Φιλοσοφικός Ευαγγελισμός 1 (αναγκαίος για την αναβάπτιση της δευτεροβάθμιας παιδείας μας) του Φ. Κ. Βώρου*

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "Φιλοσοφικός Ευαγγελισμός 1 (αναγκαίος για την αναβάπτιση της δευτεροβάθμιας παιδείας μας) του Φ. Κ. Βώρου*"

Transcript

1 1 Φιλοσοφικός Ευαγγελισμός 1 (αναγκαίος για την αναβάπτιση της δευτεροβάθμιας παιδείας μας) του Φ. Κ. Βώρου* Τρεις συγγενείς θέσεις σκοπεύουμε να υποστηρίξουμε με τούτη τη γραφή : 1. Ότι η φιλοσοφία είναι ανθρώπινη, πολύ ανθρώπινη, ενέργεια, για όλους προσιτή και αναγκαία λειτουργία της πνευματικής δραστηριότητας του ανθρώπου. Ότι ακόμα συνδέεται άμεσα με τη ζωή και τα προβλήματα της κοινωνίας. 2. Ότι μπορεί η φιλοσοφική παιδεία με την πολυδύναμη και εύχυμη παρουσία της να γίνει κολυμβήθρα σωτηρίας στους δύσκολους χρόνους που γνωρίζει η εκπαίδευσή μας, ιδιαίτερα η δευτεροβάθμια. 3. Ότι για λόγους πολλούς, που θα τους εκθέσουμε παρακάτω, η φιλοσοφική ενημέρωση θα είναι ευλογία Θεού για τους εκπαιδευτικούς, υποκειμενικά και αντικειμενικά, γιατί θα κάνει το έργο τους ευχάριστο για τους ίδιους και αποδοτικό για τους μαθητές τους. Τέλος, έχουμε πρόθεση να δώσουμε ευσύνοπτο διάγραμμα των φιλοσοφικών θεμάτων, που θεωρούμε χρήσιμα για μια ουσιαστική γεύση φιλοσοφικής παιδείας μέσα στους κόλπους της δευτεροβάθμιας εκπαίδευσης. 1. Η φιλοσοφία δεν είναι μάθημα για απομνημόνευση. Είναι τρόπος ελεύθερου και απροκατάληπτου στοχασμού μπροστά στα προβλήματα του ανθρώπου και της κοινωνίας. Δεν είναι βασίλειο της ασάφειας, όπως την έχουν παρουσιάσει πολλοί ταπεινοί θεράποντες από ποικίλα κίνητρα κινούμενοι. Δεν είναι τόπος προσιτός μόνο σε ειδικούς και προνομιούχους. Είναι ανθοκήπιο πνευματικό, όπου δικαίωμα εισόδου έχουν όλοι οι πολίτες της Οικουμένης. Στο πλούσιο τραπέζι της 1 Αφορμή και πυρήνας αυτού του άρθρου είναι το εναρκτήριο μάθημα που έγινε στη ΣΕΛΜΕ ( ), όπου κατά το πρόγραμμα διδάσκεται ως μάθημα γενικό (για τους συναδέλφους όλων των ειδικοτήτων) η Μεθοδολογία των Επιστημών. Σήμερα (καλοκαίρι του 2001) φαίνεται πιο αναγκαία η υπόμνηση ότι υπάρχει παιδαγωγικό αγαθό που το λένε Φιλοσοφία (γενική θεώρηση της ζωής και του κόσμου) και το αγαθό αυτό είναι καύχημα πολιτισμού ελληνικό, αλλά το έχουμε ουσιαστικά διαγράψει από το ελληνικό Λύκειο. Σχετικά με αυτό το πρόβλημα δείτε και το άρθρο Παιδεία Αφιλοσόφητη σε τούτη την ιστοσελίδα. Βιβλιογραφικά μόνο έκρινα αναγκαίο να εμπλουτίσω τούτο το άρθρο με νεότερη και κατά το δυνατό προσιτή βιβλιογραφία.

