όνειρα αρχιτέκτονα μια καταγραφή

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "όνειρα αρχιτέκτονα μια καταγραφή"

Transcript

1 Αριστείδης Ρωμανός όνειρα αρχιτέκτονα μια καταγραφή ΜΑΡΤΙΟΣ 2013

2 Ο συγγραφέας ευχαριστεί την LUCE ΑΤΑΛΙΩΤΗΣ (ΕΛΛΑΣ) ΕΠΕ για την αρωγή της στην έκδοση. Αριστείδης Ρωμανός Όνειρα αρχιτέκτονα 2013, Εκδόσεις ΠΟΤΑΜΟΣ & Αριστείδης Ρωμανός Εκτύπωση: Ανάγραμμα ΟΕ Εκδόσεις ΠΟΤΑΜΟΣ Ξενοκράτους 48, Αθήνα, τηλ , , fax ΙSBN

3 Εισαγωγικό Από όλα τα όνειρα που έχω κάνει ως τώρα, κυρίως αυτά που έχω δει στον ύπνο μου πραγματοποιήθηκαν δηλαδή ολοκληρώθηκαν πριν ξυπνήσω. Σε αντίθεση, τα περισσότερα από αυτά που έπλασα σε κατάσταση εγρήγορσης και των οποίων την πραγματοποίηση συνειδητά και με μόχθο επιδίωξα, ιδιαίτερα όσα επαγγελματικά θεώρησα μεγάλα και δημοσίου ενδιαφέροντος, έμειναν σχέδια εκτός από ελάχιστα, κι αυτά κουτσουρεμένα 1. Παράδειγμα η φαντασίωση, ότι η εκτός σχεδίου περιαστική δόμηση των πρώτων μεταπολεμικών 10ετιών θα μπορούσε, με την αγαθοεργό και ευφυή επέμβαση του δημοσίου (!), να μετατραπεί από φαινόμενο εξαθλιωμένης αυτοστέγασης των εσωτερικών μεταναστών σε κοινωνικά και πολεοδομικά πρότυπο τρόπο επέκτασης της πόλης. Άλλο παράδειγμα η πίστη ότι, μέσα από τη σχεδιασμένη ανάπτυξη των νησιών και των ιστορικών κέντρων του τόπου μας, ο τουρισμός θα μπορούσε να ελεγχθεί και να έχει ευεργετική και καθολική επίδραση (κοινωνική, οικονομική, πολεοδομική και περιβαλλοντική) στη χώρα, αντί, όπως συνέβη ως τώρα, να οδηγήσει σε εντατική μονοκαλλιέργεια των τουριστικών τόπων/προορισμών. Οι ιδέες αυτές παρέμειναν απραγματοποίητα όνειρα. Από τα ενύπνια όνειρα όμως δεν έχω κανένα παράπονο. Και έχοντας, για τους λόγους που εξηγώ παρακάτω, συστηματικά καταγράψει, μέσα σε ένα μεγάλο χρονικό διάστημα, τα όνειρά μου, αποφάσισα να τα εκθέσω δημόσια. Γιατί, αλήθεια; Ίσως από μια υποσυνείδητη αυτοσαρκαστική κάπως πρόθεση αντιπαραβολής της άφθονης ονει- 1. Την υποκειμενική μου αυτή διαπίστωση πιστεύω πως συμμερίζονται οι περισσότεροι από τους αναγνώστες. 5

4 ρικής μου παραγωγής απέναντι στην πτωχή συγκομιδή των πραγματοποιημένων επαγγελματικών (αρχιτεκτονικών και πολεοδομικών) ονείρων μου. Δημοσιεύω λοιπόν ορισμένα όνειρα, από τα οποία δεκαέξι είναι εικονογραφημένα. Για να μπω στο θέμα θεώρησα αναγκαίο να προτάξω τρία σύντομα κεφάλαια. Τα δύο πρώτα αποσκοπούν σε μια συνοπτική παρουσίαση των βασικών γνώσεων της επιστήμης στη φυσιολογία του ονείρου και στο ερώτημα γιατί ονειρευόμαστε και προέκυψαν από ένα στοιχειώδες βιβλιογραφικό απάνθισμα (βλέπε πηγές στο τέλος του κεφαλαίου 4). Το τρίτο, πιο προσωπικό, ερμηνεύει τους λόγους αυτής της δημοσίευσης. Βλέπω τον κόσμο των ονείρων ως μια πραγματικότητα. Αυτό θα μπορούσε να περάσει για παραδοξολογία ή έστω αντίφαση, μιας και το όνειρο αντιπαραβάλλεται συχνά στην πραγματικότητα ως η άρνησή της. Λέμε, αυτός ζει στα όνειρά του, δηλαδή στον κόσμο του, εκτός πραγματικότητας. Πρόκειται για αμφισβητούμενη, για μερικούς ακόμα και άστοχη, άποψη. Τα όνειρα συνιστούν μια πραγματικότητα και μάλιστα καθημερινή: ένα φαινομενικά μυστηριακό γεγονός που διαδραματίζεται κάθε νύχτα στον ύπνο μας (άλλο πράγμα αν το θυμόμαστε ή όχι) και που, από το απώτατο παρελθόν, ο άνθρωπος προσπαθεί να κατανοήσει και να εξηγήσει. Το όνειρο, καθώς και ο πατέρας του ο ύπνος, πάντα προκαλούσαν την περιέργεια και το θαυμασμό του ανθρώπου. Κανένα άλλο ζωτικό φαινόμενο του 24ώρου δεν έμοιαζε να μετέχει τόσο άμεσα στο πνευματικό και ψυχικό πεδίο του βίου και να βρίσκεται στο μεταίχμιο μεταξύ φυσικής και μεταφυσικής, καθώς εύλογα παρέπεμπε σε μια πραγματικότητα υπαρκτή, έντονα αισθητή, αλλά μυστηριακή, αόρατη και μη εξηγήσιμη από τις ιδιότητες και τις δυνάμεις της εν εγρηγόρσει συνείδησης. Δεν είναι λοιπόν περίεργο που ο κόσμος των ονείρων απασχόλησε πρωταρχικά τη μαγεία, τον αποκρυφισμό, τη θεολογία και τη φιλοσοφία, πέρασε μετά στα ενδιαφέροντα της ψυχολογίας και από εκεί, με τη δίψα για γνώση, οδηγήθηκε στην αγκαλιά των θετικών επιστημών. Εξ αιτίας του έντονου μαγικού στοιχείου που το χαρακτηρίζει, 6

5 το όνειρο ενέπνευσε πάντα τους καλλιτέχνες και τους λογοτέχνες και καλλιεργήθηκε και ευδοκίμησε ιδιαίτερα και ακόμα ευδοκιμεί στα πεδία των εικαστικών τεχνών, της ποίησης, της πεζογραφίας, του κινηματογράφου αλλά και της λαϊκής κουλτούρας. Από την αυγή της ανθρώπινης διανόησης το όνειρο αποτέλεσε πυλώνα στον οποίο στηρίχτηκαν οι, διασημότερες ίσως, αμφισβητήσεις της συμβατικής έννοιας της πραγματικότητας και του ζητήματος αν η πραγματικότητα μπορεί να είναι ψευδαίσθηση. Πλειάδα φιλοσόφων προβληματίστηκε με τον ορισμό, την εξήγηση και την ερμηνεία των ονείρων. Ένας συχνός φιλοσοφικός προβληματισμός σχετικά με το όνειρο, από τους αρχαίους χρόνους μέχρι σήμερα και από τη Δύση ως την Ανατολή, θα μπορούσε να συνοψιστεί στο ερώτημα που διατύπωσε ο Πλάτων στο διάλογο Σωκράτους και Θεαίτητου: Πώς μπορείς να αποδείξεις αν τη στιγμή αυτή κοιμόμαστε και όλες μας οι σκέψεις δεν είναι παρά ένα όνειρο ή αν είμαστε ξύπνιοι και διαλεγόμαστε σε κατάσταση εγρήγορσης; 2 Αργότερα ο Descartes (Meditations on the First Philosophy, 1641) εκφράζει επίσης τις αμφιβολίες του κάπως έτσι: «Αυτά που συμβαίνουν στον ύπνο (στα όνειρα) δεν είναι τόσο καθαρά και ευκρινή [..] Αλλά ανατρέχοντας στη μνήμη μου, θυμάμαι ότι συχνά τέτοιες ψευδαισθήσεις με έχουν απατήσει, και εξετάζοντας αυτές τις περιστάσεις, συνειδητοποιώ κατόπιν ωρίμου σκέψεως ότι δεν υπάρχουν αναντίρρητα σημάδια από τα οποία να μπορεί κανείς να διακρίνει καθαρά αν κοιμάται ή είναι ξύπνιος». 3 Είναι ενδιαφέρον 2. (158b-d) Σωκράτης: αρ ούν ουδέ τό τοιόνδε αμφισβήτημα εννοείς περί αυτών, μάλιστα δέ περί του όναρ τε καί ύπαρ; Θεαίτητος: τό ποίον; Σωκράτης: ό πολλάκις σε οίμαι ακηκοέναι ερωτώντων, τί άν τις έχοι τεκμήριον αποδείξαι, εί τις έροιτο νύν ούτως εν τώ παρόντι πότερον καθεύδομεν καί πάντα ά διανοούμεθα ονειρώττομεν, εγρηγόραμέν τε καί ύπαρ αλλήλοις διαλεγόμεθα. 3. Η φιλοσοφική εμπλοκή του ονείρου με τη φύση της πραγματικότητας αποκρυσταλλώθηκε στο ονειρικό επιχείρημα: στη θέση ότι το όνειρο παρέχει μια, έστω προκαταρκτική, απόδειξη της αδυναμίας των αισθήσεων να διακρίνουν την πραγματικότητα από την ψευδαίσθηση, και ότι οφείλουμε να δοκιμάζουμε με αυστηρά κριτήρια κάθε κατάσταση που ορίζεται ως πραγματική, όταν αυτή εξαρτάται μόνον από τις αισθήσεις μας. 7

6 ότι, εξακολουθεί να προβάλλεται, επί τόσους αιώνες μετά τον Πλάτωνα, η θέση ότι οι εμπειρίες των ψευδαισθήσεων, των ονείρων και των φαντασιώσεων δεν διαθέτουν εσωτερικά χαρακτηριστικά που να τις διακρίνουν από τις πραγματικές εμπειρίες. 8

7 Η φυσιολογία του ονείρου Στο σύγχρονο κόσμο τα όνειρα αποτελούν ένα ξεχωριστό πεδίο του επιστητού, με μακρά ήδη και ανεγνωρισμένη επιστημονική ιστορία, με διάσημες επιστημονικές προσωπικότητες και με δικό του ερευνητικό και θεωρητικό corpus που διακρίνεται και στηρίζεται σε δύο κυρίως βάθρα, τη νευροβιολογία και την ψυχολογία και σε αντίστοιχες ερμηνείες. 4 Οι απόψεις για τα όνειρα στις αρχές του 20 ου αιώνα επηρεάστηκαν σε μεγάλο βαθμό από τη θεωρία της ψυχανάλυσης και την προσπάθεια συσχέτισης των ονείρων με την κατανόηση της προσωπικότητας. Σταθμό στην τάση αυτή αποτέλεσε το βιβλίο του Σ. Φρόϋντ The Interpretation of Dreams (1900). Σύμφωνα με τον Φρόϋντ κατά την εγρήγορση οι παρορμήσεις καταπιέζονται από τη συνείδηση. Στα όνειρα, οπότε οι αντιστάσεις είναι πεσμένες, το υποσυνείδητο έχει την ευκαιρία να εκφράσει τις κρυφές επιθυμίες του. Επειδή υπάρχει ο κίνδυνος αυτές να αναστατώσουν το άτομο διακόπτοντας τον ύπνο και προκαλώντας σοκ, επεμβαίνει το υπερ-εγώ και λογοκρίνει το όνειρο δίνοντάς του μια αποδεκτή, αβλαβή, συμβολική μορφή. Αυτή η λειτουργία εξηγεί τον κρυπτικό χαρακτήρα των εικόνων στα όνειρα. Η ερμηνεία των ονείρων προσπαθεί να αποκαλύψει το πραγματικό περιεχόμενό τους που έχει υποστεί μεταμόρφωση. Με την επικράτηση των πιο αντικειμενικών μεθόδων της γνωστικής ψυχολογίας 5 έναντι της ενδοσκόπησης η μελέτη των ονείρων έχασε 4. Νευροβιολογία ή νευροεπιστήμη. Ασχολείται με τη μελέτη των μηχανισμών μετάδοσης νευρικών σημάτων και των θεμελιωδών αρχών οργάνωσης και λειτουργίας του νευρικού συστήματος. Παραδοσιακά κλάδος της βιολογίας, αποτελεί σήμερα διεπιστημονικό πεδίο διαφόρων συνεργαζομένων επιστημών, όπως της χημείας, της ιατρικής, της πληροφορικής, της γλωσσολογίας, των μαθηματικών, της φιλοσοφίας, της φυσικής, της ψυχολογίας και της μηχανολογικής μηχανικής. 5. Γνωστική ψυχολογία. Διερευνά τις νοητικές λειτουργίες του ανθρώπου, όπως 9

