Γιώργος Ν. Πολίτης, Πρώτη έκδοση: Μάρτιος 2012, αντίτυπα ΙSBN

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "Γιώργος Ν. Πολίτης, 2012. Πρώτη έκδοση: Μάρτιος 2012, 3.000 αντίτυπα ΙSBN 978-960-496-643-1"

Transcript

1

2 ΤΙΤΛΟΣ ΒΙΒΛΙΟΥ: Το δικαίωµα της πολιτικής ανυπακοής ΣΥΓΓΡΑΦΕΑΣ: Γιώργος Ν. Πολίτης ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ ΙΟΡΘΩΣΗ ΚΕΙΜΕΝΟΥ: Χρυσούλα Τσιρούκη ΕΙΚΟΝΟΓΡΑΦΗΣΗ ΣΥΝΘΕΣΗ ΕΞΩΦΥΛΛΟΥ: Γιώργος Παζάλος ΗΛΕΚΤΡΟΝΙΚΗ ΣΕΛΙ ΟΠΟΙΗΣΗ: Μερσίνα Λαδοπούλου ΕΚΤΥΠΩΣΗ: Άγγελος Ελεύθερος & ΣΙΑ Ο.Ε. ΒΙΒΛΙΟ ΕΣΙΑ: Κωνσταντίνα Παναγιώτου & ΣΙΑ Ο.Ε. Γιώργος Ν. Πολίτης, 2012 ΕΚ ΟΣΕΙΣ ΨΥΧΟΓΙΟΣ Α.Ε., Αθήνα 2012 Πρώτη έκδοση: Μάρτιος 2012, αντίτυπα ΙSBN Τυπώθηκε σε χαρτί ελεύθερο χηµικών ουσιών, προερχόµενο αποκλειστικά και µόνο από δάση που καλλιεργούνται για την παραγωγή χαρτιού. Το παρόν έργο πνευµατικής ιδιοκτησίας προστατεύεται κατά τις διατάξεις του Ελληνικού Νόµου (Ν. 2121/1993 όπως έχει τροποποιηθεί και ισχύει σήµερα) και τις διεθνείς συµβάσεις περί πνευµατικής ιδιοκτησίας. Απαγορεύεται απολύτως η άνευ γραπτής αδείας του εκδότη κατά οποιονδήποτε τρόπο ή µέσο αντιγραφή, φωτοανατύπωση και εν γένει αναπαραγωγή, εκµίσθωση ή δανεισµός, µετάφραση, διασκευή, αναµετάδοση στο κοινό σε οποιαδήποτε µορφή (ηλεκτρονική, µηχανική ή άλλη) και η εν γένει εκµετάλλευση του συνόλου ή µέρους του έργου. ΕΚ ΟΣΕΙΣ ΨΥΧΟΓΙΟΣ Α.Ε. PSICHOGIOS PUBLICATIONS S.A. Έδρα: Tατο ου 121 Head office: 121, Tatoiou Str Μεταµόρφωση Metamorfossi, Greece Βιβλιοπωλείο: Μαυροµιχάλη 1 Bookstore: 1, Mavromichali Str Αθήνα Αthens, Greece Τηλ.: Tel.: Telefax: Telefax:

3

4 Στον Νίκο και στη Μάτα

5 Εισαγωγή Όταν το 1995 άρχισα να µελετώ το δικαίωµα της πολιτικής ανυπακοής, το ενδιαφέρον για το ζήτηµα ήταν µάλλον περιορισµένο 1. ιανύαµε τη µακάρια περίοδο µετά την Πτώση του Τείχους και πριν από την κατάρριψη των ίδυµων Πύργων, τότε που υπήρχε η αίσθηση ότι τα µεγάλα ερωτήµατα έχουν απαντηθεί οριστικά. Από τότε έγιναν πολλά: η διόγκωση των ανισοτήτων γέννησε το κίνηµα ενάντια στην παγκοσµιοποίηση, οι πολεµικές εισβολές της ύσης τροφοδότησαν τον ισλαµικό φονταµενταλισµό, η πρόσφατη οικονο- µική κρίση προκάλεσε γενικευµένη κοινωνική αναταραχή. Τότε η πολιτική ανυπακοή έδειχνε παρωχηµένη, σήµερα προτείνεται, κατηγορείται, αλλά και συγχέεται σε καθηµερινή βάση. Τι είναι λοιπόν η πολιτική ανυπακοή; Τι περιλαµβάνει ως όρος και πότε δικαιολογείται η άσκησή της; Αυτά είναι τα κύρια ερωτήµατα που επιχειρώ να απαντήσω στο βιβλίο που κρατάτε στα χέρια σας. Σύµφωνα µε ένα γενικό ορισµό, η πολιτική ανυπακοή αφορά στη δυνατότητα των πολιτών να απειθαρχούν σε επιταγές της πολιτικής εξουσίας, στηριζόµενοι σε πολιτικά επι- 1. Kαρπός αυτής της έρευνας ήταν η διδακτορική διατριβή µου µε τίτλο Το δικαίωµα της πολιτικής ανυπακοής στη φιλοσοφία του John Locke, που εγκρίθηκε από το Πανεπιστήµιο Αθηνών το 2001.

6 12 ΓΙΩΡΓΟΣ N. ΠΟΛΙΤΗΣ χειρήµατα µε σκοπό την αλλαγή της νοµοθεσίας, των φορέων είτε της ίδιας της εξουσίας. Ο καθοριστικός παράγοντας που δικαιολογεί αυτή τη στάση είναι η απώλεια νοµι- µοποίησης της εξουσίας. Γι αυτό και ο Μοχάντας Γκάντι προσδιορίζει την ανυπακοή ως «πολιτική ρήξη µε µια ανήθικα θεσπισµένη νοµοθεσία» 2. Το δικαίωµα της αντίστασης σε µια παράνοµη εξουσία είναι αυτονόητο. Όπως χαρακτηριστικά γράφει ο Άγγλος φιλόσοφος Τζον Λοκ ήδη από το 1688, το δικαίωµα των Ελλήνων χριστιανών, απογόνων των παλαιών κατοίκων αυτής της χώρας, να αποτινάξουν τον τουρκικό ζυγό που τους επιβλήθηκε διά της βίας είναι αδιαµφισβήτητο 3. Αυτό το οποίο απαιτεί ηθική δικαιολόγηση είναι η αντίσταση των πολιτών όταν η εξουσία που αυθαιρετεί σε βάρος τους διαθέτει τα µορφολογικά γνωρίσµατα νόµιµης, εκλεγµένης εξουσίας. Η αντίληψη της αντίστασης των πολιτών ως αµυντικής πράξης είναι συνυφασµένη µε τη θεµελίωση του δικαιώµατος της πολιτικής ανυπακοής. Στη χώρα µας, πρόσφατες κινήσεις ανυπακοής κατηγορήθηκαν ως ενάντιες στην αντίληψη του κοινοβουλευτισµού. Τίποτα δεν θα µπορούσε να βρίσκεται µακρύτερα από την αλήθεια! Η αναγνώριση του δικαιώµατος της πολιτικής ανυπακοής είναι σύµφυτη µε την παράδοση της κοινοβουλευτικής δηµοκρατίας. Έχει, µάλιστα, κοινό άξονα τη εύτερη Πραγµατεία περί κυβερνήσεως, το έργο του Λοκ, µε το οποίο ο ίδιος οικοδόµησε τον πολιτικό φιλελευθερισµό. Σύµφωνα 2. Mohandas Gandhi, Non Violent Resistance, New York, 1961, σελ Locke, 192, στο Peter Laslett, (ed.) John Locke, Two Treatises of Government, Cambridge 1997 (1960). Oι παραποµπές στη εύτερη Πραγµατεία αναφέρουν το όνοµα του συγγραφέα και τον αριθµό της παραγράφoυ.

7 ΤΟ ΙΚΑΙΩΜΑ ΤΗΣ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ ΑΝΥΠΑΚΟΗΣ 13 µε αυτό, η πολιτική εξουσία θεσπίζεται για να υπηρετεί τους πολίτες. Η υποχρέωση υπακοής στην εξουσία εκπηγάζει από το κοινωνικό συµβόλαιο που νοµιµοποιεί την άσκησή της, δηλαδή τη συγκατάθεση του σώµατος των κυβερνωµένων. Αυτή, όµως, δεν παρέχεται στους κυβερνήτες εν λευκώ. Αντιθέτως, εκχωρείται ως παρακαταθήκη µε συγκεκριµένους όρους. Εφόσον οι πολίτες διαπιστώσουν ότι η εξουσία παύει να εκφράζει τη βούλησή τους, τότε οι όροι του συµβολαίου παραβιάζονται, εποµένως αίρεται η υποχρέωση υπακοής. Αυτό ακριβώς είναι το υπόβαθρο που δικαιολογεί την κίνηση ενάντια στην πληρωµή των διοδίων. Το επιχείρηµα ότι το υπερβολικό αντίτιµο που ζητείται χωρίς να έχουν ολοκληρωθεί τα έργα ή να τηρούνται οι διεθνείς προδιαγραφές ασφαλείας, όπως στην περίπτωση της κατ όνοµα εθνικής οδού Κορίνθου-Πατρών προσβάλλει την ατοµική ιδιοκτησία των πολιτών, προτάσσοντας αντ αυτής τα συµφέροντα µεµονωµένων κατασκευαστών, στοιχειοθετεί προσφυγή στην ανυπακοή. Είναι αναγκαίο να επισηµανθεί εδώ ότι η πολιτική ανυπακοή δεν περιλαµβάνει κάθε πιθανή πράξη διαµαρτυρίας. Η ανυπακοή συνδέεται µε την ιδιότητα του πολίτη, σε αυτήν προσφεύγουν οι πολίτες µιας χώρας όταν η πολιτεία παραβιάζει την ιδρυτική της συµφωνία. Η ιδρυτική συµφωνία, λοιπόν, δεν αφορά σε πολίτες άλλων χωρών, αφού αυτοί δεν αποτελούν συµβαλλόµενα µέρη. Κάθε Έλληνας µπορεί να διαφωνεί µε τη χρήση µπούρκας, εάν όµως δύο Ελληνίδες συλληφθούν επειδή περπάτησαν ακάλυπτες στην Καµπούλ, η πράξη τους δεν συνιστά πράξη πολιτικής ανυπακοής, αφού η νοµοθεσία που επιβάλλει την µπούρκα δεν παραβιάζει κάποια προ πάρχουσα δέσµευση της αφγανικής κυβέρνησης προς αυτές. Κατ αναλογία, η κίνηση των µεταναστών που προχώρησαν σε απεργία πείνας το φθινόπωρο του 2010 δεν συνιστά πράξη πολιτικής ανυπακοής, αλλά συγκινητική έκ-

8 14 ΓΙΩΡΓΟΣ N. ΠΟΛΙΤΗΣ κληση στον ανθρωπισµό, που αποσκοπεί στη δηµιουργία τύψεων. Απεναντίας, µολονότι αναγνωρίζεται ότι οι άνθρωποι αυτοί προφανώς δεν ήρθαν στην Ελλάδα για λόγους αναψυχής, η πιεστική αναγνώριση πολιτικών δικαιωµάτων σε αλλοδαπούς θα µπορούσε να εγείρει ζητήµατα παραβίασης της ιδρυτικής συµφωνίας από πλευράς των πολιτών της χώρας. Για τον Αµερικανό διανοητή Χένρυ Ντέηβιντ Θορώ, η κυβέρνηση η οποία εκµεταλλεύεται τους πόρους που της εξασφαλίζει η φορολόγηση της εργασίας των πολιτών για την επίτευξη επιβλαβών και ανήθικων έργων παραβιάζει την αρχική συµφωνία µέσω της οποίας οι πολίτες τής εµπιστεύτηκαν το έργο της διακυβέρνησης. Όταν, το 1845, η χώρα του κήρυξε πόλεµο στο Mεξικό, ο Θορώ υποστήριζε ότι ο πόλεµος ήταν αναιτιολόγητος και θα προξενούσε µεγάλες καταστροφές σε µια φτωχή και αδύναµη χώρα. Προκειµένου, λοιπόν, να µη συνδράµει στην τέλεση αυτού του εγκλήµατος, ο Θορώ αρνήθηκε να καταβάλει το φόρο που του αναλογούσε. Η πράξη του, για την οποία φυλακίστηκε, παρέχει έκτοτε το πιο αντιπροσωπευτικό υπόδειγµα πολιτικής ανυπακοής 4. Βεβαίως, υπάρχει ο αντίλογος, ο οποίος αµφισβητεί την ικανότητα των πολιτών να ελέγχουν τη νοµιµότητα της εξουσίας. Αυτή την κριτική διακινούν όσοι πιστεύουν ότι η άσκηση του ελέγχου µπορεί να οδηγήσει σε κατάσταση χάους. Ως προς αυτό, αρκεί να επισηµάνουµε ότι, εφόσον οι πολίτες αντιδρούν σε κάθε απόφαση µιας κυβέρνησης, είναι προφανές ότι αυτή έχει πάψει να τους εκφράζει. Όσο για την πιθανότητα να γίνει κακή χρήση του δικαιώµατος ανυπακοής, δεν διαφέρει από την πιθανότητα κακής χρήσης του δικαιώ- µατος ψήφου στις εκλογές. Προφανώς και το δικαίωµα ψή- 4. Πρβλ. H. D. Thoreau, Walden and Civil Disobedience, Penguin, 1986, σσ

9 ΤΟ ΙΚΑΙΩΜΑ ΤΗΣ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ ΑΝΥΠΑΚΟΗΣ 15 φου εγκυµονεί κινδύνους, ωστόσο, από τη στιγµή που οι πολίτες θεωρούνται ώριµοι να εκλέξουν την κυβέρνηση που τους εκπροσωπεί, θα είναι και ώριµοι να κρίνουν εάν όντως οι εντολοδόχοι εκφράζουν τη βούληση των εντολέων τους. Για αυτό, στη ηµοκρατία, το σώµα των πολιτών αναγνωρίζεται ως ο αδιαµφισβήτητος κριτής της εξουσίας. Αποτελεί, µάλιστα, δικαίωµα του πολιτικού σώµατος ακόµη και να αυτοκαταστραφεί εφόσον επιλέξει να το πράξει 5. Ένα ουσιαστικό ερώτηµα αφορά στο πιθανό όφελος των πολιτών από την αναγνώριση ενός δικαιώµατος το οποίο συνδέεται µε πολλούς υπαρκτούς κινδύνους. Η Ιστορία, όµως, διδάσκει ότι σπουδαίες κατακτήσεις, όπως είναι η γυναικεία ψήφος, τα πολιτικά δικαιώµατα των µειονοτήτων στις ΗΠΑ, το τέλος της αποικιοκρατίας στην Ινδία, η παύση του πολέµου στο Βιετνάµ, οι «βελούδινες επαναστάσεις» του , καθώς επίσης και τα κινήµατα που το 2011 σάρωσαν τις αφρικανικές ακτές τις Μεσογείου, αποτελούν και αυτές καρπούς κινήσεων ανυπακοής. Στα σχετικά κεφάλαια του βιβλίου αναλύονται εκτενώς οι άµεσες και έµµεσες συνθήκες που δικαιολογούν την προσφυγή στην ανυπακοή. Η επιγραµµατική, έστω, αναφορά ορισµένων από αυτές αρκεί για να προβληµατίσει: 1. Όταν οι νοµοθέτες δεν ενεργούν προς όφελος των πολιτών, αλλά προς όφελος τρίτων. 2. Όταν διαπιστώνεται εκτεταµένη ανοµία, ως αποτέλεσµα αµέλειας εφαρµογής των υπαρχόντων νόµων από την πλευρά της κυβέρνησης. 3. Όταν οι φορείς της εξουσίας καταχρώνται ή σπαταλούν τους πόρους που τους εµπιστεύονται οι πολίτες. 5. Cornelius Castoriadis, Philosophy, Politics, Autonomy, Oxford, 1991, σσ

10 16 ΓΙΩΡΓΟΣ N. ΠΟΛΙΤΗΣ 4. Όταν η πολιτική εξουσία στερεί την ατοµική ιδιοκτησία των πολιτών, χωρίς την έγκρισή τους. Σε ό,τι αφορά στις µορφές ανυπακοής, αυτές συνήθως είναι ήπιες, άλλοτε πιο µαχητικές και ορισµένες φορές παραπέµπουν περισσότερο σε εξέγερση και όχι σε µη συµ- µόρφωση µε το νόµο. Η άρνηση καταβολής του αντιτίµου των διοδίων είναι ίσως η πιο ξεκάθαρη από τις πρόσφατες εκδηλώσεις που εντάσσονται στο πλαίσιο του όρου. Αντίθετα µε αυτά, η καταστροφή των ακυρωτικών µηχανηµάτων στους σταθµούς του µετρό ή η παρεµπόδιση πολιτών που επιθυµούν να ακυρώσουν το εισιτήριό τους ξεφεύγει από τα όρια της κλασικής αντίληψης περί πολιτικής ανυπακοής. Οι σκηνές ανταρτοπόλεµου που εκτυλίχθηκαν στην Κερατέα, κατά τη διάρκεια των αντιδράσεων για το ζήτηµα της διαχείρισης των απορριµµάτων, µπορούν ίσως να δικαιολογηθούν ως πράξεις αντίστασης, πάντως και αυτές εκφεύγουν του πλαισίου που συνήθως αποδίδεται στον όρο «πολιτική ανυπακοή». Ένα στοιχείο που πρέπει οπωσδήποτε να επισηµανθεί είναι το γεγονός ότι η πολιτική ανυπακοή στρέφεται στοχευ- µένα εναντίον της εξουσίας, όχι των άλλων µελών της κοινωνίας. Ενδεικτικά, η απειλή για «κατέβασµα των διακοπτών» του ηλεκτρικού ρεύµατος ή η παραβίαση του νόµου περί καπνίσµατος δεν αναγνωρίζονται ως πράξεις ανυπακοής. Mέθοδοι όπως καταλήψεις δηµόσιων κτιρίων, αποκλεισµοί λι- µανιών ή «µπλόκα» στις εθνικές οδούς βρίσκουν συνήθως κάλυψη από πολιτικές δυνάµεις. Και αυτές, όµως, πλήττουν την κοινωνία, εποµένως, δεν εντάσσονται στις εκδηλώσεις ανυπακοής. Περισσότερο συνιστούν σύµπτωµα µιας παθογένειας των τελευταίων δεκαετιών, που συνδέεται µε τη µεταπολιτευτική επικράτηση ενός κατ επίφασιν αριστερού λα κίστικου ιδεολογήµατος.

