Σακχαρώδης Διαβήτης και Κύηση Ρόλος μαιευτήρα γυναικολόγου

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "Σακχαρώδης Διαβήτης και Κύηση Ρόλος μαιευτήρα γυναικολόγου"

Transcript

1 Σακχαρώδης Διαβήτης και Κύηση Ρόλος μαιευτήρα γυναικολόγου Ενότητα 2: Κύηση και παθολογίες ανωμαλίες στην κύηση Γεώργιος Δεκαβάλας Καθηγητής Ιατρική Σχολή Μαιευτικής - Γυναικολογίας Πανεπιστημίου Πατρών

2 Σκοποί ενότητας Παρουσίαση: Ανωμαλιών διάπλασης του εμβρύου Αιμορραγιών κατά την κύηση Πρόωρου τοκετού, Πρόωρης ρήξης υμένων, παράτασης κύησης Σακχαρώδη Διαβήτη Κυήσεως

3 ΣΥΧΝΟΤΗΤΑ Σ.Δ. ΣΤΗΝ ΚΥΗΣΗ 3-5% Σακχαρώδης διαβήτης κύησης.90% * (Gestational Diabetes) Προϋπάρχων Σ.Διαβήτης 10% ** *Το 15-20% θα χρειαστεί ινσουλίνη **Αν και ο τύπος ΙΙ (ινσουλινοάντοχος) στον γενικό πληθυσμό έχει 10πλασια συχνότητα,στην κύηση εμφανίζεται συχνότερα ο τύπος Ι (Ινσουλινοεξαρτώμενος) ;

4 ΣΥΧΝΟΤΗΤΑ ΣΔΚ >4% του γενικού πληθυσμού εγκύων γυναικών στην Αμερική( περιπτώσεις ετησίως) 1-14% εγκύων ανάλογα με τον πληθυσμό που μελετάται Η συχνότητα αυξάνεται αναλογικά με την ηλικία της μητέρας και το σωματικό της βάρος. (Ben-Haroush B. et al, Diabet Med. 2004;21: )

5 ΙΣΤΟΡΙΚΗ ΑΝΑΔΡΟΜΗ Η μητρική θνησιμότητα μειώθηκε από 45% (1922) στο 2%(1935) με την διάδοση της χρήσης της ινσουλίνης Το 1985 μειώθηκε στο 0.11%. Παρόλη την πρόοδο και σήμερα η μητρική θνησιμότητα είναι 10πλασια από αυτή των μη διαβητικών Cousius L.Obstet-Gynecol Survey 1987;42(3):140

6 ΙΣΤΟΡΙΚΗ ΑΝΑΔΡΟΜΗ Ο σακχαρώδης διαβήτης κύησης περιγράφηκε για πρώτη φορά στις αρχές του Από τότε υπήρχε σύγχυση για το πώς και σε ποιους θα πρέπει να γίνεται η ανίχνευση.

7 ΥΨΗΛΟΣ ΚΙΝΔΥΝΟΣ ΣΔΚ BMI>30 Προηγούμενα μακρόσωμα παιδιά βάρος 4.5 kg Ιστορικό διαβήτη σε προηγούμενη εγκυμοσύνη Οικογενειακό ιστορικό διαβήτη Γλυκοζουρία Συστήνεται δοκιμασία ανίχνευσης γλυκόζης την 16 η εβδομάδα ή κατά την πρώτη επίσκεψη στον μαιευτήρα. Επανάληψη την 24 η -28 η εβδομάδα. American Diabetes Association. Diabetes Care. 2009;32(1):62-67 Metzger et al, Diabetes Care 2007;30(2): Fifth International Workshop Conference on Gestational Diabetes Mellitus)

8 ΧΑΜΗΛΟΣ ΚΙΝΔΥΝΟΣ ΣΔΚ Φυσιολογικό ΣΒ Αρνητικό οικογενειακό ιστορικό ΣΔ Αρνητικό ατομικό ιστορικό διαταραχής ανοχής γλυκόζης Αρνητικό ιστορικό μαιευτικών επιπλοκών Ηλικία < 25 έτη Δεν ανήκει σε φυλές υψηλής επίπτωσης ΣΔ Αν όλα τα ανωτέρω κριτήρια πληρούνται δεν απαιτείται ανιχνευτική δοκιμασία για ΣΔΚ American Diabetes Association. Diabetes Care. 2009;32(1):62-67 Metzger et al, Diabetes Care 2007;30(2): Fifth International Workshop Conference on Gestational Diabetes Mellitus)

9 ΜΕΤΡΙΟΣ ΚΙΝΔΥΝΟΣ ΣΔΚ Δοκιμασία ανίχνευσης γλυκόζης την 24 η -28 η εβδ American Diabetes Association. Diabetes Care. 2009;32(1):62-67 Metzger et al, Diabetes Care 2007;30(2): Fifth International Workshop Conference on Gestational Diabetes Mellitus)

10 ΣΥΧΝΟΤΗΤΑ ΕΜΦΑΝΙΣΗΣ Σ.Δ. ΚΥΗΣΗΣ ΣΕ ΔΙΑΦΟΡΕΣ ΤΙΜΕΣ ΔΟΚΙΜΑΣΙΑΣ ΕΛΕΓΧΟΥ (1 ώρα μετά 50gr γλυκόζης) Τιμές Δοκιμασίας Έλεγχου (mg/dl) Συχνότητα Σ.Δ. κύησης ,6% ,4% ,6% % % > % Ακόμα προτάθηκε από τον Watson το 1989 ότι έγκυοι με τιμές mg/dl μέχρι τις 28 εβδ. σε ένα 8% θα εμφανίσουν Σ.Δ. κύησης αν ελεγχθούν στις 34εβδ. (Watson W. Obstet.Gynecol;1989:74:40. )

11 Φόρτιση με 100gr γλυκόζης mg/dl mmol/l νήστις ώρα ώρες ώρες Φόρτιση με 75gr γλυκόζης νήστις ώρα ώρες Διάγνωση τίθεται όταν 2 από τις τιμές είναι ίσες ή μεγαλύτερες από τα όρια. (American Diabetes Association. Diabetes Care ;32(1):62-67)

12 ΣΑΚΧΑΡΩΔΗΣ ΔΙΑΒΗΤΗΣ ΚΥΗΣΗΣ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗ Ο Σακχαρώδης Διαβήτης Κύησης σχετίζεται με αυξημένη: 1. Περιγεννητική θνησιμότητα 2. Αύξηση ποσοστού Κ.Τ. 3. Μακροσωμία νεογνού 4. Τραυματισμούς κατά τον τοκετό και μαιευτικές παραλύσεις 5. Νεογνική υπογλυκαιμία, υποκαλιαιμία, υπερχολερυθριναιμία και πολυκυτταραιμία

13 ΣΤΟΧΟΣ ΤΗΣ ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΗΣ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗΣ: Η ΜΕΙΩΣΗ ΤΗΣ ΠΕΡΙΓΕΝΝΗΤΙΚΗΣ ΝΟΣΗΡΟΤΗΤΑΣ & ΘΝΗΣΙΜΟΤΗΤΑΣ 1. ΔΙΑΙΤΑ 2. ΙΝΣΟΥΛΙΝΗ (15%-20% των εγκύων με Σ.Δ. κύησης )

14 ΣΑΚΧΑΡΩΔΗΣ ΔΙΑΒΗΤΗΣ ΚΥΗΣΗΣ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗ Έλεγχος επιπέδου σακχάρου 1-2 φορές την εβδομάδα: σάκχαρο νήστεως >105 mg/dl & σάκχαρο 2 ώρες μετά από γεύμα >120 mg/dl σε 2 ή περισσότερες μετρήσεις σε διάστημα 2 εβδομάδων τότε χρειάζεται ΙΝΣΟΥΛΙΝΗ Γλυκαιμικός έλεγχος μπορεί να γίνει και με τον προσδιορισμό της γλυκοζυλιωμένης αιμοσφαιρίνης Hb A1c

15 ΥΠΟΓΛΥΚΑΙΜΙΚΑ ΔΙΣΚΙΑ Μετφορμίνη και Ινσουλίνη: η χορήγηση μετφορμίνης σε γυναίκες με PCOS μειώνει τον κίνδυνο αποβολής κατά το πρώτο τρίμηνο της κύησης καθώς και την εμφάνιση ΣΔΚ, δεν παρουσιάζεται τερατογένεση και δεν έχει επίδραση στο ύψος και το βάρους του νεογνού. Glueck CJ et al, Hum Reproduct.2002;17:

16 ΥΠΟΓΛΥΚΑΙΜΙΚΑ ΔΙΣΚΙΑ Ινσουλίνη και υπογλυκαιμικά δισκία: Δεν παρατηρήθηκε κάποια αύξηση στις επιπλοκές που αφορούν τη μητέρα ή το νεογνό κατά την αγωγή τους με υπογλυκαιμικούς παράγοντες(μετφορμίνη, γλιβενκλαμίδη,ακαρβόζη) σε σύγκριση με εγκύους που έλαβαν αγωγή με ινσουλίνη. Nicholson W et al, Obstet Gynecol, 2009;113:

17 ΣΔΚ & ΥΠΟΓΛΥΚΑΙΜΙΚΑ ΔΙΣΚΙΑ Τα υπογλυκαιμικά δισκία δεν έχουν πάρει ακόμα έγκριση για τη χρησιμοποίηση τους κατά τη διάρκεια της κύησης. Χρειάζονται περαιτέρω μελέτες για να αποδειχθεί ότι είναι ασφαλή για τη μητέρα καθώς και για το νεογνό.

18 ΕΛΕΓΧΟΣ ΚΑΤΑΣΤΑΣΗΣ ΕΜΒΡΥΟΥ: Σε μητέρες με Σ.Δ. κύησης που παίρνουν Ινσουλίνη ή χωρίς ινσουλίνη αλλά με άλλους παράγοντες κίνδυνου όπως ιστορ.ενδομήτριου θανάτου ή χρόνια υπέρταση NST μετά τις 32 εβδομάδες με αυτή την παρακολούθηση αν ρυθμίζεται καλά ο Σ.Δ. οι επίτοκες μπορούν να φθάσουν τις 40 εβδ. Σε όλες (χωρίς ινσουλίνη) από τις 28 εβδ. καταγραφή εμβρυϊκών κινήσεων και από τις 34 εβδ. NST Σε περιπτώσεις μη καλώς ρυθμιζόμενου διαβήτη πρόκληση τοκετού επί πνευμονικής ωριμότητας

19 ΧΡΟΝΙΚΟΣ ΠΡΟΣΔΙΟΡΙΣΜΟΣ ΤΟΚΕΤΟΥ Συνήθως αναμονή μέχρι αυτόματη έναρξη Όχι μετά την 40 η εβδ. Επί κακής ρύθμισης σακχάρου πρόκληση τοκετού επί πνευμονικής ωριμότητας Άμεση διενέργεια τοκετού: Ολιγάμνιο NST Non-reactive Βιοφυσική εικόνα<7/12 Παθολογικά σήματα Doppler

20 ΟΔΗΓΙΕΣ ΓΙΑ ΧΡΟΝΟ ΚΑΙ ΤΡΟΠΟ Ενδείξεις Τοκετού 1) Ηλικία κύησης 40 εβδ (χωρίς επιπλοκές, καλή ρύθμιση σακχάρου, ΒΠ>6, ώριμο έμβρυο) 2) Πλημμελής ενδομήτρια ανάπτυξη με μειωμένο αμνιακό υγρό, βαρειά προεκλαμψία 3) Ελαφρά προεκλαμψία και ώριμο έμβρυο ΤΟΚΕΤΟΥ Τρόπος Τοκετού 1) Αγωγή τοκετού την 39 η -40 η εβδ επί ωρίμου τραχήλου (ΒΠ>6) 2) Κ.Τ. στις περίπτωσεις 2 και 3 Βιτωράτος Ν & συν. Ελληνική Εταιρεία Περιγεννητικής Ιατρικής Πρωτόκολλα Περιγεννητικής Ιατρικής Θεσσαλονίκη 2009)

21 ΣΑΚΧΑΡΩΔΗΣ ΔΙΑΒΗΤΗΣ ΚΥΗΣΗΣ ΜΑΚΡΟΧΡΟΝΙΑ ΕΠΙΠΤΩΣΗ Μητέρα: Το 20-50% θα αναπτύξει Σ.Δ. μετά από 20 έτη. Συχνότερη εμφάνιση σε παχύσαρκες. Έλεγχος με καμπύλη σακχάρου μετά το πέρας της λοχείας Νεογνό: Εμφάνισαν ΣΔ σε ηλικία ετών: 3 % παιδιά διαβητικών γονέων

22 ΠΡΟΫΠΑΡΧΟΝ ΔΙΑΒΗΤΗΣ ΦΡΟΝΤΙΔΑ ΠΡΙΝ ΤΗΝ ΣΥΛΛΗΨΗ Έλεγχος:1.Αμφιβληστροειδοπάθειας * 2.νεφροπάθειας 3.υπέρτασης 4.ισχαιμικής καρδιοπάθειας** * Laser πριν την έναρξη της κύησης ** Διακοπή κύησης να λαμβάνεται υπ όψιν Ασθενείς που λαμβάνουν υπογλυκαιμικά φάρμακα να τα διακόπτουν (τύπος ΙΙ)

23 ΠΡΟΫΠΑΡΧΟΝ ΔΙΑΒΗΤΗΣ ΦΡΟΝΤΙΔΑ ΠΡΙΝ ΤΗΝ ΣΥΛΛΗΨΗ ΣΤΟΧΟΣ: η μείωση της υπεργλυκαιμίας γύρω από την σύλληψη καθόσον αυτό φαίνεται ότι σχετίζεται με αυξημένη συχνότητα συγγενών ανωμαλιών 6%-10% (διπλάσια έως πενταπλάσια αυτής του γενικού πληθυσμού) Μείωση συχνότητας εμφάνισης συγγενών ανωμαλιών από 7,5% (όταν ο αυστηρός έλεγχος επιτεύχθηκε μετά την 8η εβδ.κύησης),στο 0,8% (όταν έγινε ρύθμιση σακχάρου πριν την σύλληψη) ( Οι Συγγενείς Ανωμαλίες των νεογνών διαβητικών μητέρων είναι υπεύθυνες για το 40% όλων των νεογνικών θανάτων (συχνότερο αίτιο σήμερα και από το RDS) (Fuhrman K.Diabetes Care.1983;6:219) Mills JL.Teratology.1982;25:385)

24 ΔΙΑΓΝΩΣΗ ΣΥΓΓΕΝΩΝ ΑΝΩΜΑΛΙΩΝ HbA1c <8,5% εμφάνιση συγγ.ανωμ. στο 3,4% >9,5% εμφάνιση συγγ.ανωμ. στο 22% MSAFP [σχετίζεται με ανωμαλίες Κ.Ν.Σ.& ΓΕΣ] ΥΠΕΡΗΧΟΙ: εβδ.αυχενική διαφάνεια εβδ. β επιπέδου- έλεγχος καρδίας (εμβρυϊκή υπερηχοκαρδιογραφία)