8 την αξιοπιστία της για ένα διάστημα (δεκαετίες του 30 και 40), για να επανέλθει στο προσκήνιο με πειράματα που έδειξαν ότι τα όνειρα αποτελούν, για όλους τους ανθρώπους και σε όλη τη διάρκεια της ζωής, ένα τακτικό και όχι περιστασιακό φαινόμενο του ύπνου, που χαρακτηρίζεται από συγκεκριμένα φυσιολογικά, νευρολογικά και ψυχολογικά χαρακτηριστικά. Όποιος επιχειρήσει μια πλοήγηση, έστω και εγκυκλοπαιδική, στη φυσιολογία του ονείρου θα συμπεράνει ότι η σύγχρονη άποψη για αυτήν στηρίχθηκε κυρίως στην πρωτοποριακή ερευνητική εργασία ορισμένων επιστημόνων μεταξύ των οποίων ξεχωρίζουν: ο Eugene Aserinsky, ο William Charles Dement και ο Michel Jouvet. Οι δύο πρώτοι με τον Νathaniel Κleitman, καθηγητή τους στο Πανεπιστήμιο του Σικάγου έβαλαν τις βάσεις της πειραματικής έρευνας του φαινομένου του ύπνου τη δεκαετία του 50. Ο πρώτος ανακάλυψε τα στάδια REM του ύπνου, κατά τη διάρκεια των οποίων κυρίως δημιουργούνται στον εγκέφαλο τα όνειρα. Η ονομασία των ονειρικών σταδίων προέρχεται από τα αρχικά των λέξεων rapid eye movement, εξ αιτίας της έντονης κινητικότητας των οφθαλμών κάτω από τα κλειστά βλέφαρα, όταν το άτομο ονειρεύεται. Ο δεύτερος προχώρησε την επιστημονική έρευνα σε σημαντικά θέματα, όπως στη στέρηση και στις διαταραχές του ύπνου, πράγμα για το οποίο αποκλήθηκε πατέρας της Ιατρικής του Ύπνου. Ο Jouvet ξεχώρισε δύο διαφορετικές συμπεριφορές του εγκεφάλου στη διάρκεια του ύπνου, αυτή των βραδέων κυμάτων, όταν το ηλεκτροεγκεφαλογράφημα καταγράφει βραδέα και μεγάλου εύρους κύματα, (ύπνος ΒΚ) και αυτή των ονείρων την οποία ονόμασε παράδοξο ύπνο. Οι εργαστηριακές νευροφυσιολογικές έρευνες του ύπνου, οι οποίες διεξάγονται τόσο σε ανθρώπους όσο και σε άλλα θηλαστικά, και στις οποίες καταγράφονται και μετρώνται τα ηλεκτρικά κύματα του εγκεφάλου, η κίνηση των οφθαλμών, και η μυϊκή κίνηση, δείχνουν ότι ο ύπνος περιλαμβάνει τις δύο προαναφερθείσες ευρείες κατηγορίες καταστάτην αντίληψη, τη μνήμη, τη νόηση, την ομιλία και τη δράση της επίλυσης προβλημάτων. 10

9 σεων: τα στάδια RΕΜ (rapid eye movement) και τα στάδια NREM (nonrapid eye movement). Η Αμερικανική Ακαδημία Ιατρικής του Ύπνου (American Academy of Sleep Medicine, AASM) υποδιαιρεί περαιτέρω τον ύπνο ΝREM σε τρία στάδια N1, N2, και N3. Ο ύπνος ακολουθεί μια πορεία επαναλαμβανόμενων κύκλων, που ο καθένας τους ακολουθεί μια προδιαγεγραμμένη σειρά σταδίων: N1 N2 N3 N2 REM. Όταν το άτομο βρίσκεται στο πρώτο στάδιο του ύπνου, στάδιο Ν1, αρχίζει η μυϊκή ατονία και μειώνεται σημαντικά η αντίληψη του περιβάλλοντος. Στο στάδιο Ν2 μειώνεται ακόμα η μυϊκή ενέργεια και σβήνει η επαφή με το εξωτερικό περιβάλλον. Το στάδιο Ν3 είναι αυτό του βαθέως ύπνου (δέλτα-στάδιο ή στάδιο κατά τη διάρκεια του οποίου το ηλεκτροεγκεφαλογράφημα καταγράφει βραδέα κύματα μεγάλου εύρους, ενδεικτικά της απουσίας έντονης δραστηριότητας στα ανώτερα, φλοιώδη, εγκεφαλικά κέντρα). Γενικά όλη η φάση NREM ονομάζεται και ύπνος βραδέων κυμάτων (ΒΚ). Σε αυτή τη φάση δεν βλέπουμε όνειρα. Στους πρώτους κύκλους τα στάδια του βαθέως ύπνου έχουν μεγαλύτερη σχετική διάρκεια. Αντίστροφα, προς το τέλος του ύπνου και ιδιαίτερα πριν το ξύπνημα, αυξάνει η διάρκεια των σταδίων REM. Στο στάδιο REM, κατά το οποίο ονειρευόμαστε, η λειτουργία του εγκεφάλου παρουσιάζει πολλές ομοιότητες με την κατάσταση της εγρήγορσης, γι αυτό άλλωστε και ο ύπνος του σταδίου αυτού ονομάστηκε και παράδοξος ύπνος (paradoxical sleep). Χαρακτηρίζεται από ταχεία κίνηση των οφθαλμών κάτω από τα βλέφαρα, το ηλεκτροεγκεφαλογράφημα καταγράφει ταχέα και χαμηλού εύρους κύματα και γενικά υπάρχει έντονη εγκεφαλική δραστηριότητα, ανάλογη με εκείνη της εγρήγορσης. Τα εξωτερικά ερεθίσματα (όσο δεν ξεπερνούν κάποια ανεκτά όρια) εμποδίζονται να φθάσουν στον εγκέφαλο. Δεν βλέπουμε, δεν μυρίζουμε, δεν ακούμε, δεν κινούμαστε, δεδομένου ότι το μυϊκό σύστημα ατονεί πλήρως 6 (πλην ορισμένων μυών που κινούν το κεφάλι και τα δάχτυλα). 6. Χαρακτηριστικό που μας προστατεύει από αθέλητες βίαιες κινήσεις απέναντι στον εαυτό μας ή τον παρακοιμώμενο εξ αιτίας της συχνής βιαιότητας των ονείρων, αν και τη μυϊκή ατονία θα μπορούσα να την αμφισβητήσω βασιζόμενος στην εμπειρία ορισμένων ονείρων μου. 11

10 Το στάδιο REM και συνεπώς και τα όνειρα που περιλαμβάνει έχει διάρκεια στον πρώτο κύκλο λεπτά, ενώ στο δεύτερο και τρίτο η διάρκεια αυξάνει συνήθως σε λεπτά. Στο τέλος της νύχτας, εκτός από τη διάρκεια των ονείρων, αυξάνει και η ικανότητα ανάκλησής τους στη μνήμη, πράγμα που οφείλεται μάλλον στη μεγαλύτερη ένταση των ονείρων (πιο ζωντανές εικόνες, πιο ζωηρά χρώματα και πιο έντονες συγκινήσεις). Έχει υπολογιστεί ότι ένας ενήλικας, στη διάρκεια ενός οκτάωρου ύπνου, ονειρεύεται τρία ως πέντε όνειρα (ορισμένοι βλέπουν και επτά) συνολικής διάρκειας 1,5-2,0 ωρών. Με αυτή τη σχέση, μέσα π.χ. σε μια ζωή 78 χρόνων, είναι πιθανό να έχουμε βιώσει όνειρα που, για να τα δει κανείς σαν συνέχειες τηλεοπτικής σειράς, θα χρειαζόταν έξι χρόνια θέασης. Ένα υπνόγραμμα που δείχνει τους κύκλους του ύπνου από τα μεσάνυχτα μέχρι τις 6.30 το πρωί. Με έντονο μαύρο σημειώνεται ο χρόνος των ονείρων (στάδια REM), που αυξάνει πριν από την αφύπνιση. 12

11 Γιατί ονειρευόμαστε Οι επιστήμες που ερευνούν το όνειρο έχουν κάνει σημαντικά επιτεύγματα όσον αφορά τη φύση των ονείρων, αλλά αδυνατούν να εξηγήσουν τα βαθύτερα αίτια: γιατί ονειρευόμαστε και τι λειτουργίες επιτελούνται μέσω των ονείρων. Η αναδίφηση στις θεωρίες που έχουν προταθεί για να απαντήσουν στο ερώτημα ακόμα και αυτή η ερασιτεχνική που αποτόλμησα για να κατανοήσω βασικές έννοιες και να εισάγω το κύριο θέμα μου οδηγεί αργά ή γρήγορα στη διαπίστωση ότι αυτό το ερώτημα δεν έχει απαντηθεί πειστικά και αδιαμφισβήτητα. Πολλές από τις θεωρίες αυτές είτε δεν επαληθεύθηκαν είτε αποδείχθηκαν εσφαλμένες. Οι θεωρίες είναι ποικίλες. Ειδικό βάρος πάντως φέρουν όσες ερμηνείες συσχετίζουν τα όνειρα με τις διαδικασίες της μάθησης και της αφομοίωσης, με τις διαδικασίες της αποθήκευσης και εμπέδωσης της μνήμης και με μια δυναμική ενίσχυση της προσωπικότητας. Παρακάτω δίνονται περιληπτικά ορισμένα δείγματα: Θεωρία της ενεργοποίησης / σύνθεσης (Activation synthesis theory): τα όνειρα δημιουργούνται από εσωτερική εγκεφαλική ενέργεια (κυρίως στο στέλεχος) 7, όχι από εξωτερικά ερεθίσματα, και πιο συγκεκριμένα από τις ίδιες δομές που προκαλούν τον ύπνο REM. Επειδή στο στάδιο αυτό η κριτική ικανότητα του εγκεφάλου υπνώττει, αυτός δέχεται ως πραγματικά (προερχόμενα από τον εξωτερικό κόσμο) τα τυχαία εσωτερικά σήματα που λαμβάνει και τα οποία, ελλείψει λογι- 7. Από τα τμήματα του εγκεφάλου (κυρίως εγκέφαλο, εγκεφαλικό φλοιό, παρεγκεφαλίδα, εγκεφαλικό στέλεχος και μία κεντρική περιοχή που περιέχει το θάλαμο και τον υποθάλαμο) αυτό που γνωρίζουμε ότι παίζει κάποιο συντονιστικό ρόλο στην παραγωγή των ονείρων είναι το στέλεχος. 13

12 κής συνοχής, προσπαθεί να συνθέσει δίνοντάς τους νόημα και ειρμό. Επεξεργαζόμενος τις επιπτώσεις της παραπάνω θέσης του ο δημιουργός της Allan Hobson προχώρησε στην υπόθεση ότι τα όνειρα είναι ένα σύνολο προκαθορισμένων σεναρίων για την οργάνωση των εμπειριών της εγρήγορσης, της πραγματικής ζωής. Αυτό προϋποθέτει ότι οι δύο δομές του εγκεφάλου που χαρακτηρίζουν αντίστοιχα την κατάσταση της εγρήγορσης και αυτή των ονείρων συνεργάζονται και ότι η δυναμική σχέση τους είναι κρίσιμη στη λειτουργία αμφοτέρων. Σημαντικός αριθμός θεωριών υποστηρίζει ότι τα όνειρα έχουν κρίσιμο ρόλο στην ενίσχυση των διαφόρων μορφών της μνήμης. Ένα από τα κριτήρια με τα οποία η σύγχρονη έρευνα κατηγοριοποιεί τις μορφές της μνήμης είναι ο συνολικός χρόνος αποθήκευσης των πληροφοριών που επιτρέπουν. Τρεις βασικές κατηγορίες μνήμης είναι η μακροχρόνια (long term), η βραχυχρόνια ή εργαζόμενη (short term) και η αισθητηριακή μνήμη. Η μακροχρόνια χωρίζεται σε δηλωτική ή αναφορική (declarative, explicit ή factual memory) και σε διαδικαστική (procedural ή implicit memory). Δηλωτική είναι η μνήμη που αφορά πληροφορίες οι οποίες καταγράφονται (και ανακαλούνται) συνειδητά, με σαφήνεια και λεπτομέρεια. Xωρίζεται σε δύο κατηγορίες: την επεισοδιακή μνήμη (episodic memory) που αποθηκεύει προσωπικές εμπειρίες/επεισόδια και την σημασιολογική μνήμη (semantic memory) που αποθηκεύει γενικές αντικειμενικές πληροφορίες, οι οποίες είναι ανεξάρτητες από τις προσωπικές, και συνθέτουν τη γνώση του κόσμου μας (π.χ. λεξιλόγιο, λογικές κατηγορίες αντικειμένων, ιστορικά δεδομένα κτλ.). Η διαδικαστική μνήμη αφορά τη μάθηση και εκτέλεση των αυτόματων κινητικών και αντιληπτικών συμπεριφορών (τις πληροφορίες για το «πώς») και δεν απαιτεί τη συνειδητή προσοχή προκειμένου να ανακαλέσει πληροφορίες. Η αισθητηριακή μνήμη διατηρεί προσωρινά τα πλείονα ερεθίσματα που αντιλαμβανόμαστε συνεχώς με τις αισθήσεις μας πριν, επιλεκτικά, ορισμένα περάσουν στην κατηγορία της βραχυχρόνιας ή εργαζόμενης μνήμης, η οποία αποφασίζει για την οριστική, μακροχρόνια, αποθήκευση. Στη μεγάλης χωρητικότητας βραχυπρόθεσμη μνήμη οι νεοεισερχόμενες πληροφορίες αποθηκεύονται για ένα μικρό χρονικό διάστημα (έως λίγα λεπτά). 14