2 2 φιλοσοφίας όλοι οι άνθρωποι μπορούν να βρουν κάτι που να ανταποκρίνεται στη δική τους ψυχοτροπία. Και επειδή έγινε παρομοίωση με ανθοκήπιο θα παραθέσουμε ένα σχετικό ανέκδοτο: «Τέσσερις φίλοι μπαίνουν σε ένα πραγματικό ανθοκήπιο και σταματούν μπροστά σε ένα ωραίο λουλούδι. Ο πρώτος θαυμάζει την ομορφιά του, ο δεύτερος προσπαθεί να εξηγήσει τη λειτουργία και την ανάπτυξή του, ο τρίτος κινείται αρχικά να το κόψει, αλλά αυτοσυγκρατείται λέγοντας: όχι, δεν πρέπει, ο τέταρτος βλέπει σε αυτό το ωραίο δημιούργημα της φύσης τη δράση του μυστηρίου, διακρίνει την παρουσία του Θεού». Και οι τέσσερις εκδηλώνουν τη φιλοσοφική διάθεση του κοινού ανθρώπου, πιθανότατα χωρίς να υποπτεύονται ότι φιλοσοφούν. Ο πρώτος συγκινείται από το ωραίο και αποστρέφεται το άσχημο (στάση αισθητική), ο δεύτερος κινείται ανάμεσα στο γνωστό και το άγνωστο (στάση γνωσιακή), ο τρίτος θέλγεται από το καλό και αποφεύγει το κακό (στάση ηθική), ο τελευταίος διαλέγεται με την απεραντοσύνη του χώρου και την αιωνιότητα του χρόνου και αναζητεί δημιουργό (στάση θρησκευτική). Τα βιώματά τους αντιστοιχούν σε κλάδους φιλοσοφίας (αισθητική, γνωσιολογία, ηθική, φιλοσοφία της φύσης και της θρησκείας). Συμπέρασμα: η απλοϊκότητα και η σαφήνεια συνθέτουν τη φιλοσοφία του ανθρώπου. 2. Δεύτερος στόχος μας είναι να συζητήσουμε την αισιόδοξη άποψη ότι ο φιλοσοφικός στοχασμός, που έχει σχεδόν απουσιάσει από τη δική μας παιδεία, αποτελεί πλούσια πνευματική παρακαταθήκη, από όπου μπορούμε να διοχετεύσουμε ευρωστία και δυναμισμό στη δευτεροβάθμια εκπαίδευσή μας, που σήμερα χειμάζεται και λιμνάζει σε ένα τέλμα αποπροσανατολισμού, απαισιοδοξίας, πολλής και αποπνικτικής γνώσης, κατακερματισμένης και αφιλοσόφητης (χωρίς ευθύνη των φορέων της). Και νομίζω ότι χρήσιμο είναι να αρχίσουμε παραμερίζοντας πρώτα κάποιες αθέμιτες παρεξηγήσεις. Μνημονεύσαμε κιόλας την πρώτη παρεξήγηση: η φιλοσοφία θεωρείται σκοτεινή, ασαφής ακατανόητη, εντρύφημα των ονειροπαρμένων χωρίς καμιά πρακτική εφαρμογή. Διαβολή, αγαπητοί συνάδελφοι, διαβολή ταπεινή και ύποπτη. Είναι αλήθεια βέβαια ότι μερικοί μεγάλοι και γνήσιοι στοχαστές εκφράστηκαν με χαρακτηριστική πυκνότητα ύφους και έδωσαν την εντύπωση της ασάφειας. Αλλά πολλοί άλλοι μικροί επαγγελματίες φιλόσοφοι τους μιμήθηκαν στην ασάφεια για να φαίνονται μεγάλοι. Έτσι γεννήθηκε η παρεξήγηση διαβολή, που μόνιμα εκθέτει τη φιλοσοφία στην αντίληψη του κοινού ανθρώπου. Όμως είναι καιρός, είναι ανάγκη παιδείας σήμερα, να διαλύσουμε την παρεξήγηση, να φέρουμε τη φιλοσοφική σκέψη από τα σύννεφα στη γη. Όπως τα σύννεφα εκεί ψηλά σωρεύονται και μας κρύβουν τον ήλιο και δημιουργούν μαυρίλα και καταχνιά, ενώ, όταν γίνουν βροχή, δροσίζουν

3 3 τη γη και ποτίζουν τα φυτά και δίνουν ζωή κι ομορφιά και λουλούδια, έτσι συμβαίνει και με τη φιλοσοφία, όταν περιβάλλεται τον πέπλο του σκοταδιού και της ασάφειας μας φοβίζει, ενώ, αν τη δεχτούμε να ζήσει και να κυκλοφορήσει ανάμεσά μας, μπορεί να φωτίζει το νου και να θερμαίνει την καρδιά μας. Ανάγκη στο μεταξύ να απαλλαγούμε από τη δεύτερη παρεξήγηση, ότι δηλαδή φιλοσοφία προσφέρει πολύ και επικίνδυνο φως. Υπάρχουν εκείνοι που φοβούνται το φως, που προτιμούν να διατηρούν το σκοτάδι. Τρομάζουν στη σκέψη ότι με τη φιλοσοφική παιδεία οι άνθρωποι γίνονται πιο συνετοί, κερδίζουν αυτοπεποίθηση και κριτική ικανότητα, βλέπουν πιο καθαρά τα προβλήματα τα δικά τους και της κοινωνίας τους, γίνονται λιγότερο ευάγωγοι στη διαβουκόληση. Και εύχονται και επιχειρούν (οι οπαδοί της ασάφειας και του σκοταδιού) να κρύψουν από τους άλλους της φιλοσοφίας τα