25 ΣΥΓΓΕΝΕΙΣ ΑΝΩΜΑΛΙΕΣ ΝΕΟΓΝΩΝ ΔΙΑΒΗΤΙΚΩΝ ΜΗΤΕΡΩΝ ΣΚΕΛΕΤΙΚΕΣ & Κ.Ν.Σ. Δισχιδής ράχη Βλάβες νωτιαίου σωλήνα Ανεγκεφαλία Μικροκεφαλία ΚΑΡΔΙΑΓΓΕΙΑΚΕΣ Διαμετάθεση μεγάλων αγγείων Ελλείμματα μεσοκοιλιακού διαφράγματος Στένωση ισθμού αορτής Ελλείμματα μεσοκολπικού διαφράγματος Μεγαλοκαρδία ΝΕΦΡΙΚΕΣ Υδρονέφρωση Νεφρική αγενεσία Διπλασιασμός ουρητήρα ΓΑΣΤΡΕΝΤΕΡΙΚΟ Ατρησία 12/λου Ατρησία ορθού Σύνδρομο μικρού Αρ.κόλου ΆΛΛΕΣ Μονήρης ομφαλική αρτηρία ΣΥΧΝΟΤΕΡΕΣ ΟΙ ΚΑΡΔΙΑΓΓΕΙΑΚΕΣ ΚΑΙ ΕΝ ΣΥΝΕΧΕΙΑ ΤΗΣ ΣΠΟΝΔΥΛΙΚΗΣ ΣΤΗΛΗΣ

26 ΠΕΡΙΓΕΝΝΗΤΙΚΗ ΘΝΗΣΙΜΟΤΗΤΑ Γραμμική συσχέτιση της ρύθμισης του σακχάρου και της περιγεννητικής θνησιμότητας. Μέση τιμή σακχάρου αίματος στο γ τρίμηνο της κύησης Ποσοστό εμφάνισης περιγεννητικής θνησιμότητας >150 mg/dl 23,6% mg/dl 15,3% <100 mg/dl 3,4%

27 ΠΕΡΙΓΕΝΝΗΤΙΚΗ ΘΝΗΣΙΜΟΤΗΤΑ Άλλοι παράγοντες όπως: Παρακολούθηση εμβρύου Εκτίμηση πνευμονικής ωριμότητας Πρόοδος νεογνολογίας συμβάλλουν αλλά όχι τόσο έντονα όσο η ΑΥΣΤΗΡΗ ΡΥΘΜΙΣΗ ΤΟΥ ΣΑΚΧΑΡΟΥ

28 ΑΙΤΙΑ ΜΗΤΡΙΚΗΣ ΘΝΗΣΙΜΟΤΗΤΑΣ ΣΕ ΠΡΟΫΠΑΡΧΟΝΤΑ Σ.Δ. 1. Έμφραγμα μυοκαρδίου (κατά την διάρκεια Κ.Τ.) 2. Σήψη 3. Αιμορραγία 4. Κετοξέωση 5. Υπογλυκαιμία 6. Επιπλοκές υπέρτασης Η μητρική θνησιμότητα φθάνει το 65% σε ασθενείς με στεφανιαία νόσο (Reece EA. Am.J.Obstet Gynecol. 1986;154:150)

29 ΚΕΤΟΞΕΩΣΗ Συμβαίνει ταχύτερα στην εγκυμοσύνη Εκλυτικοί παράγοντες:stress, λοιμώξεις (ουροποιητικού) και β-συμπαθητικομιμητικά ΕΜΒΡΥΙΚΗ ΘΝΗΣΙΜΟΤΗΤΑ μετά από επεισόδιο κετοξέωση 50-90% Πιθανός μηχανισμός: (1)μητρική κετοξέωση μείωση αιματικής ροής στις μητριαίες εμβρυϊκή υποξία, (2)έλλειψη φωσφορικών που συνοδεύει την διαβητική κετοξέωση επιτείνει την εμβρυϊκή υποξία, (3)μεταβολικές διαταραχές της εγκύου (όπως οξέωση και υποκαλιαιμία)περνούν στο έμβρυο. Έλλειψη Καλίου στο έμβρυο καρδιακή ανακοπή

30 ΠΡΟΫΠΑΡΧΟΝ Σ.Δ. ΕΠΙΠΛΟΚΕΣ ΜΗΤΕΡΑΣ 1. Αυτόματη αποβολή 2. Πρόωρος τοκετός 3. Πυελονεφρίτιδα 4. Υδράμνιο 5. Υπέρταση 6. Υπεργλυκαιμία 7. Διαβητική κετοξέωση 8. Αγγειακές επιπλοκές 9. Αύξηση καισαρικών τομών

31 ΠΡΟΫΠΑΡΧΟΝ Σ.Δ. ΕΠΙΠΛΟΚΕΣ ΜΗΤΕΡΑΣ 1. Πυελονεφρίτιδα : 6% καλλιέργειες ούρων ανά τρίμηνο, επιθετική θεραπευτική αντιμετώπιση ασυμπτωματικής βακτηριουρίας. 2. Υδράμνιο (3-32%) ή 30 φορές συχνότερο από μη διαβητικές. Στο 90% δεν συνοδεύει συγγ.ανωμαλίες (πιθανόν οφείλεται σε εμβρυϊκή πολυουρία λόγω εμβρ.υπεργλυκαιμίας)αυξάνει την συχνότητα πρόωρου τοκετού σε 13% έναντι 6% 3. Πρόωρος τοκετός : 3πλασια συχνότητα από μη διαβητικές, εν μέρει και ιατρογενής. Τα β-συμπαθητικομιμητικά αντενδείκνυνται.

32 ΠΡΟΫΠΑΡΧΟΝ Σ.Δ. ΕΠΙΠΛΟΚΕΣ ΜΗΤΕΡΑΣ 4. Αυτόματες εκτρώσεις: 6-29% Πιθανώς οφείλεται σε κακή ρύθμιση του σακχάρου όπως φαίνεται από τις αυξημένα τιμές Hb A1c στην αρχή της κύησης. 5. Αμφιβληστροειδοπάθεια : η πιο συχνή αγγειοπάθεια των διαβητικών. Η κύηση φαίνεται πως επιβαρύνει την κατάσταση. Miodovnic KM.Am.J.Perinatol.1988;5(4):368 Mills JL. N.Engl.J.Med.1988;318:671 Klein R. Diabetes Care.1990;13:24

33 ΠΡΟΫΠΑΡΧΟΝ Σ.Δ. ΕΠΙΠΛΟΚΕΣ ΜΗΤΕΡΑΣ 6. Διαβητική νεφροπάθεια : διάγνωση όταν πρωτεϊνουρία >300mg/24h στο πρώτο τρίμηνο επί απουσίας λοίμωξης 7. Υπέρταση : απότομη επιδείνωση υπερτάσεως στο 60% των εγκύων με νεφροπάθεια. Αντιϋπερτασικά ναι, διουρητικά ΟΧΙ

34 ΠΑΡΑΚΟΛΟΥΘΗΣΗ ΚΥΗΣΗΣ 1.ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΕΓΚΥΟΥ Παρακολούθηση εγκύου ανά 1-2 εβδ. για έλεγχο γλυκόζης και αναπροσαρμογή δόσεων ινσουλίνης Εισαγωγή σε νοσοκομείο επί μη καλώς ρυθμιζόμενου σακχάρου αίματος, σε λοίμωξη και σε επιβάρυνση νεφρικής λειτουργίας ή προεκλαμψία. Οφθαλμολογικές και εξετάσεις ελέγχου νεφρικής λειτουργίας ανά 3μηνο ΗΚΓ ανά τρίμηνο (class H κατά White) Έλεγχος για εμφάνιση προεκλαμψίας (25% όλων των διαβητικών). Bοηθούν στην διάγνωση: η αύξηση προϊόντων αποδομής του ινώδους, παθολογικές ηπατικές δοκιμασίες, θρομβοπενία.

35 ΠΑΡΑΚΟΛΟΥΘΗΣΗ ΚΥΗΣΗΣ 2.ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΕΜΒΡΥΟΥ Ηλ.Κ Μέθοδος Συχνότης Ελέγχεται Εκτιμάται Εβδ Εβδ Εβδ. MS-aFP US-L2 Βιομετρία US-L2 3D-US Δείκτης αμν.υγρού NST Βιοφυσική εικόνα Doppler 1 Ιστοί - Όργανα Συγγενείς διαμαρτίες Ανά μήνα ή ανά εβδομάδα Έως και δις εβδομαδιαίως Μέγεθος και βάρος εμβρύου Ιστοί - Όργανα. Ολιγάμνιο Υδράμνιο Μακρο- Μικροσωμία Υποξία-Οξέωση Λοιμώξεις Ανάπτυξη εμβρύου Συγγ.Διαμ. Υγεία εμβρύου Κίνδυνος κύησης

36 ΕΙΔΟΣ ΤΟΚΕΤΟΥ Ο Σ.Δ. της μητέρας δεν αποτελεί ένδειξη Καισαρικής Τομής Καισαρική Τομή επί: Ανεπιτυχούς προσπάθειας πρόκλησης τοκετού Επιπλοκών Μακροσωμίας (> gr)

37 ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑΤΑ Ο ρόλος του Μ-Γ στην κύηση με ΣΔ είναι : H αποκάλυψη του Σ.Δ. της κύησης. Ο έλεγχος προϋπάρχοντος Διαβήτη πριν τη σύλληψη (μείωση συγγενών ανωμαλιών) και στην στενή παρακολούθηση της εγκύου και του εμβρύου για την μείωση της περιγεννητικής θνησιμότητας και νοσηρότητας (επιλογή χρόνου και είδους τοκετού).

38 ΥΠΕΡΤΑΣΙΚΕΣ ΚΑΤΑΣΤΑΣΕΙΣ ΣΤΗΝ ΚΥΗΣΗ I. ΥΠΕΡΤΑΣΗ ΚΥΗΣΗΣ II. ΠΡΟΕΚΛΑΜΨΙΑ-ΕΚΛΑΜΨΙΑ III. ΧΡΟΝΙΑ ΥΠΕΡΤΑΣΗ IV. ΧΡΟΝΙΑ ΥΠΕΡΤΑΣΗ ΕΠΙΠΛΕΚΟΜΕΝΗ ΑΠΌ ΠΡΟΕΚΛΑΜΨΙΑ

39 ΥΠΕΡΤΑΣΗ ΚΥΗΣΗΣ - ΠΡΟΕΚΛΑΜΨΙΑ H συχνότερη επιπλοκή της κύησης 70% των γυναικών με υπέρταση στην κύηση θα εμφανίσουν υπέρταση κύησης προεκλαμψία Εκτιμούμενη συχνότητα εμφάνισης 6-8% του συνόλου των κυήσεων. Περιλαμβάνει μια σειρά νοσολογικών καταστάσεων: από την ήπια ΑΠ έως την σοβαρή υπέρταση με ταυτόχρονη δυσλειτουργία διαφόρων οργάνων: προεκλαμψία, εκλαμψία, αιμόλυση, ηπατικών ενζύμων, αιμοπεταλίων (HELLP).

40 ΟΡΙΣΜΟΣ ΥΠΕΡΤΑΣΗΣ Α.Π. 140/90mmHg. Συστολικής > 30mmHg. Διαστολικής> 15mmHg.

41 ΠΡΟΕΚΛΑΜΨΙΑ: Οίδημα ; -Υπέρταση- Πρωτεϊνουρία ( 300mg/24h);.Κυρίως εμφανίζεται σε πρωτοτόκες μετά την 20 η εβδ. κύησης. ΕΚΛΑΜΨΙΑ: Σπασμοί που επισυμβαίνουν σε προεκλαμπτική επίτοκο και δεν μπορούν να αποδοθούν σε άλλο αίτιο.

42 ΑΛΛΕΣ ΥΠΕΡΤΑΣΙΚΕΣ ΚΑΤΑΣΤΑΣΕΙΣ 1. Ιδιοπαθής Υπέρταση 80-90% 2. Υπέρταση οφειλομένη σε νεφρικά αίτια: i. Οξεία και Χρονία Σπειραματονεφρίτις ii. Διαβητική Σπειραματονεφρίτις iii. Συστηματικός Ερυθηματώδης Λύκος iv. Σκληρόδερμα v. Στένωση Νεφρικής vi. Οζώδης Πολυαρτηρίτις vii. Πολυκυστικοί Νεφροί

43 3. Υπέρταση οφειλόμενη σε ενδοκρινικά αίτια: i. Cushing ( σύνδρομο και νόσος) ii. Πρωτοπαθής Υπεραλδοστερονισμός iii. Θυρεοτοξίκωση iv. Φαιοχρωμοκύττωμα 4. Υπέρταση οφειλόμενη σε στένωση Αορτής

44 ΠΡΟΕΚΛΑΜΨΙΑ Συχνότης: ~ 8% ( Συχνότερη εμφάνιση <20 ή >35 ετών) Διακρίνεται σε ήπια και βαρεία

45 Κριτήρια διάκρισης Ήπιας-Βαρείας 1) ΑΠ >160/110 mmhg σε δύο μετρήσεις σε 6 ώρες 2) Πρωτεϊνουρία >5gr/24 ωρο. 3) Ολιγουρία 500ml/24h 4) Αύξηση τόνου αντανακλαστικών 5) Οπτικές Διαταραχές 6) Επιγαστρικό Άλγος 7) Πνευμονικό Οίδημα-Κυάνωση

46 ΑΙΤΙΟΛΟΓΙΑ: ΑΓΝΩΣΤΗ Φαινόμενο απόρριψης (ανοσοβιολογικά αίτια) Ανεπαρκής τροφοβλαστική διείσδυση Διαφορετική αγγειακή αντίδραση Διαταραχή σχέσης Προστακυκλίνης/Θρομβοξάνης Ελάττωση σπειραματικής διήθησης, κατακράτησης NaCl και H 2 O

47 ΠΑΘΟΛΟΓΟΑΝΑΤΟΜΙΑ Χαρακτηριστική βλάβη :Σπειραματοενδοθηλίωση (Glomeruloendotheliosis) Οίδημα του ενδοθηλίου του σπειραματικού τριχοειδούς σπειραματικής διήθησης (ανοσολογικά αίτια). Η βλάβη αποκαθίσταται 6 εβδ μετά τον τοκετό. Θρομβοξάνης (TxA 2 ) Προστακυκλίνης (PGI 2 ) Γενικευμένος Αγγειόσπασμος Αιμορραγικές πετέχιες ή και αιμορραγίες σε όλα τα όργανα Αιμοσυμπύκνωση HELLP 10% βαρείας προεκλ. Αιμόλυση- Ηπατικών ενζύμων Αιμοπεταλίων DIC 5%

48 ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΑ ΕΥΡΗΜΑΤΑ Αιματοκρίτη Αιμοπεταλίων Ουρικού οξέως (>6mgr/dl) Κρεατινίνη αυξάνει σε βαρεία προεκλαμψία Χολερυθρίνη (<5 mgr), SGOT (<500 IU) Αλκαλική φωσφατάση 2-3 φορές.