13 Μερικές θεωρίες ονείρων σχετικές με τη μνήμη είναι: του Tarnow, σύμφωνα με την οποία τα όνειρα λειτουργούν ως μια συνεχής διέγερση της μακροχρόνιας μνήμης. Μια άλλη υποστηρίζει ότι τα άλογα στοιχεία των ονείρων (τόποι, χαρακτήρες κλπ.) ενισχύουν τη συσχέτιση και εμπέδωση των εμπειριών της σημαντικής μνήμης. Στη θεωρία της συνεχούς ενεργοποίησης (Continual activation theory) ο Jie Zhang, συνδυάζοντας τη θεωρία της ενεργοποίησης /σύνθεσης με ορισμένες κλινικές περιπτώσεις, υποστήριξε ότι ο ύπνος REM και τα όνειρα ελέγχονται από διαφορετικούς μηχανισμούς. Η λειτουργία του ύπνου σκοπεί στη μετατροπή της βραχυπρόθεσμης μνήμης σε μακροπρόθεσμη. Ο εγκέφαλος στη διάρκεια του ύπνου ΝREM επεξεργάζεται και αποθηκεύει τη δηλωτική μνήμη, ενώ στον ύπνο REM τη διαδικαστική μνήμη. Άλλοι ερευνητές όμως διαφωνούν και έχουν υποστηρίξει ότι απλώς ο ύπνος, με την ελάττωση των εξωτερικών επιρροών και την απεμπλοκή του εγκεφάλου από την έντονη νοητική λειτουργία της κατάστασης εγρήγορσης, δημιουργεί μεν ευνοϊκές συνθήκες για σταθεροποίηση/συγκρότηση της δηλωτικής μνήμης, αλλά δεν συμβάλλει ενεργά σε αυτή τη διαδικασία. Αντίθετα άλλες θεωρίες δίνουν έμφαση στην «καθαρτική» λειτουργία των ονείρων, στην ικανότητα να διαγράφουν ατελείς αισθητηριακές εντυπώσεις και ανολοκλήρωτες ιδέες που σχηματίστηκαν στη διάρκεια της εγρήγορσης (Robert) ή στην ιδιότητα να απομακρύνουν μεγάλο όγκο παρασιτικής ή άχρηστης μνήμης που εμποδίζει την ομαλή απομνημόνευση ( θεωρία της αντίστροφης μάθησης ή απομάθησης των Crick και Mitchison) και να βοηθούν στην ουσία τη μάθηση επιτρέποντας καλύτερη πρόσβαση στις έγκυρες αποθηκευμένες πληροφορίες και αποφεύγοντας εσφαλμένες μνήμες (Hopfield). Η θεωρία του επαναληπτικού προγραμματισμού (iterative programming) του καθηγητή της νευροβιολογίας Μichel Jouvet προτείνει ως λειτουργία των ονείρων τη διαφύλαξη της ψυχολογικής κληρονομικότητας του ατόμου, που αποτελεί βάση της προσωπικότητας. Τα όνειρα αποτελούν, κατά τον Jouvet, δυναμικά φίλτρα που στοχεύουν στη διατήρηση της ακεραιότητας της προσωπικότητας. Κατά τη διάρκεια του 15

14 παράδοξου ύπνου μέσα από τα όνειρα/δυναμικά φίλτρα περνούν και ελέγχονται ερεθίσματα εμπειριών της εγρήγορσης. Αν αυτά βρεθούν σύμφωνα με τα παγιωμένα πρότυπα συμπεριφοράς της προσωπικότητας, αφομοιώνονται. Όσα είναι σε ασυμφωνία απορρίπτονται. Αυτό ισοδυναμεί με μια διαδικασία εσωτερικής μάθησης που διαγράφει ή δυναμώνει την εξωτερική μάθηση, αυτή που διαδραματίζεται κατά τη διάρκεια της εγρήγορσης. 16

15 Η συμβολή της γαστροοισοφαγικής παλινδρόμησης Η ανάκληση στη μνήμη των ονείρων είναι ιδιαίτερα αναξιόπιστη για πολλούς λόγους. Κυρίως γιατί στη διάρκεια του σταδίου ύπνου REM όταν ονειρευόμαστε καταστέλλεται η λειτουργία ορισμένων χημικών ουσιών που συντελούν στη μετατροπή της βραχυπρόθεσμης μνήμης σε μακροπρόθεσμη. Έτσι η ανάκληση του ονείρου στη μνήμη επιτυγχάνεται μόνον αν κανείς ξυπνήσει είτε στη διάρκειά του ή αμέσως μετά από αυτό. Περίπου το 95% των ονείρων χάνονται από τη μνήμη. Ποιος ξέρει πόσες ενδεχομένως δημιουργικές ιδέες χάνονται μαζί τους. Το πρώτο ενδιαφέρον από την ονειρική μου εμπειρία προήλθε από τη διαπίστωση ότι συχνά, όταν ξυπνούσα, είχα μια αρκετά σαφή και πλήρη εικόνα του ονείρου που μόλις είχα δει. Αυτό αποτέλεσε ένα κίνητρο για να καταγράφω όσα όνειρα παρουσιάζονταν στην πρόσφατη μνήμη μου ως ολοκληρωμένες ιστορίες. Πρόκειται στην ουσία για ιστορίες που ασφαλώς κάθε λογικός θα τις χαρακτήριζε ως μη λογικές, αλλά δεν θα τις έβρισκε και παράλογες, καθότι διατηρούν μια δική τους εσωτερική λογική. Είναι μάλλον ιστορίες μιας πλάγιας λογικής. Στην αρχή λοιπόν δοκίμαζα έκπληξη και ικανοποίηση από το γεγονός ότι διατηρούσα στη μνήμη για κάποιο διάστημα αμέσως μετά την αφύπνιση το όνειρο που μόλις είχα δει με ακρίβεια και σημαντικό βαθμό εικονικής λεπτομέρειας (πολλές φορές περισσότερα από ένα την ίδια νύχτα). Αναρωτιόμουνα γιατί αυτό συνέβαινε σχεδόν κάθε νύχτα, σε σύγκριση ας πούμε με τους δικούς μου, που μάλλον σπάνια διατηρούσαν στη μνήμη τους όνειρα. Η απάντηση που κατέληξα να δώσω ήταν ιατρικής αν και ερασιτεχνικής εμπνεύσεως και εξηγεί τον τίτλο του κεφαλαίου. Ο δικός μου ύπνος κατά κανόνα δεν έχει μόνον μια αφύπνιση. Συμβαίνουν 17

16 περισσότερα ξυπνήματα στη διάρκεια της νύχτας, οφειλόμενα σε στομαχικές ενοχλήσεις τις οποίες ύστερα από παρατηρήσεις απέδωσα στη γαστρο-οισοφαγική παλινδρόμηση (Γ.Ο.Π.), από την οποία ενίοτε υποφέρω. Ενοχλήσεις που, στην περίπτωσή μου, κορυφώνονται σε περίπου τρεις ως και πέντε ώρες μετά την κατάκλιση και εξαρτώνται και από τη στάση του σώματος, όπως έχω διαπιστώσει. Οι διαταραχές αυτές, συμπεραίνω, συνέπιπταν, συχνά, με τις τελευταίες στιγμές των σταδίων ύπνου REM, καμιά φορά πιο σπάνια και με το τελευταίο στάδιο REM (λίγο πριν από την έκτη πρωϊνή), τότε που τα όνειρα έχουν μεγαλύτερη διάρκεια και μεγαλύτερη ένταση από ό,τι στα πρώτα μετά την κατάκλιση παρόμοια στάδια. Με συνέπεια να ξυπνάω τη στιγμή που τελείωνε το όνειρο ή αμέσως μετά το τέλος του, όταν η ανάμνησή του ήταν ακόμα ζωντανή. Οι ενοχλήσεις της Γ.Ο.Π. επομένως συνέβαλαν στη δυνατότητα μιας ακριβέστερης ανάμνησης και άμεσης καταγραφής των ονείρων. 8 Ουδέν κακόν αμιγές καλού. 9 Υπήρξαν όμως και άλλα κίνητρα για την καταγραφή των ονείρων. Πρώτα απ όλα η ενύπνια επίσκεψη των αγαπημένων προσώπων, ζωντανών και αποθαμένων. Κυρίως αυτή των γονιών μου και των πολύ φίλων μου που έχουν φύγει, επίσκεψη που σε οδηγεί σε μονοπάτια μεταφυσικών σκέψεων και ανησυχιών. Όλοι δοκιμάζουμε την πικρή και νοσταλγική αίσθηση της συγκίνησης στις περιπτώσεις αυτές. Όχι μόνον όταν αναπολούμε το όνειρο που μόλις είδαμε, αλλά και κατά τις στιγμές που βιώνουμε το όνειρο, τότε μάλιστα με μεγαλύτερη ένταση. Ίσως το πιο ακατανίκητο κίνητρο υπήρξε η ίδια η φύση των ονείρων, και με αυτό εννοώ τα χαρακτηριστικά της ζωντάνιας των εμπειριών, είτε πρόκειται για τη διαμόρφωση του χώρου είτε για τη λαμπρότητα 8. Από τότε που διαπίστωσα τα σημεία σύμπτωσης των δύο καμπυλών, του ύπνου και της ΓΟΠ, φρόντισα να βρίσκονται πάντα στο κομοδίνο μου ένα μικρό σημειωματάριο και ένα bic αν και θυμάμαι να κρατώ σημειώσεις για τα όνειρά μου από πολύ παλιότερα. 9. Άτομα με φυσιολογική εγκεφαλική λειτουργία είναι σε θέση να περιγράψουν όνειρα στις 50% των περιπτώσεων που θα ξυπνήσουν πριν από το τέλος του ύπνου REM στον πρώτο κύκλο. Στην περίπτωση του τελευταίου κύκλου του ύπνου REM, πριν από το οριστικό ξύπνημα, το ποσοστό ανέρχεται σε 99%. 18

ΕΜΜΑΝΟΥΗΛ ΚΑΝΤ (1724-1804)

ΕΜΜΑΝΟΥΗΛ ΚΑΝΤ (1724-1804) ΕΜΜΑΝΟΥΗΛ ΚΑΝΤ - ΣΥΝΤΟΜΗ ΠΕΡΙΛΗΨΗ ΤΗΣ ΓΝΩΣΙΟΘΕΩΡΙΑΣ ΤΟΥ 1 ΕΜΜΑΝΟΥΗΛ ΚΑΝΤ (1724-1804) (Η σύντομη περίληψη που ακολουθεί και η επιλογή των αποσπασμάτων από την πραγματεία του Καντ για την ανθρώπινη γνώση,

Διαβάστε περισσότερα

ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑ ΤΟΥ ΥΠΝΟΥ. Εμμ. Μ. Καραβιτάκης Παιδίατρος

ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑ ΤΟΥ ΥΠΝΟΥ. Εμμ. Μ. Καραβιτάκης Παιδίατρος ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑ ΤΟΥ ΥΠΝΟΥ Εμμ. Μ. Καραβιτάκης Παιδίατρος ΥΠΝΟΣ αναζωογόνηση του οργανισμού επηρεάζει την καθημερινή λειτουργικότητα επηρεάζει τη σωματική και διανοητική υγεία ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΑ ΤΟΥ ΥΠΝΟΥ τακτική,

Διαβάστε περισσότερα

Γνωστική Ψυχολογία Ι (ΨΧ32)

Γνωστική Ψυχολογία Ι (ΨΧ32) Γνωστική Ψυχολογία Ι (ΨΧ32) Διάλεξη 1 Εισαγωγή, ορισμός και ιστορία της Γνωστικής Ψυχολογίας Πέτρος Ρούσσος Μερικά διαδικαστικά http://users.uoa.gr/~roussosp/gr/index.htm http://eclass.uoa.gr/courses/ppp146/

Διαβάστε περισσότερα

Ύπνος. Στάδια συνείδησης

Ύπνος. Στάδια συνείδησης Ύπνος Εγρήγορση Στάδια συνείδησης Ύπνος Τι συµβαίνει όταν κοιµόµαστε; (νευρώνες που αυξάνουν 5 µε 10 φορές τη συχνότητα δηµιουργίας δυναµικών ενεργείας κατά τη διάρκεια του ύπνου) Γιατί κοιµόµαστε; Ποιοι

Διαβάστε περισσότερα

Αρχές Φιλοσοφίας Β Λυκείου Τράπεζα Θεμάτων: 2 ο κεφάλαιο «Κατανοώντας τα πράγματα»

Αρχές Φιλοσοφίας Β Λυκείου Τράπεζα Θεμάτων: 2 ο κεφάλαιο «Κατανοώντας τα πράγματα» Αρχές Φιλοσοφίας Β Λυκείου Τράπεζα Θεμάτων: 2 ο κεφάλαιο «Κατανοώντας τα πράγματα» Α] Ασκήσεις κλειστού τύπου (Σωστό Λάθος) Για τον Πλάτωνα οι καθολικές έννοιες, τα «καθόλου», δεν είναι πράγματα ξεχωριστά

Διαβάστε περισσότερα

Η οικολογία μάθησης για τους υπολογιστές ΙII: Η δική σας οικολογία μάθησης

Η οικολογία μάθησης για τους υπολογιστές ΙII: Η δική σας οικολογία μάθησης Η οικολογία μάθησης για τους υπολογιστές ΙII: Η δική σας οικολογία μάθησης Παλαιγεωργίου Γιώργος Τμήμα Μηχανικών Η/Υ, Τηλεπικοινωνιών και Δικτύων Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας Ιανουάριος 2011 Ψυχομετρία Η κατασκευή

Διαβάστε περισσότερα

DANA ALLIANCE FOR BRAIN

DANA ALLIANCE FOR BRAIN ΔΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ «Η λειτουργία του Ύπνου και η σημασία της για τη Μνήμη και τη Μάθηση αλλά και τη Σωματική και Ψυχική Υγεία» Ενημερωτική Εκδήλωση την Τετάρτη 27 Μαρτίου 2013, στο Ίδρυμα Ευγενίδου Αθήνα, Παρασκευή

Διαβάστε περισσότερα

2η ΓΡΑΠΤΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΕΠΟ 22. ΘΕΜΑ: Οι βασικοί σταθµοί του νεώτερου Εµπειρισµού από τον Locke µέχρι και τον Hume. ΣΧΕ ΙΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ Α.

