όνειρα αρχιτέκτονα μια καταγραφή

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "όνειρα αρχιτέκτονα μια καταγραφή"

Transcript

1 Αριστείδης Ρωμανός όνειρα αρχιτέκτονα μια καταγραφή ΜΑΡΤΙΟΣ 2013

2 Ο συγγραφέας ευχαριστεί την LUCE ΑΤΑΛΙΩΤΗΣ (ΕΛΛΑΣ) ΕΠΕ για την αρωγή της στην έκδοση. Αριστείδης Ρωμανός Όνειρα αρχιτέκτονα 2013, Εκδόσεις ΠΟΤΑΜΟΣ & Αριστείδης Ρωμανός Εκτύπωση: Ανάγραμμα ΟΕ Εκδόσεις ΠΟΤΑΜΟΣ Ξενοκράτους 48, Αθήνα, τηλ , , fax ΙSBN

3 Εισαγωγικό Από όλα τα όνειρα που έχω κάνει ως τώρα, κυρίως αυτά που έχω δει στον ύπνο μου πραγματοποιήθηκαν δηλαδή ολοκληρώθηκαν πριν ξυπνήσω. Σε αντίθεση, τα περισσότερα από αυτά που έπλασα σε κατάσταση εγρήγορσης και των οποίων την πραγματοποίηση συνειδητά και με μόχθο επιδίωξα, ιδιαίτερα όσα επαγγελματικά θεώρησα μεγάλα και δημοσίου ενδιαφέροντος, έμειναν σχέδια εκτός από ελάχιστα, κι αυτά κουτσουρεμένα 1. Παράδειγμα η φαντασίωση, ότι η εκτός σχεδίου περιαστική δόμηση των πρώτων μεταπολεμικών 10ετιών θα μπορούσε, με την αγαθοεργό και ευφυή επέμβαση του δημοσίου (!), να μετατραπεί από φαινόμενο εξαθλιωμένης αυτοστέγασης των εσωτερικών μεταναστών σε κοινωνικά και πολεοδομικά πρότυπο τρόπο επέκτασης της πόλης. Άλλο παράδειγμα η πίστη ότι, μέσα από τη σχεδιασμένη ανάπτυξη των νησιών και των ιστορικών κέντρων του τόπου μας, ο τουρισμός θα μπορούσε να ελεγχθεί και να έχει ευεργετική και καθολική επίδραση (κοινωνική, οικονομική, πολεοδομική και περιβαλλοντική) στη χώρα, αντί, όπως συνέβη ως τώρα, να οδηγήσει σε εντατική μονοκαλλιέργεια των τουριστικών τόπων/προορισμών. Οι ιδέες αυτές παρέμειναν απραγματοποίητα όνειρα. Από τα ενύπνια όνειρα όμως δεν έχω κανένα παράπονο. Και έχοντας, για τους λόγους που εξηγώ παρακάτω, συστηματικά καταγράψει, μέσα σε ένα μεγάλο χρονικό διάστημα, τα όνειρά μου, αποφάσισα να τα εκθέσω δημόσια. Γιατί, αλήθεια; Ίσως από μια υποσυνείδητη αυτοσαρκαστική κάπως πρόθεση αντιπαραβολής της άφθονης ονει- 1. Την υποκειμενική μου αυτή διαπίστωση πιστεύω πως συμμερίζονται οι περισσότεροι από τους αναγνώστες. 5

4 ρικής μου παραγωγής απέναντι στην πτωχή συγκομιδή των πραγματοποιημένων επαγγελματικών (αρχιτεκτονικών και πολεοδομικών) ονείρων μου. Δημοσιεύω λοιπόν ορισμένα όνειρα, από τα οποία δεκαέξι είναι εικονογραφημένα. Για να μπω στο θέμα θεώρησα αναγκαίο να προτάξω τρία σύντομα κεφάλαια. Τα δύο πρώτα αποσκοπούν σε μια συνοπτική παρουσίαση των βασικών γνώσεων της επιστήμης στη φυσιολογία του ονείρου και στο ερώτημα γιατί ονειρευόμαστε και προέκυψαν από ένα στοιχειώδες βιβλιογραφικό απάνθισμα (βλέπε πηγές στο τέλος του κεφαλαίου 4). Το τρίτο, πιο προσωπικό, ερμηνεύει τους λόγους αυτής της δημοσίευσης. Βλέπω τον κόσμο των ονείρων ως μια πραγματικότητα. Αυτό θα μπορούσε να περάσει για παραδοξολογία ή έστω αντίφαση, μιας και το όνειρο αντιπαραβάλλεται συχνά στην πραγματικότητα ως η άρνησή της. Λέμε, αυτός ζει στα όνειρά του, δηλαδή στον κόσμο του, εκτός πραγματικότητας. Πρόκειται για αμφισβητούμενη, για μερικούς ακόμα και άστοχη, άποψη. Τα όνειρα συνιστούν μια πραγματικότητα και μάλιστα καθημερινή: ένα φαινομενικά μυστηριακό γεγονός που διαδραματίζεται κάθε νύχτα στον ύπνο μας (άλλο πράγμα αν το θυμόμαστε ή όχι) και που, από το απώτατο παρελθόν, ο άνθρωπος προσπαθεί να κατανοήσει και να εξηγήσει. Το όνειρο, καθώς και ο πατέρας του ο ύπνος, πάντα προκαλούσαν την περιέργεια και το θαυμασμό του ανθρώπου. Κανένα άλλο ζωτικό φαινόμενο του 24ώρου δεν έμοιαζε να μετέχει τόσο άμεσα στο πνευματικό και ψυχικό πεδίο του βίου και να βρίσκεται στο μεταίχμιο μεταξύ φυσικής και μεταφυσικής, καθώς εύλογα παρέπεμπε σε μια πραγματικότητα υπαρκτή, έντονα αισθητή, αλλά μυστηριακή, αόρατη και μη εξηγήσιμη από τις ιδιότητες και τις δυνάμεις της εν εγρηγόρσει συνείδησης. Δεν είναι λοιπόν περίεργο που ο κόσμος των ονείρων απασχόλησε πρωταρχικά τη μαγεία, τον αποκρυφισμό, τη θεολογία και τη φιλοσοφία, πέρασε μετά στα ενδιαφέροντα της ψυχολογίας και από εκεί, με τη δίψα για γνώση, οδηγήθηκε στην αγκαλιά των θετικών επιστημών. Εξ αιτίας του έντονου μαγικού στοιχείου που το χαρακτηρίζει, 6

5 το όνειρο ενέπνευσε πάντα τους καλλιτέχνες και τους λογοτέχνες και καλλιεργήθηκε και ευδοκίμησε ιδιαίτερα και ακόμα ευδοκιμεί στα πεδία των εικαστικών τεχνών, της ποίησης, της πεζογραφίας, του κινηματογράφου αλλά και της λαϊκής κουλτούρας. Από την αυγή της ανθρώπινης διανόησης το όνειρο αποτέλεσε πυλώνα στον οποίο στηρίχτηκαν οι, διασημότερες ίσως, αμφισβητήσεις της συμβατικής έννοιας της πραγματικότητας και του ζητήματος αν η πραγματικότητα μπορεί να είναι ψευδαίσθηση. Πλειάδα φιλοσόφων προβληματίστηκε με τον ορισμό, την εξήγηση και την ερμηνεία των ονείρων. Ένας συχνός φιλοσοφικός προβληματισμός σχετικά με το όνειρο, από τους αρχαίους χρόνους μέχρι σήμερα και από τη Δύση ως την Ανατολή, θα μπορούσε να συνοψιστεί στο ερώτημα που διατύπωσε ο Πλάτων στο διάλογο Σωκράτους και Θεαίτητου: Πώς μπορείς να αποδείξεις αν τη στιγμή αυτή κοιμόμαστε και όλες μας οι σκέψεις δεν είναι παρά ένα όνειρο ή αν είμαστε ξύπνιοι και διαλεγόμαστε σε κατάσταση εγρήγορσης; 2 Αργότερα ο Descartes (Meditations on the First Philosophy, 1641) εκφράζει επίσης τις αμφιβολίες του κάπως έτσι: «Αυτά που συμβαίνουν στον ύπνο (στα όνειρα) δεν είναι τόσο καθαρά και ευκρινή [..] Αλλά ανατρέχοντας στη μνήμη μου, θυμάμαι ότι συχνά τέτοιες ψευδαισθήσεις με έχουν απατήσει, και εξετάζοντας αυτές τις περιστάσεις, συνειδητοποιώ κατόπιν ωρίμου σκέψεως ότι δεν υπάρχουν αναντίρρητα σημάδια από τα οποία να μπορεί κανείς να διακρίνει καθαρά αν κοιμάται ή είναι ξύπνιος». 3 Είναι ενδιαφέρον 2. (158b-d) Σωκράτης: αρ ούν ουδέ τό τοιόνδε αμφισβήτημα εννοείς περί αυτών, μάλιστα δέ περί του όναρ τε καί ύπαρ; Θεαίτητος: τό ποίον; Σωκράτης: ό πολλάκις σε οίμαι ακηκοέναι ερωτώντων, τί άν τις έχοι τεκμήριον αποδείξαι, εί τις έροιτο νύν ούτως εν τώ παρόντι πότερον καθεύδομεν καί πάντα ά διανοούμεθα ονειρώττομεν, εγρηγόραμέν τε καί ύπαρ αλλήλοις διαλεγόμεθα. 3. Η φιλοσοφική εμπλοκή του ονείρου με τη φύση της πραγματικότητας αποκρυσταλλώθηκε στο ονειρικό επιχείρημα: στη θέση ότι το όνειρο παρέχει μια, έστω προκαταρκτική, απόδειξη της αδυναμίας των αισθήσεων να διακρίνουν την πραγματικότητα από την ψευδαίσθηση, και ότι οφείλουμε να δοκιμάζουμε με αυστηρά κριτήρια κάθε κατάσταση που ορίζεται ως πραγματική, όταν αυτή εξαρτάται μόνον από τις αισθήσεις μας. 7

6 ότι, εξακολουθεί να προβάλλεται, επί τόσους αιώνες μετά τον Πλάτωνα, η θέση ότι οι εμπειρίες των ψευδαισθήσεων, των ονείρων και των φαντασιώσεων δεν διαθέτουν εσωτερικά χαρακτηριστικά που να τις διακρίνουν από τις πραγματικές εμπειρίες. 8

7 Η φυσιολογία του ονείρου Στο σύγχρονο κόσμο τα όνειρα αποτελούν ένα ξεχωριστό πεδίο του επιστητού, με μακρά ήδη και ανεγνωρισμένη επιστημονική ιστορία, με διάσημες επιστημονικές προσωπικότητες και με δικό του ερευνητικό και θεωρητικό corpus που διακρίνεται και στηρίζεται σε δύο κυρίως βάθρα, τη νευροβιολογία και την ψυχολογία και σε αντίστοιχες ερμηνείες. 4 Οι απόψεις για τα όνειρα στις αρχές του 20 ου αιώνα επηρεάστηκαν σε μεγάλο βαθμό από τη θεωρία της ψυχανάλυσης και την προσπάθεια συσχέτισης των ονείρων με την κατανόηση της προσωπικότητας. Σταθμό στην τάση αυτή αποτέλεσε το βιβλίο του Σ. Φρόϋντ The Interpretation of Dreams (1900). Σύμφωνα με τον Φρόϋντ κατά την εγρήγορση οι παρορμήσεις καταπιέζονται από τη συνείδηση. Στα όνειρα, οπότε οι αντιστάσεις είναι πεσμένες, το υποσυνείδητο έχει την ευκαιρία να εκφράσει τις κρυφές επιθυμίες του. Επειδή υπάρχει ο κίνδυνος αυτές να αναστατώσουν το άτομο διακόπτοντας τον ύπνο και προκαλώντας σοκ, επεμβαίνει το υπερ-εγώ και λογοκρίνει το όνειρο δίνοντάς του μια αποδεκτή, αβλαβή, συμβολική μορφή. Αυτή η λειτουργία εξηγεί τον κρυπτικό χαρακτήρα των εικόνων στα όνειρα. Η ερμηνεία των ονείρων προσπαθεί να αποκαλύψει το πραγματικό περιεχόμενό τους που έχει υποστεί μεταμόρφωση. Με την επικράτηση των πιο αντικειμενικών μεθόδων της γνωστικής ψυχολογίας 5 έναντι της ενδοσκόπησης η μελέτη των ονείρων έχασε 4. Νευροβιολογία ή νευροεπιστήμη. Ασχολείται με τη μελέτη των μηχανισμών μετάδοσης νευρικών σημάτων και των θεμελιωδών αρχών οργάνωσης και λειτουργίας του νευρικού συστήματος. Παραδοσιακά κλάδος της βιολογίας, αποτελεί σήμερα διεπιστημονικό πεδίο διαφόρων συνεργαζομένων επιστημών, όπως της χημείας, της ιατρικής, της πληροφορικής, της γλωσσολογίας, των μαθηματικών, της φιλοσοφίας, της φυσικής, της ψυχολογίας και της μηχανολογικής μηχανικής. 5. Γνωστική ψυχολογία. Διερευνά τις νοητικές λειτουργίες του ανθρώπου, όπως 9

