙΟΥ ΙΚΑΙΟΥ ΜΑΘΗΜΑ: «ΣΥΝΤΑΓΜΑΤΙΚΟ

Διαβάστε περισσότερα

Λεωνιδας ΚυρΚος. Η δυναμική της ανανέωσης

Λεωνιδας ΚυρΚος. Η δυναμική της ανανέωσης Λεωνιδας ΚυρΚος Η δυναμική της ανανέωσης Τα BIBΛIA TOY ΤΖον Λε Καρε ςtiς EKδOςEIς KAςTANIωTH * Κι ο κλήρος έπεσε στον ςμάιλι, μυθιστόρημα, 2008 ο εντιμότατος μαθητής, μυθιστόρημα, 2009 οι άνθρωποι του

Διαβάστε περισσότερα

«ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ» ΟΡΙΣΜΟΣ

«ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ» ΟΡΙΣΜΟΣ «ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ» ΟΡΙΣΜΟΣ Η δημοκρατία είναι το πολίτευμα στο οποίο η εξουσία πηγάζει από το λαό, ασκείται από τον λαό και υπηρετεί τα συμφέροντά του. Βασικό χαρακτηριστικό της είναι η λήψη αποφάσεων με ψηφοφορία

Διαβάστε περισσότερα

Ανδρέας Αρματάς Γιώργος Σγουρός

Ανδρέας Αρματάς Γιώργος Σγουρός Ανδρέας Αρματάς Γιώργος Σγουρός Στην Ελευθερία, που ήρθε από το πουθενά και μας πήρε τα μυαλά Το παρόν έργο πνευματικής ιδιοκτησίας προστατεύεται κατά τις διατάξεις της ελληνικής νομοθεσίας (Ν. 2121/1993

Διαβάστε περισσότερα

Ηέκδοση, για πρώτη φορά στα ελληνικά, του έργου του

Ηέκδοση, για πρώτη φορά στα ελληνικά, του έργου του Περί του πολίτη Η ΦΙΛΟΣΟΦΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΓΙΑ ΤΗΝ ΚΥΒΕΡΝΗΣΗ ΚΑΙ ΤΗΝ ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΚΟΙΝΩΝΙΑ ΦΙΛΟΣΟΦΙΑ Συγγραφέας : Hobbes Thomas Μεταφραστής : Βαβούρας Ηλίας ISBN: 9789604632732 Τιμή: 15,98 Σελίδες: 416 Διαστάσεις:

Διαβάστε περισσότερα

Αποκέντρωση και Ελευθερία

Αποκέντρωση και Ελευθερία Αντώνης Μακρυδηµήτρης Καθηγητής Πανεπιστηµίου Αθηνών Αποκέντρωση και Ελευθερία I Μία από τις πιο θεµελιώδεις συνεισφορές του Hayek στην κοινωνική θεωρία ήταν ότι διέγνωσε ορθά και µε διορατικότητα τον

Διαβάστε περισσότερα

Καρλ Πολάνυι. Επιμέλεια Παρουσίασης: Άννα Κουμανταράκη

Καρλ Πολάνυι. Επιμέλεια Παρουσίασης: Άννα Κουμανταράκη Καρλ Πολάνυι Επιμέλεια Παρουσίασης: Άννα Κουμανταράκη Καρλ Πολάνυι (1886-1964) Καρλ Πολάνυι Ούγγρος διανοητής νομάδας εβραϊκής καταγωγής με έντονη πνευματική και πολιτική δράση, θεμελιωτής του κλάδου της

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΘΡΩΠΙΝΑ ΔΙΚΑΙΩΜΑΤΑ: H διεκδίκηση του αυτονόητου

ΑΝΘΡΩΠΙΝΑ ΔΙΚΑΙΩΜΑΤΑ: H διεκδίκηση του αυτονόητου ΑΝΘΡΩΠΙΝΑ ΔΙΚΑΙΩΜΑΤΑ: H διεκδίκηση του αυτονόητου Α Αρσάκειο - Τοσίτσειο Λύκειο Εκάλης Τάξη Β Σχολικό Έτος: 2014-2015 Υπεύθυνη Καθηγήτρια: Κουλάδη Στέλλα ΥΠΕΡΜΑΧΟΙ ΤΩΝ ΑΝΘΡΩΠΙΝΩΝ ΔΙΚΑΙΩΜΑΤΩΝ Αναστασοπούλου

Διαβάστε περισσότερα

Σελίδα 1 από 5. Τ

Σελίδα 1 από 5. Τ Σελίδα 1 από 5 ΔΕΟ 10 ΒΑΣΙΚΕΣ ΕΝΝΟΙΕΣ ΣΥΝΤΑΓΜΑΤΙΚΟΥ ΕΙΣΑΓΩΓΗΣ ΣΤΟ ΔΙΚΑΙΟ ΕΥΡΩΠΑΙΚΟ- ΔΙΟΙΚΗΤΙΚΟ ΤΟΜΟΙ Α & Α1 & Β ΣΥΝΤΑΓΜΑΤΙΚΟ 1. Τι είναι κράτος; Κράτος: είναι η διαρκής σε νομικό πρόσωπο οργάνωση λαού

Διαβάστε περισσότερα

Ο Φιλελευθερισμός του Καρλ Πόππερ. Όμιλος Ανοιχτή Κοινωνία & Ινστιτούτο Διπλωματίας και Διεθνών Εξελίξεων 23 Οκτωβρίου 2014

Ο Φιλελευθερισμός του Καρλ Πόππερ. Όμιλος Ανοιχτή Κοινωνία & Ινστιτούτο Διπλωματίας και Διεθνών Εξελίξεων 23 Οκτωβρίου 2014 Ο Φιλελευθερισμός του Καρλ Πόππερ Όμιλος Ανοιχτή Κοινωνία & Ινστιτούτο Διπλωματίας και Διεθνών Εξελίξεων 23 Οκτωβρίου 2014 Τι ήταν ο Πόππερ Φιλελεύθερος; Σοσιαλδημοκράτης; Συντηρητικός; Ήταν ο Πόππερ φιλελεύθερος;

Διαβάστε περισσότερα

ΒΑΣΙΚΕΣ ΑΡΧΕΣ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ

ΒΑΣΙΚΕΣ ΑΡΧΕΣ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ 1 ΒΑΣΙΚΕΣ ΑΡΧΕΣ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ Β ΤΑΞΗ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΠΡΟΣΑΝΑΤΟΛΙΣΜΟΣ ΑΝΘΡΩΠΙΣΤΙΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ 2 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 4Ο ΒΑΣΙΚΕΣ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΕΙΣ ΣΤΗΝ ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΕΠΙΣΤΗΜΗ 4.1 Η πολιτική 4.1 Η ΠΟΛΙΤΙΚΗ 1/21 Η λέξη πολιτική