49 ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗ ΗΠΙΑ: Κατάκλιση Μέτρηση λευκώματος ούρων 24 ώρου Μέτρηση ΑΠ ανά 4 ωρο Μέτρηση Βάρους ανά 24 ωρο Μέτρηση βάρους εμβρύου ανά 15 ημέρες Πρόκληση τοκετού όταν:

50 ΕΝΔΕΙΞΕΙΣ ΠΡΟΚΛΗΣΗΣ ΤΟΚΕΤΟΥ ΑΠ Διαστολική 100mmHg σε 24 ώρες ή 110mmHg σε 6 h Πρωτεϊνουρία > 1gr/24ωρο Κρεατινίνης Κεφαλαλγίας Επιγαστρικού άλγους Παθολογικών ηπατικών δοκιμασιών Θρομβοκυττοπενίας HELLP Εκλαμψίας Πνευμονικού οιδήματος Παθολογικού NST ή Βιοφυσικού προφίλ Μη αύξησης του βάρους του εμβρύου (SGA)

51 Ήπια υπέρταση - προεκλαμψία Εκτίμηση μητέρας και εμβρύου 40 εβδ 37 εβδ, Bishop 6, μη συνεργάσιμη ασθενής 34 εβδ, ωδίνες ή ρήξη μεμβρανών, παθολογικά tests εμβρύου, IUGR OXI <37 εβδ εβδ NAI ΠΡΟΚΛΗΣΗ ΤΟΚΕΤΟΥ προσταγλανδίνες Νοσηλευόμενη / εξωτερική ασθενής Εκτίμηση μητέρας και εμβρύου Επιδείνωση μητέρας ή εμβρύου ΗΚ = 40εβδ Bishop 6 στις 37 εβδ Ωδίνες

52 ΣΟΒΑΡΗ ΠΡΟΕΚΛΑΜΨΙΑ Μεταφορά στο Μαιευτήριο Εκτίμηση μητέρας & εμβρύου 24 ώρες Θειικό Μαγνήσιο 24 ώρες Αντιυπερτασικά εάν συστολική 160 mm Hg Διαστολική 110 ή Μέση ΑΠ >125 mm Hg Επιδείνωση της μητέρας Ανησυχητική κατάσταση εμβρύου Ωδίνες ή ρήξη υμένων >34 εβδομάδες OXI Σοβαρή IUGR OXI NAI NAI MgSO 4 Πρόκληση τοκετού Στεροειδή <23 εβδ εβδ εβδ. Διακοπή κύησης Στεροειδή στις εβδ, Αντιυπερτασικά εάν χρειάζονται Καθημερινή εκτίμηση μητέρας+εμβρύου, Τοκετός στις 34 εβδ

53 ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗ ΒΑΡΕΙΑ: Πρόληψη Σπασμών (MgSO 4 ) Έλεγχος ΑΠ Πρόκληση τοκετού

54 ΕΠΙΠΛΟΚΕΣ Αποκόλληση πλακούντα (22%) Εκλαμψία (17%) Διαταραχές πηκτικότητας (8%) Νεφρική ανεπάρκεια (3%) Ρήξη ήπατος (1%) Ενδομήτριος θάνατος εμβρύου (80%)

55 ΕΚΛΑΜΨΙΑ Θεραπεία : 1. Τοκετός (πρόκληση ή ΚΤ) εντός 4-6 ωρών. 2. MgSO gr δόση φόρτισης σε 20 λεπτά και 1-2 gr/h και παραμένει για 24 ώρες μετά τον τοκετό. Μέτρηση τενοντίων αντανακλαστικών και ωριαίας ποσότητας ούρων. 3. Αντιϋπερτασικά : όταν η διαστολική ΑΠ 110 mm Hg.

56 ΕΚΛΑΜΨΙΑ Πρόγνωση : 2% επανάληψη εκλαμψίας. 33% επανάληψη υπέρτασης. 70% επανάληψη εκλαμψίας σε σε χρόνιες υπερτασικές με επιπλακείσα προεκλαμψία. Πρόληψη : Ακετυλσαλικιλικό (Ασπιρίνη) 1 mgr/kgr βάρους

57 ΧΡΟΝΙΑ ΥΠΕΡΤΑΣΗ Συχνότης : 1,5% (0,5-4%). Το 80%-90% είναι ιδιοπαθής και το υπόλοιπο 10%- 20% νεφρικής ή άλλης αιτιολογίας. Στο 1/3 των περιπτώσεων επιπλέκονται από προεκλαμψία. Είναι αίτιο πρόωρου τοκετού ( το 25-30% των περιπτώσεων και λιποβαρών νεογνών (SGA).

58 ΧΡΟΝΙΑ ΥΠΕΡΤΑΣΗ - ΣΥΧΝΟΤΗΤΑ Γυναίκες ετών 0,6 2,0 %. Γυναίκες ετών 4,6-22,3 %. Λόγω της τάσης τεκνοποίησης σε μεγαλύτερες ηλικίες αναμένεται να αυξάνει συνεχώς η συχνότητα εμφάνισης «κύησης με χρόνια υπέρταση».

59 ΧΡΟΝΙΑ ΥΠΕΡΤΑΣΗ ΟΡΙΣΜΟΣ - ΔΙΑΓΝΩΣΗ Αυξημένη ΑΠ προϋπάρχει και έχει διαγνωσθεί πριν την κύηση. Διαφορετικά βασίζεται στην ανεύρεση επίμονης υπέρτασης πριν την 20η εβδ. ( 2 μετρήσεις ΑΠ>140/90 με διαφορά 4 ώρες) Προσοχή στο διάστημα 16ης 20ης εβδ όπου επισυμβαίνει μια φυσιολογική μείωση της ΑΠ. Σ αυτές επανεμφανίζεται υψηλή ΑΠ στο γ τρίμηνο. Αυτές λανθασμένα θα θεωρηθούν πάσχουσες από υπέρταση κύησης

60 ΧΡΟΝΙΑ ΥΠΕΡΤΑΣΗ (ΧΥ) επιπλακείσα με ΠΡΟΕΚΛΑΜΨΙΑ Σ αυτές με ΧΥ χωρίς πρωτεϊνουρία (ΗΚ<20εβδ) προεκλαμψία διαγιγνώσκεται όταν προκύψει πρωτεϊνουρία Σ αυτές με ΧΥ & πρωτεϊνουρία <20εβδ η Δχ στηρίζεται στην ανάπτυξη σοβαρής υπέρτασης (ΑΠ>180/110mmHg) όταν αυτές προηγουμένως ήταν καλά ρυθμισμένες με αντιυπερτασικά. Ειδικότερα σ αυτές που εμφανίζουν: κεφαλαλγία, διαταραχές όρασης, επιγαστραλγία, ηπατικών ενζύμων (άσχετη από την λήψη μεθυλ-ντόπα), ΑΜΠ < /mm 3

61 ΧΡΟΝΙΑ ΥΠΕΡΤΑΣΗ ΕΚΤΙΜΗΣΗ ΑΠ ΠΡΟ ΣΥΛΛΗΨΗΣ/ ΗΚ<20 ΕΒΔ ΕΚΤΙΜΗΣΗ ΑΙΤΙΟΛΟΓΙΑΣ & ΒΑΡΥΤΗΤΑΣ ΥΠΕΡΤΑΣΗΣ ΑΝΑΖΗΤΗΣΗ ΑΛΛΗΣ ΠΑΘΟΛΟΓΙΑΣ / ΒΛΑΒΗΣ ΟΡΓΑΝΟΥ ΣΤΟΧΟΥ ΛΗΨΗ ΜΑΙΕΥΤΙΚΟΥ ΙΣΤΟΡΙΚΟΥ ΑΝΕΠΙΠΛΕΚΤΗ ΑΡΧΙΚΗ ΥΠΕΡΤΑΣΗ ΟΧΙ Ηχ ΠΕΡΙΓΕΝΝΗΤΙΚΗΣ ΑΠΩΛΕΙΑΣ ΣυστΑΠ<180 ΔιαστΑΠ<110 mmhg ΔΕΥΤΕΡΟΠΑΘΗΣ ΥΠΕΡΤΑΣΗ ΒΛΑΒΗ ΟΡΓΑΝΟΥ ΣΤΟΧΟΥ Ηχ ΑΠΩΛΕΙΑΣ ΚΥΗΣΗΣ ΣυστΑΠ 180 ΔιαστΑΠ>110 ΧΑΜΗΛΟΥ ΚΙΝΔΥΝΟΥ ΣυστΑΠ 180 ΔιαστΑΠ>110 ΠΡΟΕΚΛΑΜΨΙΑ ΥΨΗΛΟΥ ΚΙΝΔΥΝΟΥ

62 ΚΥΗΣΕΙΣ ΜΕ ΧΡΟΝΙΑ ΥΠΕΡΤΑΣΗ Χαμηλού κινδύνου Όχι αντιυπερτασική αγωγή U/S στις εβδ επανάληψη στις εβδ και στην συνέχεια κάθε 4 εβδ μέχρι το πέρας της κύησης 1. Αντιυπερτασική αγωγή εφόσον προκύψει σοβαρή υπέρταση 2. Εάν εμφανίσει προεκλαμψία, εάν χρησιμοποιεί αντιυπερτασικά φάρμακα ή εάν εμφανίσει ανώμαλη εμβρυϊκή ανάπτυξη άμεση έναρξη ΝST/Βιοφυσικό προφίλ Υψηλού κινδύνου Εισαγωγή στην 1η επίσκεψη Αντιυπερτασικά προκειμένου συστολική ΑΠ<140 και διαστολ<90 U/S 16-20,επανάληψη στις 28 και κάθε 3 εβδ έως το πέρας NST & Βιοφυσικό προφίλ στις 28 εβδ και κάθε εβδ στην συνέχεια 1. Νοσηλεία εφόσον επιδεινωθεί η υπέρταση ή εμφανίσει προεκλαμψία ή ανώμαλη εμβρυϊκή ανάπτυξη 2. Συχνή εκτίμηση της καλής κατάστασης μητέρας και εμβρύου 3. Σχεδιασμός τοκετού στις εβδ

63 ΕΠΙΠΛΟΚΕΣ ΧΡΟΝΙΑΣ ΥΠΕΡΤΑΣΗΣ & ΚΥΗΣΗΣ (μητέρα) ΑΜΕΣΕΣ προεκλαμψία αποκόλληση πλακούντα πρόωρος τοκετός ΑΠΩΤΕΡΕΣ πνευμονικό οίδημα υπερτασική εγκεφαλοπάθεια αμφιβληστροειδοπάθεια εγκεφαλική αιμορραγία οξεία νεφρική ανεπάρκεια Σοβαρότερες σ αυτές με νεφρική νόσο &/ή δυσλειτουργία αριστερής κοιλίας της καρδιάς προ της σύλληψης.

64 ΕΠΙΠΛΟΚΕΣ ΣΟΒΑΡΗΣ ΧΡΟΝΙΑΣ ΥΠΕΡΤΑΣΗΣ & ΚΥΗΣΗΣ (έμβρυο - νεογνό) Νεογνική θνητότητα 3-4 Σοβαρή χρόνια υπέρταση α τρίμηνο πρόωρος τοκετός 62-70% SGA νεογνά 31-40% Χρόνια υπέρταση + προεκλαμψία συχν. πρόωρου τοκετού συχν. νεογν. ενδοκοιλιακής εγκεφ. αιμορραγίας συχν. περιγεννητικών θανάτων

65 ΧΡΟΝΙΑ ΥΠΕΡΤΑΣΗ Θεραπεία : Methyldopa (Aldomet) 250mgr x 3/24h. Clonidine (Catapresan) 0.1-2mgr/24h. Hydralazine (Nepresol) mgr/24h. Labetalol (Trandate) 100mgr x 3-4 /24h έως 2,4 gr/h. Nifedipine (Adalat) 10mgr x 3/h. B. Blockers (Propranolol Inderal) 40-80mgr/24h. Θηλασμός : Aldomet ή B Blockers.

66 Ενδομήτρια καθυστέρηση ανάπτυξης. Διάγνωση και αντιμετώπιση

67 Καθυστέρηση ανάπτυξης IUGR Intrauterine Growth Restriction SGA Small for Gestational Age FGR - Fetal Growth Restriction

68 Fetal Growth Restriction - FGR Αδυναμία επίτευξης γενετικά καθορισμένου δυναμικού ανάπτυξης (growth potential) EFW < 10 η εκ. θέση για την ΗΚ (3 η 5 η 15 η ) AC (Abdominal Circumference) < 5 η εκ.θέση Καθορισμός ΗΚ σημαντικός BW < 10 η εκ.θέση

69 FGR Δυσκολίες εκτίμησης ΔΕΝ έχουν όλα τα μικρά έμβρυα υπολειπόμενη ανάπτυξη μερικά είναι απλά φυσιολογικά μικρά (constitutionally small)

70 FGR Μητρικά αίτια Αγγειοπάθεια υπέρταση 30-40%, προεκλαμψία *4 RR, ΣΔ Αυτοάνοσα νοσήματα APA, SEL Θρομβοφιλία Αναιμία Καρδιοπάθειες (κυανωτικές) Νοσήματα ΓΕΣ (διαταραχές απορρόφησης) Πνευμονοπάθειες (βρ. άσθμα, ΧΑΠ) Νοσήματα νεφρικά

71 FGR Μητρικά αίτια Διατροφικές διαταραχές - ψυχογενείς - προσωπική επιλογή Κατάχρηση ουσιών (αλκοόλ-ναρκωτικά-κάπνισμα) Ανωμαλίες μήτρας (ανατομικές, ινομυώματα)

72 FGR Εμβρυϊκά αίτια Χρωμοσωμικές ανωμαλίες γενετικά νοσήματα Ανατομικές ανωμαλίες (καρδιοπάθειες) Φλεγμονές (TORCH, parvovirus, σύφιλη, λιστέρια)

73 FGR Αίτια από πλακούντα Ανεπάρκεια πλακούντα - ανεπαρκής τροφοβλαστική διείσδυση - ανωμαλίες θέσεως Οξεία αθήρωση CPM Confined Placental Mosaicism Χοριαγγείωμα

74 Καθυστέρηση ανάπτυξης Κατάταξη Συμμετρικό ασύμμετρο - κλινική αξία?? Χρόνος έναρξης < 28 η εβδομάδα Βαθμός (ηπίου μετρίου σοβαρού) - < 10 η - < 5 η - 3 η εκατοστιαία θέση - πρόγνωση (PNM)

