Πρόλογος...11 Ευχαριστίες Εισαγωγή Διαταραχές της Αρτηριακής Πίεσης Υπέρταση: Ο Σιωπηλός Φονιάς...33

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "Πρόλογος...11 Ευχαριστίες... 15 Εισαγωγή... 17. Διαταραχές της Αρτηριακής Πίεσης... 31. Υπέρταση: Ο Σιωπηλός Φονιάς...33"

Transcript

1 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ Πρόλογος...11 Ευχαριστίες Εισαγωγή ΠΡΩΤΟ ΜΕΡΟΣ Διαταραχές της Αρτηριακής Πίεσης Κεφάλαιο 1 Υπέρταση: Ο Σιωπηλός Φονιάς...33 Κεφάλαιο 2 Η Μέτρηση της Αρτηριακής Πίεσης Κεφάλαιο 3 Ιδιαιτερότητες της Αρτηριακής Πίεσης σε Διάφορα Άτομα Κεφάλαιο 4 Αρτηριακή Πίεση και Διαβήτης...71 ΔΕΥΤΕΡΟ ΜΕΡΟΣ Πρόγραμμα για τη Μείωση της Αρτηριακής Πίεσης Κεφάλαιο 5 Σωματικό Βάρος και Αρτηριακή Πίεση... 83

2 Κεφάλαιο 6 Ελέγξτε την Πίεσή σας με Αλλαγές στον Τρόπο Ζωής σας Κεφάλαιο 7 Μειώστε το Στρες Κεφάλαιο 8 Καιρός να Κόψετε το Κάπνισμα Κεφάλαιο 9 Εξισορρόπηση Ηλεκτρολυτών: Ο Ρόλος του Νατρίου, του Καλίου, του Ασβεστίου και του Μαγνησίου Κεφάλαιο 10 Κατανάλωση Αλκοόλ Κεφάλαιο 11 Μειώστε την Αρτηριακή Πίεση Μειώνοντας τη Χοληστερόλη Κεφάλαιο 12 Πρόγραμμα Διατροφής για τη Μείωση της Αρτηριακής Πίεσης Κεφάλαιο 13 Καθημερινά Μέτρα για την Αντιμετώπιση της Υπέρτασης Κεφάλαιο 14 Πέντε Μυστικά Όπλα για τη Ρύθμιση της Αρτηριακής Πίεσης Επίλογος Αποφορτίστε την Καρδιά σας από την Πίεση

3 θεραπευστε την υψηλη πιεση

4

5 Πρόλογος Είχα την τιμή να γνωρίσω τον Μπομπ Κοβάλσκι το Μου τον σύστησε ο δρ Τζακ Στέρνλιμπ, κοινός φίλος και επιφανής καρδιοχειρουργός, καθώς και ιδρυτής του Καρδιολογικού Ινστιτούτου Desert of Rancho Mirage, στην Καλιφόρνια. Το ιατρικό ιστορικό του Μπομπ ήταν χαρακτηριστικό. Υπέστη έμφραγμα μυοκαρδίου το 1978, σε ηλικία τριάντα πέντε ετών, έκανε τριπλό μπαϊπάς την ίδια χρονιά και υποβλήθηκε σε τετραπλό μπαϊπάς το Παρά το βεβαρημένο ιστορικό και τη γενετική προδιάθεση, ο Μπομπ χαίρει άκρας υγείας τα τελευταία είκοσι χρόνια. Χάρη στην αδιάκοπη αναζήτηση και την αξιοθαύμαστη αποφασιστικότητά του, ο Μπομπ ανέπτυξε ένα πρόγραμμα για την πρόληψη και την καταπολέμηση των καρδιαγγειακών παθήσεων, το οποίο μπορούν να συνιστούν όλοι οι γιατροί στους ασθενείς τους. Ο Μπομπ Κοβάλσκι είναι παγκοσμίως γνωστός ιατρικός δημοσιογράφος επί είκοσι οκτώ και πλέον χρόνια. Τον Απρίλιο του 1987, εξέδωσε το βιβλίο Η Χοληστερίνη και η Θεραπεία της σε Οκτώ Εβδομάδες 1. Σε μια από τις πρώτες συναντήσεις μας, μου χάρισε ένα αντίτυπο του βιβλίου. Αμέσως σαγηνεύτηκα από το 1 Εκδόσεις Κάτοπτρο

6 12 ΘΕΡΑΠΕΥΣΤΕ ΤΗΝ ΥΨΗΛΗ ΠΙΕΣΗ κατανοητό και συνάμα περιεκτικό στιλ γραφής του, που έχει απήχηση τόσο στον ανειδίκευτο αναγνώστη όσο και σε όσους έχουν λάβει ιατρική εκπαίδευση. Η οπτική του Μπομπ είναι ενδιαφέρουσα, αφενός επειδή είναι αυθεντία στον κλάδο του, αφετέρου επειδή ο ίδιος εξακολουθεί να μάχεται ενάντια στα καρδιαγγειακά νοσήματα σε καθημερινή βάση. Η προσέγγισή του έχει κύρος, αφού ο ίδιος αποτελεί στατιστική εξαίρεση. Οι περισσότεροι γιατροί θα του έδιναν δέκα χρόνια ζωής, με δεδομένο ότι το 1978, στα τριάντα πέντε του, έκανε τριπλό μπαϊπάς. Χαίρομαι ιδιαιτέρως για το γεγονός ότι ο Μπομπ συνεχίζει να αψηφά τις στατιστικές και τα ιατρικά δόγματα, να ενημερώνει τον κόσμο και να χαράσσει νέους δρόμους στην αντιμετώπιση της νόσησης. Ο Μπομπ Κοβάλσκι προτρέπει τους γιατρούς να διευρύνουν τη σκέψη τους πέρα από την πεπατημένη. Σε γενικές γραμμές, οι γιατροί δεν είμαστε επαρκώς ενημερωμένοι σχετικά με τη μη φαρμακολογική αντιμετώπιση της νόσησης. Στο σύνολό μας είμαστε υπερόπτες, ενώ στο όνομα της ορθής άσκησης της ιατρικής επιστήμης απορρίπτουμε αβασάνιστα κάθε θεωρία και προσέγγιση που δεν συνάδει με όσα έχουμε διδαχθεί. Στις ΗΠΑ, οι δαπάνες για τα μη φαρμακευτικά σκευάσματα είναι ανάλογες αυτών για τα συμβατικά φάρμακα. Επιπλέον, η αγορά των εναλλακτικών σκευασμάτων γνωρίζει άνθηση, αφού έχει πολύ μεγάλη απήχηση στους ασθενείς που αντιμετωπίζουν τις παθήσεις τους με φυσικά μέσα, χωρίς να καταφεύγουν στα συμβατικά φάρμακα. Συνεπώς, ως επαγγελματίες στο χώρο της υγείας οφείλουμε να είμαστε ενημερωμένοι για την εναλλακτική οδό, ώστε να κατανοούμε καλύτερα τους ασθενείς μας και να καταστρώνουμε πιο αποτελεσματικά θεραπευτικά πλάνα. Ο Μπομπ μας καλεί να το πράξουμε παρουσιάζοντας σαφή και ουσιαστικά στοιχεία. Το καλύτερο που έχει να κάνει ένας ασθενής είναι να ακολουθήσει το παράδειγμα του Μπομπ. Ο Μπομπ προτρέπει τους ασθενείς να ενημερώνονται, να συλλέγουν πληροφορίες, να κατανοούν πλήρως τις συστάσεις των γιατρών και, πάνω απ όλα, να συνεργάζονται στενά με το γιατρό τους.

7 προλογοσ 13 Ο Μπομπ Κοβάλσκι είναι η προσωποποίηση του ιδανικού ασθενούς. Ο Μπομπ απολαμβάνει τη ζωή, γεύεται την κάθε στιγμή και θεωρεί πάντα ότι το ποτήρι του είναι μισογεμάτο. Ο ενθουσιασμός του είναι μεταδοτικός και αισθάνεσαι ωραία όταν συζητάς μαζί του. Είναι πολύ υπάκουος ασθενής, εφόσον οι συστάσεις του γιατρού ευσταθούν. Από την άλλη, κάνει αρκετές ερωτήσεις στο γιατρό και αναζητά διαρκώς καλύτερες εναλλακτικές λύσεις. Με τη σπιρτάδα και το μπρίο που τον χαρακτηρίζουν, ο Μπομπ καταπιάνεται με άλλο ένα τιτάνιο έργο, που δεν είναι άλλο από την αντιμετώπιση της υπέρτασης. Αυτό το κατατοπιστικό βιβλίο ενημερώνει τον αναγνώστη για την ιστορία της υπέρτασης, τη διάγνωσή της, τις υποδείξεις για την αντιμετώπισή της και τα σύγχρονα θεραπευτικά μέσα. Επίσης, ο Μπομπ παρουσιάζει μια ολιστική προσέγγιση της υπέρτασης και, απευθυνόμενος τόσο στους ανειδίκευτους αναγνώστες όσο και στους γιατρούς, αναλύει καινοτόμα, φυσικά και εναλλακτικά σκευάσματα που, σε πολλές περιπτώσεις, καθιστούν άχρηστα τα παραδοσιακά, συμβατικά φάρμακα. Στα ιατρεία μας, όλοι έχουμε δει ασθενείς που έχουν εμφανίσει σημαντική βελτίωση αλλάζοντας συνήθειες, χάνοντας βάρος και μειώνοντας την κατανάλωση του αλκοόλ. Έχω δει ασθενείς να θεραπεύονται από την υπέρταση παίρνοντας συμπληρώματα όπως η αργινίνη και το εκχύλισμα σπόρων γκρέιπ φρουτ. Αυτοί οι ασθενείς είναι πολύ περήφανοι που δεν κατέφυγαν στη συμβατική ιατρική για τα προβλήματά τους. Ο Μπομπ θεωρεί ότι η σχέση μεταξύ γιατρού και ασθενούς είναι πολύ σημαντική. Άλλωστε, ο ίδιος διατηρεί άριστη σχέση με το γιατρό του. Έτσι, μπορεί να βοηθήσει τον αναγνώστη να βελτιώσει την υγεία και την ποιότητα της ζωής του. Διαβάστε και διδαχθείτε από έναν άνθρωπο με τεράστια προσωπική εμπειρία. Τα λόγια του δεν πηγάζουν από ιστορίες που διάβασε, αλλά από τον προσωπικό του θρίαμβο. Οι συμβουλές του Μπομπ είναι συνοπτικές και λογικές, ενώ οι συστάσεις του είναι απόλυτα εφικτές. Αυτό το βιβλίο θα σας προσφέρει σωστή

8 14 ΘΕΡΑΠΕΥΣΤΕ ΤΗΝ ΥΨΗΛΗ ΠΙΕΣΗ ενημέρωση και θα σας παροτρύνει να προβείτε σε ουσιαστικές αλλαγές. Τουλάχιστον έτσι λειτούργησε για εμένα. Και μην ξεχνάτε το σύνθημα του Μπομπ: «Μπορείς να καταπολεμήσεις την καρδιοπάθεια και να βγεις νικητής». Στίβεν Μπερστάιν, MD, Υποδιευθυντής του Εργαστηρίου Καρδιακού Καθετηριασμού στο Good Samaritan Hospital, Αναπληρωτής καθηγητής Ιατρικής, UCLA

9 Ευχαριστίες Θα ήταν αδύνατον να αναφέρω όλους όσοι με βοήθησαν να γράψω και να εκδώσω αυτό το βιβλίο. Συνεπώς, με αυτή την ευκαιρία ευχαριστώ όλους όσοι με βοήθησαν στη διαδικασία της έρευνας, στον εντοπισμό δύσκολων στοιχείων και λεπτομερειών, καθώς και εκείνους που με ενέπνευσαν να γράψω αυτό το βιβλίο. Είμαι βαθύτατα ευγνώμων στους εκατοντάδες χιλιάδες ιατρικούς ερευνητές ανά την υφήλιο που εξακολουθούν να συνθέτουν το παζλ των καρδιαγγειακών νοσημάτων. Κατά τους μήνες συγγραφής αυτού του βιβλίου, δεν πέρασε ούτε μία εβδομάδα που να μην εμπλούτισα τις γνώσεις μου διαβάζοντας ανακοινώσεις συνεδρίων στο Διαδίκτυο ή σε κάποια από τις επιθεωρήσεις που διαβάζω τακτικά. Οι περισσότεροι από αυτούς τους ανθρώπους οι συγγραφείς των άρθρων δεν με γνωρίζουν και προφανώς δεν έχουν ακούσει ποτέ το όνομά μου, πόσο μάλλον τις λεπτομέρειες της προσωπικής μου μάχης ενάντια στην καρδιοπάθεια. Ωστόσο, όλοι με άγγιξαν βαθύτατα και με βοήθησαν να μοιραστώ με τους αναγνώστες μου τις πληροφορίες που παρέθεταν. Ευχαριστώ ιδιαίτερα θερμά τους ανθρώπους που αφιέρωσαν μέρος του πολύτιμου χρόνου τους στην ανάγνωση των κεφαλαίων, ιδίως τον Στίβεν Μπερστάιν MD, που έγραψε τον πρόλογο του

10 16 ΘΕΡΑΠΕΥΣΤΕ ΤΗΝ ΥΨΗΛΗ ΠΙΕΣΗ βιβλίου, και τον Τζόζεφ Κίναν MD, από το Πανεπιστήμιο της Μινεσότας, που με βοήθησε πολλές φορές στο παρελθόν. Επίσης, θέλω να ευχαριστήσω τον Ντάγκλας Γουόλς DO και το γιο του, τον Ντάγκλας Γουόλς τον νεότερο DO, οικογενειακό γιατρό και παθολόγο από τη Φλόριντα, που αφιέρωσαν αρκετό χρόνο για να μου αναλύσουν περιστατικά ατόμων που έπασχαν από υπέρταση πραγματικά περιστατικά, όχι θεωρίες από ιατρικές σχολές πανεπιστημίων. Ευχαριστώ ιδιαίτερα τον ατζέντη μου, Μίτσελ Γουότερς, από την Curtis Brown Ltd., και τον εκδότη μου, Τομ Μίλερ, από την John Wiley & Sons, που εμπιστεύτηκαν εμένα και το βιβλίο μου.

11 Εισαγωγή Ας υποθέσουμε ότι έχετε μια κρυστάλλινη σφαίρα μες στην οποία μπορείτε να δείτε το μέλλον της υγείας σας. Ας υποθέσουμε, επίσης, ότι καθώς κοιτάζετε την κρυστάλλινη σφαίρα, διακρίνετε όχι μόνο ότι είναι πιθανόν να προσβληθείτε από σοβαρές και ενδεχομένως μοιραίες παθήσεις, αλλά και ότι έχετε τη δυνατότητα να προλάβετε τα προβλήματα υγείας. Τι θα αποφασίζατε; Θα επιλέγατε την πρόληψη, η οποία, μάλιστα, τυχαίνει να είναι εφικτή με πολύ απλά μέσα; Οι περισσότεροι άνθρωποι θα επέλεγαν την πρόληψη. Στο κάτωκάτω, όλοι θέλουμε να είμαστε όσο το δυνατόν πιο υγιείς και να ζήσουμε όσο το δυνατόν περισσότερο. Εγώ στάθηκα πολύ τυχερός. Επέζησα ύστερα από μια καρδιακή προσβολή και ένα μπαϊπάς στα τριάντα πέντε μου, το 1978, καθώς και από ένα δεύτερο μπαϊπάς στα σαράντα ένα μου, το Κατά ένα τρόπο, είχα πρόσβαση σε μια τέτοια κρυστάλλινη σφαίρα, απλώς τότε δεν ήξερα πώς να τη χρησιμοποιήσω. Στην περίπτωσή μου, η μεγαλύτερη απειλή ήταν οι αυξημένες τιμές χοληστερόλης. Αυτό το γνώριζα αρκετά χρόνια πριν από την καρδιακή προσβολή, αλλά εκείνη την εποχή οι απόψεις διίσταντο γύρω από τα ζητήματα της χοληστερόλης και της καρδιοπάθειας. Επιπλέον, δεν υπήρχαν αποτελεσματικά μέσα για τη μείωση της χοληστερόλης σε υγιή επίπεδα.