8 την αξιοπιστία της για ένα διάστημα (δεκαετίες του 30 και 40), για να επανέλθει στο προσκήνιο με πειράματα που έδειξαν ότι τα όνειρα αποτελούν, για όλους τους ανθρώπους και σε όλη τη διάρκεια της ζωής, ένα τακτικό και όχι περιστασιακό φαινόμενο του ύπνου, που χαρακτηρίζεται από συγκεκριμένα φυσιολογικά, νευρολογικά και ψυχολογικά χαρακτηριστικά. Όποιος επιχειρήσει μια πλοήγηση, έστω και εγκυκλοπαιδική, στη φυσιολογία του ονείρου θα συμπεράνει ότι η σύγχρονη άποψη για αυτήν στηρίχθηκε κυρίως στην πρωτοποριακή ερευνητική εργασία ορισμένων επιστημόνων μεταξύ των οποίων ξεχωρίζουν: ο Eugene Aserinsky, ο William Charles Dement και ο Michel Jouvet. Οι δύο πρώτοι με τον Νathaniel Κleitman, καθηγητή τους στο Πανεπιστήμιο του Σικάγου έβαλαν τις βάσεις της πειραματικής έρευνας του φαινομένου του ύπνου τη δεκαετία του 50. Ο πρώτος ανακάλυψε τα στάδια REM του ύπνου, κατά τη διάρκεια των οποίων κυρίως δημιουργούνται στον εγκέφαλο τα όνειρα. Η ονομασία των ονειρικών σταδίων προέρχεται από τα αρχικά των λέξεων rapid eye movement, εξ αιτίας της έντονης κινητικότητας των οφθαλμών κάτω από τα κλειστά βλέφαρα, όταν το άτομο ονειρεύεται. Ο δεύτερος προχώρησε την επιστημονική έρευνα σε σημαντικά θέματα, όπως στη στέρηση και στις διαταραχές του ύπνου, πράγμα για το οποίο αποκλήθηκε πατέρας της Ιατρικής του Ύπνου. Ο Jouvet ξεχώρισε δύο διαφορετικές συμπεριφορές του εγκεφάλου στη διάρκεια του ύπνου, αυτή των βραδέων κυμάτων, όταν το ηλεκτροεγκεφαλογράφημα καταγράφει βραδέα και μεγάλου εύρους κύματα, (ύπνος ΒΚ) και αυτή των ονείρων την οποία ονόμασε παράδοξο ύπνο. Οι εργαστηριακές νευροφυσιολογικές έρευνες του ύπνου, οι οποίες διεξάγονται τόσο σε ανθρώπους όσο και σε άλλα θηλαστικά, και στις οποίες καταγράφονται και μετρώνται τα ηλεκτρικά κύματα του εγκεφάλου, η κίνηση των οφθαλμών, και η μυϊκή κίνηση, δείχνουν ότι ο ύπνος περιλαμβάνει τις δύο προαναφερθείσες ευρείες κατηγορίες καταστάτην αντίληψη, τη μνήμη, τη νόηση, την ομιλία και τη δράση της επίλυσης προβλημάτων. 10

9 σεων: τα στάδια RΕΜ (rapid eye movement) και τα στάδια NREM (nonrapid eye movement). Η Αμερικανική Ακαδημία Ιατρικής του Ύπνου (American Academy of Sleep Medicine, AASM) υποδιαιρεί περαιτέρω τον ύπνο ΝREM σε τρία στάδια N1, N2, και N3. Ο ύπνος ακολουθεί μια πορεία επαναλαμβανόμενων κύκλων, που ο καθένας τους ακολουθεί μια προδιαγεγραμμένη σειρά σταδίων: N1 N2 N3 N2 REM. Όταν το άτομο βρίσκεται στο πρώτο στάδιο του ύπνου, στάδιο Ν1, αρχίζει η μυϊκή ατονία και μειώνεται σημαντικά η αντίληψη του περιβάλλοντος. Στο στάδιο Ν2 μειώνεται ακόμα η μυϊκή ενέργεια και σβήνει η επαφή με το εξωτερικό περιβάλλον. Το στάδιο Ν3 είναι αυτό του βαθέως ύπνου (δέλτα-στάδιο ή στάδιο κατά τη διάρκεια του οποίου το ηλεκτροεγκεφαλογράφημα καταγράφει βραδέα κύματα μεγάλου εύρους, ενδεικτικά της απουσίας έντονης δραστηριότητας στα ανώτερα, φλοιώδη, εγκεφαλικά κέντρα). Γενικά όλη η φάση NREM ονομάζεται και ύπνος βραδέων κυμάτων (ΒΚ). Σε αυτή τη φάση δεν βλέπουμε όνειρα. Στους πρώτους κύκλους τα στάδια του βαθέως ύπνου έχουν μεγαλύτερη σχετική διάρκεια. Αντίστροφα, προς το τέλος του ύπνου και ιδιαίτερα πριν το ξύπνημα, αυξάνει η διάρκεια των σταδίων REM. Στο στάδιο REM, κατά το οποίο ονειρευόμαστε, η λειτουργία του εγκεφάλου παρουσιάζει πολλές ομοιότητες με την κατάσταση της εγρήγορσης, γι αυτό άλλωστε και ο ύπνος του σταδίου αυτού ονομάστηκε και παράδοξος ύπνος (paradoxical sleep). Χαρακτηρίζεται από ταχεία κίνηση των οφθαλμών κάτω από τα βλέφαρα, το ηλεκτροεγκεφαλογράφημα καταγράφει ταχέα και χαμηλού εύρους κύματα και γενικά υπάρχει έντονη εγκεφαλική δραστηριότητα, ανάλογη με εκείνη της εγρήγορσης. Τα εξωτερικά ερεθίσματα (όσο δεν ξεπερνούν κάποια ανεκτά όρια) εμποδίζονται να φθάσουν στον εγκέφαλο. Δεν βλέπουμε, δεν μυρίζουμε, δεν ακούμε, δεν κινούμαστε, δεδομένου ότι το μυϊκό σύστημα ατονεί πλήρως 6 (πλην ορισμένων μυών που κινούν το κεφάλι και τα δάχτυλα). 6. Χαρακτηριστικό που μας προστατεύει από αθέλητες βίαιες κινήσεις απέναντι στον εαυτό μας ή τον παρακοιμώμενο εξ αιτίας της συχνής βιαιότητας των ονείρων, αν και τη μυϊκή ατονία θα μπορούσα να την αμφισβητήσω βασιζόμενος στην εμπειρία ορισμένων ονείρων μου. 11

10 Το στάδιο REM και συνεπώς και τα όνειρα που περιλαμβάνει έχει διάρκεια στον πρώτο κύκλο λεπτά, ενώ στο δεύτερο και τρίτο η διάρκεια αυξάνει συνήθως σε λεπτά. Στο τέλος της νύχτας, εκτός από τη διάρκεια των ονείρων, αυξάνει και η ικανότητα ανάκλησής τους στη μνήμη, πράγμα που οφείλεται μάλλον στη μεγαλύτερη ένταση των ονείρων (πιο ζωντανές εικόνες, πιο ζωηρά χρώματα και πιο έντονες συγκινήσεις). Έχει υπολογιστεί ότι ένας ενήλικας, στη διάρκεια ενός οκτάωρου ύπνου, ονειρεύεται τρία ως πέντε όνειρα (ορισμένοι βλέπουν και επτά) συνολικής διάρκειας 1,5-2,0 ωρών. Με αυτή τη σχέση, μέσα π.χ. σε μια ζωή 78 χρόνων, είναι πιθανό να έχουμε βιώσει όνειρα που, για να τα δει κανείς σαν συνέχειες τηλεοπτικής σειράς, θα χρειαζόταν έξι χρόνια θέασης. Ένα υπνόγραμμα που δείχνει τους κύκλους του ύπνου από τα μεσάνυχτα μέχρι τις 6.30 το πρωί. Με έντονο μαύρο σημειώνεται ο χρόνος των ονείρων (στάδια REM), που αυξάνει πριν από την αφύπνιση. 12

11 Γιατί ονειρευόμαστε Οι επιστήμες που ερευνούν το όνειρο έχουν κάνει σημαντικά επιτεύγματα όσον αφορά τη φύση των ονείρων, αλλά αδυνατούν να εξηγήσουν τα βαθύτερα αίτια: γιατί ονειρευόμαστε και τι λειτουργίες επιτελούνται μέσω των ονείρων. Η αναδίφηση στις θεωρίες που έχουν προταθεί για να απαντήσουν στο ερώτημα ακόμα και αυτή η ερασιτεχνική που αποτόλμησα για να κατανοήσω βασικές έννοιες και να εισάγω το κύριο θέμα μου οδηγεί αργά ή γρήγορα στη διαπίστωση ότι αυτό το ερώτημα δεν έχει απαντηθεί πειστικά και αδιαμφισβήτητα. Πολλές από τις θεωρίες αυτές είτε δεν επαληθεύθηκαν είτε αποδείχθηκαν εσφαλμένες. Οι θεωρίες είναι ποικίλες. Ειδικό βάρος πάντως φέρουν όσες ερμηνείες συσχετίζουν τα όνειρα με τις διαδικασίες της μάθησης και της αφομοίωσης, με τις διαδικασίες της αποθήκευσης και εμπέδωσης της μνήμης και με μια δυναμική ενίσχυση της προσωπικότητας. Παρακάτω δίνονται περιληπτικά ορισμένα δείγματα: Θεωρία της ενεργοποίησης / σύνθεσης (Activation synthesis theory): τα όνειρα δημιουργούνται από εσωτερική εγκεφαλική ενέργεια (κυρίως στο στέλεχος) 7, όχι από εξωτερικά ερεθίσματα, και πιο συγκεκριμένα από τις ίδιες δομές που προκαλούν τον ύπνο REM. Επειδή στο στάδιο αυτό η κριτική ικανότητα του εγκεφάλου υπνώττει, αυτός δέχεται ως πραγματικά (προερχόμενα από τον εξωτερικό κόσμο) τα τυχαία εσωτερικά σήματα που λαμβάνει και τα οποία, ελλείψει λογι- 7. Από τα τμήματα του εγκεφάλου (κυρίως εγκέφαλο, εγκεφαλικό φλοιό, παρεγκεφαλίδα, εγκεφαλικό στέλεχος και μία κεντρική περιοχή που περιέχει το θάλαμο και τον υποθάλαμο) αυτό που γνωρίζουμε ότι παίζει κάποιο συντονιστικό ρόλο στην παραγωγή των ονείρων είναι το στέλεχος. 13

12 κής συνοχής, προσπαθεί να συνθέσει δίνοντάς τους νόημα και ειρμό. Επεξεργαζόμενος τις επιπτώσεις της παραπάνω θέσης του ο δημιουργός της Allan Hobson προχώρησε στην υπόθεση ότι τα όνειρα είναι ένα σύνολο προκαθορισμένων σεναρίων για την οργάνωση των εμπειριών της εγρήγορσης, της πραγματικής ζωής. Αυτό προϋποθέτει ότι οι δύο δομές του εγκεφάλου που χαρακτηρίζουν αντίστοιχα την κατάσταση της εγρήγορσης και αυτή των ονείρων συνεργάζονται και ότι η δυναμική σχέση τους είναι κρίσιμη στη λειτουργία αμφοτέρων. Σημαντικός αριθμός θεωριών υποστηρίζει ότι τα όνειρα έχουν κρίσιμο ρόλο στην ενίσχυση των διαφόρων μορφών της μνήμης. Ένα από τα κριτήρια με τα οποία η σύγχρονη έρευνα κατηγοριοποιεί τις μορφές της μνήμης είναι ο συνολικός χρόνος αποθήκευσης των πληροφοριών που επιτρέπουν. Τρεις βασικές κατηγορίες μνήμης είναι η μακροχρόνια (long term), η βραχυχρόνια ή εργαζόμενη (short term) και η αισθητηριακή μνήμη. Η μακροχρόνια χωρίζεται σε δηλωτική ή αναφορική (declarative, explicit ή factual memory) και σε διαδικαστική (procedural ή implicit memory). Δηλωτική είναι η μνήμη που αφορά πληροφορίες οι οποίες καταγράφονται (και ανακαλούνται) συνειδητά, με σαφήνεια και λεπτομέρεια. Xωρίζεται σε δύο κατηγορίες: την επεισοδιακή μνήμη (episodic memory) που αποθηκεύει προσωπικές εμπειρίες/επεισόδια και την σημασιολογική μνήμη (semantic memory) που αποθηκεύει γενικές αντικειμενικές πληροφορίες, οι οποίες είναι ανεξάρτητες από τις προσωπικές, και συνθέτουν τη γνώση του κόσμου μας (π.χ. λεξιλόγιο, λογικές κατηγορίες αντικειμένων, ιστορικά δεδομένα κτλ.). Η διαδικαστική μνήμη αφορά τη μάθηση και εκτέλεση των αυτόματων κινητικών και αντιληπτικών συμπεριφορών (τις πληροφορίες για το «πώς») και δεν απαιτεί τη συνειδητή προσοχή προκειμένου να ανακαλέσει πληροφορίες. Η αισθητηριακή μνήμη διατηρεί προσωρινά τα πλείονα ερεθίσματα που αντιλαμβανόμαστε συνεχώς με τις αισθήσεις μας πριν, επιλεκτικά, ορισμένα περάσουν στην κατηγορία της βραχυχρόνιας ή εργαζόμενης μνήμης, η οποία αποφασίζει για την οριστική, μακροχρόνια, αποθήκευση. Στη μεγάλης χωρητικότητας βραχυπρόθεσμη μνήμη οι νεοεισερχόμενες πληροφορίες αποθηκεύονται για ένα μικρό χρονικό διάστημα (έως λίγα λεπτά). 14