11 ΤΟ ΙΚΑΙΩΜΑ ΤΗΣ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ ΑΝΥΠΑΚΟΗΣ 17 Έτσι εξηγείται και το γεγονός ότι κόµµατα της Αριστεράς έσπευσαν να προσεταιριστούν τις πρόσφατες κινήσεις πολιτικής ανυπακοής, κάνοντας µάλιστα σύνθηµα τον ίδιο τον όρο. Ωστόσο, η σύνδεση µαρξισµού και ανυπακοής είναι οξύ- µωρη. Το δικαίωµα της ανυπακοής θεµελιώθηκε από τους εισηγητές του φιλελευθερισµού, αποτελεί καταστατικό γνώρισµα της αστικής δηµοκρατίας και βρίσκει πρόσφορο έδαφος µόνο εντός αυτής. Η αναγνώριση του δικαιώµατος της ανυπακοής µιας µειοψηφίας απέναντι στην πλειοψηφία είναι ξένη προς τη µαρξιστική παράδοση. O Μαρξ δεν ανέχτηκε ποτέ αντίλογο στους κόλπους των οργανώσεων στις οποίες πλειοψηφούσε. Αυτή, µάλιστα, η στάση του οδήγησε στη διάλυση της Πρώτης ιεθνούς το Έκτοτε, οι διαγραφές αποτελούν σταθερή πρακτική των κοµµάτων που ακολουθούν τις αρχές του, ενώ τα καθεστώτα του εφαρµοσµένου µαρξισµού συνέτριβαν κάθε υποψία αντίρρησης, πολύ πριν αυτή πάρει τη µορφή ανυπακοής. Εποµένως, το κάλεσµα σε ανυπακοή δεν πρέπει να θεωρείται πρελούδιο σοσιαλιστικής επανάστασης. Αντιθέτως, συνιστά έκκληση των πολιτών µιας φιλελεύθερης δηµοκρατίας προς την εξουσία που έχουν διορίσει, από την οποία ζητούν να µην παραβιάζει την καταστατική της συµφωνία. Eίναι τόσο εύκολο όσο και ανέξοδο να διατυπώνονται γνώµες για πολιτικές αποφάσεις, για οικονοµικά µέτρα, για το Μνηµόνιο, για τον τρόπο µε τον οποίο ασκείται η ευρωπα κή πολιτική καθώς και για οποιοδήποτε άλλο µικρής ή µεγάλης σηµασίας θέµα. Αυτό, όµως, που συνήθως λείπει από τον δηµόσιο διάλογο είναι τα επιχειρήµατα τα οποία αποδεικνύουν µία θέση και στηρίζουν µία πρόταση. Στον καιρό της τεχνολογίας, της επιστήµης και των οικονοµικών µελετών, θα νόµιζαν πολλοί ότι αυτοί οι χώροι µπορούν να εφοδιάσουν την κοινωνία µε πολύτιµα επιχειρήµα-

12 18 ΓΙΩΡΓΟΣ N. ΠΟΛΙΤΗΣ τα. Ωστόσο, οι χώροι αυτοί στην πραγµατικότητα δεν παρέχουν επιχειρήµατα παρά µόνο στοιχεία. Η επεξεργασία, η αποτίµηση και η αξιοποίηση των στοιχείων αποτελεί έργο της φιλοσοφίας. Η φιλοσοφία µπορεί να διατυπώσει επιχειρήµατα και µε αποδεικτικό λόγο να τεκµηριώσει θέσεις, βοηθώντας έτσι την κοινωνία και τους πολίτες, ιδίως σε καιρούς δύσκολους όπως οι τωρινοί. H ελληνική κρίση αποτελεί ιδανικό υπόδειγµα της αδυνα- µίας των προσεγγίσεων των κοινωνικών επιστηµών. Η αρχική εκτίµηση για τη µελαγχολική περίοδο που διέρχεται η χώρα µας ακολούθησε την τυπολογία της έρευνας των κοινωνικών επιστηµών^ επέµενε ότι πρόκειται για το αποτέλεσµα αλόγιστης οικονοµικής διαχείρισης από πλευράς πολιτείας και κοινωνίας. Ωστόσο, καθώς αποκαλύπτεται το βάθος του προβλήµατος, όλο και πιο συχνά επαναλαµβάνεται η άποψη ότι η κρίση είναι πρωτίστως κρίση αξιών. Ο νεότερος προβληµατισµός, δηλαδή, ξεπερνά τα όρια των κοινωνικών επιστηµών και επανέρχεται στο ευρύτερο πεδίο της ηθικής φιλοσοφίας, δηλαδή, του φιλοσοφικού κλάδου που διερευνά την έννοια του καλού και του κακού. Εδώ ακριβώς µπορεί να εστιάσει µια φιλοσοφική απόπειρα ερµηνείας των αιτίων του σηµερινού προβλήµατος. Σύµφωνα µε τον Σωκράτη, ο άνθρωπος δεν αξίζει να ζει εφόσον δεν ερευνά και δεν ελέγχει διαρκώς τα του βίου του, αφού ο «ανεξέταστος βίος ου βιωτός ανθρώπω» 6. Κατά τον Αριστοτέλη, η ευδαιµονία επιτυγχάνεται στη ζωή των ανθρώπων που είναι ηθικά ανώτεροι, επειδή αυτοί γνωρίζουν και διακρίνουν το καλό από το κακό 7. Εντούτοις, µε το πέ- 6. Πλάτωνος, Απολογία, 38a. 7. Παρά Ingemar Düring, O Aριστοτέλης, παρουσίαση και ερµηνεία της σκέψης του, Β ΜΙΕΤ, Αθήνα, 1994, σελ. 255.

13 ΤΟ ΙΚΑΙΩΜΑ ΤΗΣ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ ΑΝΥΠΑΚΟΗΣ 19 ρασµα του χρόνου, η µεταπολιτευτική Ελλάδα έπαψε να επιβραβεύει το καλό και να τιµωρεί το κακό. Απεναντίας, τα χαρακτηριστικά που επιβραβεύονται κοινωνικά, οικονοµικά και πολιτικά είναι αποµακρυσµένα από την έννοια του αγαθού, την ώρα που για τους παραβάτες των νόµων, αυτούς δηλαδή που µετέρχονται το κακό, δεν υπάρχει κολασµός. Ο διαρκής εθισµός στην αναξιοκρατία και την ατιµωρησία συγχέει τις έννοιες «καλό» και «κακό», καθιστώντας τελικώς αδύνατη τη µεταξύ τους διάκριση. Εδώ λοιπόν εντοπίζεται η αιτία και της επιπόλαιης οικονοµικής διαχείρισης, αλλά και της γενικότερης κρίσης. Το πρόβληµα, δηλαδή, δεν δηµιουργήθηκε εξαιτίας της κακής διαχείρισης, αλλά εξαιτίας της κρίσης αξιών, συνέπεια της οποίας είναι και η κακή διαχείριση. Σε αυτό το πόρισµα µπορεί να οδηγηθεί η φιλοσοφική ανάλυση, αναζητώντας τη βαθύτερη αιτία της σηµερινής κρίσης. Η φιλοσοφία δεν έχει απάντηση σε ερώτηµα του τύπου ευρώ ή δραχµή, αλλά αυτό δεν είναι το καίριο ερώτηµα, µολονότι η λογική δείχνει τον πρώτο δρόµο. Η χώρα δεν θα «σωθεί» εάν µείνει στο ευρώ χωρίς να συνέλθει ηθικά, και, αντίστοιχα, εφόσον συνέλθει, δεν θα καταστραφεί, ακόµη κι αν οδηγηθεί στη δραχµή. Και τι σηµαίνει να συνέλθει ηθικά; Ση- µαίνει ότι οι νόµοι της πρέπει να εκφράζουν τη βούληση των πολιτών. Σηµαίνει ακόµη ότι αυτοί οι νόµοι πρέπει να γίνονται σεβαστοί και να τηρούνται και η κοινωνία να αρχίσει ξανά να επιβραβεύει το καλό και να τιµωρεί το κακό. Εάν δεν συµβεί αυτό, τίποτα δεν θα τη βγάλει από το τέλµα. Αντίθετα, λοιπόν, µε όσα υποστηρίζονται, οι οικονοµοκεντρικές αναλύσεις δεν παρέχουν πάντα την εγκυρότερη οδό προς την ερµηνεία των κοινωνικών γεγονότων. Η φιλοσοφία είναι αυτή που µπορεί να συνδράµει σε αυτή την κατεύθυνση. Προσκολληµένοι όµως πολλοί σε παρωχηµένες οικονο- µοκεντρικές προσεγγίσεις, υποστηρίζουν πως όσα ζούµε στη

14 20 ΓΙΩΡΓΟΣ N. ΠΟΛΙΤΗΣ χώρα µας, αλλά και στον υτικό κόσµο τα τελευταία χρόνια, είναι τα αναγκαία και αναπόφευκτα αποτελέσµατα του οικονοµικού συστήµατος που λέγεται καπιταλισµός και της φιλελεύθερης πολιτικής φιλοσοφίας που το στηρίζει. Εντούτοις, η άποψη ότι όλα όσα υφίσταται σήµερα η κοινωνία είναι αναπόφευκτα, εκτός και εάν ξεφορτωθούµε τον καπιταλισµό και τη φιλελεύθερη πολιτική φιλοσοφία, είναι και εσφαλµένη και επικίνδυνη. Είναι εσφαλµένη γιατί, ενώ είναι αλήθεια ότι πολλά από τα σηµερινά δεινά συνδέονται µε τον καπιταλισµό, παρ όλα αυτά δεν αποτελούν αναγκαία συνέπειά του. Και είναι επικίνδυνη γιατί µε το να εµφανίζονται ως αναπόφευκτα, δηµιουργείται η ασφυκτική αίσθηση του αδιεξόδου σε όσους δεν θεωρούν πιθανή την άµεση απε- µπλοκή από τον καπιταλισµό. Είναι βεβαίως θεµιτό να επιδιώκει κανείς την ανατροπή του καπιταλισµού και την εγκαθίδρυση του σοσιαλισµού ή άλλων συστηµάτων. Ωστόσο, ανεξάρτητα ή και παράλληλα µε αυτή την απόπειρα είναι εποικοδοµητική η προσπάθεια αξιοποίησης των περιθωρίων που το υφιστάµενο σύστηµα αφήνει για το όφελος των πολιτών. Πράγµατι, ο καπιταλισµός ως οικονοµικό σύστηµα έχει πάµπολλες αδυναµίες και προβλήµατα. Η φιλελεύθερη πολιτική φιλοσοφία, όµως, δηλαδή το θεωρητικό πλαίσιο από το οποίο εκπορεύεται ο καπιταλισµός, παρέχει πολλές και ενδιαφέρουσες λύσεις για αυτά ακριβώς τα προβλήµατα. Αφού το φιλοσοφικό έργο του Τζον Λοκ, εύτερη Πραγµατεία περί κυβερνήσεως, θεωρείται κοιτίδα του πολιτικού φιλελευθερισµού, είναι εύλογο να αναζητηθούν σε αυτό οι πηγές της λύσης. Σύµφωνα βέβαια µε ορισµένες παλαιές ιδεολογικές ερµηνείες, η συνεισφορά του Λοκ στην πολιτική φιλοσοφία περιορίζεται στη δικαιολόγηση της ατοµικής ιδιοκτησίας υλικών αγαθών. Η άποψη αυτή είναι τόσο ελλιπής, ώστε διαστρεβλώνει την αλήθεια. Ο

15 ΤΟ ΙΚΑΙΩΜΑ ΤΗΣ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ ΑΝΥΠΑΚΟΗΣ 21 Λοκ δεν περιορίζει τη σκέψη του σε αυτό το ζήτηµα, αντιθέτως, το κύριο µέληµά του είναι να θεµελιώσει το δικαίωµα της αντίστασης των πολιτών απέναντι σε µια αυταρχική εξουσία. Μάλιστα, ο ίδιος δικαιολογεί πιο εκτεταµένες εκδηλώσεις εναντίωσης από ό,τι αφήνει να εννοηθεί η περιοριστική ερµηνεία που αποδίδεται συχνά στον όρο «πολιτική ανυπακοή», κατά την οποία αυτή ταυτίζεται µε την παθητική αντίσταση στην εξουσία. Στα τριακόσια χρόνια που πέρασαν από το θάνατο του Λοκ, το δικαίωµα της αντίστασης διερευνήθηκε από πολλούς φιλοσόφους. Παρ όλα αυτά, η έρευνα του δικαιώµατος της πολιτικής ανυπακοής δεν µπορεί να είναι ανεξάρτητη από τη δική του θεωρία. Έχει ενδιαφέρον να προσδιοριστεί το ιστορικό πλαίσιο εντός του οποίου γράφτηκε η εύτερη Πραγ- µατεία. Στον αγγλικό χώρο, ο 17ος αιώνας είναι συνδεδεµένος µε δύο µεγάλες επαναστάσεις, που αποσκοπούσαν στον περιορισµό της απόλυτης εξουσίας του στέµµατος και στην αναβάθµιση του κοινοβουλίου. Η πρώτη κορυφώθηκε µε τον αγγλικό εµφύλιο πόλεµο και τη δικτατορία του Κρόµγουελ, που ακολούθησε την εκτέλεση του βασιλιά Καρόλου Α το Το 1660, µετά το θάνατο του Κρόµγουελ, έγινε παλινόρθωση της µοναρχίας. Σύντοµα, ο νέος βασιλιάς, Κάρολος Β, προσπάθησε να µεταστρέψει το αγγλικό πολίτευµα στα απολυταρχικά πρότυπα των ευρωπα κών βασιλείων. Η απάντηση των Κοινοβουλευτικών εκδηλώθηκε µε την εξέγερση του Νοεµβρίου του 1688, που έµεινε στην ιστορία ως «Ένδοξη Επανάσταση». Αυτή η δεύτερη επανάσταση πέτυχε, χωρίς τις αιµατοχυσίες της πρώτης, την αποκατάσταση του κοινοβουλευτισµού και την αποµάκρυνση του Καρόλου, προσφέροντας το στέµµα στον Γουλιέλµο της Οράγγης. Έκτοτε ο µονάρχης ήταν αναγκασµένος να κυβερνά σε ακολουθία προς τις αποφάσεις του κοινοβουλίου.