12 18 ΘΕΡΑΠΕΥΣΤΕ ΤΗΝ ΥΨΗΛΗ ΠΙΕΣΗ Με την πάροδο του χρόνου, μάθαμε ότι όσο πιο χαμηλές είναι οι τιμές της χοληστερόλης τόσο μειώνεται η επικινδυνότητα για καρδιοπάθεια. Στη δεκαετία του 1950, οι φοιτητές Ιατρικής μάθαιναν ότι οι φυσιολογικές τιμές χοληστερόλης προέκυπταν από το άθροισμα της ηλικίας του ατόμου συν 200. Στα τέλη της δεκαετίας του 1980, οι γιατροί συνιστούσαν στους ασθενείς τους να μειώσουν τις τιμές στο 200. Και σήμερα ξέρουμε ότι όσο πιο χαμηλές είναι οι τιμές της χοληστερόλης τόσο το καλύτερο. Ωστόσο, αυτό το βιβλίο δεν πραγματεύεται το ζήτημα της χοληστερόλης, αν και θα αναφερθώ στη χοληστερόλη σε ένα κεφάλαιο. Πραγματεύεται έναν από τους τρεις βασικούς παράγοντες επικινδυνότητας για την καρδιοπάθεια και το εγκεφαλικό επεισόδιο: την αρτηριακή πίεση. Παρεμπιπτόντως, ο τρίτος παράγοντας επικινδυνότητας είναι το κάπνισμα. Αυτοί οι τρεις παράγοντες ενοχοποιούνται για τη συντριπτική πλειονότητα των καρδιακών προσβολών και των εγκεφαλικών επεισοδίων, αν και σε αυτά συντελούν και άλλοι παράγοντες, όπως ο διαβήτης. Περιέργως, η ιατρική κοινότητα αναγνώρισε επίσημα τη σημασία της αρτηριακής πίεσης το 1972, πολύ πριν αναγνωριστεί η σημασία της χοληστερόλης το Ωστόσο, οι ιατρικοί ερευνητές ανακάλυψαν μόλις πρόσφατα ότι όσο πιο χαμηλά είναι τα επίπεδα της χοληστερόλης τόσο το καλύτερο. Θεωρώ ότι τα επόμενα χρόνια η ρύθμιση της πίεσης και η πρόληψη της υπέρτασης θα τύχουν ακόμα μεγαλύτερης προσοχής. Οι στατιστικές είναι ανησυχητικές. Το ένα τρίτο των δυτικών ανθρώπων που είναι άνω των δεκαοκτώ ετών, υποφέρουν τουλάχιστον από ήπια υπέρταση. Τουλάχιστον το ένα τρίτο των ατόμων που πάσχουν από υπέρταση, δεν ακολουθούν θεραπευτική αγωγή. Αυτό σημαίνει ότι πολλά εκατομμύρια άντρες και γυναίκες παγκοσμίως κινδυνεύουν από καρδιακή προσβολή ή εγκεφαλικό επεισόδιο. Οι τιμές της πίεσης του αίματος που πρωτύτερα θεωρούνταν φυσιολογικές, τώρα θεωρούνται «προϋπερτασικές». Οι γιατροί άρχισαν να χρησιμοποιούν αυτό τον όρο από το 2003,

13 Εισαγωγή 19 αναφερόμενοι σε ασθενείς των οποίων οι φαινομενικά φυσιολογικές τιμές προμηνύουν μελλοντικά προβλήματα. Και τώρα η κρυστάλλινη σφαίρα επανέρχεται στο προσκήνιο. Οι γιατροί είναι πλέον σε θέση να προβλέψουν με βεβαιότητα ποια άτομα θα εμφανίσουν υπέρταση στο μέλλον. Ερευνητές από το Πανεπιστήμιο της Βοστόνης ανέφεραν ότι, σε μια περίοδο τεσσάρων ετών, το 5,3%, το 17,6% και το 37,3% των μετεχόντων ηλικίας κάτω των εξήντα πέντε ετών με βέλτιστη, φυσιολογική και υψηλή αρτηριακή πίεση αντιστοίχως εμφάνισαν υπέρταση. Στα άτομα άνω των εξήντα πέντε ετών οι πιθανότητες για υπέρταση ήταν 16%, 25,5% και 49,5%. Η αύξηση του βάρους μόλις κατά 5% εκτόξευσε την επικινδυνότητα για υπέρταση κατά επιπρόσθετες εκατοστιαίες μονάδες. Όσο πιο υψηλή είναι η αρτηριακή πίεση τόσο πιο αυξημένη είναι η επικινδυνότητα για καρδιακή προσβολή ή εγκεφαλικό επεισόδιο. Αυτή η επικινδυνότητα αυξάνεται ακόμα περισσότερο από επιπρόσθετους παράγοντες, όπως το οικογενειακό ιστορικό, οι αυξημένες τιμές χοληστερόλης, ο διαβήτης, το κάπνισμα, η καθιστική ζωή, η παχυσαρκία και άλλες παράμετροι. Το χειρότερο είναι ότι η υψηλή πίεση φαίνεται να αυξάνει την επικινδυνότητα για Αλτσχάιμερ σε μεταγενέστερη φάση της ζωής. Τώρα, τρέφω ζωηρό ενδιαφέρον για τα καρδιαγγειακά νοσήματα (ο όρος «καρδιαγγειακά νοσήματα» καλύπτει όλες τις παθήσεις της καρδιάς και των αρτηριών, συμπεριλαμβανομένων της καρδιακής προσβολής και του εγκεφαλικού επεισοδίου) και λαμβάνω μέτρα για την πρόληψή τους. Άλλωστε, για να σώσω τη ζωή μου, έπρεπε να πολεμήσω την καρδιοπάθεια. Το 1984 είχα ισχυρό κίνητρο έπρεπε να επιβιώσω για να μεγαλώσω τα δύο παιδιά μου. Μου είχαν πει ότι ο κίνδυνος να πεθάνω από το δεύτερο μπαϊπάς ήταν πέντε έως έξι φορές μεγαλύτερος συγκριτικά με τον κίνδυνο που διέτρεχα στην πρώτη εγχείρηση, εξαιτίας διαφόρων πιθανών επιπλοκών. Τη μέρα που ενημερώθηκα γι αυτές τις στατιστικές από το χειρουργό που θα έκανε το μπαϊπάς, το πήρα απόφαση.

14 20 ΘΕΡΑΠΕΥΣΤΕ ΤΗΝ ΥΨΗΛΗ ΠΙΕΣΗ Ορκίστηκα ότι αν επιζούσα, θα αξιοποιούσα στο έπακρο την ειδικότητά μου ως ιατρικού δημοσιογράφου, προκειμένου να ενημερωθώ όσο το δυνατόν καλύτερα για την καρδιοπάθεια και, ειδικότερα, για τη χοληστερόλη. Πήρα αυτή την απόφαση αφενός επειδή είχα ήδη κόψει το κάπνισμα και η πίεσή μου ήταν φυσιολογική, αφετέρου επειδή το 1984 ολοένα και περισσότεροι γιατροί δήλωναν ότι η χοληστερόλη αποτελεί έναν από τους κυριότερους παράγοντες επικινδυνότητας. Το 1987, το Αμερικανικό Ινστιτούτο Υγείας, σε συνεργασία με τους κρατικούς φορείς για την υγεία, ίδρυσε το Εθνικό Πρόγραμμα Ενημέρωσης για τη Χοληστερόλη, προκειμένου να παροτρύνει άντρες και γυναίκες να ελέγξουν τη χοληστερόλη τους και να μειώσουν τα επίπεδά της, εφόσον διαπιστωνόταν ότι αυτά ήταν υψηλά. Την ίδια χρονιά δημοσίευσα το βιβλίο μου Η Χοληστερίνη και η Θεραπεία της σε Οκτώ Εβδομάδες, στο οποίο παρουσίαζα λεπτομερώς το πρόγραμμα που ακολουθούσα κι εγώ, προκειμένου να μειώσω τις τιμές της χοληστερόλης μου από 269 σε 184 σε μόλις οκτώ εβδομάδες χωρίς συμβατικά φάρμακα. Είμαι ο τύπος που καθιέρωσε τις νιφάδες βρόμης στη δίαιτα των Αμερικανών και των ανθρώπων σε όλο τον κόσμο. Ύστερα από λίγα χρόνια, ο Αμερικανικός Οργανισμός Φαρμάκων και Τροφίμων χορήγησε για πρώτη φορά σε παρασκευαστή τροφίμων την άδεια να ισχυριστεί ότι η βρόμη, σε συνδυασμό με μια δίαιτα χαμηλή σε λιπαρά, μπορεί να συμβάλει στην πρόληψη της καρδιοπάθειας. Έκτοτε, αφιέρωσα τη ζωή μου στη μελέτη της καρδιοπάθειας και των τελευταίων εξελίξεων για την πρόληψή της. Εφάρμοσα αυτές τις αρχές στο δικό μου πρόγραμμα για τη φροντίδα της καρδιάς και τις μοιράζομαι με τους αναγνώστες μου στο τριμηνιαίο περιοδικό The Diet-Heart Newsletter, καθώς και στα βιβλία μου, όπως η πλήρως αναθεωρημένη έκδοση του πρώτου μου βιβλίου, Η Χοληστερίνη και η Θεραπεία της σε Οκτώ Εβδομάδες. Πέτυχα το στόχο μου έζησα αρκετά ώστε να μεγαλώσω τα παιδιά μου. Αποφοίτησαν από το πανεπιστήμιο και πλέον είναι

15 Εισαγωγή 21 ανεξάρτητα. Ωστόσο, τώρα έχω ανεβάσει ψηλότερα τον πήχη. Θέλω να παίζω με τα εγγόνια μου. Και με μεγάλη μου χαρά αναφέρω ότι οι γιατροί που εξετάζουν συχνά την καρδιά μου, πιστεύουν ότι θα μπορέσω να το κάνω. Δεν περιαυτολογώ απλώς το λέω για να παρακινήσω κι εσάς: Είμαι απόλυτα υγιής και δεν έχω περιορισμούς στον τρόπο ζωής μου. Καθώς ενημερώνομαι για τις νέες προσεγγίσεις, κάνω αλλαγές στη θεραπευτική αγωγή και τη διατροφή μου. Έτσι, προσέλκυσε την προσοχή μου η έβδομη έκδοση του οδηγού για την υπέρταση της Joint National Committee (JNC7), που εκδόθηκε το Επί χρόνια πίστευα ότι η πίεσή μου ήταν φυσιολογική. Οι γιατροί που με εξέταζαν, συμφωνούσαν. Ωστόσο, σύμφωνα με τις καινούριες οδηγίες, είμαι προϋπερτασικός. Αρχικά, θεώρησα ότι τα αυστηρά όρια είναι υπερβολικά. Ουσιαστικά, αυτή ήταν η άποψη και πολλών γιατρών. Στο κάτω-κάτω, οι τιμές μου ήταν 125/80, θεωρούνταν φυσιολογικές και κανένας γιατρός δεν μου είχε πει ότι έπρεπε να τις μειώσω. Κατόπιν, άρχισα να διαβάζω περισσότερα γύρω από το θέμα. Τα στοιχεία δεν δέχονταν αμφισβήτηση. Όσο πιο χαμηλή είναι η αρτηριακή πίεση τόσο μειώνεται η επικινδυνότητα για καρδιαγγειακά νοσήματα. Μάλιστα, οι τιμές της πίεσης του αίματος που πρωτύτερα θεωρούνταν φυσιολογικές, εντέλει προμηνύουν μελλοντική άνοδο και κίνδυνο. Η ιατρική κοινότητα κατέληξε στο συμπέρασμα ότι όσο πιο χαμηλή είναι η χοληστερόλη τόσο το καλύτερο. Είχα αποδεχθεί αυτή την ιδέα πριν από χρόνια και έκανα ό,τι μπορούσα για να διατηρώ τις τιμές της «κακής χοληστερόλης» (LDL) όσο το δυνατόν πιο χαμηλές και τις τιμές της «καλής χοληστερόλης» (HDL) όσο το δυνατόν πιο υψηλές. Γιατί να μην αντιμετωπίσω και την αρτηριακή πίεση με την ίδια μαχητικότητα; Ωστόσο, όπως και κατά τη μάχη μου ενάντια στη χοληστερόλη, έτσι και τώρα δεν ήθελα να πάρω συμβατικά φάρμακα για τη ρύθμιση της αρτηριακής πίεσης. Οι οδηγίες της JNC-7 συνιστούσαν αλλαγές στον τρόπο ζωής, όπως η αύξηση της άσκησης και η

16 22 ΘΕΡΑΠΕΥΣΤΕ ΤΗΝ ΥΨΗΛΗ ΠΙΕΣΗ ρύθμιση του βάρους, προτού καταφύγουμε σε φάρμακα στην προϋπερτασική φάση. Ωστόσο, εγώ ήδη γυμναζόμουν επαρκώς, ενώ το βάρος μου κυμαινόταν σε υγιή επίπεδα. Έτσι, άρχισα να αναζητώ φυσικές, εναλλακτικές προσεγγίσεις, όπως είχα κάνει και πριν από δύο δεκαετίες, όταν ήθελα να μειώσω τη χοληστερόλη. Παρότι είχα ασχοληθεί εκτενώς με τα ζητήματα της πίεσης του αίματος και της υπέρτασης στη μεταπτυχιακή μου εκπαίδευση στη Φυσιολογία, κατάλαβα πραγματικά τι σημαίνει «υπέρταση» το 1967, σε ένα παιχνίδι γκολφ με τον πατέρα μου. Σε κάθε τρύπα, αναζητούσε θάμνους και δεντράκια προκειμένου να ουρήσει. Έμαθα ότι ο πατέρας μου έπαιρνε ένα διουρητικό αντιυπερτασικό φάρμακο, το οποίο ήταν πάρα πολύ δυνατό. Εκείνη την εποχή ο κόσμος γνώριζε ελάχιστα πράγματα για την πρόληψη της καρδιακής προσβολής, αλλά η υπέρταση είχε ήδη αναγνωριστεί ως ένας από τους κυριότερους παράγοντες επικινδυνότητας. Δυστυχώς, οι γιατροί τότε γνώριζαν λιγότερα από ό,τι σήμερα για την αντιμετώπιση της υπέρτασης με άλλα μέσα πλην των αντιυπερτασικών φαρμάκων. Και, όπως και σήμερα, αυτά τα φάρμακα είχαν έναν μακρύ κατάλογο παρενεργειών, μια από τις οποίες ήταν η ενοχλητική συχνουρία και η κόπωση που βίωνε ο πατέρας μου. Πολλοί άντρες, αν όχι οι περισσότεροι, υπέφεραν και από μειωμένη λίμπιντο. Ο συνδυασμός της υπέρτασης, της υψηλής χοληστερόλης, του έντονου στρες και της ανεπαρκούς αντιμετώπισης του προβλήματος αποδείχθηκαν μοιραία για τον πατέρα μου. Ο αγαπημένος μου πατέρας πέθανε το 1969, σε ηλικία μόλις πενήντα εφτά ετών. Ήμαστε πολύ δεμένοι. Ακόμα μου λείπει και πάντα θα μου λείπει. Είμαι σίγουρος ότι ο πατέρας μου θα ήταν ένας αξιολάτρευτος παππούς. Ωστόσο, δεν γνώρισε ποτέ τα εγγόνια του, δεν είχε ποτέ την ευκαιρία να παίξει μαζί τους. Όπως ανέφερα παραπάνω, είμαι ένας από τους λίγους τυχερούς που επέζησαν μιας καρδιακής προσβολής. Για πολλούς, το πρώτο σύμπτωμα είναι η θανατηφόρα καρδιακή προσβολή. Και

17 Εισαγωγή 23 σκοπεύω να παραμείνω τυχερός. Όπως είπε κάποιος, όσο περισσότερες προσπάθειες καταβάλλει κανείς για να καταφέρει κάτι τόσο περισσότερο έχει την τύχη με το μέρος του. Έτσι, το 2003 αφοσιώθηκα στο στόχο της μείωσης της αρτηριακής μου πίεσης. Τα κατάφερα και τώρα μοιράζομαι μαζί σας όσα ανακάλυψα. Τα απλά βήματα που παραθέτω μπορούν να βοηθήσουν εκατομμύρια άντρες και γυναίκες να διατηρήσουν την πίεσή τους σε φυσιολογικές τιμές τα επόμενα χρόνια. Χάρη σε αυτό το πλήρες πρόγραμμα, που προβλέπει αλλαγές στον τρόπο ζωής και λήψη συμπληρωμάτων που αποτελούνται από απολύτως ασφαλείς, αβλαβείς ουσίες, πολλοί θα καταφέρουν να ελέγξουν την ήπια έως μέτρια υπέρταση. Όσο γι αυτούς που έχουν υψηλή υπέρταση η οποία χρήζει φαρμακευτικής αγωγής, αυτό το πρόγραμμα θα τους βοηθήσει να λαμβάνουν τη χαμηλότερη δυνατή δοσολογία, περιορίζοντας τις παρενέργειες. Λέγεται ότι τα μικρά πράγματα κάνουν τη διαφορά. Θα αναφερθούμε στην αύξηση της άσκησης, τη ρύθμιση του βάρους, τη διακοπή του καπνίσματος και τη διαχείριση του στρες και της κατάθλιψης. Από μόνα τους, τα συμπληρώματα όπως το εκχύλισμα γκρέιπ φρουτ, το λυκοπένιο, το συνένζυμο Q10 και το φολικό οξύ μπορούν να μειώσουν μόνο έως ένα βαθμό την πίεση του αίματος. Ωστόσο, η λήψη τους στα πλαίσια ενός πλήρους προγράμματος θα πιάσει τόπο. Και έμαθα ότι κάποια μικρά κολπάκια, όπως η καθημερινή λήψη της ασπιρίνης μου το βράδυ και όχι το πρωί, σε συνδυασμό με τη λήψη μιας χαμηλής δόσης μελατονίνης, διατηρούν την πίεσή μου σε ακόμα χαμηλότερες τιμές ακόμα και όταν κοιμάμαι. Έπειτα, υπάρχει το αμινοξύ L-αργινίνη, ένα από τα βασικά δομικά στοιχεία των πρωτεϊνών που διατίθενται σε συμπλήρωμα. Η L-αργινίνη συμπεριλαμβάνεται στα μυστικά μου όπλα ενάντια στην αρτηριακή πίεση. Είναι πρόδρομος ενός αερίου που παράγεται στα αρτηριακά τοιχώματα, σκοπός του οποίου είναι να διατηρεί τα αγγεία ελαστικά και εύκαμπτα. Αυτό το

18 24 ΘΕΡΑΠΕΥΣΤΕ ΤΗΝ ΥΨΗΛΗ ΠΙΕΣΗ αέριο εξασφαλίζει χαμηλή αρτηριακή πίεση, αφού οι υγιείς αρτηρίες διαχειρίζονται καλύτερα την αυξημένη ροή του αίματος κατά τη διάρκεια της μέρας, ιδίως σε φάσεις σωματικής καταπόνησης ή ψυχολογικού στρες. Ωστόσο, μέχρι προσφάτως, τα σχετικά εργαστηριακά ευρήματα ανά τον κόσμο δεν είχαν βρει πρακτική εφαρμογή, αφού για να αποβεί αποτελεσματική, η L-αργινίνη πρέπει να βρίσκεται συνεχώς στο αίμα σε σταθερές τιμές. Όταν η αργινίνη λαμβάνεται από το στόμα και όχι ενδοφλεβίως, τα επίπεδά της στο αίμα αυξάνονται μεν τάχιστα, αλλά μειώνονται εξίσου γρήγορα. Τώρα, όμως, ανακαλύφθηκε μια φόρμουλα βαθμιαίας απελευθέρωσης, η οποία διατηρεί την αργινίνη σε βέλτιστες τιμές στο αίμα καθ όλη τη μέρα και τη νύχτα. Έρευνα από το Πανεπιστήμιο του Τέξας δείχνει ότι η βαθμιαία απελευθερούμενη αργινίνη επιτρέπει καλύτερη αιμάτωση του μυοκαρδίου. Οι μετέχοντες εμφάνισαν μειωμένη αρτηριακή πίεση, ιδίως όσοι αρχικά είχαν υψηλές τιμές. Με όλο το σεβασμό απέναντι στους γιατρούς και αναγνωρίζοντας το γεγονός ότι με βοήθησαν να παραμείνω ζωντανός, θεωρώ ότι συχνά συνταγογραφούν φάρμακα αβασάνιστα, χωρίς να δοκιμάζουν πρώτα τα ασφαλή εναλλακτικά σκευάσματα που δεν έχουν τις παρενέργειες των συμβατικών φαρμάκων. Εν μέρει, αυτή η τακτική τους πηγάζει από την παρελθοντική εμπειρία τους, αφού ξέρουν ότι δεν αρκεί να πουν στους ασθενείς τους να χάσουν βάρος και να μειώσουν την κατανάλωση αλατιού. Επιπλέον, κανένας δεν περιμένει από τους γιατρούς να είναι διαρκώς ενημερωμένοι για την παραμικρή ανακάλυψη, ειδικά αν αυτή αφορά στα συμπληρώματα διατροφής. Αν πείτε σε έναν συνηθισμένο γιατρό ότι μερικές κάψουλες με αμινοξέα ή εκχύλισμα γκρέιπ φρουτ θα μειώσουν σημαντικά τις τιμές της αρτηριακής πίεσης, θα σας θεωρήσει γραφικούς. Θυμάμαι πολύ καλά τις αντιδράσεις στο πρώτο βιβλίο μου, που συνιστούσε την κατανάλωση βρόμης για τη μείωση της