13 Μερικές θεωρίες ονείρων σχετικές με τη μνήμη είναι: του Tarnow, σύμφωνα με την οποία τα όνειρα λειτουργούν ως μια συνεχής διέγερση της μακροχρόνιας μνήμης. Μια άλλη υποστηρίζει ότι τα άλογα στοιχεία των ονείρων (τόποι, χαρακτήρες κλπ.) ενισχύουν τη συσχέτιση και εμπέδωση των εμπειριών της σημαντικής μνήμης. Στη θεωρία της συνεχούς ενεργοποίησης (Continual activation theory) ο Jie Zhang, συνδυάζοντας τη θεωρία της ενεργοποίησης /σύνθεσης με ορισμένες κλινικές περιπτώσεις, υποστήριξε ότι ο ύπνος REM και τα όνειρα ελέγχονται από διαφορετικούς μηχανισμούς. Η λειτουργία του ύπνου σκοπεί στη μετατροπή της βραχυπρόθεσμης μνήμης σε μακροπρόθεσμη. Ο εγκέφαλος στη διάρκεια του ύπνου ΝREM επεξεργάζεται και αποθηκεύει τη δηλωτική μνήμη, ενώ στον ύπνο REM τη διαδικαστική μνήμη. Άλλοι ερευνητές όμως διαφωνούν και έχουν υποστηρίξει ότι απλώς ο ύπνος, με την ελάττωση των εξωτερικών επιρροών και την απεμπλοκή του εγκεφάλου από την έντονη νοητική λειτουργία της κατάστασης εγρήγορσης, δημιουργεί μεν ευνοϊκές συνθήκες για σταθεροποίηση/συγκρότηση της δηλωτικής μνήμης, αλλά δεν συμβάλλει ενεργά σε αυτή τη διαδικασία. Αντίθετα άλλες θεωρίες δίνουν έμφαση στην «καθαρτική» λειτουργία των ονείρων, στην ικανότητα να διαγράφουν ατελείς αισθητηριακές εντυπώσεις και ανολοκλήρωτες ιδέες που σχηματίστηκαν στη διάρκεια της εγρήγορσης (Robert) ή στην ιδιότητα να απομακρύνουν μεγάλο όγκο παρασιτικής ή άχρηστης μνήμης που εμποδίζει την ομαλή απομνημόνευση ( θεωρία της αντίστροφης μάθησης ή απομάθησης των Crick και Mitchison) και να βοηθούν στην ουσία τη μάθηση επιτρέποντας καλύτερη πρόσβαση στις έγκυρες αποθηκευμένες πληροφορίες και αποφεύγοντας εσφαλμένες μνήμες (Hopfield). Η θεωρία του επαναληπτικού προγραμματισμού (iterative programming) του καθηγητή της νευροβιολογίας Μichel Jouvet προτείνει ως λειτουργία των ονείρων τη διαφύλαξη της ψυχολογικής κληρονομικότητας του ατόμου, που αποτελεί βάση της προσωπικότητας. Τα όνειρα αποτελούν, κατά τον Jouvet, δυναμικά φίλτρα που στοχεύουν στη διατήρηση της ακεραιότητας της προσωπικότητας. Κατά τη διάρκεια του 15

14 παράδοξου ύπνου μέσα από τα όνειρα/δυναμικά φίλτρα περνούν και ελέγχονται ερεθίσματα εμπειριών της εγρήγορσης. Αν αυτά βρεθούν σύμφωνα με τα παγιωμένα πρότυπα συμπεριφοράς της προσωπικότητας, αφομοιώνονται. Όσα είναι σε ασυμφωνία απορρίπτονται. Αυτό ισοδυναμεί με μια διαδικασία εσωτερικής μάθησης που διαγράφει ή δυναμώνει την εξωτερική μάθηση, αυτή που διαδραματίζεται κατά τη διάρκεια της εγρήγορσης. 16

15 Η συμβολή της γαστροοισοφαγικής παλινδρόμησης Η ανάκληση στη μνήμη των ονείρων είναι ιδιαίτερα αναξιόπιστη για πολλούς λόγους. Κυρίως γιατί στη διάρκεια του σταδίου ύπνου REM όταν ονειρευόμαστε καταστέλλεται η λειτουργία ορισμένων χημικών ουσιών που συντελούν στη μετατροπή της βραχυπρόθεσμης μνήμης σε μακροπρόθεσμη. Έτσι η ανάκληση του ονείρου στη μνήμη επιτυγχάνεται μόνον αν κανείς ξυπνήσει είτε στη διάρκειά του ή αμέσως μετά από αυτό. Περίπου το 95% των ονείρων χάνονται από τη μνήμη. Ποιος ξέρει πόσες ενδεχομένως δημιουργικές ιδέες χάνονται μαζί τους. Το πρώτο ενδιαφέρον από την ονειρική μου εμπειρία προήλθε από τη διαπίστωση ότι συχνά, όταν ξυπνούσα, είχα μια αρκετά σαφή και πλήρη εικόνα του ονείρου που μόλις είχα δει. Αυτό αποτέλεσε ένα κίνητρο για να καταγράφω όσα όνειρα παρουσιάζονταν στην πρόσφατη μνήμη μου ως ολοκληρωμένες ιστορίες. Πρόκειται στην ουσία για ιστορίες που ασφαλώς κάθε λογικός θα τις χαρακτήριζε ως μη λογικές, αλλά δεν θα τις έβρισκε και παράλογες, καθότι διατηρούν μια δική τους εσωτερική λογική. Είναι μάλλον ιστορίες μιας πλάγιας λογικής. Στην αρχή λοιπόν δοκίμαζα έκπληξη και ικανοποίηση από το γεγονός ότι διατηρούσα στη μνήμη για κάποιο διάστημα αμέσως μετά την αφύπνιση το όνειρο που μόλις είχα δει με ακρίβεια και σημαντικό βαθμό εικονικής λεπτομέρειας (πολλές φορές περισσότερα από ένα την ίδια νύχτα). Αναρωτιόμουνα γιατί αυτό συνέβαινε σχεδόν κάθε νύχτα, σε σύγκριση ας πούμε με τους δικούς μου, που μάλλον σπάνια διατηρούσαν στη μνήμη τους όνειρα. Η απάντηση που κατέληξα να δώσω ήταν ιατρικής αν και ερασιτεχνικής εμπνεύσεως και εξηγεί τον τίτλο του κεφαλαίου. Ο δικός μου ύπνος κατά κανόνα δεν έχει μόνον μια αφύπνιση. Συμβαίνουν 17

16 περισσότερα ξυπνήματα στη διάρκεια της νύχτας, οφειλόμενα σε στομαχικές ενοχλήσεις τις οποίες ύστερα από παρατηρήσεις απέδωσα στη γαστρο-οισοφαγική παλινδρόμηση (Γ.Ο.Π.), από την οποία ενίοτε υποφέρω. Ενοχλήσεις που, στην περίπτωσή μου, κορυφώνονται σε περίπου τρεις ως και πέντε ώρες μετά την κατάκλιση και εξαρτώνται και από τη στάση του σώματος, όπως έχω διαπιστώσει. Οι διαταραχές αυτές, συμπεραίνω, συνέπιπταν, συχνά, με τις τελευταίες στιγμές των σταδίων ύπνου REM, καμιά φορά πιο σπάνια και με το τελευταίο στάδιο REM (λίγο πριν από την έκτη πρωϊνή), τότε που τα όνειρα έχουν μεγαλύτερη διάρκεια και μεγαλύτερη ένταση από ό,τι στα πρώτα μετά την κατάκλιση παρόμοια στάδια. Με συνέπεια να ξυπνάω τη στιγμή που τελείωνε το όνειρο ή αμέσως μετά το τέλος του, όταν η ανάμνησή του ήταν ακόμα ζωντανή. Οι ενοχλήσεις της Γ.Ο.Π. επομένως συνέβαλαν στη δυνατότητα μιας ακριβέστερης ανάμνησης και άμεσης καταγραφής των ονείρων. 8 Ουδέν κακόν αμιγές καλού. 9 Υπήρξαν όμως και άλλα κίνητρα για την καταγραφή των ονείρων. Πρώτα απ όλα η ενύπνια επίσκεψη των αγαπημένων προσώπων, ζωντανών και αποθαμένων. Κυρίως αυτή των γονιών μου και των πολύ φίλων μου που έχουν φύγει, επίσκεψη που σε οδηγεί σε μονοπάτια μεταφυσικών σκέψεων και ανησυχιών. Όλοι δοκιμάζουμε την πικρή και νοσταλγική αίσθηση της συγκίνησης στις περιπτώσεις αυτές. Όχι μόνον όταν αναπολούμε το όνειρο που μόλις είδαμε, αλλά και κατά τις στιγμές που βιώνουμε το όνειρο, τότε μάλιστα με μεγαλύτερη ένταση. Ίσως το πιο ακατανίκητο κίνητρο υπήρξε η ίδια η φύση των ονείρων, και με αυτό εννοώ τα χαρακτηριστικά της ζωντάνιας των εμπειριών, είτε πρόκειται για τη διαμόρφωση του χώρου είτε για τη λαμπρότητα 8. Από τότε που διαπίστωσα τα σημεία σύμπτωσης των δύο καμπυλών, του ύπνου και της ΓΟΠ, φρόντισα να βρίσκονται πάντα στο κομοδίνο μου ένα μικρό σημειωματάριο και ένα bic αν και θυμάμαι να κρατώ σημειώσεις για τα όνειρά μου από πολύ παλιότερα. 9. Άτομα με φυσιολογική εγκεφαλική λειτουργία είναι σε θέση να περιγράψουν όνειρα στις 50% των περιπτώσεων που θα ξυπνήσουν πριν από το τέλος του ύπνου REM στον πρώτο κύκλο. Στην περίπτωση του τελευταίου κύκλου του ύπνου REM, πριν από το οριστικό ξύπνημα, το ποσοστό ανέρχεται σε 99%. 18

ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑ ΤΟΥ ΥΠΝΟΥ. Εμμ. Μ. Καραβιτάκης Παιδίατρος

ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑ ΤΟΥ ΥΠΝΟΥ. Εμμ. Μ. Καραβιτάκης Παιδίατρος ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑ ΤΟΥ ΥΠΝΟΥ Εμμ. Μ. Καραβιτάκης Παιδίατρος ΥΠΝΟΣ αναζωογόνηση του οργανισμού επηρεάζει την καθημερινή λειτουργικότητα επηρεάζει τη σωματική και διανοητική υγεία ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΑ ΤΟΥ ΥΠΝΟΥ τακτική,

Διαβάστε περισσότερα

Αρχές Φιλοσοφίας Β Λυκείου Τράπεζα Θεμάτων: 2 ο κεφάλαιο «Κατανοώντας τα πράγματα»

Αρχές Φιλοσοφίας Β Λυκείου Τράπεζα Θεμάτων: 2 ο κεφάλαιο «Κατανοώντας τα πράγματα» Αρχές Φιλοσοφίας Β Λυκείου Τράπεζα Θεμάτων: 2 ο κεφάλαιο «Κατανοώντας τα πράγματα» Α] Ασκήσεις κλειστού τύπου (Σωστό Λάθος) Για τον Πλάτωνα οι καθολικές έννοιες, τα «καθόλου», δεν είναι πράγματα ξεχωριστά

Διαβάστε περισσότερα

Ύπνος. Στάδια συνείδησης

Ύπνος. Στάδια συνείδησης Ύπνος Εγρήγορση Στάδια συνείδησης Ύπνος Τι συµβαίνει όταν κοιµόµαστε; (νευρώνες που αυξάνουν 5 µε 10 φορές τη συχνότητα δηµιουργίας δυναµικών ενεργείας κατά τη διάρκεια του ύπνου) Γιατί κοιµόµαστε; Ποιοι

Διαβάστε περισσότερα

χρόνιου πόνου κι των συναισθημάτων. Μάλιστα, μεγάλο μέρος αυτού

χρόνιου πόνου κι των συναισθημάτων. Μάλιστα, μεγάλο μέρος αυτού Το μαιτεχμιακό σύστημα συνδέεται με τμήματα του μετωπιαίου κι κροταφικού λοβού ( τμήματα των εγκεφαλικών ημισφαιρίων,ονομασμένα σύμφωνα με το κρανιακό οστό που τα καλύπτει). Το ίδιο σχετίζεται με τον έλεγχο

Διαβάστε περισσότερα

Η Ανατομία του Ύπνου

Η Ανατομία του Ύπνου ΗΑνατομίατουΎπνου Ο διαχωρισμός των κυμάτων σε 4 κατηγορίες έχει γίνει σύμφωνα με τις συχνότητές τους. Αυτές οι κατηγορίες είναι οι ακόλουθες: Κύματα Δ με συχνότητα (0-4 Ηz), που καταγράφονται κατά τη

Διαβάστε περισσότερα

ΜΕΤΑ-ΑΝΑΛΥΣΗ (Meta-Analysis)

ΜΕΤΑ-ΑΝΑΛΥΣΗ (Meta-Analysis) ΚΕΦΑΛΑΙΟ 23 ΜΕΤΑ-ΑΝΑΛΥΣΗ (Meta-Analysis) ΕΙΣΑΓΩΓΗ Έχοντας παρουσιάσει τις βασικές έννοιες των ελέγχων υποθέσεων, θα ήταν, ίσως, χρήσιμο να αναφερθούμε σε μια άλλη περιοχή στατιστικής συμπερασματολογίας

Διαβάστε περισσότερα

2η ΓΡΑΠΤΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΕΠΟ 22. ΘΕΜΑ: Οι βασικοί σταθµοί του νεώτερου Εµπειρισµού από τον Locke µέχρι και τον Hume. ΣΧΕ ΙΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ Α.

2η ΓΡΑΠΤΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΕΠΟ 22. ΘΕΜΑ: Οι βασικοί σταθµοί του νεώτερου Εµπειρισµού από τον Locke µέχρι και τον Hume. ΣΧΕ ΙΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ Α. Θέµατα & Ασκήσεις από: www.arnos.gr 2η ΓΡΑΠΤΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΕΠΟ 22 ΘΕΜΑ: Οι βασικοί σταθµοί του νεώτερου Εµπειρισµού από τον Locke µέχρι και τον Hume. ΣΧΕ ΙΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ Α. ΕΙΣΑΓΩΓΗ Σύµφωνα µε τη θεωρία του εµπειρισµού

Διαβάστε περισσότερα

Η δραστηριότητα της σκέψης ήταν στην προέλευσή της, διαδικασία εκτόνωσης της ψυχής, από υπερχείλισμα ερεθισμάτων.