75 Καθυστέρηση ανάπτυξης Κατάταξη Συμμετρικό ασύμμετρο Συμμετρικό συχνότερο Ασυμ. > Προβληματα - ανευπλοειδία λοιμώξεις πρώιμη ανεπάρκεια πλακούντα χειρότερη πρόγνωση 1364 SGA Ασυμ. Συμ. 20% 80% Ανευπλ. 3 1 Συγ.Αν 14 4 Τοκ < 36w 12 8 ΠΤ < 32w 14 6 KT f. stress 15 8 Apgar 5 < NICU 18 9 NND 2 1

76 Καθυστέρηση εμβρυϊκής ανάπτυξης Πολλά συμμετρικά είναι φυσιολογικά μικρά Συμμετρία μικρή σχέση με κλινική αντιμετώπιση

77 ΚΛΙΝΙΚΑ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΑ Κλινική εξέταση (ύψος πυθμένα μήτρας) Υπερηχογράφημα - βιομετρία εμβρύου - αμνιακό υγρό - ωρίμανση πλακούντα

78 U/S 3 ου (28 32)w Growth scan AC (cm) Wrong dates Normal small

79 Μελέτες Doppler ΜΗΤΡΙΑΙΕΣ ΑΡΤΗΡΙΕΣ εβδομάδες PΙ 95 η - 5.1% Notch 9,3% 25% σοβαρές επιπλοκές κίνδυνος για IUGR / PE

80 ΟΜΦΑΛΙΚΗ ΑΡΤΗΡΙΑ Μελέτες Doppler Τεστ πλακουντιακής επάρκειας Αναγνώριση εμβρύων σε κίνδυνο Φτωχός δείκτης κατάστασης εμβρύου

81 Αιμοδυναμικές διαταραχές στο αρτηριακό δίκτυο Αγγείο Κατιούσα αορτή Νεφρική Μηριαία Περιφερικές πνευμονικές Μεσεντερικές Εγκεφαλικές Επινεφριδιακές Σπληνικές Στεφανιαίες Αντιστάσεις αυξημένες αυξημένες αυξημένες αυξημένες αυξημένες ελαττωμένες ελαττωμένες ελαττωμένες ελαττωμένες

82 ΔΙΑΓΝΩΣΤΙΚΟ ΚΡΙΤΗΡΙΟ ΠΟΣΟΤΗΣ ΑΜΝΙΑΚΟΥ ΥΓΡΟΥ

83 Σημείωμα Αναφοράς Copyright Πανεπιστήμιον Πατρών, Δεκαβάλας Γεώργιος «Σακχαρώδης Διαβήτης και Κύηση. Κύηση και παθολογίες ανωμαλίες στην κύηση». Έκδοση: 1.0 Πάτρα Διαθέσιμο από τη δικτυακή διεύθυνση: https://eclass.upatras.gr/courses/med1044/

84 Χρηματοδότηση Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό έχει αναπτυχθεί στo πλαίσιo του εκπαιδευτικού έργου του διδάσκοντα. Το έργο «Ανοικτά Ακαδημαϊκά Μαθήματα στο Πανεπιστήμιο Αθηνών» έχει χρηματοδοτήσει μόνο την αναδιαμόρφωση του εκπαιδευτικού υλικού. Το έργο υλοποιείται στο πλαίσιο του Επιχειρησιακού Προγράμματος «Εκπαίδευση και Δια Βίου Μάθηση» και συγχρηματοδοτείται από την Ευρωπαϊκή Ένωση (Ευρωπαϊκό Κοινωνικό Ταμείο) και από εθνικούς πόρους.

85 Σημείωμα Αδειοδότησης Το παρόν υλικό διατίθεται με τους όρους της άδειας χρήσης Creative Commons Αναφορά, Μη Εμπορική Χρήση Παρόμοια Διανομή 4.0 [1] ή μεταγενέστερη, Διεθνής Έκδοση. Εξαιρούνται τα αυτοτελή έργα τρίτων π.χ. φωτογραφίες, διαγράμματα κ.λ.π., τα οποία εμπεριέχονται σε αυτό και τα οποία αναφέρονται μαζί με τους όρους χρήσης τους στο «Σημείωμα Χρήσης Έργων Τρίτων». [1] Ως Μη Εμπορική ορίζεται η χρήση: που δεν περιλαμβάνει άμεσο ή έμμεσο οικονομικό όφελος από την χρήση του έργου, για το διανομέα του έργου και αδειοδόχο που δεν περιλαμβάνει οικονομική συναλλαγή ως προϋπόθεση για τη χρήση ή πρόσβαση στο έργο που δεν προσπορίζει στο διανομέα του έργου και αδειοδόχο έμμεσο οικονομικό όφελος (π.χ. διαφημίσεις) από την προβολή του έργου σε διαδικτυακό τόπο Ο δικαιούχος μπορεί να παρέχει στον αδειοδόχο ξεχωριστή άδεια να χρησιμοποιεί το έργο για εμπορική χρήση, εφόσον αυτό του ζητηθεί.

86 Διατήρηση Σημειωμάτων Οποιαδήποτε αναπαραγωγή ή διασκευή του υλικού θα πρέπει να συμπεριλαμβάνει: το Σημείωμα Αναφοράς το Σημείωμα Αδειοδότησης τη δήλωση Διατήρησης Σημειωμάτων το Σημείωμα Χρήσης Έργων Τρίτων (εφόσον υπάρχει) μαζί με τους συνοδευόμενους υπερσυνδέσμους.

Γράφει: Ηλίας I. Χιντιπάς, Μαιευτήρας - Γυναικολόγος, Διδάκτορας Ιατρικής Σχολής Πανεπιστημίου Αθηνών, Συνεργάτης ΓΑΙΑ

Γράφει: Ηλίας I. Χιντιπάς, Μαιευτήρας - Γυναικολόγος, Διδάκτορας Ιατρικής Σχολής Πανεπιστημίου Αθηνών, Συνεργάτης ΓΑΙΑ Γράφει: Ηλίας I. Χιντιπάς, Μαιευτήρας - Γυναικολόγος, Διδάκτορας Ιατρικής Σχολής Πανεπιστημίου Αθηνών, Συνεργάτης ΓΑΙΑ Η προεκλαμψία είναι μια σοβαρή διαταραχή που εμφανίζεται στην εγκυμοσύνη, η οποία

Διαβάστε περισσότερα

ΣΤΕΦΟΣ Θ.

ΣΤΕΦΟΣ Θ. Επηρεάζει την αύξηση του βάρους κατά τη διάρκεια της κύησης Επηρεάζει τη μακροχρόνια διατήρηση των προσληφθέντων κιλών κατά τη διάρκεια της κύησης (5-9μήνες) Επηρεάζει την εμφάνιση παχυσαρκίας σε γυναίκες

Διαβάστε περισσότερα

Τµήµα Υπερήχων & Εµβρυοµητρικής Ιατρικής. Το θαύµα... της ζωής!

Τµήµα Υπερήχων & Εµβρυοµητρικής Ιατρικής. Το θαύµα... της ζωής! Τµήµα Υπερήχων & Εµβρυοµητρικής Ιατρικής Το θαύµα... της ζωής! Οι Υπέρηχοι Εγκυμοσύνης... Τμήμα Υπερήχων & Εμβρυομητρικής Ιατρικής Στο Τμήμα Υπερήχων & Εμβρυομητρικής Ιατρικής της ΡΕΑ Μαιευτικής Γυναικολογικής

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΟΚΌΛΛΗΣΗ ΠΛΑΚΟΎΝΤΑ

ΑΠΟΚΌΛΛΗΣΗ ΠΛΑΚΟΎΝΤΑ ΑΠΟΚΌΛΛΗΣΗ ΠΛΑΚΟΎΝΤΑ Παθοφυσιολογία, Διάγνωση και Αντιμετώπιση Alexander Kofinas, MD Director Kofinas Perinatal Associate Professor Clinical Obstetrics and Gynecology Cornell University, College of Medicine

Διαβάστε περισσότερα

Διαχειριση Προεκλαμψιας

Διαχειριση Προεκλαμψιας Διαχειριση Προεκλαμψιας Ορισμος Προεκλαμψια :Νεα εμφανιση υπερτασης ( συστολικη πιεση > 140 ή διαστολικη πιεση > 90 mmhg) και πρωτεινουριας (>300 mg / 24 h) μετα τις 20 / 40 σε μια γυναικα χωρις ιστορικο

Διαβάστε περισσότερα

Γράφει: Ελένη Αναστασίου, Υπεύθυνη Διαβητολογικού Κέντρου Κύησης του Α' Ενδοκρινολογικού Τμήματος» του Νοσοκομείου «Αλεξάνδρα»

Γράφει: Ελένη Αναστασίου, Υπεύθυνη Διαβητολογικού Κέντρου Κύησης του Α' Ενδοκρινολογικού Τμήματος» του Νοσοκομείου «Αλεξάνδρα» Γράφει: Ελένη Αναστασίου, Υπεύθυνη Διαβητολογικού Κέντρου Κύησης του Α' Ενδοκρινολογικού Τμήματος» του Νοσοκομείου «Αλεξάνδρα» Παρακάτω θα αναφερθούμε χωριστά στις επιπτώσεις και την αντιμετώπιση (α) του

Διαβάστε περισσότερα

Αιμάτωση. Ενότητα 1: Αερισμός και αιμάτωση. Κωνσταντίνος Σπυρόπουλος, Καθηγητής Σχολή Επιστημών Υγείας Τμήμα Ιατρικής

Αιμάτωση. Ενότητα 1: Αερισμός και αιμάτωση. Κωνσταντίνος Σπυρόπουλος, Καθηγητής Σχολή Επιστημών Υγείας Τμήμα Ιατρικής Αιμάτωση Ενότητα 1: Αερισμός και αιμάτωση Κωνσταντίνος Σπυρόπουλος, Καθηγητής Σχολή Επιστημών Υγείας Τμήμα Ιατρικής Κατανομή πνευμονικής αιματικής ροής Όπως και ο αερισμός, έτσι και η αιματική ροή στους

Διαβάστε περισσότερα

Πυελική μάζα. Ενότητα 3: Πύελος Παθολογία πυέλου

Πυελική μάζα. Ενότητα 3: Πύελος Παθολογία πυέλου Πυελική μάζα Ενότητα 3: Πύελος Παθολογία πυέλου Γεώργιος Α. Ανδρουτσόπουλος Επίκουρος Καθηγητής Ιατρική Σχολή Μαιευτικής - Γυναικολογίας Πανεπιστημίου Πατρών Σκοποί ενότητας Παρουσίαση Πυελικής Μάζας Πρόπτωση

Διαβάστε περισσότερα

32. ΣΑΚΧΑΡΩΔΗΣ ΔΙΑΒΗΤΗΣ ΚΑΙ ΚΥΗΣΗ

32. ΣΑΚΧΑΡΩΔΗΣ ΔΙΑΒΗΤΗΣ ΚΑΙ ΚΥΗΣΗ Α. ΣΑΚΧΑΡΩΔΗΣ ΔΙΑΒΗΤΗΣ ΤΥΠΟΥ Ι και ΙΙ (ΣΔ Ι, ΙΙ) Η διαχείριση αυτών των κυήσεων απαιτεί τη συνεργασία ομάδας ιατρών διαφόρων ειδικοτήτων. Η σοβαρότητα του ΣΔ εκτιμάται με βάση την κατάταξη κατά White.

Διαβάστε περισσότερα

Έκβαση της κύησης γυναικών με Διαβήτη της Κύησης

Έκβαση της κύησης γυναικών με Διαβήτη της Κύησης Έκβαση της κύησης γυναικών με Διαβήτη της Κύησης B. Π. Παπαδοπούλου (1,2), Δ. Βαβίλης (2), Κ. Κώτσα (3), Δ. Γ. Γουλής (1) (1), Μεταπτυχιακό Πρόγραμμα Σπουδών «Φροντίδα στο Σακχαρώδη Διαβήτη», Αλεξάνδρειο

Διαβάστε περισσότερα

25. RHESUS (Rh) ANOΣΟΠΟΙΗΣΗ

25. RHESUS (Rh) ANOΣΟΠΟΙΗΣΗ Η Rh ανοσοποίηση οφείλεται σε εμβρυο-μητρική μετάγγιση (ΕΜΜ), όπου ποσότητα Rh θετικού εμβρυϊκού αίματος εισέρχεται στη μητρική κυκλοφορία Rh αρνητικής εγκύου και δημιουργούνται αντισώματα κατά του παράγοντα

Διαβάστε περισσότερα

Πτύελα. Ενότητα 1: Εισαγωγή. Κωνσταντίνος Σπυρόπουλος, Καθηγητής Κυριάκος Καρκούλιας, Επίκουρος Καθηγητής Σχολή Επιστημών Υγείας Τμήμα Ιατρικής

Πτύελα. Ενότητα 1: Εισαγωγή. Κωνσταντίνος Σπυρόπουλος, Καθηγητής Κυριάκος Καρκούλιας, Επίκουρος Καθηγητής Σχολή Επιστημών Υγείας Τμήμα Ιατρικής Πτύελα Ενότητα 1: Εισαγωγή Κωνσταντίνος Σπυρόπουλος, Καθηγητής Κυριάκος Καρκούλιας, Επίκουρος Καθηγητής Σχολή Επιστημών Υγείας Τμήμα Ιατρικής Πτύελα Τα πτύελα αποτελούν ένα μίγμα από σίελο, βλέννη και

Διαβάστε περισσότερα

Πνευμονικό αγγειακό δίκτυο

Πνευμονικό αγγειακό δίκτυο Πνευμονικό αγγειακό δίκτυο Ενότητα 5: Πνευμονικό αγγειακό δίκτυο Κωνσταντίνος Σπυρόπουλος, Καθηγητής Σχολή Επιστημών Υγείας Τμήμα Ιατρικής Πνευμονικό αγγειακό δίκτυο Η πνευμονική κυκλοφορία αρχίζει από

Διαβάστε περισσότερα

Μεταβολικός έλεγχος κατά την κύηση γυναικών με σακχαρώδη διαβήτη τύπου 1. ρ. Χρήστος Σαμπάνης ιαβητολογικό Κέντρο Ιπποκράτειο Νοσοκομείο Θεσσαλονίκης

Μεταβολικός έλεγχος κατά την κύηση γυναικών με σακχαρώδη διαβήτη τύπου 1. ρ. Χρήστος Σαμπάνης ιαβητολογικό Κέντρο Ιπποκράτειο Νοσοκομείο Θεσσαλονίκης Μεταβολικός έλεγχος κατά την κύηση γυναικών με σακχαρώδη διαβήτη τύπου 1 ρ. Χρήστος Σαμπάνης ιαβητολογικό Κέντρο Ιπποκράτειο Νοσοκομείο Θεσσαλονίκης Μετακινήσεις θρεπτικών ουσιών μέσω πλακούντα ΜΗΤΕΡΑ

Διαβάστε περισσότερα

Επιδημιολογία καρκίνου του πνεύμονα Ενότητα 1: Ογκολογία Πνεύμονα. Κυριάκος Καρκούλιας, Επίκουρος Καθηγητής Σχολή Επιστημών Υγείας Τμήμα Ιατρικής