19 Εισαγωγή 25 χοληστερόλης. Πολλοί γιατροί θεώρησαν ότι όσα έγραφα ήταν υπερβολές και ανοησίες. Υπήρχαν έρευνες που στήριζαν τις θέσεις μου, οι οποίες, όμως, είχαν δημοσιευτεί σε περιοδικά που σπάνια διαβάζουν οι γιατροί. Έτσι, μην εκπλαγείτε αν ο γιατρός σας φανεί ιδιαίτερα δύσπιστος όταν του πείτε ότι, προτού καταφύγετε στα συμβατικά φάρμακα, θέλετε να δοκιμάσετε το πρόγραμμα αυτού του βιβλίου. Παρεμπιπτόντως, ορισμένοι άνθρωποι ενδέχεται να πάσχουν από τόσο σοβαρή υπέρταση, που οφείλουν να σφίξουν τα δόντια και να αποδεχθούν το γεγονός ότι δεν έχουν άλλη επιλογή από τη λήψη συμβατικών σκευασμάτων. Ο σκοπός που, φυσικά, είναι η διάσωση της ζωής σίγουρα δικαιολογεί τα μέσα. Αφιερώνω ένα κεφάλαιο στα φαρμακευτικά σκευάσματα, ώστε να καταλάβετε πώς λειτουργούν και γιατί κάθε φάρμακο είναι κατάλληλο για διαφορετικούς ανθρώπους. Ωστόσο, αν η λήψη συμβατικών σκευασμάτων κριθεί αναπόφευκτη, η εφαρμογή του προγράμματός μου θα σας βοηθήσει να περιοριστείτε στη χαμηλότερη δυνατή δοσολογία και να εμφανίσετε τις λιγότερες δυνατές παρενέργειες. Υπάρχουν διαφωνίες γύρω από ορισμένα θέματα που αφορούν στην πρόληψη και την αντιμετώπιση της υπέρτασης. Παρότι κινδυνεύω να χαρακτηριστώ ανορθόδοξος, θεωρώ ότι το θέμα του ρόλου που παίζουν το αλάτι και το νάτριο στη διατροφή έχει λάβει υπερβολικές διαστάσεις. Σε αυτό το ζήτημα είναι αφιερωμένο ένα ολόκληρο κεφάλαιο του βιβλίου. Η ουσία είναι ότι δεν είμαστε όλοι ευαίσθητοι στο αλάτι και ότι δεν αντιδρούν όλοι θετικά σε μια δίαιτα χωρίς αλάτι. Και ακόμα και αυτοί που είναι ευαίσθητοι στο αλάτι, θα πρέπει να ακολουθήσουν τόσο αυστηρούς περιορισμούς, ώστε τα αποτελέσματα θα είναι αμελητέα συγκριτικά με τις στερήσεις. Όπως συμβαίνει με τα περισσότερα ζητήματα, έτσι και αυτό του αλατιού δεν μπορεί να χαρακτηριστεί «μαύρο» ή «άσπρο». Το νάτριο, το «ένοχο» τμήμα του μορίου του αλατιού που καλείται «χλωριούχο νάτριο», ανήκει στους ηλεκτρολύτες

20 26 ΘΕΡΑΠΕΥΣΤΕ ΤΗΝ ΥΨΗΛΗ ΠΙΕΣΗ (μια ομάδα στοιχείων του οργανισμού). Σε αυτή την ομάδα συγκαταλέγονται επίσης το μαγνήσιο, το ασβέστιο και το κάλιο. Ο οργανισμός χρειάζεται ισορροπία των ηλεκτρολυτών. Έτσι, αντί να κόψετε το νάτριο, μπορείτε απλώς να καταναλώνετε μεγαλύτερες ποσότητες από τους άλλους ηλεκτρολύτες. Έρευνες έχουν αποδείξει ότι αυτή η τακτική μειώνει σημαντικά την αρτηριακή πίεση. Όταν ολοκληρώσετε την ανάγνωση αυτού του βιβλίου, θα έχετε κατανοήσει τι είναι η αρτηριακή πίεση και η υπέρταση. Θα μάθετε ότι οι ιδανικές τιμές είναι περίπου το 115/75. Αυτές οι τιμές αντικατοπτρίζουν την αρτηριακή πίεση που υπολογίζεται είτε στο ιατρείο είτε στο σπίτι σε χιλιοστόμετρα υδραργύρου. Ο πρώτος αριθμός αφορά στη συστολική πίεση (τη «μεγάλη»), που είναι η πίεση των μεγάλων και μικρών αρτηριών κατά τη στιγμή στην οποία η καρδιά συστέλλεται και χτυπά. Ο δεύτερος αριθμός αντιστοιχεί στη διαστολική πίεση (τη «μικρή»), που είναι η πίεση κατά τη στιγμή στην οποία η καρδιά βρίσκεται σε κατάσταση ανάπαυσης. Όπως μου είπε κάποτε ένας καθηγητής Ανατομίας, κάθε σώμα είναι μοναδικό, όχι μόνο εξωτερικά αλλά και εσωτερικά. Συνεπώς, αφιέρωσα ένα κεφάλαιο στις ιδιαιτερότητες που εμφανίζουν άντρες, γυναίκες, παιδιά και άτομα διαφόρων ηλικιών. Και επειδή οι διαβητικοί διατρέχουν επιπρόσθετο κίνδυνο, έδωσα ιδιαίτερη προσοχή στις ανάγκες τους. Είναι αυτονόητο ότι θα σας ζητήσω να αλλάξετε τη διατροφή σας και να ασκείστε περισσότερο. Ωστόσο, νομίζω ότι θα συμφωνήσετε πως οι συστάσεις μου δεν είναι ακραίες ή παράλογες. Κανένας δεν θέλει να αλλάξει ριζικά τρόπο ζωής. Έτσι, συνιστώ βαθμιαίες και μικρές αλλαγές, οι οποίες θα μειώσουν την πίεση και θα σας προστατεύουν από την καρδιακή προσβολή και το εγκεφαλικό επεισόδιο. Ως συνήθως, πειραματίστηκα με τον εαυτό μου, με τα μέλη της οικογένειάς μου και με τους φίλους μου, ιδίως με ορισμένες διαιτητικές συμβουλές. Αποδείχθηκε ότι ένα από τα καλύτερα

21 Εισαγωγή 27 πράγματα που μπορείτε να κάνετε είναι να καθιερώσετε τα σμούθις φρούτων ως γρήγορο πρωινό γεύμα. Κάθε σμούθι περιέχει τέσσερις έως πέντε μερίδες φρούτων δηλαδή, αρκετά για να αποστομώσουν και τον πιο απαιτητικό διαιτολόγο. Δοκιμάστε το θα σας αρέσει τόσο που θα «εθιστείτε»! Ένα άλλο στοιχείο του καθημερινού μου προγράμματος είναι ένα χαλαρωτικό φλιτζάνι ζεστό κακάο πριν πέσω για ύπνο. Να επισημάνω ότι κανένα από τα συμπληρώματα του προγράμματός μου δεν έχει παρενέργειες. Επιπλέον, όλες οι συστάσεις μου επιβεβαιώνονται από μελέτες που δημοσιεύονται στα πιο έγκυρα ιατρικά περιοδικά. Τόσο εσείς όσο και ο γιατρός σας θα μείνετε πολύ ικανοποιημένοι από τα αποτελέσματα αυτού του πλήρους προγράμματος για τη ρύθμιση της αρτηριακής πίεσης. Αναρωτιέστε αν το πρόγραμμα ήταν αποτελεσματικό για εμένα; Ήταν τρομερά αποτελεσματικό! Οι τιμές μου ήταν 130/80 και τώρα κυμαίνονται στο 111/68. Με δυο λόγια, το πρόγραμμα αυτού του βιβλίου θα σας δείξει πώς μπορείτε να αποκτήσετε φυσιολογικό βάρος, να διαχειριστείτε το στρες, να ασκηθείτε επαρκώς χωρίς να πάτε στο γυμναστήριο και να χρησιμοποιήσετε συμπληρώματα που είναι εξίσου αποτελεσματικά με τα συνταγογραφούμενα φάρμακα και που διαθέτουν επιστημονικά αποδεδειγμένα ευεργετικές ιδιότητες. Το πρόγραμμα βασίζεται σε έρευνες που έχουν διεξαχθεί σε κορυφαία ιατρικά κέντρα και έχουν δημοσιευτεί στα πιο έγκυρα περιοδικά. Επίσης, ζήτησα από γιατρούς να διαβάσουν το πρόγραμμα, ώστε να είμαι βέβαιος ότι όσα γράφω ευσταθούν απόλυτα. Εγώ έκανα αυτό που έπρεπε να κάνω. Κατάφερα να ελέγξω την πίεσή μου και τώρα μοιράζομαι μαζί σας όσα ανακάλυψα. Τώρα είναι η σειρά σας να κάνετε το καλύτερο για την υγεία σας. Οι αρχές στις οποίες βασίζεται το πρόγραμμα καλύπτονται στα πρώτα κεφάλαια. Εξηγώ τι είναι η αρτηριακή πίεση και πώς υπολογίζεται με ακρίβεια, ενώ αναφέρομαι σε αλλαγές που

22 28 ΘΕΡΑΠΕΥΣΤΕ ΤΗΝ ΥΨΗΛΗ ΠΙΕΣΗ αφορούν στον τρόπο ζωής, όπως η διαχείριση του στρες, η ρύθμιση του βάρους, η άσκηση κτλ. Είτε προτιμάτε τη φυσική προσέγγιση που υποστηρίζω είτε τα συνταγογραφούμενα αντιυπερτασικά φάρμακα, επιβάλλεται να εφαρμόσετε αυτές τις αρχές. Τα συναρπαστικά, επαναστατικά νέα μέσα για τη φυσική ρύθμιση της αρτηριακής πίεσης παρουσιάζονται στο 13ο Κεφάλαιο Καθημερινά Μέτρα για την Αντιμετώπιση της Υπέρτασης και στο 14ο Κεφάλαιο Πέντε Μυστικά Όπλα για τη Ρύθμιση της Αρτηριακής Πίεσης. Μπορείτε κάλλιστα να διαβάσετε κατευθείαν αυτά τα κεφάλαια. Έτσι, θα μπορέσετε να υιοθετήσετε αμέσως τις συνήθειες που θα ωφελήσουν την υγεία σας. Δεν είστε ακόμη σίγουροι αν αξίζει τον κόπο να εφαρμόσετε αυτό το πρόγραμμα; Σκεφτείτε όλα όσα αγαπάτε. Η φροντίδα της καρδιάς σας θα σας χαρίσει περισσότερα χρόνια και, μάλιστα, με βελτιωμένη ποιότητα ζωής. Αναμφίβολα, λοιπόν, αξίζει τον κόπο! Φέρτε ξανά στο νου σας την εικόνα της κρυστάλλινης σφαίρας. Μέσα από τη σφαίρα βλέπετε τη μελλοντική κατάσταση της υγείας σας, μαθαίνοντας τις τιμές της αρτηριακής πίεσης και της χοληστερόλης σας. Αν οι τιμές είναι υψηλές, μπορείτε να πάρετε τα μέτρα που θα σας επιτρέψουν να τις ρυθμίσετε. Ο γιατρός σας μπορεί να σας βοηθήσει, αλλά βασικά εσείς κρατάτε τη ζωή σας στα χέρια σας. Εγώ έλαβα τα μέτρα μου και κατάφερα να αποκτήσω μια υγιή καρδιά. Ξέρω ότι αν λάβετε ανάλογα μέτρα, μπορείτε να τα καταφέρετε κι εσείς! Αφού διαβάσετε αυτό το βιβλίο, σας συνιστώ να παρακολουθείτε τις τελευταίες εξελίξεις για την υγεία της καρδιάς και τη ρύθμιση της αρτηριακής πίεσης. Μπορείτε να ενημερώνεστε μέσω της ιστοσελίδας μου (www.thehealthyheart.net). Η πρόσβαση είναι δωρεάν και δεν απαιτούνται τέλη συνδρομής. Από το 1987, μετά την έκδοση του βιβλίου Η Χοληστερίνη και η Θεραπεία της σε Οκτώ Εβδομάδες, εκδίδω το τριμηνιαίο περιοδικό The Diet-Heart Newsletter, ώστε να ενημερώνω τους αναγνώστες μου σχετικά με τις πιο πρόσφατες εξελίξεις στις

23 Εισαγωγή 29 καρδιαγγειακές μελέτες για την πρόληψη της καρδιοπάθειας και του εγκεφαλικού επεισοδίου, σχετικά με συνέδρια και σεμινάρια γιατρών που συχνά δεν προωθούνται από τα ΜΜΕ, καθώς και σχετικά με νέες ανακαλύψεις για καρδιοπροστατευτικά τρόφιμα, συμπληρώματα και συναφή προϊόντα. Για να λάβετε ένα δωρεάν τεύχος και πληροφορίες για τη συνδρομή, στείλτε ένα φάκελο 16Χ23 (Α5) με προπληρωμένα ταχυδρομικά τέλη και τη διεύθυνσή σας στη διεύθυνση The Diet-Heart Newsletter, P.O. Box 2039, Venice, CA

24

25 ΠΡΩΤΟ ΜΕΡΟΣ Διαταραχές της Αρτηριακής Πίεσης

26

27 1 Υπέρταση: Ο Σιωπηλός Φονιάς Η αρτηριακή πίεση είναι σαν το κλίμα. Όλοι μιλούν γι αυτό το πρόβλημα, αλλά ελάχιστοι κάνουν κάτι για την αντιμετώπισή του. Η υπέρταση καλείται «σιωπηλός φονιάς», επειδή σε γενικές γραμμές δεν προκαλεί θορυβώδη συμπτώματα. Οι πονοκέφαλοι που συνδέονται με την υπέρταση είναι σχετικά σπάνιοι. Ακούμε ξανά και ξανά να λέγεται ότι η υπέρταση είναι ένας από τους βασικούς παράγοντες που συνδέονται με την επικινδυνότητα για καρδιακή προσβολή και εγκεφαλικό επεισόδιο. Στη διάρκεια ενός ιατρικού ελέγχου, ο γιατρός παίρνει την πίεσή μας. Ωστόσο, το λυπηρό είναι ότι παρότι εκατομμύρια άνθρωποι βρίσκονται στις ομάδες κινδύνου εξαιτίας των τιμών της αρτηριακής τους πίεσης, ελάχιστοι είναι αυτοί που καταφέρνουν να ρυθμίσουν την πίεσή τους. Νομίζω ότι αυτό οφείλεται σε δύο λόγους. Οι περισσότεροι άνθρωποι, κατ αρχάς, δεν κατανοούν τι είναι η αρτηριακή πίεση και συνεπώς δεν εκτιμούν τη σημασία της. Κατά δεύτερον, είναι απρόθυμοι είτε να πάρουν φάρμακα που συνεπάγονται σοβαρότατες παρενέργειες είτε να κάνουν αλλαγές που πιστεύουν

28 34 ΘΕΡΑΠΕΥΣΤΕ ΤΗΝ ΥΨΗΛΗ ΠΙΕΣΗ ότι αποτελούν μεγάλες θυσίες προκειμένου να καταπολεμήσουν έναν παράγοντα επικινδυνότητας που δεν τους ενοχλεί ουσιαστικά. Σε αυτό το βιβλίο θα μάθετε ό,τι χρειάζεται να ξέρετε για την αρτηριακή πίεση, ενώ με μεγάλη σας χαρά θα διαπιστώσετε ότι οι περισσότεροι άνθρωποι που έχουν ήπια έως μέτρια υπέρταση δεν χρειάζεται να πάρουν συνταγογραφούμενα φάρμακα ή να αλλάξουν ριζικά τις συνήθειές τους. Ήδη ξέρετε πολύ περισσότερα πράγματα για την αρτηριακή πίεση από όσα νομίζετε. Σίγουρα έχετε υδραυλικές εγκαταστάσεις στο σπίτι σας. Μια από τις μεγαλύτερες χαρές της ζωής είναι να νιώθουμε το νερό να πέφτει με πίεση στο σώμα μας όταν κάνουμε ντους. Για να απολαύσουμε ένα ντους, η πίεση του νερού στις σωληνώσεις του μπάνιου θα πρέπει να είναι επαρκής. Η πίεση του νερού είναι απαραίτητη και για το πλύσιμο των πιάτων, το πότισμα του γρασιδιού και το πλύσιμο του αυτοκινήτου. Όλοι ξέρουμε πόσο εκνευριστικό είναι να μην τρέχει το νερό με πίεση. Αν η πίεση είναι πολύ χαμηλή, αναγκαστικά καλούμε τον υδραυλικό. Ο υδραυλικός χρησιμοποιεί μια μικρή συσκευή για να υπολογίσει την πίεση σε διάφορα σημεία του σπιτιού και της αυλής και υποδεικνύει διάφορες λύσεις για τη βελτίωση της κατάστασης. Κάποιες φορές οι σωληνώσεις βουλώνουν εξαιτίας των αλάτων. Όταν το πρόβλημα αποκατασταθεί, το νερό τρέχει με την επιθυμητή πίεση. Είναι εύκολα κατανοητό, δεν συμφωνείτε; Η κατάσταση είναι οικεία σε όλους μας. Ε λοιπόν, ο μηχανισμός της αρτηριακής πίεσης δεν διαφέρει πολύ από την παραπάνω περιγραφή. Όταν είμαστε νέοι, οι αρτηρίες μας είναι εύκαμπτες και ελαστικές και το αίμα κυκλοφορεί μέσα από αυτές χωρίς προβλήματα. Ωστόσο, καθώς μεγαλώνουμε, εξαιτίας διαφόρων παραγόντων, οι αρτηρίες μας σκληραίνουν και αδυνατούν να διασταλθούν και να συσταλθούν επαρκώς, προκειμένου να εφοδιάσουν τον οργανισμό μας με αίμα και οξυγόνο. Αυτό εξηγεί γιατί το 90% των υπερτασικών πάσχουν από αυτό που στην ιατρική ορολογία καλείται «πρωτοπαθής υπέρταση». Όπως συμβαίνει και με την απόφραξη