16 22 ΓΙΩΡΓΟΣ N. ΠΟΛΙΤΗΣ Όπως λοιπόν αργότερα ο Χέγκελ έγραφε τη Φαινοµενολογία του πνεύµατος υπό τους ήχους των τηλεβόλων στη Μάχη της Ιένας, έτσι και ο Λοκ έγραφε τη εύτερη Πραγµατεία σε µια περίοδο κοινωνικής αναταραχής, κατά την οποία ο Κάρολος Β ασκούσε όλο και περισσότερες εξουσίες, περιορίζοντας παράλληλα την ισχύ του κοινοβουλίου. Σε αυτό το διάστηµα ο Λοκ υπήρξε σύµβουλος του λόρδου Σάφτσµπουρυ, ηγέτη του Κόµµατος των Ουίγων (Whigs) και υπέρµαχο του κοινοβουλευτισµού. Η προσωρινή επικράτηση των µοναρχικών ανάγκασε το 1683 τον Λοκ να διαφύγει στην Ολλανδία. Μόνο µετά την επιτυχή έκβαση της Ένδοξης Επανάστασης µπόρεσε να επιστρέψει στη Βρετανία. Εκεί, το εκέµβριο του 1689, προχώρησε στην έκδοση της εύτερης Πραγµατείας. Ο λόγος για τον οποίο το έργο δεν έτυχε µεγάλης αναγνώρισης είναι ότι κατά το παρελθόν ο σχολιασµός του έγινε υπό το πρίσµα του ιστορικού σφάλµατος, σύµφωνα µε το οποίο σκοπός της συγγραφής του ήταν η εκ των υστέρων δικαιολόγηση της Ένδοξης Επανάστασης 8. Η ιστορική διόρθωση έγινε µόλις το 1960 στην κριτική έκδοση του Πήτερ Λάσλετ, ο οποίος απέδειξε ότι η αρχική γραφή του έργου 8. Αυτό το σφάλµα εξυπηρέτησε την καλλιέργεια αντιλήψεων που φέρουν τον Λοκ ως τον «πιο αντιπροσωπευτικό προφήτη των ιδιοκτητών», «ιεραπόστολο µιας νέας πίστης, της κεφαλαιοκρατικής συσσώρευσης», Harold J. Laski, The Rise of European Liberalism, Λονδίνο, 1936, σσ , και τον θεωρούν κήρυκα του «κτητικού ατοµικισµού», πρβλ. C.B. Macpherson, The Political Theory of Possesive Individialism, Hobbes to Locke, Oxford, 1962, σσ Νεότερες µελέτες ανασκεύασαν αυτές τις αντιλήψεις, πρβλ. Isaiah Berlin, «Hobbes, Locke and Professor Macpherson», Political Quarterly, vol. 35 (1964), D.A. Lloyd Thomas, Locke on Government, London, 1995, Πασχάλη Κιτρο- µηλίδη «Εισαγωγή», Τζων Λοκ, εύτερη Πραγµατεία Περί Κυβερνήσεως, εκδ. Γνώση, 1990, σσ

17 ΤΟ ΙΚΑΙΩΜΑ ΤΗΣ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ ΑΝΥΠΑΚΟΗΣ 23 χρονολογείται πολύ νωρίτερα, στη διετία Αποδόθηκε έτσι µε καθυστέρηση στον Λοκ ο εύστοχος τίτλος του θεωρητικού εµπνευστή της επανάστασης και όχι ο άστοχος, αυτός δηλαδή του απολογητή της. Έγινε κατανοητό ότι το πολιτικό του έργο «σχεδιάστηκε για να υπογραµµίσει το δικαίωµα αντίστασης στην άδικη εξουσία, σε τελική ανάλυση, το δικαίωµα στην επανάσταση» 10. Η έρευνα, λοιπόν, του παρόντος βιβλίου αρχίζει µε την αναζήτηση του νοήµατος των επιχειρηµάτων του Λοκ και τη σηµασία τους για εµάς σήµερα. Ο λόγος για τον οποίο είναι τόσο ισχυρή η θεµελίωση του δικαιώµατος της πολιτικής ανυπακοής στη φιλοσοφία του Λοκ είναι ότι γίνεται µε τα ίδια ακριβώς επιχειρήµατα που στηρίζουν τη νοµιµότητα του θεσµού της πολιτικής εξουσίας. Κρίνοντας λοιπόν ότι η δικαιολόγηση της πολιτικής ανυπακοής προαπαιτεί τη δικαιολόγηση της πολιτικής εξουσίας, το βιβλίο χωρίστηκε σε τρεις ενότητες: στην πρώτη, η οποία εξετάζει τη Νοµιµότητα της πολιτικής εξουσίας, στη δεύτερη, που εντοπίζει τις συνθήκες που δικαιολογούν την Προσφυγή στην πολιτική ανυπακοή και στην τρίτη, η οποία διερευνά τις διαφορετικές Προσεγγίσεις της πολιτικής ανυπακοής. Στην πρώτη ενότητα αναδεικνύεται ο τελολογικός χαρακτήρας της πολιτικής εξουσίας, ότι δηλαδή αυτή θεσπίζεται µέσω µιας αµοιβαίας συµφωνίας προς χάριν ενός συ- 9. Η µελέτη του Λάσλετ στηρίχτηκε σε αντίτυπο των ύο Πραγ- µατειών, το οποίο φέρει χειρόγραφες διορθώσεις του Λοκ και ανακαλύφθηκε τυχαία σε ράφι βιβλιοθήκης του Κέιµπριτζ το χειµώνα του Βλ. Πασχάλη Κιτροµηλίδη «Εισαγωγή», Τζων Λοκ, εύτερη Πραγµατεία Περί Κυβερνήσεως, εκδ. Γνώση, 1990, σελ John Dunn, Λοκ, µτφρ. Γιώργου Ν. Πολίτη, Eλληνικά Γράµµατα, 2006, σελ. 40.

18 24 ΓΙΩΡΓΟΣ N. ΠΟΛΙΤΗΣ γκεκριµένου σκοπού, της διασφάλισης της ζωής, της ελευθερίας και της ατοµικής ιδιοκτησίας των πολιτών. Η έρευνα δεν στέκεται, βεβαίως, µόνο στο έργο του Λοκ. ιερευνώνται θέσεις και επιχειρήµατα πολλών διανοητών, όπως των Τόµας Χοµπς, Μιχαήλ Μπακούνιν, Πιερ-Ζοζέφ Προυντόν, Καρλ Μαρξ. Στη δεύτερη ενότητα αναδεικνύονται αφενός τα ενδεχό- µενα αθέτησης της συµφωνίας από την πλευρά της πολιτικής εξουσίας, τα οποία δικαιολογούν την προσφυγή στην ανυπακοή, και αφετέρου τα έµµεσα ενδεχόµενα που δεν κατονοµάζονται ως τέτοια από τον Λοκ αλλά συνάγονται από το κείµενό του. Αυτά είναι δύο ειδών: αυτά του πρώτου είδους µπορούµε να τα ονοµάσουµε «ιδιοκτησιακά». Έχουν αφετηρία τη διαφορετική ιεράρχηση των τριών αγαθών που αποτελούν το σκοπό θέσπισης πολιτικής εξουσίας. Ενδεικτικά, η πρόταξη της ατοµικής ιδιοκτησίας υλικών αγαθών οδηγεί σε νεοφιλελεύθερα επιχειρήµατα δικαιολόγησης της ανυπακοής, όπως αυτά του Ρόµπερτ Νόζικ, ενώ η υποβάθµισή της οδηγεί σε επιχειρήµατα σοσιαλδηµοκρατικού ύφους, όπως αυτά του Τζον Ρολς. Τα επιχειρήµατα του δεύτερου είδους δεν αναφέρονται σε ζητήµατα ιεράρχησης, µπορούµε να τα ονοµάσουµε επιχειρήµατα «παραπλάνησης». Κι αυτό γιατί εκκινούν από το ενδεχόµενο παραπλάνησης των πολιτών µέσω της καλλιέργειας µύθων, στην οποία καταφεύγει η πολιτική εξουσία προκειµένου να εξυπηρετήσει το δικό της συµφέρον. Στη συνέχεια αναδεικνύονται οι τρόποι µε τους οποίους επιχειρείται αυτή η παραπλάνηση, χρησιµοποιώντας θεσµούς όπως είναι η επιστή- µη, η εκπαίδευση, τα µέσα ενηµέρωσης, η πολιτιστική βιοµηχανία και οι ιδεολογικοί µηχανισµοί του κράτους και προσεγγίζονται όψεις τέτοιων µύθων, όπως αυτές που καλλιεργήθηκαν στη µεταπολιτευτική περίοδο στη χώρα µας.

19 ΤΟ ΙΚΑΙΩΜΑ ΤΗΣ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ ΑΝΥΠΑΚΟΗΣ 25 H έρευνα εστιάζεται σε προβληµατισµούς των τελευταίων δεκαετιών που συνδέονται µε τους Νόαµ Τσόµσκι, Πολ Φεγεράµπεντ, Κορνήλιο Καστοριάδη, αλλά και το κίνηµα της δεκαετίας του 60, τη Νέα Αριστερά, τον Χέρµπερτ Μαρκούζε. Οι θεωρητικές προσεγγίσεις αντιπαραβάλλονται µε πραγµατικά περιστατικά της σύγχρονης ελληνικής και διεθνούς πραγµατικότητας (η «πρόβλεψη» της κρίσης από τον Νουριέλ Ρουµπινί, η γέννηση του κύµατος ανυπακοής το 2011, η µεταπολιτευτική πραγµατικότητα κ.ά.) µε τρόπο που εξυπηρετεί την πληρέστερη κατανόηση του θέµατος. Στην τρίτη ενότητα αναλύονται οι διαφορετικές προσεγγίσεις της πολιτικής ανυπακοής, οι οποίες και εκπηγάζουν από την αντίστοιχα διαφορετική αξιολόγηση του παράγοντα της βίας ως µέσου πολιτικής εναντίωσης. Aρχικά εκτίθενται οι θέσεις των Θορώ, Λέων Τολστόι, Γκάντι, Μάρτιν Λούθερ Κινγκ, που στοιχειοθετούν την ειρηνική, ήπια εκδοχή της πολιτικής ανυπακοής. Στη συνέχεια εγείρονται ζητήµατα σχετικά µε το ρόλο της βίας ως µέσου για την επίτευξη πολιτικών στόχων (αντάρτικο πόλης, αντάρτικο υπαίθρου) και εξετάζονται προσεγγίσεις που συνδυάζουν ήπια και βίαια µέσα (κίνηµα αντι-απαρτχάιντ, Νέλσον Μαντέλα, Ζαπατίστας). Η ανάπτυξη των επιχειρηµάτων αναδεικνύει τα επιχειρή- µατα και τις θέσεις που θεµελιώνουν ηθικά τη δυνατότητα των πολιτών να αντιστέκονται στις αυθαίρετες επιταγές της εξουσίας. Παρέχει το πλαίσιο νοµιµοποίησης της ανυπακοής ως αµυντικού µέσου στα χέρια των πολιτών που δέχονται επίθεση από την εξουσία. ιευκολύνει τη µελέτη και κατανόηση κινήσεων και κινηµάτων όπως είναι η Αραβική Άνοιξη, οι Ισπανοί Ιντιγνάδος, οι Αγανακτισµένοι και η πρωτοβουλία Καταλάβετε τη Γουόλ Στριτ. Το πιο κρίσιµο ερώτηµα είναι εάν δικαιολογείται σήµερα η προσφυγή στην ανυπακοή και κατά πόσο συνιστά την εν-

20 26 ΓΙΩΡΓΟΣ N. ΠΟΛΙΤΗΣ δεδειγµένη λύση για την ελληνική κοινωνία. Στις σελίδες που ακολουθούν, το πρώτο σκέλος του ερωτήµατος διερευνάται αναλυτικά. Επιγραµµατικά, µπορεί να τονιστεί εδώ ότι η ασυλία και η ατιµωρησία που απολαµβάνουν οι εκλεγµένοι εκπρόσωποι του λαού, οι οποίοι εξαιτίας ενός συνδυασµού φαυλότητας και ανικανότητας οδήγησαν τη χώρα στο οικονοµικό ναυάγιο, αρκούν ώστε να δικαιολογήσουν την πολιτική ανυπακοή. Η απάντηση στο δεύτερο σκέλος είναι πιο σύνθετη. Η ιστορία δείχνει ότι οι πολίτες δεν διακινδυνεύουν εύκολα την ασφάλειά τους, εµπλεκόµενοι σε µετωπική σύγκρουση µε τις κυβερνήσεις, ακόµη και όταν πρόκειται για την ικανοποίηση σηµαντικών αιτηµάτων. Σταθµίζουν το µεγαλύτερο καλό και κατά κανόνα επιλέγουν να ανεχτούν µια δεινή κατάσταση, όταν κρίνουν ότι η εναντίωση θα είχε απρόβλεπτα αποτελέσµατα. Εποµένως, εάν στις δεδοµένες συνθήκες είναι ή όχι προς το συµφέρον τους να προβούν σε πράξεις ανυπακοής, θα το κρίνουν µόνο εκείνοι. Αυτό, όµως, που αναδεικνύεται από την ανάπτυξη του παρόντος βιβλίου είναι ότι, εφόσον το αποφασίσουν, το ηθικό δίκαιο βρίσκεται µε το µέρος τους. Γ. Ν. Π. Καλαµάτα, Ιανουάριος 2012

21 Α Νοµιµότητα της πολιτικής εξουσίας 1.1 Το ασύνδετο µαρξισµού και ανυπακοής Μια µεγάλη αντίφαση διέπει την πιο διαδεδοµένη αντίληψη για την έννοια του δικαιώµατος της πολιτικής ανυπακοής: κρίνοντας από τις αντιδράσεις που προκαλούν οι κινήσεις πολιτικής ανυπακοής, πολλοί νοµίζουν ότι η ανυπακοή συνιστά αντικοινοβουλευτική πρακτική, µια «εξ αριστερών επίθεση στα θεµέλια της φιλελεύθερης αντιπροσωπευτικής δηµοκρατίας». Θα ήταν λοιπόν αναµενόµενο µια µελέτη που πραγµατεύεται το δικαίωµα της ανυπακοής να ακολουθεί τους δρό- µους των µαρξιστών θεωρητικών και τη γλώσσα της µαρξιστικής ορολογίας. Ωστόσο, η έννοια της ανυπακοής ως δικαιώ- µατος είναι ξένη, άγνωστη και αντίθετη προς την παράδοση του Μαρξ, αποτελεί µάλιστα καταστατικό γνώρισµα της φιλελεύθερης πολιτικής φιλοσοφίας. Γι αυτό και η τεκµηριωµένη ανάλυση του ζητήµατος ακολουθεί φιλελεύθερους δρόµους. Η οικονοµική ανάλυση του καπιταλισµού στην οποία προχώρησε ο Μαρξ ήταν µεγαλοφυής και, κατά τα φαινόµενα, αξεπέραστη. Αυτό, όµως, δεν σηµαίνει ότι το σύνολο των ιστορικών θεωρήσεων και της πολιτικής του φιλοσοφίας ήταν αλάνθαστα. Όσο για την εµµονή πολλών θαυµαστών του να προσεγγίζουν σήµερα το µαρξικό έργο αναζητώντας παντού στοιχεία που να το επιβεβαιώνουν, κρύβοντας παράλληλα κά-

22 28 ΓΙΩΡΓΟΣ N. ΠΟΛΙΤΗΣ τω από το χαλί ό,τι δεν ταιριάζει µε το εισηγούµενο σχήµα, αυτή αντιβαίνει την ίδια την κριτική σκέψη του Μαρξ. Σύµφωνα µε αυτή την αντίληψη, δεν υπήρχαν λάθη ή αδυναµίες στη θεωρία του Μαρξ, ενώ κάθε πρόβληµα που διαπιστώθηκε στις απόπειρες µεταφοράς του µαρξικού προτύπου στην πράξη ήταν αποτέλεσµα παρερµηνείας ή κακού τρόπου εφαρµογής. Απεναντίας, το σύνολο των προβληµάτων που συνδέονται µε τον καπιταλισµό δεν λογίζονται ως αποτέλεσµα παρερµηνείας ή κακού τρόπου εφαρµογής, αλλά ως αναπόδραστες συνέπειες των λαθών και αδυναµιών της φιλελεύθερης θεωρίας. Αυτή η προσέγγιση καταλήγει να συγκρίνει έναν ιδεατό µαρξισµό µε µια συγκεκριµένη πραγµατικότητα που περιλαµβάνει ό,τι δεν είναι αρεστό, την οποία και ονοµάζει «φιλελεύθερη» ή «νεοφιλελεύθερη». Μα η σύγκριση του ιδεατού µε το πραγµατικό στερείται νοήµατος το ιδεατό φαντάζει πάντα ανώτερο από το πραγµατικό, είτε αντιπαραβάλλουµε το ιδανικό πολίτευµα µε το υφιστάµενο, είτε τον ιδανικό έρωτα µε το σύντροφό µας. Η ουσιαστική αντιπαράθεση µπορεί να γίνει είτε µεταξύ θεωριών είτε µεταξύ εφαρµογών, όχι συγκρίνοντας µια εξιδανικευµένη θεωρία µε την απόπειρα πρακτικής εφαρµογής µιας άλλης. Εντούτοις, η επαναληψιµότητα των προβληµάτων που διαπιστωµένα συνδέθηκαν µε κάθε απόπειρα εφαρµογής των θεωρήσεων του Μαρξ µπορεί να οδηγήσει στην αντιστροφή του αρχικού επιχειρήµατος. Γιατί, δηλαδή, να µην αναρωτηθεί ο παρατηρητής εάν το σύνολο των προβληµάτων των µαρξιστικών εφαρµογών οφείλεται στις εγγενείς αδυναµίες του µαρξικού έργου και ότι κάθε πρόβληµα του καπιταλισµού οφείλεται σε παρερµηνεία και κακή εφαρµογή της φιλελεύθερης φιλοσοφίας; Ουσιαστικά και τα δύο εισηγούµενα σχήµατα είναι τόσο άκαµπτα, ώστε αδυνατούν να αποδώσουν την πραγµατικότη-