2η ΓΡΑΠΤΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΕΠΟ 22. ΘΕΜΑ: Οι βασικοί σταθµοί του νεώτερου Εµπειρισµού από τον Locke µέχρι και τον Hume. ΣΧΕ ΙΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ Α. Θέµατα & Ασκήσεις από: www.arnos.gr 2η ΓΡΑΠΤΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΕΠΟ 22 ΘΕΜΑ: Οι βασικοί σταθµοί του νεώτερου Εµπειρισµού από τον Locke µέχρι και τον Hume. ΣΧΕ ΙΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ Α. ΕΙΣΑΓΩΓΗ Σύµφωνα µε τη θεωρία του εµπειρισµού

Διαβάστε περισσότερα

Η έννοια της κοινωνικής αλλαγής στη θεωρία του Tajfel. Ο Tajfel θεωρούσε ότι η κοινωνική ταυτότητα είναι αιτιακός παράγοντας κοινωνικής αλλαγής.

Η έννοια της κοινωνικής αλλαγής στη θεωρία του Tajfel. Ο Tajfel θεωρούσε ότι η κοινωνική ταυτότητα είναι αιτιακός παράγοντας κοινωνικής αλλαγής. Η έννοια της κοινωνικής αλλαγής στη θεωρία του Tajfel. Ο Tajfel θεωρούσε ότι η κοινωνική ταυτότητα είναι αιτιακός παράγοντας κοινωνικής αλλαγής. Τρεις κατηγορίες κοινωνικών καταστάσεων είναι για τον Tajfel

Διαβάστε περισσότερα

χρόνιου πόνου κι των συναισθημάτων. Μάλιστα, μεγάλο μέρος αυτού

χρόνιου πόνου κι των συναισθημάτων. Μάλιστα, μεγάλο μέρος αυτού Το μαιτεχμιακό σύστημα συνδέεται με τμήματα του μετωπιαίου κι κροταφικού λοβού ( τμήματα των εγκεφαλικών ημισφαιρίων,ονομασμένα σύμφωνα με το κρανιακό οστό που τα καλύπτει). Το ίδιο σχετίζεται με τον έλεγχο

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΚΟΛΛΙΝΤΖΑ

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΚΟΛΛΙΝΤΖΑ ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ: Νάκου Αλεξάνδρα Εισαγωγή στις Επιστήμες της Αγωγής Ο όρος ΕΠΙΣΤΗΜΕΣ ΤΗΣ ΑΓΩΓΗΣ δημιουργεί μία αίσθηση ασάφειας αφού επιδέχεται πολλές εξηγήσεις. Υπάρχει συνεχής διάλογος και προβληματισμός ακόμα

Διαβάστε περισσότερα

Το παιδί μου έχει αυτισμό Τώρα τι κάνω

Το παιδί μου έχει αυτισμό Τώρα τι κάνω Το παιδί μου έχει αυτισμό Τώρα τι κάνω Το όνειρο Ένα ζευγάρι περιμένει παιδί. Τότε αρχίζει να ονειρεύεται αυτό το παιδί. Κτίζει την εικόνα ενός παιδιού μέσα στο μυαλό του. Βάσει αυτής της εικόνας, κάνει

Διαβάστε περισσότερα

Οπτική αντίληψη. Μετά?..

Οπτική αντίληψη. Μετά?.. Οπτική αντίληψη Πρωτογενής ερεθισµός (φυσικό φαινόµενο) Μεταφορά µηνύµατος στον εγκέφαλο (ψυχολογική αντίδραση) Μετατροπή ερεθίσµατος σε έννοια Μετά?.. ΓΙΑ ΝΑ ΚΑΤΑΝΟΗΣΟΥΜΕ ΤΗΝ ΟΡΑΣΗ ΠΡΕΠΕΙ ΝΑ ΑΝΑΛΟΓΙΣΤΟΥΜΕ

Διαβάστε περισσότερα

Β2. α) 1 ος τρόπος πειθούς: Επίκληση στη λογική Μέσο πειθούς: Επιχείρημα («Να γιατί η αρχαία τέχνη ελευθερίας»)

Β2. α) 1 ος τρόπος πειθούς: Επίκληση στη λογική Μέσο πειθούς: Επιχείρημα («Να γιατί η αρχαία τέχνη ελευθερίας») Α1. ΠΕΡΙΛΗΨΗ Το κείμενο πραγματεύεται το διαχρονικό ρόλο και τη συμβολή της αρχαίας ελληνικής τέχνης σε παγκόσμια κλίμακα. Αρχικά, επισημαίνεται ότι ο καλλιτέχνης προσπαθεί μέσω της τέχνης να αποστασιοποιηθεί

Διαβάστε περισσότερα

Επιδιώξεις της παιδαγωγικής διαδικασίας. Σκοποί

Επιδιώξεις της παιδαγωγικής διαδικασίας. Σκοποί Επιδιώξεις της παιδαγωγικής διαδικασίας Σκοποί Θεματικές ενότητες Διαμόρφωση των σκοπών της αγωγής Ιστορική εξέλιξη των σκοπών της αγωγής Σύγχρονος προβληματισμός http://users.uoa.gr/~dhatziha/ Διαφάνεια:

Διαβάστε περισσότερα

Τα σχέδια μαθήματος 1 Εισαγωγή

Τα σχέδια μαθήματος 1 Εισαγωγή Τα σχέδια μαθήματος 1 Εισαγωγή Τα σχέδια μαθήματος αποτελούν ένα είδος προσωπικών σημειώσεων που κρατά ο εκπαιδευτικός προκειμένου να πραγματοποιήσει αποτελεσματικές διδασκαλίες. Περιέχουν πληροφορίες

Διαβάστε περισσότερα

Προσωπο-κεντρική θεωρία (person-centred) [πρώην Πελατο-κεντρική θεωρία ]

Προσωπο-κεντρική θεωρία (person-centred) [πρώην Πελατο-κεντρική θεωρία ] Προσωπο-κεντρική θεωρία (person-centred) [πρώην Πελατο-κεντρική θεωρία ] Φαινομενολογική θεωρητική κατεύθυνση η οποία υποστηρίζει ότι ο άνθρωπος διαθέτει από μόνος του την ικανότητα για προσωπική ανάπτυξη

Διαβάστε περισσότερα

Ψυχολογική Προετοιμασία Αθλητών Τσορμπατζούδης Χαράλαμπος ΤΕΦΑΑ-Α.Π.Θ.

Ψυχολογική Προετοιμασία Αθλητών Τσορμπατζούδης Χαράλαμπος ΤΕΦΑΑ-Α.Π.Θ. Ψυχολογική Προετοιμασία Αθλητών Τσορμπατζούδης Χαράλαμπος ΤΕΦΑΑ-Α.Π.Θ. Προσοχή - Συγκέντρωση Η συγκέντρωση αναφέρεται στην ικανότητα συνειδητής κατεύθυνσης της προσοχής σε ένα συγκεκριμένο μέρος του πεδίου

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΙΚΗ ΔΙΟΙΚΗΣΗ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΕΣ ΤΟΥ MANAGEMENT

ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΙΚΗ ΔΙΟΙΚΗΣΗ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΕΣ ΤΟΥ MANAGEMENT MANAGEMENT ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΙΚΗ ΔΙΟΙΚΗΣΗ ΣΗΜΑΙΝΕΙ ΣΩΣΤΗ ΕΚΤΕΛΕΣΗ ΤΩΝ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΩΝ ΤΗΣ ΔΙΟΙΚΗΣΗΣ, ΟΙ ΟΠΟΙΕΣ ΕΚΤΕΛΟΥΝΤΑΙ ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΑ ΜΕΣΑ ΣΕ ΜΙΑ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΗ ΚΑΙ ΑΛΛΗΛΟΕΠΗΡΕΑΖΟΝΤΑΙ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΕΣ ΤΟΥ MANAGEMENT 1.ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΙΣΜΟΣ

Διαβάστε περισσότερα

Νευροβιολογία των Μνημονικών Λειτουργιών

Νευροβιολογία των Μνημονικών Λειτουργιών Νευροβιολογία των Μνημονικών Λειτουργιών Ενότητα 2: Κατηγοριοποιήσεις Μάθησης & Μνήμης Κωνσταντίνος Παπαθεοδωρόπουλος Σχολή Επιστημών Υγείας Τμήμα Ιατρικής Σκοποί ενότητας Ανάλυση των γενικών αξόνων που

Διαβάστε περισσότερα

Θετική Ψυχολογία. Καρακασίδου Ειρήνη, MSc. Ψυχολόγος-Αθλητική Ψυχολόγος Υποψήφια Διδάκτωρ Κλινικής και Συμβουλευτικής Ψυχολογίας, Πάντειο Παν/μιο

Θετική Ψυχολογία. Καρακασίδου Ειρήνη, MSc. Ψυχολόγος-Αθλητική Ψυχολόγος Υποψήφια Διδάκτωρ Κλινικής και Συμβουλευτικής Ψυχολογίας, Πάντειο Παν/μιο Θετική Ψυχολογία Καρακασίδου Ειρήνη, MSc Ψυχολόγος-Αθλητική Ψυχολόγος Υποψήφια Διδάκτωρ Κλινικής και Συμβουλευτικής Ψυχολογίας, Πάντειο Παν/μιο Εισαγωγή Θετική-Αρνητική Ψυχολογία Στόχοι της Ψυχολογίας

Διαβάστε περισσότερα

ΣΤΡΕΣ ΚΑΙ ΕΓΚΕΦΑΛΟΣ ΜΑΡΓΑΡΙΤΑ ΜΑΝΩΛΙΑ ΑΦΡΟΔΙΤΗ ΟΙΚΟΝΟΜΟΥ ΣΤΕΛΛΑ ΠΑΝΑΓΟΥΛΗ ΕΥΗ ΡΕΜΕΔΙΑΚΗ

ΣΤΡΕΣ ΚΑΙ ΕΓΚΕΦΑΛΟΣ ΜΑΡΓΑΡΙΤΑ ΜΑΝΩΛΙΑ ΑΦΡΟΔΙΤΗ ΟΙΚΟΝΟΜΟΥ ΣΤΕΛΛΑ ΠΑΝΑΓΟΥΛΗ ΕΥΗ ΡΕΜΕΔΙΑΚΗ ΣΤΡΕΣ ΚΑΙ ΕΓΚΕΦΑΛΟΣ ΜΑΡΓΑΡΙΤΑ ΜΑΝΩΛΙΑ ΑΦΡΟΔΙΤΗ ΟΙΚΟΝΟΜΟΥ ΣΤΕΛΛΑ ΠΑΝΑΓΟΥΛΗ ΕΥΗ ΡΕΜΕΔΙΑΚΗ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ Το στρες Πρώτη νευροενδοκρινολογική απάντηση Δεύτερη νευροενδοεκρινολογική απάντηση Ο υποθάλαμος Κορτιζόλη

Διαβάστε περισσότερα

Η δραστηριότητα της σκέψης ήταν στην προέλευσή της, διαδικασία εκτόνωσης της ψυχής, από υπερχείλισμα ερεθισμάτων.

Η δραστηριότητα της σκέψης ήταν στην προέλευσή της, διαδικασία εκτόνωσης της ψυχής, από υπερχείλισμα ερεθισμάτων. Σκέψη και ονειροπόληση της μητέρας Η δραστηριότητα της σκέψης ήταν στην προέλευσή της, διαδικασία εκτόνωσης της ψυχής, από υπερχείλισμα ερεθισμάτων. Ο Bion εμπνεόμενος από το άρθρο του Freud του 1911,

Διαβάστε περισσότερα

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ (ΨΧ 00)

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ (ΨΧ 00) ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ (ΨΧ 00) Πέτρος Ρούσσος ΔΙΑΛΕΞΗ 3 Ορισμός της Ψυχολογίας Η επιστήμη που σκοπό έχει να περιγράψει και να εξηγήσει τη συμπεριφορά και τις νοητικές διεργασίες του ανθρώπου (κυρίως)

Διαβάστε περισσότερα

Εισαγωγή στη Γνωστική Ψυχολογία. επ. Κωνσταντίνος Π. Χρήστου

Εισαγωγή στη Γνωστική Ψυχολογία. επ. Κωνσταντίνος Π. Χρήστου Εισαγωγή στη Γνωστική Ψυχολογία Inside the black box για µια επιστήµη του Νου Επιστροφή στο Νου Γνωστική Ψυχολογία / Γνωσιακή Επιστήµη Inside the black box για µια επιστήµη του Νου Επιστροφή στο Νου Γνωστική

Διαβάστε περισσότερα

ΜΕΤΑ-ΑΝΑΛΥΣΗ (Meta-Analysis)

ΜΕΤΑ-ΑΝΑΛΥΣΗ (Meta-Analysis) ΚΕΦΑΛΑΙΟ 23 ΜΕΤΑ-ΑΝΑΛΥΣΗ (Meta-Analysis) ΕΙΣΑΓΩΓΗ Έχοντας παρουσιάσει τις βασικές έννοιες των ελέγχων υποθέσεων, θα ήταν, ίσως, χρήσιμο να αναφερθούμε σε μια άλλη περιοχή στατιστικής συμπερασματολογίας

Διαβάστε περισσότερα

Η Ψυχολογική Διάσταση της Κώφωσης. Ελενα Τρύφωνος Εκπαιδευτική Ψυχολόγος Υπηρεσία Εκπαιδευτικής Ψυχολογίας Υπουργείο Παιδείας και Πολιτισμού

Η Ψυχολογική Διάσταση της Κώφωσης. Ελενα Τρύφωνος Εκπαιδευτική Ψυχολόγος Υπηρεσία Εκπαιδευτικής Ψυχολογίας Υπουργείο Παιδείας και Πολιτισμού Η Ψυχολογική Διάσταση της Κώφωσης Ελενα Τρύφωνος Εκπαιδευτική Ψυχολόγος Υπηρεσία Εκπαιδευτικής Ψυχολογίας Υπουργείο Παιδείας και Πολιτισμού Η κάθε αναπηρία ή η κάθε ιδιαιτερότητα συνήθως έχει επιπτώσεις