Διαβάστε περισσότερα

Τζοάνα Μπάσφορντ. Μυστικός Κήπος. Ένα παραμυθένιο κυνήγι θησαυρού

Τζοάνα Μπάσφορντ. Μυστικός Κήπος. Ένα παραμυθένιο κυνήγι θησαυρού Τζοάνα Μπάσφορντ Μυστικός Κήπος Ένα παραμυθένιο κυνήγι θησαυρού Τζοάνα Μπάσφορντ Μυστικός Κήπος Ένα παραμυθένιο κυνήγι θησαυρού Σχεδιασμός: Jason Ribeiro, Johanna Basford 203 Johanna Basford Johanna Basford

Διαβάστε περισσότερα

Άλλο ένα κόμμα ή ένα άλλο κόμμα;

Άλλο ένα κόμμα ή ένα άλλο κόμμα; Άλλο ένα κόμμα ή ένα άλλο κόμμα; του Χρήστου 'ChIossif' Ιωσηφίδη Ο Θανάσης και ο Χρήστος πίνουν χαλαρά τον απογευματινό τους καφέ και κουβεντιάζουν για άλλο ένα πολιτικό κόμμα που μπήκε πρόσφατα στην ζωή

Διαβάστε περισσότερα

Από τον ευρωβουλευτή του ΠΑ.ΣΟ.Κ. Ιωάννη Κουκιάδη, αντιπρόεδρο της. Επιτροπής Νοµικών Θεµάτων και Εσωτερικής Αγοράς

Από τον ευρωβουλευτή του ΠΑ.ΣΟ.Κ. Ιωάννη Κουκιάδη, αντιπρόεδρο της. Επιτροπής Νοµικών Θεµάτων και Εσωτερικής Αγοράς Από τον ευρωβουλευτή του ΠΑ.ΣΟ.Κ. Ιωάννη Κουκιάδη, αντιπρόεδρο της Επιτροπής Νοµικών Θεµάτων και Εσωτερικής Αγοράς εκδόθηκε η ακόλουθη ανακοίνωση µε αφορµή την τροπολογία που κατέθεσε ο ευρωβουλευτής της

Διαβάστε περισσότερα

ΕΝΔΕΙΚΤΙΚΕΣ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΣΤΗΝ ΙΣΤΟΡΙΑ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΟΜΑΔΑ ΠΡΩΤΗ

ΕΝΔΕΙΚΤΙΚΕΣ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΣΤΗΝ ΙΣΤΟΡΙΑ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΟΜΑΔΑ ΠΡΩΤΗ ΕΝΔΕΙΚΤΙΚΕΣ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΣΤΗΝ ΙΣΤΟΡΙΑ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΘΕΜΑ Α1 ΟΜΑΔΑ ΠΡΩΤΗ α. Κόμμα του Γ. Θεοτόκη: «Το κόμμα του Γ. Θεοτόκη πυρήνα των Αντιβενιζελικών.», σελ. 92-93 β. Προσωρινή Κυβέρνησις της Κρήτης (1905)

Διαβάστε περισσότερα

ÅéêïíïãñÜöçóç: Μαργαρίτα Τζαννέτου

ÅéêïíïãñÜöçóç: Μαργαρίτα Τζαννέτου TÉÔËÏÓ ÂÉÂËÉÏÕ: Ο Κοπέρνικος και ο µικρός Άµπακος ÓÕÃÃÑÁÖΕΙΣ: Άγγελος Αγγέλου Έµη Σίνη ÅÉÊÏÍÏÃÑÁÖÇÓÇ: Μαργαρίτα Τζαννέτου ÅÐÉÌÅËÅÉÁ ÄÉÏÑÈÙÓÇ ÊÅÉÌÅÍÏÕ: Ευδοξία Μπινοπούλου ΣΥΝΘΕΣΗ ΕΞΩΦΥΛΛΟΥ: Γιώργος Παζάλος

Διαβάστε περισσότερα

Θέµατα Αρχών Φιλοσοφίας Θεωρητικής Κατεύθυνσης Γ Λυκείου 2000

Θέµατα Αρχών Φιλοσοφίας Θεωρητικής Κατεύθυνσης Γ Λυκείου 2000 Θέµα Α1 Θέµατα Αρχών Φιλοσοφίας Θεωρητικής Κατεύθυνσης Γ Λυκείου 2000 Α.1.1. Να γράψετε στο τετράδιό σας τα ονόµατα των φιλοσόφων (στήλη Α) και δίπλα την έννοια (στήλη Β) που συνδέεται µε τον καθένα: Α

Διαβάστε περισσότερα

Θέµατα Αρχών Φιλοσοφίας Θεωρητικής Κατεύθυνσης Γ Λυκείου 2000

Θέµατα Αρχών Φιλοσοφίας Θεωρητικής Κατεύθυνσης Γ Λυκείου 2000 Θέµατα Αρχών Φιλοσοφίας Θεωρητικής Κατεύθυνσης Γ Λυκείου 2000 ΕΚΦΩΝΗΣΕΙΣ Θέµα Α1 Α.1.1. Να γράψετε στο τετράδιό σας τα ονόµατα των φιλοσόφων (στήλη Α) και δίπλα την έννοια (στήλη Β) που συνδέεται µε τον

Διαβάστε περισσότερα

Η σχολιαζόμενη απόφαση παρουσιάζει σημαντικό. ενδιαφέρον τόσο γιατί πραγματεύεται σημαντικά νομικά ζητήματα

Η σχολιαζόμενη απόφαση παρουσιάζει σημαντικό. ενδιαφέρον τόσο γιατί πραγματεύεται σημαντικά νομικά ζητήματα Θέμα: Θρησκευτική Ελευθερία Η σχολιαζόμενη απόφαση παρουσιάζει σημαντικό ενδιαφέρον τόσο γιατί πραγματεύεται σημαντικά νομικά ζητήματα αναφορικά με το περιεχόμενο του δικαιώματος της θρησκευτικής ελευθερίας

Διαβάστε περισσότερα

16 ΒΑΣΙΛΙΚΗ Π. ΜΕΣΘΑΝΕΩΣ

16 ΒΑΣΙΛΙΚΗ Π. ΜΕΣΘΑΝΕΩΣ ΠΡΟΛΟΓΟΣ Με χαρά αποδέχθηκα την πρόταση της κυρίας Μεσθανέως να προλογίσω τον τόµο αυτό, ο οποίος, σε πολύ επεξεργασµένη µορφή, θέτει υπόψη της επιστηµονικής κοινότητας τα αποτελέσµατα της πολυετούς έρευνάς

Διαβάστε περισσότερα

ΤΙ ΟΝΟΜΑΖΟΥΜΕ ΓΝΩΣΗ; ΠΟΙΑ ΕΙΝΑΙ ΤΑ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΑ ΤΗΣ; Το ερώτημα για το τι είναι η γνώση (τι εννοούμε όταν λέμε ότι κάποιος γνωρίζει κάτι ή ποια