φώτα, είναι αυτοί που θα έκρυβαν, αν μπορούσαν, τον ήλιο στο συρτάρι τους, για να μη φωτίζουν το δρόμο της προόδου. Αλλά ο φιλοσοφικός στοχασμός είναι σύμφυτος με την ανθρώπινη φύση και ανάγκη. Φωτίζει του ανθρώπου τα βήματα, γίνεται αναπνοή του κάθε φορά που απλοϊκά και αβίαστα εξετάζει τα θέματα της ζωής και της κοινωνίας και του κόσμου. Κάτι περισσότερο, η φιλοσοφία χρησιμοποιείται ως όργανο κοινωνικής διαπαιδαγώγησης και ενημέρωσης σε εκείνες τις κοινωνίες που τολμούν να αντικρίζουν το μέλλον με αισιοδοξία και τιμιότητα. Και είναι καιρός να αναγνωριστεί η αναγεννητική δύναμη της φιλοσοφίας για τη δευτεροβάθμια εκπαίδευση, καιρός να ετοιμαστούν όλοι οι φορείς της δευτεροβάθμιας παιδείας για ένα φιλοσοφικό ευαγγελισμό. 3. Είναι πολλοί λόγοι που συνηγορούν ότι αξίζει να επωμιστούμε τούτο το προνομιακό βάρος, θα είναι βάρος πολύτιμο και προνομιακό και ευγενικό για διδάσκοντες και διδασκόμενους για τους παρακάτω λόγους: α. Με τα διάφορα μαθήματα προσφέρουμε συνήθως γνώση αποσπασματική και θρυμματισμένη κι όχι σπάνια αθεμελίωτη. Η φιλοσοφία όμως ενοποιεί τα διάσπαρτα μέλη σε σύνολο ενιαίο και γι αυτό κατανοητό και μορφωτικά γόνιμο, οικοδομεί κοσμοθεωρία και βιοθεωρία (προσφέρει ενιαία θεώρηση της φύσης, της ζωής, της κοινωνίας, της πολιτείας). β. Διδάσκουμε Φυσική, Μαθηματικά, Ιστορία, Λογοτεχνία (πχ. Κρίτωνα, Αντιγόνη κ.ά.) χωρίς αντίστοιχη φιλοσοφία της φύσης, της φυσικής, των μαθηματικών, της τέχνης, της πολιτείας, της κοινωνίας, του δικαίου. Όμως τα αντίστοιχα μαθήματα διευκρινίζονται και ο νους οδηγείται στην ουσία της επιστήμης, στη θεωρία του ωραίου, στην εκτίμηση της αρετής, αν παράλληλα διερευνηθούν τα αντίστοιχα φιλοσοφικά ερωτήματα: τα θεμέλια και τα όρια της επαγωγικής

4 4 γενίκευσης, η προσφορά της παραγωγικής σκέψης, η καταγωγή, το νόημα και η λειτουργία του νόμου, από πού πηγάζει η υποχρέωση του πολίτη να υπακούει στο νόμο (από φόβο; από αίσθημα συμμετοχής στην ετοιμασία του νόμου; από την προσδοκία αμοιβαίας προστασίας;), ποιες θα είναι οι συνέπειες αν ο νόμος της αιτιοκρατίας (αποδειχθεί ότι) ισχύει απόλυτα και στα φαινόμενα της φυσιολογίας; γ. Μιλάμε συχνά για σκοπούς, μέσα και μεθόδους παιδείας, αλλά δεν προχωρούμε γιατί τέτοιος δρόμος δε συζητήθηκε ως αντικείμενο υπαρκτό και ως πρόβλημα στις δικές μας σπουδές- στα κρίσιμα συναφή ερωτήματα (όπου βρίσκουν δικαίωση και θεμελιωμένη απάντηση και τα παρακάτω ερωτήματα): πόσο βαρύ και υπεύθυνο έργο είναι η διατύπωση σκοπών παιδείας (το μέλλον μιας γενιάς!), ποιος είναι ο αρμόδιος να τους διατυπώσει; με ποια κριτήρια; για χάρη τίνων; της γενιάς που φεύγει ή εκείνης που έρχεται; Και όμως η διευκρίνιση τέτοιων θεμάτων (έργο της φιλοσοφίας της παιδείας) επηρεάζει προς το καλό πάντα, προς τη βελτίωση- την καθημερινή παιδαγωγική πράξη 2. δ. Χρησιμοποιούμε συχνά όρους σημαντικούς, ηχηρούς και αόριστους (και γι αυτό τελικά κενούς ως προς το μορφωτικό αποτέλεσμα και πομπώδεις): πολιτισμός, πνευματική ζωή, αξίες, ιδεολογία κλπ. Αλλά, ενώ αποτελούν στοιχείο υποδομής για την πνευματική συγκρότηση του ανθρώπου, εμείς δεν έχουμε τίποτε σαφές να πούμε για τη σημασία τους. Ίσως για λίγα λεπτά υπνωτίζουμε κάποιο ανώριμο ακροατήριο με ωραιολογία αλλά δεν το βοηθούμε έτσι να βγει από την ανωριμότητά του, την ασάφεια και τη σύγχυση. Μόνο οι αντίστοιχοι φιλοσοφικοί κλάδοι μπορούν να μας φωτίσουν σχετικά, ώστε κι εμείς με τη σειρά μας να μεταφέρουμε το φωτισμό στο νεαρό ακροατήριό μας, που, αν δεν μπορέσουμε όπως οφείλουμε- υπεύθυνα και γενναία, σωστά και τίμια να το χειραγωγήσουμε, τότε το