29 Υπερταση: ο σιωπηλοσ φονιασ 35 των σωληνώσεων, η εξέλιξη της υπέρτασης είναι μια διαδικασία που συνήθως περνάει απαρατήρητη. Δυστυχώς, το πρώτο «σύμπτωμα» μπορεί να είναι μια καρδιακή προσβολή ή ένα εγκεφαλικό επεισόδιο. Έγραψα αυτό το βιβλίο για να σας βοηθήσω να προλάβετε τέτοιου είδους τραγωδίες. Αρκετά, όμως, με τις σωληνώσεις και τα υδραυλικά. Τι γίνεται με την αρτηριακή πίεση; Ας αρχίσουμε από την καρδιά. Η καρδιά είναι ένας θαυμαστός μυς που περιέχει κοιλότητες. Η δουλειά της είναι να διοχετεύει το αίμα στους ιστούς του οργανισμού μέσω του πολύπλοκου αρτηριακού δικτύου. Το αίμα επιστρέφει στην καρδιά μέσω ενός παράλληλου δικτύου φλεβών, το οποίο εκβάλλει σε δύο κοιλότητες που καλούνται «κόλποι». Οι βαλβίδες επιτρέπουν την είσοδο του αίματος σε άλλες δύο κοιλότητες, που καλούνται «κοιλίες». Το αίμα που εξέρχεται από την καρδιά έχει οξυγονωθεί από τους πνεύμονες και μεταφέρει αυτό το οξυγόνο στους μυς και τους ιστούς μας. Όταν το αίμα επιστρέφει, εμπλουτίζεται ξανά με οξυγόνο και συγκεντρώνεται στους κόλπους. Κατόπιν, η αριστερή κοιλία της καρδιάς διοχετεύει το οξυγονωμένο αίμα στην αορτή και τις άλλες αρτηρίες του οργανισμού. Η αρτηριακή πίεση είναι η πίεση που ασκεί το αίμα στα τοιχώματα των αρτηριών. Όταν η καρδιά χτυπά, κάτι που συμβαίνει εξήντα έως εβδομήντα φορές το λεπτό όταν είμαστε ξαπλωμένοι ή σε καθιστή στάση, το αίμα διοχετεύεται στις αρτηρίες. Η αρτηριακή πίεση είναι υψηλότερη όταν η καρδιά χτυπά και αντλεί το αίμα. Αυτή είναι η συστολική πίεση. Ανάμεσα στους χτύπους, όταν η καρδιά βρίσκεται σε κατάσταση ανάπαυσης, η πίεση μειώνεται. Αυτή είναι η διαστολική πίεση. Η αρτηριακή πίεση υπολογίζεται ως συστολική πίεση έναντι διαστολικής πίεσης για παράδειγμα, 120 έναντι 80 (και γράφεται 120/80). Στο επόμενο κεφάλαιο θα αναλύσουμε λεπτομερώς τον τρόπο με τον οποίο υπολογίζεται η αρτηριακή πίεση, καθώς και τον τρόπο με τον οποίο ερμηνεύονται οι τιμές της. Υπάρχουν τρεις γνωστές μέθοδοι με τις οποίες ο οργανισμός ελέγχει την πίεση του αίματος. Κατ αρχάς, υπάρχουν οι

30 36 ΘΕΡΑΠΕΥΣΤΕ ΤΗΝ ΥΨΗΛΗ ΠΙΕΣΗ τασεοϋποδοχείς των διαφόρων οργάνων, οι οποίοι ανιχνεύουν τις αλλαγές στην πίεση του αίματος. Αυτοί οι υποδοχείς ρυθμίζουν την πίεση μεταβάλλοντας τόσο τη δύναμη όσο και την ταχύτητα των συσπάσεων της καρδιάς, καθώς και τη συνολική αντίσταση στην πίεση. Κατά δεύτερον, τα νεφρά ευθύνονται για τη μακροπρόθεσμη ρύθμιση της αρτηριακής πίεσης μέσω ενός συστήματος που περιλαμβάνει διάφορες χημικές ουσίες και καλείται «σύστημα ρενίνης-αγγειοτασίνης». Κατά τρίτον, τα επινεφρίδια οι αδένες που βρίσκονται πάνω από τα νεφρά εκκρίνουν τη στεροειδή ορμόνη αλδοστερόνη, αντιδρώντας στις υψηλές τιμές του καλίου ή της αγγειοτασίνης. Έπειτα, αυτή η ορμόνη αυξάνει την έκκριση του καλίου από τα νεφρά, ενώ παράλληλα αυξάνει την κατακράτηση νατρίου στο σώμα. Για τους περισσότερους αναγνώστες, αυτές οι πληροφορίες ενδεχομένως είναι λίγο περιττές, αλλά τις παραθέτω για όσους έχουν λάβει ιατρική εκπαίδευση. Τι συμβαίνει, λοιπόν, όταν οι αρτηρίες, που αποτελούν βασικό τμήμα του καρδιαγγειακού συστήματος, δεν λειτουργούν με τον καλύτερο δυνατό τρόπο; Ας υποθέσουμε ότι μια γυναίκα βιώνει έντονο συναισθηματικό στρες. Ένας άντρας βγαίνει έξω στο κρύο για να φτυαρίσει το χιόνι που έπεσε κατά τη διάρκεια της νύχτας. Ένας νεαρός άντρας, ύστερα από πολλά χρόνια καθιστικής ζωής, αποφασίζει να λάβει μέρος σε έναν αγώνα μπάσκετ μεταξύ φίλων που κανονίστηκε την τελευταία στιγμή. Και στις τρεις περιπτώσεις, η καρδιά χτυπά ταχύτερα προκειμένου να αντλήσει περισσότερο αίμα από όσο συνήθως, αλλά οι αρτηρίες δεν μπορούν να ανταποκριθούν δεόντως. Αδυνατούν να μεταφέρουν στην καρδιά και τον εγκέφαλο την απαιτούμενη ποσότητα αίματος, επειδή δεν μπορούν να διασταλθούν αρκετά ώστε να διαχειριστούν την ασυνήθιστα αυξημένη ποσότητα αίματος. Η πίεση αυξάνεται στα αρτηριακά τοιχώματα, αλλά οι αρτηρίες δεν ανοίγουν επαρκώς. Επιπλέον, ενδέχεται να ακολουθήσει ρήξη αθηρωματικής πλάκας, με συνέπεια τα περιεχόμενα της πλάκας να καταλήξουν στο αίμα. Στη συνέχεια,

31 Υπερταση: ο σιωπηλοσ φονιασ 37 σχηματίζεται πολύ γρήγορα ένας μεγάλος θρόμβος και κατόπιν ακολουθεί μια καρδιακή προσβολή ή ένα εγκεφαλικό επεισόδιο. Οι επιπτώσεις ενός εγκεφαλικού επεισοδίου μπορεί να είναι ολέθριες για τον επιζώντα. Παρότι οι καρδιακές προσβολές και τα εγκεφαλικά επεισόδια μπορεί να οφείλονται σε ποικίλους παράγοντες, ενδέχεται κάλλιστα να οφείλονται αποκλειστικά στη σοβαρή υπέρταση, η οποία στην ορολογία της ιατρικής καλείται «κακοήθης υπέρταση». Αρκετά, όμως, με τις πιθανές συμφορές της ζωής. Ευτυχώς, η πλειονότητα των καρδιακών προσβολών και των εγκεφαλικών επεισοδίων μπορούν να προληφθούν με την εξάλειψη των παραγόντων επικινδυνότητας που συνδέονται με αυτά τα προβλήματα. Όσο καλύτερα ενημερωνόμαστε τόσο πιο αποτελεσματικά προλαμβάνουμε τους κινδύνους. Βάσει στοιχείων από αμερικανική στατιστική μελέτη για την υγεία και τη διατροφή, η οποία βασίστηκε σε διαδοχικές αξιολογήσεις που πραγματοποιούνταν επί δεκαετίες, τρία στα τέσσερα καρδιαγγειακά επεισόδια θα μπορούσαν να είχαν προληφθεί μέσω του ικανοποιητικού ελέγχου της αρτηριακής πίεσης και της χοληστερόλης. Αυτό το συμπέρασμα προήλθε από την ανάλυση των στοιχείων που συγκεντρώθηκαν στο πλαίσιο της μελέτης, στην οποία συμμετείχαν άτομα ηλικίας τριάντα έως εβδομήντα τεσσάρων ετών. Το ενδιαφέρον είναι ότι αυτή η εντυπωσιακής έκτασης πρόληψη θα μπορούσε να έχει επιτευχθεί με τη μείωση της αρτηριακής πίεσης ακόμα και σε τιμές που θεωρούνται υψηλές, όπως η τιμή 140/90. Αυτό το βιβλίο θα σας δείξει πώς να μειώσετε ακόμα περισσότερο τις τιμές της πίεσης, μειώνοντας έτσι και τον κίνδυνο για καρδιαγγειακό επεισόδιο. Ήδη από το 1957, η ασφαλιστική εταιρεία MetLife είχε δημοσιεύσει ένα διάγραμμα που έδειχνε ότι όσο αυξανόταν η αρτηριακή πίεση τόσο μειωνόταν το προσδόκιμο ζωής. Από την άλλη, όσο πιο χαμηλές ήταν οι τιμές τόσο αυξανόταν το προσδόκιμο ζωής. Και ποιος δεν επιθυμεί τη μακροζωία και την υγεία;

32 38 ΘΕΡΑΠΕΥΣΤΕ ΤΗΝ ΥΨΗΛΗ ΠΙΕΣΗ Εδώ και δεκαετίες, η υπέρταση θεωρείται ένας από τους τρεις βασικούς παράγοντες επικινδυνότητας για καρδιαγγειακά νοσήματα, μαζί με το κάπνισμα και την υπερχοληστερολαιμία (αυξημένη χοληστερίνη). Ωστόσο, δεδομένων όσα γνωρίζουμε σήμερα, στον κατάλογο θα πρέπει να προστεθεί και ο διαβήτης. Ασφαλώς, το γονιδιακό προφίλ και το οικογενειακό ιστορικό παίζουν πολύ σημαντικό ρόλο, ο οποίος, ωστόσο, περιορίζεται απλώς στην προδιάθεση. Με την εξάλειψη των παραγόντων που μετατρέπουν την προδιάθεση σε πραγματικό κίνδυνο, το οικογενειακό ιστορικό χάνει την ισχύ του. Όταν άρχισα να μιλάω γι αυτό το γεγονός πριν από είκοσι χρόνια, πολλοί γιατροί θεώρησαν τις απόψεις μου υπερβολικές. Το 1978, σύμφωνα με τους αναλογιστικούς πίνακες που προέβλεπαν τη διάρκεια της ζωής μου, ένας άντρας τριάντα πέντε ετών που ήταν επιβαρυμένος με οικογενειακό ιστορικό καρδιαγγειακών νοσημάτων και πολλούς παράγοντες επικινδυνότητας, που είχε υποστεί καρδιακή προσβολή και είχε υποβληθεί σε μπαϊπάς, είχε δέκα χρόνια ζωής. Αυτό σημαίνει ότι θα έπρεπε να είχα πεθάνει περίπου στα σαράντα τρία μου. Απ ό,τι φαίνεται, τους την έφερα! Σήμερα, η πλειονότητα των γιατρών και των αυθεντιών σε ιατρικά ζητήματα θεωρούν ότι τα καρδιαγγειακά νοσήματα και οι θάνατοι από καρδιακή προσβολή και εγκεφαλικό επεισόδιο μπορούν να προληφθούν σε μεγάλο βαθμό. Απλώς πρέπει να πάρετε την απόφαση που πήρα κι εγώ: πρέπει να εξαλείψετε τους παράγοντες επικινδυνότητας. Όποιον γιατρό κι αν ρωτήσετε, θα σας το επιβεβαιώσει: οι κίνδυνοι που απορρέουν από την υπέρταση, μπορούν να εξαλειφθούν πλήρως. Θα μοιραστώ μαζί σας ένα ευχάριστο νέο, κάτι που θα σας βοηθήσει να επιμείνετε στις πρακτικές που χαρίζουν καλή υγεία γενικότερα και ιδανική αρτηριακή πίεση ειδικότερα. Σε πολλές μελέτες όχι σε μια-δυο, έχει διαπιστωθεί πέρα από κάθε αμφιβολία ότι η μείωση της συστολικής πίεσης έστω και κατά μία έως τρεις μονάδες, μειώνει τη σχετική επικινδυνότητα για εγκεφαλικό

Ε Ν Η Μ Ε Ρ Ω Σ Ο Υ. νεφρά

Ε Ν Η Μ Ε Ρ Ω Σ Ο Υ. νεφρά Ε Ν Η Μ Ε Ρ Ω Σ Ο Υ νεφρά νεφρών Η υψηλή αρτηριακή πίεση (υπέρταση) είναι ένα από τα δύο κύρια αίτια χρόνιας νεφρικής νόσου παγκοσμίως (το άλλο είναι ο διαβήτης). Επίσης, τα νεφρά έχουν βασικό ρόλο στη

Διαβάστε περισσότερα

Εισαγωγή. Γιατί είναι χρήσιμο το παρόν βιβλίο. Πώς να ζήσετε 150 χρόνια µε Υγεία

Εισαγωγή. Γιατί είναι χρήσιμο το παρόν βιβλίο. Πώς να ζήσετε 150 χρόνια µε Υγεία Εισαγωγή «Όποιος έχει υγεία, έχει ελπίδα. Και όποιος έχει ελπίδα, έχει τα πάντα.» Τόμας Κάρλαϊλ Γιατί είναι χρήσιμο το παρόν βιβλίο Ο πατέρας μου είναι γιατρός, ένας από τους καλύτερους παθολόγους που

Διαβάστε περισσότερα

ΑΡΤΗΡΙΑΚΗ ΠΙΕΣΗ (Α.Π.)

ΑΡΤΗΡΙΑΚΗ ΠΙΕΣΗ (Α.Π.) ΥΠΕΡΤΑΣΗ Η καρδιά προωθεί το αίμα στον οργανισμό μέσω των αρτηριών, με αποτέλεσμα οι αρτηρίες να βρίσκονται υπό πίεση. Η πίεση αυξάνει όταν είμαστε αναστατωμένοι, όταν τρομάζουμε, όταν καταβάλουμε κάποια

Διαβάστε περισσότερα

Για την υγεία της καρδιάς μας

Για την υγεία της καρδιάς μας Για την υγεία της καρδιάς μας Ο καρδιαγγειακός κίνδυνος επηρεάζει όλες τις ηλικίες, άνδρες και γυναίκες και όλες τις κοινωνικές ομάδες και βέβαια αποτελεί ένα μύθο ότι πλήττει μόνο ηλικιωμένους, άνδρες

Διαβάστε περισσότερα

ΔΩΔΕΚΑ ΜΥΘΟΙ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΡΤΗΡΙΑΚΗ ΥΠΕΡΤΑΣΗ ΔΡ ΓΕΩΡΓΙΟΣ Ι. ΚΟΥΡΤΟΓΛΟΥ ΠΑΘΟΛΟΓΟΣ-ΔΙΑΒΗΤΟΛΟΓΟΣ ΔΙΔΑΚΤΩΡ ΙΑΤΡΙΚΗΣ ΑΠΘ

ΔΩΔΕΚΑ ΜΥΘΟΙ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΡΤΗΡΙΑΚΗ ΥΠΕΡΤΑΣΗ ΔΡ ΓΕΩΡΓΙΟΣ Ι. ΚΟΥΡΤΟΓΛΟΥ ΠΑΘΟΛΟΓΟΣ-ΔΙΑΒΗΤΟΛΟΓΟΣ ΔΙΔΑΚΤΩΡ ΙΑΤΡΙΚΗΣ ΑΠΘ ΔΩΔΕΚΑ ΜΥΘΟΙ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΡΤΗΡΙΑΚΗ ΥΠΕΡΤΑΣΗ ΔΡ ΓΕΩΡΓΙΟΣ Ι. ΚΟΥΡΤΟΓΛΟΥ ΠΑΘΟΛΟΓΟΣ-ΔΙΑΒΗΤΟΛΟΓΟΣ ΔΙΔΑΚΤΩΡ ΙΑΤΡΙΚΗΣ ΑΠΘ ΙΑΤΡΕΙΟ: ΜΗΤΡΟΠΟΛΕΩΣ 46 ΚΛΙΝΙΚΗ ΑΓΙΟΣ ΛΟΥΚΑΣ ΘΕΣ/ΝΙΚΗ 2310254030 ΠΑΝΟΡΑΜΑ 2310380000 Aρτηριακή

Διαβάστε περισσότερα

ΑΡΤΗΡΙΑΚΗ ΥΠΕΡΤΑΣΗ ΚΑΙ ΠΡΟΛΗΨΗ

ΑΡΤΗΡΙΑΚΗ ΥΠΕΡΤΑΣΗ ΚΑΙ ΠΡΟΛΗΨΗ ΑΡΤΗΡΙΑΚΗ ΥΠΕΡΤΑΣΗ ΚΑΙ ΠΡΟΛΗΨΗ Αρτηριακή Υπέρταση είναι η επίμονη αύξηση της αρτηριακής πίεσης πάνω από τα φυσιολογικά όρια και ενώ το άτομο βρίσκεται σε ηρεμία, συστολική πάνω από 150 mmhg και διαστολική

Διαβάστε περισσότερα

Κυκλοφορικό σύστημα. Από μαθητές και μαθήτριες του Στ 1

Κυκλοφορικό σύστημα. Από μαθητές και μαθήτριες του Στ 1 Κυκλοφορικό σύστημα Από μαθητές και μαθήτριες του Στ 1 Η καρδία Χτύπα 2 δισεκατομμύρια φορές σε όλη μας τη ζωή. Βρίσκεται στο θώρακα, κέντρο προς αριστερά. Έχει το μέγεθος μιας γροθιάς. Αλεξάνδρα, Αναστασία,

Διαβάστε περισσότερα

Καρδιακή Ανεπάρκεια. Πώς δουλεύει φυσιολογικά η καρδιά

Καρδιακή Ανεπάρκεια. Πώς δουλεύει φυσιολογικά η καρδιά Καρδιακή Ανεπάρκεια Απόστολος Καραβίδας Πρόεδρος Ομάδας Εργασίας Καρδιακής Ανεπάρκειας Διευθυντής Καρδιολογικού Τμήματος, Γενικό Κρατικό Νοσοκομείο Αθήνας Η καρδιακή ανεπάρκεια είναι μια σοβαρή καρδιολογική

Διαβάστε περισσότερα

ΓΕΝΙΚΑ ΓΙΑ ΤΗ ΝΕΦΡΟΛΙΘΙΑΣΗ

ΓΕΝΙΚΑ ΓΙΑ ΤΗ ΝΕΦΡΟΛΙΘΙΑΣΗ 1 ΓΕΝΙΚΑ ΓΙΑ ΤΗ ΝΕΦΡΟΛΙΘΙΑΣΗ Κυριακή Σταματέλου Ειδικός Νεφρολόγος, MBA Τι είναι η νεφρολιθίαση; Η νεφρολιθίαση λέγεται κοινά «πέτρες στα νεφρά» και είναι γνωστή στην ανθρωπότητα από τα αρχαία χρόνια.