23 ΤΟ ΙΚΑΙΩΜΑ ΤΗΣ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ ΑΝΥΠΑΚΟΗΣ 29 τα: καµία από τις δύο θεωρίες δεν είναι αλάνθαστη και, όπως ο µαρξισµός συνδέθηκε µε πολλά δεινά, έτσι και ο φιλελευθερισµός συνδέεται µε µεγάλα προβλήµατα, όπως είναι η οικονοµική και κοινωνική ανισότητα. Ωστόσο, το δικαίωµα της πολιτικής ανυπακοής αποτελεί θεµελιώδες γνώρισµα της φιλελεύθερης πολιτικής θεωρίας και εκπηγάζει από την αντίληψη της εξουσίας ως παρακαταθήκης που οι πολίτες εµπιστεύονται στους φορείς της πολιτικής εξουσίας (βλ ). Συνιστά, δηλαδή, γνώρισµα της αστικής δηµοκρατίας, αυτής που γέννησε, εξέθρεψε και συντηρεί τον καπιταλισµό, τον οποίο ο µαρξισµός θέλει να ανατρέψει. Η επιλογή µεταξύ φιλελευθερισµού και µαρξισµού είναι προφανώς ελεύθερη για τον καθένα, ωστόσο, δεν υπάρχει αµφιβολία ότι το δικαίωµα της ανυπακοής βρίσκει πρόσφορο έδαφος µόνο εντός της φιλελεύθερης δηµοκρατίας. Τα καθεστώτα του εφαρµοσµένου µαρξισµού δεν άφηναν ούτε χαραµάδα για αντίρρηση, πολύ περισσότερο για ανυπακοή. Τα γκουλάγκ, η Στάζι, η Σιγκουρίµι, η Βουδαπέστη το 1956, η Πράγα το 1968, η Τιεν-αν-µεν το 1989 αποτελούν δραµατικά παραδείγµατα του τρόπου µε τον οποίο αντιµετώπιζαν κάθε ανάλογη απόπειρα. εν θα µπορούσε να γίνει διαφορετικά. Η ορθόδοξη σοσιαλιστική παράδοση ακολουθεί τη θέση του Μαρξ, ο οποίος διατεινόταν ότι υπάρχει µία και µοναδική ορθή πορεία προς τα εµπρός, την οποία επιβάλλουν οι νόµοι της ανθρώπινης ιστορίας, τους οποίους ο ίδιος θεωρούσε ότι είχε ανακαλύψει. Όπως επισηµαίνουν υποστηρικτές εναλλακτικών σοσιαλιστικών προτάσεων, ο Μαρξ επιµένει πως η κοµµουνιστική κοινωνία θα πραγµατοποιηθεί αναπότρεπτα, γιατί αυτό επιτάσσουν οι νόµοι της Ιστορίας. «Κι αυτό νοµίζει πως το ξέρει, γιατί νοµίζει πως η σκέψη του είναι µια πιστή αντανάκλαση (ίσον: µια αληθής θεώρηση) του όντος της ιστορίας. εν λέει ο Μαρξ ότι, όποιοι κι αν ήταν οι ιστορικοί νόµοι,

24 30 ΓΙΩΡΓΟΣ N. ΠΟΛΙΤΗΣ εγώ είµαι εναντίον του καπιταλισµού, κι ας ήξερα ότι θα υπάρχει πάντα» 11. Πυξίδα της µοναδικής πορείας αποτελούν στο µαρξισµό οι θέσεις του Μαρξ, όπως διατυπώθηκαν από τον ίδιο και όπως τις ερµηνεύουν τα επίσηµα κοµµουνιστικά κόµµατα, τα οποία, σύµφωνα µε την αναρχική κριτική, «δεν είναι παρά η γνώµη του Μαρξ µετουσιωµένη σε απόλυτη αλήθεια µέσω της ψήφου µιας ψευδούς πλειοψηφίας» 12. Σε αυτό το αυστηρά καθορισµένο πλαίσιο οτιδήποτε εκφεύγει της γραµµής του Κόµµατος δεν εκλαµβάνεται ως δικαίωµα µιας µειοψηφίας, όπως στο φιλελευθερισµό, αλλά ως απόπειρα αντιστροφής της πορείας της Ιστορίας. Όταν τον Ιανουάριο του 1969, στην Πράγα, ο Τσέχος φοιτητής Γιαν Πάλακ αυτοπυρπολήθηκε στον απόηχο της σοβιετικής εισβολής, ο ραδιοφωνικός σταθµός των σοβιετικών δυνάµεων αιτιολόγησε την πράξη του µε τη φράση «ο Πάλακ αυτοκτόνησε γιατί η µαρξιστική-λενινιστική του παιδεία ήταν ανεπαρκής» 13. Κάθε διαφωνία θεωρείται αποτέλεσµα άγνοιας των ιστορικών νό- µων, είτε ως παραλογισµός είτε ως προσπάθεια της αντίδρασης να καθυστερήσει την πορεία προς το σοσιαλισµό. Γι αυτό και αντιµετωπίζεται µε τον βίαιο τρόπο των ολοκληρωτικών θεωριών και καθεστώτων, γι αυτό και η ιστορία των κοµ- µουνιστικών κοµµάτων είναι γεµάτη διασπάσεις και διαγραφές, γι αυτό και ύστερα από αλλαγές γραµµής προηγούµενοι ηγέτες τους κατηγορήθηκαν για προδοσία και συµµαχία 11. Κορνήλιου Καστοριάδη, Το επαναστατικό πρόβληµα σήµερα, εκδ. Ύψιλον, 2000, σελ Michael Bakunin, in K. J Kenafick, (ed.), µτφρ., Marxism Freedom and the State, Free dom Press, 1990, σελ Παρά Jean Rupnic, Larousse, O αιώνας των ανατροπών, εκδ. Οξύ, 2004, σελ. 40.

25 ΤΟ ΙΚΑΙΩΜΑ ΤΗΣ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ ΑΝΥΠΑΚΟΗΣ 31 µε τον εχθρό. Παραµένει αµφίβολο εάν ένας διανοητής του βεληνεκούς του Μαρξ θα ήταν ευτυχής µε την αντίληψη της µαρξιστικής ορθοδοξίας, όπως εκφράστηκε από πολλούς τον περασµένο αιώνα, ωστόσο, όσα αναφέρονται εδώ είναι αποτέλεσµα της πίστης στον έναν και µοναδικό ορθό δρόµο που εκφράζει η µαρξική ανάγνωση της Ιστορίας και αποτελούν συνέχεια της εξουσιαστικής παράδοσης του Μαρξ. Ο Μαρξ ποτέ δεν ήταν πρόθυµος να συµβιβαστεί µε διαφωνίες στους κόλπους των οργανώσεων τις οποίες έλεγχε. Ενδεικτικός της εξουσιαστικής, µονόδροµης αντίληψης που καθόριζε την πολιτική πράξη του είναι ο τρόπος που χειρίστηκε την άτυπη «αντιπολίτευση» των αναρχικών στους κόλπους της Πρώτης ιεθνούς. Ο Μπακούνιν κατηγορούσε τότε τον Μαρξ για αρχοµανία και αποκαλούσε τη θεωρία του εξουσιαστικό σοσιαλισµό. Υποστήριζε ότι «οι αστοί έχουν κάθε λόγο να θεωρούν ότι η ιεθνής πολεµά παλιές τυραννίες για να εγκαθιδρύσει νέες» 14 και ότι ο εξουσιαστικός σοσιαλισµός «θα συγκεντρώσει όλη την εµπορική, βιοµηχανική, αγροτική και επιστηµονική παραγωγή και κατόπιν θα χωρίσει τις µάζες σε δύο στρατούς, τον βιοµηχανικό και τον αγροτικό, που θα τελούν υπό τον έλεγχο µιας νέας προνοµιούχου επιστηµονικής και πολιτικής τάξης» 15. Η απάντηση του Μαρξ ήταν η εξύφανση µιας σκευωρίας εις βάρος του άσπονδου εταίρου του µε την οποία πέτυχε τη διαγραφή και αποµάκρυνση του Μπακούνιν και των αναρχικών από την Πρώτη ιεθνή το Michael Bakunin, ό.π., σελ Michael Bakunin, παρά Paul Avrich, Russian Anarchists, Prin - ceton University Press, 1967, σσ Bλ. George Politis, Bakunin s Social Philosophy, Trafford, 2006, σσ

26 32 ΓΙΩΡΓΟΣ N. ΠΟΛΙΤΗΣ Αυτή η εµµονική προσήλωση στην αντίληψη «του ενός δρόµου» που επιτάσσουν οι νόµοι της Ιστορίας σε συνδυασµό µε τις εξουσιαστικές πολιτικές προσεγγίσεις ανιχνεύε- ται στον κατοπινό βίο των µαρξιστικών κοµµάτων, στον αυταρχισµό των Μπολσεβίκων, στις σταλινικές διώξεις, στην επίθεση του ισπανικού ΚΚ στους τροτσκιστές και τους αναρχικούς κατά τον ισπανικό εµφύλιο, στη στάση της ΟΠΛΑ την περίοδο της Κατοχής και των εκεµβριανών. Η µεταγενέστερη κριτική, η οποία αναδεικνύει τον εξουσιαστικό χαρα- κτήρα και τη µονόδροµη, ολοκληρωτική αντιµετώπιση της πολιτικής από πλευράς του Μαρξ, συνδέεται µε τα επιχειρή- µατα των Καστοριάδη 17, Μάρε Μπούκτσιν 18 και Τσόµσκι 19. Ωστόσο, αυτή η κριτική απηχεί τις θέσεις και την επιχειρη- µατολογία του Μπακούνιν από την περίοδο της διαµάχης για τον έλεγχο της ιεθνούς. Μάλιστα, για το µελετητή του Μαρξ, καθηγητή Πήτερ Σίνγκερ, η τραγική «ειρωνεία του µαρξισµού» 20 είναι ότι η Ιστορία του 20ού αιώνα επιβεβαίωσε την κριτική του Ρώσου αναρχικού. Ασφαλώς, καµιά εξουσία δεν πρόκειται να περιβάλλει µε στοργή την προσπάθεια ανατροπής της. Εντούτοις, ορισµένα πολιτεύµατα επιτρέπουν µεγαλύτερο βαθµό ανοχής από άλλα. Η φιλελεύθερη δηµοκρατία δεν αποτελεί εξ ορισµού εχέγγυο σεβασµού των ανθρώπινων δικαιωµάτων, αποτελεί όµως την αναγκαία συνθήκη ώστε να υπάρχει η πιθανότητα 17. Bλ. Κορνήλιου Καστοριάδη, Φαντασιακή θέσµιση της κοινωνίας, εκδ. Ράππα, 1985 (1975), σσ , του ιδίου Το επαναστατικό πρόβληµα σήµερα, εκδ. Ύψιλον, 2000, σσ Μurray Bookchin, Listen Marxist, Noam Chomsky, American Power and the New Mandarins, 2002, (1967), σσ Peter Singer, Marx, A Very Short Introduction, Oxford, 1996, σσ

& TM 2010 Gummybear International Inc./Christian Schneider. Πρώτη έκδοση: Μάρτιος 2010 ΙSBN 978-960-453-809-6

& TM 2010 Gummybear International Inc./Christian Schneider. Πρώτη έκδοση: Μάρτιος 2010 ΙSBN 978-960-453-809-6 ΤΙΤΛΟΣ ΒΙΒΛΙΟΥ: Μαθαίνω µε τον Gummy Bear Το αλφάβητο ΚΕΙΜΕΝΑ ΠΑΙ ΑΓΩΓΙΚΗ ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ: Ρένα Ρώσση-Ζα ρη ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ ΙΟΡΘΩΣΗ ΚΕΙΜΕΝΩΝ: Ευδοξία Μπινοπούλου ΕΙΚΟΝΟΓΡΑΦΗΣΗ: ιονύσης Καραβίας ΣΥΝΘΕΣΗ ΕΞΩΦΥΛΛΟΥ:

Διαβάστε περισσότερα

Εικονογράφηση: Χρύσα Σπυρίδωνος ΠΡΩΤΗ ΕΚ ΟΣΗ. Ράνια Μπουµπουρή, 2015 EÊÄÏÓÅÉÓ ØÕ ÏÃÉÏÓ Á.Å., ÁèÞíá 2015. Ðñþôç Ýêäïóç: Μάρτιος 2015

Εικονογράφηση: Χρύσα Σπυρίδωνος ΠΡΩΤΗ ΕΚ ΟΣΗ. Ράνια Μπουµπουρή, 2015 EÊÄÏÓÅÉÓ ØÕ ÏÃÉÏÓ Á.Å., ÁèÞíá 2015. Ðñþôç Ýêäïóç: Μάρτιος 2015 2-4 :... TÉÔËÏÓ ÂÉÂËÉÏÕ: Ο φίλος µου ο ύπνος ÓÕÃÃÑÁÖÅÁÓ: Ράνια Μπουµπουρή ΕΞΩΦΥΛΛΟ ÅÉÊÏÍÏÃÑÁÖÇÓÇ: Χρύσα Σπυρίδωνος ΘΕΩΡΗΣΗ ÊÅÉÌÅÍÏÕ: Αγγελική Μόσχου ÇËÅÊÔÑÏÍÉÊÇ ÓÅËÉÄÏÐÏÉÇÓÇ: Μερσίνα Λαδοπούλου ΜΑΚΕΤΑ

Διαβάστε περισσότερα

Τρίτη (Κοµµουνιστική) ιεθνής εύτερο Συνέδριο 1920. ΘΕΣΕΙΣ ΓΙΑ ΤΟΝ ΚΟΙΝΟΒΟΥΛΕΥΤΙΣΜΟ Κοµµουνιστική Αποχική Φράξια του Ιταλικού Σοσιαλιστικού Κόµµατος

Τρίτη (Κοµµουνιστική) ιεθνής εύτερο Συνέδριο 1920. ΘΕΣΕΙΣ ΓΙΑ ΤΟΝ ΚΟΙΝΟΒΟΥΛΕΥΤΙΣΜΟ Κοµµουνιστική Αποχική Φράξια του Ιταλικού Σοσιαλιστικού Κόµµατος Τρίτη (Κοµµουνιστική) ιεθνής εύτερο Συνέδριο 1920 ΘΕΣΕΙΣ ΓΙΑ ΤΟΝ ΚΟΙΝΟΒΟΥΛΕΥΤΙΣΜΟ Κοµµουνιστική Αποχική Φράξια του Ιταλικού Σοσιαλιστικού Κόµµατος 1. Ο κοινοβουλευτισµός είναι η µορφή πολιτικής εκπροσώπησης

Διαβάστε περισσότερα

ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ ΚΑΙ ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΔΙΑ ΒΙΟΥ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ: Η ΔΙΑΣΤΑΣΗ ΤΩΝ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ ΑΝΙΣΟΤΗΤΩΝ

ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ ΚΑΙ ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΔΙΑ ΒΙΟΥ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ: Η ΔΙΑΣΤΑΣΗ ΤΩΝ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ ΑΝΙΣΟΤΗΤΩΝ ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ ΚΑΙ ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΔΙΑ ΒΙΟΥ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ: Η ΔΙΑΣΤΑΣΗ ΤΩΝ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ ΑΝΙΣΟΤΗΤΩΝ Ο ρόλος της Δια βίου Μάθησης στην καταπολέμηση των εκπαιδευτικών και κοινωνικών ανισοτήτων. Τοζήτηματωνκοινωνικώνανισοτήτωνστηνεκπαίδευσηαποτελείένα

Διαβάστε περισσότερα

Η ΡΩΣΙΚΗ ΕΠΑΝΑΣΤΑΣΗ - I ΡΥΣΗ ΚΑΙ ΕΞEΛΙΞΗ ΤΗΣ ΣΟΒΙΕΤΙΚHΣ EΝΩΣΗΣ

Η ΡΩΣΙΚΗ ΕΠΑΝΑΣΤΑΣΗ - I ΡΥΣΗ ΚΑΙ ΕΞEΛΙΞΗ ΤΗΣ ΣΟΒΙΕΤΙΚHΣ EΝΩΣΗΣ ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΚΓ Η ΡΩΣΙΚΗ ΕΠΑΝΑΣΤΑΣΗ - I ΡΥΣΗ ΚΑΙ ΕΞEΛΙΞΗ ΤΗΣ ΣΟΒΙΕΤΙΚHΣ EΝΩΣΗΣ ΩΣ ΤΟ 1941 100 Α. ΚΛΕΙΣΤΕΣ Ή ΑΝΤΙΚΕΙΜΕΝΙΚΟΥ ΤΥΠΟΥ ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ (ενδεικτικά παραδείγµατα) Ερωτήσεις διαζευκτικής απάντησης ή του τύπου

Διαβάστε περισσότερα

Η πασχαλίτσα με τη μία κουκκιδίτσα

Η πασχαλίτσα με τη μία κουκκιδίτσα Ευγένιος Τριβιζάς Η πασχαλίτσα με τη μία κουκκιδίτσα Εικονογράφηση: Λίζα Ηλιού Eυγeνιος Tριβιζaς «MΕΤΡ ΤΟΥ ΧΙΟΥΜΟΡ ΚΑΙ ΤΩΝ ΑΝΑΤΡΟΠΩΝ» Σίσσυ Μόρφη Όπως ο Χανς Κρίστιαν Άντερσεν, έτσι και ο Ευγένιος Τριβιζάς

Διαβάστε περισσότερα

3. Να εξηγήσετε γιατί η αστική επανάσταση δεν κατόρθωσε να επιβληθεί και να οδηγήσει τη Ρωσία σ ένα φιλελεύθερο δηµοκρατικό πολίτευµα.