απογοητεύουμε και το παραδίνουμε πρόσφορο για διαβουκόληση σε άλλους αυτόκλητους οδηγούς. ε. Έχουμε πολλές ενδείξεις ότι η γλωσσική αγωγή μας έτσι που γινόταν (και από πολλούς συνεχίζεται, γιατί δυστυχώς έτσι μόνο μάθαμε) προξενεί ανάσχεση στην πνευματική εξέλιξη και την αντιληπτική ωρίμανση των παιδιών. Ένα χαρακτηριστικό παράδειγμα 2 Δεν είναι σύμπτωμα τυχαίο ότι τις τελευταίες δεκαετίες έχουν κυκλοφορήσει τόσα βιβλία που αμφισβητούν όχι μόνο τη μεθοδολογία της διδασκαλίας και το περιεχόμενο των προγραμμάτων σπουδών, αλλά και τη δομή των εκπαιδευτικών συστημάτων, ακόμα και το λόγο ύπαρξης του σχολείου. Σημειώνουμε ενδεικτικά μερικά μόνο από τα βιβλία αυτού του είδους, που κυκλοφορούν στην ελληνική βιβλιαγορά σήμερα: Ivan Illich, Κοινωνία χωρίς σχολεία. Everett Reimer, Το σχολείο είναι νεκρό. Paul Goodman, Υποχρεωτική Κακοπαιδεία.

5 5 για τις συνέπειες: οι μαθηματικοί μας λένε και είναι ακριβείς στη διάγνωση και ειλικρινείς- ότι τα παιδιά πολύ δυσκολεύονται να εννοήσουν τα «σύνολα». Και είναι εύλογο αυτό, γιατί ποτέ δε διδάχτηκαν την ουσία της καθημερινής γλώσσας που παρέχει άφθονα δείγματα σχέσεων συνόλων με υποσύνολα και άλλων λογικών μαθηματικών σχέσεων. Όταν π.χ. λέμε ότι το «θρανίο» είναι είδος καθίσματος ή το «τετράγωνο» είναι ειδική περίπτωση τετραπλεύρου ή ότι η «Αφροδίτη της Μήλου» είναι μαρμάρινο άγαλμα που εικονίζει γυναικεία μορφή ωραιότατη, επιχειρούμε να ορίσουμε τρία σύνολα υπάγοντάς τα σε άλλα ευρύτερα σύνολα (στη μαθηματική γλώσσα θα λέγαμε ότι το σύνολο «θρανία» είναι υποσύνολο, δηλ. μέρος, του συνόλου «κάθισμα», το «τετράγωνο» υποσύνολο των τετραπλεύρων και η «Αφροδίτη τα Μήλου» υποσύνολο των μαρμάρινων αγαλμάτων. Για να δηλώσουμε τις ίδιες σχέσεις στη Λογική λέμε η πρώτη έννοια είναι υπάλληλη στη δεύτερη ή υπάγεται στο πλάτος της δεύτερης). Με ένα άλλο παράδειγμα θα φανεί, ελπίζω, σαφέστερα η λογική λειτουργία της καθημερινής γλώσσας. Υποθέστε ότι η διεύθυνση ενός περιοδικού επιθυμεί να κάνει μια σπάταλη χειρονομία και γράφει τούτη την ανακοίνωση: «Όλοι οι εκπαιδευτικοί, Μ.Ε., φιλόλογοι, που υπηρετούν σε δημόσια σχολεία του Λεκανοπεδίου της Αττικής και έχουν δημόσια εκπαιδευτική υπηρεσία πάνω από 30 χρόνια, από τα οποία 25 τουλάχιστον σε επαρχιακά σχολεία, παρακαλούνται να μας κάνουν γνωστή τη διεύθυνσή τους, για να τους στέλνουμε τις εκδόσεις μας δωρεάν, τιμητικά»! Πόσοι, άραγε, είναι τώρα οι τυχεροί; Αμφιβάλλω αν υπάρχει ένας (!), ενώ η ανακοίνωση άρχισε με χιλιάδες εκπαιδευτικούς. Οι διαδοχικοί όμως προσδιορισμοί (που λειτουργούν λογικά ως περιορισμοί της αρχικής έννοιας «όλοι οι εκπαιδευτικοί») περιόρισαν το αρχικό σύνολο σχεδόν στο μηδέν. Έχουμε τώρα «σύνολο κενό» νομίζω και η σπάταλη ανακοίνωση αποδεικνύεται εικονική. Εμείς όμως στη σχολική πράξη, αντί να επισημαίνουμε και να διευκρινίζουμε τη λογική (και μαθηματική) δομή της καθημερινής ομιλίας και γραφής, διαθέτουμε το χρόνο μας (και δυστυχώς και των παιδιών) για υποκείμενα, αντικείμενα, κατηγορούμενα ευσυνείδητοι, ήσυχοι και αθώοι και ανυποψίαστοι ότι η καθημερινή γλώσσα έχει από καιρό παραμερίσει όλους αυτούς τους όρους και τους χρησιμοποιεί μόνο για να δηλώσει άτομα με χαμηλή υπόληψη (υποκείμενα, αντικείμενα, κατηγορούμενα). Γιατί λοιπόν ταλαιπωρούμαστε και ταλαιπωρούμε (επειδή κάποτε εμείς ταλαιπωρηθήκαμε;) καλλιεργώντας το άγονο έδαφος του συντακτικού, αντί να καταδεικνύουμε τη λογική λειτουργία των συντακτικών όρων ή γενικότερα και την αξιολογική 3 φόρτιση της 3 Λογική και Αξιολογική δομή της Γλώσσας (στο βιβλίο Φ. Κ. Βώρου, Δοκίμια για την Παιδεία).