Διαβάστε περισσότερα

ΚΑΡΚΙΝΟΣ ΠΝΕΥΜΟΝΑ. Ποιός είναι ο καλύτερος τρόπος για να αντιμετωπιστεί;

ΚΑΡΚΙΝΟΣ ΠΝΕΥΜΟΝΑ. Ποιός είναι ο καλύτερος τρόπος για να αντιμετωπιστεί; www.agaliazo.gr ΚΑΡΚΙΝΟΣ ΠΝΕΥΜΟΝΑ Λεωσθένους 21-23, 18536 Πειραιάς - Τ: 210 4181641 - F: 210 4535343 e: oekk@otenet.gr - www.oekk.gr ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ Ν. ΑΧΑΙΑΣ Πατρέως 8-10, 26221 Πάτρα - Τ/F: 2610 226122 e:

Διαβάστε περισσότερα

Πώς ρυθμίζεται η πίεση στον οργανισμό μας, με ποιο μηχανισμό;

Πώς ρυθμίζεται η πίεση στον οργανισμό μας, με ποιο μηχανισμό; Αυτές οι πληροφορίες προορίζονται για γενική πληροφόρηση και ενημέρωση του κοινού και σε καμία περίπτωση δεν μπορούν να αντικαταστήσουν τη συμβουλή ιατρού ή άλλου αρμοδίου επαγγελματία υγείας Τι είναι

Διαβάστε περισσότερα

ΚΑΡΚΙΝΟΣ ΠΝΕΥΜΟΝΑ. Όλα όσα θέλετε να ξέρετε αν κάποιο αγαπημένο σας πρόσωπο είναι ασθενής

ΚΑΡΚΙΝΟΣ ΠΝΕΥΜΟΝΑ. Όλα όσα θέλετε να ξέρετε αν κάποιο αγαπημένο σας πρόσωπο είναι ασθενής www.agaliazo.gr ΚΑΡΚΙΝΟΣ ΠΝΕΥΜΟΝΑ Λεωσθένους 21-23, 18536 Πειραιάς - Τ: 210 4181641 - F: 210 4535343 e: oekk@otenet.gr - www.oekk.gr ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ Ν. ΑΧΑΙΑΣ Πατρέως 8-10, 26221 Πάτρα - Τ/F: 2610 226122 e:

Διαβάστε περισσότερα

PRESSURE POINTS SERIES: Εισαγωγή στην υπέρταση

PRESSURE POINTS SERIES: Εισαγωγή στην υπέρταση PRESSURE POINTS SERIES: NO.1 Εισαγωγή στην υπέρταση BLOOD PRESSURE ASSOCIATION Η υπέρταση αποτελεί τη σημαντικότερη γνωστή αιτία αναπηρίας και πρώιμου θανάτου στη Μεγάλη Βρετανία από εγκεφαλικό επεισόδιο,

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΟΦΡΑΚΤΙΚΕΣ ΠΑΘΗΣΕΙΣ (ΣΤΕΝΩΣΕΙΣ) ΤΗΣ ΚΑΡ ΙΑΣ Ή ΤΩΝ ΑΓΓΕΙΩΝ

ΑΠΟΦΡΑΚΤΙΚΕΣ ΠΑΘΗΣΕΙΣ (ΣΤΕΝΩΣΕΙΣ) ΤΗΣ ΚΑΡ ΙΑΣ Ή ΤΩΝ ΑΓΓΕΙΩΝ 8 ΑΠΟΦΡΑΚΤΙΚΕΣ ΠΑΘΗΣΕΙΣ (ΣΤΕΝΩΣΕΙΣ) ΤΗΣ ΚΑΡ ΙΑΣ Ή ΤΩΝ ΑΓΓΕΙΩΝ Μία παρακώλυση της ροής του αίµατος οφείλεται συχνά σε στένωση και µπορεί να σταµατήσει τη ροή του αίµατος µερικώς ή τελείως. Κάθε µία από

Διαβάστε περισσότερα

ΠΩΣ ΕΝΑΣ ΓΙΑΤΡΟΣ ΘΑ ΙΑΓΝΩΣΕΙ ΜΙΑ ΣΥΓΓΕΝΗ ΚΑΡ ΙΟΠΑΘΕΙΑ

ΠΩΣ ΕΝΑΣ ΓΙΑΤΡΟΣ ΘΑ ΙΑΓΝΩΣΕΙ ΜΙΑ ΣΥΓΓΕΝΗ ΚΑΡ ΙΟΠΑΘΕΙΑ 2 ΠΩΣ ΕΝΑΣ ΓΙΑΤΡΟΣ ΘΑ ΙΑΓΝΩΣΕΙ ΜΙΑ ΣΥΓΓΕΝΗ ΚΑΡ ΙΟΠΑΘΕΙΑ Κατά κανόνα, η διάγνωση µιας συγγενούς καρδιοπάθειας γίνεται στη βρεφική ηλικία, αν και αρκετές περιπτώσεις µπορούν να διαγνωσθούν σε οποιαδήποτε

Διαβάστε περισσότερα

Καρδιολογική Εταιρεία Κύπρου

Καρδιολογική Εταιρεία Κύπρου Προστάτεψε την καρδία σου Καρδιολογική Εταιρεία Κύπρου Καρδιοαγγειακές παθήσεις και γυναικείο φύλο Εισαγωγή Οι καρδιαγγειακές παθήσεις αποτελούν σε παγκόσμιο επίπεδο την κυριότερη αιτία θανάτου στο γυναικείο

Διαβάστε περισσότερα

ΥΠΕΡΤΑΣΗ ΣΕ ΣΚΙΤΣΑ Γ. ΣΤΕΡΓΙΟΥ Θ. ΜΟΥΝΤΟΚΑΛΑΚΗΣ

ΥΠΕΡΤΑΣΗ ΣΕ ΣΚΙΤΣΑ Γ. ΣΤΕΡΓΙΟΥ Θ. ΜΟΥΝΤΟΚΑΛΑΚΗΣ ΥΠΕΡΤΑΣΗ ΣΕ ΣΚΙΤΣΑ Γ. ΣΤΕΡΓΙΟΥ Θ. ΜΟΥΝΤΟΚΑΛΑΚΗΣ ΥΠΕΡΤΑΣΗ ΣΕ ΣΚΙΤΣΑ Η υπέρταση είναι ένα από τα συνηθέστερα και σπουδαιότερα προβλήματα υγείας. Πάνω από ένα δισεκατομμύριο άνθρωποι σε όλο τον κόσμο (σχεδόν

Διαβάστε περισσότερα

Θα πρέπει να μιλήσετε με το γιατρό σας και να τον ρωτήσετε εάν θα πρέπει να εξεταστείτε για Χρόνια Αποφρακτική Πνευμονοπάθεια

Θα πρέπει να μιλήσετε με το γιατρό σας και να τον ρωτήσετε εάν θα πρέπει να εξεταστείτε για Χρόνια Αποφρακτική Πνευμονοπάθεια Έχετε δυσκολία στην αναπνοή πιο συχνά από άτομα της ηλικίας σας; Βήχετε τις πιο πολλές ημέρες; Όταν βήχετε έχετε βλέννα ή φλέμα; Είστε τουλάχιστον 40 ετών; Είστε νυν ή πρώην καπνιστής; Εάν απαντήσετε ΝΑΙ

Διαβάστε περισσότερα

Πρόληψη στα καρδιαγγειακά νοσήματα

Πρόληψη στα καρδιαγγειακά νοσήματα Πρόληψη στα καρδιαγγειακά νοσήματα www.pegkaspanagiotis.gr Τι εννοούμε με τον όρο πρόληψη καρδιαγγειακής νόσου; Εννοούμε τη συντονισμένη δέσμη ενεργειών, τόσο σε ατομικό, όσο και σε συλλογικό επίπεδο,

Διαβάστε περισσότερα

Εργασία βιολογίας Μ. Παναγιώτα A 1 5 ο ΓΕΛ Χαλανδρίου 2013-14. Αγγειοπλαστική Bypass

Εργασία βιολογίας Μ. Παναγιώτα A 1 5 ο ΓΕΛ Χαλανδρίου 2013-14. Αγγειοπλαστική Bypass Εργασία βιολογίας Μ. Παναγιώτα A 1 5 ο ΓΕΛ Χαλανδρίου 2013-14 Αγγειοπλαστική Bypass Η αντιμετώπιση των καρδιαγγειακών νόσων περιλαμβάνει: φαρμακευτική αγωγή συστάσεις για αλλαγές στον τρόπο ζωής και τις

Διαβάστε περισσότερα

ΑΣΚΗΣΗ ΥΓΕΙΑ ΖΩΝΤΑΝΙΑ

ΑΣΚΗΣΗ ΥΓΕΙΑ ΖΩΝΤΑΝΙΑ ΑΣΚΗΣΗ ΥΓΕΙΑ ΖΩΝΤΑΝΙΑ ΣΗΜΕΡΑ? Πως? ΝΙΚΟΛΑΟΥ ΒΑΛΕΝΤΙΝΑ ΦΥΣΙΟΘΕΡΑΠΕΥΤΡΙΑ 6+1 συμβουλές για να διατηρήσετε τα κίνητρά σας για άσκηση ισχυρά! Πολλοί είναι αυτοί που ξεκινούν ένα πρόγραμμα γυμναστικής γεμάτοι

Διαβάστε περισσότερα

ΑΡΤΗΡΙΑΚΗ ΥΠΕΡΤΑΣΗ & ΑΣΚΗΣΗ

ΑΡΤΗΡΙΑΚΗ ΥΠΕΡΤΑΣΗ & ΑΣΚΗΣΗ Υγεία και Άσκηση Ειδικών Πληθυσμών ΜΚ0958 Υπεύθυνη Μαθήματος: Χ. Καρατζαφέρη Διδάσκοντες: Χ. Καρατζαφέρη, Γ. Σακκάς,Α. Καλτσάτου 2013-2014 Διάλεξη 4 ΤΕΦΑΑ, ΠΘ ΑΡΤΗΡΙΑΚΗ ΥΠΕΡΤΑΣΗ & ΑΣΚΗΣΗ 1 Στις 2 Απριλίου

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΣΧΕΤΙΣΜΟΣ ΥΓΕΙΑΣ ΝΕΦΡΩΝ, ΚΑΡ ΙΑΣ, ΑΡΤΗΡΙΑΚΗΣ ΠΙΕΣΗΣ ΚΑΙ ΙΑΒΗΤΗ

ΣΥΣΧΕΤΙΣΜΟΣ ΥΓΕΙΑΣ ΝΕΦΡΩΝ, ΚΑΡ ΙΑΣ, ΑΡΤΗΡΙΑΚΗΣ ΠΙΕΣΗΣ ΚΑΙ ΙΑΒΗΤΗ ΣΥΣΧΕΤΙΣΜΟΣ ΥΓΕΙΑΣ ΝΕΦΡΩΝ, ΚΑΡ ΙΑΣ, ΑΡΤΗΡΙΑΚΗΣ ΠΙΕΣΗΣ ΚΑΙ ΙΑΒΗΤΗ Kidney Health Australia σελίδα 1/5 ΕΙΣΑΓΩΓΗ Η νεφροπάθεια χαρακτηρίζεται και ως "σιωπηρή ασθένεια" γιατί συχνά δεν υπάρχουν συμπτώματα.

Διαβάστε περισσότερα

ΔΥΣΛΙΠΙΔΑΙΜΙΑ. Νικολούδη Μαρία. Ειδικ. Παθολόγος, Γ.Ν.Θ.Π. «Η Παμμακάριστος»

ΔΥΣΛΙΠΙΔΑΙΜΙΑ. Νικολούδη Μαρία. Ειδικ. Παθολόγος, Γ.Ν.Θ.Π. «Η Παμμακάριστος» ΔΥΣΛΙΠΙΔΑΙΜΙΑ Νικολούδη Μαρία Ειδικ. Παθολόγος, Γ.Ν.Θ.Π. «Η Παμμακάριστος» Ο όρος δυσλιπιδαιμία εκφράζει τις ποσοτικές και ποιοτικές διαταραχές των λιπιδίων του αίματος. Τα λιπίδια όπως η χοληστερόλη και

Διαβάστε περισσότερα

Κάπνισμα και Κυκλοφορικό Σύστημα

Κάπνισμα και Κυκλοφορικό Σύστημα Κάπνισμα και Κυκλοφορικό Σύστημα Κάπνισμα και Κυκλοφορικό Σύστημα Αν και οι περισσότεροι άνθρωποι συσχετίζουν τους θανάτους από το κάπνισμα με καρκίνο και παθήσεις των πνευμόνων, στην πράξη, περισσότεροι

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΙΔΙΚΗ ΠΑΧΥΣΑΡΚΙΑ ΚΟΥΜΠΟΥΡΑ ΠΑΝΑΓΙΩΤΑ. Συνεργάτης ΤΕΙ ΛΑΡΙΣΑΣ. Τμήμα Νοσηλευτικής

ΠΑΙΔΙΚΗ ΠΑΧΥΣΑΡΚΙΑ ΚΟΥΜΠΟΥΡΑ ΠΑΝΑΓΙΩΤΑ. Συνεργάτης ΤΕΙ ΛΑΡΙΣΑΣ. Τμήμα Νοσηλευτικής ΚΟΥΜΠΟΥΡΑ ΠΑΝΑΓΙΩΤΑ Συνεργάτης ΤΕΙ ΛΑΡΙΣΑΣ Τμήμα Νοσηλευτικής ΠΑΙΔΙΚΗ ΠΑΧΥΣΑΡΚΙΑ Το παιδί από τη γέννησή του μέχρι την ηλικία των 19 έως 20 ετών παρουσιάζει μία αύξηση του βάρους αλλά και του ύψους. Αν

Διαβάστε περισσότερα

Η ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΚΗ ΚΑΡ ΙA ΚΑΙ Η ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑ ΤΗΣ

Η ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΚΗ ΚΑΡ ΙA ΚΑΙ Η ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑ ΤΗΣ Η ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΚΗ ΚΑΡ ΙA ΚΑΙ Η ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑ ΤΗΣ 1 Η φυσιολογική καρδιά είναι µία πολύ δυνατή αντλία φτιαγµένη από µυϊκό ιστό, που λειτουργεί εντατικά και συνεχώς. Έχει περίπου τις διαστάσεις µιας ανθρώπινης

Διαβάστε περισσότερα

ΜΕ ΑΦΟΡΜΗ ΤΗ ΠΑΓΚΟΣΜΙΑ ΕΠΙΔΗΜΙΑ ΔΙΑΒΗΤΗ ΚΑΙ ΤΗΝ ΠΡΟΣΒΟΛΗ ΑΠ ΑΥΤΟΝ ΑΤΟΜΩΝ ΝΕΑΡΗΣ ΗΛΙΚΙΑΣ

ΜΕ ΑΦΟΡΜΗ ΤΗ ΠΑΓΚΟΣΜΙΑ ΕΠΙΔΗΜΙΑ ΔΙΑΒΗΤΗ ΚΑΙ ΤΗΝ ΠΡΟΣΒΟΛΗ ΑΠ ΑΥΤΟΝ ΑΤΟΜΩΝ ΝΕΑΡΗΣ ΗΛΙΚΙΑΣ ΜΕ ΑΦΟΡΜΗ ΤΗ ΠΑΓΚΟΣΜΙΑ ΕΠΙΔΗΜΙΑ ΔΙΑΒΗΤΗ ΚΑΙ ΤΗΝ ΠΡΟΣΒΟΛΗ ΑΠ ΑΥΤΟΝ ΑΤΟΜΩΝ ΝΕΑΡΗΣ ΗΛΙΚΙΑΣ Δρ Γεώργιος Ι Κούρτογλου Παθολόγος-Διαβητολόγος Διδάκτωρ Ιατρικής ΑΠΘ Εκρηκτικές διαστάσεις λαμβάνει πλέον ο σακχαρώδης

Διαβάστε περισσότερα

Κράμπα. Παράγοντες πρόκλησης μυϊκής κράμπας

Κράμπα. Παράγοντες πρόκλησης μυϊκής κράμπας Κράμπα -Η εμφάνιση κράμπας είναι συχνότερη σε άτομα της 3ης ηλικίας, σε μη γυμνασμένους και υπέρβαρους ανθρώπους ακόμα και στους αθλητές,ιδίως ύστερα απο μακρά εξαντλητική προσπάθεια και έντονη εφίδρωση.