Η δραστηριότητα της σκέψης ήταν στην προέλευσή της, διαδικασία εκτόνωσης της ψυχής, από υπερχείλισμα ερεθισμάτων. Σκέψη και ονειροπόληση της μητέρας Η δραστηριότητα της σκέψης ήταν στην προέλευσή της, διαδικασία εκτόνωσης της ψυχής, από υπερχείλισμα ερεθισμάτων. Ο Bion εμπνεόμενος από το άρθρο του Freud του 1911,

Διαβάστε περισσότερα

Κέντρο Πρόληψης των Εξαρτήσεων και Προαγωγής της Ψυχοκοινωνικής Υγείας Περιφερειακής Ενότητας Κιλκίς «ΝΗΡΕΑΣ»

Κέντρο Πρόληψης των Εξαρτήσεων και Προαγωγής της Ψυχοκοινωνικής Υγείας Περιφερειακής Ενότητας Κιλκίς «ΝΗΡΕΑΣ» Εργαστήριο δικτύωσης σε εκπαιδευτικούς πρωτοβάθμιας και δευτεροβάθμιας εκπαίδευσης με θέμα: «Η συναισθηματική νοημοσύνη και η επίδρασή της στην εκπαιδευτική διαδικασία» 6 7 Μαΐου 2014 Κέντρο Πρόληψης των

Διαβάστε περισσότερα

Παιδεία στα νέα μέσα: ευκαιρίες και προκλήσεις

Παιδεία στα νέα μέσα: ευκαιρίες και προκλήσεις 1 Παιδεία στα νέα μέσα: ευκαιρίες και προκλήσεις Βάια Δουδάκη Εχουν διατυπωθεί πολλοί ορισμοί οι οποίοι επιχειρούν να περιγράψουν ή να προσδιορίσουν τι συνιστά την παιδεία στα μέσα. Ενας γενικός ορισμός

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΙΚΗ ΔΙΟΙΚΗΣΗ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΕΣ ΤΟΥ MANAGEMENT

ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΙΚΗ ΔΙΟΙΚΗΣΗ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΕΣ ΤΟΥ MANAGEMENT MANAGEMENT ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΙΚΗ ΔΙΟΙΚΗΣΗ ΣΗΜΑΙΝΕΙ ΣΩΣΤΗ ΕΚΤΕΛΕΣΗ ΤΩΝ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΩΝ ΤΗΣ ΔΙΟΙΚΗΣΗΣ, ΟΙ ΟΠΟΙΕΣ ΕΚΤΕΛΟΥΝΤΑΙ ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΑ ΜΕΣΑ ΣΕ ΜΙΑ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΗ ΚΑΙ ΑΛΛΗΛΟΕΠΗΡΕΑΖΟΝΤΑΙ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΕΣ ΤΟΥ MANAGEMENT 1.ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΙΣΜΟΣ

Διαβάστε περισσότερα

Προσωπο-κεντρική θεωρία (person-centred) [πρώην Πελατο-κεντρική θεωρία ]

Προσωπο-κεντρική θεωρία (person-centred) [πρώην Πελατο-κεντρική θεωρία ] Προσωπο-κεντρική θεωρία (person-centred) [πρώην Πελατο-κεντρική θεωρία ] Φαινομενολογική θεωρητική κατεύθυνση η οποία υποστηρίζει ότι ο άνθρωπος διαθέτει από μόνος του την ικανότητα για προσωπική ανάπτυξη

Διαβάστε περισσότερα

Το παιδί μου έχει αυτισμό Τώρα τι κάνω

Το παιδί μου έχει αυτισμό Τώρα τι κάνω Το παιδί μου έχει αυτισμό Τώρα τι κάνω Το όνειρο Ένα ζευγάρι περιμένει παιδί. Τότε αρχίζει να ονειρεύεται αυτό το παιδί. Κτίζει την εικόνα ενός παιδιού μέσα στο μυαλό του. Βάσει αυτής της εικόνας, κάνει

Διαβάστε περισσότερα

ΟΙ ΑΠΑΡΧΕΣ ΤΗΣ ΕΠΙΣΤΗΜΟΛΟΓΙΑΣ ΣΤΗ ΝΕΟΤΕΡΗ ΕΠΟΧΗ.

ΟΙ ΑΠΑΡΧΕΣ ΤΗΣ ΕΠΙΣΤΗΜΟΛΟΓΙΑΣ ΣΤΗ ΝΕΟΤΕΡΗ ΕΠΟΧΗ. 24 ΟΙ ΑΠΑΡΧΕΣ ΤΗΣ ΕΠΙΣΤΗΜΟΛΟΓΙΑΣ ΣΤΗ ΝΕΟΤΕΡΗ ΕΠΟΧΗ. Οι σκεπτικιστικές απόψεις υποχώρησαν στη συνέχεια και ως την εποχή της Αναγέννησης κυριάρχησε απόλυτα το αριστοτελικό μοντέλο. Η εκ νέου αμφιβολία για

Διαβάστε περισσότερα

Άσκηση Διδακτικής του Μαθήµατος των Θρησκευτικών. Γ Οµάδα

Άσκηση Διδακτικής του Μαθήµατος των Θρησκευτικών. Γ Οµάδα Άσκηση Διδακτικής του Μαθήµατος των Θρησκευτικών Γ Οµάδα Διδάσκων: Αθ. Στογιαννίδης Λέκτορας 11ο Μάθηµα Διερεύνηση Προϋποθέσεων Διδασκαλίας - Α : Η θεωρία του Jean Piaget για τη νοητική ανάπτυξη του ανθρώπου

Διαβάστε περισσότερα

Επιδιώξεις της παιδαγωγικής διαδικασίας. Σκοποί

Επιδιώξεις της παιδαγωγικής διαδικασίας. Σκοποί Επιδιώξεις της παιδαγωγικής διαδικασίας Σκοποί Θεματικές ενότητες Διαμόρφωση των σκοπών της αγωγής Ιστορική εξέλιξη των σκοπών της αγωγής Σύγχρονος προβληματισμός http://users.uoa.gr/~dhatziha/ Διαφάνεια:

Διαβάστε περισσότερα

Θεμελιώδεις Αρχές Επιστήμης και Μέθοδοι Έρευνας

Θεμελιώδεις Αρχές Επιστήμης και Μέθοδοι Έρευνας Θεμελιώδεις Αρχές Επιστήμης και Μέθοδοι Έρευνας Dr. Anthony Montgomery Επίκουρος Καθηγητής Εκπαιδευτικής & Κοινωνικής Πολιτικής antmont@uom.gr Θεμελιώδεις Αρχές Επιστήμης και Μέθοδοι Έρευνας Αυτό το μάθημα

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΚΟΛΛΙΝΤΖΑ

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΚΟΛΛΙΝΤΖΑ ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ: Νάκου Αλεξάνδρα Εισαγωγή στις Επιστήμες της Αγωγής Ο όρος ΕΠΙΣΤΗΜΕΣ ΤΗΣ ΑΓΩΓΗΣ δημιουργεί μία αίσθηση ασάφειας αφού επιδέχεται πολλές εξηγήσεις. Υπάρχει συνεχής διάλογος και προβληματισμός ακόμα

Διαβάστε περισσότερα

ΜΑΘΗΜΑ ΘΕΑΤΡΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ ΔΗΜΟΤΙΚΟΥ Ι. ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΟ ΚΑΙ ΔΟΜΗ ΤΟΥ ΒΙΒΛΙΟΥ

ΜΑΘΗΜΑ ΘΕΑΤΡΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ ΔΗΜΟΤΙΚΟΥ Ι. ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΟ ΚΑΙ ΔΟΜΗ ΤΟΥ ΒΙΒΛΙΟΥ ΜΑΘΗΜΑ ΘΕΑΤΡΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ ΔΗΜΟΤΙΚΟΥ Ι. ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΟ ΚΑΙ ΔΟΜΗ ΤΟΥ ΒΙΒΛΙΟΥ Το μάθημα της Θεατρικής Αγωγής θα διδάσκεται από φέτος στην Ε και Στ Δημοτικού. Πρόκειται για μάθημα βιωματικού χαρακτήρα, με κύριο

Διαβάστε περισσότερα

ΕΚΔΗΛΩΣΗ ΕΝΗΜΕΡΩΣΗΣ ΚΑΙ ΕΥΑΙΣΘΗΤΟΠΟΙΗΣΗΣ ΤΟΥ ΚΟΙΝΟΥ ΣΤΙΣ ΝΕΥΡΟΕΠΙΣΤΗΜΕΣ. Πόλη Ημερομηνία Ώρα Αίθουσα. Ναύπακτος 9 Μαρτίου 2013 6 μμ Παπαχαραλάμπειος

ΕΚΔΗΛΩΣΗ ΕΝΗΜΕΡΩΣΗΣ ΚΑΙ ΕΥΑΙΣΘΗΤΟΠΟΙΗΣΗΣ ΤΟΥ ΚΟΙΝΟΥ ΣΤΙΣ ΝΕΥΡΟΕΠΙΣΤΗΜΕΣ. Πόλη Ημερομηνία Ώρα Αίθουσα. Ναύπακτος 9 Μαρτίου 2013 6 μμ Παπαχαραλάμπειος ΕΚΔΗΛΩΣΗ ΕΝΗΜΕΡΩΣΗΣ ΚΑΙ ΕΥΑΙΣΘΗΤΟΠΟΙΗΣΗΣ ΤΟΥ ΚΟΙΝΟΥ ΣΤΙΣ ΝΕΥΡΟΕΠΙΣΤΗΜΕΣ Πόλη Ημερομηνία Ώρα Αίθουσα Ναύπακτος 9 Μαρτίου 2013 6 μμ Παπαχαραλάμπειος ΤΙΤΛΟΣ: Η Σημασία του στρες και του ύπνου στη ζωή του/της

Διαβάστε περισσότερα

5 Ψυχολόγοι Προτείνουν Τις 5 Πιο Αποτελεσματικές Τεχνικές Μάθησης

5 Ψυχολόγοι Προτείνουν Τις 5 Πιο Αποτελεσματικές Τεχνικές Μάθησης 5 Ψυχολόγοι Προτείνουν Τις 5 Πιο Αποτελεσματικές Τεχνικές Μάθησης Μια πολύ ενδιαφέρουσα συζήτηση για τις πιο αποτελεσματικές στρατηγικές και τεχνικές μάθησης για τους μαθητές όλων των ηλικιών ανοίγουν

Διαβάστε περισσότερα

[ΠΩΣ ΚΑΙ ΑΠΟ ΤΙ ΕΠΗΡΕΑΖΟΝΤΑΙ ΟΙ ΕΦΗΒΟΙ ΣΗΜΕΡΑ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΠΙΛΟΓΗ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΟΣ]

[ΠΩΣ ΚΑΙ ΑΠΟ ΤΙ ΕΠΗΡΕΑΖΟΝΤΑΙ ΟΙ ΕΦΗΒΟΙ ΣΗΜΕΡΑ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΠΙΛΟΓΗ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΟΣ] 2014 14ο Λύκειο Θεσσαλονίκης Ερευνητική εργασία των μαθητών : Αλεξίου Δημήτρη, Γεωργιάδου Αλεξάνδρας, Ζαχάρωφ Μανώλη, Κατσούλη Απόστολου, Τρέμμα Λουκίας [ΠΩΣ ΚΑΙ ΑΠΟ ΤΙ ΕΠΗΡΕΑΖΟΝΤΑΙ ΟΙ ΕΦΗΒΟΙ ΣΗΜΕΡΑ ΣΤΗΝ

Διαβάστε περισσότερα

ΑΙΘΟΥΣΑ 4. ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ 2 Θετικές σχέσεις: θεωρία και πράξη

ΑΙΘΟΥΣΑ 4. ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ 2 Θετικές σχέσεις: θεωρία και πράξη TETARTH 15 ΜΑΪΟΥ 2013 14.00-15.00 ΠΡΟΣΕΛΕΥΣΗ ΣΥΝΕΔΡΩΝ-ΕΓΓΡΑΦΕΣ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΑΓΩΓΗΣ, ΝΕΑ ΧΗΛΗ ΚΑΡΑΘΕΟΔΩΡΗ ΑΜΦΙΘΕΑΤΡΟ ΑΙΘΟΥΣΑ 9 ΑΙΘΟΥΣΑ 10 ΑΙΘΟΥΣΑ ΣΥΝΕΛΕΥΣΕΩΝ 15.00-17.00 ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ 1 Σκέφτομαι & Πράττω

Διαβάστε περισσότερα

Τα σχέδια μαθήματος 1 Εισαγωγή

Τα σχέδια μαθήματος 1 Εισαγωγή Τα σχέδια μαθήματος 1 Εισαγωγή Τα σχέδια μαθήματος αποτελούν ένα είδος προσωπικών σημειώσεων που κρατά ο εκπαιδευτικός προκειμένου να πραγματοποιήσει αποτελεσματικές διδασκαλίες. Περιέχουν πληροφορίες

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ της ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΚΗΣ

ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ της ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΚΗΣ ΕΘΝΙΚΟ ΚΑΙ ΚΑΠΟΔΙΣΤΡΙΑΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΤΜΗΜΑ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΚΗΣ & ΤΗΛΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΩΝ ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ της ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΚΗΣ Μ. Γρηγοριάδου Ρ. Γόγουλου Ενότητα: Η Διδασκαλία του Προγραμματισμού Περιεχόμενα Παρουσίασης