6 6 γλώσσας; Οδηγός μας, όταν αποφασίσαμε νέα πορεία (για μια νέα γλωσσική παιδεία) είναι η φιλοσοφία της γλώσσας. 4 Δικαιολογημένα θα διατυπωθεί η διαμαρτυρία: είμαστε απαράσκευοι γι αυτά, είμαστε θύματα της παλιάς νοοτροπίας, αυτή μάθαμε, με αυτή δουλεύομε. Αυτά που έχουμε στις αποσκευές αυτά προσφέρουμε. Συμφωνώ με τη διαμαρτυρία, ανήκω και εγώ στους διαμαρτυρόμενους, αλλά.όταν διαπιστώνουμε ότι χάνουμε την επαφή με τους υποτιθέμενους δέκτες των παιδαγωγικών φροντίδων μας, γιατί δεν τους μαθαίνουμε το σωστό κώδικα επικοινωνίας (τη γλώσσα της ζωής με το λογικό και αξιολογικό της περιεχόμενο, αλλά το συντακτικό των σπουδαστηρίων, όπου η ζωή μπαίνει μόνο από λησμονημένες χαραμάδες), μήπως είναι ανάγκη πια να αλλάξουμε πορεία; Αν όλοι κινδυνεύουμε από ασφυξία, δεν είναι καλύτερα να ανοίξουμε τα παράθυρα για καθαρό αέρα, έστω κι αν κάποιοι είναι πιθανό ελαφρά να κρυολογήσουν; Μήπως είναι πιο γενναίο και τιμητικό να θεωρήσουμε την ανάγκη αυτής της ώρας της παιδείας μας προνόμιο για μας και να τολμήσουμε να επωμιστούμε την αλλαγή; στ. Έχουμε συνηθίσει στο σχολείο μας να ενδιαφερόμαστε για γνώσεις, να φορτώνουμε γνώσεις, να απαιτούμε γνώσεις, να 5 στρεβλώνουμε το νόημα των εξετάσεων ζητώντας μόνο γνώσεις, γνώσεις πολλές, ασύνδετες, άγονες, θρυμματισμένες, γνώσεις χωρίς «γνώση» (φρονιμάδα), χωρίς ψυχή, γνώσεις που δε θεμελιώνουν υπεύθυνη γνώμη. Μόνο οι αντίστοιχοι φιλοσοφικοί κλάδοι που εμείς δεν τους γευτήκαμε γιατί δε μας προσφέρθηκαν ούτε υποπτευθήκαμε ην ύπαρξή τους- μπορούν να μας οδηγήσουν σε επανεξέταση στόχων, στο βάθεμα του γενικού σκοπού της μάθησης, σε αναπροσανατολισμό πορείας. Γιατί αυτό που ενδιαφέρει ως γνήσια παιδαγωγική πράξη δεν είναι η γνώση καθαυτή, αλλά η μέθοδος που οδηγεί σ αυτή, η διερευνητική θέση που θεμελιώνεται σ αυτή, η δημιουργική πνοή του νέου που οδηγείται απ αυτή, η θεώρηση της ζωής που προκύπτει απ αυτή. Οι διαδικασίες αυτές που αρχίζουν αλλά δεν τελειώνουν με τη γνώση, έχουν σοβαρές επιπτώσεις στη συμπεριφορά του ανθρώπου, όπου και εκδηλώνεται το μορφωτικό αποτέλεσμα. Δηλαδή, ενώ η αποθησαύριση (απομνημόνευση) γνώσεων απομονώνει τον άνθρωπο, η μεθόδευση και το βάθεμα οδηγούν στη συνέρευνα, στο διάλογο, στην 4 Με τον ίδιο τίτλο (Φιλοσοφία της Γλώσσας) υπάρχει ειδικό άρθρο δημοσιευμένο στο δεύτερο τεύχος του περιοδικού «Νέα Παιδεία».Και τώρα ειδικό κεφάλαιο Φιλοσοφία της Γλώσσας στο βιβλίο Φιλοσοφία της Εκπαίδευσης (Αθήνα 1997) έκδοση του περιοδικού «Εκπαιδευτικά». 5 Βλέπε σχετικά άρθρα, που αναφέρονται στο Μινώταυρο των Εξετάσεων. Τα πιο πρόσφατα είναι παρατηρήσεις για την ασυναρτησία και αδικία των εξετάσεων του Ιουνίου 2001.