Διαβάστε περισσότερα

Βιολογία Α Λυκείου Κεφ. 3. Κυκλοφορικό Σύστημα. Καρδιά Αιμοφόρα αγγεία Η κυκλοφορία του αίματος Αίμα

Βιολογία Α Λυκείου Κεφ. 3. Κυκλοφορικό Σύστημα. Καρδιά Αιμοφόρα αγγεία Η κυκλοφορία του αίματος Αίμα Βιολογία Α Λυκείου Κεφ. 3 Κυκλοφορικό Σύστημα Καρδιά Αιμοφόρα αγγεία Η κυκλοφορία του αίματος Αίμα Η μεταφορά των θρεπτικών ουσιών στα κύτταρα και των ιστών και η απομάκρυνση από αυτά των άχρηστων γίνεται

Διαβάστε περισσότερα

Πρότυπα περίθαλψης (ΠΠ) για ανθρώπους με οστεοαρθρίτιδα

Πρότυπα περίθαλψης (ΠΠ) για ανθρώπους με οστεοαρθρίτιδα Πρότυπα περίθαλψης () για ανθρώπους με οστεοαρθρίτιδα Μετάφρασ η σε: Ολοκληρώθ ηκε από: Email: 1 1 2 3 4 Οι άνθρωποι με συμπτώματα οστεοαρθρίτιδας (ΟΑ) θα πρέπει να έχουν πρόσβαση σε επαγγελματία του τομέα

Διαβάστε περισσότερα

Μειώστε τον κίνδυνο για πρόωρο θάνατο µε τα Ωµέγα-3

Μειώστε τον κίνδυνο για πρόωρο θάνατο µε τα Ωµέγα-3 Μειώστε τον κίνδυνο για πρόωρο θάνατο µε τα Ωµέγα-3 Για χρόνια, οι καταναλωτές µαθαίνουν για τα οφέλη της µείωσης των καρδιαγγειακών παθήσεων µε τη λήψη ωµέγα-3 λιπαρών οξέων. Αυτή η άποψη έχει επικρατήσει,

Διαβάστε περισσότερα

ΕΚΤΙΜΗΣΗ ΚΑΙ ΠΡΟΛΗΨΗ ΤΟΥ ΚΑΡΔΙΑΓΓΕΙΑΚΟΥ ΚΙΝΔΥΝΟΥ ΣΤΗ ΝΕΑΡΗ ΗΛΙΚΙΑ

ΕΚΤΙΜΗΣΗ ΚΑΙ ΠΡΟΛΗΨΗ ΤΟΥ ΚΑΡΔΙΑΓΓΕΙΑΚΟΥ ΚΙΝΔΥΝΟΥ ΣΤΗ ΝΕΑΡΗ ΗΛΙΚΙΑ ΕΚΤΙΜΗΣΗ ΚΑΙ ΠΡΟΛΗΨΗ ΤΟΥ ΚΑΡΔΙΑΓΓΕΙΑΚΟΥ ΚΙΝΔΥΝΟΥ ΣΤΗ ΝΕΑΡΗ ΗΛΙΚΙΑ ΠΑΠΑΔΟΠΟΥΛΟΥ ΕΥΑΓΓΕΛΙΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΡΙΑ ΤΕ, Β ΚΑΡΔΙΟΛΟΓΙΚΗ ΚΛΙΝΙΚΗ Α.Π.Θ. Γ.Ν.Θ. «ΙΠΠΟΚΡΑΤΕΙΟ» ΜSc Εργαστήριο Ιατρικής της Άθλησης Α.Π.Θ. Πτυχιούχος

Διαβάστε περισσότερα

Μέχρι σήµερα γνωρίζατε ότι η κατανάλωση ψωµιού είναι µία απολαυστική και θρεπτική συνήθεια. Από σήµερα η αγαπηµένη σας αυτή καθηµερινή συνήθεια µπορεί να παρέχει στον οργανισµό ακόµη περισσότερα θρεπτικά

Διαβάστε περισσότερα

Παχυσαρκία και Σακχαρώδης Διαβήτης

Παχυσαρκία και Σακχαρώδης Διαβήτης Παχυσαρκία και Σακχαρώδης Διαβήτης Τι είναι ο Σακχαρώδης Διαβήτης τύπου 2 (ΣΔ2) Ο Σακχαρώδης Διαβήτης γενικά είναι μια πάθηση κατά την οποία ο οργανισμός και συγκεκριμένα το πάγκρεας δεν παράγει ή δεν

Διαβάστε περισσότερα

Εάν απαντήσατε "ναι" σε 3 ή περισσότερες ερωτήσεις, συμβουλευτείτε το έντυπο αυτό, το οποίο περιέχει πληροφορίες που μπορούν να σας βοηθήσουν.

Εάν απαντήσατε ναι σε 3 ή περισσότερες ερωτήσεις, συμβουλευτείτε το έντυπο αυτό, το οποίο περιέχει πληροφορίες που μπορούν να σας βοηθήσουν. Βήχετε μερικές φορές τις περισσότερες μέρες; Έχετε συχνά πτύελα (φλέματα) όταν βήχετε; Είστε άνω των 40 ετών; Αναπνέετε με δυσκολία σε σύγκριση με τους συνομήλικους σας; Καπνίζετε ή είστε πρώην καπνιστής/καπνίστρια;

Διαβάστε περισσότερα

Άσκηση και Καρδιοπάθειες

Άσκηση και Καρδιοπάθειες Συμμαχία για την υγεία - Άσκηση Άσκηση και Καρδιοπάθειες Συγγραφική ομάδα: Φλουρής Ανδρέας, Ερευνητής Βογιατζής Ιωάννης, Αναπληρωτής Καθηγητής ΤΕΦΑΑ, ΕΚΠΑ Σταυρόπουλος- Καλίνογλου Αντώνης, Ερευνητής Σύγχρονες

Διαβάστε περισσότερα

Δελτίο Τύπου. Για περισσότερες πληροφορίες: www.boehringer-ingelheim.com

Δελτίο Τύπου. Για περισσότερες πληροφορίες: www.boehringer-ingelheim.com Η εμπαγλιφλοζίνη είναι το μόνο φάρμακο για το σακχαρώδη διαβήτη που έχει δείξει στατιστικά σημαντική μείωση τόσο του καρδιαγγειακού κινδύνου όσο και του καρδιαγγειακού θανάτου, σε μελέτη ειδικά σχεδιασμένη

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΟΛΟΓΙΑ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ

ΒΙΟΛΟΓΙΑ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΝΟΤΑ ΛΑΖΑΡΑΚΗ - ΙΟΡΔΑΝΗΣ ΣΑΡΑΝΤΟΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ Αθήνα 2007 3 4 Π Ρ Ο Λ Ο Γ Ο Σ Η μελέτη των αλληλεπιδράσεων του ανθρώπινου οργανισμού με τον περιβάλλοντα

Διαβάστε περισσότερα

Λαµβάνοντας τη διάγνωση: συναισθήµατα και αντιδράσεις

Λαµβάνοντας τη διάγνωση: συναισθήµατα και αντιδράσεις Λαµβάνοντας τη διάγνωση: συναισθήµατα και αντιδράσεις Πιθανότατα αισθάνεστε πολύ αναστατωµένοι αφού λάβατε µια διάγνωση καρκίνου. Συνήθως είναι δύσκολο να αποδεχθείτε τη διάγνωση αµέσως και αυτό είναι

Διαβάστε περισσότερα

Το συγκλονιστικό άρθρο. του Γλέζου στη Welt. Διαβάστε το συγκλονιστικό άρθρο του Μανώλη Γλέζου στη 1 / 5

Το συγκλονιστικό άρθρο. του Γλέζου στη Welt. Διαβάστε το συγκλονιστικό άρθρο του Μανώλη Γλέζου στη 1 / 5 άρθρο του Μανώλη Γλέζου στη γερμανική εφημερίδα Die Welt, στο οποίο εξηγεί στους Γερμανούς Το συγκλονιστικό άρθρο του Γλέζου στη Welt Διαβάστε το συγκλονιστικό άρθρο του Μανώλη Γλέζου στη 1 / 5 γερμανική

Διαβάστε περισσότερα

Η ΦΡΟΝΤΙΔΑ ΤΗΣ ΥΓΕΙONOMIKHΣ ΣΑΣ ΠΕΡΙΘΑΛΨΗΣ ΠΑΡΤΕ ΜΕΡΟΣ

Η ΦΡΟΝΤΙΔΑ ΤΗΣ ΥΓΕΙONOMIKHΣ ΣΑΣ ΠΕΡΙΘΑΛΨΗΣ ΠΑΡΤΕ ΜΕΡΟΣ Η ΦΡΟΝΤΙΔΑ ΤΗΣ ΥΓΕΙONOMIKHΣ ΣΑΣ ΠΕΡΙΘΑΛΨΗΣ ΠΑΡΤΕ ΜΕΡΟΣ Η Χρηματοδοτιση του εργου Εγινε απο το Υπουργειο Υγειας και Μακροχρονης Φροντιδας του Ονταριο. www.oha.com 1. Συμμετεχετε στην φροντιδα της υγειονομικης

Διαβάστε περισσότερα

Το κορίτσι με τα πορτοκάλια. Εργασία Χριστουγέννων στο μάθημα της Λογοτεχνίας. [Σεμίραμις Αμπατζόγλου] [Γ'1 Γυμνασίου]

Το κορίτσι με τα πορτοκάλια. Εργασία Χριστουγέννων στο μάθημα της Λογοτεχνίας. [Σεμίραμις Αμπατζόγλου] [Γ'1 Γυμνασίου] Το κορίτσι με τα πορτοκάλια Εργασία Χριστουγέννων στο μάθημα της Λογοτεχνίας [Σεμίραμις Αμπατζόγλου] [Γ'1 Γυμνασίου] Εργασία Χριστουγέννων στο μάθημα της Λογοτεχνίας: Σεμίραμις Αμπατζόγλου Τάξη: Γ'1 Γυμνασίου

Διαβάστε περισσότερα

Εργασία στο μάθημα της βιολογίας υπεύθυνη καθηγήτρια : Ζαρφτσιάν Μαρία Ελένη

Εργασία στο μάθημα της βιολογίας υπεύθυνη καθηγήτρια : Ζαρφτσιάν Μαρία Ελένη Εργασία στο μάθημα της βιολογίας υπεύθυνη καθηγήτρια : Ζαρφτσιάν Μαρία Ελένη Εισαγωγή: Το κυκλοφορικό είναι από τα πιο σημαντικά αλλά και από τα πιο ευαίσθητα συστήματα του οργανισμού μας. Τα προβλήματα

Διαβάστε περισσότερα

Συνέδριο: Εξελίξεις στην Καρδιαγγειακή Ιατρική 2015

Συνέδριο: Εξελίξεις στην Καρδιαγγειακή Ιατρική 2015 Πρότυπο Κέντρο Καρδιάς και Αγγείων Athens Heart Center Διευθυντής: Καθηγητής Χριστόδουλος. Στεφανάδης Συνέδριο: Εξελίξεις στην Καρδιαγγειακή Ιατρική 2015 Καρδιολογική Κλινική Ι. Γιαλάφος Δ/ντης Κ. Αθανασόπουλος

Διαβάστε περισσότερα

Άν καπνίζεις... Η ιστορία του καπνίσματος

Άν καπνίζεις... Η ιστορία του καπνίσματος Άν καπνίζεις... Η ιστορία του καπνίσματος Οι πρώτοι που ανακάλυψαν τις χαλαρωτικές ιδιότητες του καπνού ήταν οι Ινδιάνοι. Συνήθιζαν να καπνίζουν πίπα ή πούρο. Με την άφιξη των πρώτων ευρωπαίων στην αμερικανική

Διαβάστε περισσότερα

www.cirse.org Περιφερική Αγγειοπάθεια Ενημέρωση Ασθενών Επεμβατική Ακτινολογία: Η εναλλακτική σου στη χειρουργική

www.cirse.org Περιφερική Αγγειοπάθεια Ενημέρωση Ασθενών Επεμβατική Ακτινολογία: Η εναλλακτική σου στη χειρουργική Περιφερική Αγγειοπάθεια Ενημέρωση Ασθενών Επεμβατική Ακτινολογία: Η εναλλακτική σου στη χειρουργική www.cirse.org Cardiovascular and Interventional Radiological Society of Europe Cardiovascular and Interventional

Διαβάστε περισσότερα

ΨΗΦΙΑΚΑ ΠΑΙΧΝΙΔΙΑ ΣΕ ΣΥΣΚΕΥΕΣ ΚΙΝΗΤΗΣ

ΨΗΦΙΑΚΑ ΠΑΙΧΝΙΔΙΑ ΣΕ ΣΥΣΚΕΥΕΣ ΚΙΝΗΤΗΣ 1 of 18 4/16/2015 4:11 PM ΨΗΦΙΑΚΑ ΠΑΙΧΝΙΔΙΑ ΣΕ ΣΥΣΚΕΥΕΣ ΚΙΝΗΤΗΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ Το ερωτηματολόγιο αυτό έχει διάφορες ενότητες για τα ψηφιακά παιχνίδια που παίζονται σε συσκευές κινητής τεχνολογίας και ειδικότερα

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΕΝΗΜΕΡΩΣΗΣ ΚΑΙ ΠΡΟΛΗΨΗΣ ΤΟΥ ΚΑΡΔΙΑΓΓΕΙΑΚΟΥ ΚΙΝΔΥΝΟΥ. Υπό την Αιγίδα:

ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΕΝΗΜΕΡΩΣΗΣ ΚΑΙ ΠΡΟΛΗΨΗΣ ΤΟΥ ΚΑΡΔΙΑΓΓΕΙΑΚΟΥ ΚΙΝΔΥΝΟΥ. Υπό την Αιγίδα: Υπό την Αιγίδα: Ελληνικής Καρδιολογικής Εταιρείας Ελληνικού Ιδρύματος Καρδιολογίας 1 ΣΚΟΠΟΣ: Πρόληψη Καρδιαγγειακών Νοσημάτων στην ηλικιακή ομάδα 40 65 ετών. ΑΤΟΜΑ 40 65 ΕΤΩΝ: Αυξημένοι παράγοντες κινδύνου

Διαβάστε περισσότερα

Καλωσορίσατε στο πρώτο Ολοκληρωμένο Διαβητολογικό Κέντρο!

Καλωσορίσατε στο πρώτο Ολοκληρωμένο Διαβητολογικό Κέντρο! Καλωσορίσατε στο πρώτο Ολοκληρωμένο Διαβητολογικό Κέντρο! Η αλματώδης αύξηση της συχνότητας του Σακχαρώδη Διαβήτη δημιούργησε την ανάγκη ίδρυσης οργανωμένων Κέντρων, τα οποία διαθέτουν όλα τα σύγχρονα

Διαβάστε περισσότερα

Μήπως έχω µεγαλακρία; Πώς θα το καταλάβω;

Μήπως έχω µεγαλακρία; Πώς θα το καταλάβω; Μήπως έχω µεγαλακρία; Πώς θα το καταλάβω; MegalakriaBroshure.indd 1 17/11/2010 1:27:39 μμ Η Πανελλήνια Ένωση Σπανίων Παθήσεων (Π.Ε.Σ.ΠΑ) είναι ο μόνος φορέας, μη κερδοσκοπικό σωματείο, συλλόγων ασθενών

Διαβάστε περισσότερα

ΙΣΤΟΡΙΑ Η χοληστερίνη εντοπίστηκε για πρώτη φορά σε πέτρες της χολής το 1784.Η σχέση της με τα καρδιαγγειακά νοσήματα ανακαλύφθηκε στις τελευταίες

ΙΣΤΟΡΙΑ Η χοληστερίνη εντοπίστηκε για πρώτη φορά σε πέτρες της χολής το 1784.Η σχέση της με τα καρδιαγγειακά νοσήματα ανακαλύφθηκε στις τελευταίες ΧΟΛΗΣΤΕΡΙΝΗ Η χοληστερίνη ή η χοληστερόλη είναι κηρώδης στερόλης που βρίσκεται στη μεμβράνη των κυττάρων όλων των ιστών του σώματος, και στο πλάσμα του αίματος όλων των ζώων. Μικρότερες ποσότητες χοληστερίνης

Διαβάστε περισσότερα

Αποτελέσματα έρευνας αγοράς σε Γιατρούς, Φαρμακοποιούς & Κοινό σχετικά με την. Επικοινωνία. των ΦΕ. the value of experience

Αποτελέσματα έρευνας αγοράς σε Γιατρούς, Φαρμακοποιούς & Κοινό σχετικά με την. Επικοινωνία. των ΦΕ. the value of experience Αποτελέσματα έρευνας αγοράς σε Γιατρούς, Φαρμακοποιούς & Κοινό σχετικά με την Επικοινωνία των ΦΕ Στόχος της έρευνας Αξιολόγηση της επικοινωνίας των Φαρμακευτικών Εταιριών με: Γιατρούς Φαρμακοποιούς Κοινό

Διαβάστε περισσότερα

ΙΑΦΡΑΓΜΑΤΙΚΑ ΕΛΛΕΙΜΜΑΤΑ

ΙΑΦΡΑΓΜΑΤΙΚΑ ΕΛΛΕΙΜΜΑΤΑ 7 ΙΑΦΡΑΓΜΑΤΙΚΑ ΕΛΛΕΙΜΜΑΤΑ Σε µια καρδιά που λειτουργεί φυσιολογικά, το αίµα µε χαµηλή περιεκτικότητα σε οξυγόνο ρέει από το σώµα στη δεξιά πλευρά της καρδιάς (στο δεξιό κόλπο και από εκεί στη δεξιά κοιλία).