Επιδημιολογία καρκίνου του πνεύμονα Ενότητα 1: Ογκολογία Πνεύμονα. Κυριάκος Καρκούλιας, Επίκουρος Καθηγητής Σχολή Επιστημών Υγείας Τμήμα Ιατρικής Επιδημιολογία καρκίνου του πνεύμονα Ενότητα 1: Ογκολογία Πνεύμονα Κυριάκος Καρκούλιας, Επίκουρος Καθηγητής Σχολή Επιστημών Υγείας Τμήμα Ιατρικής Επιδημιολογικά στοιχεία καρκίνου του πνεύμονα Ο καρκίνος

Διαβάστε περισσότερα

Εισαγωγή στους Αλγορίθμους

Εισαγωγή στους Αλγορίθμους Εισαγωγή στους Αλγορίθμους Ενότητα 5 η Άσκηση Συγχώνευση & απαρίθμηση Διδάσκων Χρήστος Ζαρολιάγκης Καθηγητής Τμήμα Μηχανικών Η/Υ & Πληροφορικής Πανεπιστήμιο Πατρών Email: zaro@ceid.upatras.gr Άδειες Χρήσης

Διαβάστε περισσότερα

Έλεγχος και Διασφάλιση Ποιότητας Ενότητα 4: Μελέτη ISO Κουππάρης Μιχαήλ Τμήμα Χημείας Εργαστήριο Αναλυτικής Χημείας

Έλεγχος και Διασφάλιση Ποιότητας Ενότητα 4: Μελέτη ISO Κουππάρης Μιχαήλ Τμήμα Χημείας Εργαστήριο Αναλυτικής Χημείας Έλεγχος και Διασφάλιση Ποιότητας Ενότητα 4: Μελέτη Κουππάρης Μιχαήλ Τμήμα Χημείας Εργαστήριο Αναλυτικής Χημείας ISO 17025 5.9. ΔΙΑΣΦΑΛΙΣΗ ΤΗΣ ΠΟΙΟΤΗΤΑΣ ΤΩΝ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΩΝ ΔΟΚΙΜΩΝ (1) 5.9.1 Το Εργαστήριο

Διαβάστε περισσότερα

Ανταλλαγή αερίων. Ενότητα 1: Αερισμός και αιμάτωση. Κωνσταντίνος Σπυρόπουλος, Καθηγητής Σχολή Επιστημών Υγείας Τμήμα Ιατρικής

Ανταλλαγή αερίων. Ενότητα 1: Αερισμός και αιμάτωση. Κωνσταντίνος Σπυρόπουλος, Καθηγητής Σχολή Επιστημών Υγείας Τμήμα Ιατρικής Ανταλλαγή αερίων Ενότητα 1: Αερισμός και αιμάτωση Κωνσταντίνος Σπυρόπουλος, Καθηγητής Σχολή Επιστημών Υγείας Τμήμα Ιατρικής Ανταλλαγή αερίων 2 Ανταλλαγή αερίων Η συγκέντρωση O 2 στον ατμοσφαιρικό αέρα

Διαβάστε περισσότερα

Αερισμός. Ενότητα 1: Αερισμός και αιμάτωση. Κωνσταντίνος Σπυρόπουλος, Καθηγητής Σχολή Επιστημών Υγείας Τμήμα Ιατρικής

Αερισμός. Ενότητα 1: Αερισμός και αιμάτωση. Κωνσταντίνος Σπυρόπουλος, Καθηγητής Σχολή Επιστημών Υγείας Τμήμα Ιατρικής Αερισμός Ενότητα 1: Αερισμός και αιμάτωση Κωνσταντίνος Σπυρόπουλος, Καθηγητής Σχολή Επιστημών Υγείας Τμήμα Ιατρικής Ολικός και κυψελιδικός αερισμός Η κύρια λειτουργία του αναπνευστικού συστήματος είναι

Διαβάστε περισσότερα

Διοικητική Λογιστική

Διοικητική Λογιστική Ανοικτά Ακαδημαϊκά Μαθήματα στο ΤΕΙ Ιονίων Νήσων Διοικητική Λογιστική Ενότητα 10: Προσφορά και κόστος Το περιεχόμενο του μαθήματος διατίθεται με άδεια Creative Commons εκτός και αν αναφέρεται διαφορετικά

Διαβάστε περισσότερα

Εισαγωγή στους Αλγορίθμους

Εισαγωγή στους Αλγορίθμους Εισαγωγή στους Αλγορίθμους Ενότητα 5 η Άσκηση - Συγχώνευση Διδάσκων Χρήστος Ζαρολιάγκης Καθηγητής Τμήμα Μηχανικών Η/Υ & Πληροφορικής Πανεπιστήμιο Πατρών Email: zaro@ceid.upatras.gr Άδειες Χρήσης Το παρόν

Διαβάστε περισσότερα

ΕΝΔΟΚΡΙΝΟΛΟΓΙΚΑ ΝΟΣΗΜΑΤΑ ΣΤΗΝ ΕΓΚΥΜΟΣΥΝΗ

ΕΝΔΟΚΡΙΝΟΛΟΓΙΚΑ ΝΟΣΗΜΑΤΑ ΣΤΗΝ ΕΓΚΥΜΟΣΥΝΗ ΕΝΔΟΚΡΙΝΟΛΟΓΙΚΑ ΝΟΣΗΜΑΤΑ ΣΤΗΝ ΕΓΚΥΜΟΣΥΝΗ ΣΑΚΧΑΡΩΔΗΣ ΔΙΑΒΗΤΗΣ ΥΠΕΡ-& ΥΠΟΘΥΡΕΟΕΙΔΙΣΜΟΣ ΠΡΟΛΑΚΤΙΝΩΜΑ ΣΥΓΓΕΝΗΣ ΥΠΕΡΠΛΑΣΙΑ ΤΩΝ ΕΠΙΝΕΦΡΙΔΙΩΝ (ανεπάρκεια 21- υδροξυλάσης) ΚΑΙ ΕΓΚΥΜΟΣΥΝΗ ΣΑΚΧΑΡΩΔΗΣ ΔΙΑΒΗΤΗΣ ΚΑΙ

Διαβάστε περισσότερα

Θερμοδυναμική. Ανοικτά Ακαδημαϊκά Μαθήματα. Πίνακες Νερού σε κατάσταση Κορεσμού. Γεώργιος Κ. Χατζηκωνσταντής Επίκουρος Καθηγητής

Θερμοδυναμική. Ανοικτά Ακαδημαϊκά Μαθήματα. Πίνακες Νερού σε κατάσταση Κορεσμού. Γεώργιος Κ. Χατζηκωνσταντής Επίκουρος Καθηγητής Ανοικτά Ακαδημαϊκά Μαθήματα Τεχνολογικό Εκπαιδευτικό Ίδρυμα Αθήνας Πίνακες Νερού σε κατάσταση Κορεσμού Γεώργιος Κ. Χατζηκωνσταντής Επίκουρος Καθηγητής Διπλ. Ναυπηγός Μηχανολόγος Μηχανικός M.Sc. Διασφάλιση

Διαβάστε περισσότερα

Μυελού των Οστών Ενότητα #1: Ερωτήσεις κατανόησης και αυτόαξιολόγησης

Μυελού των Οστών Ενότητα #1: Ερωτήσεις κατανόησης και αυτόαξιολόγησης Δωρεά Κυττάρων Αίματος και Μυελού των Οστών Ενότητα #1: Ερωτήσεις κατανόησης και αυτόαξιολόγησης για τη Δωρεά Κυττάρων Αίματος και Μυελού των Οστών Αλέξανδρος Σπυριδωνίδης Σχολή Επιστημών Υγείας Τμήμα

Διαβάστε περισσότερα

AΣΘΜΑ ΚΑΙ ΕΓΚΥΜΟΣΥΝΗ ΑΛΛΗΛΕΠΙΔΡΑΣΕΙΣ ΑΣΘΜΑΤΟΣ & ΚΥΗΣΗΣ

AΣΘΜΑ ΚΑΙ ΕΓΚΥΜΟΣΥΝΗ ΑΛΛΗΛΕΠΙΔΡΑΣΕΙΣ ΑΣΘΜΑΤΟΣ & ΚΥΗΣΗΣ AΣΘΜΑ ΚΑΙ ΕΓΚΥΜΟΣΥΝΗ Το άσθμα είναι ένα από τις πιο συχνές νόσους που περιπλέκει την εγκυμοσύνη. Πρόσφατες μελέτες δείχνουν πως περίπου 8-10% των εγκύων έχουν άσθμα και μπορεί να επηρεάσει την εγκυμοσύνη

Διαβάστε περισσότερα

Κύηση και συγγενείς καρδιοπάθειες. Στέλλα Μπρίλη Α! Καρδιολογική Κλινική Πανεπιστηµίου Αθηνών

Κύηση και συγγενείς καρδιοπάθειες. Στέλλα Μπρίλη Α! Καρδιολογική Κλινική Πανεπιστηµίου Αθηνών Κύηση και συγγενείς καρδιοπάθειες Στέλλα Μπρίλη Α! Καρδιολογική Κλινική Πανεπιστηµίου Αθηνών Αιµοδυναµικές αλλαγές κατά την εγκυµοσύνη Όγκος αίµατος 30-50% Μέγιστο 20-24 εβδ Όγκος παλµού Καρδιακή Συχνότητα

Διαβάστε περισσότερα

Δύσπνοια. Ενότητα 1: Σημεία και Συμπτώματα. Κυριάκος Καρκούλιας, Επίκουρος Καθηγητής Σχολή Επιστημών Υγείας Τμήμα Ιατρικής

Δύσπνοια. Ενότητα 1: Σημεία και Συμπτώματα. Κυριάκος Καρκούλιας, Επίκουρος Καθηγητής Σχολή Επιστημών Υγείας Τμήμα Ιατρικής Δύσπνοια Ενότητα 1: Σημεία και Συμπτώματα Κυριάκος Καρκούλιας, Επίκουρος Καθηγητής Σχολή Επιστημών Υγείας Τμήμα Ιατρικής Δύσπνοια Δυσάρεστο αίσθημα της ΔΥΣΚΟΛΙΑΣ κατά την αναπνοή Συνηθέστερο σύμπτωμα των

Διαβάστε περισσότερα

Ανοικτά Ακαδημαϊκά Μαθήματα στο ΤΕΙ Αθήνας. Βιοστατιστική (Ε) Ενότητα 3: Έλεγχοι στατιστικών υποθέσεων

Ανοικτά Ακαδημαϊκά Μαθήματα στο ΤΕΙ Αθήνας. Βιοστατιστική (Ε) Ενότητα 3: Έλεγχοι στατιστικών υποθέσεων Ανοικτά Ακαδημαϊκά Μαθήματα στο ΤΕΙ Αθήνας Βιοστατιστική (Ε) Ενότητα 3: Έλεγχοι στατιστικών υποθέσεων Δρ.Ευσταθία Παπαγεωργίου, Αναπληρώτρια Καθηγήτρια Τμήμα Ιατρικών Εργαστηρίων Το περιεχόμενο του μαθήματος

Διαβάστε περισσότερα

Ανοικτά Ακαδημαϊκά Μαθήματα στο ΤΕΙ Αθήνας. Βιοστατιστική (Ε) Ενότητα 1: Καταχώρηση δεδομένων

Ανοικτά Ακαδημαϊκά Μαθήματα στο ΤΕΙ Αθήνας. Βιοστατιστική (Ε) Ενότητα 1: Καταχώρηση δεδομένων Ανοικτά Ακαδημαϊκά Μαθήματα στο ΤΕΙ Αθήνας Βιοστατιστική (Ε) Ενότητα 1: Καταχώρηση δεδομένων Δρ.Ευσταθία Παπαγεωργίου, Αναπληρώτρια Καθηγήτρια Τμήμα Ιατρικών Εργαστηρίων Το περιεχόμενο του μαθήματος διατίθεται

Διαβάστε περισσότερα

Λογιστική Κόστους Ενότητα 12: Λογισμός Κόστους (2)

Λογιστική Κόστους Ενότητα 12: Λογισμός Κόστους (2) Λογιστική Κόστους Ενότητα 12: Λογισμός Κόστους (2) Μαυρίδης Δημήτριος Τμήμα Λογιστικής και Χρηματοοικονομικής Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό υπόκειται σε άδειες χρήσης Creative Commons. Για

Διαβάστε περισσότερα

Γράφει: Δρ. Νικηφόρος Κλήμης, Χειρουργός Μαιευτήρας Γυναικολόγος

Γράφει: Δρ. Νικηφόρος Κλήμης, Χειρουργός Μαιευτήρας Γυναικολόγος Γράφει: Δρ. Νικηφόρος Κλήμης, Χειρουργός Μαιευτήρας Γυναικολόγος Η πρόκληση τοκετού αποτελεί μία προσπάθεια ενάρξεώς του σε περιπτώσεις που η συνέχιση της κύησης δεν είναι επιθυμητή για λόγους απειλούμενης

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΩΤΟΒΑΘΜΙΑ ΦΡΟΝΤΙ Α ΥΓΕΙΑΣ ΓΙΑΤΗ ΜΗΤΕΡΑ ΚΑΙ ΤΟ ΕΜΒΡΥΟ

ΠΡΩΤΟΒΑΘΜΙΑ ΦΡΟΝΤΙ Α ΥΓΕΙΑΣ ΓΙΑΤΗ ΜΗΤΕΡΑ ΚΑΙ ΤΟ ΕΜΒΡΥΟ ΠΡΩΤΟΒΑΘΜΙΑ ΦΡΟΝΤΙ Α ΥΓΕΙΑΣ ΓΙΑΤΗ ΜΗΤΕΡΑ ΚΑΙ ΤΟ ΕΜΒΡΥΟ Εργαστήριο Υγιεινής, Επιδημιολογίας και Ιατρικής Στατιστικής ΕΚΠΑ, σε συνεργασία με Αναπλ. Καθηγητή Ν. Παπαντωνίου, Α Μαιευτική και Γυναικολογική

Διαβάστε περισσότερα

Ανοικτά Ακαδημαϊκά Μαθήματα στο ΤΕΙ Αθήνας. Βιοστατιστική (Ε) Ενότητα 2: Περιγραφική στατιστική

Ανοικτά Ακαδημαϊκά Μαθήματα στο ΤΕΙ Αθήνας. Βιοστατιστική (Ε) Ενότητα 2: Περιγραφική στατιστική Ανοικτά Ακαδημαϊκά Μαθήματα στο ΤΕΙ Αθήνας Βιοστατιστική (Ε) Ενότητα 2: Περιγραφική στατιστική Δρ.Ευσταθία Παπαγεωργίου, Αναπληρώτρια Καθηγήτρια Τμήμα Ιατρικών Εργαστηρίων Το περιεχόμενο του μαθήματος