ΤΙ ΟΝΟΜΑΖΟΥΜΕ ΓΝΩΣΗ; ΠΟΙΑ ΕΙΝΑΙ ΤΑ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΑ ΤΗΣ; Το ερώτημα για το τι είναι η γνώση (τι εννοούμε όταν λέμε ότι κάποιος γνωρίζει κάτι ή ποια 18 ΤΙ ΟΝΟΜΑΖΟΥΜΕ ΓΝΩΣΗ; ΠΟΙΑ ΕΙΝΑΙ ΤΑ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΑ ΤΗΣ; Το ερώτημα για το τι είναι η γνώση (τι εννοούμε όταν λέμε ότι κάποιος γνωρίζει κάτι ή ποια χαρακτηριστικά αποδίδουμε σε ένα πρόσωπο το οποίο λέμε

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΡΑΓΩΓΗ ΓΡΑΠΤΟΥ ΛΟΓΟΥ ΩΣ ΜΕΣΟ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΤΗΣ ΜΗ ΒΙΑΣ ΤΩΝ ΑΛΛΟΔΑΠΩΝ ΚΑΙ ΓΗΓΕΝΩΝ ΜΑΘΗΤΩΝ ΣΤΟ ΣΧΟΛΙΚΟ ΠΛΑΙΣΙΟ

ΠΑΡΑΓΩΓΗ ΓΡΑΠΤΟΥ ΛΟΓΟΥ ΩΣ ΜΕΣΟ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΤΗΣ ΜΗ ΒΙΑΣ ΤΩΝ ΑΛΛΟΔΑΠΩΝ ΚΑΙ ΓΗΓΕΝΩΝ ΜΑΘΗΤΩΝ ΣΤΟ ΣΧΟΛΙΚΟ ΠΛΑΙΣΙΟ ΠΑΡΑΓΩΓΗ ΓΡΑΠΤΟΥ ΛΟΓΟΥ ΩΣ ΜΕΣΟ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΤΗΣ ΜΗ ΒΙΑΣ ΤΩΝ ΑΛΛΟΔΑΠΩΝ ΚΑΙ ΓΗΓΕΝΩΝ ΜΑΘΗΤΩΝ ΣΤΟ ΣΧΟΛΙΚΟ ΠΛΑΙΣΙΟ Νικόλαος Χ. Μπέκας Greek classroom of Masterστην "Κοινωνική Παιδαγωγική και μάχη ενάντια στη νεανική

Διαβάστε περισσότερα

ΒΑΣΙΚΕΣ ΑΡΧΕΣ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ

ΒΑΣΙΚΕΣ ΑΡΧΕΣ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ 1 ΒΑΣΙΚΕΣ ΑΡΧΕΣ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ Β ΤΑΞΗ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΠΡΟΣΑΝΑΤΟΛΙΣΜΟΣ ΑΝΘΡΩΠΙΣΤΙΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ 2 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 2 Ο - ΚΟΙΝΩΝΙΚΑ ΚΑΙ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΑ ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ 2.4 Το σοσιαλιστικό σύστημα ή η σχεδιασμένη οικονομία

Διαβάστε περισσότερα

Η οικολογική ηθική ως μέρος της απελευθερωτικής ηθικής και το ζήτημα της θεμελίωσης. Η συμβολή ορισμένων Ελλήνων: Καστοριάδης, Τερζάκης, Φωτόπουλος.

Η οικολογική ηθική ως μέρος της απελευθερωτικής ηθικής και το ζήτημα της θεμελίωσης. Η συμβολή ορισμένων Ελλήνων: Καστοριάδης, Τερζάκης, Φωτόπουλος. Η οικολογική ηθική ως μέρος της απελευθερωτικής ηθικής και το ζήτημα της θεμελίωσης. Η συμβολή ορισμένων Ελλήνων: Καστοριάδης, Τερζάκης, Φωτόπουλος. Γ. Μπλιώνης Κύκλος συζητήσεων για την Περιβαλλοντική

Διαβάστε περισσότερα

Σήμερα, ακούστηκε η φωνή του Έλληνα, η φωνή της Ελληνίδας.

Σήμερα, ακούστηκε η φωνή του Έλληνα, η φωνή της Ελληνίδας. ΜΕΓΑΛΗ ΝΙΚΗ ΤΟΥ ΠΑΣΟΚ ΣΤΙΣ ΕΥΡΩΕΚΛΟΓΕΣ ΔΗΛΩΣΕΙΣ ΓΙΩΡΓΟΥ Α. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ ΠΡΟΕΔΡΟΥ ΤΟΥ ΠΑΣΟΚ ΓΙΑ ΤΗ ΝΙΚΗ ΤΟΥ ΠΑΣΟΚ ΣΤΙΣ ΕΥΡΩΕΚΛΟΓΕΣ Σήμερα, ακούστηκε η φωνή του Έλληνα, η φωνή της Ελληνίδας. Φωνή δυνατή. Φωνή

Διαβάστε περισσότερα

Επίπεδο Γ2. Χρήση γλώσσας (20 μονάδες) Διάρκεια: 30 λεπτά. Ερώτημα 1 (5 μονάδες)

Επίπεδο Γ2. Χρήση γλώσσας (20 μονάδες) Διάρκεια: 30 λεπτά. Ερώτημα 1 (5 μονάδες) Γ2 (20 μονάδες) Διάρκεια: 30 λεπτά Ερώτημα 1 (5 μονάδες) Ο φίλος σας έγραψε μία μελέτη σχετικά με τρόπους βελτίωσης της αναγνωστικής ικανότητας των μαθητών. Επειδή, όμως, είναι ξένος, κάνει ακόμη λάθη,

Διαβάστε περισσότερα

Ορισμοί Εννοιών Ελευθερία-Βία-Ολοκληρωτισμός Φαυλοκρατία Δημοκρατία-Ευθύνη

Ορισμοί Εννοιών Ελευθερία-Βία-Ολοκληρωτισμός Φαυλοκρατία Δημοκρατία-Ευθύνη Ελευθερία και Ευθύνη Ορισμοί Εννοιών Ελευθερία-Βία-Ολοκληρωτισμός Φαυλοκρατία Δημοκρατία-Ευθύνη 1η Ομάδα - Φιλόσοφοι Ελευθερία, ορισμός, μορφές Ελευθερία είναι το συναίσθημα που απορρέει από τον άνθρωπο,

Διαβάστε περισσότερα

ΦΙΛΟΣΟΦΙΑ ΤΟΥ ΔΙΚΑΙΟΥ. Ενότητα 4: Η έννοια της δικαιοσύνης. Παρούσης Μιχαήλ. Τμήμα Φιλοσοφίας

ΦΙΛΟΣΟΦΙΑ ΤΟΥ ΔΙΚΑΙΟΥ. Ενότητα 4: Η έννοια της δικαιοσύνης. Παρούσης Μιχαήλ. Τμήμα Φιλοσοφίας ΦΙΛΟΣΟΦΙΑ ΤΟΥ ΔΙΚΑΙΟΥ Ενότητα 4: Η έννοια της δικαιοσύνης Παρούσης Μιχαήλ Τμήμα Φιλοσοφίας 1 Σκοποί ενότητας 1. Η έννοια της δικαιοσύνης στον Πλάτωνα 2. Δικαιοσύνη σε σχέση με νόμους 1.Η έννοια της δικαιοσύνης