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΟΥ ΕΤΟΥΣ 2014-2015

ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΟΥ ΕΤΟΥΣ 2014-2015 ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΟΥ ΕΤΟΥΣ 2014-2015 Α ΕΞΑΜΗΝΟ ΜΑΘΗΜΑ Κατηγορία ECTS Εισαγωγή στην Παιδαγωγική Επιστήμη Υποχρεωτικό 6 Ελληνική Γλώσσα Υποχρεωτικό 6 Η Ιστορία και η Διδακτικής της Υποχρεωτικό 6

Διαβάστε περισσότερα

Θεμελιώδεις Αρχές Επιστήμης και Μέθοδοι Έρευνας

Θεμελιώδεις Αρχές Επιστήμης και Μέθοδοι Έρευνας Θεμελιώδεις Αρχές Επιστήμης και Μέθοδοι Έρευνας Dr. Anthony Montgomery Επίκουρος Καθηγητής Εκπαιδευτικής & Κοινωνικής Πολιτικής antmont@uom.gr Θεμελιώδεις Αρχές Επιστήμης και Μέθοδοι Έρευνας Αυτό το μάθημα

Διαβάστε περισσότερα

Γνωστική Ψυχολογία Ι (ΨΧ32)

Γνωστική Ψυχολογία Ι (ΨΧ32) Γνωστική Ψυχολογία Ι (ΨΧ32) Διάλεξη 9 Η δομή της μνήμης Πέτρος Ρούσσος Μνήμη Σημασία της μνήμης Η περίπτωση του Η.Μ. (ή Henry Molaison) Μνήμη είναι το μέσο με το οποίο συγκρατούμε τις εμπειρίες του παρελθόντος

Διαβάστε περισσότερα

Διπολική διαταραχή μανιοκατάθλιψη,

Διπολική διαταραχή μανιοκατάθλιψη, ΨΥΧΙΚΕΣ ΔΙΑΤΑΡΑΧΕΣ Ο όρος ψυχική διαταραχή περιλαμβάνει ένα μεγάλο εύρος προβλημάτων που έχουν σχέση με την ψυχική κατάσταση και την συμπεριφορά ενός ατόμου. Οι διάφορες ψυχικές διαταραχές εκδηλώνονται

Διαβάστε περισσότερα

5 Ψυχολόγοι Προτείνουν Τις 5 Πιο Αποτελεσματικές Τεχνικές Μάθησης

5 Ψυχολόγοι Προτείνουν Τις 5 Πιο Αποτελεσματικές Τεχνικές Μάθησης 5 Ψυχολόγοι Προτείνουν Τις 5 Πιο Αποτελεσματικές Τεχνικές Μάθησης Μια πολύ ενδιαφέρουσα συζήτηση για τις πιο αποτελεσματικές στρατηγικές και τεχνικές μάθησης για τους μαθητές όλων των ηλικιών ανοίγουν

Διαβάστε περισσότερα

2.2 Οργάνωση και ιοίκηση (Μάνατζµεντ -Management) 2.2.1. Βασικές έννοιες 2.2.2 Ιστορική εξέλιξη τον µάνατζµεντ.

2.2 Οργάνωση και ιοίκηση (Μάνατζµεντ -Management) 2.2.1. Βασικές έννοιες 2.2.2 Ιστορική εξέλιξη τον µάνατζµεντ. 2.2 Οργάνωση και ιοίκηση (Μάνατζµεντ -Management) 2.2.1. Βασικές έννοιες Έχει παρατηρηθεί ότι δεν υπάρχει σαφής αντίληψη της σηµασίας του όρου "διοίκηση ή management επιχειρήσεων", ακόµη κι από άτοµα που

Διαβάστε περισσότερα

Δομώ - Οικοδομώ - Αναδομώ

Δομώ - Οικοδομώ - Αναδομώ Δομώ - Οικοδομώ - Αναδομώ Χριστίνα Τσακαρδάνου Εκπαιδευτικός Πανθομολογείται πως η ανάπτυξη του παιδιού ορίζεται τόσο από τα γενετικά χαρακτηριστικά του, όσο και από το πλήθος των ερεθισμάτων που δέχεται

Διαβάστε περισσότερα

Η Ανατομία του Ύπνου

Η Ανατομία του Ύπνου ΗΑνατομίατουΎπνου Ο διαχωρισμός των κυμάτων σε 4 κατηγορίες έχει γίνει σύμφωνα με τις συχνότητές τους. Αυτές οι κατηγορίες είναι οι ακόλουθες: Κύματα Δ με συχνότητα (0-4 Ηz), που καταγράφονται κατά τη

Διαβάστε περισσότερα

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ (ΨΧ 00)

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ (ΨΧ 00) ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ (ΨΧ 00) Πέτρος Ρούσσος ΔΙΑΛΕΞΗ 6 Τι είναι Νοημοσύνη; Η ικανότητα του ατόμου να αφομοιώνει νέες πληροφορίες, να επωφελείται από τις εμπειρίες του και να προσαρμόζεται ρμ σε νέες

Διαβάστε περισσότερα

Κλινική Νευροψυχολογία του Παιδιού Διδάσκων: Α.Β. Καραπέτσας

Κλινική Νευροψυχολογία του Παιδιού Διδάσκων: Α.Β. Καραπέτσας WECHLER INTELLIGENCE SCALE FOR CHILDREN III (WISC -III) Κλινική Νευροψυχολογία του Παιδιού Διδάσκων: Α.Β. Καραπέτσας Υποκλίμακες του WISC Λεκτικές υποκλίμακες Πληροφορίες Λεξιλόγιο Ομοιότητες Κατανόηση

Διαβάστε περισσότερα

Ηεπιστήµη. της ψυχολογίας καιοι. µεγάλες θεωρητικές σχολές. Ψυχολογία. Ψυχολογία. Ψυχολογία και Άλλες Επιστήµες. Συµπεριφορά. Περί Ψυχής, Αριστοτέλης

Ηεπιστήµη. της ψυχολογίας καιοι. µεγάλες θεωρητικές σχολές. Ψυχολογία. Ψυχολογία. Ψυχολογία και Άλλες Επιστήµες. Συµπεριφορά. Περί Ψυχής, Αριστοτέλης Ηεπιστήµη της ψυχολογίας καιοι µεγάλες θεωρητικές σχολές ρ Λυράκος Γεώργιος Ψυχολόγος Υγείας MSc PhD Ψυχολογία Είναι η επιστήµη που µελετά τη συµπεριφορά και τις νοητικές λειτουργίες του ανθρώπου Σκοπός

Διαβάστε περισσότερα

Τα Διδακτικά Σενάρια και οι Προδιαγραφές τους. του Σταύρου Κοκκαλίδη. Μαθηματικού

Τα Διδακτικά Σενάρια και οι Προδιαγραφές τους. του Σταύρου Κοκκαλίδη. Μαθηματικού Τα Διδακτικά Σενάρια και οι Προδιαγραφές τους του Σταύρου Κοκκαλίδη Μαθηματικού Διευθυντή του Γυμνασίου Αρχαγγέλου Ρόδου-Εκπαιδευτή Στα προγράμματα Β Επιπέδου στις ΤΠΕ Ορισμός της έννοιας του σεναρίου.

Διαβάστε περισσότερα

Η ΣΥΜΒΟΛΗ ΤΗΣ ΝΕΥΡΟΨΥΧΟΛΟΓΙΑΣ ΣΤΗΝ ΨΥΧΙΑΤΡΙΚΗ. Ευανθία Σούμπαση. Απαρτιωμένη Διδασκαλία

Η ΣΥΜΒΟΛΗ ΤΗΣ ΝΕΥΡΟΨΥΧΟΛΟΓΙΑΣ ΣΤΗΝ ΨΥΧΙΑΤΡΙΚΗ. Ευανθία Σούμπαση. Απαρτιωμένη Διδασκαλία Η ΣΥΜΒΟΛΗ ΤΗΣ ΝΕΥΡΟΨΥΧΟΛΟΓΙΑΣ ΣΤΗΝ ΨΥΧΙΑΤΡΙΚΗ Ευανθία Σούμπαση Απαρτιωμένη Διδασκαλία ΠΕΔΙΟ ΝΕΥΡΟΨΥΧΟΛΟΓΙΑΣ ΟΡΙΣΜΟΣ Η επιστήμη που ασχολείται με τον προσδιορισμό της λειτουργικής κατάστασης του εγκεφάλου

Διαβάστε περισσότερα

ΟΙ ΑΠΑΡΧΕΣ ΤΗΣ ΕΠΙΣΤΗΜΟΛΟΓΙΑΣ ΣΤΗ ΝΕΟΤΕΡΗ ΕΠΟΧΗ.

ΟΙ ΑΠΑΡΧΕΣ ΤΗΣ ΕΠΙΣΤΗΜΟΛΟΓΙΑΣ ΣΤΗ ΝΕΟΤΕΡΗ ΕΠΟΧΗ. 24 ΟΙ ΑΠΑΡΧΕΣ ΤΗΣ ΕΠΙΣΤΗΜΟΛΟΓΙΑΣ ΣΤΗ ΝΕΟΤΕΡΗ ΕΠΟΧΗ. Οι σκεπτικιστικές απόψεις υποχώρησαν στη συνέχεια και ως την εποχή της Αναγέννησης κυριάρχησε απόλυτα το αριστοτελικό μοντέλο. Η εκ νέου αμφιβολία για

Διαβάστε περισσότερα

02/06/15. Όταν αισθανθούμε ότι κάτι μας απειλεί ο οργανισμός μας ετοιμάζεται για το σύνδρομο Fight or Flight, δηλαδή παλεύω ή φεύγω.

02/06/15. Όταν αισθανθούμε ότι κάτι μας απειλεί ο οργανισμός μας ετοιμάζεται για το σύνδρομο Fight or Flight, δηλαδή παλεύω ή φεύγω. Αντιμετωπίζοντας το στρες για μια χαρούμενη και δημιουργική ζωή Το στρες μπορεί από εχθρός μας να γίνει σύμμαχος Ένα ποσοστό άγχους είναι αναγκαίο στη ζωή μας γιατί μας βοηθάει να ενεργοποιηθούμε και να

Διαβάστε περισσότερα

Δημήτρης Ρώσσης, Φάνη Στυλιανίδου Ελληνογερμανική Αγωγή. http://www.creative-little-scientists.eu

Δημήτρης Ρώσσης, Φάνη Στυλιανίδου Ελληνογερμανική Αγωγή. http://www.creative-little-scientists.eu Τι έχουμε μάθει για την προώθηση της Δημιουργικότητας μέσα από τις Φυσικές Επιστήμες και τα Μαθηματικά στην Ελληνική Προσχολική και Πρώτη Σχολική Ηλικία; Ευρήματα για την εκπαίδευση στην Ελλάδα από το

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ: ΔΟΜΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΤΗΣ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑΣ

ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ: ΔΟΜΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΤΗΣ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑΣ Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ ΤΜΗΜΑ ΔΗΜΟΤΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ: ΔΟΜΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΤΗΣ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑΣ ΑΝΤΩΝΙΟΣ ΧΡ. ΜΠΟΥΡΑΣ Σκοπός του Μαθήματος Σκοπός του μαθήματος είναι η εισαγωγή στη

Διαβάστε περισσότερα

ΜΑΘΗΜΑ 10ο ΜΕΡΟΣ Γ ΜΑΘΗΣΗ ΚΑΙ ΜΝΗΜΗ

ΜΑΘΗΜΑ 10ο ΜΕΡΟΣ Γ ΜΑΘΗΣΗ ΚΑΙ ΜΝΗΜΗ ΜΑΘΗΜΑ 10ο ΜΕΡΟΣ Γ ΜΑΘΗΣΗ ΚΑΙ ΜΝΗΜΗ ΜΑΘΗΣΗ ΚΑΙ ΜΝΗΜΗ Πρόσφατες εργασίες έχουν αποδείξει ότι στη μνήμη παρεμβαίνουν πολλές περιοχές του εγκεφάλου Παρ όλα αυτά, υπάρχουν διαφορετικοί τύποι μνήμης και ορισμένες

Διαβάστε περισσότερα

Νέες τάσεις στη διδακτική των Μαθηματικών

Νέες τάσεις στη διδακτική των Μαθηματικών Νέες τάσεις στη διδακτική των Μαθηματικών Μέχρι πριν λίγα χρόνια ηαντίληψη που επικρατούσε ήταν ότι ημαθηματική γνώση είναι ένα αγαθό που έχει παραχθεί και καλούνται οι μαθητές να το καταναλώσουν αποστηθίζοντάς

Διαβάστε περισσότερα

7. Η θεωρία του ωφελιµ ισµ ού

7. Η θεωρία του ωφελιµ ισµ ού 7. Η θεωρία του ωφελιµ ισµ ού Α1. Ερωτήσεις γνώσης - κατανόησης 1. Ποιοι είναι οι κύριοι εκπρόσωποι της θεωρίας του ωφελιµισµού και µε βάση ποιο κριτήριο θα πρέπει, κατ αυτούς, να αξιολογούνται οι πράξεις

Διαβάστε περισσότερα

ΑΘΗΝΑΪΚΗ ΣΥΜΜΑΧΙΑ ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΈΝΩΣΗ: ΣΥΓΚΛΙΣΕΙς ΚΑΙ ΑΠΟΚΛΙΣΕΙς

ΑΘΗΝΑΪΚΗ ΣΥΜΜΑΧΙΑ ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΈΝΩΣΗ: ΣΥΓΚΛΙΣΕΙς ΚΑΙ ΑΠΟΚΛΙΣΕΙς ΑΘΗΝΑΪΚΗ ΣΥΜΜΑΧΙΑ ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΈΝΩΣΗ: ΣΥΓΚΛΙΣΕΙς ΚΑΙ ΑΠΟΚΛΙΣΕΙς International Conference Facilitating the Acquisition and Recognition of Key Competences ΑΡΧΙΚΗ ΙΔΕΑ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟΥ ΣΕΝΑΡΙΟΥ Προβληματισμός αναφορικά

Διαβάστε περισσότερα

Ψυχολογία της προσωπικότητας θεωρίες.