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΣΑΡΜΟΓΗ ΣΤΟ STRESS STRESS: ΠΙΕΣΗ

ΠΡΟΣΑΡΜΟΓΗ ΣΤΟ STRESS STRESS: ΠΙΕΣΗ ΠΡΟΣΑΡΜΟΓΗ ΣΤΟ STRESS STRESS: ΠΙΕΣΗ Στρεσσογόνος παράγοντας Οτιδήποτε κάνει τον άνθρωπο να βιώνει στρες Είναι μια αλλαγή στην ομοιόσταση του ατόμου Παράγοντες που προκαλούν στρες Ενδογενείς Εξωγενείς Ενδογενείς

Διαβάστε περισσότερα

Εισαγωγικό Σημείωμα. Η είσοδος στο νηπιαγωγείο είναι ένας από τους σημαντικότερους σταθμούς της ζωής

Εισαγωγικό Σημείωμα. Η είσοδος στο νηπιαγωγείο είναι ένας από τους σημαντικότερους σταθμούς της ζωής Εισαγωγικό Σημείωμα Αγαπητοί γονείς, Η είσοδος στο νηπιαγωγείο είναι ένας από τους σημαντικότερους σταθμούς της ζωής κάθε παιδιού. Οι στέρεες βάσεις και τα θεμέλια της μάθησης και της ολόπλευρης ανάπτυξής

Διαβάστε περισσότερα

Η φιλοσοφία και οι επιστήμες στα Αρχαϊκά χρόνια. Μαριάννα Μπιτσάνη Α 2

Η φιλοσοφία και οι επιστήμες στα Αρχαϊκά χρόνια. Μαριάννα Μπιτσάνη Α 2 Η φιλοσοφία και οι επιστήμες στα Αρχαϊκά χρόνια Μαριάννα Μπιτσάνη Α 2 Τι είναι η φιλοσοφία; Φιλοσοφία είναι η επιστήμη που ασχολείται με: ερωτήματα προβλήματα ή απορίες που μπορούμε να αποκαλέσουμε οριακά,

Διαβάστε περισσότερα

Ο καλόςύπνος μαζίμετησωστή διατροφή και την άσκηση είναι απαραίτητος για τη διατήρηση της υγείας

Ο καλόςύπνος μαζίμετησωστή διατροφή και την άσκηση είναι απαραίτητος για τη διατήρηση της υγείας Ο καλόςύπνος μαζίμετησωστή διατροφή και την άσκηση είναι απαραίτητος για τη διατήρηση της υγείας εγρήγορση Στάδιο ύπνου ώρες H AΡΧΙΤΕΚΤΟΝΙΚH ΤΟΥ ΥΠΝΟΥ Υπνικοί κύκλοι διάρκειας 90 λεπτών Υπνοςμη-REM Στάδιο1-στάδιο4

Διαβάστε περισσότερα

Νέες τάσεις στη διδακτική των Μαθηματικών

Νέες τάσεις στη διδακτική των Μαθηματικών Νέες τάσεις στη διδακτική των Μαθηματικών Μέχρι πριν λίγα χρόνια ηαντίληψη που επικρατούσε ήταν ότι ημαθηματική γνώση είναι ένα αγαθό που έχει παραχθεί και καλούνται οι μαθητές να το καταναλώσουν αποστηθίζοντάς

Διαβάστε περισσότερα

Γλωσσάρι ΘΕΜΕΛΙΩΔΕΙΣ ΕΝΝΟΙΕΣ:

Γλωσσάρι ΘΕΜΕΛΙΩΔΕΙΣ ΕΝΝΟΙΕΣ: Γλωσσάρι Αυτό το γλωσσάρι, παρέχει ορισμούς / εξηγήσεις για όλες τις λέξεις ή φράσεις που χρησιμοποιούνται στην έρευνα, οι οποίες επιλέχθηκαν από τους εταίρους από όλα τα κράτη μέλη της Ε.Ε., που ενδεχομένως

Διαβάστε περισσότερα

Το Αρνητικό στην Ψυχανάλυση

Το Αρνητικό στην Ψυχανάλυση Το Αρνητικό στην Ψυχανάλυση Εργασία στο πλαίσιο του Προγράμματος «Εισαγωγική Εκπαίδευση στην Ψυχαναλυτική Πράξη» ΕΠΕΚΕΙΝΑ Επιμέλεια: Αφροδίτη Στυλιαρά ψυχολόγος - Αγγελική Καραγιάννη ψυχολόγος. Εποπτεία:

Διαβάστε περισσότερα

Εισαγωγή: ΑυτοοργΑνωση, AνΑδυση και ΠολυΠλοκοτητΑ κεφάλαιο 1: ΜοριΑκη BιολογιΑ και EΠιστηΜΕσ τησ ΠληροφοριΑσ

Εισαγωγή: ΑυτοοργΑνωση, AνΑδυση και ΠολυΠλοκοτητΑ κεφάλαιο 1: ΜοριΑκη BιολογιΑ και EΠιστηΜΕσ τησ ΠληροφοριΑσ Περιεχόμενα Περιεχόμενα Εισαγωγή: Αυτοοργάνωση, Aνάδυση και Πολυπλοκότητα... 15 Πώς μπορούν τα πράγματα να αυτοοργανώνονται;... 15 Προσπάθεια να δοθεί ένας προκαταρκτικός ορισμός της αυτοοργάνωσης...18

Διαβάστε περισσότερα

Διοίκηση Επιχειρήσεων

Διοίκηση Επιχειρήσεων 10 η Εισήγηση Δημιουργικότητα - Καινοτομία 1 1.Εισαγωγή στη Δημιουργικότητα και την Καινοτομία 2.Δημιουργικό Μάνατζμεντ 3.Καινοτομικό μάνατζμεντ 4.Παραδείγματα δημιουργικότητας και καινοτομίας 2 Δημιουργικότητα

Διαβάστε περισσότερα

TO ΠΑΙΧΝΙΔΙ ΣΤΟ ΝΗΠΙΑΓΩΓΕΙΟ

TO ΠΑΙΧΝΙΔΙ ΣΤΟ ΝΗΠΙΑΓΩΓΕΙΟ TO ΠΑΙΧΝΙΔΙ ΣΤΟ ΝΗΠΙΑΓΩΓΕΙΟ Η λέξη ΠΑΙΧΝΊΔΙ προέρχεται από την λέξη παίχτης παίζω παις. Με την έννοια παιχνίδι ορίζουμε την κατ εξοχήν αυθόρμητη και ενδιαφέρουσα δραστηριότητα των παιδιών που έχει ως στόχο

Διαβάστε περισσότερα

Κλινική Νευροψυχολογία του παιδιού. Διδάσκων : Α.Καραπέτσας Εξάμηνο Γ Ακαδημαϊκό έτος 2013-2014

Κλινική Νευροψυχολογία του παιδιού. Διδάσκων : Α.Καραπέτσας Εξάμηνο Γ Ακαδημαϊκό έτος 2013-2014 Κλινική Νευροψυχολογία του παιδιού Διδάσκων : Α.Καραπέτσας Εξάμηνο Γ Ακαδημαϊκό έτος 2013-2014 Είναι ο ύπνος απαραίτητος για την εύρυθμη λειτουργία του οργανισμού? (Science Illustrated,Οκτώβριος, 2010)

Διαβάστε περισσότερα

Υποθετικές προτάσεις και λογική αλήθεια

Υποθετικές προτάσεις και λογική αλήθεια Υποθετικές προτάσεις και λογική αλήθεια Δρ. Παναγιώτης Λ. Θεοδωρόπουλος Σχολικός Σύμβουλος κλάδου ΠΕ03 www.p-theodoropoulos.gr Περίληψη Στην εργασία αυτή επιχειρείται μια ερμηνεία της λογικής αλήθειας

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ (Οι απαντήσεις θεωρούνται ενδεικτικές) A1.

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ (Οι απαντήσεις θεωρούνται ενδεικτικές) A1. ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ HMEΡΗΣΙΩΝ ΚΑΙ ΕΣΠΕΡΙΝΩΝ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΩΝ ΛΥΚΕΙΩΝ (ΟΜΑΔΑ A ) ΚΑΙ ΜΑΘΗΜΑΤΩΝ ΕΙΔΙΚΟΤΗΤΑΣ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΩΝ ΛΥΚΕΙΩΝ (ΟΜΑΔΑ Β ) ΤΡΙΤΗ 21 ΜΑΪΟΥ 2013 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ ΗΜΕΡΗΣΙΑ

Διαβάστε περισσότερα

ΕΠΙΣΗΜΟΝΙΚΗ ΘΕΩΡΙΑ. 1. Σι είναι επιστήμη 2. Η γέννηση της επιστημονικής γνώσης 3. Οριοθέτηση θεωριών αστικότητας

ΕΠΙΣΗΜΟΝΙΚΗ ΘΕΩΡΙΑ. 1. Σι είναι επιστήμη 2. Η γέννηση της επιστημονικής γνώσης 3. Οριοθέτηση θεωριών αστικότητας ΕΠΙΣΗΜΟΝΙΚΗ ΘΕΩΡΙΑ 1. Σι είναι επιστήμη 2. Η γέννηση της επιστημονικής γνώσης 3. Οριοθέτηση θεωριών αστικότητας 1. Μια διαδεδομένη αντίληψη περί επιστήμης Γνώση / Κατανόηση των φαινομένων του φυσικού κόσμου

Διαβάστε περισσότερα

Πρωινό γεύμα και υγιεινή σώματος στην τουαλέτα.

Πρωινό γεύμα και υγιεινή σώματος στην τουαλέτα. Προσέλευση νηπίων και αυθόρμητες δραστηριότητες στις οργανωμένες γωνιές της τάξης. Το ελεύθερο παιχνίδι είτε ατομικό,είτε ομαδικό σε ελκυστικά οργανωμένες γωνιές επιτρέπει στα παιδιά να χρησιμοποιούν δημιουργικά

Διαβάστε περισσότερα

Εφηβεία και Πρότυπα. 2)Τη στάση του απέναντι στους άλλους, ενήλικες και συνομηλίκους

Εφηβεία και Πρότυπα. 2)Τη στάση του απέναντι στους άλλους, ενήλικες και συνομηλίκους Εφηβεία και Πρότυπα Τι σημαίνει εφηβεία; Η εφηβεία είναι η περίοδος της ζωής του ανθρώπου που αρχίζει με το τέλος της παιδικής ηλικίας και οδηγεί στην ενηλικίωση. Είναι μια εξελικτική φάση που κατά τη

Διαβάστε περισσότερα

ΨΗΦΙΑΚΑ ΠΑΙΧΝΙΔΙΑ ΣΕ ΣΥΣΚΕΥΕΣ ΚΙΝΗΤΗΣ

ΨΗΦΙΑΚΑ ΠΑΙΧΝΙΔΙΑ ΣΕ ΣΥΣΚΕΥΕΣ ΚΙΝΗΤΗΣ 1 of 18 4/16/2015 4:11 PM ΨΗΦΙΑΚΑ ΠΑΙΧΝΙΔΙΑ ΣΕ ΣΥΣΚΕΥΕΣ ΚΙΝΗΤΗΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ Το ερωτηματολόγιο αυτό έχει διάφορες ενότητες για τα ψηφιακά παιχνίδια που παίζονται σε συσκευές κινητής τεχνολογίας και ειδικότερα

Διαβάστε περισσότερα

Ηγεσία. Ενότητα 5: Τα συστατικά στοιχεία του ηγέτη. Δρ. Καταραχιά Ανδρονίκη Τμήμα Λογιστικής και Χρηματοοικονομικής

Ηγεσία. Ενότητα 5: Τα συστατικά στοιχεία του ηγέτη. Δρ. Καταραχιά Ανδρονίκη Τμήμα Λογιστικής και Χρηματοοικονομικής Ηγεσία Ενότητα 5: Τα συστατικά στοιχεία του ηγέτη Δρ. Καταραχιά Ανδρονίκη Τμήμα Λογιστικής και Χρηματοοικονομικής Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό υπόκειται σε άδειες χρήσης Creative Commons.

Διαβάστε περισσότερα

επάρματα ισοηλεκτρική γραμμή.

επάρματα ισοηλεκτρική γραμμή. Το ηλεκτροεγκεφαλογράφημα (ΗΕΓ) είναι μία διαγνωστική εξέταση που καταγράφει την εγκεφαλική δραστηριότητα η οποία δημιουργείται λόγω της αλλαγής της διαφοράς δυναμικού μεταξύ της εσωτερικής και της εξωτερικής

Διαβάστε περισσότερα

ΗΧΟΣ και ΘΟΡΥΒΟΣ μια εισαγωγή. Νίκος Κ. Μπάρκας. Τμήμα Αρχιτεκτόνων Μηχανικών ΔΠΘ. nbarkas@arch.duth.gr

ΗΧΟΣ και ΘΟΡΥΒΟΣ μια εισαγωγή. Νίκος Κ. Μπάρκας. Τμήμα Αρχιτεκτόνων Μηχανικών ΔΠΘ. nbarkas@arch.duth.gr ΗΧΟΣ και ΘΟΡΥΒΟΣ μια εισαγωγή Νίκος Κ. Μπάρκας Τμήμα Αρχιτεκτόνων Μηχανικών ΔΠΘ nbarkas@arch.duth.gr Ήχος και Θόρυβος μια εισαγωγή στα ακουστικά χαρακτηριστικά του ήχου στις αιτίες και στις συνέπειες του

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ. Η ψυχολογία των αθλητών και η άμεση σχέση της με την προπόνηση και τη φυσικοθεραπεία

ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ. Η ψυχολογία των αθλητών και η άμεση σχέση της με την προπόνηση και τη φυσικοθεραπεία ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ 1. Κριτήρια Επιλογής Θέματος キ キ キ キ ενδιαφέρον απόκτηση γνώσεων και πληροφοριών διαμόρφωση απόψεων για το θέμα φιλομάθεια για τη ψυχολογία των αθλητών 2. Τίτλος της έρευνας Η ψυχολογία

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΑΠΑΥΣΗ ΙΠΤΑΜΕΝΩΝ & ΠΤΗΤΙΚΟ ΕΡΓΟ

ΑΝΑΠΑΥΣΗ ΙΠΤΑΜΕΝΩΝ & ΠΤΗΤΙΚΟ ΕΡΓΟ ΑΝΑΠΑΥΣΗ ΙΠΤΑΜΕΝΩΝ & ΠΤΗΤΙΚΟ ΕΡΓΟ ΓΕΝΙΚΑ ΓΙΑ ΤΟΝ ΥΠΝΟ Ο ύπνος, αποτελεί οργανική λειτουργία και η ομαλή εμφάνισή του και εξέλιξη είναι απαραίτητη προϋπόθεση για τη φυσιολογική λειτουργία του κεντρικού

Διαβάστε περισσότερα

Αιτίες. Η Αγάπη για τη ρουτίνα. Συνήθεις Διαταραχές Ύπνου. Δυσκολίες επικοινωνίας. ! Εφιάλτες! Ακράτεια! Ροχαλητό! Ανήσυχος Ύπνος!