Διαβάστε περισσότερα

Ενδεικτικές απαντήσεις στα θέματα της Ιστορίας. κατεύθυνσης των Πανελλαδικών εξετάσεων 2014

Ενδεικτικές απαντήσεις στα θέματα της Ιστορίας. κατεύθυνσης των Πανελλαδικών εξετάσεων 2014 Θέμα Α1 Ενδεικτικές απαντήσεις στα θέματα της Ιστορίας κατεύθυνσης των Πανελλαδικών εξετάσεων 2014 ΟΜΑΔΑ ΠΡΩΤΗ Α) Με τη βιομηχανική επανάσταση καθώς η κατοχή γης έπαυε προοδευτικά να είναι πηγή εξουσίας

Διαβάστε περισσότερα

7. Η θεωρία του ωφελιµ ισµ ού

7. Η θεωρία του ωφελιµ ισµ ού 7. Η θεωρία του ωφελιµ ισµ ού Α1. Ερωτήσεις γνώσης - κατανόησης 1. Ποιοι είναι οι κύριοι εκπρόσωποι της θεωρίας του ωφελιµισµού και µε βάση ποιο κριτήριο θα πρέπει, κατ αυτούς, να αξιολογούνται οι πράξεις

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΕΚΘΕΣΗΣ. Α. Κείμενο. Μ.Μ.Ε. και έλεγχος της εξουσίας

ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΕΚΘΕΣΗΣ. Α. Κείμενο. Μ.Μ.Ε. και έλεγχος της εξουσίας ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΕΚΘΕΣΗΣ Α. Κείμενο Μ.Μ.Ε. και έλεγχος της εξουσίας Στην αρχή τα μέσα ενημέρωσης αντικατέστησαν τον τελάλη που ενημέρωνε μια μικρή κοινότητα για το τι είχε συμβεί ή για αυτά που θα γίνονταν στο

Διαβάστε περισσότερα

στη Βουλγαρία και µετά την ένταξή της στην Ευρωπαϊκή Ένωση την 1 η Ιανουαρίου 2007, κάτω από τον πιο εύγλωττο τίτλο Σύγχρονη

στη Βουλγαρία και µετά την ένταξή της στην Ευρωπαϊκή Ένωση την 1 η Ιανουαρίου 2007, κάτω από τον πιο εύγλωττο τίτλο Σύγχρονη Σύγχρονη Βουλγαρία: Από το Ανατολικό Μπλοκ στην Ευρωπαϊκή Ένωση Πρόλογος Το παρόν βιβλίο προέκυψε µέσα από συζητήσεις που ξεκίνησαν στα τέλη του 2008 στη Σόφια γύρω από την αναγκαιότητα πρόσβασης του ελληνικού

Διαβάστε περισσότερα

Πποηεινόμενα Θέμαηα Πανελληνίων Εξεηάζεων Νεοελληνική Γλώζζα Γενικήρ Παιδείαρ 17-5-2015 Λύζειρ Θεμάηων

Πποηεινόμενα Θέμαηα Πανελληνίων Εξεηάζεων Νεοελληνική Γλώζζα Γενικήρ Παιδείαρ 17-5-2015 Λύζειρ Θεμάηων Πποηεινόμενα Θέμαηα Πανελληνίων Εξεηάζεων Νεοελληνική Γλώζζα Γενικήρ Παιδείαρ 17-5-2015 Λύζειρ Θεμάηων A1. O συγγραφέας του κειμένου πραγματεύεται τις ελλείψεις των σημερινών δημοκρατικών πολιτειών. Αρχικά,

Διαβάστε περισσότερα

Τίτλος: Power/ Knowledge: Selected interviews and other writings

Τίτλος: Power/ Knowledge: Selected interviews and other writings ACADEMIA ISSN, 2241-1402 http://hepnet.upatras.gr Volume 3, Number 1, 2013 BOOK REVIEW Τίτλος: Power/ Knowledge: Selected interviews and other writings 1972-1977 Συγγραφέας: M.Foucault Σελίδες: 288 Επιστημονική

Διαβάστε περισσότερα

ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΚΟΙΝΟΒΟΥΛΙΟ

ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΚΟΙΝΟΒΟΥΛΙΟ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΚΟΙΝΟΒΟΥΛΙΟ 2004 2009 Προσωρινή επιτροπή για τις πολιτικές προκλήσεις και τα δηµοσιονοµικά µέσα της διευρυµένης Ένωσης 2007-201 ηµοσιονοµικές προοπτικές 2007-2013 23 Νοεµβρίου 2004 ΕΓΓΡΑΦΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ

Διαβάστε περισσότερα

Θέσεις - τριμηνιαία επιθεώρηση Mea culpa (?) Γιώργος Η. Οικονομάκης

Θέσεις - τριμηνιαία επιθεώρηση Mea culpa (?) Γιώργος Η. Οικονομάκης MEA CULPA (?) του Γιώργου Η. Οικονομάκη Κύριε Διευθυντή. Μέχρι τη στιγμή που γράφω το σημείωμα τούτο γνωρίζω ότι για μια, τουλάχιστο, διατύπωση - θέση του τελευταίου άρθρου μου στο περιοδικό έγινα αντικείμενο

Διαβάστε περισσότερα

ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΓΕΝΙΚΑ ΟΡΙΣΜΟΣ

ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΓΕΝΙΚΑ ΟΡΙΣΜΟΣ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΓΕΝΙΚΑ Για τη δημοκρατία έγιναν κινήματα, εξεγέρσεις, επαναστάσεις, εμφύλιοι πόλεμοι. διώχθηκαν, βασανίστηκαν άνθρωποι και τιμήθηκαν τυραννοκτόνοι. Αποτέλεσε όχι μόνο το σκοπό κοινωνικών και

Διαβάστε περισσότερα

2 ο Σεμινάριο ΕΓΚΥΡΗ ΠΡΑΞΗ & ΣΥΝΟΧΗ ΤΟ ΝΟΗΜΑ ΤΗΣ ΖΩΗΣ. Δίκτυο σχολείων για τη μη-βία

2 ο Σεμινάριο ΕΓΚΥΡΗ ΠΡΑΞΗ & ΣΥΝΟΧΗ ΤΟ ΝΟΗΜΑ ΤΗΣ ΖΩΗΣ. Δίκτυο σχολείων για τη μη-βία 2 ο Σεμινάριο ΕΓΚΥΡΗ ΠΡΑΞΗ & ΣΥΝΟΧΗ ΤΟ ΝΟΗΜΑ ΤΗΣ ΖΩΗΣ Δίκτυο σχολείων για τη μη-βία Α Μέρος: ΘΕΩΡΗΤΙΚΟ Τα επίπεδα συνείδησης Ύπνος Μισοξύπνιο Αφύπνιση Ελάχιστη εργασία των εξωτερικών αισθήσεων Με εικόνες

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΩΡΗΤΙΚΟ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΟ

ΘΕΩΡΗΤΙΚΟ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΟ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΣΤΙΣ ΠΑΝΕΛΛΑΔΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΚΑΙ ΕΠΑΛ (ΟΜΑΔΑ Β ) ΔΕΥΤΕΡΑ 23 ΜΑΪΟΥ 2016 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΙΣΤΟΡΙΑ ΠΡΟΣΑΝΑΤΟΛΙΣΜΟΥ (ΝΕΟ ΣΥΣΤΗΜΑ) ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ (ΠΑΛΑΙΟ ΣΥΣΤΗΜΑ)

Διαβάστε περισσότερα

παιδεία, μέσα του ξυπνάει η δύναμη και η θέληση να αναπτυχθεί και να γίνει το

παιδεία, μέσα του ξυπνάει η δύναμη και η θέληση να αναπτυχθεί και να γίνει το ΑΣΗΜΙΝΑ ΣΚΟΝΔΡΑ Κύριε Υπουργέ, κυρίες και κύριοι συνάδελφοι, αν ο άνθρωπος λάβει την ορθή παιδεία, μέσα του ξυπνάει η δύναμη και η θέληση να αναπτυχθεί και να γίνει το θεϊκότερο και ημερότερο ζώο. Αν δεν

Διαβάστε περισσότερα

Κείµενο [Η αξιολόγηση του µαθητή]

Κείµενο [Η αξιολόγηση του µαθητή] 41 Διαγώνισµα 121 Κριτική Κείµενο [Η αξιολόγηση του µαθητή] Η αξιολόγηση των µαθητών στο σχολείο είναι µια διαδικασία στενά συνυφασµένη µε τη διδακτική πράξη και κατ επέκταση µε τη συνολική κοινωνική λειτουργία

Διαβάστε περισσότερα

Το Συνταγματικό Δίκαιο και το Σύνταγμα. 1. Το Σύνταγμα ως αντικείμενο των πολιτειακών επιστημών

Το Συνταγματικό Δίκαιο και το Σύνταγμα. 1. Το Σύνταγμα ως αντικείμενο των πολιτειακών επιστημών Εισαγωγή στο Διεθνές και Ευρωπαϊκό Δίκαιο Α εξάμηνο 2015/2016 Ν. Κανελλοπούλου Αναπλ. Καθηγ. Συνταγματικού Δικαίου Το Συνταγματικό Δίκαιο και το Σύνταγμα Διάγραμμα του μαθήματος της Δευτέρας 2/11/2015

Διαβάστε περισσότερα

Συντοµογραφίες 11 Πρόλογος 13 Εισαγωγή 15

Συντοµογραφίες 11 Πρόλογος 13 Εισαγωγή 15 Πίνακας περιεχοµένων Συντοµογραφίες 11 Πρόλογος 13 Εισαγωγή 15 1. Ανθρωπογεωγραφία 19 2. Οι εξελίξεις στην οικονοµία 37 2.1. Ο πρωτογενής τοµέας της οικονοµίας 37 Tεχνογνωσία, συνέχειες, τοµές 55 2.2.

Διαβάστε περισσότερα

Ε Ι Σ Η Γ Η Σ Η. Στην Διημερίδα. ΠΟΛΙΤΕΙΑ και ΧΩΡΟΤΑΞΙΚΟΣ ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΣ ΘΕΜΑ Η ΑΝΑΓΚΑΙΟΤΗΤΑ ΤΟΥ ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΥ ΤΟΥ ΧΩΡΟΥ. Εκπρόσωπος ΤΕΔΚ Κέρκυρας

Ε Ι Σ Η Γ Η Σ Η. Στην Διημερίδα. ΠΟΛΙΤΕΙΑ και ΧΩΡΟΤΑΞΙΚΟΣ ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΣ ΘΕΜΑ Η ΑΝΑΓΚΑΙΟΤΗΤΑ ΤΟΥ ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΥ ΤΟΥ ΧΩΡΟΥ. Εκπρόσωπος ΤΕΔΚ Κέρκυρας Ε Ι Σ Η Γ Η Σ Η Στην Διημερίδα ΠΟΛΙΤΕΙΑ και ΧΩΡΟΤΑΞΙΚΟΣ ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΣ ΘΕΜΑ Η ΑΝΑΓΚΑΙΟΤΗΤΑ ΤΟΥ ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΥ ΤΟΥ ΧΩΡΟΥ Εισηγητής : Σωτήρης Βλάχος Πολ. Μηχανικός Εκπρόσωπος ΤΕΔΚ Κέρκυρας Ο σχεδιασμός του χώρου

Διαβάστε περισσότερα

ΓΕΝΙΚΟ ΛΥΚΕΙΟ ΜΥΡΙΝΑΣ ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΤΑΞΗ Β

ΓΕΝΙΚΟ ΛΥΚΕΙΟ ΜΥΡΙΝΑΣ ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΤΑΞΗ Β ΓΕΝΙΚΟ ΛΥΚΕΙΟ ΜΥΡΙΝΑΣ ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΤΑΞΗ Β ΣΧΟΛΙΚΟ ΕΤΟΣ:2013-2014 A TETΡΑΜΗΝΟ ΟΝΟΜΑΤΑ ΜΕΛΩΝ: 1)ΔΗΜΗΤΡΗΣ ΚΑΡΑΓΕΩΡΓΗΣ 2)ΓΙΩΡΓΟΣ ΔΗΜΟΣ 3)ΠΑΝΑΓΙΩΤΗΣ ΜΠΟΥΡΔΟΣ 4)ΝΙΚΟΣ ΓΙΑΝΝΑΚΟΠΟΥΛΟΣ ΘΕΜΑ:ΠΕΡΙ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑΣ

Διαβάστε περισσότερα

Κοινή Γνώμη. Κολέγιο CDA ΔΗΣ 110 Κομμωτική Καρολίνα Κυπριανού 11/02/2015

Κοινή Γνώμη. Κολέγιο CDA ΔΗΣ 110 Κομμωτική Καρολίνα Κυπριανού 11/02/2015 Κοινή Γνώμη Κολέγιο CDA ΔΗΣ 110 Κομμωτική Καρολίνα Κυπριανού 11/02/2015 Έννοια, ορισμός και ανάλυση Κοινής Γνώμης Κοινή γνώμη είναι η γνώμη της πλειοψηφίας των πολιτών, πάνω σε ένα ζήτημα που αφορά την

Διαβάστε περισσότερα

Μαγική Ζούγκλα. Ένα παραμυθένιο κυνήγι θησαυρού

Μαγική Ζούγκλα. Ένα παραμυθένιο κυνήγι θησαυρού Μαγική Ζούγκλα Ένα παραμυθένιο κυνήγι θησαυρού Τζοάνα Μπάσφορντ Μαγική Ζούγκλα Ένα παραμυθένιο κυνήγι θησαυρού Σχεδιασμός: Johanna Basford Johanna Basford, 206 All rights reserved including the right of

Διαβάστε περισσότερα

ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ ΚΑΙ ΗΜΟΣΙΑ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ Τον τελευταίο καιρό συζητείται έντονα το θέµα των πληθωριστικών πιέσεων στις Ευρωπαϊκές οικονοµίες.

ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ ΚΑΙ ΗΜΟΣΙΑ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ Τον τελευταίο καιρό συζητείται έντονα το θέµα των πληθωριστικών πιέσεων στις Ευρωπαϊκές οικονοµίες. ΙΖ ΕΙΣΑΓΩΓΙΚΟΣ ΙΑΓΩΝΙΣΜΟΣ ΟΡΓΑΝΩΣΗ ΚΑΙ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑ ΤΟΥ ΚΡΑΤΟΥΣ Η αντιπροσωπευτική δηµοκρατία σήµερα Α) Ποια είναι τα βασικά χαρακτηριστικά, οι θεµελιώδεις αρχές και οι θεσµοί της αντιπροσωπευτικής δηµοκρατίας;

Διαβάστε περισσότερα

Γεωργία Καζάκου, ΠΕ09. Οικονομολόγος. Πολιτική Παιδεία. Β Τάξη Γενικού Λυκείου

Γεωργία Καζάκου, ΠΕ09. Οικονομολόγος. Πολιτική Παιδεία. Β Τάξη Γενικού Λυκείου Πολιτική Παιδεία Β Τάξη Γενικού Λυκείου 1 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 3 ο Η ΟΡΓΑΝΩΣΗ ΤΗΣ ΠΟΛΙΤΕΙΑΣ 3.1 ΜΟΡΦΕΣ ΠΟΛΙΤΕΥΜΑΤΩΝ 2 1/22 Πολίτευμα: Το πολιτικό σύστημα οργάνωσης και άσκησης της εξουσίας (δηλαδή είναι ο τρόπος οργάνωσης

Διαβάστε περισσότερα

Π Ι Σ Τ Ο Π Ο Ι Η Σ Η Ε Π Α Ρ Κ Ε Ι Α Σ Τ Η Σ ΕΛΛΗΝΟΜΑΘΕΙΑΣ Χ Ρ Η Σ Η Γ Λ Ω Σ Σ Α Σ Π Ρ Ω Τ Η Σ Ε Ι Ρ Α Δ Ε Ι Γ Μ Α Τ Ω Ν 2 0 Μ 0 Ν Α Δ Ε Σ

Π Ι Σ Τ Ο Π Ο Ι Η Σ Η Ε Π Α Ρ Κ Ε Ι Α Σ Τ Η Σ ΕΛΛΗΝΟΜΑΘΕΙΑΣ Χ Ρ Η Σ Η Γ Λ Ω Σ Σ Α Σ Π Ρ Ω Τ Η Σ Ε Ι Ρ Α Δ Ε Ι Γ Μ Α Τ Ω Ν 2 0 Μ 0 Ν Α Δ Ε Σ Ε Π Α Ρ Κ Ε Ι Α Σ Τ Η Σ ΕΛΛΗΝΟΜΑΘΕΙΑΣ Χ Ρ Η Σ Η Γ Λ Ω Σ Σ Α Σ Π Ρ Ω Τ Η Σ Ε Ι Ρ Α Δ Ε Ι Γ Μ Α Τ Ω Ν 2 0 Μ 0 Ν Α Δ Ε Σ 1 Y Π Ο Υ Ρ Γ Ε Ι Ο Π Α Ι Δ Ε Ι Α Σ Κ Α Ι Θ Ρ Η Σ Κ Ε Υ Μ Α Τ Ω Ν Κ Ε Ν Τ Ρ Ο Ε Λ Λ

Διαβάστε περισσότερα

ΑΡΧΕΣ ΟΡΓΑΝΩΣΗΣ ΚΑΙ ΙΟΙΚΗΣΗΣ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ 1 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 3 Ο ΙΟΙΚΗΤΙΚΕΣ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΕΣ ( σελίδες σχολικού βιβλίου 123 127, έκδοση 2014 : σελίδες 118 122 ) 3.3 ιεύθυνση 3.3.1 Ηγεσία Βασικές έννοιες Οι επιχειρήσεις

Διαβάστε περισσότερα

ΒΑΣ. ΜΑΓΓΙΝΑΣ: Αναποτελεσματικές ενέργειες έγιναν αλλά η 19μηνη πορεία είναι ικανοποιητική

ΒΑΣ. ΜΑΓΓΙΝΑΣ: Αναποτελεσματικές ενέργειες έγιναν αλλά η 19μηνη πορεία είναι ικανοποιητική ΒΑΣ. ΜΑΓΓΙΝΑΣ: Αναποτελεσματικές ενέργειες έγιναν αλλά η 19μηνη πορεία είναι ικανοποιητική Υπάρχουν τριβές αλλά από ζήλο... Του ΓΙΩΡΓΟΥ ΚΙΟΥΣΗ «Είμαι ικανοποιημένος από τη δεκαεννιάμηνη πορεία της κυβέρνησης.

Διαβάστε περισσότερα

Πανελλαδικές εξετάσεις 2016

Πανελλαδικές εξετάσεις 2016 Πανελλαδικές εξετάσεις 2016 Ενδεικτικές απαντήσεις στο μάθημα «ΙΣΤΟΡΙΑ» ΟΜΑΔΑ ΠΡΩΤΗ ΘΕΜΑ Α1 α. Κόμμα του Γ. Θεοτόκη: Σχολικό βιβλίο, σελ. 92, «Από τα αντιβενιχελικά κόμματα πιο διαλλακτικό.» και σχολικό

Διαβάστε περισσότερα

Ο διορισµός Πρωθυπουργού - Μια απόπειρα ερµηνείας του άρθρου 37 παρ. 4 του Συντάγµατος.

Ο διορισµός Πρωθυπουργού - Μια απόπειρα ερµηνείας του άρθρου 37 παρ. 4 του Συντάγµατος. Πρόγραµµα Μεταπτυχιακών Σπουδών Τοµέα ηµοσίου ικαίου 2003 2004 Συνταγµατικό ίκαιο Επιβλέπων Καθηγητής: Κος Ανδρέας ηµητρόπουλος Ο διορισµός Πρωθυπουργού - Μια απόπειρα ερµηνείας του άρθρου 37 παρ. 4 του

Διαβάστε περισσότερα

3. Η θεωρία του Αριστοτέλη για τη µεσότητα

3. Η θεωρία του Αριστοτέλη για τη µεσότητα 3. Η θεωρία του Αριστοτέλη για τη µεσότητα Α1. Ερωτήσεις γνώσης - κατανόησης 1. Σε ποια θεµελιακή θεωρία στηρίζει ο Αριστοτέλης την ηθική του φιλοσοφία; Να την αναπτύξετε σύντοµα. 2. Πώς προσδιορίζει ο