7 7 αμοιβαία κατανόηση και συνεργασία. Αλλά οι δρόμοι αυτοί χρειάζονται ανάλογη φιλοσοφική υποδομή. ζ. Συχνά παραγνωρίζουμε μέσα στη σχολική πράξη ο ένας κλάδος τη συμβολή και την αξία του άλλου. Είναι και τούτο σύμπτωμα του ότι κάποιες ασυντόνιστες ροπές μάς έριξαν ανέτοιμους να υπηρετήσουμε ένα εκπαιδευτικό σύστημα χωρίς φιλοσοφική υποδομή, που θα μας επέτρεπε πρώτα συνοπτική θέαση όλου του επιτελούμενου έργου και θα μας έκανε ικανούς έπειτα να αξιολογούμε αντικειμενικά, χωρίς προκατάληψη ή φανατισμό, το «συμπληρωματικό χαρακτήρα» που έχει η αποστολή κάθε κλάδου. Η συνολική θεώρηση που επιχειρεί η φιλοσοφία δεν οδηγεί σε διάκριση και διαίρεση των επιστημών και των επιστημόνων, αλλά διαπιστώνει κυρίως την ενότητα του επιστητού και της μεθοδολογίας και της διδασκαλίας των επιστημών. Είδαμε πιο πάνω (ε) ότι σωστή (λογική) ανάλυση της γλώσσας διευκολύνει την κατανόηση των μαθηματικών. Τα Μαθηματικά με τη σειρά τους δίνουν έκφραση των νόμων της φυσικής και γενικότερα γυμνάζουν την κρίση και για τη «λογική» και για τις άλλες επιστήμες. Η Φυσική πάλι χαρίζει στον άνθρωπο κυριαρχία πάνω στη φύση και αυτοπεποίθηση και δύναμη, που τείνει στην εποχή μας να εξελιχθεί σε ανθρώπινη αλαζονεία και ανθρώπινη αλλοτρίωση, από τις οποίες (δυσμενείς και επικίνδυνες εξελίξεις) μόνο οι επιστήμες του ανθρώπου μπορούν να προστατεύσουν τη νέα γενιά. Όλες, τέλος, οι παραπάνω πνευματικές δραστηριότητες προϋποθέτουν υγεία και ευεξία, δηλαδή ομαλή φυσιολογία, η οποία οικοδομείται με φρόνιμη και πραγματική (όχι εποχούμενη) άθληση. Πολλά προβλήματα ασυνεννοησίας, υποτίμησης ή αβελτηρίας θα εκλείψουν -νομίζω- ή θα περιοριστούν, αν αποκτήσουμε ενιαία φιλοσοφική θεώρηση του συνολικού έργου μας και των ειδικών τομέων, όπου καθένας διακονεί. Βέβαια, με τον όρο Φιλοσοφία δεν εννοώ την προσθήκη ενός «μαθήματος» με ονόματα πολλά, χρονολογίες, βαρύγδουπη ορολογία, για απομνημόνευση. Εννοώ ενημέρωση στα καθολικά προβλήματα της ζωής, της κοινωνίας, της επιστήμης, της παιδείας, εννοώ έναν άλλο τρόπο κριτικής και στοχαστικής θέασης και αντιμετώπισης των θεμάτων μας, εννοώ μια πνευματική άθληση που προάγει τις γνώσεις σε «γνώση» και θεμελιώνει υπεύθυνων ανθρώπων μια υπεύθυνη γνώμη. Πιο συγκεκριμένα η παράγραφος που ακολουθεί προσφέρει όπως το εννοούμε κάποιο διάγραμμα φιλοσοφικής παιδείας για τη δευτεροβάθμια εκπαίδευση 6. 6 Εδώ χρειάζονται κάποιες διευκρινίσεις: α. Το προτεινόμενο θεματολόγιο και το αντίστοιχο εγχειρίδιο καλό είναι να περιέχει κεφάλαια αντίστοιχα προς τις διάφορες ασύνδετες ως τώρα- μαθήσεις που προσφέρει το σχολικό πρόγραμμα. Τα κεφάλαια αυτού του εγχειριδίου να είναι ως ένα βαθμό αυθυπόστατα (με μόνη προϋπόθεση την Εισαγωγή). Να είναι δυνατό στα