Ψυχολογία της προσωπικότητας θεωρίες. Ψυχολογία της προσωπικότητας θεωρίες. Οι διάφορες θεωρίες προσωπικότητας προσπαθούν να απαντήσουν και να ερμηνεύσουν τα ακόλουθα ερωτήματα: α) Πώς είναι τα άτομα; Ποια είναι τα χαρακτηριστικά του ατόμου

Διαβάστε περισσότερα

Άσκηση Διδακτικής του Μαθήµατος των Θρησκευτικών. Γ Οµάδα

Άσκηση Διδακτικής του Μαθήµατος των Θρησκευτικών. Γ Οµάδα Άσκηση Διδακτικής του Μαθήµατος των Θρησκευτικών Γ Οµάδα Διδάσκων: Αθ. Στογιαννίδης Λέκτορας 11ο Μάθηµα Διερεύνηση Προϋποθέσεων Διδασκαλίας - Α : Η θεωρία του Jean Piaget για τη νοητική ανάπτυξη του ανθρώπου

Διαβάστε περισσότερα

«Η ομορφιά εξαρτάται από τα μάτια εκείνου που τη βλέπει»

«Η ομορφιά εξαρτάται από τα μάτια εκείνου που τη βλέπει» «Η ομορφιά εξαρτάται από τα μάτια εκείνου που τη βλέπει» Γνωστική Νευροεπιστήμη Πώς γίνεται αντιληπτή η αισθητική πληροφορία; Πώς σχηματίζονται οι μνήμες; Πώς μετασχηματίζονται σε λόγο οι αντιλήψεις και

Διαβάστε περισσότερα

Ανάπτυξη Χωρικής Αντίληψης και Σκέψης

Ανάπτυξη Χωρικής Αντίληψης και Σκέψης Ανάπτυξη Χωρικής Αντίληψης και Σκέψης Clements & Sarama, 2009; Sarama & Clements, 2009 Χωρική αντίληψη και σκέψη Προσανατολισμός στο χώρο Οπτικοποίηση (visualization) Νοερή εικονική αναπαράσταση Νοερή

Διαβάστε περισσότερα

Εγκέφαλος-Αισθητήρια Όργανα και Ορμόνες. Μαγδαληνή Γκέιτς Α Τάξη Γυμνάσιο Αμυγδαλεώνα

Εγκέφαλος-Αισθητήρια Όργανα και Ορμόνες. Μαγδαληνή Γκέιτς Α Τάξη Γυμνάσιο Αμυγδαλεώνα Εγκέφαλος-Αισθητήρια Όργανα και Ορμόνες O εγκέφαλος Ο εγκέφαλος είναι το κέντρο ελέγχου του σώματος μας και ελέγχει όλες τις ακούσιες και εκούσιες δραστηριότητες που γίνονται μέσα σε αυτό. Αποτελεί το

Διαβάστε περισσότερα

Η εκμάθηση μιας δεύτερης/ξένης γλώσσας. Ασπασία Χατζηδάκη, Επ. Καθηγήτρια Π.Τ.Δ.Ε 2011-12

Η εκμάθηση μιας δεύτερης/ξένης γλώσσας. Ασπασία Χατζηδάκη, Επ. Καθηγήτρια Π.Τ.Δ.Ε 2011-12 Η εκμάθηση μιας δεύτερης/ξένης γλώσσας Ασπασία Χατζηδάκη, Επ. Καθηγήτρια Π.Τ.Δ.Ε 2011-12 Βασικοί όροι και έννοιες- Δεύτερη # Ξένη γλώσσα Δεύτερη γλώσσα είναι οποιαδήποτε γλώσσα κατακτά ή μαθαίνει ένα άτομο

Διαβάστε περισσότερα

Λούντβιχ Βιτγκενστάιν

Λούντβιχ Βιτγκενστάιν Λούντβιχ Βιτγκενστάιν Ο τάφος του Βίτγκεντάιν στο Κέιμπριτζ κοσμείται από το ομοίωμα μιας ανεμόσκαλας: «Οι προτάσεις μου αποτελούν διευκρινίσεις, όταν αυτός που με καταλαβαίνει, τελικά τις αναγνωρίσει

Διαβάστε περισσότερα

Μαθηματικά A Δημοτικού. Πέτρος Κλιάπης Σεπτέμβρης 2007

Μαθηματικά A Δημοτικού. Πέτρος Κλιάπης Σεπτέμβρης 2007 Μαθηματικά A Δημοτικού Πέτρος Κλιάπης Σεπτέμβρης 2007 Το σύγχρονο μαθησιακό περιβάλλον των Μαθηματικών Ενεργή συμμετοχή των παιδιών Μάθηση μέσα από δραστηριότητες Κατανόηση ΌΧΙ απομνημόνευση Αξιοποίηση

Διαβάστε περισσότερα

ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ! Δ. ΜΑΛΑΦΑΝΤΗΣ. το ΠΑΙΔΙ ΚΑΙ Η ΑΝΑΓΝΩΣΗ ΣΤΑΣΕΙΣ, ΠΡΟΤΙΜΗΣΕΙΣ, ΣΥΝΗΘΕΙΕΣ. @ Επιστήμες της αγωγής Διευθυντής Μιχάλης Κασσωτάκης.

ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ! Δ. ΜΑΛΑΦΑΝΤΗΣ. το ΠΑΙΔΙ ΚΑΙ Η ΑΝΑΓΝΩΣΗ ΣΤΑΣΕΙΣ, ΠΡΟΤΙΜΗΣΕΙΣ, ΣΥΝΗΘΕΙΕΣ. @ Επιστήμες της αγωγής Διευθυντής Μιχάλης Κασσωτάκης. ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ! Δ. ΜΑΛΑΦΑΝΤΗΣ το ΠΑΙΔΙ ΚΑΙ Η ΑΝΑΓΝΩΣΗ ΣΤΑΣΕΙΣ, ΠΡΟΤΙΜΗΣΕΙΣ, ΣΥΝΗΘΕΙΕΣ @ Επιστήμες της αγωγής Διευθυντής Μιχάλης Κασσωτάκης ί>ηγο^η 26 Επιστήμες της Αγωγής 26 ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ Δ. ΜΑΛΑΦΑΝΤΗΣ ΤΟ

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ. Η ψυχολογία των αθλητών και η άμεση σχέση της με την προπόνηση και τη φυσικοθεραπεία

ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ. Η ψυχολογία των αθλητών και η άμεση σχέση της με την προπόνηση και τη φυσικοθεραπεία ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ 1. Κριτήρια Επιλογής Θέματος キ キ キ キ ενδιαφέρον απόκτηση γνώσεων και πληροφοριών διαμόρφωση απόψεων για το θέμα φιλομάθεια για τη ψυχολογία των αθλητών 2. Τίτλος της έρευνας Η ψυχολογία

Διαβάστε περισσότερα

Γιάννης Θεοδωράκης & Μαίρη Χασάνδρα ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΩΝ ΑΓΩΓΗΣ ΥΓΕΙΑΣ

Γιάννης Θεοδωράκης & Μαίρη Χασάνδρα ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΩΝ ΑΓΩΓΗΣ ΥΓΕΙΑΣ Γιάννης Θεοδωράκης & Μαίρη Χασάνδρα ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΩΝ ΑΓΩΓΗΣ ΥΓΕΙΑΣ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗ 2006 ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΩΝ ΑΓΩΓΗΣ ΥΓΕΙΑΣ Γιάννης Θεοδωράκης & Μαίρη Χασάνδρα : Εκδόσεις Χριστοδουλίδη Α. & Π. Χριστοδουλίδη

Διαβάστε περισσότερα

ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ ΑΣΘΕΝ-Ν ΣΤΗ ΣΤΕΦΑΝΙΑΙΑ ΜΟΝΑΔΑ ΚΑΙ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗ ΑΝΤΙΜΕΤ-ΠΙΣΗ

ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ ΑΣΘΕΝ-Ν ΣΤΗ ΣΤΕΦΑΝΙΑΙΑ ΜΟΝΑΔΑ ΚΑΙ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗ ΑΝΤΙΜΕΤ-ΠΙΣΗ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ ΑΣΘΕΝ-Ν ΣΤΗ ΣΤΕΦΑΝΙΑΙΑ ΜΟΝΑΔΑ ΚΑΙ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗ ΑΝΤΙΜΕΤ-ΠΙΣΗ ΧΑΤΖΗΣΤΕΦΑΝΟΥ ΦΑΝΗ ΝΟΣΗΛΕΥΤΡΙΑ Τ.Ε. Β Γ ΚΑΡΔΙΟΛΟΓΙΚΗ ΚΛΙΝΙΚΗ ΙΠΠΟΚΡΑΤΕΙΟ ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ Η στεφανιαία µονάδα είναι ένας χώρος

Διαβάστε περισσότερα

ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ

ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ Seminar s outline ΔΙΔΑΣΚΟΥΣΑ: ΠΕΡΙΓΡΑΦΗ: Διαχρονική και σταθερή αξία στην εκπαιδευτική πραγματικότητα φέρει ο εκπαιδευτικός. Αδιαμφισβήτητα διαδραματίζει σπουδαίο ρόλο στην εξέλιξη

Διαβάστε περισσότερα

Εφαρμοσμένη Γνωστική Ψυχολογία. Πέτρος Ρούσσος

Εφαρμοσμένη Γνωστική Ψυχολογία. Πέτρος Ρούσσος 4 Εφαρμοσμένη Γνωστική Ψυχολογία (ΨΧ 90) Πέτρος Ρούσσος Η μνήμη στο εργαστήριο και στην καθημερινή ζωή Ebbinghaus (1885) vs. Bartlett (1932) Neisser (1976): οικολογική εγκυρότητα Banaji & Crowder (1989)

Διαβάστε περισσότερα

ΕΚΔΗΛΩΣΗ ΕΝΗΜΕΡΩΣΗΣ ΚΑΙ ΕΥΑΙΣΘΗΤΟΠΟΙΗΣΗΣ ΤΟΥ ΚΟΙΝΟΥ ΣΤΙΣ ΝΕΥΡΟΕΠΙΣΤΗΜΕΣ. Πόλη Ημερομηνία Ώρα Αίθουσα. Ναύπακτος 9 Μαρτίου 2013 6 μμ Παπαχαραλάμπειος

ΕΚΔΗΛΩΣΗ ΕΝΗΜΕΡΩΣΗΣ ΚΑΙ ΕΥΑΙΣΘΗΤΟΠΟΙΗΣΗΣ ΤΟΥ ΚΟΙΝΟΥ ΣΤΙΣ ΝΕΥΡΟΕΠΙΣΤΗΜΕΣ. Πόλη Ημερομηνία Ώρα Αίθουσα. Ναύπακτος 9 Μαρτίου 2013 6 μμ Παπαχαραλάμπειος ΕΚΔΗΛΩΣΗ ΕΝΗΜΕΡΩΣΗΣ ΚΑΙ ΕΥΑΙΣΘΗΤΟΠΟΙΗΣΗΣ ΤΟΥ ΚΟΙΝΟΥ ΣΤΙΣ ΝΕΥΡΟΕΠΙΣΤΗΜΕΣ Πόλη Ημερομηνία Ώρα Αίθουσα Ναύπακτος 9 Μαρτίου 2013 6 μμ Παπαχαραλάμπειος ΤΙΤΛΟΣ: Η Σημασία του στρες και του ύπνου στη ζωή του/της

Διαβάστε περισσότερα

Δεν υπάρχουν καλοί και κακοί μαθητές.

Δεν υπάρχουν καλοί και κακοί μαθητές. ΟΔΗΓΟΣ ΜΕΛΕΤΗΣ Δεν υπάρχουν καλοί και κακοί μαθητές. Είναι οι τεχνικές που εφαρμόζουν κατά τη διάρκεια της μελέτης που τους κάνουν να διαφέρουν, αλλά και η αυτοπεποίθηση που έχει ο κάθε μαθητής. Στόχοι

Διαβάστε περισσότερα

Είδαμε τη βαθμολογία των μαθητών στα Μαθηματικά της προηγούμενης σχολικής χρονιάς. Ας δούμε τώρα πώς οι ίδιοι οι μαθητές αντιμετωπίζουν τα Μαθηματικά.