Αιτίες. Η Αγάπη για τη ρουτίνα. Συνήθεις Διαταραχές Ύπνου. Δυσκολίες επικοινωνίας. ! Εφιάλτες! Ακράτεια! Ροχαλητό! Ανήσυχος Ύπνος! Διαταραχές ύπνου και Αυτισµός Ελένη Λούκουτου Λογοθεραπεύτρια ΙΟΥΝΙΟΣ 2014 Ο ύπνος είναι ένα σημαντικό συστατικό της υγείας. Παρόλο που δε μπορούμε να κατανοήσουμε όλες τις λειτουργίες του, ο ύπνος είναι

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΩΤΑΤΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ ΕΠΙΛΟΓΗΣ ΠΡΟΣΩΠΙΚΟΥ

ΑΝΩΤΑΤΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ ΕΠΙΛΟΓΗΣ ΠΡΟΣΩΠΙΚΟΥ ΑΝΩΤΑΤΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ ΕΠΙΛΟΓΗΣ ΠΡΟΣΩΠΙΚΟΥ ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΟΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΩΝ ΕΤΟΥΣ 2008 ( ΠΡΟΚΗΡΥΞΗ 3Π /2008) ΚΕΝΤΡΙΚΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΟΥ Κλάδοι: ΠΕ 05 ΓΑΛΛΙΚΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ, ΠΕ 06 ΑΓΓΛΙΚΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ, ΠΕ 07 ΓΕΡΜΑΝΙΚΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ,

Διαβάστε περισσότερα

Κυρούδη Λαμπρινή. Η επίδραση του φωτός στην ανάπτυξη των φυτών

Κυρούδη Λαμπρινή. Η επίδραση του φωτός στην ανάπτυξη των φυτών Κυρούδη Λαμπρινή Η επίδραση του φωτός στην ανάπτυξη των φυτών ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΤΟΥ ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΟΣ Η έρευνα αυτή διαπραγματεύεται, θέλοντας να εξηγήσει τα εξής θέματα:- Ο ρόλος του φωτός στην ανάπτυξη των φυτών-

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΣΤΟ ΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ Α ΛΥΚΕΙΟΥ

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΣΤΟ ΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ Α ΛΥΚΕΙΟΥ Περίληψη ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΣΤΟ ΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ Α ΛΥΚΕΙΟΥ Α. Να αποδώσετε περιληπτικά το περιεχόµενο του κειµένου σε 100-120 λέξεις χωρίς δικά σας σχόλια. Το κείµενο αναφέρεται στις επιπτώσεις της

Διαβάστε περισσότερα

Βιοϊατρική τεχνολογία

Βιοϊατρική τεχνολογία Τμήμα Μηχανικών Πληροφορικής & Τηλεπικοινωνιών Βιοϊατρική τεχνολογία Ενότητα 1: Εισαγωγή στη Βιοϊατρική Τεχνολογία Αν. καθηγητής Αγγελίδης Παντελής e-mail: paggelidis@uowm.gr ΕΕΔΙΠ Μπέλλου Σοφία e-mail:

Διαβάστε περισσότερα

Όνειρο: μία ψυχαναλυτική προσέγγιση

Όνειρο: μία ψυχαναλυτική προσέγγιση Όνειρο: μία ψυχαναλυτική προσέγγιση Αλίκη Κατσαρού Ιατρική Ψυχολόγος, M.Sc., Ψυχοθεραπεύτρια, υπ. Μέλος της Ελληνικής Ψυχαναλυτικής Εταιρείας Ο Φρόυντ, στο βιβλίο του «Η Ερμηνεία των ονείρων» γραμμένο

Διαβάστε περισσότερα

ΕΙΝΑΙ Η ΑΣΤΡΟΛΟΓΙΑ ΜΙΑ ΜΕΘΟΔΟΣ ΑΥΤΟΓΝΩΣΙΑΣ; 1

ΕΙΝΑΙ Η ΑΣΤΡΟΛΟΓΙΑ ΜΙΑ ΜΕΘΟΔΟΣ ΑΥΤΟΓΝΩΣΙΑΣ; 1 ΕΙΝΑΙ Η ΑΣΤΡΟΛΟΓΙΑ ΜΙΑ ΜΕΘΟΔΟΣ ΑΥΤΟΓΝΩΣΙΑΣ; 1 Στο σημείο αυτό του οδοιπορικού γνωριμίας με τις διάφορες μεθόδους αυτογνωσίας θα συναντήσουμε την Αστρολογία και θα μιλήσουμε για αυτή. Θα ερευνήσουμε δηλαδή

Διαβάστε περισσότερα

Από το 0 μέχρι τη συγγραφή ενός σεναρίου μυθοπλασίας. (βιωματικό εργαστήρι) Βασισμένο σε μια ιδέα του Γιώργου Αποστολίδη

Από το 0 μέχρι τη συγγραφή ενός σεναρίου μυθοπλασίας. (βιωματικό εργαστήρι) Βασισμένο σε μια ιδέα του Γιώργου Αποστολίδη Από το 0 μέχρι τη συγγραφή ενός σεναρίου μυθοπλασίας (βιωματικό εργαστήρι) Βασισμένο σε μια ιδέα του Γιώργου Αποστολίδη Περιγραφή εργαστηρίου Οι ιστορίες είναι γεγονότα ζωής ή του μυαλού ή μήπως απλώς

Διαβάστε περισσότερα

ΠΟΛΥΠΝΟΓΡΑΦΙΑ. Με ποιο τρόπο γίνεται η καταγραφή και η ανάλυση των δεδομένων Σ.ΓΥΦΤΟΠΟΥΛΟΣ

ΠΟΛΥΠΝΟΓΡΑΦΙΑ. Με ποιο τρόπο γίνεται η καταγραφή και η ανάλυση των δεδομένων Σ.ΓΥΦΤΟΠΟΥΛΟΣ ΠΟΛΥΠΝΟΓΡΑΦΙΑ Με ποιο τρόπο γίνεται η καταγραφή και η ανάλυση των δεδομένων Σ.ΓΥΦΤΟΠΟΥΛΟΣ Πολυπνογραφία Όρος που προτάθηκε από τον Holland το 1974. Ταυτόχρονη καταγραφή πολλών φυσιολογικών παραμέτρων στη

Διαβάστε περισσότερα

η φιλοσοφία Gestalt, η προσέγγιση PSP, το Playback Θέατρο: τοπία αυτοσχεδιασμού

η φιλοσοφία Gestalt, η προσέγγιση PSP, το Playback Θέατρο: τοπία αυτοσχεδιασμού 1 η φιλοσοφία Gestalt, η προσέγγιση PSP, το Playback Θέατρο: τοπία αυτοσχεδιασμού Το βιβλίο αυτό, του ψυχοθεραπευτή Gestalt Πέτρου Θεοδώρου, κυκλοφορεί από τις εκδόσεις ΒΙΒΛΙΟΦΟΡΟΣ και σε Ελληνική και

Διαβάστε περισσότερα

Η ΠΡΩΤΗ ΜΟΥ ΒΟΛΤΑ ΣΤΟ ΔΑΣΟΣ

Η ΠΡΩΤΗ ΜΟΥ ΒΟΛΤΑ ΣΤΟ ΔΑΣΟΣ 3 Ο ΣΥΝΕΔΡΙΟ ΣΤΗ ΣΥΡΟ-ΤΠΕ ΣΤΗΝ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ 205 Η ΠΡΩΤΗ ΜΟΥ ΒΟΛΤΑ ΣΤΟ ΔΑΣΟΣ (Ένα παραμύθι από μεγάλα παιδιά) Παπαλουκά Κων/να Εκπαιδευτικός Β θμιας Εκπαίδευσης Νηπιοβρεφοκόμος Τσαγκουρνού Ελισάβετ Εκπαιδευτικός

Διαβάστε περισσότερα

Διήμερο σεμινάριο. Εισαγωγή στη θεατρική Σκηνοθεσία. Bar theater

Διήμερο σεμινάριο. Εισαγωγή στη θεατρική Σκηνοθεσία. Bar theater Διήμερο σεμινάριο Εισαγωγή στη θεατρική Σκηνοθεσία Bar theater & Γιατί η υποκριτική είναι Τέχνη Σάββατο και Κυριακή 19 και 20 Οκτωβρίου 2013 στην αίθουσα του ''Θυρεάτη''(παραπλεύρως Αφων Καρκούλη) Έναρξη

Διαβάστε περισσότερα

[Πώς παρουσιάζουν τα ΜΜΕ τα άτομα με αναπηρία]

[Πώς παρουσιάζουν τα ΜΜΕ τα άτομα με αναπηρία] ΤΡΑΠΕΖΑ ΘΕΜΑΤΩΝ 2014-2015 ΜΑΘΗΜΑ: ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ ΚΩΔΙΚΟΣ ΘΕΜΑΤΟΣ: 16536 ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ: 04/12/2014 ΟΙ ΚΑΘΗΓΗΤΕΣ: ΒΙΤΣΟΥ ΛΙΛΙΑΝΝΑ [Πώς παρουσιάζουν τα ΜΜΕ τα άτομα με αναπηρία] Α. Η συγγραφέας αναφέρεται

Διαβάστε περισσότερα

Εκπαιδευτικό σενάριο διδασκαλίας και μάθησης με την αξιοποίηση εκπαιδευτικού λογισμικού.

Εκπαιδευτικό σενάριο διδασκαλίας και μάθησης με την αξιοποίηση εκπαιδευτικού λογισμικού. Εκπαιδευτικό σενάριο διδασκαλίας και μάθησης με την αξιοποίηση εκπαιδευτικού λογισμικού. 1.ΣΥΝΟΠΤΙΚΗ ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΤΟΥ ΣΕΝΑΡΙΟΥ Συγγραφέας: Μποζονέλου Κωνσταντίνα 1.1.Τίτλος διδακτικού σεναρίου Οι τέσσερις

Διαβάστε περισσότερα

Τι είναι φόβος και τι φοβια;

Τι είναι φόβος και τι φοβια; ΦΟΒΟΙ - ΦΟΒΙΕΣ Τι είναι φόβος και τι φοβια; Φόβος: η δυσάρεστη συναισθηματική κατάσταση που δημιουργείται απέναντι σε πραγματικό κίνδυνο, ή απειλή. Φοβία: ο επίμονος φόβος που παγιδεύει το άτομο περιορίζοντας

Διαβάστε περισσότερα

ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ! Δ. ΜΑΛΑΦΑΝΤΗΣ. το ΠΑΙΔΙ ΚΑΙ Η ΑΝΑΓΝΩΣΗ ΣΤΑΣΕΙΣ, ΠΡΟΤΙΜΗΣΕΙΣ, ΣΥΝΗΘΕΙΕΣ. @ Επιστήμες της αγωγής Διευθυντής Μιχάλης Κασσωτάκης.

ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ! Δ. ΜΑΛΑΦΑΝΤΗΣ. το ΠΑΙΔΙ ΚΑΙ Η ΑΝΑΓΝΩΣΗ ΣΤΑΣΕΙΣ, ΠΡΟΤΙΜΗΣΕΙΣ, ΣΥΝΗΘΕΙΕΣ. @ Επιστήμες της αγωγής Διευθυντής Μιχάλης Κασσωτάκης. ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ! Δ. ΜΑΛΑΦΑΝΤΗΣ το ΠΑΙΔΙ ΚΑΙ Η ΑΝΑΓΝΩΣΗ ΣΤΑΣΕΙΣ, ΠΡΟΤΙΜΗΣΕΙΣ, ΣΥΝΗΘΕΙΕΣ @ Επιστήμες της αγωγής Διευθυντής Μιχάλης Κασσωτάκης ί>ηγο^η 26 Επιστήμες της Αγωγής 26 ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ Δ. ΜΑΛΑΦΑΝΤΗΣ ΤΟ

Διαβάστε περισσότερα

Η νόσος του Parkinson δεν είναι µόνο κινητική διαταραχή. Έχει υπολογισθεί ότι µέχρι και 50% των ασθενών µε νόσο Πάρκινσον, µπορεί να βιώσουν κάποια

Η νόσος του Parkinson δεν είναι µόνο κινητική διαταραχή. Έχει υπολογισθεί ότι µέχρι και 50% των ασθενών µε νόσο Πάρκινσον, µπορεί να βιώσουν κάποια ρ ZΩΗ ΚΑΤΣΑΡΟΥ Νευρολόγος ιευθύντρια ΕΣΥ Η νόσος του Parkinson δεν είναι µόνο κινητική διαταραχή. Έχει υπολογισθεί ότι µέχρι και 50% των ασθενών µε νόσο Πάρκινσον, µπορεί να βιώσουν κάποια µορφή κατάθλιψης,

Διαβάστε περισσότερα

Προσέλευση μαθητών, ελεύθερες δραστηριότητες. Τα παιδιά απασχολούνται με οικοδομικό υλικό (τουβλάκια, κ.λπ.), πλαστελίνη, παζλ, ζωγραφική κ.ά.