Διαβάστε περισσότερα

Σχέση αερισμού αιμάτωσης

Σχέση αερισμού αιμάτωσης Σχέση αερισμού αιμάτωσης Ενότητα 1: Αερισμός και αιμάτωση Κωνσταντίνος Σπυρόπουλος, Καθηγητής Σχολή Επιστημών Υγείας Τμήμα Ιατρικής ΣΧΕΣΗ ΑΕΡΙΣΜΟΥ-ΑΙΜΑΤΩΣΗΣ 2 ΣΧΕΣΗ ΑΕΡΙΣΜΟΥ-ΑΙΜΑΤΩΣΗΣ H Hb είναι κορεσμένη

Διαβάστε περισσότερα

ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗ ΦΡΟΝΤΙΔΑ ΤΟΥ ΔΙΑΒΗΤΙΚΟΥ ΑΣΘΕΝΗ ΣΤΗ ΣΤΕΦΑΝΙΑΙΑ ΜΟΝΑΔΑ ΚΑΙ ΣΤΗ ΜΕΘ

ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗ ΦΡΟΝΤΙΔΑ ΤΟΥ ΔΙΑΒΗΤΙΚΟΥ ΑΣΘΕΝΗ ΣΤΗ ΣΤΕΦΑΝΙΑΙΑ ΜΟΝΑΔΑ ΚΑΙ ΣΤΗ ΜΕΘ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗ ΦΡΟΝΤΙΔΑ ΤΟΥ ΔΙΑΒΗΤΙΚΟΥ ΑΣΘΕΝΗ ΣΤΗ ΣΤΕΦΑΝΙΑΙΑ ΜΟΝΑΔΑ ΚΑΙ ΣΤΗ ΜΕΘ Χ Ο Ν Δ Ρ Ο Μ Α Τ Ι Δ Ο Υ Μ Α Ρ Ι Α Ν Ο Σ Η Λ Ε Υ Τ Ρ Ι Α T E, M S C, Μ Ε Θ Α, Π Γ Ν Α Χ Ε Π Α ΕΙΣΑΓΩΓΙΚΑ.. Όπως είναι ευρέως

Διαβάστε περισσότερα

Από: Ελληνικό Ίδρυμα Ρευματολογικών Ερευνών

Από: Ελληνικό Ίδρυμα Ρευματολογικών Ερευνών Από: Ελληνικό Ίδρυμα Ρευματολογικών Ερευνών Οι ρευματικές παθήσεις είναι συχνές στην αναπαραγωγική ηλικία των γυναικών. Στην πρόσφατη πανελλήνια επιδημιολογική έρευνα για τις ρευματικές παθήσεις στο γενικό

Διαβάστε περισσότερα

Υγεία και Άσκηση Ειδικών Πληθυσμών ΜΚ0958

Υγεία και Άσκηση Ειδικών Πληθυσμών ΜΚ0958 Υγεία και Άσκηση Ειδικών Πληθυσμών ΜΚ0958 Διάλεξη 5: Σακχαρώδης Διαβήτης και Άσκηση Υπεύθυνη Μαθήματος: Χ. Καρατζαφέρη Διδάσκοντες: Χ. Καρατζαφέρη, Γ. Σακκάς, Α. Καλτσάτου 2013-2014 Διάλεξη 5 ΤΕΦΑΑ, ΠΘ

Διαβάστε περισσότερα

Προγεννητικός Έλεγχος - Μαιευτικό Υπερηχογράφημα

Προγεννητικός Έλεγχος - Μαιευτικό Υπερηχογράφημα Προγεννητικός Έλεγχος - Μαιευτικό Υπερηχογράφημα upadate swfobject.embedswf('/plugins/content/avreloaded/mediaplayer.swf','avreloaded0','400','320','7. 0.14','/plugins/content/avreloaded/expressinstall.swf',

Διαβάστε περισσότερα

ΣΑΚΧΑΡΩΔΗΣ ΔΙΑΒΗΤΗΣ ΤΗΣ ΜΗΤΕΡΑΣ ΚΑΙ ΣΥΓΓΕΝΕΙΣ ΚΑΡΔΙΟΠΑΘΕΙΕΣ ΤΟΥ ΝΕΟΓΝΟΥ

ΣΑΚΧΑΡΩΔΗΣ ΔΙΑΒΗΤΗΣ ΤΗΣ ΜΗΤΕΡΑΣ ΚΑΙ ΣΥΓΓΕΝΕΙΣ ΚΑΡΔΙΟΠΑΘΕΙΕΣ ΤΟΥ ΝΕΟΓΝΟΥ 27 ο Πανελλήνιο Συνέδριο Ελληνικής Εταιρείας Κοινωνικής Παιδιατρικής και Προαγωγής της Υγείας Σπάρτη και Μονεμβασιά 2015 ΣΑΚΧΑΡΩΔΗΣ ΔΙΑΒΗΤΗΣ ΤΗΣ ΜΗΤΕΡΑΣ ΚΑΙ ΣΥΓΓΕΝΕΙΣ ΚΑΡΔΙΟΠΑΘΕΙΕΣ ΤΟΥ ΝΕΟΓΝΟΥ Καλογήρου

Διαβάστε περισσότερα

Ενδεικτικές λύσεις ασκήσεων διαχείρισης έργου υπό συνθήκες αβεβαιότητας

Ενδεικτικές λύσεις ασκήσεων διαχείρισης έργου υπό συνθήκες αβεβαιότητας Ενδεικτικές λύσεις ασκήσεων διαχείρισης έργου υπό συνθήκες αβεβαιότητας 1 Περιεχόμενα 1 η Άσκηση... 4 2 η Άσκηση... 7 3 η Άσκηση... 10 Χρηματοδότηση... 12 Σημείωμα Αναφοράς... 13 Σημείωμα Αδειοδότησης...

Διαβάστε περισσότερα

Φυσική εξέταση - Επίκρουση

Φυσική εξέταση - Επίκρουση Φυσική εξέταση - Επίκρουση Ενότητα 2: Φυσική εξέταση - Ιστορικό Κυριάκος Καρκούλιας, Επίκουρος Καθηγητής Σχολή Επιστημών Υγείας Τμήμα Ιατρικής Σκοποί ενότητας Φυσική εξέταση του αναπνευστικού συστήματος

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΗΛΕΚΤΡΙΚΗΣ ΕΝΕΡΓΕΙΑΣ ΙIΙ

ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΗΛΕΚΤΡΙΚΗΣ ΕΝΕΡΓΕΙΑΣ ΙIΙ ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΑΝΟΙΚΤΑ ΑΚΑΔΗΜΑΙΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΗΛΕΚΤΡΙΚΗΣ ΕΝΕΡΓΕΙΑΣ ΙIΙ ΜΕΤΑΒΑΤΙΚΑ ΦΑΙΝΟΜΕΝΑ ΣΤΑ ΣΗΕ Λαμπρίδης Δημήτρης Κατσανού Βάνα Τμήμα Ηλεκτρολόγων Μηχανικών και Μηχανικών

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΗΛΕΚΤΡΙΚΗΣ ΕΝΕΡΓΕΙΑΣ ΙIΙ

ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΗΛΕΚΤΡΙΚΗΣ ΕΝΕΡΓΕΙΑΣ ΙIΙ ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΑΝΟΙΚΤΑ ΑΚΑΔΗΜΑΙΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΗΛΕΚΤΡΙΚΗΣ ΕΝΕΡΓΕΙΑΣ ΙIΙ ΜΕΤΑΒΑΤΙΚΑ ΦΑΙΝΟΜΕΝΑ ΣΤΑ ΣΗΕ Λαμπρίδης Δημήτρης Κατσανού Βάνα Τμήμα Ηλεκτρολόγων Μηχανικών και Μηχανικών

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΗΛΕΚΤΡΙΚΗΣ ΕΝΕΡΓΕΙΑΣ ΙIΙ

ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΗΛΕΚΤΡΙΚΗΣ ΕΝΕΡΓΕΙΑΣ ΙIΙ ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΑΝΟΙΚΤΑ ΑΚΑΔΗΜΑΙΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΗΛΕΚΤΡΙΚΗΣ ΕΝΕΡΓΕΙΑΣ ΙIΙ ΜΕΤΑΒΑΤΙΚΑ ΦΑΙΝΟΜΕΝΑ ΣΤΑ ΣΗΕ Λαμπρίδης Δημήτρης Κατσανού Βάνα Τμήμα Ηλεκτρολόγων Μηχανικών και Μηχανικών

Διαβάστε περισσότερα

Εισαγωγή στην Διοίκηση Επιχειρήσεων

Εισαγωγή στην Διοίκηση Επιχειρήσεων Εισαγωγή στην Διοίκηση Επιχειρήσεων Ενότητα 7: ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΜΕΓΕΘΟΥΣ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΗΣ Μαυρίδης Δημήτριος Τμήμα Λογιστικής και Χρηματοοικονομικής Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό υπόκειται σε άδειες χρήσης

Διαβάστε περισσότερα

ΚΑΡΔΙΟΠΑΘΕΙΕΣ ΚΑΙ ΚΥΗΣΗ- ΣΗΜΑΝΤΙΚΟΤΕΡΕΣ ΜΕΛΕΤΕΣ ΤΟΥ 2014

ΚΑΡΔΙΟΠΑΘΕΙΕΣ ΚΑΙ ΚΥΗΣΗ- ΣΗΜΑΝΤΙΚΟΤΕΡΕΣ ΜΕΛΕΤΕΣ ΤΟΥ 2014 ΚΑΡΔΙΟΠΑΘΕΙΕΣ ΚΑΙ ΚΥΗΣΗ- ΣΗΜΑΝΤΙΚΟΤΕΡΕΣ ΜΕΛΕΤΕΣ ΤΟΥ 2014 Βασιλική Δηµ. Μιχαλίτση Μαιευτήρ-Γυναικολόγος, MD, PhD, MSc, RCR/RCOG in Maternal Medicine, Heart Disease and Pregnancy Specialist, Υπότροφος ΕΚΠΑ,

Διαβάστε περισσότερα

Εισαγωγή στους Αλγορίθμους

Εισαγωγή στους Αλγορίθμους Εισαγωγή στους Αλγορίθμους Ενότητα 6 η Άσκηση - DFS δένδρα Διδάσκων Χρήστος Ζαρολιάγκης Καθηγητής Τμήμα Μηχανικών Η/Υ & Πληροφορικής Πανεπιστήμιο Πατρών Email: zaro@ceid.upatras.gr Άδειες Χρήσης Το παρόν

Διαβάστε περισσότερα

Σύσταση 1. Συστήνεται στους γενικούς ιατρούς και στους άλλους ιατρούς στην ΠΦΥ να θέτουν διάγνωση του σακχαρώδη διαβήτη (ΣΔ) όταν στο φλεβικό αίμα: η

Σύσταση 1. Συστήνεται στους γενικούς ιατρούς και στους άλλους ιατρούς στην ΠΦΥ να θέτουν διάγνωση του σακχαρώδη διαβήτη (ΣΔ) όταν στο φλεβικό αίμα: η Σύσταση 1. Συστήνεται στους γενικούς ιατρούς και στους άλλους ιατρούς στην ΠΦΥ να θέτουν διάγνωση του σακχαρώδη διαβήτη (ΣΔ) όταν στο φλεβικό αίμα: η τιμή της γλυκόζης νηστείας είναι 126mg/dl (7.0 mmol/l),

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΟΗΘΙΚΑ ΔΙΛΗΜΜΑΤΑ ΚΑΤΑ ΤΗΝ ΕΝΑΡΞΗ ΤΗΣ ΖΩΗΣ

ΒΙΟΗΘΙΚΑ ΔΙΛΗΜΜΑΤΑ ΚΑΤΑ ΤΗΝ ΕΝΑΡΞΗ ΤΗΣ ΖΩΗΣ ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΑΝΟΙΚΤΑ ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ ΒΙΟΗΘΙΚΑ ΔΙΛΗΜΜΑΤΑ ΚΑΤΑ ΤΗΝ ΕΝΑΡΞΗ ΤΗΣ ΖΩΗΣ Ενότητα 5: Έκτρωση: Μορφές, μέθοδοι, συνέπειες Μιλτιάδης Βάντσος Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό

Διαβάστε περισσότερα

Εφαρμογές των Τεχνολογιών της Πληροφορίας και των Επικοινωνιών στη διδασκαλία και τη μάθηση

Εφαρμογές των Τεχνολογιών της Πληροφορίας και των Επικοινωνιών στη διδασκαλία και τη μάθηση Εφαρμογές των Τεχνολογιών της Πληροφορίας και των Επικοινωνιών στη διδασκαλία και τη μάθηση Ενότητα: Εργασίες Διδάσκων: Βασίλης Κόμης, Καθηγητής komis@upatras.gr www.ecedu.upatras.gr/komis/ Τμήμα Επιστημών

Διαβάστε περισσότερα

ΣΑΚΧΑΡΩΔΗΣ ΔΙΑΒΗΤΗΣ ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΟΙ ΣΤΟΧΟΙ. ΠΑΝΑΓΙΩΤΗΣ ΤΣΑΠΟΓΑΣ Αναπληρωτής Διευθυντής Γ Παθολογικής Κλινικής Κέντρο Μεταβολισμού και Διαβήτη

ΣΑΚΧΑΡΩΔΗΣ ΔΙΑΒΗΤΗΣ ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΟΙ ΣΤΟΧΟΙ. ΠΑΝΑΓΙΩΤΗΣ ΤΣΑΠΟΓΑΣ Αναπληρωτής Διευθυντής Γ Παθολογικής Κλινικής Κέντρο Μεταβολισμού και Διαβήτη ΣΑΚΧΑΡΩΔΗΣ ΔΙΑΒΗΤΗΣ ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΟΙ ΣΤΟΧΟΙ ΠΑΝΑΓΙΩΤΗΣ ΤΣΑΠΟΓΑΣ Αναπληρωτής Διευθυντής Γ Παθολογικής Κλινικής Κέντρο Μεταβολισμού και Διαβήτη Θεραπευτικοί στόχοι για το σακχαρώδη διαβήτη στους ενήλικες Γλυκοζυλιωμένη

Διαβάστε περισσότερα

1 η Διάλεξη. Ενδεικτικές λύσεις ασκήσεων

1 η Διάλεξη. Ενδεικτικές λύσεις ασκήσεων 1 η Διάλεξη Ενδεικτικές λύσεις ασκήσεων 1 Περιεχόμενα 1 η Άσκηση... 3 2 η Άσκηση... 3 3 η Άσκηση... 3 4 η Άσκηση... 3 5 η Άσκηση... 4 6 η Άσκηση... 4 7 η Άσκηση... 4 8 η Άσκηση... 5 9 η Άσκηση... 5 10