Είδαμε τη βαθμολογία των μαθητών στα Μαθηματικά της προηγούμενης σχολικής χρονιάς. Ας δούμε τώρα πώς οι ίδιοι οι μαθητές αντιμετωπίζουν τα Μαθηματικά. Γ. Οι μαθητές και τα Μαθηματικά. Είδαμε τη βαθμολογία των μαθητών στα Μαθηματικά της προηγούμενης σχολικής χρονιάς. Ας δούμε τώρα πώς οι ίδιοι οι μαθητές αντιμετωπίζουν τα Μαθηματικά. ΠΙΝΑΚΑΣ 55 Στάση

Διαβάστε περισσότερα

[ΠΩΣ ΚΑΙ ΑΠΟ ΤΙ ΕΠΗΡΕΑΖΟΝΤΑΙ ΟΙ ΕΦΗΒΟΙ ΣΗΜΕΡΑ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΠΙΛΟΓΗ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΟΣ]

[ΠΩΣ ΚΑΙ ΑΠΟ ΤΙ ΕΠΗΡΕΑΖΟΝΤΑΙ ΟΙ ΕΦΗΒΟΙ ΣΗΜΕΡΑ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΠΙΛΟΓΗ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΟΣ] 2014 14ο Λύκειο Θεσσαλονίκης Ερευνητική εργασία των μαθητών : Αλεξίου Δημήτρη, Γεωργιάδου Αλεξάνδρας, Ζαχάρωφ Μανώλη, Κατσούλη Απόστολου, Τρέμμα Λουκίας [ΠΩΣ ΚΑΙ ΑΠΟ ΤΙ ΕΠΗΡΕΑΖΟΝΤΑΙ ΟΙ ΕΦΗΒΟΙ ΣΗΜΕΡΑ ΣΤΗΝ

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΓΑΣΙΑ Β ΤΕΤΡΑΜΗΝΟΥ Β ΓΕΛ ΚΡΑΝΙΔΙΟΥ ΣΧΟΛ. ΕΤΟΣ 2013-2014

ΕΡΓΑΣΙΑ Β ΤΕΤΡΑΜΗΝΟΥ Β ΓΕΛ ΚΡΑΝΙΔΙΟΥ ΣΧΟΛ. ΕΤΟΣ 2013-2014 ΕΡΓΑΣΙΑ Β ΤΕΤΡΑΜΗΝΟΥ Β ΓΕΛ ΚΡΑΝΙΔΙΟΥ ΣΧΟΛ. ΕΤΟΣ 2013-2014 Τι είναι τα όνειρα; Προβλέπουν το μέλλον; Ή απλά μας υπενθυμίζουν στιγμές και σκηνές του παρελθόντος; Γιατί ονειρευόμαστε; ΑΙΓΥΠΤΙΟΙ Ο λαός της

Διαβάστε περισσότερα

Πρωινό γεύμα και υγιεινή σώματος στην τουαλέτα.

Πρωινό γεύμα και υγιεινή σώματος στην τουαλέτα. Προσέλευση νηπίων και αυθόρμητες δραστηριότητες στις οργανωμένες γωνιές της τάξης. Το ελεύθερο παιχνίδι είτε ατομικό,είτε ομαδικό σε ελκυστικά οργανωμένες γωνιές επιτρέπει στα παιδιά να χρησιμοποιούν δημιουργικά

Διαβάστε περισσότερα

Υποχρεωτικά Μαθήµατα

Υποχρεωτικά Μαθήµατα Κατάλογος Προσφερόµενων Μαθηµάτων Κωδικοποίηση Μαθηµάτων Ο φοιτητής µπορεί να αναγνωρίζει τα µαθήµατα που προσφέρονται σε κάθε έτος από τον κωδικό αριθµό που συνοδεύει κάθε εξαµηνιαίο µάθηµα, που γίνεται

Διαβάστε περισσότερα

Ο καλόςύπνος μαζίμετησωστή διατροφή και την άσκηση είναι απαραίτητος για τη διατήρηση της υγείας

Ο καλόςύπνος μαζίμετησωστή διατροφή και την άσκηση είναι απαραίτητος για τη διατήρηση της υγείας Ο καλόςύπνος μαζίμετησωστή διατροφή και την άσκηση είναι απαραίτητος για τη διατήρηση της υγείας εγρήγορση Στάδιο ύπνου ώρες H AΡΧΙΤΕΚΤΟΝΙΚH ΤΟΥ ΥΠΝΟΥ Υπνικοί κύκλοι διάρκειας 90 λεπτών Υπνοςμη-REM Στάδιο1-στάδιο4

Διαβάστε περισσότερα

Περιεχόμενα. Πρόλογος... 15

Περιεχόμενα. Πρόλογος... 15 Περιεχόμενα Πρόλογος... 15 Kεφάλαιο 1: Εισαγωγή: Οι αιτίες της συμπεριφοράς και τα κίνητρα... 17 Αιτιακή σκέψη και κίνητρα... 18 Ορισμός κινήτρων... 19 Είδη κινήτρων... 20 Κίνητρα στα ζώα... 20 Σύνοψη...

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΤΗΣ ΔΗΜΙΟΥΡΓΙΚΟΤΗΤΑΣ, ΚΡΙΤΙΚΗΣ ΣΚΕΨΗΣ ΚΑΙ ΣΥΝΕΡΓΑΤΙΚΟΤΗΤΑΣ

ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΤΗΣ ΔΗΜΙΟΥΡΓΙΚΟΤΗΤΑΣ, ΚΡΙΤΙΚΗΣ ΣΚΕΨΗΣ ΚΑΙ ΣΥΝΕΡΓΑΤΙΚΟΤΗΤΑΣ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΤΗΣ ΔΗΜΙΟΥΡΓΙΚΟΤΗΤΑΣ, ΚΡΙΤΙΚΗΣ ΣΚΕΨΗΣ ΚΑΙ ΣΥΝΕΡΓΑΤΙΚΟΤΗΤΑΣ Οι τρεις διαστάσεις της μάθησης Αλέξης Κόκκος Ο Knud Illeris, ο σημαντικότερος ίσως θεωρητικός της μάθησης σήμερα, στο κείμενό του «Μια

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΓΝΩΣΤΙΚΗΣ ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΗΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΚΑΤΑΝΟΗΣΗ Δρ. Ζαφειριάδης Κυριάκος Οι ικανοί αναγνώστες χρησιμοποιούν πολλές στρατηγικές (συνδυάζουν την

ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΓΝΩΣΤΙΚΗΣ ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΗΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΚΑΤΑΝΟΗΣΗ Δρ. Ζαφειριάδης Κυριάκος Οι ικανοί αναγνώστες χρησιμοποιούν πολλές στρατηγικές (συνδυάζουν την 1 ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΓΝΩΣΤΙΚΗΣ ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΗΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΚΑΤΑΝΟΗΣΗ Δρ. Ζαφειριάδης Κυριάκος Οι ικανοί αναγνώστες χρησιμοποιούν πολλές στρατηγικές (συνδυάζουν την παλαιότερη γνώση τους, σημειώνουν λεπτομέρειες, παρακολουθούν

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΣΑΡΜΟΓΗ ΣΤΟ STRESS STRESS: ΠΙΕΣΗ

ΠΡΟΣΑΡΜΟΓΗ ΣΤΟ STRESS STRESS: ΠΙΕΣΗ ΠΡΟΣΑΡΜΟΓΗ ΣΤΟ STRESS STRESS: ΠΙΕΣΗ Στρεσσογόνος παράγοντας Οτιδήποτε κάνει τον άνθρωπο να βιώνει στρες Είναι μια αλλαγή στην ομοιόσταση του ατόμου Παράγοντες που προκαλούν στρες Ενδογενείς Εξωγενείς Ενδογενείς

Διαβάστε περισσότερα

ΗΧΟΣ και ΘΟΡΥΒΟΣ μια εισαγωγή. Νίκος Κ. Μπάρκας. Τμήμα Αρχιτεκτόνων Μηχανικών ΔΠΘ. nbarkas@arch.duth.gr

ΗΧΟΣ και ΘΟΡΥΒΟΣ μια εισαγωγή. Νίκος Κ. Μπάρκας. Τμήμα Αρχιτεκτόνων Μηχανικών ΔΠΘ. nbarkas@arch.duth.gr ΗΧΟΣ και ΘΟΡΥΒΟΣ μια εισαγωγή Νίκος Κ. Μπάρκας Τμήμα Αρχιτεκτόνων Μηχανικών ΔΠΘ nbarkas@arch.duth.gr Ήχος και Θόρυβος μια εισαγωγή στα ακουστικά χαρακτηριστικά του ήχου στις αιτίες και στις συνέπειες του

Διαβάστε περισσότερα

Εκπαίδευση Ενηλίκων: Εμπειρίες και Δράσεις ΑΘΗΝΑ, Δευτέρα 12 Οκτωβρίου 2015

Εκπαίδευση Ενηλίκων: Εμπειρίες και Δράσεις ΑΘΗΝΑ, Δευτέρα 12 Οκτωβρίου 2015 Εκπαίδευση Ενηλίκων: Εμπειρίες και Δράσεις ΑΘΗΝΑ, Δευτέρα 12 Οκτωβρίου 2015 Μάθηση και γνώση: μια συνεχής και καθοριστική αλληλοεπίδραση Αντώνης Λιοναράκης Στην παρουσίαση που θα ακολουθήσει θα μιλήσουμε

Διαβάστε περισσότερα

Τίτλος μαθήματος: ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΚΑΙ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗ ΑΛΛΗΛΕΠΙΔΡΑΣΗ ΣΤΗ ΣΧΟΛΙΚΗ ΤΑΞΗ. Ενότητα 3 Η ΕΡΩΤΗΣΗ ΤΟΥ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟΥ

Τίτλος μαθήματος: ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΚΑΙ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗ ΑΛΛΗΛΕΠΙΔΡΑΣΗ ΣΤΗ ΣΧΟΛΙΚΗ ΤΑΞΗ. Ενότητα 3 Η ΕΡΩΤΗΣΗ ΤΟΥ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟΥ Τίτλος μαθήματος: ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΚΑΙ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗ ΑΛΛΗΛΕΠΙΔΡΑΣΗ ΣΤΗ ΣΧΟΛΙΚΗ ΤΑΞΗ Ενότητα 3 Η ΕΡΩΤΗΣΗ ΤΟΥ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟΥ Οι ερωτήσεις στη διδασκαλία Α) Η ερώτηση του εκπαιδευτικού Β) Η ερώτηση του μαθητή Α) Η

Διαβάστε περισσότερα

< > Ο ΚΕΝΟΣ ΧΩΡΟΣ ΕΙΝΑΙ ΤΟ ΦΥΣΙΚΟ ΦΑΙΝΟΜΕΝΟ, ΤΟΥ ΟΠΟΙΟΥ Η ΕΞΗΓΗΣΗ ΑΠΟΔΕΙΚΝΥΕΙ ΕΝΑ ΠΑΓΚΟΣΜΙΟ ΠΝΕΥΜΑ

< > Ο ΚΕΝΟΣ ΧΩΡΟΣ ΕΙΝΑΙ ΤΟ ΦΥΣΙΚΟ ΦΑΙΝΟΜΕΝΟ, ΤΟΥ ΟΠΟΙΟΥ Η ΕΞΗΓΗΣΗ ΑΠΟΔΕΙΚΝΥΕΙ ΕΝΑ ΠΑΓΚΟΣΜΙΟ ΠΝΕΥΜΑ Κ. Γ. ΝΙΚΟΛΟΥΔΑΚΗΣ 1 < > Ο ΚΕΝΟΣ ΧΩΡΟΣ ΕΙΝΑΙ ΤΟ ΦΥΣΙΚΟ ΦΑΙΝΟΜΕΝΟ, ΤΟΥ ΟΠΟΙΟΥ Η ΕΞΗΓΗΣΗ ΑΠΟΔΕΙΚΝΥΕΙ ΕΝΑ ΠΑΓΚΟΣΜΙΟ ΠΝΕΥΜΑ Επαναλαμβάνουμε την έκπληξή μας για τα τεράστια συμπλέγματα γαλαξιών, τις πιο μακρινές

Διαβάστε περισσότερα

ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΚΥΠΡΟΥ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΤΟΥ ΜΑΘΗΤΗ: ΝΕΕΣ ΤΑΣΕΙΣ

ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΚΥΠΡΟΥ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΤΟΥ ΜΑΘΗΤΗ: ΝΕΕΣ ΤΑΣΕΙΣ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΚΥΠΡΟΥ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΤΟΥ ΜΑΘΗΤΗ: ΝΕΕΣ ΤΑΣΕΙΣ ΣΚΟΠΟΣ ΤΗΣ ΣΥΝΑΝΤΗΣΗΣ Ενημέρωση προβληματισμός για τις νέες τάσεις αξιολόγησης του μαθητή στην εκπαίδευση

Διαβάστε περισσότερα

Εφηβεία και Πρότυπα. 2)Τη στάση του απέναντι στους άλλους, ενήλικες και συνομηλίκους

Εφηβεία και Πρότυπα. 2)Τη στάση του απέναντι στους άλλους, ενήλικες και συνομηλίκους Εφηβεία και Πρότυπα Τι σημαίνει εφηβεία; Η εφηβεία είναι η περίοδος της ζωής του ανθρώπου που αρχίζει με το τέλος της παιδικής ηλικίας και οδηγεί στην ενηλικίωση. Είναι μια εξελικτική φάση που κατά τη

Διαβάστε περισσότερα

Διαταραχές Μνήμης. Πιλοτική μετάφραση και απόδοση του εγχειριδίου: Treating Memory Impairments

Διαταραχές Μνήμης. Πιλοτική μετάφραση και απόδοση του εγχειριδίου: Treating Memory Impairments Διαταραχές Μνήμης. Πιλοτική μετάφραση και απόδοση του εγχειριδίου: Treating Memory Impairments ΜΑΝΤΖΑΚΙΔΟΥ ΣΟΦΙΑ Α.Μ. 11523 ΕΠΙΒΛΕΠΟΥΣΑ ΚΑΘΗΓΗΤΡΙΑ: ΖΑΚΟΠΟΥΛΟΥ ΒΙΚΤΩΡΙΑ ΕΙΣΑΓΩΓΗ Η δυνατότητα που έχουμε

Διαβάστε περισσότερα

Παιδεία στα νέα μέσα: ευκαιρίες και προκλήσεις

Παιδεία στα νέα μέσα: ευκαιρίες και προκλήσεις 1 Παιδεία στα νέα μέσα: ευκαιρίες και προκλήσεις Βάια Δουδάκη Εχουν διατυπωθεί πολλοί ορισμοί οι οποίοι επιχειρούν να περιγράψουν ή να προσδιορίσουν τι συνιστά την παιδεία στα μέσα. Ενας γενικός ορισμός

Διαβάστε περισσότερα

LUDWIK FLECK (1896-1961) (Λούντβικ Φλεκ) Ο Ludwik Fleck και η κατασκευή των επιστημονικών γεγονότων.