Διαβάστε περισσότερα

Παράγοντες Καρδιαγγειακού Κινδύνου. Ενημέρωση & Πρόληψη

Παράγοντες Καρδιαγγειακού Κινδύνου. Ενημέρωση & Πρόληψη Παράγοντες Καρδιαγγειακού Κινδύνου Ενημέρωση & Πρόληψη Παράγοντες Καρδιαγγειακού Κινδύνου Μεταβολικό Σύνδρομο Παχυσαρκία Υπερλιπιδιαμία Υπέρταση Σακχαρώδης Διαβήτης Παράγοντες Καρδιαγγειακού Κινδύνου Μεταβολικό

Διαβάστε περισσότερα

Από τον Κώστα κουραβανα

Από τον Κώστα κουραβανα Από τον Κώστα κουραβανα Περιεχόμενα Γενικός ορισμός παχυσαρκίας Ορμονικοί-Γονιδιακοί-παράγοντες Επιπτώσεις στην υγεία Θεραπεία-Δίαιτα Γενικός ορισμός παχυσαρκίας Παχυσαρκία είναι κλινική κατάσταση στην

Διαβάστε περισσότερα

Η ΔΙΑΤΟΦΗ ΤΟΥ ΣΗΜΕΡΑ. Μαθητές: Τάτσιου Ελενη,ΖάχουΚατερίνα,Κοκκινίδου Αθανασία,Καρπόζηλος Κωνσταντίνος. Καθηγητής: κ. Παπαμήτσος

Η ΔΙΑΤΟΦΗ ΤΟΥ ΣΗΜΕΡΑ. Μαθητές: Τάτσιου Ελενη,ΖάχουΚατερίνα,Κοκκινίδου Αθανασία,Καρπόζηλος Κωνσταντίνος. Καθηγητής: κ. Παπαμήτσος Η ΔΙΑΤΟΦΗ ΤΟΥ ΣΗΜΕΡΑ Μαθητές: Τάτσιου Ελενη,ΖάχουΚατερίνα,Κοκκινίδου Αθανασία,Καρπόζηλος Κωνσταντίνος Καθηγητής: κ. Παπαμήτσος ΔΙΑΤΡΟΦH Η διατροφή στην ζωή του ανθρώπου παίζει τον μεγαλύτερο ρόλο. Για

Διαβάστε περισσότερα

ΓΡΑΠΤΕΣ ΑΠΟΛΥΤΗΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΙΟΥΝΙΟΥ 2015

ΓΡΑΠΤΕΣ ΑΠΟΛΥΤΗΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΙΟΥΝΙΟΥ 2015 ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΑΡΧ. ΜΑΚΑΡΙΟΥ Γ - ΠΛΑΤΥ ΣΧΟΛΙΚΟ ΕΤΟΣ 2014-2015 ΓΡΑΠΤΕΣ ΑΠΟΛΥΤΗΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΙΟΥΝΙΟΥ 2015 ΜΑΘΗΜΑ: ΒΙΟΛΟΓΙΑ-ΧΗΜΕΙΑ ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ: 12/6/2015 ΒΑΘΜΟΣ ΒΑΘΜΟΣ:... ΤΑΞΗ: Γ Αριθμητικά.. ΧΡΟΝΟΣ: 2 ώρες Ολογράφως:...

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΓΑΣΙΕΣ. Α ομάδα. Αφού επιλέξεις τρία από τα παραπάνω αποσπάσματα που σε άγγιξαν περισσότερο, να καταγράψεις τις δικές σου σκέψεις.

ΕΡΓΑΣΙΕΣ. Α ομάδα. Αφού επιλέξεις τρία από τα παραπάνω αποσπάσματα που σε άγγιξαν περισσότερο, να καταγράψεις τις δικές σου σκέψεις. Α ομάδα ΕΡΓΑΣΙΕΣ 1. Η συγγραφέας του βιβλίου μοιράζεται μαζί μας πτυχές της ζωής κάποιων παιδιών, άλλοτε ευχάριστες και άλλοτε δυσάρεστες. α) Ποια πιστεύεις ότι είναι τα μηνύματα που θέλει να περάσει μέσα

Διαβάστε περισσότερα

ΖΩΝΤΑΣ ΜΕ ΚΥΣΤΙΚΗ ΙΝΩΣΗ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑ Α Αγγελική Πρεφτίτση

ΖΩΝΤΑΣ ΜΕ ΚΥΣΤΙΚΗ ΙΝΩΣΗ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑ Α Αγγελική Πρεφτίτση ΖΩΝΤΑΣ ΜΕ ΚΥΣΤΙΚΗ ΙΝΩΣΗ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑ Α Αγγελική Πρεφτίτση Όταν, σε ηλικία 11 ετών, µου ανακοίνωσαν ότι πάσχω από Κυστική Ίνωση, µια ασθένεια παντελώς άγνωστη σε µένα µέχρι τότε, είναι αλήθεια πως δεν θορυβήθηκα

Διαβάστε περισσότερα

Οστεοπόρωση. Διάγνωση, πρόληψη και θεραπεία. Δρ. Χρήστος Κ. Γιαννακόπουλος Ορθοπαιδικός Χειρουργός

Οστεοπόρωση. Διάγνωση, πρόληψη και θεραπεία. Δρ. Χρήστος Κ. Γιαννακόπουλος Ορθοπαιδικός Χειρουργός Οστεοπόρωση Διάγνωση, πρόληψη και θεραπεία Δρ. Χρήστος Κ. Γιαννακόπουλος Ορθοπαιδικός Χειρουργός Η οστεοπόρωση είναι πιο συχνή από τις παθήσεις της καρδιάς και των πνευμόνων Οστεοπόρωση: Η σιωπηλή επιδημία

Διαβάστε περισσότερα

Οφέλη του πράσινου τσαγιού για την υγεία

Οφέλη του πράσινου τσαγιού για την υγεία Τσάι Πράσινο Οι ιδιότητες και τα οφέλη του πράσινου τσαγιού είναι γνωστές εδώ και αιώνες σε πολλούς Ασιατικούς πολιτισμούς. Ωστόσο στο δυτικό κόσμο το πράσινο τσάι έγινε δημοφιλές πρόσφατα. Μόνο το τελευταίο

Διαβάστε περισσότερα

Διατροφή και ηλικιωμένοι

Διατροφή και ηλικιωμένοι Διατροφή και ηλικιωμένοι Η διατροφή αποτελεί τη σημαντικότερη ανάγκη για τη διατήρηση της ανθρώπινη ζωής σε όλα τα στάδιά της. Το είδος και η ποσότητα της τροφής που χρειάζεται ο άνθρωπος εξαρτάται από

Διαβάστε περισσότερα

Όλοι καλούμαστε να αντιμετωπίσουμε διάφορα συναισθήματα και διαθέσεις. Ορισμένες φορές νιώθουμε ευτυχισμένοι και ενθουσιασμένοι.

Όλοι καλούμαστε να αντιμετωπίσουμε διάφορα συναισθήματα και διαθέσεις. Ορισμένες φορές νιώθουμε ευτυχισμένοι και ενθουσιασμένοι. Μελαγχολία Το φυλλάδιο θα σου φανεί χρήσιμο στην περίπτωση που νιώθεις θλίψη ή μελαγχολία. Θα σε βοηθήσει να καταλάβεις αν έχεις συμπτώματα κατάθλιψης και πώς μπορείς να βοηθήσεις τον εαυτό σου ή κάποιον

Διαβάστε περισσότερα

ΚΥΑΝΩΤΙΚΕΣ ΚΑΡ ΙΟΠΑΘΕΙΕΣ

ΚΥΑΝΩΤΙΚΕΣ ΚΑΡ ΙΟΠΑΘΕΙΕΣ 9 ΚΥΑΝΩΤΙΚΕΣ ΚΑΡ ΙΟΠΑΘΕΙΕΣ Σε αυτές τις περιπτώσεις, το αίµα που προωθείται στο σώµα περιέχει λιγότερη από την φυσιολογική ποσότητα οξυγόνου. Αυτό προκαλεί ένα µπλέ χρωµατισµό του δέρµατος που ονοµάζεται

Διαβάστε περισσότερα

Νοσος Cushing Μάθετε περισσότερα

Νοσος Cushing Μάθετε περισσότερα Journalist Handbook 1 Πληροφορίες για Δημοσιογράφους Νοσος Cushing Μάθετε περισσότερα Νοσος Cushing 3 TΙ ΕΙΝΑΙ Η ΝΟΣΟΣ CUSHING; Πριν μιλήσουμε για τη Νόσο Cushing, θα πρέπει να κατανοήσουμε την ασθένεια

Διαβάστε περισσότερα

Παρουσίαση Αποτελεσμάτων Έρευνας Αγοράς Ανάμεσα σε με Ιδιοπαθή Φλεγμονώδη. Ασθενείς με. Νοσήματα του Εντέρου. Αθήνα, Μάιος 2011. Ετοιμάστηκε για την:

Παρουσίαση Αποτελεσμάτων Έρευνας Αγοράς Ανάμεσα σε με Ιδιοπαθή Φλεγμονώδη. Ασθενείς με. Νοσήματα του Εντέρου. Αθήνα, Μάιος 2011. Ετοιμάστηκε για την: Παρουσίαση Αποτελεσμάτων Έρευνας Αγοράς Ανάμεσα σε με Ιδιοπαθή Φλεγμονώδη Ασθενείς με Νοσήματα του Εντέρου Ετοιμάστηκε για την: Αθήνα, Μάιος 2011 Ταυτότητα Έρευνας Μεθοδολογία: Κοινό-στόχος στόχος: 1.

Διαβάστε περισσότερα

Αρχικά θα πρέπει να προσδιορίσουμε τι είναι η παχυσαρκία.

Αρχικά θα πρέπει να προσδιορίσουμε τι είναι η παχυσαρκία. Αρχικά θα πρέπει να προσδιορίσουμε τι είναι η παχυσαρκία. Παχυσαρκία είναι η παθολογική αύξηση του βάρους του σώματος, που οφείλεται σε υπερβολική συσσώρευση λίπους στον οργανισμό. Παρατηρείται γενικά

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΟΔΡΑΣΗ ΑΠΟ ΤΗ ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΗ ΤΟΥ ΤΡΟΜΟΥ

ΑΠΟΔΡΑΣΗ ΑΠΟ ΤΗ ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΗ ΤΟΥ ΤΡΟΜΟΥ ΑΠΟΔΡΑΣΗ ΑΠΟ ΤΗ ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΗ ΤΟΥ ΤΡΟΜΟΥ - Α,α,α,α,α,α,α! ούρλιαξε η Νεφέλη - Τρομερό! συμπλήρωσε η Καλλιόπη - Ω, Θεέ μου! αναφώνησα εγώ - Απίστευτα τέλειο! είπε η Ειρήνη και όλες την κοιτάξαμε λες και είπε

Διαβάστε περισσότερα

«Μεσογειακή δίαιτα και υγεία»

«Μεσογειακή δίαιτα και υγεία» «Μεσογειακή δίαιτα και υγεία» «Μεσογειακή δίαιτα και υγεία» Μερόπη Κοντογιάννη Επίκουρη Καθηγήτρια Επίκουρη Καθηγήτρια Τμήμα Επιστήμης Διαιτολογίας Διατροφής ρ ήμ Χαροκόπειο Πανεπιστήμιο Μεσογειακή δίαιτα

Διαβάστε περισσότερα

«Ενημερωθείτε για την Υγεία σας, Ζήστε καλύτερα! Άνοια Νευροπαθητικός Πόνος λόγω Σακχαρώδη Διαβήτη Σεξουαλική Ζωή στην Τρίτη Ηλικία - Ακράτεια»

«Ενημερωθείτε για την Υγεία σας, Ζήστε καλύτερα! Άνοια Νευροπαθητικός Πόνος λόγω Σακχαρώδη Διαβήτη Σεξουαλική Ζωή στην Τρίτη Ηλικία - Ακράτεια» Το Εθνικό Διαδημοτικό Δίκτυο Υγιών Πόλεων Προαγωγής Υγείας και οι Δήμος Νεάπολης-Συκεών, στα πλαίσια της συνεργασίας τους για την έγκυρη ενημέρωση των πολιτών σε θέματα Υγείας και Πρόληψης, διοργάνωσαν

Διαβάστε περισσότερα

Η υπο- αντιμετώπιση του πόνου.

Η υπο- αντιμετώπιση του πόνου. Η υπο- αντιμετώπιση του πόνου. Ο όρος ολιγοαναλγησία χρησιμοποιήθηκε για πρώτη φορά το 1989 από τους Wilson και Pendleton σε μία εργασία σχετική με την πλημμελή αντιμετώπιση του πόνου των προσερχόμενων

Διαβάστε περισσότερα

Τα παιδιά βιώνουν παιχνίδια από το παρελθόν με τους παππούδες ΦΑΝΗ ΧΡΗΣΤΟΥ ΨΥΧΟΛΟΓΟΣ-ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΗ ΣΥΝΕΡΓΑΤΗΣ ΙΝΕ/ΓΣΕΕ

Τα παιδιά βιώνουν παιχνίδια από το παρελθόν με τους παππούδες ΦΑΝΗ ΧΡΗΣΤΟΥ ΨΥΧΟΛΟΓΟΣ-ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΗ ΣΥΝΕΡΓΑΤΗΣ ΙΝΕ/ΓΣΕΕ Τα παιδιά βιώνουν παιχνίδια από το παρελθόν με τους παππούδες ΦΑΝΗ ΧΡΗΣΤΟΥ ΨΥΧΟΛΟΓΟΣ-ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΗ ΣΥΝΕΡΓΑΤΗΣ ΙΝΕ/ΓΣΕΕ Τα παιχνίδια είναι δημιουργήματα του Ελληνικού πολιτισμού με ρίζες που φτάνουν στην

Διαβάστε περισσότερα

Τώρα που ο γιατρός σας είπε ότι πάσχετε από ΧΑΠ ή Χρόνια Αποφρακτική Πνευμονοπάθεια, ίσως έχετε ερωτήσεις όπως: Τι είναι η ΧΑΠ; Πώς με επηρεάζει;

Τώρα που ο γιατρός σας είπε ότι πάσχετε από ΧΑΠ ή Χρόνια Αποφρακτική Πνευμονοπάθεια, ίσως έχετε ερωτήσεις όπως: Τι είναι η ΧΑΠ; Πώς με επηρεάζει; Τώρα που ο γιατρός σας είπε ότι πάσχετε από ΧΑΠ ή Χρόνια Αποφρακτική Πνευμονοπάθεια, ίσως έχετε ερωτήσεις όπως: Τι είναι η ΧΑΠ; Πώς με επηρεάζει; Πώς μπορώ να αντιμετωπίσω τη ΧΑΠ; Αυτό το ενημερωτικό φυλλάδιο

Διαβάστε περισσότερα

Τι πρέπει να γνωρίζετε για την προεκλαµψία

Τι πρέπει να γνωρίζετε για την προεκλαµψία Τι πρέπει να γνωρίζετε για την προεκλαµψία Η προεκλαµψία είναι πολύ πιο συνήθης από ό,τι πιστεύουν οι περισσότεροι άνθρωποι. Στην πραγµατικότητα είναι η συνηθέστερη σοβαρή επιπλοκή της κύησης. Η προεκλαµψία

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΧΝΕΣ ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΣΧΕΤΙΚΑ ΜΕ ΤΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΥΔΡΙΑ: ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΓΙΑ ΤΗΝ ΥΓΕΙΑ ΚΑΙ ΤΗ ΔΙΑΤΡΟΦΗ ΤΟΥ ΠΛΗΘΥΣΜΟΥ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ

ΣΥΧΝΕΣ ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΣΧΕΤΙΚΑ ΜΕ ΤΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΥΔΡΙΑ: ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΓΙΑ ΤΗΝ ΥΓΕΙΑ ΚΑΙ ΤΗ ΔΙΑΤΡΟΦΗ ΤΟΥ ΠΛΗΘΥΣΜΟΥ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ ΣΥΧΝΕΣ ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΣΧΕΤΙΚΑ ΜΕ ΤΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΥΔΡΙΑ: ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΓΙΑ ΤΗΝ ΥΓΕΙΑ ΚΑΙ ΤΗ ΔΙΑΤΡΟΦΗ ΤΟΥ ΠΛΗΘΥΣΜΟΥ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ Τί είναι το πρόγραμμα ΥΔΡΙΑ; Πρόκειται για πανελλαδικό πρόγραμμα, το οποίο εξετάζει με

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΕΥΝΑ ΓΙΑ ΤΗΝ ΥΓΕΙΑ ΙΟΥΝΙΟΣ 2009

ΕΡΕΥΝΑ ΓΙΑ ΤΗΝ ΥΓΕΙΑ ΙΟΥΝΙΟΣ 2009 EUFAMI ΕΡΕΥΝΑ ΓΙΑ ΤΗΝ ΥΓΕΙΑ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ ΙΟΥΝΙΟΣ 2009 Επιμέλεια Πανελ. Συλ. Οικογ. για την Ψυχική Ύγεία ΣΟΨΥ 1 1 Σκοποί της έρευνας To 2008, η EUFAMI έκανε μια έρευνα σε 11 Ευρωπαϊκές χώρες, για να αξιολογήσει:

Διαβάστε περισσότερα

Ερωτηματολόγιο Προγράμματος "Ασφαλώς Κυκλοφορώ" (αρχικό ερωτηματολόγιο) Για μαθητές Δ - Ε - ΣΤ Δημοτικού

Ερωτηματολόγιο Προγράμματος Ασφαλώς Κυκλοφορώ (αρχικό ερωτηματολόγιο) Για μαθητές Δ - Ε - ΣΤ Δημοτικού Ερωτηματολόγιο Προγράμματος "Ασφαλώς Κυκλοφορώ" (αρχικό ερωτηματολόγιο) Για μαθητές Δ - Ε - ΣΤ Δημοτικού Tάξη & Τμήμα:... Σχολείο:... Ημερομηνία:.../.../200... Όνομα:... Ερωτηματολόγιο Προγράμματος "Ασφαλώς

Διαβάστε περισσότερα

Σύγχρονος τρόπος αντιμετώπισης της υπέρτασης

Σύγχρονος τρόπος αντιμετώπισης της υπέρτασης Σύγχρονος τρόπος αντιμετώπισης της υπέρτασης Αθανάσιος Μανώλης Υπεύθυνος Αντιυπερτασιακού Ιατρείου Τζάνειου Νοσοκομείου, Επίκ. Καθηγητής Ιατρικής Σχολής Πανεπιστημίου Βοστόνης, Αναπλ. Καθηγητής Καρδιολογίας

Διαβάστε περισσότερα

Όταν χρειάζεται ρύθμιση της ποσότητας των χορηγούμενων υγρών του ασθενή. Όταν θέλουμε να προλάβουμε την υπερφόρτωση του κυκλοφορικού συστήματος

Όταν χρειάζεται ρύθμιση της ποσότητας των χορηγούμενων υγρών του ασθενή. Όταν θέλουμε να προλάβουμε την υπερφόρτωση του κυκλοφορικού συστήματος Ερωτήσεις Αξιολόγησης Εργαστηριακού Μαθήματος Θέμα: «Κεντρική Φλεβική Πίεση» 1. Τι είναι η Κεντρική Φλεβική Πίεση (ΚΦΠ); Είναι η υδροστατική πίεση των μεγάλων φλεβών που είναι πλησιέστερα στην καρδιά,