Διαβάστε περισσότερα

Μηχανολογικό Σχέδιο Ι

Μηχανολογικό Σχέδιο Ι ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΑΝΟΙΧΤΑ ΑΚΑΔΗΜΑΙΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ Ενότητα # 8: Άτρακτοι και σφήνες Μ. Γρηγοριάδου Μηχανολόγων Μηχανικών Α.Π.Θ. Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό υπόκειται σε άδειες

Διαβάστε περισσότερα

Σακχαρώδης Διαβήτης Κύησης

Σακχαρώδης Διαβήτης Κύησης Σακχαρώδης Διαβήτης Κύησης Ζωγράφου Ιωάννα ΔΙΑΒΗΤΟΛΟΓΙΚΟ ΚΕΝΤΡΟ Β Προπαιδευτική Παθολογική Κλινική Γ. Ν. Θ. ΙΠΠΟΚΡΑΤΕΙΟ Μορφές Σακχαρώδη Διαβήτη ΣΔ τύπου 1 ΣΔ τύπου 2 ΣΔ Κύησης Άλλες μορφές Σακχαρώδη Διαβήτη

Διαβάστε περισσότερα

Φυσική εξέταση - Ψηλάφηση

Φυσική εξέταση - Ψηλάφηση Φυσική εξέταση - Ψηλάφηση Ενότητα 2: Φυσική εξέταση - Ιστορικό Κυριάκος Καρκούλιας, Επίκουρος Καθηγητής Σχολή Επιστημών Υγείας Τμήμα Ιατρικής Σκοποί ενότητας Φυσική εξέταση του αναπνευστικού συστήματος

Διαβάστε περισσότερα

Κατευθυντήριες οδηγίες και ενημέρωση για την αντιμετώπιση της υπέρτασης Γ. ΚΟΝΤΟΠΟΥΛΟΥ Γ.Ν.Α. <<ΙΠΠΟΚΡΑΤΕΙΟ>> ΚΑΡΔΙΟΛΟΓΙΚΗ ΚΛΙΝΙΚΗ

Κατευθυντήριες οδηγίες και ενημέρωση για την αντιμετώπιση της υπέρτασης Γ. ΚΟΝΤΟΠΟΥΛΟΥ Γ.Ν.Α. <<ΙΠΠΟΚΡΑΤΕΙΟ>> ΚΑΡΔΙΟΛΟΓΙΚΗ ΚΛΙΝΙΚΗ Κατευθυντήριες οδηγίες και ενημέρωση για την αντιμετώπιση της υπέρτασης Γ. ΚΟΝΤΟΠΟΥΛΟΥ Γ.Ν.Α. ΚΑΡΔΙΟΛΟΓΙΚΗ ΚΛΙΝΙΚΗ Η Ευρωπαϊκή Καρδιολογική Εταιρεία (ESC) και η Ευρωπαϊκή Εταιρεία της Υπέρτασης

Διαβάστε περισσότερα

Διδακτική των εικαστικών τεχνών Ενότητα 3

Διδακτική των εικαστικών τεχνών Ενότητα 3 Διδακτική των εικαστικών τεχνών Ενότητα 3 Ουρανία Κούβου Εθνικὸ καi Καποδιστριακὸ Πανεπιστήμιο Αθηνών Τμήμα Εκπαίδευσης και Αγωγής στην Προσχολική Ηλικία Ενότητα 3. Ο ρόλος του εκπαιδευτικού: σχεδιασμός

Διαβάστε περισσότερα

ΤΟΥ ΣΑΚΧΑΡΩ Η ΙΑΒΗΤΗ. ρ. Μυλωνάκη Θεοχαρούλα. Υπεύθυνη ιαβητολογικού Ιατρείου

ΤΟΥ ΣΑΚΧΑΡΩ Η ΙΑΒΗΤΗ. ρ. Μυλωνάκη Θεοχαρούλα. Υπεύθυνη ιαβητολογικού Ιατρείου ΕΓΚΑΙΡΗ ΙΑΓΝΩΣΗ & ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗ ΤΟΥ ΣΑΚΧΑΡΩ Η ΙΑΒΗΤΗ ρ. Μυλωνάκη Θεοχαρούλα ιευθύντρια Β Παθολογικής Κλινικής Γ.Ν. Χανίων Υπεύθυνη ιαβητολογικού Ιατρείου Πινακοθήκη ήµου Χανίων, 17/02/2012 Συχνότητα του

Διαβάστε περισσότερα

Εισαγωγή στην Διοίκηση Επιχειρήσεων

Εισαγωγή στην Διοίκηση Επιχειρήσεων Εισαγωγή στην Διοίκηση Επιχειρήσεων Ενότητα 4: Στρατηγικοί προσανατολισμοί Μαυρίδης Δημήτριος Τμήμα Λογιστικής και Χρηματοοικονομικής Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό υπόκειται σε άδειες χρήσης

Διαβάστε περισσότερα

Ιστορία της μετάφρασης

Ιστορία της μετάφρασης ΑΝΟΙΚΤΑ ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ Ενότητα 6: Μεταφραστές και πρωτότυπα. Ελένη Κασάπη ΤΜΗΜΑ ΑΓΓΛΙΚΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ ΚΑΙ ΦΙΛΟΛΟΓΙΑΣ Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό υπόκειται σε άδειες χρήσης Creative Commons.

Διαβάστε περισσότερα

Διεθνείς Οικονομικές Σχέσεις και Ανάπτυξη

Διεθνείς Οικονομικές Σχέσεις και Ανάπτυξη ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΑΝΟΙΚΤΑ ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ Διεθνείς Οικονομικές Σχέσεις και Ανάπτυξη Ενότητα 8: Η Οικονομική πολιτική της Ευρωπαϊκής Ένωσης Γρηγόριος Ζαρωτιάδης Άδειες Χρήσης Το

Διαβάστε περισσότερα

Διοικητική Λογιστική

Διοικητική Λογιστική Ανοικτά Ακαδημαϊκά Μαθήματα στο ΤΕΙ Ιονίων Νήσων Διοικητική Λογιστική Ενότητα 6: Μέθοδοι ς Το περιεχόμενο του μαθήματος διατίθεται με άδεια Creative Commons εκτός και αν αναφέρεται διαφορετικά Το έργο

Διαβάστε περισσότερα

Θερμοδυναμική. Ανοικτά Ακαδημαϊκά Μαθήματα. Πίνακες Νερού Υπέρθερμου Ατμού. Γεώργιος Κ. Χατζηκωνσταντής Επίκουρος Καθηγητής

Θερμοδυναμική. Ανοικτά Ακαδημαϊκά Μαθήματα. Πίνακες Νερού Υπέρθερμου Ατμού. Γεώργιος Κ. Χατζηκωνσταντής Επίκουρος Καθηγητής Ανοικτά Ακαδημαϊκά Μαθήματα Τεχνολογικό Εκπαιδευτικό Ίδρυμα Αθήνας Πίνακες Νερού Υπέρθερμου Ατμού Γεώργιος Κ. Χατζηκωνσταντής Επίκουρος Καθηγητής Διπλ. Ναυπηγός Μηχανολόγος Μηχανικός M.Sc. Διασφάλιση Ποιότητας,

Διαβάστε περισσότερα

1. ΠΑΡΑΚΟΛΟΥΘΗΣΗ ΤΟΥ ΕΜΒΡΥΟΥ

1. ΠΑΡΑΚΟΛΟΥΘΗΣΗ ΤΟΥ ΕΜΒΡΥΟΥ 1. ΠΑΡΑΚΟΛΟΥΘΗΣΗ ΤΟΥ ΕΜΒΡΥΟΥ ΣΤΟΝ ΤΟΚΕΤΟ ΣΚΟΠΟΣ: Διαφύλαξη της υγείας της μητέρας Έγκαιρη διάγνωση της ενδομητρίου υποξίας ΚΑΡΔΙΟΤΟΚΟΓΡΑΦΗΜΑ (ΚΤΓ) Κατά την διάρκεια της κυήσεως οι γυναίκες πρέπει να ενημερώνονται

Διαβάστε περισσότερα

Λογιστική Κόστους Ενότητα 8: Κοστολογική διάρθρωση Κύρια / Βοηθητικά Κέντρα Κόστους.

Λογιστική Κόστους Ενότητα 8: Κοστολογική διάρθρωση Κύρια / Βοηθητικά Κέντρα Κόστους. Λογιστική Κόστους Ενότητα 8: Κοστολογική διάρθρωση Κύρια / Βοηθητικά Κέντρα Κόστους. Μαυρίδης Δημήτριος Τμήμα Λογιστικής και Χρηματοοικονομικής Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό υπόκειται σε άδειες

Διαβάστε περισσότερα

Μαθηματικά Διοικητικών & Οικονομικών Επιστημών

Μαθηματικά Διοικητικών & Οικονομικών Επιστημών Μαθηματικά Διοικητικών & Οικονομικών Επιστημών Ενότητα 7: Παράγωγος, ελαστικότητα, παραγώγιση συναρτήσεων (Φροντιστήριο) Μπεληγιάννης Γρηγόριος Σχολή Οργάνωσης και Διοίκησης Επιχειρήσεων Τμήμα Διοίκησης

Διαβάστε περισσότερα

Διδακτική των εικαστικών τεχνών Ενότητα 2

Διδακτική των εικαστικών τεχνών Ενότητα 2 Διδακτική των εικαστικών τεχνών Ενότητα 2 Ουρανία Κούβου Εθνικὸ καi Καποδιστριακὸ Πανεπιστήμιο Αθηνών Τμήμα Εκπαίδευσης και Αγωγής στην Προσχολική Ηλικία Ενότητα 2. Το παιδικό σχέδιο ως γνωστική διεργασία:

Διαβάστε περισσότερα

Το Εικονογραφημένο Βιβλίο στην Προσχολική Εκπαίδευση

Το Εικονογραφημένο Βιβλίο στην Προσχολική Εκπαίδευση Το Εικονογραφημένο Βιβλίο στην Προσχολική Εκπαίδευση Ενότητα 1.1: Αγγελική Γιαννικοπούλου Τμήμα Εκπαίδευσης και Αγωγής στην Προσχολική Ηλικία (ΤΕΑΠΗ) Διδακτική Πρακτική Διδακτική πρακτική: Βασιλική Λεβέντη.

Διαβάστε περισσότερα

Κβαντική Επεξεργασία Πληροφορίας

Κβαντική Επεξεργασία Πληροφορίας Κβαντική Επεξεργασία Πληροφορίας Ενότητα 12: Ιδιοτιμές και Ιδιοδιανύσματα Σγάρμπας Κυριάκος Πολυτεχνική Σχολή Τμήμα Ηλεκτρολόγων Μηχανικών και Τεχνολογίας Υπολογιστών Σκοποί ενότητας Ιδιοτιμές και Ιδιοδιανύσματα

Διαβάστε περισσότερα

Διδακτική των εικαστικών τεχνών Ενότητα 2

Διδακτική των εικαστικών τεχνών Ενότητα 2 Διδακτική των εικαστικών τεχνών Ενότητα 2 Ουρανία Κούβου Εθνικὸ καi Καποδιστριακὸ Πανεπιστήμιο Αθηνών Τμήμα Εκπαίδευσης και Αγωγής στην Προσχολική Ηλικία Ενότητα 2. Το παιδικό σχέδιο ως γνωστική διεργασία:

Διαβάστε περισσότερα

Διοίκηση Εξωτερικής Εμπορικής Δραστηριότητας

Διοίκηση Εξωτερικής Εμπορικής Δραστηριότητας Διοίκηση Εξωτερικής Εμπορικής Δραστηριότητας Ενότητα 8: Αξιολόγηση και επιλογή αγορών στόχων από ελληνική εταιρία στον κλάδο παραγωγής και εμπορίας έτοιμου γυναικείου Καθ. Αλεξανδρίδης Αναστάσιος Δρ. Αντωνιάδης

Διαβάστε περισσότερα

Τίτλος Μαθήματος: Μαθηματική Ανάλυση Ενότητα Γ. Ολοκληρωτικός Λογισμός

Τίτλος Μαθήματος: Μαθηματική Ανάλυση Ενότητα Γ. Ολοκληρωτικός Λογισμός Τίτλος Μαθήματος: Μαθηματική Ανάλυση Ενότητα Γ. Ολοκληρωτικός Λογισμός Κεφάλαιο Γ.4: Ολοκλήρωση με Αντικατάσταση Όνομα Καθηγητή: Γεώργιος Ν. Μπροδήμας Τμήμα Φυσικής Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό

Διαβάστε περισσότερα

ΚΟΙΝΟΤΙΚΗ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗ Ι

ΚΟΙΝΟΤΙΚΗ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗ Ι ΚΟΙΝΟΤΙΚΗ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗ Ι Ενότητα 8: Νοσηλευτική Εκτίμηση Αναγκών των Ηλικιωμένων στην Κοινότητα Αθηνά Καλοκαιρινού Αναγνωστοπούλου Καθηγήτρια Τμήμα Νοσηλευτικής Τομέας Δημόσιας Υγείας Εργαστήριο Κοινοτικής

Διαβάστε περισσότερα

Γραμμική Άλγεβρα και Μαθηματικός Λογισμός για Οικονομικά και Επιχειρησιακά Προβλήματα

Γραμμική Άλγεβρα και Μαθηματικός Λογισμός για Οικονομικά και Επιχειρησιακά Προβλήματα Γραμμική Άλγεβρα και Μαθηματικός Λογισμός για Οικονομικά και Επιχειρησιακά Προβλήματα Ενότητα: Ασκήσεις 10 Ανδριανός Ε. Τσεκρέκος Τμήμα Λογιστικής & Χρηματοοικονομικής Σελίδα 2 1. Σκοποί ενότητας... 5

Διαβάστε περισσότερα

Εισαγωγή στους Αλγορίθμους Ενότητα 9η Άσκηση - Αλγόριθμος Prim

Εισαγωγή στους Αλγορίθμους Ενότητα 9η Άσκηση - Αλγόριθμος Prim Εισαγωγή στους Αλγορίθμους Ενότητα 9η Άσκηση - Αλγόριθμος Prim Διδάσκων Χρήστος Ζαρολιάγκης Καθηγητής Τμήμα Μηχανικών Η/Υ & Πληροφορικής Πανεπιστήμιο Πατρών Emil: zro@ei.uptrs.r Άδειες Χρήσης Το παρόν

Διαβάστε περισσότερα

Παράγοντες Καρδιαγγειακού Κινδύνου. Ενημέρωση & Πρόληψη

Παράγοντες Καρδιαγγειακού Κινδύνου. Ενημέρωση & Πρόληψη Παράγοντες Καρδιαγγειακού Κινδύνου Ενημέρωση & Πρόληψη Παράγοντες Καρδιαγγειακού Κινδύνου Μεταβολικό Σύνδρομο Παχυσαρκία Υπερλιπιδιαμία Υπέρταση Σακχαρώδης Διαβήτης Παράγοντες Καρδιαγγειακού Κινδύνου Μεταβολικό

Διαβάστε περισσότερα

Αρτηριακή παρακέντηση

Αρτηριακή παρακέντηση Αρτηριακή παρακέντηση Ενότητα 3: Διαγνωστικές εξετάσεις Κυριάκος Καρκούλιας, Επίκουρος Καθηγητής Σχολή Επιστημών Υγείας Τμήμα Ιατρικής Σκοποί ενότητας Εξήγηση της τεχνικής λήψης αερίων αρτηριακού αίματος

Διαβάστε περισσότερα

Κοινωνία & Υγεία Υγεία Πρόληψη Προαγωγή υγείας: Βαθμίδες πρόληψης

Κοινωνία & Υγεία Υγεία Πρόληψη Προαγωγή υγείας: Βαθμίδες πρόληψης ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΡΗΤΗΣ Κοινωνία & Υγεία Υγεία Πρόληψη Προαγωγή υγείας: Βαθμίδες πρόληψης Αντώνης Κούτης Τμήμα Ιατρικής Βαθμίδες πρόληψης Πρωταρχική πρόληψη (primordial prevention) Πρωτογενής

Διαβάστε περισσότερα

Ενότητα. Εισαγωγή στις βάσεις δεδομένων

Ενότητα. Εισαγωγή στις βάσεις δεδομένων Ενότητα 1 Εισαγωγή στις βάσεις δεδομένων 2 1.1 Βάσεις Δεδομένων Ένα βασικό στοιχείο των υπολογιστών είναι ότι έχουν τη δυνατότητα να επεξεργάζονται εύκολα και γρήγορα μεγάλο πλήθος δεδομένων και πληροφοριών.