3. Να εξηγήσετε γιατί η αστική επανάσταση δεν κατόρθωσε να επιβληθεί και να οδηγήσει τη Ρωσία σ ένα φιλελεύθερο δηµοκρατικό πολίτευµα. Β. ΑΝΟΙΚΤΕΣ ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ (ενδεικτικά παραδείγµατα) Ερωτήσεις ανάπτυξης 1. Λαµβάνοντας υπόψη σας τα εθνικά, κοινωνικά, οικονοµικά και πολιτικά χαρακτηριστικά της τσαρικής Ρωσίας καθώς και τις ιδιαίτερες συνθήκες

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΚΟΛΛΙΝΤΖΑ

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΚΟΛΛΙΝΤΖΑ ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ: Νάκου Αλεξάνδρα Εισαγωγή στις Επιστήμες της Αγωγής Ο όρος ΕΠΙΣΤΗΜΕΣ ΤΗΣ ΑΓΩΓΗΣ δημιουργεί μία αίσθηση ασάφειας αφού επιδέχεται πολλές εξηγήσεις. Υπάρχει συνεχής διάλογος και προβληματισμός ακόμα

Διαβάστε περισσότερα

Ο Φιλελευθερισμός του Καρλ Πόππερ. Όμιλος Ανοιχτή Κοινωνία & Ινστιτούτο Διπλωματίας και Διεθνών Εξελίξεων 23 Οκτωβρίου 2014

Ο Φιλελευθερισμός του Καρλ Πόππερ. Όμιλος Ανοιχτή Κοινωνία & Ινστιτούτο Διπλωματίας και Διεθνών Εξελίξεων 23 Οκτωβρίου 2014 Ο Φιλελευθερισμός του Καρλ Πόππερ Όμιλος Ανοιχτή Κοινωνία & Ινστιτούτο Διπλωματίας και Διεθνών Εξελίξεων 23 Οκτωβρίου 2014 Τι ήταν ο Πόππερ Φιλελεύθερος; Σοσιαλδημοκράτης; Συντηρητικός; Ήταν ο Πόππερ φιλελεύθερος;

Διαβάστε περισσότερα

«Τα Βήματα του Εστερναχ»

«Τα Βήματα του Εστερναχ» «Τα Βήματα του Εστερναχ» Τοποθέτηση του ΔΗΜ.ΓΚΟΥΝΤΟΠΟΥΛΟΥ στη παρουσίαση του βιβλίου ΑΛΕΚΟΥ ΠΑΠΑΔΟΠΟΥΛΟΥ. ΧΑΤΖΗΓΙΑΝΝΕΙΟ-Λάρισα 16/1/2009 Κυρίες και κύριοι. Σε κάθε βιβλίο, μελέτη,διήγημα η ποίημα ο συγγραφέας

Διαβάστε περισσότερα

Αποκέντρωση και Ελευθερία

Αποκέντρωση και Ελευθερία Αντώνης Μακρυδηµήτρης Καθηγητής Πανεπιστηµίου Αθηνών Αποκέντρωση και Ελευθερία I Μία από τις πιο θεµελιώδεις συνεισφορές του Hayek στην κοινωνική θεωρία ήταν ότι διέγνωσε ορθά και µε διορατικότητα τον

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΓΑΣΙΑ 1 η ΜΕ ΘΕΜΑ: «Η ΑΡΧΗ ΤΟΥ ΑΠΑΡΑΒΙΑΣΤΟΥ ΤΗΣ ΑΝΘΡΩΠΙΝΗΣ ΑΞΙΑΣ» Ι ΑΣΚΩΝ ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ: κ. ΑΝ ΡΕΑΣ ΗΜΗΤΡΟΠΟΥΛΟΣ

ΕΡΓΑΣΙΑ 1 η ΜΕ ΘΕΜΑ: «Η ΑΡΧΗ ΤΟΥ ΑΠΑΡΑΒΙΑΣΤΟΥ ΤΗΣ ΑΝΘΡΩΠΙΝΗΣ ΑΞΙΑΣ» Ι ΑΣΚΩΝ ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ: κ. ΑΝ ΡΕΑΣ ΗΜΗΤΡΟΠΟΥΛΟΣ ΕΘΝΙΚΟ ΚΑΙ ΚΑΠΟ ΙΣΤΡΙΑΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΣΧΟΛΗ ΝΟΜΙΚΩΝ, ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΤΜΗΜΑ ΝΟΜΙΚΗΣ, ΤΟΜΕΑΣ ΗΜΟΣΙΟΥ ΙΚΑΙΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΩΝ ΣΠΟΥ ΩΝ ΗΜΟΣΙΟΥ ΙΚΑΙΟΥ ΜΑΘΗΜΑ: «ΣΥΝΤΑΓΜΑΤΙΚΟ

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΓΑΣΙΕΣ ΓΙΑ ΤΗ ΣΥΝΟΛΙΚΗ ΘΕΩΡΗΣΗ ΤΟΥ ΛΟΓΟΥ

ΕΡΓΑΣΙΕΣ ΓΙΑ ΤΗ ΣΥΝΟΛΙΚΗ ΘΕΩΡΗΣΗ ΤΟΥ ΛΟΓΟΥ ΕΡΓΑΣΙΕΣ ΓΙΑ ΤΗ ΣΥΝΟΛΙΚΗ ΘΕΩΡΗΣΗ ΤΟΥ ΛΟΓΟΥ 1. Να γράψετε ένα κείµενο, όπου θα αναφέρετε τα στοιχεία που συναγάγουµε για τη δοµή και τη λειτουργία της αθηναϊκής πολιτείας από τον «Ὑπὲρ Μαντιθέου» λόγο.

Διαβάστε περισσότερα

Τζοάνα Μπάσφορντ. Μυστικός Κήπος. Ένα παραμυθένιο κυνήγι θησαυρού

Τζοάνα Μπάσφορντ. Μυστικός Κήπος. Ένα παραμυθένιο κυνήγι θησαυρού Τζοάνα Μπάσφορντ Μυστικός Κήπος Ένα παραμυθένιο κυνήγι θησαυρού Τζοάνα Μπάσφορντ Μυστικός Κήπος Ένα παραμυθένιο κυνήγι θησαυρού Σχεδιασμός: Jason Ribeiro, Johanna Basford 203 Johanna Basford Johanna Basford

Διαβάστε περισσότερα

«ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ» ΟΡΙΣΜΟΣ

«ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ» ΟΡΙΣΜΟΣ «ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ» ΟΡΙΣΜΟΣ Η δημοκρατία είναι το πολίτευμα στο οποίο η εξουσία πηγάζει από το λαό, ασκείται από τον λαό και υπηρετεί τα συμφέροντά του. Βασικό χαρακτηριστικό της είναι η λήψη αποφάσεων με ψηφοφορία

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΡΑΓΩΓΗ ΓΡΑΠΤΟΥ ΛΟΓΟΥ ΩΣ ΜΕΣΟ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΤΗΣ ΜΗ ΒΙΑΣ ΤΩΝ ΑΛΛΟΔΑΠΩΝ ΚΑΙ ΓΗΓΕΝΩΝ ΜΑΘΗΤΩΝ ΣΤΟ ΣΧΟΛΙΚΟ ΠΛΑΙΣΙΟ

ΠΑΡΑΓΩΓΗ ΓΡΑΠΤΟΥ ΛΟΓΟΥ ΩΣ ΜΕΣΟ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΤΗΣ ΜΗ ΒΙΑΣ ΤΩΝ ΑΛΛΟΔΑΠΩΝ ΚΑΙ ΓΗΓΕΝΩΝ ΜΑΘΗΤΩΝ ΣΤΟ ΣΧΟΛΙΚΟ ΠΛΑΙΣΙΟ ΠΑΡΑΓΩΓΗ ΓΡΑΠΤΟΥ ΛΟΓΟΥ ΩΣ ΜΕΣΟ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΤΗΣ ΜΗ ΒΙΑΣ ΤΩΝ ΑΛΛΟΔΑΠΩΝ ΚΑΙ ΓΗΓΕΝΩΝ ΜΑΘΗΤΩΝ ΣΤΟ ΣΧΟΛΙΚΟ ΠΛΑΙΣΙΟ Νικόλαος Χ. Μπέκας Greek classroom of Masterστην "Κοινωνική Παιδαγωγική και μάχη ενάντια στη νεανική

Διαβάστε περισσότερα

Θέµατα Αρχών Φιλοσοφίας Θεωρητικής Κατεύθυνσης Γ Λυκείου 2000

Θέµατα Αρχών Φιλοσοφίας Θεωρητικής Κατεύθυνσης Γ Λυκείου 2000 Θέµα Α1 Θέµατα Αρχών Φιλοσοφίας Θεωρητικής Κατεύθυνσης Γ Λυκείου 2000 Α.1.1. Να γράψετε στο τετράδιό σας τα ονόµατα των φιλοσόφων (στήλη Α) και δίπλα την έννοια (στήλη Β) που συνδέεται µε τον καθένα: Α

Διαβάστε περισσότερα

Θέµατα Αρχών Φιλοσοφίας Θεωρητικής Κατεύθυνσης Γ Λυκείου 2000

Θέµατα Αρχών Φιλοσοφίας Θεωρητικής Κατεύθυνσης Γ Λυκείου 2000 Θέµατα Αρχών Φιλοσοφίας Θεωρητικής Κατεύθυνσης Γ Λυκείου 2000 ΕΚΦΩΝΗΣΕΙΣ Θέµα Α1 Α.1.1. Να γράψετε στο τετράδιό σας τα ονόµατα των φιλοσόφων (στήλη Α) και δίπλα την έννοια (στήλη Β) που συνδέεται µε τον

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΕΚΘΕΣΗΣ. Α. Κείμενο. Μ.Μ.Ε. και έλεγχος της εξουσίας

ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΕΚΘΕΣΗΣ. Α. Κείμενο. Μ.Μ.Ε. και έλεγχος της εξουσίας ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΕΚΘΕΣΗΣ Α. Κείμενο Μ.Μ.Ε. και έλεγχος της εξουσίας Στην αρχή τα μέσα ενημέρωσης αντικατέστησαν τον τελάλη που ενημέρωνε μια μικρή κοινότητα για το τι είχε συμβεί ή για αυτά που θα γίνονταν στο

Διαβάστε περισσότερα

Από τον ευρωβουλευτή του ΠΑ.ΣΟ.Κ. Ιωάννη Κουκιάδη, αντιπρόεδρο της. Επιτροπής Νοµικών Θεµάτων και Εσωτερικής Αγοράς

Από τον ευρωβουλευτή του ΠΑ.ΣΟ.Κ. Ιωάννη Κουκιάδη, αντιπρόεδρο της. Επιτροπής Νοµικών Θεµάτων και Εσωτερικής Αγοράς Από τον ευρωβουλευτή του ΠΑ.ΣΟ.Κ. Ιωάννη Κουκιάδη, αντιπρόεδρο της Επιτροπής Νοµικών Θεµάτων και Εσωτερικής Αγοράς εκδόθηκε η ακόλουθη ανακοίνωση µε αφορµή την τροπολογία που κατέθεσε ο ευρωβουλευτής της

Διαβάστε περισσότερα

Επίπεδο Γ2. Χρήση γλώσσας (20 μονάδες) Διάρκεια: 30 λεπτά. Ερώτημα 1 (5 μονάδες)

Επίπεδο Γ2. Χρήση γλώσσας (20 μονάδες) Διάρκεια: 30 λεπτά. Ερώτημα 1 (5 μονάδες) Γ2 (20 μονάδες) Διάρκεια: 30 λεπτά Ερώτημα 1 (5 μονάδες) Ο φίλος σας έγραψε μία μελέτη σχετικά με τρόπους βελτίωσης της αναγνωστικής ικανότητας των μαθητών. Επειδή, όμως, είναι ξένος, κάνει ακόμη λάθη,

Διαβάστε περισσότερα

7. Η θεωρία του ωφελιµ ισµ ού

7. Η θεωρία του ωφελιµ ισµ ού 7. Η θεωρία του ωφελιµ ισµ ού Α1. Ερωτήσεις γνώσης - κατανόησης 1. Ποιοι είναι οι κύριοι εκπρόσωποι της θεωρίας του ωφελιµισµού και µε βάση ποιο κριτήριο θα πρέπει, κατ αυτούς, να αξιολογούνται οι πράξεις

Διαβάστε περισσότερα

Π Ι Σ Τ Ο Π Ο Ι Η Σ Η Ε Π Α Ρ Κ Ε Ι Α Σ Τ Η Σ ΕΛΛΗΝΟΜΑΘΕΙΑΣ Χ Ρ Η Σ Η Γ Λ Ω Σ Σ Α Σ Π Ρ Ω Τ Η Σ Ε Ι Ρ Α Δ Ε Ι Γ Μ Α Τ Ω Ν 2 0 Μ 0 Ν Α Δ Ε Σ

Π Ι Σ Τ Ο Π Ο Ι Η Σ Η Ε Π Α Ρ Κ Ε Ι Α Σ Τ Η Σ ΕΛΛΗΝΟΜΑΘΕΙΑΣ Χ Ρ Η Σ Η Γ Λ Ω Σ Σ Α Σ Π Ρ Ω Τ Η Σ Ε Ι Ρ Α Δ Ε Ι Γ Μ Α Τ Ω Ν 2 0 Μ 0 Ν Α Δ Ε Σ Ε Π Α Ρ Κ Ε Ι Α Σ Τ Η Σ ΕΛΛΗΝΟΜΑΘΕΙΑΣ Χ Ρ Η Σ Η Γ Λ Ω Σ Σ Α Σ Π Ρ Ω Τ Η Σ Ε Ι Ρ Α Δ Ε Ι Γ Μ Α Τ Ω Ν 2 0 Μ 0 Ν Α Δ Ε Σ 1 Y Π Ο Υ Ρ Γ Ε Ι Ο Π Α Ι Δ Ε Ι Α Σ Κ Α Ι Θ Ρ Η Σ Κ Ε Υ Μ Α Τ Ω Ν Κ Ε Ν Τ Ρ Ο Ε Λ Λ

Διαβάστε περισσότερα

Ηέκδοση, για πρώτη φορά στα ελληνικά, του έργου του

Ηέκδοση, για πρώτη φορά στα ελληνικά, του έργου του Περί του πολίτη Η ΦΙΛΟΣΟΦΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΓΙΑ ΤΗΝ ΚΥΒΕΡΝΗΣΗ ΚΑΙ ΤΗΝ ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΚΟΙΝΩΝΙΑ ΦΙΛΟΣΟΦΙΑ Συγγραφέας : Hobbes Thomas Μεταφραστής : Βαβούρας Ηλίας ISBN: 9789604632732 Τιμή: 15,98 Σελίδες: 416 Διαστάσεις:

Διαβάστε περισσότερα

3. Η θεωρία του Αριστοτέλη για τη µεσότητα

3. Η θεωρία του Αριστοτέλη για τη µεσότητα 3. Η θεωρία του Αριστοτέλη για τη µεσότητα Α1. Ερωτήσεις γνώσης - κατανόησης 1. Σε ποια θεµελιακή θεωρία στηρίζει ο Αριστοτέλης την ηθική του φιλοσοφία; Να την αναπτύξετε σύντοµα. 2. Πώς προσδιορίζει ο

Διαβάστε περισσότερα

Καρλ Πολάνυι. Επιμέλεια Παρουσίασης: Άννα Κουμανταράκη

Καρλ Πολάνυι. Επιμέλεια Παρουσίασης: Άννα Κουμανταράκη Καρλ Πολάνυι Επιμέλεια Παρουσίασης: Άννα Κουμανταράκη Καρλ Πολάνυι (1886-1964) Καρλ Πολάνυι Ούγγρος διανοητής νομάδας εβραϊκής καταγωγής με έντονη πνευματική και πολιτική δράση, θεμελιωτής του κλάδου της

Διαβάστε περισσότερα

ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΓΕΝΙΚΑ ΟΡΙΣΜΟΣ

ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΓΕΝΙΚΑ ΟΡΙΣΜΟΣ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΓΕΝΙΚΑ Για τη δημοκρατία έγιναν κινήματα, εξεγέρσεις, επαναστάσεις, εμφύλιοι πόλεμοι. διώχθηκαν, βασανίστηκαν άνθρωποι και τιμήθηκαν τυραννοκτόνοι. Αποτέλεσε όχι μόνο το σκοπό κοινωνικών και

Διαβάστε περισσότερα

Το Συνταγματικό Δίκαιο και το Σύνταγμα. 1. Το Σύνταγμα ως αντικείμενο των πολιτειακών επιστημών

Το Συνταγματικό Δίκαιο και το Σύνταγμα. 1. Το Σύνταγμα ως αντικείμενο των πολιτειακών επιστημών Εισαγωγή στο Διεθνές και Ευρωπαϊκό Δίκαιο Α εξάμηνο 2015/2016 Ν. Κανελλοπούλου Αναπλ. Καθηγ. Συνταγματικού Δικαίου Το Συνταγματικό Δίκαιο και το Σύνταγμα Διάγραμμα του μαθήματος της Δευτέρας 2/11/2015

Διαβάστε περισσότερα

Άποψη περί εφαρμογής ν 4030/2011.