Διαβάστε περισσότερα

ΙΣΤΟΡΙΑ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΟΜΑΔΑ ΠΡΩΤΗ

ΙΣΤΟΡΙΑ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΟΜΑΔΑ ΠΡΩΤΗ ΙΣΤΟΡΙΑ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΟΜΑΔΑ ΠΡΩΤΗ Α1 α. σχολικό βιβλίο, σελ. 46. Φεντερασιόν: ήταν μεγάλη πολυεθνική εργατική οργάνωση της Θεσσαλονίκης, με πρωτεργάτες σοσιαλιστές από την ανοικτή σε νέες ιδέες

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΛΟΓΟΣ: 1 η σκηνή: στίχοι 1-82

ΠΡΟΛΟΓΟΣ: 1 η σκηνή: στίχοι 1-82 ΠΡΟΛΟΓΟΣ: 1 η σκηνή: στίχοι 1-82 1.Α. Ο ρόλος και η λειτουργία του Προλόγου ως δομικό στοιχείο της τραγωδίας: Ο πρόλογος μιας τραγωδίας αποτελεί τα πρώτο από τα απαγγελλόμενα μέρη και εκτελείται από τους

Διαβάστε περισσότερα

Η Γαλλική επανάσταση (1789-1794)

Η Γαλλική επανάσταση (1789-1794) Η Γαλλική επανάσταση (1789-1794) Το πλαίσιο 18 ος αιώνας, Γαλλία: Παλαιό Καθεστώς, δηλ. 3 θεσμοθετημένες τάξεις: Κλήρος (0,5%) Ευγενείς (1,5%) Υπόλοιποι, δηλ. αστοί, αγρότες εργάτες (98%) Κριτήρια ένταξης:

Διαβάστε περισσότερα

Η κρίση της Αυτοκρατορίας των Αψβούργων Η ιταλική και γερμανική ενοποίηση. Φύλλο Εργασίας

Η κρίση της Αυτοκρατορίας των Αψβούργων Η ιταλική και γερμανική ενοποίηση. Φύλλο Εργασίας Η κρίση της Αυτοκρατορίας των Αψβούργων Η ιταλική και γερμανική ενοποίηση Φύλλο Εργασίας 1. Αφού συμβουλευτείτε τη σελίδα 44 του βιβλίου σας καθώς και το χάρτη που παρατίθεται, να συμπληρώσετε την πιο

Διαβάστε περισσότερα

Σας µεταφέρω τον χαιρετισµό του Προέδρου µας, Γ. Παπανδρέου και σας εύχοµαι καλή επιτυχία στις εργασίες του Συνεδρίου σας.

Σας µεταφέρω τον χαιρετισµό του Προέδρου µας, Γ. Παπανδρέου και σας εύχοµαι καλή επιτυχία στις εργασίες του Συνεδρίου σας. , Σας µεταφέρω τον χαιρετισµό του Προέδρου µας, Γ. Παπανδρέου και σας εύχοµαι καλή επιτυχία στις εργασίες του Συνεδρίου σας. Τα Συνέδρια αποτελούν την κορυφαία διαδικασία για όλα τα κόµµατα. Μια διαδικασία

Διαβάστε περισσότερα

Γιάννης Μηλιός, Συνέντευξη στα Επίκαιρα 28/07/2012

Γιάννης Μηλιός, Συνέντευξη στα Επίκαιρα 28/07/2012 Γιάννης Μηλιός, Συνέντευξη στα Επίκαιρα 28/07/2012 1. Κατά τα φαινόμενα, οι δανειστές θα τραβήξουν στα άκρα τον χρηματοδοτικό στραγγαλισμό της χώρας, με μη καταβολή της δανειακής δόσης. Δημιουργείται ένα

Διαβάστε περισσότερα

Tο βασικό ερώτημα στην ηθική φιλοσοφία αναφέρεται

Tο βασικό ερώτημα στην ηθική φιλοσοφία αναφέρεται Π P O Λ O Γ O Σ Tο βασικό ερώτημα στην ηθική φιλοσοφία αναφέρεται στον καθορισμό τού τι είναι καλό. Ό,τι, με τις ηθικές θεωρίες που διατυπώθηκαν κατά καιρούς, επιχείρησαν, πρωτίστως, οι εισηγητές των να

Διαβάστε περισσότερα

Ρένα Ρώσση-Ζαΐρη, 2015. Πρώτη έκδοση: Ιανουάριος 2015. Έντυπη έκδοση ISBN 978-618-01-0908-5 Ηλεκτρονική έκδοση ΙSBN 978-618-01-0909-2

Ρένα Ρώσση-Ζαΐρη, 2015. Πρώτη έκδοση: Ιανουάριος 2015. Έντυπη έκδοση ISBN 978-618-01-0908-5 Ηλεκτρονική έκδοση ΙSBN 978-618-01-0909-2 ΤΙΤΛΟΣ ΒΙΒΛΙΟΥ: Η Ντανιέλα και τα Επτά Λυκάκια ΣΥΓΓΡΑΦΕΑΣ: Ρένα Ρώσση-Ζαΐρη ΕΞΩΦΥΛΛΟ ΕΙΚΟΝΟΓΡΑΦΗΣΗ: Σπύρος Γούσης ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ ΔΙΟΡΘΩΣΗ ΚΕΙΜΕΝΟΥ: Άννα Μαράντη ΗΛΕΚΤΡΟΝΙΚΗ ΣΕΛΙΔΟΠΟΙΗΣΗ: Βάσω Βύρρα ΜΑΚΕΤΑ ΕΞΩΦΥΛΛΟΥ:

Διαβάστε περισσότερα

Γεωργία Καζάκου, ΠΕ09. Οικονομολόγος. Πολιτική Παιδεία. Β Τάξη Γενικού Λυκείου

Γεωργία Καζάκου, ΠΕ09. Οικονομολόγος. Πολιτική Παιδεία. Β Τάξη Γενικού Λυκείου Πολιτική Παιδεία Β Τάξη Γενικού Λυκείου 1 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 3 ο Η ΟΡΓΑΝΩΣΗ ΤΗΣ ΠΟΛΙΤΕΙΑΣ 3.3 ΤΟ ΠΟΛΙΤΕΥΜΑ ΤΗΣ ΕΛΛΑΔΑΣ 2 Άρθρο 1 του Συντάγματος Tο πολίτευμα της Eλλάδας είναι Προεδρευόμενη Kοινοβουλευτική Δημοκρατία.