8 8 4. Η φιλοσοφία των σπουδαστηρίων έχει ποικίλους στόχους και ορισμούς 7, ανάλογα με την ανάγκη ψυχικής αναπλήρωσης των φορέων, ανάλογα με τα λιγοστά μηνύματα της ζωής που μπορούν να φτάσουν εκεί και να ταράξουν τη γαλήνη του μονόλογου, ανάλογα κάποτε με τις επιθυμίες εκείνων που συντηρούν τα σπουδαστήρια. Η φιλοσοφία όμως της δράσης, αυτή που την παρουσία της θεωρούμε χρήσιμη και γόνιμη στην Εκπαίδευση, παίρνει τον ορισμό και το σκοπό της από τις ανάγκες του δέκτη, που εύλογα προσδοκά φωτισμό, χειραγώγηση, απελευθέρωση του νου από τα είδωλα 8, πλήρωση της ψυχής του από παλμούς για τη επιμέρους κεφάλαια να προσφεύγουν ευκαιριακά και οι καθηγητές όλων των ειδικοτήτων, για να συζητούν με τους μαθητές τους (των τάξεων β και γ Λυκείου) τη φιλοσοφική θεμελίωση των αντίστοιχων μαθημάτων. β. Το εγχειρίδιο (με τον τίτλο Εισαγωγή στη Φιλοσοφία) ως προς τα βασικά κεφάλαιά του (θεωρία της πράξης και της γνώσης, της κοινωνίας, της πολιτείας, του δικαίου, της γλώσσας, της ιστορίας) μπορεί επίσημα να διδάσκεται από το φιλόψογο στη γ τάξη του Λυκείου. γ. Τα κεφάλαια του εγχειριδίου νοούνται κατατοπιστικά, όχι με λεπτομέρειες εξαντλητικές και κουραστικές. Ως προς το περιεχόμενο, ανάγκη να είναι «συστηματικά», όχι ιστορικά (Λογουχάρη, για το νόημα της αλήθειας έχουν διατυπωθεί οι ακόλουθες θεωρίες: της ανταπόκρισης, της εσωτερικής λογικής συνοχής, της λειτουργικότητας. Όχι είπε ο τάδε και δίδαξε ο δείνα, από τον Πλάτωνα ως τον James ή άλλους. Τέλος, η έκταση των κεφαλαίων του εγχειριδίου μπορεί να κυμαίνεται από 12 ως 15 σελίδες (με εξαίρεση μόνο τα α και ια κεφάλαια). 7 Μπορεί κανείς να παρακολουθήσει την ιστορία των ορισμών της φιλοσοφίας σε βιβλία ακαδημαϊκής Εισαγωγής στη Φιλοσοφία (όπως του Θ. Βορέα, σελ. 22 κ.π. και του Χ. Θεοδωρίδη, σελ. 9 κ.π.). Αλλά πιο χαρακτηριστική είναι η προσπάθεια του Ivo Frenzel που προσπάθησε στο μικρό και κατατοπιστικό βιβλίο του Mensch und Philosophie (München, 1974, W.Heyne Verlag) να ονομάσει τα κεφάλαια σύμφωνα με το ρόλο ή τη λειτουργία που κάθε εποχή αναγνώρισε στη φιλοσοφία. Αντιγράφουμε τους πιο χαρακτηριστικούς τίτλους: (3) Η ύστερη Αρχαιότητα: η φιλοσοφία συμπαραστάτης στον πρακτικό βίο. (4) Η φιλοσοφία του Μεσαίωνα: θεραπαινίδα της θρησκείας. (5) Η φιλοσοφία της Αναγέννησης: χειραφέτηση του ανθρώπου. (7) Διαφωτισμός: η φιλοσοφία γίνεται πράξη. (8) Κριτικισμός ( Kant): η φιλοσοφία προσγράφει τους νόμους του νου στη φύση. (11) Υπαρξισμός : ανακάλυψη της ανθρώπινης ύπαρξης. (12) Μαρξισμός: η φιλοσοφία γίνεται όργανο επανάστασης. Η δική μας άποψη είναι: η φιλοσοφία στην υπηρεσία μιας ανθρώπινης παιδείας, για τον άνθρωπο ως άτομο και μέλος της σύγχρονης κοινωνίας. 8 Ο όρος «είδωλα» χρησιμοποιείται εδώ με τη σημασία που έχει στο έργο Novum Organum του Fr. Bacon (βλ. Αν. Γιανναρά, Ο αγγλικός Εμπειρισμός και ο γαλλικός Διαφωτισμός, Αθήνα 1976, σελ ή οποιαδήποτε Γενική Ιστορία

9 9 ζωή και για την κοινωνία. Αυτή η φιλοσοφία επιλέγει και τα θέματά της και το συγκεκριμένο περιεχόμενό τους από τις ορατές ανάγκες του δέκτη, τον οποίο επιθυμεί να χειραγωγήσει, ώστε να γίνει άνθρωπος ελεύθερος, υπεύθυνος και γενναίος και δημιουργός μέσα σε συνθήκες μεταβαλλόμενες της ζωής. Αντικρίζει το νέο άνθρωπο ως διαμορφούμενη προσωπικότητα που ορέγεται να γνωρίσει τη νεκρή φύση και τη ζωντανή, την κοινωνία και την πολιτεία. Τον νιώθει ως νέο άτομο που συγκινείται από το ωραίο στη φύση και στην τέχνη και που θέλει να πλάσει την ομορφιά με τα χέρια του και να διοχετεύσει στα πλάσματά του δική του πνοή και ιδέα. Τον βλέπει ως φορέα αναγκών και ιδεών και αυριανών αποφάσεων και ενεργειών και επιχειρεί γι αυτό να της Φιλοσοφίας στο οικείο κεφάλαιο. Ονομάζει ο Bacon 4 κατηγορίες «ειδώλων» (πηγών πλάνης): (α) Είδωλα φυλής ή γένους, όσα συνδέονται μα την ανθρώπινη φύση και τις ατέλειές της (πλάνες των αισθήσεων, ανακρίβειες της μνήμης κ.