Άποψη περί εφαρμογής ν 4030/2011. Άποψη περί εφαρμογής ν 4030/2011. Α. Την 25/10/2012 περιήλθε στην Περιφερειακή Συμπαραστάτη του Πολίτη και της Επιχείρησης της Περιφέρειας Αττικής και έλαβε αριθμ. πρωτ. 157658/387 το ανωτέρω σχετικό,

Διαβάστε περισσότερα

Κοινή Γνώμη. Κολέγιο CDA ΔΗΣ 110 Κομμωτική Καρολίνα Κυπριανού 11/02/2015

Κοινή Γνώμη. Κολέγιο CDA ΔΗΣ 110 Κομμωτική Καρολίνα Κυπριανού 11/02/2015 Κοινή Γνώμη Κολέγιο CDA ΔΗΣ 110 Κομμωτική Καρολίνα Κυπριανού 11/02/2015 Έννοια, ορισμός και ανάλυση Κοινής Γνώμης Κοινή γνώμη είναι η γνώμη της πλειοψηφίας των πολιτών, πάνω σε ένα ζήτημα που αφορά την

Διαβάστε περισσότερα

ΑΡΧΕΣ ΟΡΓΑΝΩΣΗΣ ΚΑΙ ΙΟΙΚΗΣΗΣ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ 1 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 3 Ο ΙΟΙΚΗΤΙΚΕΣ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΕΣ ( σελίδες σχολικού βιβλίου 123 127, έκδοση 2014 : σελίδες 118 122 ) 3.3 ιεύθυνση 3.3.1 Ηγεσία Βασικές έννοιες Οι επιχειρήσεις

Διαβάστε περισσότερα

Ενδεικτικές απαντήσεις στα θέματα της Ιστορίας. κατεύθυνσης των Πανελλαδικών εξετάσεων 2014

Ενδεικτικές απαντήσεις στα θέματα της Ιστορίας. κατεύθυνσης των Πανελλαδικών εξετάσεων 2014 Θέμα Α1 Ενδεικτικές απαντήσεις στα θέματα της Ιστορίας κατεύθυνσης των Πανελλαδικών εξετάσεων 2014 ΟΜΑΔΑ ΠΡΩΤΗ Α) Με τη βιομηχανική επανάσταση καθώς η κατοχή γης έπαυε προοδευτικά να είναι πηγή εξουσίας

Διαβάστε περισσότερα

στη Βουλγαρία και µετά την ένταξή της στην Ευρωπαϊκή Ένωση την 1 η Ιανουαρίου 2007, κάτω από τον πιο εύγλωττο τίτλο Σύγχρονη

στη Βουλγαρία και µετά την ένταξή της στην Ευρωπαϊκή Ένωση την 1 η Ιανουαρίου 2007, κάτω από τον πιο εύγλωττο τίτλο Σύγχρονη Σύγχρονη Βουλγαρία: Από το Ανατολικό Μπλοκ στην Ευρωπαϊκή Ένωση Πρόλογος Το παρόν βιβλίο προέκυψε µέσα από συζητήσεις που ξεκίνησαν στα τέλη του 2008 στη Σόφια γύρω από την αναγκαιότητα πρόσβασης του ελληνικού

Διαβάστε περισσότερα

Ποιος πρέπει, άραγε, να κυβερνά; Ο λαός; Οι. πλούσιοι; Οι γενικής αποδοχής, Ο ικανότερος; Ένας φωτισµένος δικτάτορας; Καθεµία από αυτές

Ποιος πρέπει, άραγε, να κυβερνά; Ο λαός; Οι. πλούσιοι; Οι γενικής αποδοχής, Ο ικανότερος; Ένας φωτισµένος δικτάτορας; Καθεµία από αυτές Ποιος πρέπει, άραγε, να κυβερνά; Ο λαός; Οι πλούσιοι; Οι γενικής αποδοχής, Ο ικανότερος; Ένας φωτισµένος δικτάτορας; Καθεµία από αυτές τις λύσεις εµφανίζει την ίδια αδυναµία µε τις υπόλοιπες. Οπότε τι

Διαβάστε περισσότερα

Σήμερα, ακούστηκε η φωνή του Έλληνα, η φωνή της Ελληνίδας.

Σήμερα, ακούστηκε η φωνή του Έλληνα, η φωνή της Ελληνίδας. ΜΕΓΑΛΗ ΝΙΚΗ ΤΟΥ ΠΑΣΟΚ ΣΤΙΣ ΕΥΡΩΕΚΛΟΓΕΣ ΔΗΛΩΣΕΙΣ ΓΙΩΡΓΟΥ Α. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ ΠΡΟΕΔΡΟΥ ΤΟΥ ΠΑΣΟΚ ΓΙΑ ΤΗ ΝΙΚΗ ΤΟΥ ΠΑΣΟΚ ΣΤΙΣ ΕΥΡΩΕΚΛΟΓΕΣ Σήμερα, ακούστηκε η φωνή του Έλληνα, η φωνή της Ελληνίδας. Φωνή δυνατή. Φωνή

Διαβάστε περισσότερα

Λυσίου Κατὰ Φίλωνος οκιµ ασίας

Λυσίου Κατὰ Φίλωνος οκιµ ασίας Λυσίου Κατὰ Φίλωνος οκιµ ασίας 26 ΕΙΣΑΓΩΓΙΚΟ ΣΗΜΕΙΩΜΑ Το πρόγραµµα της Β Ενιαίου Λυκείου Θεωρητικής Κατεύθυνσης για την Αρχαία Ελληνική Γλώσσα και Γραµµατεία, όπως αυτό ορίστηκε από το Παιδαγωγικό Ινστιτούτο,

Διαβάστε περισσότερα

ΒΑΣ. ΜΑΓΓΙΝΑΣ: Αναποτελεσματικές ενέργειες έγιναν αλλά η 19μηνη πορεία είναι ικανοποιητική

ΒΑΣ. ΜΑΓΓΙΝΑΣ: Αναποτελεσματικές ενέργειες έγιναν αλλά η 19μηνη πορεία είναι ικανοποιητική ΒΑΣ. ΜΑΓΓΙΝΑΣ: Αναποτελεσματικές ενέργειες έγιναν αλλά η 19μηνη πορεία είναι ικανοποιητική Υπάρχουν τριβές αλλά από ζήλο... Του ΓΙΩΡΓΟΥ ΚΙΟΥΣΗ «Είμαι ικανοποιημένος από τη δεκαεννιάμηνη πορεία της κυβέρνησης.

Διαβάστε περισσότερα

Η Γαλλική επανάσταση (1789-1794)

Η Γαλλική επανάσταση (1789-1794) Η Γαλλική επανάσταση (1789-1794) Το πλαίσιο 18 ος αιώνας, Γαλλία: Παλαιό Καθεστώς, δηλ. 3 θεσμοθετημένες τάξεις: Κλήρος (0,5%) Ευγενείς (1,5%) Υπόλοιποι, δηλ. αστοί, αγρότες εργάτες (98%) Κριτήρια ένταξης:

Διαβάστε περισσότερα

Μετάφραση και δικαιώματα διανοητικής ιδιοκτησίας (DGT/2013/TIPRs)

Μετάφραση και δικαιώματα διανοητικής ιδιοκτησίας (DGT/2013/TIPRs) Μετάφραση και δικαιώματα διανοητικής ιδιοκτησίας (DGT/2013/TIPRs) Τελική έκθεση Ιούλιος 2014 ΣΥΝΟΨΗ Σκοπός της μελέτης αυτής είναι να παρουσιάσει ορισμένα από τα κυριότερα ζητήματα που αφορούν τα δικαιώματα

Διαβάστε περισσότερα

Πποηεινόμενα Θέμαηα Πανελληνίων Εξεηάζεων Νεοελληνική Γλώζζα Γενικήρ Παιδείαρ 17-5-2015 Λύζειρ Θεμάηων

Πποηεινόμενα Θέμαηα Πανελληνίων Εξεηάζεων Νεοελληνική Γλώζζα Γενικήρ Παιδείαρ 17-5-2015 Λύζειρ Θεμάηων Πποηεινόμενα Θέμαηα Πανελληνίων Εξεηάζεων Νεοελληνική Γλώζζα Γενικήρ Παιδείαρ 17-5-2015 Λύζειρ Θεμάηων A1. O συγγραφέας του κειμένου πραγματεύεται τις ελλείψεις των σημερινών δημοκρατικών πολιτειών. Αρχικά,

Διαβάστε περισσότερα

Ρένα Ρώσση-Ζαΐρη, 2015. Πρώτη έκδοση: Ιανουάριος 2015. Έντυπη έκδοση ISBN 978-618-01-0908-5 Ηλεκτρονική έκδοση ΙSBN 978-618-01-0909-2

Ρένα Ρώσση-Ζαΐρη, 2015. Πρώτη έκδοση: Ιανουάριος 2015. Έντυπη έκδοση ISBN 978-618-01-0908-5 Ηλεκτρονική έκδοση ΙSBN 978-618-01-0909-2 ΤΙΤΛΟΣ ΒΙΒΛΙΟΥ: Η Ντανιέλα και τα Επτά Λυκάκια ΣΥΓΓΡΑΦΕΑΣ: Ρένα Ρώσση-Ζαΐρη ΕΞΩΦΥΛΛΟ ΕΙΚΟΝΟΓΡΑΦΗΣΗ: Σπύρος Γούσης ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ ΔΙΟΡΘΩΣΗ ΚΕΙΜΕΝΟΥ: Άννα Μαράντη ΗΛΕΚΤΡΟΝΙΚΗ ΣΕΛΙΔΟΠΟΙΗΣΗ: Βάσω Βύρρα ΜΑΚΕΤΑ ΕΞΩΦΥΛΛΟΥ:

Διαβάστε περισσότερα

https://www.pirateparty.gr/forum/viewtopic.p hp?f=176&t=5198&start=10#p69404

https://www.pirateparty.gr/forum/viewtopic.p hp?f=176&t=5198&start=10#p69404 ΑΡΧΕΣ https://www.pirateparty.gr/forum/viewtopic.p hp?f=176&t=5198&start=10#p69404 Όλο το καταστατικό 2.1 Άμεσης Δημοκρατίας 2.2.1 Άμεσης Δημοκρατίας Μαζική αλλαγή. Οι αλλαγές στο 2.1 και 2.2.1 είναι στις

Διαβάστε περισσότερα

Κοινωνική Περιβαλλοντική ευθύνη και απασχόληση. ρ Χριστίνα Θεοχάρη

Κοινωνική Περιβαλλοντική ευθύνη και απασχόληση. ρ Χριστίνα Θεοχάρη Κοινωνική Περιβαλλοντική ευθύνη και απασχόληση Συνάντηση Εργασίας ρ Χριστίνα Θεοχάρη Περιβαλλοντολόγος Μηχανικός Γραµµατέας Οικολογίας και Περιβάλλοντος ΓΣΕΕ 7 Ιουνίου 2006 1 1. Η Κοινωνική εταιρική ευθύνη

Διαβάστε περισσότερα

Κάθε πότε γίνονται εκλογές; Κάθε τέσσερα χρόνια, εκτός αν η Βουλή διαλυθεί νωρίτερα.

Κάθε πότε γίνονται εκλογές; Κάθε τέσσερα χρόνια, εκτός αν η Βουλή διαλυθεί νωρίτερα. Τι πρέπει να γνωρίζω για τη Βουλή Τι είναι η Βουλή; Είναι συλλογικό πολιτικό όργανο που αντιπροσωπεύει τον λαό. Αναδεικνύεται µε την ψήφο του εκλογικού σώµατος, δηλαδή όλων των ελλήνων πολιτών που έχουν

Διαβάστε περισσότερα

ΙΣΤΟΡΙΑ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΟΜΑΔΑ ΠΡΩΤΗ

ΙΣΤΟΡΙΑ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΟΜΑΔΑ ΠΡΩΤΗ ΙΣΤΟΡΙΑ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΟΜΑΔΑ ΠΡΩΤΗ Α1 α. σχολικό βιβλίο, σελ. 46. Φεντερασιόν: ήταν μεγάλη πολυεθνική εργατική οργάνωση της Θεσσαλονίκης, με πρωτεργάτες σοσιαλιστές από την ανοικτή σε νέες ιδέες

Διαβάστε περισσότερα

Η κρίση της Αυτοκρατορίας των Αψβούργων Η ιταλική και γερμανική ενοποίηση. Φύλλο Εργασίας

Η κρίση της Αυτοκρατορίας των Αψβούργων Η ιταλική και γερμανική ενοποίηση. Φύλλο Εργασίας Η κρίση της Αυτοκρατορίας των Αψβούργων Η ιταλική και γερμανική ενοποίηση Φύλλο Εργασίας 1. Αφού συμβουλευτείτε τη σελίδα 44 του βιβλίου σας καθώς και το χάρτη που παρατίθεται, να συμπληρώσετε την πιο

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΛΟΓΟΣ: 1 η σκηνή: στίχοι 1-82

ΠΡΟΛΟΓΟΣ: 1 η σκηνή: στίχοι 1-82 ΠΡΟΛΟΓΟΣ: 1 η σκηνή: στίχοι 1-82 1.Α. Ο ρόλος και η λειτουργία του Προλόγου ως δομικό στοιχείο της τραγωδίας: Ο πρόλογος μιας τραγωδίας αποτελεί τα πρώτο από τα απαγγελλόμενα μέρη και εκτελείται από τους

Διαβάστε περισσότερα

μεταναστευτικό ζήτημα θετικό βήμα το εγχείρημα της συγκέντρωσης της σχετικής νομοθεσίας σε ενιαίο κείμενο νόμου.

μεταναστευτικό ζήτημα θετικό βήμα το εγχείρημα της συγκέντρωσης της σχετικής νομοθεσίας σε ενιαίο κείμενο νόμου. Ομιλία της Συνηγόρου του Πολίτη Καλλιόπης Σπανού στη Διεθνή Συνδιάσκεψη της ΟΚΕ στο πλαίσιο της Ελληνικής Προεδρίας του Συμβουλίου της Ευρωπαϊκής Ένωσης με θέμα: «Μια ολοκληρωμένη και κοινή μεταναστευτική

Διαβάστε περισσότερα

ΒΟΓΛΗΣ ΠΟΛΥΜΕΡΗΣ. Αναπληρωτής Καθηγητής στο Τμήμα Ιστορίας, Αρχαιολογίας και Κοινωνικής Ανθρωπολογίας του Πανεπιστημίου Θεσσαλίας

ΒΟΓΛΗΣ ΠΟΛΥΜΕΡΗΣ. Αναπληρωτής Καθηγητής στο Τμήμα Ιστορίας, Αρχαιολογίας και Κοινωνικής Ανθρωπολογίας του Πανεπιστημίου Θεσσαλίας Βιογραφικό σημείωμα Ο Πολυμέρης Βόγλης γεννήθηκε στην Αθήνα το 1964. Σπούδασε στο Τμήμα Ιστορίας-Αρχαιολογίας του Πανεπιστημίου Αθηνών και εκπόνησε τη διατριβή του στο Ευρωπαϊκό Πανεπιστημιακό Ινστιτούτο

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΠΕΙΡΑΙΩΣ ΤΜΗΜΑ ΔΙΕΘΝΩΝ ΚΑΙ ΕΥΡΩΠΑΪΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ. ΦΙΛΟΣΟΦΙΑ ΔΙΚΑΙΟΥ 1ο ΕΞΑΜΗΝΟ ΔΑΠ-ΝΔΦΚ ΠΡΩΤΗ ΚΑΙ ΚΑΛΥΤΕΡΗ

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΠΕΙΡΑΙΩΣ ΤΜΗΜΑ ΔΙΕΘΝΩΝ ΚΑΙ ΕΥΡΩΠΑΪΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ. ΦΙΛΟΣΟΦΙΑ ΔΙΚΑΙΟΥ 1ο ΕΞΑΜΗΝΟ ΔΑΠ-ΝΔΦΚ ΠΡΩΤΗ ΚΑΙ ΚΑΛΥΤΕΡΗ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΠΕΙΡΑΙΩΣ ΤΜΗΜΑ ΔΙΕΘΝΩΝ ΚΑΙ ΕΥΡΩΠΑΪΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ ΦΙΛΟΣΟΦΙΑ ΔΙΚΑΙΟΥ 1ο ΕΞΑΜΗΝΟ ΔΑΠ-ΝΔΦΚ ΠΡΩΤΗ ΚΑΙ ΚΑΛΥΤΕΡΗ ΦΙΛΟΣΟΦΙΑ ΤΟΥ ΔΙΚΑΙΟΥ ΘΕΩΡΙΑ ΤΟΥ ΦΥΣΙΚΟΥ ΔΙΚΑΙΟΥ Γιατί λέγεται φυσικό; 1. Γιατί προέρχεται

Διαβάστε περισσότερα

ΠΩΣ ΘΑ ΚΑΝΩ ΤΟ ΠΑΙΔΙ ΜΟΥ ΝΑ ΑΓΑΠΗΣΕΙ ΤΟ ΣΧΟΛΕΙΟ;

ΠΩΣ ΘΑ ΚΑΝΩ ΤΟ ΠΑΙΔΙ ΜΟΥ ΝΑ ΑΓΑΠΗΣΕΙ ΤΟ ΣΧΟΛΕΙΟ; Ημερομηνία 23/07/2015 Μέσο Συντάκτης Link diavasame.gr Ευμορφία Ζήση http://www.diavasame.gr/page.aspx?itemid=ppg1396_2146 ΠΩΣ ΘΑ ΚΑΝΩ ΤΟ ΠΑΙΔΙ ΜΟΥ ΝΑ ΑΓΑΠΗΣΕΙ ΤΟ ΣΧΟΛΕΙΟ; 23.07.2015 Συντάκτης: Ευμορφία

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΛΙΚΗ ΠΡΑΞΗ. AF/CE/LB/el 1

ΤΕΛΙΚΗ ΠΡΑΞΗ. AF/CE/LB/el 1 ΤΕΛΙΚΗ ΠΡΑΞΗ AF/CE/LB/el 1 Οι πληρεξούσιοι: ΤΟΥ ΒΑΣΙΛΕΙΟΥ ΤΟΥ ΒΕΛΓΙΟΥ, ΤΟΥ ΒΑΣΙΛΕΙΟΥ ΤΗΣ ΑΝΙΑΣ, ΤΗΣ ΟΜΟΣΠΟΝ ΙΑΚΗΣ ΗΜΟΚΡΑΤΙΑΣ ΤΗΣ ΓΕΡΜΑΝΙΑΣ, ΤΗΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΗΜΟΚΡΑΤΙΑΣ, ΤΟΥ ΒΑΣΙΛΕΙΟΥ ΤΗΣ ΙΣΠΑΝΙΑΣ, ΤΗΣ ΓΑΛΛΙΚΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

«ΟΜΟΣΠΟΝΔΙΑ ΣΩΜΑΤΕΙΩΝ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ ΑΕΡΟΠΟΡΙΑΣ Ο.Σ.Π.Α.»