Προσέλευση μαθητών, ελεύθερες δραστηριότητες. Τα παιδιά απασχολούνται με οικοδομικό υλικό (τουβλάκια, κ.λπ.), πλαστελίνη, παζλ, ζωγραφική κ.ά. Τα παιδιά απασχολούνται με οικοδομικό υλικό (τουβλάκια, κ.λπ.), πλαστελίνη, παζλ, ζωγραφική κ.ά. Τουαλέτα, υγιεινή, πρωινό. Πρωινή προσευχή, ημερολόγιο, αναφορά στο θέμα εβδομάδας. Πρόκειται για τη θεματική

Διαβάστε περισσότερα

Γιάννης Θεοδωράκης & Μαίρη Χασάνδρα ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΩΝ ΑΓΩΓΗΣ ΥΓΕΙΑΣ

Γιάννης Θεοδωράκης & Μαίρη Χασάνδρα ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΩΝ ΑΓΩΓΗΣ ΥΓΕΙΑΣ Γιάννης Θεοδωράκης & Μαίρη Χασάνδρα ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΩΝ ΑΓΩΓΗΣ ΥΓΕΙΑΣ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗ 2006 ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΩΝ ΑΓΩΓΗΣ ΥΓΕΙΑΣ Γιάννης Θεοδωράκης & Μαίρη Χασάνδρα : Εκδόσεις Χριστοδουλίδη Α. & Π. Χριστοδουλίδη

Διαβάστε περισσότερα

Σύναψη µεταξύ της απόληξης του νευράξονα ενός νευρώνα και του δενδρίτη ενός άλλου νευρώνα.

Σύναψη µεταξύ της απόληξης του νευράξονα ενός νευρώνα και του δενδρίτη ενός άλλου νευρώνα. ΟΙ ΝΕΥΡΩΝΕΣ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΟΥΝ ΜΕΣΩ ΤΗΣ ΣΥΝΑΨΗΣ Άντα Μητσάκου Αναπληρώτρια Καθηγήτρια, Ιατρική Σχολή, Πανεπιστήµιο Πατρών Γνωρίζουµε ότι είµαστε ικανοί να εκτελούµε σύνθετες νοητικές διεργασίες εξαιτίας της

Διαβάστε περισσότερα

ΕΠΙΜΟΡΦΩΣΗ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΩΝ ΣΤΟ ΝΕΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ ΓΙΑ ΤΑ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ ΤΟ ΝΕΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ ΓΙΑ ΤΑ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ ΣΤΟ ΝΗΠΙΑΓΩΓΕΙΟ

ΕΠΙΜΟΡΦΩΣΗ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΩΝ ΣΤΟ ΝΕΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ ΓΙΑ ΤΑ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ ΤΟ ΝΕΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ ΓΙΑ ΤΑ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ ΣΤΟ ΝΗΠΙΑΓΩΓΕΙΟ ΕΠΙΜΟΡΦΩΣΗ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΩΝ ΣΤΟ ΝΕΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ ΓΙΑ ΤΑ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ ΤΟ ΝΕΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ ΓΙΑ ΤΑ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ ΣΤΟ ΝΗΠΙΑΓΩΓΕΙΟ 2011 ΝΕΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ ΓΙΑ ΤΑ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ ΣΤΟ ΝΗΠΙΑΓΩΓΕΙΟ Τα σύγχρονα

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΕΣ ΠΑΡΕΜΒΑΣΕΙΣ

ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΕΣ ΠΑΡΕΜΒΑΣΕΙΣ ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΕΣ ΠΑΡΕΜΒΑΣΕΙΣ ΤΟΠΟΣ Επιστημονικές Εκδόσεις Επιμέλεια-Διόρθωση: Μαρία Αποστολοπούλου Ηλεκτρονική επεξεργασία: Κατερίνα Βαρουκτσή Εξώφυλλο: ΜΟΤΙΒΟ Α.Ε. 2011 Εκδόσεις Τόπος & Αναστάσιος Σταλίκας

Διαβάστε περισσότερα

Γενική οργάνωση σεναρίου. 1. Προαπαιτούμενες γνώσεις και πρότερες γνώσεις των μαθητών

Γενική οργάνωση σεναρίου. 1. Προαπαιτούμενες γνώσεις και πρότερες γνώσεις των μαθητών Παράρτημα 1: Τεχνική έκθεση τεκμηρίωσης σεναρίου Το εκπαιδευτικό σενάριο που θα σχεδιαστεί πρέπει να συνοδεύεται από μια τεχνική έκθεση τεκμηρίωσής του. Η τεχνική αυτή έκθεση (με τη μορφή του παρακάτω

Διαβάστε περισσότερα

e-seminars Εξυπηρετώ 1 Επαγγελματική Βελτίωση Seminars & Consulting, Παναγιώτης Γ. Ρεγκούκος, Σύμβουλος Επιχειρήσεων Εισηγητής Ειδικών Σεμιναρίων

e-seminars Εξυπηρετώ 1 Επαγγελματική Βελτίωση Seminars & Consulting, Παναγιώτης Γ. Ρεγκούκος, Σύμβουλος Επιχειρήσεων Εισηγητής Ειδικών Σεμιναρίων e-seminars Πρωτοποριακή Συνεχής Επαγγελματική και Προσωπική Εκπαίδευση Επαγγελματική Βελτίωση Εξυπηρετώ 1 e Seminars Copyright Seminars & Consulting Page 1 Περιεχόμενα 1. Η εξυπηρέτηση ως το πλέον δυναμικό

Διαβάστε περισσότερα

Ηλεκτρομαγνητικά πεδία και δημόσια υγεία

Ηλεκτρομαγνητικά πεδία και δημόσια υγεία Ενημερωτικό Δελτίο (Fact Sheet) N 304 Μάϊος 2006 Ηλεκτρομαγνητικά πεδία και δημόσια υγεία Σταθμοί βάσης και ασύρματες τεχνολογίες Η κινητή τηλεφωνία είναι πλέον κοινή πρακτική σε όλο τον κόσμο. Η ασύρματη

Διαβάστε περισσότερα

ΣΤΟ ΜΟΥΣΕΙΟ ΤΩΝ ΜΥΚΗΝΩΝ. «Τα μυστικά ενός αγγείου»

ΣΤΟ ΜΟΥΣΕΙΟ ΤΩΝ ΜΥΚΗΝΩΝ. «Τα μυστικά ενός αγγείου» ΣΤΟ ΜΟΥΣΕΙΟ ΤΩΝ ΜΥΚΗΝΩΝ «Τα μυστικά ενός αγγείου» ΜΠΙΛΙΟΥΡΗ ΑΡΓΥΡΗ 2011 ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΜΟΥΣΕΙΑΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ «ΤΑ ΜΥΣΤΙΚΑ ΕΝΟΣ ΑΓΓΕΙΟΥ» ΘΕΜΑ ΤΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ Η παρούσα εργασία αποτελεί το θεωρητικό

Διαβάστε περισσότερα

Συναισθηματική Νοημοσύνη: Ορισμός, δομή, μοντέλα, μέσα αξιολόγησης

Συναισθηματική Νοημοσύνη: Ορισμός, δομή, μοντέλα, μέσα αξιολόγησης Συναισθηματική Νοημοσύνη: Ορισμός, δομή, μοντέλα, μέσα αξιολόγησης Νοημοσύνη; Ικανότητα διεκπεραίωσης γνωστικών λειτουργιών (μνήμη, προσοχή, αντίληψη, μάθηση, αφαιρετική σκέψη, ομιλία, κλπ.) Αξιολογείται

Διαβάστε περισσότερα

ΜΑΘΗΣΙΑΚΕΣ ΔΥΣΚΟΛΙΕΣ. Δυσλεξία και εκπαιδευτική πράξη

ΜΑΘΗΣΙΑΚΕΣ ΔΥΣΚΟΛΙΕΣ. Δυσλεξία και εκπαιδευτική πράξη ΜΑΘΗΣΙΑΚΕΣ ΔΥΣΚΟΛΙΕΣ Δυσλεξία και εκπαιδευτική πράξη του Κωνσταντίνου Θώδη * Η εικόνα που προβάλλεται και έχει επικρατήσει για το παιδί με «μαθησιακές δυσκολίες» είναι η εικόνα ενός έξυπνου παιδιού, το

Διαβάστε περισσότερα

Κάπως έτσι ονειρεύτηκα την Γραμμική Αρμονική Ταλάντωση!!! Μπορεί όμως και να ήταν.

Κάπως έτσι ονειρεύτηκα την Γραμμική Αρμονική Ταλάντωση!!! Μπορεί όμως και να ήταν. Ένα όνειρο που ονειρεύεσαι μόνος είναι απλά ένα όνειρο. Ένα όνειρο που ονειρεύεσαι με άλλους μαζί είναι πραγματικότητα. John Lennon Κάπως έτσι ονειρεύτηκα την Γραμμική Αρμονική Ταλάντωση!!! Μπορεί όμως

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΚΟΛΛΙΝΤΖΑ. Ερωτήσεις πολλαπλής επιλογής. Συντάκτης: Δημήτριος Κρέτσης

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΚΟΛΛΙΝΤΖΑ. Ερωτήσεις πολλαπλής επιλογής. Συντάκτης: Δημήτριος Κρέτσης ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΚΟΛΛΙΝΤΖΑ Ερωτήσεις πολλαπλής επιλογής Συντάκτης: Δημήτριος Κρέτσης 1. Ο κλάδος της περιγραφικής Στατιστικής: α. Ασχολείται με την επεξεργασία των δεδομένων και την ανάλυση

Διαβάστε περισσότερα

Λένα Μαντά : «Προσπαθώ να μην πονέσω κάποιον, παρά να του οφείλω μια συγνώμη»

Λένα Μαντά : «Προσπαθώ να μην πονέσω κάποιον, παρά να του οφείλω μια συγνώμη» Λένα Μαντά : «Προσπαθώ να μην πονέσω κάποιον, παρά να του οφείλω μια συγνώμη» Συνέντευξη στην Ελευθερία Καμπούρογλου Το «Μια συγνώμη για το τέλος» είναι η νέα συγγραφική δουλειά της Λένας Μαντά, που μόλις

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΝΑΙΣΘΗΜΑΤΙΚΗ ΝΟΗΜΟΣΥΝΗ, ΕΞΕΛΙΞΗ ΚΑΙ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑ

ΣΥΝΑΙΣΘΗΜΑΤΙΚΗ ΝΟΗΜΟΣΥΝΗ, ΕΞΕΛΙΞΗ ΚΑΙ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑ ΣΥΝΑΙΣΘΗΜΑΤΙΚΗ ΝΟΗΜΟΣΥΝΗ, ΕΞΕΛΙΞΗ ΚΑΙ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑ 2 μάθημα Διδάσκουσα Δήμητρα Ιορδάνογλου ΣΥΝΑΙΣΘΗΜΑΤΙΚΗ ΝΟΗΜΟΣΥΝΗ ΟΡΙΣΜΟΙ - ΘΕΩΡΗΤΙΚΑ ΜΟΝΤΕΛΑ Η ΣΥΝΑΙΣΘΗΜΑΤΙΚΗ ΝΟΗΜΟΣΥΝΗ Ένα σύνολο μη γνωστικών ικανοτήτων

Διαβάστε περισσότερα

Δομή και Περιεχόμενο

Δομή και Περιεχόμενο Υπουργείο Παιδείας & Πολιτισμού Διεύθυνση Δημοτικής Εκπαίδευσης Δομή και Περιεχόμενο Ομάδα Υποστήριξης Νέου Αναλυτικού Προγράμματος Εικαστικών Τεχνών Ιανουάριος 2013 Δομή ΝΑΠ Εικαστικών Τεχνών ΕΙΚΑΣΤΙΚΗ

Διαβάστε περισσότερα

ΤΙΤΛΟΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΝΕΥΡΙΚΗ ΑΝΟΡΕΞΙΑ ΦΟΙΤΗΤΡΙΕΣ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ ΜΑΚΡΟΓΙΑΝΝΗ ΑΙΚΑΤΕΡΙΝΗ ΜΑΥΡΙΔΟΥ ΠΑΡΘΕΝΑ

ΤΙΤΛΟΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΝΕΥΡΙΚΗ ΑΝΟΡΕΞΙΑ ΦΟΙΤΗΤΡΙΕΣ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ ΜΑΚΡΟΓΙΑΝΝΗ ΑΙΚΑΤΕΡΙΝΗ ΜΑΥΡΙΔΟΥ ΠΑΡΘΕΝΑ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ ΜΑΘΗΜΑ : ΚΟΙΝΟΤΙΚΗ ΝΟΣ/ΚΗ ΙΙ ΥΠ. ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ : ΚΥΠΑΡΙΣΗ ΤΙΤΛΟΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΝΕΥΡΙΚΗ ΑΝΟΡΕΞΙΑ ΦΟΙΤΗΤΡΙΕΣ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ ΜΑΚΡΟΓΙΑΝΝΗ ΑΙΚΑΤΕΡΙΝΗ ΜΑΥΡΙΔΟΥ ΠΑΡΘΕΝΑ ΛΑΡΙΣΑ 2010 1 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ 1. Εισαγωγή