LUDWIK FLECK (1896-1961) (Λούντβικ Φλεκ) Ο Ludwik Fleck και η κατασκευή των επιστημονικών γεγονότων. 9 LUDWIK FLECK (1896-1961) (Λούντβικ Φλεκ) Ο Ludwik Fleck και η κατασκευή των επιστημονικών γεγονότων. «Βλέπουμε με τα μάτια μας, αλλά κατανοούμε με τα μάτια της συλλογικότητας». 6 Ένα από τα κυριότερα

Διαβάστε περισσότερα

Χρήστος Μαναριώτης Σχολικός Σύμβουλος 4 ης Περιφέρειας Ν. Αχαϊας Η ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΤΟΥ ΣΚΕΦΤΟΜΑΙ ΚΑΙ ΓΡΑΦΩ ΣΤΗΝ Α ΔΗΜΟΤΙΚΟΥ ΣΧΟΛΕΙΟΥ

Χρήστος Μαναριώτης Σχολικός Σύμβουλος 4 ης Περιφέρειας Ν. Αχαϊας Η ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΤΟΥ ΣΚΕΦΤΟΜΑΙ ΚΑΙ ΓΡΑΦΩ ΣΤΗΝ Α ΔΗΜΟΤΙΚΟΥ ΣΧΟΛΕΙΟΥ Η ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΤΟΥ ΣΚΕΦΤΟΜΑΙ ΚΑΙ ΓΡΑΦΩ ΣΤΗΝ Α ΔΗΜΟΤΙΚΟΥ ΣΧΟΛΕΙΟΥ Η καλλιέργεια της ικανότητας για γραπτή έκφραση πρέπει να αρχίζει από την πρώτη τάξη. Ο γραπτός λόγος χρειάζεται ως μέσο έκφρασης. Βέβαια,

Διαβάστε περισσότερα

Διοίκηση Επιχειρήσεων

Διοίκηση Επιχειρήσεων 10 η Εισήγηση Δημιουργικότητα - Καινοτομία 1 1.Εισαγωγή στη Δημιουργικότητα και την Καινοτομία 2.Δημιουργικό Μάνατζμεντ 3.Καινοτομικό μάνατζμεντ 4.Παραδείγματα δημιουργικότητας και καινοτομίας 2 Δημιουργικότητα

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ (Οι απαντήσεις θεωρούνται ενδεικτικές) A1.

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ (Οι απαντήσεις θεωρούνται ενδεικτικές) A1. ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ HMEΡΗΣΙΩΝ ΚΑΙ ΕΣΠΕΡΙΝΩΝ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΩΝ ΛΥΚΕΙΩΝ (ΟΜΑΔΑ A ) ΚΑΙ ΜΑΘΗΜΑΤΩΝ ΕΙΔΙΚΟΤΗΤΑΣ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΩΝ ΛΥΚΕΙΩΝ (ΟΜΑΔΑ Β ) ΤΡΙΤΗ 21 ΜΑΪΟΥ 2013 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ ΗΜΕΡΗΣΙΑ

Διαβάστε περισσότερα

G.J. Craig, D. Baucum. (2007). Η ανάπτυξη του ανθρώπου. (Επιμέλεια μετάφρασης Α. Ιωαννίδου), τ. Α, 656-657. Αθήνα: Παπαζήση (διασκευή).

G.J. Craig, D. Baucum. (2007). Η ανάπτυξη του ανθρώπου. (Επιμέλεια μετάφρασης Α. Ιωαννίδου), τ. Α, 656-657. Αθήνα: Παπαζήση (διασκευή). ΝΕΑ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ Κείμενο 1 [Η φιλία] Τα παιδιά ωφελούνται πολύ από στενές φιλικές σχέσεις στις οποίες υπάρχει αμοιβαία εμπιστοσύνη. Οι φιλίες τα βοηθούν να συνειδητοποιήσουν κοινωνικές έννοιες, να συνυπάρχουν

Διαβάστε περισσότερα

ΨΗΦΙΑΚΑ ΠΑΙΧΝΙΔΙΑ ΣΕ ΣΥΣΚΕΥΕΣ ΚΙΝΗΤΗΣ

ΨΗΦΙΑΚΑ ΠΑΙΧΝΙΔΙΑ ΣΕ ΣΥΣΚΕΥΕΣ ΚΙΝΗΤΗΣ 1 of 18 4/16/2015 4:11 PM ΨΗΦΙΑΚΑ ΠΑΙΧΝΙΔΙΑ ΣΕ ΣΥΣΚΕΥΕΣ ΚΙΝΗΤΗΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ Το ερωτηματολόγιο αυτό έχει διάφορες ενότητες για τα ψηφιακά παιχνίδια που παίζονται σε συσκευές κινητής τεχνολογίας και ειδικότερα

Διαβάστε περισσότερα

Από το 0 μέχρι τη συγγραφή ενός σεναρίου μυθοπλασίας. (βιωματικό εργαστήρι) Βασισμένο σε μια ιδέα του Γιώργου Αποστολίδη

Από το 0 μέχρι τη συγγραφή ενός σεναρίου μυθοπλασίας. (βιωματικό εργαστήρι) Βασισμένο σε μια ιδέα του Γιώργου Αποστολίδη Από το 0 μέχρι τη συγγραφή ενός σεναρίου μυθοπλασίας (βιωματικό εργαστήρι) Βασισμένο σε μια ιδέα του Γιώργου Αποστολίδη Περιγραφή εργαστηρίου Οι ιστορίες είναι γεγονότα ζωής ή του μυαλού ή μήπως απλώς

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΙ ΙΟΝΙΩΝ ΝΗΣΩΝ ΤΜΗΜΑ ΔΗΜΟΣΙΩΝ ΣΧΕΣΕΩΝ ΚΑΙ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑΣ ΑΡΓΟΣΤΟΛΙ ΚΕΦΑΛΟΝΙΑ. Περιεχόμενο Τμήματος

ΤΕΙ ΙΟΝΙΩΝ ΝΗΣΩΝ ΤΜΗΜΑ ΔΗΜΟΣΙΩΝ ΣΧΕΣΕΩΝ ΚΑΙ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑΣ ΑΡΓΟΣΤΟΛΙ ΚΕΦΑΛΟΝΙΑ. Περιεχόμενο Τμήματος ΤΕΙ ΙΟΝΙΩΝ ΝΗΣΩΝ ΤΜΗΜΑ ΔΗΜΟΣΙΩΝ ΣΧΕΣΕΩΝ ΚΑΙ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑΣ ΑΡΓΟΣΤΟΛΙ ΚΕΦΑΛΟΝΙΑ Γνωστικό περιεχόμενο Περιεχόμενο Τμήματος Το Τμήμα Δημοσίων Σχέσεων και Επικοινωνίας καταλαμβάνει σημαντική θέση στο χώρο των

Διαβάστε περισσότερα

MAΘΗΜΑ 4-ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΕΣ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΕΙΣ P S Y 2 0 5 - M Α Θ Η Μ Α 4 Ο 1

MAΘΗΜΑ 4-ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΕΣ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΕΙΣ P S Y 2 0 5 - M Α Θ Η Μ Α 4 Ο 1 MAΘΗΜΑ 4-ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΕΣ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΕΙΣ P S Y 2 0 5 - M Α Θ Η Μ Α 4 Ο 1 ΔΟΜΗ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ Η ψυχοδυναμική προσέγγιση Η συμπεριφορική προσέγγιση P S Y 2 0 5 - M Α Θ Η Μ Α 4 Ο 2 ΘΕΩΡΗΤΙΚΑ ΡΕΥΜΑΤΑ ΠΟΥ ΑΝΑΠΤΥΧΘΗΚΑΝ

Διαβάστε περισσότερα

Ηέκδοση, για πρώτη φορά στα ελληνικά, του έργου του

Ηέκδοση, για πρώτη φορά στα ελληνικά, του έργου του Περί του πολίτη Η ΦΙΛΟΣΟΦΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΓΙΑ ΤΗΝ ΚΥΒΕΡΝΗΣΗ ΚΑΙ ΤΗΝ ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΚΟΙΝΩΝΙΑ ΦΙΛΟΣΟΦΙΑ Συγγραφέας : Hobbes Thomas Μεταφραστής : Βαβούρας Ηλίας ISBN: 9789604632732 Τιμή: 15,98 Σελίδες: 416 Διαστάσεις:

Διαβάστε περισσότερα

Η φιλοσοφία και οι επιστήμες στα Αρχαϊκά χρόνια. Μαριάννα Μπιτσάνη Α 2

Η φιλοσοφία και οι επιστήμες στα Αρχαϊκά χρόνια. Μαριάννα Μπιτσάνη Α 2 Η φιλοσοφία και οι επιστήμες στα Αρχαϊκά χρόνια Μαριάννα Μπιτσάνη Α 2 Τι είναι η φιλοσοφία; Φιλοσοφία είναι η επιστήμη που ασχολείται με: ερωτήματα προβλήματα ή απορίες που μπορούμε να αποκαλέσουμε οριακά,

Διαβάστε περισσότερα

Αποτελεσματικές Διαπραγματεύσεις

Αποτελεσματικές Διαπραγματεύσεις Αποτελεσματικές Διαπραγματεύσεις NDI Training & Consulting 1 ΣΧΕΤΙΚΑ ΜΕ ΤΟ ΣΕΜΙΝΑΡΙΟ Στον σημερινό πολύπλοκο και γεμάτο προκλήσεις κόσμο στον οποίο ζούμε, οι εταιρίες δεν έχουν πλέον την πολυτέλεια να

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΑΓΙΩΤΗΣ ΚΑΚΚΑΒΑΣ ΨΥΧΙΑΤΡΟΣ

ΠΑΝΑΓΙΩΤΗΣ ΚΑΚΚΑΒΑΣ ΨΥΧΙΑΤΡΟΣ ΠΑΝΑΓΙΩΤΗΣ ΚΑΚΚΑΒΑΣ ΨΥΧΙΑΤΡΟΣ «Δεν ζω με την Νόσο του Crohn. Αυτή ζει μαζί μου» Amy Tracher Psy.D Ph.d, ασθενής και συγγραφέας του «Coping with Crohn s Disease: Manage Your Physical Symptoms and Overcome

Διαβάστε περισσότερα

ΜΝΗΜΗ 11/30/2001. Εισαγωγή στην Ψυχολογία Στέλλα Βοσνιάδου

ΜΝΗΜΗ 11/30/2001. Εισαγωγή στην Ψυχολογία Στέλλα Βοσνιάδου ΜΝΗΜΗ Η θεωρία των δύο λειτουργιών (Atckinson & Shifrim) Η θεωρία των επιπέδων επεξεργασίας (Craik & Lockhart) Η θεωρία της µνήµης εργασίας (Baddeley & Hitch)» Αισθητήρια καταγραφή» Βραχύχρονη µνήµη» Μακρόχρονη

Διαβάστε περισσότερα

Οργανωσιακή μάθηση. Εισηγητής : Δρ. Γιάννης Χατζηκιάν

Οργανωσιακή μάθηση. Εισηγητής : Δρ. Γιάννης Χατζηκιάν Οργανωσιακή μάθηση Εισηγητής : Δρ. Γιάννης Χατζηκιάν 1 Μάθηση είναι: Η δραστηριοποίηση και κατεύθυνση δυνάμεων για την όσο το δυνα-τόν καλύτερη προσαρμογή στο φυσικό και ιστορικό περιβάλλον. Η απόκτηση

Διαβάστε περισσότερα

Η μουσική ως ενέργεια και ως σύμβολο. Ernst Kurth (1886-1946) Susanne Langer (1895-1985)

Η μουσική ως ενέργεια και ως σύμβολο. Ernst Kurth (1886-1946) Susanne Langer (1895-1985) Η μουσική ως ενέργεια και ως σύμβολο Ernst Kurth (1886-1946) Susanne Langer (1895-1985) Επιρροές και βασική θέση της «ενεργητικής θεωρίας» του Kurth O μουσικολόγος E. Kurth διαμόρφωσε την «ενεργητική»

Διαβάστε περισσότερα

Αριστοτέλης (384-322 π.χ) : «Για να ξεκινήσει και να διατηρηθεί μια κίνηση είναι απαραίτητη η ύπαρξη μιας συγκεκριμένης αιτίας»

Αριστοτέλης (384-322 π.χ) : «Για να ξεκινήσει και να διατηρηθεί μια κίνηση είναι απαραίτητη η ύπαρξη μιας συγκεκριμένης αιτίας» Εισαγωγή Επιστημονική μέθοδος Αριστοτέλης (384-322 π.χ) : «Για να ξεκινήσει και να διατηρηθεί μια κίνηση είναι απαραίτητη η ύπαρξη μιας συγκεκριμένης αιτίας» Διατύπωση αξιωματική της αιτίας μια κίνησης

Διαβάστε περισσότερα

138 Φιλοσοφικών και Κοινωνικών Σπουδών Κρήτης (Ρέθυμνο)

138 Φιλοσοφικών και Κοινωνικών Σπουδών Κρήτης (Ρέθυμνο) 138 Φιλοσοφικών και Κοινωνικών Σπουδών Κρήτης (Ρέθυμνο) Σκοπός Το Τμήμα έχει σκοπό την ανάδειξη επιστημόνων ικανών να καλύψουν τις ανάγκες της εκπαίδευσης σε μαθήματα Φιλοσοφίας, Παιδαγωγικής, Ψυχολογίας

Διαβάστε περισσότερα