Διαβάστε περισσότερα

ΕΝΕΡΓΕΙΑΚΑ ΠΟΤΑ ΘΕΜΑ : ΑΡΝΗΤΙΚΕΣ ΕΠΙΠΤΩΣΕΙΣ ΤΩΝ ΕΝΕΡΓΕΙΑΚΩΝ ΠΟΤΩΝ

ΕΝΕΡΓΕΙΑΚΑ ΠΟΤΑ ΘΕΜΑ : ΑΡΝΗΤΙΚΕΣ ΕΠΙΠΤΩΣΕΙΣ ΤΩΝ ΕΝΕΡΓΕΙΑΚΩΝ ΠΟΤΩΝ ΕΝΕΡΓΕΙΑΚΑ ΠΟΤΑ ΘΕΜΑ : ΑΡΝΗΤΙΚΕΣ ΕΠΙΠΤΩΣΕΙΣ ΤΩΝ ΕΝΕΡΓΕΙΑΚΩΝ ΠΟΤΩΝ 2ο ΛΥΚΕΙΟ ΑΛΕΞΑΝΔΡΕΙΑΣ ΣΧΟΛΙΚΟ ΕΤΟΣ 2012-2013 ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ Α ΛΥΚΕΙΟΥ Β ΤΕΤΡΑΜΗΝΟΥ ΟΝΟΜΑ ΟΜΑΔΑΣ: 3Ε ΟΝΟΜΑΤΑ ΜΕΛΩΝ: ΓΚΟΤΙΝΟΠΟΥΛΟΥ ΕΦΗ

Διαβάστε περισσότερα

ÐÁÃÊÏÓÌÉÁ ÇÌÅÑÁ ÔÇÓ ÊÁÑÄÉÁÓ

ÐÁÃÊÏÓÌÉÁ ÇÌÅÑÁ ÔÇÓ ÊÁÑÄÉÁÓ ÐÁÃÊÏÓÌÉÁ ÇÌÅÑÁ ÔÇÓ ÊÁÑÄÉÁÓ 28 Óåðôåìâñßïõ 2008 Γνωρίστε τους κινδύνους, προστατεύστε την καρδιά σας! Η γνώση είναι δύναμη. Και στην περίπτωσή μας στην κυριολεξία σώζει ζωές. Με απλές αλλαγές στην καθημερινότητά

Διαβάστε περισσότερα

ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΑΓΓΕΙΟΧΕΙΡΟΥΡΓΙΚΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ ΕΝΗΜΕΡΩΤΙΚΟ ΦΥΛΛΑΔΙΟ ΑΝΕΥΡΥΣΜΑ ΤΗΣ ΚΟΙΛΙΑΚΗΣ ΑΟΡΤΗΣ

ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΑΓΓΕΙΟΧΕΙΡΟΥΡΓΙΚΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ ΕΝΗΜΕΡΩΤΙΚΟ ΦΥΛΛΑΔΙΟ ΑΝΕΥΡΥΣΜΑ ΤΗΣ ΚΟΙΛΙΑΚΗΣ ΑΟΡΤΗΣ ΑΝΕΥΡΥΣΜΑ ΚΟΙΛΙΑΚΗΣ ΑΟΡΤΗΣ Κάθε χρόνο περίπου 200.000 νέοι ασθενείς διαγιγνώσκονται με Ανεύρυσμα Κοιλιακής Αορτής. Είναι γνωστό επίσης, ότι η ρήξη του Ανευρύσματος Κοιλιακής Αορτής οδηγεί σε ποσοστό τουλάχιστον

Διαβάστε περισσότερα

ΝΥΧΤΕΡΙΝΗ ΕΝΟΥΡΗΣΗ ΕΠΙΣΚΕΨΕΙΣ ΣΤΗΝ ΤΟΥΑΛΕΤΑ ΤΟ ΒΡΑΔΥ ΤΙ ΕΙΝΑΙ Η ΝΥΧΤΕΡΙΝΗ ΕΝΟΥΡΗΣΗ;

ΝΥΧΤΕΡΙΝΗ ΕΝΟΥΡΗΣΗ ΕΠΙΣΚΕΨΕΙΣ ΣΤΗΝ ΤΟΥΑΛΕΤΑ ΤΟ ΒΡΑΔΥ ΤΙ ΕΙΝΑΙ Η ΝΥΧΤΕΡΙΝΗ ΕΝΟΥΡΗΣΗ; ΤΙ ΕΙΝΑΙ Η ΝΥΧΤΕΡΙΝΗ ΕΝΟΥΡΗΣΗ; Η νυχτερινή ενούρηση συμβαίνει όταν ένα άτομο πρέπει να ξυπνάει τη νύχτα για να ουρήσει. Αν αυτό συμβεί περισσότερο από δύο φορές τη νύχτα, μπορεί να είναι πρόβλημα. Η νυκτερινή

Διαβάστε περισσότερα

Εντυπώσεις μαθητών σεμιναρίου Σώμα - Συναίσθημα - Νούς

Εντυπώσεις μαθητών σεμιναρίου Σώμα - Συναίσθημα - Νούς Εντυπώσεις μαθητών σεμιναρίου Σώμα - Συναίσθημα - Νούς A...Τα αισθήματα και η ενεργεία που δημιουργήθηκαν μέσα μου ήταν μοναδικά. Μέσα στο γαλάζιο αυτό αυγό, ένιωσα άτρωτος, γεμάτος χαρά και αυτοπεποίθηση.

Διαβάστε περισσότερα

Ημερίδα με Θέμα Η ΠΡΟΑΓΩΓΗ ΤΗΣ ΣΩΜΑΤΙΚΗΣ ΥΓΕΙΑΣ ΤΩΝ ΠΑΙΔΙΩΝ ΩΣ ΔΙΑΧΡΟΝΙΚΟ ΑΙΤΗΜΑ:

Ημερίδα με Θέμα Η ΠΡΟΑΓΩΓΗ ΤΗΣ ΣΩΜΑΤΙΚΗΣ ΥΓΕΙΑΣ ΤΩΝ ΠΑΙΔΙΩΝ ΩΣ ΔΙΑΧΡΟΝΙΚΟ ΑΙΤΗΜΑ: Ημερίδα με Θέμα Η ΠΡΟΑΓΩΓΗ ΤΗΣ ΣΩΜΑΤΙΚΗΣ ΥΓΕΙΑΣ ΤΩΝ ΠΑΙΔΙΩΝ ΩΣ ΔΙΑΧΡΟΝΙΚΟ ΑΙΤΗΜΑ: ΓΝΩΡΙΖΩ-ΠΡΟΛΑΜΒΑΝΩ-ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΖΩ 2 Ιουνίου 2014 / 14 O Δημοτικό Σχολείο Ιλίου ΒΡΟΧΙΚΟ ΑΣΜΑ & ΠΑΙΔΙΑ ΑΛΕΞΑΝΔΡΟΣ Π. ΚΩΣΤΑΝΤΙΝΙΔΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

Τριγωνοψαρούλη, μην εμπιστεύεσαι ΠΟΤΕ... αχινό! Εκπαιδευτικός σχεδιασμός παιχνιδιού: Βαγγέλης Ηλιόπουλος, Βασιλική Νίκα.

Τριγωνοψαρούλη, μην εμπιστεύεσαι ΠΟΤΕ... αχινό! Εκπαιδευτικός σχεδιασμός παιχνιδιού: Βαγγέλης Ηλιόπουλος, Βασιλική Νίκα. Ήρθε ένας νέος μαθητής στην τάξη. Όλοι τον αποκαλούν ο «καινούριος». Συμφωνείς; 1 Δεν είναι σωστό να μη φωνάζουμε κάποιον με το όνομά του. Είναι σαν να μην τον αναγνωρίζουμε. Σωστά. Έχει όνομα και με αυτό

Διαβάστε περισσότερα

ΜΕΤΑΒΟΛΙΚΟ ΣΥΝΔΡΟΜΟ. ΣΤΥΛΙΑΝΟΣ Μ. ΧΑΝΤΑΝΗΣ Διευθυντής Καρδιολογίας Τζάνειο Νοσοκομείο Πειραιάς

ΜΕΤΑΒΟΛΙΚΟ ΣΥΝΔΡΟΜΟ. ΣΤΥΛΙΑΝΟΣ Μ. ΧΑΝΤΑΝΗΣ Διευθυντής Καρδιολογίας Τζάνειο Νοσοκομείο Πειραιάς ΜΕΤΑΒΟΛΙΚΟ ΣΥΝΔΡΟΜΟ ΣΤΥΛΙΑΝΟΣ Μ. ΧΑΝΤΑΝΗΣ Διευθυντής Καρδιολογίας Τζάνειο Νοσοκομείο Πειραιάς Μεταβολικό Σύνδρομο Γλυκόζης νηστείας 110mg/dl Σπλαχνική παχυσαρκία [>102cm (m) >88cm (f)] TG 150mg/dl αρτηριακή

Διαβάστε περισσότερα

Ενσωματωμένες υπηρεσίες Συμπεριφορικής Υγείας στις δομές υγείας. Β Μέρος

Ενσωματωμένες υπηρεσίες Συμπεριφορικής Υγείας στις δομές υγείας. Β Μέρος Ενσωματωμένες υπηρεσίες Συμπεριφορικής Υγείας στις δομές υγείας Β Μέρος Κατάθλιψη Αξιολόγηση Χρήση ψυχομετρικών εργαλείων Ερωτήσειςγια: Συναίσθημα Ύπνο Ενδιαφέροντα Ενοχή Ενέργεια Συγκέντρωση Όρεξη Ψυχοκοινωνική

Διαβάστε περισσότερα

ΔΩΣΤΕ ΤΕΛΟΣ ΣΤΗΝ ΤΑΛΑΙΠΩΡΙΑ ΑΠΟ ΤΗΝ ΑΛΛΕΡΓΙΑ

ΔΩΣΤΕ ΤΕΛΟΣ ΣΤΗΝ ΤΑΛΑΙΠΩΡΙΑ ΑΠΟ ΤΗΝ ΑΛΛΕΡΓΙΑ ΔΩΣΤΕ ΤΕΛΟΣ ΣΤΗΝ ΤΑΛΑΙΠΩΡΙΑ ΑΠΟ ΤΗΝ ΑΛΛΕΡΓΙΑ Αλλεργία και άσθμα; Αν πάσχετε από αυτές τις παθήσεις, θα υποφέρετε για όλη σας τη ζωή ; ΟΙ ΜΕΛΕΤΕΣ ΤΗΣ ΤΕΛΕΥΤΑΙΑΣ ΔΕΚΑΕΤΙΑΣ ΛΕΝΕ ΟΧΙ. Η Ελληνική Εταιρεία Αλλεργιολογίας,

Διαβάστε περισσότερα

ΠΟΙΟΤΗΤΑ ΖΩΗΣ ΣΕ ΑΣΘΕΝΗ ΜΕ ΚΑΡΚΙΝΟ ΟΥΡΟΠΟΙΗΤΙΚΟΥ

ΠΟΙΟΤΗΤΑ ΖΩΗΣ ΣΕ ΑΣΘΕΝΗ ΜΕ ΚΑΡΚΙΝΟ ΟΥΡΟΠΟΙΗΤΙΚΟΥ ΠΟΙΟΤΗΤΑ ΖΩΗΣ ΣΕ ΑΣΘΕΝΗ ΜΕ ΚΑΡΚΙΝΟ ΟΥΡΟΠΟΙΗΤΙΚΟΥ ΜΠΑΡΚΟΥ ΑΝΑΣΤΑΣΙΑ ΑΝ Α Π Λ Η Ρ Ω Τ Ρ Ι Α Π Ρ Ο Ϊ Σ ΤΑΜ Ε Ν Η ΟΥ Ρ ΟΛΟ Γ Ι ΚΟΥ- Ο Γ ΚΟΛΟ Γ Ι ΚΟΥ Τ Μ Η Μ ΑΤΟ Σ ΑΝ Θ «Θ Ε ΑΓ Ε Ν Ε Ι Ο» ΠΟΙΟΤΗΤΑ ΖΩΗΣ Βασική

Διαβάστε περισσότερα

Βιολογία. Γ λυκειου ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ

Βιολογία. Γ λυκειου ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ Βιολογία Γ λυκειου ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ Σειρά: Γενικό Λύκειο Θετικές Επιστήμες Νότα Λαζαράκη, Βιολογία Γ Λυκείου Γενικής Παιδείας Υπεύθυνος έκδοσης: Αποστόλης Αντωνόπουλος Θεώρηση κειμένου: Κυριάκος Εμμανουηλίδης

Διαβάστε περισσότερα

Βρέφη 0-12 μηνών. Παιδιά 4-8 ετών. Παιδιά και έφηβοι 9-18 ετών. Ενήλικες > 50 ετών. Γυναίκες έγκυες και θηλάζουσες

Βρέφη 0-12 μηνών. Παιδιά 4-8 ετών. Παιδιά και έφηβοι 9-18 ετών. Ενήλικες > 50 ετών. Γυναίκες έγκυες και θηλάζουσες ΙΧΝΟΣΤΟΙΧΕΙΑ Ασβέστιο Συνιστώμενη ημερήσια πρόσληψη ασβεστίου Βρέφη 0-12 μηνών Παιδιά 1-3 ετών Παιδιά 4-8 ετών Παιδιά και έφηβοι 9-18 ετών Ενήλικες 19-50 ετών Ενήλικες > 50 ετών Γυναίκες έγκυες και θηλάζουσες

Διαβάστε περισσότερα

δ. Ατρησία Πνευµονικής.

δ. Ατρησία Πνευµονικής. διολόγο. Θα πρέπει επίσης να υποβάλλονται σε τακτά χρονικά διαστή- µατα σε εξετάσεις για έλεγχο της λειτουργίας της καρδιάς τους. Υπάρχει κίνδυνος να προσβληθούν από ενδοκαρδίτιδα πριν ή µετά την εγχείρηση.

Διαβάστε περισσότερα

Τρίτη 7 Οκτωβρίου 2008

Τρίτη 7 Οκτωβρίου 2008 ΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ - ΚΑΡΚΙΝΟΣ ΜΑΣΤΟΥ Τρίτη 7 Οκτωβρίου 2008 Ο καρκίνος του µαστού είναι ο συχνότερος καρκίνος στις γυναίκες. Οι Ελληνίδες φαίνεται να ανησυχούν αρκετά για το ενδεχόµενο να νοσήσουν οι ίδιες, χωρίς

Διαβάστε περισσότερα

Ο ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΣ ΠΕΡΙΛΑΜΒΑΝΕΙ

Ο ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΣ ΠΕΡΙΛΑΜΒΑΝΕΙ ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΣ Ο ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΣ ΠΕΡΙΛΑΜΒΑΝΕΙ ΠΡΟΣΔΙΟΡΙΣΜΟ ΤΩΝ ΣΚΟΠΩΝ/ΕΚΒΑΣΕΩΝ ΓΙΑ ΤΟΝ ΑΣΘΕΝΗ ΠΡΟΣΔΙΟΡΙΣΜΟ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΩΝ ΠΑΡΕΜΒΑΣΕΩΝ ΟΙ ΟΠΟΙΕΣ ΜΠΟΡΟΥΝ ΝΑ ΒΟΗΘΗΣΟΥΝ ΤΟΝ ΑΣΘΕΝΗ ΣΤΗΝ ΕΚΠΛΗΡΩΣΗ ΑΥΤΩΝ ΤΩΝ ΕΚΒΑΣΕΩΝ Τα

Διαβάστε περισσότερα

Ποιες είναι οι εξετάσεις που δεν πρέπει να αμελείς; Σου φτιάξαμε την ατζέντα με τα ιατρικά ραντεβού σου!

Ποιες είναι οι εξετάσεις που δεν πρέπει να αμελείς; Σου φτιάξαμε την ατζέντα με τα ιατρικά ραντεβού σου! Ποιες είναι οι εξετάσεις που δεν πρέπει να αμελείς; Σου φτιάξαμε την ατζέντα με τα ιατρικά ραντεβού σου! Η πρόληψη σώζει ζωές. Δηλαδή η συνέπειά σου απέναντί στον εαυτό σου. Και πως μεταφράζεται αυτό;

Διαβάστε περισσότερα

Θα σε βοηθούσε για παράδειγμα να γράψεις και εσύ μια λίστα με σκέψεις σαν αυτή που έκανε η Ζωή και εμφανίστηκε ο «Αγχολέων»!

Θα σε βοηθούσε για παράδειγμα να γράψεις και εσύ μια λίστα με σκέψεις σαν αυτή που έκανε η Ζωή και εμφανίστηκε ο «Αγχολέων»! Η Ζωή είναι 8 χρονών και πριν 3 χρόνια ο παιδιάτρος και οι γονείς της, της εξήγησαν πως έχει Νεανική Ιδιοπαθή Αρθρίτιδα. Από τότε η Ζωή κάνει όλα αυτά που τη συμβούλεψε ο παιδορευματολόγος της και είναι

Διαβάστε περισσότερα

Παραρτημα III Μεταβολες στις περιληψεις των χαρακτηριστικων του προϊοντος και στα φυλλα οδηγιων χρησης

Παραρτημα III Μεταβολες στις περιληψεις των χαρακτηριστικων του προϊοντος και στα φυλλα οδηγιων χρησης Παραρτημα III Μεταβολες στις περιληψεις των χαρακτηριστικων του προϊοντος και στα φυλλα οδηγιων χρησης Σημείωση: Οι εν λόγω τροποποιήσεις της περίληψης των χαρακτηριστικών του προϊόντος και του φύλλου

Διαβάστε περισσότερα

Πόλλυ Μιχαηλίδου Κλινική Διαιτολόγος Γενικό Νοσοκοµείο Λευκωσίας, Κύπρος. 9 ο Πανελλήννιο Συνέδριο Αθηροσκλήρωσης 28 Φεβρουαρίου 2012 Θεσσαλονίκη

Πόλλυ Μιχαηλίδου Κλινική Διαιτολόγος Γενικό Νοσοκοµείο Λευκωσίας, Κύπρος. 9 ο Πανελλήννιο Συνέδριο Αθηροσκλήρωσης 28 Φεβρουαρίου 2012 Θεσσαλονίκη Πόλλυ Μιχαηλίδου Κλινική Διαιτολόγος Γενικό Νοσοκοµείο Λευκωσίας, Κύπρος 9 ο Πανελλήννιο Συνέδριο Αθηροσκλήρωσης 28 Φεβρουαρίου 2012 Θεσσαλονίκη «Το κόκκινο κρασί κάνει καλό στην καρδιά» «ΓΑΛΛΙΚΟ ΠΑΡΑΔΟΞΟ»

Διαβάστε περισσότερα