Διαβάστε περισσότερα

Η ΚΙΝΑ ΣΤΟΝ 21 Ο ΑΙΩΝΑ: ΘΕΩΡΗΤΙΚΗ ΚΑΙ ΕΜΠΕΙΡΙΚΗ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗ ΤΗΣ ΕΞΩΤΕΡΙΚΗΣ

Η ΚΙΝΑ ΣΤΟΝ 21 Ο ΑΙΩΝΑ: ΘΕΩΡΗΤΙΚΗ ΚΑΙ ΕΜΠΕΙΡΙΚΗ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗ ΤΗΣ ΕΞΩΤΕΡΙΚΗΣ Η ΚΙΝΑ ΣΤΟΝ 21 Ο ΑΙΩΝΑ: ΘΕΩΡΗΤΙΚΗ ΚΑΙ ΕΜΠΕΙΡΙΚΗ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗ ΤΗΣ ΕΞΩΤΕΡΙΚΗΣ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ ΕΠΙΒΛΕΠΩΝ ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ: ΣΠΥΡΟΠΟΥΛΟΣ ΓΕΩΡΓΙΟΣ ΦΟΙΤΗΤΡΙΑ: ΧΟΥΧΛΙΑ ΜΑΡΘΑ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗ ΕΞΩΤΕΡΙΚΗΣ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ ΚΙΝΑΣ Προσπάθεια

Διαβάστε περισσότερα

Η Κοινωνική ιάρθρωση: ιαστρωµάτωση, Κινητικότητα, Μετάταξη

Η Κοινωνική ιάρθρωση: ιαστρωµάτωση, Κινητικότητα, Μετάταξη ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΕΚΑΤΟ Η Κοινωνική ιάρθρωση: ιαστρωµάτωση, Κινητικότητα, Μετάταξη 1. Κοινωνική ιάρθρωση, διαστρωµάτωση, ταξική σύνθεση Ερώτηση ανάπτυξης Nα προσδιορίσετε τους λόγους για τους οποίους οι συγγραφείς

Διαβάστε περισσότερα

Ποιος πρέπει, άραγε, να κυβερνά; Ο λαός; Οι. πλούσιοι; Οι γενικής αποδοχής, Ο ικανότερος; Ένας φωτισµένος δικτάτορας; Καθεµία από αυτές

Ποιος πρέπει, άραγε, να κυβερνά; Ο λαός; Οι. πλούσιοι; Οι γενικής αποδοχής, Ο ικανότερος; Ένας φωτισµένος δικτάτορας; Καθεµία από αυτές Ποιος πρέπει, άραγε, να κυβερνά; Ο λαός; Οι πλούσιοι; Οι γενικής αποδοχής, Ο ικανότερος; Ένας φωτισµένος δικτάτορας; Καθεµία από αυτές τις λύσεις εµφανίζει την ίδια αδυναµία µε τις υπόλοιπες. Οπότε τι

Διαβάστε περισσότερα

Άποψη περί εφαρμογής ν 4030/2011.

Άποψη περί εφαρμογής ν 4030/2011. Άποψη περί εφαρμογής ν 4030/2011. Α. Την 25/10/2012 περιήλθε στην Περιφερειακή Συμπαραστάτη του Πολίτη και της Επιχείρησης της Περιφέρειας Αττικής και έλαβε αριθμ. πρωτ. 157658/387 το ανωτέρω σχετικό,

Διαβάστε περισσότερα

ΕΚΠ. ΕΤΟΥΣ Απαντήσεις

ΕΚΠ. ΕΤΟΥΣ Απαντήσεις Σελίδα 1 από 5 Απαντήσεις Β.1 Το συγκεκριμένο απόσπασμα αντλήθηκε από το 8 ο βιβλίο των Πολιτικών του Αριστοτέλη, που έχει ως θέμα του την παιδεία. Ήδη, από την πρώτη φράση του αποσπάσματος (ὅτι μέν οὖν

Διαβάστε περισσότερα

Π Ι Σ Τ Ο Π Ο Ι Η Σ Η Ε Π Α Ρ Κ Ε Ι Α Σ Τ Η Σ ΕΛΛΗΝΟΜΑΘΕΙΑΣ Χ Ρ Η Σ Η Γ Λ Ω Σ Σ Α Σ ΔΕΥΤΕΡΗ ΣΕΙΡΑ Δ Ε Ι Γ Μ Α Τ Ω Ν Μ 0 Ν Α Δ Ε Σ

Π Ι Σ Τ Ο Π Ο Ι Η Σ Η Ε Π Α Ρ Κ Ε Ι Α Σ Τ Η Σ ΕΛΛΗΝΟΜΑΘΕΙΑΣ Χ Ρ Η Σ Η Γ Λ Ω Σ Σ Α Σ ΔΕΥΤΕΡΗ ΣΕΙΡΑ Δ Ε Ι Γ Μ Α Τ Ω Ν Μ 0 Ν Α Δ Ε Σ Ε Π Α Ρ Κ Ε Ι Α Σ Τ Η Σ ΕΛΛΗΝΟΜΑΘΕΙΑΣ Χ Ρ Η Σ Η Γ Λ Ω Σ Σ Α Σ ΔΕΥΤΕΡΗ ΣΕΙΡΑ Δ Ε Ι Γ Μ Α Τ Ω Ν 2 0 Μ 0 Ν Α Δ Ε Σ 1 Y Π Ο Υ Ρ Γ Ε Ι Ο Π Α Ι Δ Ε Ι Α Σ Κ Α Ι Θ Ρ Η Σ Κ Ε Υ Μ Α Τ Ω Ν Κ Ε Ν Τ Ρ Ο Ε Λ Λ Η Ν Ι

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΓΓΡΑΦΗ ΜΙΑΣ ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΗΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΣΥΝΗΘΗ ΛΑΘΗ ΚΑΙ ΑΣΤΟΧΙΕΣ

ΣΥΓΓΡΑΦΗ ΜΙΑΣ ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΗΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΣΥΝΗΘΗ ΛΑΘΗ ΚΑΙ ΑΣΤΟΧΙΕΣ ΣΥΓΓΡΑΦΗ ΜΙΑΣ ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΗΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΣΥΝΗΘΗ ΛΑΘΗ ΚΑΙ ΑΣΤΟΧΙΕΣ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΟ ΛΟΓΙΚΗ ΔΟΜΗ Καθαρότητα στη σκέψη Σαφήνεια στην έκφραση Η μία σκέψη να εισάγει την άλλη Η προηγούμενη σκέψη να τεκμηριώνει την επόμενη

Διαβάστε περισσότερα

β) Αν είχες τη δυνατότητα να «φτιάξεις» εσύ έναν ιδανικό κόσμο, πώς θα ήταν αυτός;

β) Αν είχες τη δυνατότητα να «φτιάξεις» εσύ έναν ιδανικό κόσμο, πώς θα ήταν αυτός; 1 α) H πραγματική ζωή κρύβει χαρά, αγάπη, στόχους, όνειρα, έρωτα, αλλά και πόνο, απογοήτευση, πίκρες, αγώνα. αν λείπουν όλα αυτά τα συναισθήματα και οι ανατροπές, αν χαθεί η καρδιά και η ψυχή, η ελευθερία,

Διαβάστε περισσότερα

Άρθρο του Σταμάτη Σουρμελή*

Άρθρο του Σταμάτη Σουρμελή* Άρθρο του Σταμάτη Σουρμελή* Το ζήτημα της αποτελεσματικής Διοίκησης - Ηγεσίας, απασχόλησε, απασχολεί και θα απασχολεί όλους εκείνους που επιδιώκουν την αποτελεσματικότητα, την προσωπική βελτίωση, την κοινωνική

Διαβάστε περισσότερα