«ΟΜΟΣΠΟΝΔΙΑ ΣΩΜΑΤΕΙΩΝ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ ΑΕΡΟΠΟΡΙΑΣ Ο.Σ.Π.Α.» Από τη δευτεροβάθμια συνδικαλιστική οργάνωση με την επωνυμία «ΟΜΟΣΠΟΝΔΙΑ ΣΩΜΑΤΕΙΩΝ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ ΑΕΡΟΠΟΡΙΑΣ Ο.Σ.Π.Α.» τέθηκαν υπόψη μου το εξής περιστατικά: Οκτώ (8) από τα είκοσι ένα (21) μέλη του Δ.Σ., το

Διαβάστε περισσότερα

ΚΥΚΛΟΣ ΣΧΕΣΕΩΝ ΚΡΑΤΟΥΣ ΠΟΛΙΤΗ

ΚΥΚΛΟΣ ΣΧΕΣΕΩΝ ΚΡΑΤΟΥΣ ΠΟΛΙΤΗ ΚΥΚΛΟΣ ΣΧΕΣΕΩΝ ΚΡΑΤΟΥΣ ΠΟΛΙΤΗ ΣΥΝΟΨΗ ΙΑΜΕΣΟΛΑΒΗΣΗΣ Θέµα: υνατότητα διαφήµισης διδασκαλίας κατ οίκον Βοηθός Συνήγορος του Πολίτη: Καλλιόπη Σπανού Ειδικός Επιστήµονας: Ευάγγελος Θωµόπουλος Αθήνα, Μάρτιος

Διαβάστε περισσότερα

Αυτά τα δικαιώματα είναι η ισότητα, η ελευθερία, η ασφάλεια και η ιδιοκτησία.

Αυτά τα δικαιώματα είναι η ισότητα, η ελευθερία, η ασφάλεια και η ιδιοκτησία. ΔΙΑΚΗΡΥΞΗ ΤΩΝ ΔΙΚΑΙΩΜΑΤΩΝ ΤΟΥ ΑΝΘΡΩΠΟΥ ΚΑΙ ΤΟΥ ΠΟΛΙΤΗ 1 της 24ης Ιουνίου 1793 Ο γαλλικός λαός, πεπεισμένος ότι η λήθη και η περιφρόνηση των φυσικών δικαιωμάτων του ανθρώπου είναι οι μόνες αιτίες για τα

Διαβάστε περισσότερα

4. Η τέχνη στο πλαίσιο της φιλοσοφίας του Χέγκελ για την ιστορία

4. Η τέχνη στο πλαίσιο της φιλοσοφίας του Χέγκελ για την ιστορία 4. Η τέχνη στο πλαίσιο της φιλοσοφίας του Χέγκελ για την ιστορία Α1. Ερωτήσεις γνώσης - κατανόησης 1. Πώς συλλαµβάνει ο Χέγκελ τη σχέση ιστορίας και πνεύµατος και ποιο ρόλο επιφυλάσσει στο πνεύµα; 2. Τι

Διαβάστε περισσότερα

«Φιλολογικό» Φροντιστήριο

«Φιλολογικό» Φροντιστήριο «Φιλολογικό» Φροντιστήριο 2 ο Διαγώνισμα στη Νεοελληνική Γλώσσα Α Λυκείου Επιμέλεια: Μάνθου Άρτεμις [Ο διαδικτυακός διάλογος] Δεν μπορεί, ασφαλώς, να αμφισβητηθεί ότι ο διάλογος αποτελεί απαραίτητο στοιχείο

Διαβάστε περισσότερα

Επιχειρήσεις 2.0 & Η Νέα Επιχειρηματικότητα. Επιχειρηματικότητα. Εισηγητής: Βασίλης Δαγδιλέλης

Επιχειρήσεις 2.0 & Η Νέα Επιχειρηματικότητα. Επιχειρηματικότητα. Εισηγητής: Βασίλης Δαγδιλέλης Επιχειρήσεις 2.0 & Η Νέα Επιχειρηματικότητα Επιχειρηματικότητα Εισηγητής: Βασίλης Δαγδιλέλης Ποια είναι η «δημόσια εικόνα» της; Οπωσδήποτε δεν είναι πάντοτε μια έννοια «θετικά φορτισμένη» τουλάχιστον στη

Διαβάστε περισσότερα

Αγαπητές/οί συνάδελφοι, σε αυτό το τεύχος σας προτείνουµε µερικά ενδιαφέροντα βιβλία που αφορούν βασικές αρχές της Συµβουλευτικής.

Αγαπητές/οί συνάδελφοι, σε αυτό το τεύχος σας προτείνουµε µερικά ενδιαφέροντα βιβλία που αφορούν βασικές αρχές της Συµβουλευτικής. Αγαπητές/οί συνάδελφοι, σε αυτό το τεύχος σας προτείνουµε µερικά ενδιαφέροντα βιβλία που αφορούν βασικές αρχές της Συµβουλευτικής. Arist Von Schlippe, Jochen Schweitzer επιµέλεια: Βιργινία Ιωαννίδου µετάφραση:

Διαβάστε περισσότερα

Θέµα εργασίας: «Θεσµική εφαρµογή των θεµελιωδών δικαιωµάτων».υπόθεση Κλόντια Σίφερ.

Θέµα εργασίας: «Θεσµική εφαρµογή των θεµελιωδών δικαιωµάτων».υπόθεση Κλόντια Σίφερ. Εθνικό και Καποδιστριακό Πανεπιστήµιο Αθηνών Σχολή Νοµικών, Οικονοµικών και Πολιτικών Επιστηµών Τµήµα Νοµικής, Τοµέας ηµοσίου ικαίου. Μεταπτυχιακό ίπλωµα ηµοσίου ικαίου Μάθηµα «Συνταγµατικό ίκαιο», 2003

Διαβάστε περισσότερα

Μετάφραση: Χριστίνα Μανιά

Μετάφραση: Χριστίνα Μανιά Μετάφραση: Χριστίνα Μανιά Millénium 3 & 4 Dupuis 2014, by Man, Homs and Runberg Millenium 2014 Stieg Larsson and Moggliden AB www.dupuis.com All rights reserved. EÊÄÏÓÅÉÓ ØÕ ÏÃÉÏÓ Á.Å., ÁèÞíá 2015 ΜΕΤΑΦΡΑΣΗ:

Διαβάστε περισσότερα

Διεθνής Οργανισμός είναι ένα σύνολο κρατών, που δημιουργείται με διεθνή συνθήκη, διαθέτει μόνιμα όργανα νομική προσωπικότητα διαφορετική από τα κράτη

Διεθνής Οργανισμός είναι ένα σύνολο κρατών, που δημιουργείται με διεθνή συνθήκη, διαθέτει μόνιμα όργανα νομική προσωπικότητα διαφορετική από τα κράτη Διεθνείς Οργανισμοί Περιεχόμενα Σελ.3 Τι είναι διεθνής οργανισμός; Σελ.4 Κατηγορίες διεθνών οργανισμών Σελ.5-6 Σημαντικότεροι Διεθνείς Οργανισμοί Σελ.7 Τι είναι Μη Κυβερνητικός Οργανισμός Σελ.8-11 Μ.Κ.Ο

Διαβάστε περισσότερα

Ευρωπαϊκή Σύμβαση για την άσκηση των Δικαιωμάτων των Παιδιών

Ευρωπαϊκή Σύμβαση για την άσκηση των Δικαιωμάτων των Παιδιών Ευρωπαϊκή Σύμβαση για την άσκηση των Δικαιωμάτων των Παιδιών [όπως κυρώθηκε με το N. 2502/1997: Κύρωση της Ευρωπαϊκής Σύμβασης για την Άσκηση των Δικαιωμάτων των Παιδιών, (ΦΕΚ 103, τ. Α )] Άρθρο πρώτο.-

Διαβάστε περισσότερα

Αν και η πρώτη αντίδραση από πολλούς είναι η γελοιοποίηση για τη ανάλυση τέτοιων θεμάτων, παρόλα αυτά τα ερωτηματικά υπάρχουν.

Αν και η πρώτη αντίδραση από πολλούς είναι η γελοιοποίηση για τη ανάλυση τέτοιων θεμάτων, παρόλα αυτά τα ερωτηματικά υπάρχουν. Είναι γνωστή σε όλους η σειρά επιστημονικής φαντασίας Star Trek η οποία έχει φανατικούς θαυμαστές σε όλο τον κόσμο. Οι τεχνολογικές καινοτομίες και οι «φανταστικές» τεχνολογίες που είχε συμπεριλάβει στο

Διαβάστε περισσότερα

«Η πρόκληση της αλλαγής του κράτους σήµερα»

«Η πρόκληση της αλλαγής του κράτους σήµερα» Αντώνης Μακρυδηµήτρης Καθηγητής Πανεπιστηµίου Αθηνών «Η πρόκληση της αλλαγής του κράτους σήµερα» Ι Βασικό πρόβληµα της χώρας υπήρξε εδώ και καιρό η ποιότητα της δηµοκρατίας και της λειτουργίας των δηµοσίων

Διαβάστε περισσότερα

Η Αριστοτελική Φρόνηση

Η Αριστοτελική Φρόνηση Η Αριστοτελική Φρόνηση µία δια βίου πρακτική για τον δια βίου µαθητευόµενο Χριστίνα Ζουρνά ΠΜΣ ΕΚΠ ΠΑΜΑΚ ΒΜ και σύγχρονη Πολιτεία Αυτό που θεωρείται πολύ σηµαντικό στο πρόγραµµα των Μεταπτυχιακών Σπουδών

Διαβάστε περισσότερα

Συνεντεύξεις «πρόσωπο με πρόσωπο (face to face). Κοινές ερωτήσεις για όλους τους συμμετέχοντες.

Συνεντεύξεις «πρόσωπο με πρόσωπο (face to face). Κοινές ερωτήσεις για όλους τους συμμετέχοντες. Κεντρικά ερωτήματα: Ποιες είναι οι διαστάσεις της συζήτησης για την κρίση στο Δημόσιο Διάλογο; Ήταν η υιοθέτηση του πακέτου διάσωσης για την Ελλάδα και η ένταξη της Ελλάδας στο μηχανισμό στήριξης μονόδρομος

Διαβάστε περισσότερα

Άρθρο του Σταμάτη Σουρμελή*

Άρθρο του Σταμάτη Σουρμελή* Άρθρο του Σταμάτη Σουρμελή* Το ζήτημα της αποτελεσματικής Διοίκησης - Ηγεσίας, απασχόλησε, απασχολεί και θα απασχολεί όλους εκείνους που επιδιώκουν την αποτελεσματικότητα, την προσωπική βελτίωση, την κοινωνική

Διαβάστε περισσότερα

1 E ANA H TIKA EMATA Kεφάλαιο Πρώτο

1 E ANA H TIKA EMATA Kεφάλαιο Πρώτο 1 Kεφάλαιο E ANA H TIKA EMATA Πρώτο 2 IΣTOPIA Γ ΓYMNAΣIOY Επαναληπτικά θέµατα Α. Να χαρακτηρίσετε τις ακόλουθες προτάσεις ως σωστές ή λανθασµένες σηµειώνοντας Χ στο αντίστοιχο τετραγωνάκι. Ενότητα 1 Σ

Διαβάστε περισσότερα

Η ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΤΟΥ ΕΘΝΙΚΟΥ ΠΛΑΙΣΙΟΥ ΠΡΟΣΟΝΤΩΝ ΤΗΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΑΝΩΤΑΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ

Η ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΤΟΥ ΕΘΝΙΚΟΥ ΠΛΑΙΣΙΟΥ ΠΡΟΣΟΝΤΩΝ ΤΗΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΑΝΩΤΑΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΔΙΑ ΒΙΟΥ ΜΑΘΗΣΗΣ ΚΑΙ ΘΡΗΣΚΕΥΜΑΤΩΝ ΕΙΔΙΚΗ ΓΡΑΜΜΑΤΕΙΑ ΑΝΩΤΑΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ Η ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΤΟΥ ΕΘΝΙΚΟΥ ΠΛΑΙΣΙΟΥ ΠΡΟΣΟΝΤΩΝ ΤΗΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΑΝΩΤΑΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ Η ανάπτυξη του

Διαβάστε περισσότερα

Απασχόληση και πολιτισµός, πυλώνες κοινωνικής συνοχής και ένταξης των µεταναστών για µια βιώσιµη Ευρώπη

Απασχόληση και πολιτισµός, πυλώνες κοινωνικής συνοχής και ένταξης των µεταναστών για µια βιώσιµη Ευρώπη ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΕΝΩΣΗ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΕΣΩΤΕΡΙΚΩΝ ΗΜΟΣΙΑΣ ΙΟΙΚΗΣΗΣ ΚΑΙ ΑΠΟΚΕΝΤΡΩΣΗΣ ΝΟΜΑΡΧΙΑΚΗ ΑΥΤΟ ΙΟΙΚΗΣΗ ΚΥΚΛΑ ΩΝ Επιτροπή των Περιφερειών ιάσκεψη µε θέµα Απασχόληση και πολιτισµός, πυλώνες κοινωνικής

Διαβάστε περισσότερα

Ρένα Ρώσση-Ζα ρη, 2013. Ðñþôç Ýêäïóç: Σεπτέµβριος 2013 ÉSBN 978-960-496-835-0

Ρένα Ρώσση-Ζα ρη, 2013. Ðñþôç Ýêäïóç: Σεπτέµβριος 2013 ÉSBN 978-960-496-835-0 TÉÔËÏÓ ÂÉÂËÉÏÕ: Ο Μπουµτριαλαλί µε το κόκκινο λειρί ÓÕÃÃÑÁÖÅÁÓ: Ρένα Ρώσση-Ζα ρη ΕΞΩΦΥΛΛΟ ÅÉÊÏÍÏÃÑÁÖÇÓÇ : Ναταλία Καπατσούλια ÅÐÉÌÅËÅÉÁ ÄÉÏÑÈÙÓÇ ÊÅÉÌÅÍÏÕ: Άννα Μαράντη ΣΥΝΘΕΣΗ ΕΞΩΦΥΛΛΟΥ: Γιώργος Παζάλος

Διαβάστε περισσότερα

Γιώργος Κατσέλης, 2013. Ðñþôç Ýêäïóç: Οκτώβριος 2013 ÉSBN 978-618-01-0224-6

Γιώργος Κατσέλης, 2013. Ðñþôç Ýêäïóç: Οκτώβριος 2013 ÉSBN 978-618-01-0224-6 TÉÔËÏÓ ÂÉÂËÉÏÕ: Οι Πειρατές της Καταστροφικής Επιχείρηση «στρογγυλή θεά» ÓÕÃÃÑÁÖÅÁÓ: Γιώργος Κατσέλης ÅÉÊÏÍÏÃÑÁÖÇÓÇ: Παναγιώτης Γιάκας ÅÐÉÌÅËÅÉÁ ÄÉÏÑÈÙÓÇ ÊÅÉÌÅÍÏÕ: Χρυσούλα Τσιρούκη ΣΥΝΘΕΣΗ ΕΞΩΦΥΛΛΟΥ:

Διαβάστε περισσότερα

ÖÑÏÍÔÉÓÔÇÑÉÏ ÈÅÙÑÇÔÉÊÏ ÊÅÍÔÑÏ ÁÈÇÍÁÓ - ÐÁÔÇÓÉÁ

ÖÑÏÍÔÉÓÔÇÑÉÏ ÈÅÙÑÇÔÉÊÏ ÊÅÍÔÑÏ ÁÈÇÍÁÓ - ÐÁÔÇÓÉÁ ΘΕΜΑ Α1 ΙΣΤΟΡΙΑ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙ ΕΙΑΣ 2008 ΕΚΦΩΝΗΣΕΙΣ ΟΜΑ Α Α Α1.1. Να χαρακτηρίσετε τις προτάσεις που ακολουθούν γράφοντας στο τετράδιό σας τη λέξη Σωστό ή Λάθος δίπλα στο γράµµα που αντιστοιχεί

Διαβάστε περισσότερα

Εισαγωγή στο ίκαιο των Πληροφοριακών Συστημάτων, των Ηλεκτρονικών Επικοινωνιών και του ιαδικτύου Α.Μ 30437. Χριστίνα Θεοδωρίδου 2

Εισαγωγή στο ίκαιο των Πληροφοριακών Συστημάτων, των Ηλεκτρονικών Επικοινωνιών και του ιαδικτύου Α.Μ 30437. Χριστίνα Θεοδωρίδου 2 Α.Μ 30437 Χριστίνα Θεοδωρίδου 2 Περιεχόμενα Περιεχόμενα... 3 1. Εισαγωγή... 7 2. Θέματα νομικής ορολογίας... 9 2.1. Η νομική έννοια του διαδικτύου και του κυβερνοχώρου... 9 2.2. Το πρόβλημα της νομικής

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΩΤΗΜΑΤΟΛΟΓΙΟ ΣΤΟΥΣ ΥΠΟΨΗΦΙΟΥΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΠΡΟΕΔΡΙΑ ΤΟΥ ΠΑ.ΣΟ.Κ 2007

ΕΡΩΤΗΜΑΤΟΛΟΓΙΟ ΣΤΟΥΣ ΥΠΟΨΗΦΙΟΥΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΠΡΟΕΔΡΙΑ ΤΟΥ ΠΑ.ΣΟ.Κ 2007 ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ Περιβάλλοντος και Πολιτισμού ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΕΤΑΙΡΙΑ ΠΡΟΣΤΑΣΙΑΣ ΤΗΣ ΦΥΣΗΣ ΕΡΩΤΗΜΑΤΟΛΟΓΙΟ ΣΤΟΥΣ ΥΠΟΨΗΦΙΟΥΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΠΡΟΕΔΡΙΑ ΤΟΥ ΠΑ.ΣΟ.Κ 2007 ΑΠΑΝΤΗΣΗ κυρίου Κώστα Σκανδαλίδη 1. ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ

Διαβάστε περισσότερα

Κεφάλαιο και κράτος: Από τα Grundrisse στο Κεφάλαιο και πίσω πάλι

Κεφάλαιο και κράτος: Από τα Grundrisse στο Κεφάλαιο και πίσω πάλι Κεφάλαιο και κράτος: Από τα Grundrisse στο Κεφάλαιο και πίσω πάλι Γιώργος Οικονομάκης geconom@central.ntua.gr Μάνια Μαρκάκη maniam@central.ntua.gr Συνεργασία: Φίλιππος Μπούρας Κομβικό-συστατικό στοιχείο

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ (Οι απαντήσεις θεωρούνται ενδεικτικές) A1.