Διαβάστε περισσότερα

Θέμα πτυχιακής Μαθησιακές δυσκολίες και Κακοποίηση παιδιών

Θέμα πτυχιακής Μαθησιακές δυσκολίες και Κακοποίηση παιδιών Θέμα πτυχιακής Μαθησιακές δυσκολίες και Κακοποίηση παιδιών Ορισμός μαθησιακών διαταραχών Η αδυναμία των μαθητών να ανταποκριθούν στις απαιτήσεις ενός κανονικού σχολείου. Τα μαθησιακά προβλήματα ΔΕΝ οφείλονται

Διαβάστε περισσότερα

ΤΡΟΧΑΙΟ ΔΥΣΤΥΧΗΜΑ. Στηρίζοντας το παιδί που θρηνεί το θάνατο αγαπημένου προσώπου από τροχαίο δυστύχημα

ΤΡΟΧΑΙΟ ΔΥΣΤΥΧΗΜΑ. Στηρίζοντας το παιδί που θρηνεί το θάνατο αγαπημένου προσώπου από τροχαίο δυστύχημα ΤΡΟΧΑΙΟ ΔΥΣΤΥΧΗΜΑ Στηρίζοντας το παιδί που θρηνεί το θάνατο αγαπημένου προσώπου από τροχαίο δυστύχημα Στηρίζοντας το παιδί που θρηνεί το θάνατο αγαπημένου προσώπου από τροχαίο δυστύχημα Tα παιδιά έχουν

Διαβάστε περισσότερα

Σχόλια και υποδείξεις για το Σχέδιο Μαθήματος

Σχόλια και υποδείξεις για το Σχέδιο Μαθήματος Σχόλια και υποδείξεις για το Σχέδιο Μαθήματος Ακολούθως αναπτύσσονται ορισμένα διευκρινιστικά σχόλια για το Σχέδιο Μαθήματος. Αφετηρία για τον ακόλουθο σχολιασμό υπήρξαν οι σχετικές υποδείξεις που μας

Διαβάστε περισσότερα

Λαµβάνοντας τη διάγνωση: συναισθήµατα και αντιδράσεις

Λαµβάνοντας τη διάγνωση: συναισθήµατα και αντιδράσεις Λαµβάνοντας τη διάγνωση: συναισθήµατα και αντιδράσεις Πιθανότατα αισθάνεστε πολύ αναστατωµένοι αφού λάβατε µια διάγνωση καρκίνου. Συνήθως είναι δύσκολο να αποδεχθείτε τη διάγνωση αµέσως και αυτό είναι

Διαβάστε περισσότερα

Ατομικό ιστορικό νηπίου

Ατομικό ιστορικό νηπίου σημαντικές πληροφορίες στοιχεία επικοινωνίας Ατομικό ιστορικό νηπίου στοιχεία της προσωπικότητας του παιδιού Βοηθείστε μας να γνωρίσουμε καλύτερα το παιδί σας Σχολική χρονιά 2015-2016 Όνομα Παιδιού: Συμπληρώστε

Διαβάστε περισσότερα

Αισθητική φιλοσοφία της τέχνης και του ωραίου

Αισθητική φιλοσοφία της τέχνης και του ωραίου Αισθητική φιλοσοφία της τέχνης και του ωραίου Αικατερίνη Καλέρη, Αν. Καθηγήτρια το μάθημα Αισθητική διδάσκεται στο 4ο έτος, Ζ εξάμηνο εισάγει στις κλασσικές έννοιες και θεωρίες της φιλοσοφίας της τέχνης

Διαβάστε περισσότερα

ΕΚΦΩΝΗΣΗ ΕΛΕΥΘΕΡΟΥ ΘΕΜΑΤΟΣ (µεγάλες τάξεις ηµοτικού) Σχεδιασµός σεναρίου µε θέµα «Αγωγοί και µονωτές» µε τη χρήση λογισµικών γενικής χρήσης, οπτικοποίησης, διαδικτύου και λογισµικών εννοιολογικής χαρτογράφησης.

Διαβάστε περισσότερα

ΓΕΩΜΕΤΡΙΑ: ΑΠΟ ΤΗΝ ΕΠΙΣΤΗΜΗ ΣΤΗΝ ΕΦΑΡΜΟΓΗ ΔΙΑΠΙΣΤΩΣΕΙΣ Ι

ΓΕΩΜΕΤΡΙΑ: ΑΠΟ ΤΗΝ ΕΠΙΣΤΗΜΗ ΣΤΗΝ ΕΦΑΡΜΟΓΗ ΔΙΑΠΙΣΤΩΣΕΙΣ Ι ΔΙΑΠΙΣΤΩΣΕΙΣ Ι 1.Ελλιπής ή ατελής διδασκαλία της σύγχρονης γεωμετρίας στα λύκεια. 2.Ελάχιστες ώρες μαθηματικών και έλλειψη ολοκληρωμένης διδασκαλίας της σύγχρονης γεωμετρίας στις σχολές "οικοδόμων" μηχανικών,

Διαβάστε περισσότερα

Εκπαιδευτικές Ανάγκες στον Αυτισμό. Μαρίτσα Καμπούρογλου Λογοπεδικός Ίδρυμα για το Παιδί «Η Παμμακάριστος»

Εκπαιδευτικές Ανάγκες στον Αυτισμό. Μαρίτσα Καμπούρογλου Λογοπεδικός Ίδρυμα για το Παιδί «Η Παμμακάριστος» Εκπαιδευτικές Ανάγκες στον Αυτισμό Μαρίτσα Καμπούρογλου Λογοπεδικός Ίδρυμα για το Παιδί «Η Παμμακάριστος» Παράγοντες που επιδρούν στη μάθηση Η σοβαρότητα του αυτισμού Το επίπεδο της νοητικής τους ικανότητας

Διαβάστε περισσότερα

Βασικές αρχές της γνωσιακής συµπεριφοριστικής ψυχοθεραπείας 1ο Πανελλήνιο Συνέδριο Φοιτητών Ψυχολογίας 11 13 Απριλίου 2008, Αθήνα Γ.

Βασικές αρχές της γνωσιακής συµπεριφοριστικής ψυχοθεραπείας 1ο Πανελλήνιο Συνέδριο Φοιτητών Ψυχολογίας 11 13 Απριλίου 2008, Αθήνα Γ. Βασικές αρχές της γνωσιακής συµπεριφοριστικής ψυχοθεραπείας 1ο Πανελλήνιο Συνέδριο Φοιτητών Ψυχολογίας 11 13 Απριλίου 2008, Αθήνα Γ. Ευσταθίου Γνωσιακή συµπεριφοριστική θεραπεία Σειρά προτάσεων παρέµβασης

Διαβάστε περισσότερα

ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑΚΗ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΚΡΙΣΕΩΝ. Communications Crisis Management

ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑΚΗ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΚΡΙΣΕΩΝ. Communications Crisis Management ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑΚΗ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΚΡΙΣΕΩΝ Communications Crisis Management ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑΚΗ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΚΡΙΣΕΩΝ Καράβια βουλιάζουν. Αεροσκάφη πέφτουν. Προϊόντα ανακαλούνται. Εταιρίες μηνύονται για ληγμένα τρόφιμα ή

Διαβάστε περισσότερα

Στο Δημήτρη και στο Χάρη που με στηρίζουν

Στο Δημήτρη και στο Χάρη που με στηρίζουν 2 Στο Δημήτρη και στο Χάρη που με στηρίζουν Στους φοιτητές μου που αποτελούν την πηγή και το κίνητρο για: «συνεχή βελτίωση» «συνεχή μάθηση» «συνεχή ανανέωση» και προβληματισμό 3 ανάπτυξη, αξιολόγηση

Διαβάστε περισσότερα

Ελληνικό Παιδικό Μουσείο Κυδαθηναίων 14, 105 58 Αθήνα Τηλ.: 2103312995, Fax: 2103241919 E-Mail: info@hcm.gr, www.hcm.gr

Ελληνικό Παιδικό Μουσείο Κυδαθηναίων 14, 105 58 Αθήνα Τηλ.: 2103312995, Fax: 2103241919 E-Mail: info@hcm.gr, www.hcm.gr Ελληνικό Παιδικό Μουσείο Κυδαθηναίων 14, 105 58 Αθήνα Τηλ.: 2103312995, Fax: 2103241919 E-Mail: info@hcm.gr, www.hcm.gr Το έργο υλοποιείται με δωρεά από το ΕΠΜ_2014 Εκπαιδευτικό Έργο «Το Κινητό Μουσείο»

Διαβάστε περισσότερα

Οι Ευρωπαίοι και οι γλώσσες τους

Οι Ευρωπαίοι και οι γλώσσες τους Ειδικό ευρωβαρόμετρο 386 Οι Ευρωπαίοι και οι γλώσσες τους ΠΕΡΙΛΗΨΗ Στον πληθυσμό της Ευρωπαϊκής Ένωσης, η ευρύτερα ομιλούμενη μητρική γλώσσα είναι η γερμανική (16%), έπονται η ιταλική και η αγγλική (13%

Διαβάστε περισσότερα

Απαιτούμενη υλικοτεχνική υποδομή: εργαστήριο πληροφορικής, διαδραστικός πίνακας Μέσα: ιστολόγιο http://www.teensafenet.wordpress.

Απαιτούμενη υλικοτεχνική υποδομή: εργαστήριο πληροφορικής, διαδραστικός πίνακας Μέσα: ιστολόγιο http://www.teensafenet.wordpress. ΣΤΑΔΙΟ I : Προετοιμασία-Εισαγωγή-Διερεύνηση (διάρκεια: 2 διδακτικές ώρες) Απαιτούμενη υλικοτεχνική υποδομή: εργαστήριο πληροφορικής, διαδραστικός πίνακας Μέσα: ιστολόγιο http://wwwteensafenetwordpresscom

Διαβάστε περισσότερα

Έστω λοιπόν ότι το αντικείμενο ενδιαφέροντος είναι. Ας δούμε τι συνεπάγεται το κάθε. πριν από λίγο

Έστω λοιπόν ότι το αντικείμενο ενδιαφέροντος είναι. Ας δούμε τι συνεπάγεται το κάθε. πριν από λίγο Μορφές Εκπόνησης Ερευνητικής Εργασίας Μαρία Κουτσούμπα Έστω λοιπόν ότι το αντικείμενο ενδιαφέροντος είναι «η τηλεδιάσκεψη». Ας δούμε τι συνεπάγεται το κάθε ερευνητικό ερώτημα που θέσαμε πριν από λίγο Κουτσούμπα/Σεμινάριο

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΙ ΙΟΝΙΩΝ ΝΗΣΩΝ ΤΜΗΜΑ ΔΗΜΟΣΙΩΝ ΣΧΕΣΕΩΝ ΚΑΙ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑΣ ΑΡΓΟΣΤΟΛΙ ΚΕΦΑΛΟΝΙΑ. Περιεχόμενο Τμήματος

ΤΕΙ ΙΟΝΙΩΝ ΝΗΣΩΝ ΤΜΗΜΑ ΔΗΜΟΣΙΩΝ ΣΧΕΣΕΩΝ ΚΑΙ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑΣ ΑΡΓΟΣΤΟΛΙ ΚΕΦΑΛΟΝΙΑ. Περιεχόμενο Τμήματος ΤΕΙ ΙΟΝΙΩΝ ΝΗΣΩΝ ΤΜΗΜΑ ΔΗΜΟΣΙΩΝ ΣΧΕΣΕΩΝ ΚΑΙ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑΣ ΑΡΓΟΣΤΟΛΙ ΚΕΦΑΛΟΝΙΑ Γνωστικό περιεχόμενο Περιεχόμενο Τμήματος Το Τμήμα Δημοσίων Σχέσεων και Επικοινωνίας καταλαμβάνει σημαντική θέση στο χώρο των

Διαβάστε περισσότερα

Βελτιώνοντας την Απόδοση Μάρκετινγκ & Πωλήσεων στις Φαρμακευτικές Επιχειρήσεις

Βελτιώνοντας την Απόδοση Μάρκετινγκ & Πωλήσεων στις Φαρμακευτικές Επιχειρήσεις Βελτιώνοντας την Απόδοση Μάρκετινγκ & Πωλήσεων στις Φαρμακευτικές Επιχειρήσεις Γεώργιος Ι. Αυλωνίτης, Καθηγητής Μάρκετινγκ Ο.Π.Α. Νικόλαος Γ. Παναγόπουλος, Λέκτορας Μάρκετινγκ Ο.Π.Α. Το δυναμικό πωλήσεων

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΥΝΕΔΡΙΟΥ ΑΝΑΛΥΤΙΚΉ ΣΚΈΨΗ ΚΑΙ ΔΗΜΙΟΥΡΓΙΚΌΤΗΤΑ 19-20 ΙΑΝΟΥΑΡΊΟΥ 2011

ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΥΝΕΔΡΙΟΥ ΑΝΑΛΥΤΙΚΉ ΣΚΈΨΗ ΚΑΙ ΔΗΜΙΟΥΡΓΙΚΌΤΗΤΑ 19-20 ΙΑΝΟΥΑΡΊΟΥ 2011 ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΥΝΕΔΡΙΟΥ ΑΝΑΛΥΤΙΚΉ ΣΚΈΨΗ ΚΑΙ ΔΗΜΙΟΥΡΓΙΚΌΤΗΤΑ 19-20 ΙΑΝΟΥΑΡΊΟΥ 2011 ΤΙΤΛΟΣ ΑΝΑΛΥΤΙΚΉ ΣΚΈΨΗ ΚΑΙ ΔΗΜΙΟΥΡΓΙΚΌΤΗΤΑ ΑNALYTICAL THOUGHT AND CREATIVITY Η διεπιστημονική προσέγγιση των αντικειμένων

Διαβάστε περισσότερα