Διαβάστε περισσότερα

Βέλτιστος Έλεγχος Συστημάτων

Βέλτιστος Έλεγχος Συστημάτων Βέλτιστος Έλεγχος Συστημάτων Ενότητα 7: Βέλτιστος έλεγχος συστημάτων διακριτού χρόνου Καθηγητής Αντώνιος Αλεξανδρίδης Πολυτεχνική Σχολή Τμήμα Ηλεκτρολόγων Μηχανικών και Τεχνολογίας Υπολογιστών Σημείωμα

Διαβάστε περισσότερα

Εισαγωγή στην Διοίκηση Επιχειρήσεων

Εισαγωγή στην Διοίκηση Επιχειρήσεων Εισαγωγή στην Διοίκηση Επιχειρήσεων Ενότητα 11: Θεωρία Οργάνωσης & Διοίκησης Μαυρίδης Δημήτριος Τμήμα Λογιστικής και Χρηματοοικονομικής Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό υπόκειται σε άδειες χρήσης

Διαβάστε περισσότερα

Τεύχος 1 ο - Άρθρο 17 o

Τεύχος 1 ο - Άρθρο 17 o Τεύχος 1 ο - Άρθρο 17 o ΓΡΑΠΤΗ ΕΚΘΕΣΗ ΓΥΝΑΙΚΟΛΟΓΙΚΟΥ ΠΕΡΙΣΤΑΤΙΚΟΥ. ΠΡΟΕΚΛΑΜΨΙΑ. Συγγραφέας: Τούλιος Γεώργιος* Ιατρικό Τμήμα Πανεπιστημίου Θεσσαλίας. * Associate editor, reviewer. Γυναίκα 43 ετών με μόνιμο

Διαβάστε περισσότερα

Κωνσταντίνος Τζιόμαλος Επίκουρος Καθηγητής Παθολογίας Α Προπαιδευτική Παθολογική Κλινική ΑΠΘ, Νοσοκομείο ΑΧΕΠΑ

Κωνσταντίνος Τζιόμαλος Επίκουρος Καθηγητής Παθολογίας Α Προπαιδευτική Παθολογική Κλινική ΑΠΘ, Νοσοκομείο ΑΧΕΠΑ Στατίνες και σακχαρώδης διαβήτης Κωνσταντίνος Τζιόμαλος Επίκουρος Καθηγητής Παθολογίας Α Προπαιδευτική Παθολογική Κλινική ΑΠΘ, Νοσοκομείο ΑΧΕΠΑ Σακχαρώδης διαβήτης και καρδιαγγειακός κίνδυνος Μετα-ανάλυση

Διαβάστε περισσότερα

Κβαντική Επεξεργασία Πληροφορίας

Κβαντική Επεξεργασία Πληροφορίας Κβαντική Επεξεργασία Πληροφορίας Ενότητα 11: Είδη και μετασχηματισμοί πινάκων Σγάρμπας Κυριάκος Πολυτεχνική Σχολή Τμήμα Ηλεκτρολόγων Μηχανικών και Τεχνολογίας Υπολογιστών Σκοποί ενότητας Είδη και μετασχηματισμοί

Διαβάστε περισσότερα

Εισαγωγή στους Αλγορίθμους Ενότητα 10η Άσκηση Αλγόριθμος Dijkstra

Εισαγωγή στους Αλγορίθμους Ενότητα 10η Άσκηση Αλγόριθμος Dijkstra Εισαγωγή στους Αλγορίθμους Ενότητα 1η Άσκηση Αλγόριθμος Dijkra Διδάσκων Χρήστος Ζαρολιάγκης Καθηγητής Τμήμα Μηχανικών Η/Υ & Πληροφορικής Πανεπιστήμιο Πατρών Email: zaro@ceid.upara.gr Άδειες Χρήσης Το παρόν

Διαβάστε περισσότερα

Εκκλησιαστικό Δίκαιο. Ενότητα 10η: Ιερά Σύνοδος της Ιεραρχίας και Διαρκής Ιερά Σύνοδος Κυριάκος Κυριαζόπουλος Τμήμα Νομικής Α.Π.Θ.

Εκκλησιαστικό Δίκαιο. Ενότητα 10η: Ιερά Σύνοδος της Ιεραρχίας και Διαρκής Ιερά Σύνοδος Κυριάκος Κυριαζόπουλος Τμήμα Νομικής Α.Π.Θ. ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΑΝΟΙΚΤΑ ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ Ενότητα 10η: Ιερά Σύνοδος της Ιεραρχίας και Διαρκής Ιερά Σύνοδος Κυριάκος Κυριαζόπουλος Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό υπόκειται

Διαβάστε περισσότερα

Εισαγωγή στην Διοίκηση Επιχειρήσεων

Εισαγωγή στην Διοίκηση Επιχειρήσεων Εισαγωγή στην Διοίκηση Επιχειρήσεων Ενότητα 2: Οργάνωση και Διοίκηση Εισαγωγή Μαυρίδης Δημήτριος Τμήμα Λογιστικής και Χρηματοοικονομικής Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό υπόκειται σε άδειες χρήσης

Διαβάστε περισσότερα

Φιλοσοφία της Ιστορίας και του Πολιτισμού

Φιλοσοφία της Ιστορίας και του Πολιτισμού Φιλοσοφία της Ιστορίας και του Πολιτισμού Ενότητα 1: Εισαγωγή στις έννοιες Ιστορίας και Πολιτισμού Λάζου Άννα Εθνικὸ και Καποδιστριακὸ Πανεπιστήμιο Aθηνών Τμήμα Φιλοσοφίας Παιδαγωγικής και Ψυχολογίας Φιλοσοφία

Διαβάστε περισσότερα

Νικόλαος Δ. Βραχνής. και Εμβρυομητρικής. Αρεταίειο Νοσοκομείο

Νικόλαος Δ. Βραχνής. και Εμβρυομητρικής. Αρεταίειο Νοσοκομείο Υπερηχογραφικά καθοδηγούμενος επεμβατικός έλεγχος στη Μαιευτική Νικόλαος Δ. Βραχνής Επίκουρος Καθηγητής Μαιευτικής Γυναικολογίας και Εμβρυομητρικής Ιατρικής Σχολής Πανεπιστημίου Αθηνών Αρεταίειο Νοσοκομείο

Διαβάστε περισσότερα

Γραμμική Άλγεβρα και Μαθηματικός Λογισμός για Οικονομικά και Επιχειρησιακά Προβλήματα

Γραμμική Άλγεβρα και Μαθηματικός Λογισμός για Οικονομικά και Επιχειρησιακά Προβλήματα Γραμμική Άλγεβρα και Μαθηματικός Λογισμός για Οικονομικά και Επιχειρησιακά Προβλήματα Ενότητα: Ασκήσεις 1 Ανδριανός Ε. Τσεκρέκος Τμήμα Λογιστικής & Χρηματοοικονομικής Σελίδα 2 1. Σκοποί ενότητας... 5 2.

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΖΑΪΥΟΥ-ΠΑΝΑΓΙΩΤΟΥ Κ.

ΠΑΖΑΪΥΟΥ-ΠΑΝΑΓΙΩΤΟΥ Κ. Γιατί μας απασχολεί Ο σακχαρώδης διαβήτης τύπου 1 και 2 συνοδεύονται από μικρο και μακροαγγειακές επιπλοκές Σημαντικότερη αιτία νοσηρότητας και θνητότητας του διαβητικού πληθυσμού Ο κίνδυνος για καρδιαγγειακή

Διαβάστε περισσότερα

Τίτλος Μαθήματος. Ενότητα 1η: Εισαγωγή. Δημήτριος Σκούρας Σχολή Διοίκησης Επιχειρήσεων Τμήμα Οικονομικών Επιστημών

Τίτλος Μαθήματος. Ενότητα 1η: Εισαγωγή. Δημήτριος Σκούρας Σχολή Διοίκησης Επιχειρήσεων Τμήμα Οικονομικών Επιστημών Τίτλος Μαθήματος Ενότητα 1η: Εισαγωγή Δημήτριος Σκούρας Σχολή Διοίκησης Επιχειρήσεων Τμήμα Οικονομικών Επιστημών 1 Σκοποί ενότητας Κατανόηση του πλαισίου όπου κινούνται οι φυσικοί πόροι και η διαχείριση

Διαβάστε περισσότερα

Μαθησιακές Δυσκολίες. Τίτλος: Διαταραχή Ελλειματικής Προσοχής - Υπερκινητικότητα (ΔΕΠ-Υ) Αγγελική Μουζάκη. Παιδαγωγικό Τμήμα Δημοτικής Εκπαίδευσης

Μαθησιακές Δυσκολίες. Τίτλος: Διαταραχή Ελλειματικής Προσοχής - Υπερκινητικότητα (ΔΕΠ-Υ) Αγγελική Μουζάκη. Παιδαγωγικό Τμήμα Δημοτικής Εκπαίδευσης ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΡΗΤΗΣ Μαθησιακές Δυσκολίες Τίτλος: Διαταραχή Ελλειματικής Προσοχής - Υπερκινητικότητα (ΔΕΠ-Υ) Αγγελική Μουζάκη Παιδαγωγικό Τμήμα Δημοτικής Εκπαίδευσης Διαταραχή Ελλειμματικής

Διαβάστε περισσότερα

Εισαγωγή στους Υπολογιστές

Εισαγωγή στους Υπολογιστές Εισαγωγή στους Υπολογιστές Εργαστήριο 2 Καθηγητές: Αβούρης Νικόλαος, Παλιουράς Βασίλης, Κουκιάς Μιχαήλ, Σγάρμπας Κυριάκος Τμήμα Ηλεκτρολόγων Μηχανικών και Τεχνολογίας Υπολογιστών Άσκηση 2 ου εργαστηρίου

Διαβάστε περισσότερα

Διοικητική Λογιστική

Διοικητική Λογιστική Ανοικτά Ακαδημαϊκά Μαθήματα στο ΤΕΙ Ιονίων Νήσων Διοικητική Λογιστική Ενότητα 9: Κριτήρια κατάταξης του κόστους Το περιεχόμενο του μαθήματος διατίθεται με άδεια Creative Commons εκτός και αν αναφέρεται

Διαβάστε περισσότερα

Μαθηματικά Διοικητικών & Οικονομικών Επιστημών

Μαθηματικά Διοικητικών & Οικονομικών Επιστημών Μαθηματικά Διοικητικών & Οικονομικών Επιστημών Ενότητα 11: Διανύσματα (Φροντιστήριο) Μπεληγιάννης Γρηγόριος Σχολή Οργάνωσης και Διοίκησης Επιχειρήσεων Τμήμα Διοίκησης Επιχειρήσεων Αγροτικών Προϊόντων &

Διαβάστε περισσότερα

Βάσεις Περιβαλλοντικών Δεδομένων

Βάσεις Περιβαλλοντικών Δεδομένων Ανοικτά Ακαδημαϊκά Μαθήματα στο ΤΕΙ Ιονίων Νήσων Βάσεις Περιβαλλοντικών Δεδομένων Ενότητα 3: Μοντέλα βάσεων δεδομένων Το περιεχόμενο του μαθήματος διατίθεται με άδεια Creative Commons εκτός και αν αναφέρεται

Διαβάστε περισσότερα

Λειτουργία και εφαρμογές της πολιτιστικής διαχείρισης

Λειτουργία και εφαρμογές της πολιτιστικής διαχείρισης Λειτουργία και εφαρμογές της πολιτιστικής διαχείρισης Ενότητα 5: Δρ. Θεοκλής-Πέτρος Ζούνης Σχολή : ΟΠΕ Τμήμα : Ε.Μ.Μ.Ε. Περιεχόμενα ενότητας Τι ορίζουμε ως Μάρκετινγκ ενός Πολιτιστικού Οργανισμού; Τα 4

Διαβάστε περισσότερα

Ποιοτική μεθοδολογία έρευνας στη Διδακτική των Μαθηματικών Ενότητα: Η διαχείριση του λάθους στην τάξη των μαθηματικών

Ποιοτική μεθοδολογία έρευνας στη Διδακτική των Μαθηματικών Ενότητα: Η διαχείριση του λάθους στην τάξη των μαθηματικών Ποιοτική μεθοδολογία έρευνας στη Διδακτική των Μαθηματικών Ενότητα: Η διαχείριση του λάθους στην τάξη των μαθηματικών Πόταρη Δέσποινα, Σακονίδης Χαράλαμπος Σχολή Θετικών επιστημών Τμήμα Μαθηματικών Η διαχείριση

Διαβάστε περισσότερα

Παιδαγωγικά. Ενότητα Β: Γενικοί σκοποί της διδασκαλίας και διδακτικοί στόχοι. Ζαχαρούλα Σμυρναίου Σχολή Φιλοσοφίας Τμήμα Παιδαγωγικής και Ψυχολογίας

Παιδαγωγικά. Ενότητα Β: Γενικοί σκοποί της διδασκαλίας και διδακτικοί στόχοι. Ζαχαρούλα Σμυρναίου Σχολή Φιλοσοφίας Τμήμα Παιδαγωγικής και Ψυχολογίας Παιδαγωγικά Ενότητα Β: Γενικοί σκοποί της διδασκαλίας και διδακτικοί στόχοι Ζαχαρούλα Σμυρναίου Σχολή Φιλοσοφίας Τμήμα Παιδαγωγικής και Ψυχολογίας Σκοποί ενότητας Σύγχρονες προσεγγίσεις των γενικών σκοπών

Διαβάστε περισσότερα