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ (Οι απαντήσεις θεωρούνται ενδεικτικές) A1. ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ HMEΡΗΣΙΩΝ ΚΑΙ ΕΣΠΕΡΙΝΩΝ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΩΝ ΛΥΚΕΙΩΝ (ΟΜΑΔΑ A ) ΚΑΙ ΜΑΘΗΜΑΤΩΝ ΕΙΔΙΚΟΤΗΤΑΣ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΩΝ ΛΥΚΕΙΩΝ (ΟΜΑΔΑ Β ) ΤΡΙΤΗ 21 ΜΑΪΟΥ 2013 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ ΗΜΕΡΗΣΙΑ

Διαβάστε περισσότερα

Θεμελειώδεις Αρχές Θέσεις της Εκκλησίας της Ελλάδος. για την προστασία των Προσφύγων.

Θεμελειώδεις Αρχές Θέσεις της Εκκλησίας της Ελλάδος. για την προστασία των Προσφύγων. ΘεμελειώδειςΑρχές ΘέσειςτηςΕκκλησίαςτηςΕλλάδος γιατηνπροστασίατωνπροσφύγων. Η Ορθόδοξη Χριστιανική Εκκλησία δείχνει μια ιδιαίτερη ευαισθησία απέναντι στον ξένο. Άλλωστε και ο Ιδρυτής Της, ο Κύριος Ημων

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΕΚΠ. ΕΤΟΥΣ 2014-2015

ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΕΚΠ. ΕΤΟΥΣ 2014-2015 ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ Β1.Ο Πρωταγόρας παρουσιάζει στο σημείο αυτό μια ιδιαιτέρως ρηξικέλευθη τοποθέτηση σχετικά με την έννοια και το σκοπό της τιμωρίας. Η τιμωρία, σύμφωνα με τον Πρωταγόρα δεν είναι εκδίκηση και

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΑΣΚΟΠΗΣΗ ΤΩΝ ΠΟΛΙΤΙΚΩΝ ΚΑΙ ΤΩΝ ΠΡΑΚΤΙΚΩΝ ΤΗΣ ΙΑ ΒΙΟΥ ΜΑΘΗΣΗΣ ΠΟΥ ΥΠΟΣΤΗΡΙΖΕΤΑΙ ΑΠΟ ΤΠΕ

ΑΝΑΣΚΟΠΗΣΗ ΤΩΝ ΠΟΛΙΤΙΚΩΝ ΚΑΙ ΤΩΝ ΠΡΑΚΤΙΚΩΝ ΤΗΣ ΙΑ ΒΙΟΥ ΜΑΘΗΣΗΣ ΠΟΥ ΥΠΟΣΤΗΡΙΖΕΤΑΙ ΑΠΟ ΤΠΕ Leonardo da Vinci Leonardo Project: A EUROPEAN OBSERVATORY ON THE USE OF ICT-SUPPORTED LIFE LONG LEARNING BY SMES, MICRO-ENTERPRISES AND THE SELF-EMPLOYED IN RURAL AREAS ΑΝΑΣΚΟΠΗΣΗ ΤΩΝ ΠΟΛΙΤΙΚΩΝ ΚΑΙ ΤΩΝ

Διαβάστε περισσότερα

Σ Η Μ Ε Ι Ω Μ Α ( ιά ιεραρχία ΓΕΕΘΑ) ΓΕΕΘΑ/Γραφείο Νοµικού Συµβούλου Αθήνα, 15 Φεβ 2007

Σ Η Μ Ε Ι Ω Μ Α ( ιά ιεραρχία ΓΕΕΘΑ) ΓΕΕΘΑ/Γραφείο Νοµικού Συµβούλου Αθήνα, 15 Φεβ 2007 Ρυµούλκηση στο Αιγαίο Κανονισµός 3577/92 της ΕΕ ιαφορά σε σχέση µε το SAR Λοιπές συναφείς επισηµάνσεις * Βασιλείου Γ. Μακρή, Στρατιωτικού ικαστή, Νοµικού Συµβούλου Γ.Ε.ΕΘ.Α * Το κείµενο που ακολουθεί συντάχθηκε

Διαβάστε περισσότερα

ΝΟΟΖ.GR Political Map. Lesvosnews.net

ΝΟΟΖ.GR Political Map. Lesvosnews.net ΝΟΟΖ.GR Political Map Lesvosnews.net Οι εκλογές της 6ης Μαΐου έχουν χαρακτηριστεί ως οι πιο σημαντικές Εθνικές εκλογές στη Μεταπολίτευση. Έχοντας αυτό ως βάση, το Nooz.gr φιλοδοξεί να βοηθήσει τους αναγνώστες

Διαβάστε περισσότερα

τα βιβλία των επιτυχιών

τα βιβλία των επιτυχιών Τα βιβλία των Εκδόσεων Πουκαμισάς συμπυκνώνουν την πολύχρονη διδακτική εμπειρία των συγγραφέων μας και αποτελούν το βασικό εκπαιδευτικό υλικό που χρησιμοποιούν οι μαθητές των φροντιστηρίων μας. Μέσα από

Διαβάστε περισσότερα

«Η νίκη του ΣΥΡΙΖΑ θα ήταν µια νέα πνοή για τους ευρωπαϊκούς λαούς»

«Η νίκη του ΣΥΡΙΖΑ θα ήταν µια νέα πνοή για τους ευρωπαϊκούς λαούς» «Η νίκη του ΣΥΡΙΖΑ θα ήταν µια νέα πνοή για τους ευρωπαϊκούς λαούς» Η Ρένα ούρου, µέλος του ΣΥΡΙΖΑ και εκλεγµένη Περιφερειάρχης Αττικής (η διοικητική περιφέρεια της Αθήνας), από την 1η Σεπτεµβρίου 2014,

Διαβάστε περισσότερα

Θεωρία Δικαίου και Θεσμών 3α. Δίκαιο και Ηθική στη Δίκη της Νυρεμβέργης

Θεωρία Δικαίου και Θεσμών 3α. Δίκαιο και Ηθική στη Δίκη της Νυρεμβέργης Αριστείδης Ν. Χατζής Αναπληρωτής Καθηγητής Φιλοσοφίας Δικαίου & Θεωρίας Θεσμών Θεωρία Δικαίου και Θεσμών 3α Δίκαιο και Ηθική στη Δίκη της Νυρεμβέργης Τμήμα Μ.Ι.Θ.Ε. 17/3/2014 ΔΙΚΗ ΤΗΣ ΝΥΡΕΜΒΕΡΓΗΣ 20

Διαβάστε περισσότερα

VI/ Η ΣΥΜΒΟΛΗ ΤΟΥ ΕΘΕΛΟΝΤΙΚΟΥ ΤΟΜΕΑ ΣΤΗΝ ΑΣΚΗΣΗ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ

VI/ Η ΣΥΜΒΟΛΗ ΤΟΥ ΕΘΕΛΟΝΤΙΚΟΥ ΤΟΜΕΑ ΣΤΗΝ ΑΣΚΗΣΗ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ VI/ Η ΣΥΜΒΟΛΗ ΤΟΥ ΕΘΕΛΟΝΤΙΚΟΥ ΤΟΜΕΑ ΣΤΗΝ ΑΣΚΗΣΗ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ Ο εθελοντικός τομέας αποτελεί αναπόσπαστο κομμάτι της κοινωνικής πολιτικής. Ιστορικά προηγείται του κράτους πρόνοιας, ενώ συνυπάρχει

Διαβάστε περισσότερα

ΝΟΜΟΣ 2819/2000(ΦΕΚ 84 Α /15 Mαρτίου 2000)

ΝΟΜΟΣ 2819/2000(ΦΕΚ 84 Α /15 Mαρτίου 2000) ΝΟΜΟΣ 2819/2000(ΦΕΚ 84 Α /15 Mαρτίου 2000) Άρθρο 7 Εναρμόνιση με την Οδηγία 96/9/ΕΟΚτου Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου της 11ης Μαρτίου 1996 σχετικά με τη νομική προστασία των βάσεων δεδομένων

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΑΦΟΡΙΚΑ ΠΡΟΣ ΤΗΝ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΚΟΙΝΩΝΙΑ ΣΗΜΕΡΑ. Ποτέ άλλοτε μετά την μεταπολίτευση, τουλάχιστον η ελληνική κοινωνία δεν βρέθηκε σε

ΑΝΑΦΟΡΙΚΑ ΠΡΟΣ ΤΗΝ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΚΟΙΝΩΝΙΑ ΣΗΜΕΡΑ. Ποτέ άλλοτε μετά την μεταπολίτευση, τουλάχιστον η ελληνική κοινωνία δεν βρέθηκε σε Θεοδόσης Ν. Πελεγρίνης ΑΝΑΦΟΡΙΚΑ ΠΡΟΣ ΤΗΝ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΚΟΙΝΩΝΙΑ ΣΗΜΕΡΑ Ποτέ άλλοτε μετά την μεταπολίτευση, τουλάχιστον η ελληνική κοινωνία δεν βρέθηκε σε τόσο άσχημη κατάσταση, όσο τον καιρό αυτόν. Ο λόγος;

Διαβάστε περισσότερα

Οργάνωση και Λειτουργία του Κράτους 19 ος Διαγωνισμός ΕΣΔΔ 2 ος Διαγωνισμός ΕΣΤΑ Σάββατο 09 Δεκεμβρίου 2006

Οργάνωση και Λειτουργία του Κράτους 19 ος Διαγωνισμός ΕΣΔΔ 2 ος Διαγωνισμός ΕΣΤΑ Σάββατο 09 Δεκεμβρίου 2006 Οργάνωση και Λειτουργία του Κράτους 19 ος Διαγωνισμός ΕΣΔΔ 2 ος Διαγωνισμός ΕΣΤΑ Σάββατο 09 Δεκεμβρίου 2006 Θέμα 2 ον : Η δικαστική λειτουργία αποτελεί μία από τις τρεις θεμελιώδεις λειτουργίες του κράτους.

Διαβάστε περισσότερα

Κοινωνιολογία του Πολιτισμού

Κοινωνιολογία του Πολιτισμού Παιδαγωγικό Τμήμα Νηπιαγωγών Κοινωνιολογία του Πολιτισμού Ενότητα 2: Κοινωνιολογία - πολιτισμός - κουλτούρα. Επίκ. Καθηγητής: Νίκος Φωτόπουλος e-mail: nfotopoulos@uowm.gr Τηλ. Επικοινωνίας: 23850-55150

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΙΜΕΝΟ ΘΑΝΑΤΙΚΗ ΠΟΙΝΗ

ΚΕΙΜΕΝΟ ΘΑΝΑΤΙΚΗ ΠΟΙΝΗ ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙ ΑΣ ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΕΣ ΑΠΟΛΥΤΗΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Σ ΕΝΙΑΙΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΤΡΙΤΗ 10 ΙΟΥΛΙΟΥ 2001 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙ ΕΙΑΣ: ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ ΚΕΙΜΕΝΟ ΘΑΝΑΤΙΚΗ ΠΟΙΝΗ Όλο και πιο συχνά κάνει την εµφάνισή

Διαβάστε περισσότερα

Η Ελλάδα στα Βαλκάνια και στον κόσµο χθες, σήµερα και αύριο

Η Ελλάδα στα Βαλκάνια και στον κόσµο χθες, σήµερα και αύριο Η Ελλάδα στα Βαλκάνια και στον κόσµο χθες, σήµερα και αύριο Χωρίς αµφιβολία οι αρχαίοι Έλληνες στοχαστές, ποιητές και φιλόσοφοι πρώτοι έχουν αναπτύξει τις αξίες πάνω στις οποίες θεµελιώνεται η Ευρωπαϊκή

Διαβάστε περισσότερα

Μαθήματα Νεοελληνικής Γλώσσας

Μαθήματα Νεοελληνικής Γλώσσας ΓΙΑΝΝΗΣ Ι. ΠΑΣΣΑΣ Μαθήματα Νεοελληνικής Γλώσσας Τεύχος Β (για τη Β Λυκείου) ΕΚΔΟΣΕΙΣ ΠΑΣΣΑΣ Το παρόν έργο πνευματικής ιδιοκτησίας προστατεύεται κατά τις διατάξεις της ελληνικής νομοθεσίας (Ν. 2121/1993,

Διαβάστε περισσότερα

Πολύ περισσότερα από ένα απλό φροντιστήριο! σ. 1

Πολύ περισσότερα από ένα απλό φροντιστήριο! σ. 1 ΕΝ ΕΙΚΤΙΚΕΣ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ Α. Όπως υποστηρίζει ο συγγραφέας, η ανθρωπιά διαθέτει σήμερα «ανταλλακτική αξία», παρότι ως έννοια αναφέρεται στη βοήθεια που κάποιος προσφέρει στο συνάνθρωπο. Παλαιότερα, εύχρηστος

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΡΙ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑΣ. Αν παρατηρήσουμε από κοντά τις δύο αυτές πολιτειακές κρίσεις, θα μπορούμε να κάνουμε τις εξής διαπιστώσεις:

ΠΕΡΙ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑΣ. Αν παρατηρήσουμε από κοντά τις δύο αυτές πολιτειακές κρίσεις, θα μπορούμε να κάνουμε τις εξής διαπιστώσεις: Του Δημήτρη Κυπριώτη ΠΕΡΙ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑΣ Ο 20 Ος αιώνας σημαδεύτηκε από 2 μεγάλες κρίσεις του πολιτειακού συστήματος -Την κρίση της Καπιταλιστικής δημοκρατίας, που κατέληξε στην τραγωδία του Β ΠΠ και, -Στην

Διαβάστε περισσότερα

ΝΕΑ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ. Η αγγλική και οι άλλες γλώσσες της Ευρωπαϊκής Ένωσης

ΝΕΑ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ. Η αγγλική και οι άλλες γλώσσες της Ευρωπαϊκής Ένωσης ΝΕΑ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ Κείμενο 1 Η αγγλική και οι άλλες γλώσσες της Ευρωπαϊκής Ένωσης Ο ενιαίος ευρωπαϊκός χώρος αποτελεί ήδη πεδίο δραστηριότητας, αλλά και ανταγωνισμού των γλωσσών. Από την εποχή της ίδρυσης

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΓΑΣΙΕΣ. Α ομάδα. Αφού επιλέξεις τρία από τα παραπάνω αποσπάσματα που σε άγγιξαν περισσότερο, να καταγράψεις τις δικές σου σκέψεις.

ΕΡΓΑΣΙΕΣ. Α ομάδα. Αφού επιλέξεις τρία από τα παραπάνω αποσπάσματα που σε άγγιξαν περισσότερο, να καταγράψεις τις δικές σου σκέψεις. Α ομάδα ΕΡΓΑΣΙΕΣ 1. Η συγγραφέας του βιβλίου μοιράζεται μαζί μας πτυχές της ζωής κάποιων παιδιών, άλλοτε ευχάριστες και άλλοτε δυσάρεστες. α) Ποια πιστεύεις ότι είναι τα μηνύματα που θέλει να περάσει μέσα

Διαβάστε περισσότερα

Πρόλογος των επιμελητών στην ελληνική έκδοση

Πρόλογος των επιμελητών στην ελληνική έκδοση Πρόλογος των επιμελητών στην ελληνική έκδοση Αν και οι περισσότεροι μελετητές εντοπίζουν την ανάδυση του λαϊκισμού στα τέλη του 19 ου αιώνα, με τους Ρώσους Ναρόντνικι και το κίνημα των Λαϊκιστών στις ΗΠΑ,

Διαβάστε περισσότερα

Η Ελλάδα από το 1914 ως το 1924

Η Ελλάδα από το 1914 ως το 1924 Γ. ΕΡΓΑΣΙΕΣ - ΑΣΚΗΣΕΙΣ (ενδεικτικά παραδείγµατα) Η Ελλάδα από το 1914 ως το 1924 Με βάση τα στοιχεία που παρέχει το κεφάλαιο ΚΒ του σχολικού σας βιβλίου (σσ. 73-119) να συντάξετε έναν χρονολογικό πίνακα

Διαβάστε περισσότερα