ά.). Οι σκέψεις τείνουν να είναι μάλλον εικόνες του εαυτού μας (των ανθρώπινων δηλ. ορίων) παρά των πραγμάτων. (β)είδωλα σπηλαίου ή υπογείου, όσα αναφέρονται στις προσωπικές πεποιθήσεις, προλήψεις, προκαταλήψεις, όσες καλλιεργούνται στο χαρακτήρα του καθενός ανάλογα με την αγωγή του. Έχει ο καθένας το δικό του «υπόγειο». (γ) Είδωλα της αγοράς, είναι οι πλάνες, όπου οι άνθρωποι παρασύρονται από την επικοινωνίας τους με τους άλλους, από την αοριστία των λέξεων, από τη θεσμοποιημένη ασάφεια. Σημειώνουμε ένα παράδειγμα: ο όρος «μεταφυσική» λέγεται ότι πλάστηκε συμπτωματικά από το γεγονός ότι οι αλεξανδρινοί φιλόλογοι είχαν κατατάξει το ομώνυμο έργο του Αριστοτέλη (που θα το λέγαμε σήμερα γνωσιοθεωρία) «μετά τα Φυσικά» του. Ο όρος ανεξαρτητοποιήθηκε, γνώρισε λαμπρή σταδιοδρομία, αργότερα περιβλήθηκε το μυστήριο και το μεγαλείο της ασάφειας κι έγινε στέγη για κάθε μεταφυσική αοριστία! Αλλά, αν ρωτηθεί κάποιος «μεταφυσικός» πώς μπορεί να μιλάει για μια περιοχή που από τον ορισμό της βρίσκεται πέρα από τα δικά του όρια, τι είναι δυνατό να απαντήσει; Ό,τι πει εκτός από το να αρνηθεί τη «μεταφυσική», πράγμα που δεν το τολμάει- είναι αντίφαση (και η Διαλεκτική δεν μπορεί να τον σώσει, γιατί έχει άλλες φροντίδες). (δ) Είδωλα Θεάτρου, οι πλάνες που γεννιούνται από φανατισμούς, ιδεολογίες, θρησκευτικές αιρέσεις, μεγάλες αυθεντίες της πνευματικής ζωής. Συχνά δεν αναλογιζόμαστε πόσο σφαλερό είναι να αποδεχόμαστε κάτι για το λόγο ότι το είπε ο τάδε διάσημος. Η ζημιά είναι διπλή: ότι απεμπολούμε το δικαίωμα να κρίνουμε ότι υπάρχει πιθανότητα και η διασημότερη αυθεντία να έχει κάνει λάθος στο σημείο ακριβώς που εμείς άκριτα υιοθετούμε. Περιπτώσεις τέτοιες πλάνης υπάρχουν άπειρες. Στο κάτω κάτω ένας κόσμος που περιγράφει ας πούμε ο Πλάτωνας είναι κατασκευασμένος από τον Πλάτωνα και εικονίζει μάλλον τον Πλάτωνα παρά τον κόσμο, Είναι λοιπόν ανάγκη για μας ζωτική να συνειδητοποιούμε την ύπαρξη «ειδώλων», που μας πολιορκούν, και να προσπαθούμε να μένουμε μακριά από την κυριαρχία ή τη γοητεία τους, αλλιώς μπαίνουμε στο βασίλειο της ακρισίας, της ασάφειας, του φανατισμού, της διαβουκόλησης, γινόμαστε πολίτες άβουλοι και μοιραίοι στο νησί των μακάρων.

10 10 τον βοηθήσει να αναπτύξει ευθυκρισία, αντικειμενικότητα, αίσθημα ευθύνης. Μια τέτοια φιλοσοφία δεν αναζητεί ορισμούς στα σκονισμένα αρχεία της (μολονότι σέβεται η ίδια και μελετάει την ιστορία της), ορισμούς που απηχούν παλμούς και αναζητήσεις άλλων εποχών, άλλων ανθρώπων και άλλων κοινωνιών. Ούτε υφαίνει ορισμούς και δόγματα όπως η αράχνη, για να παγιδεύει αθώους περαστικούς, αλλά αφουγκράζεται τη ζωή που σφύζει γύρω, μελετάει τους παλμούς και τις ανάγκες της και αυτήν επιθυμεί να υπηρετήσει. Και αναζητεί (τούτη η Φιλοσοφία) στο εργαστήρι της εκείνα τα στοιχεία που ενδιαφέρουν και συγκινούν τον άνθρωπο γενικά και που μπορούν να υπηρετήσουν ειδικότερα τις ανάγκες των σημερινών ανθρώπων, ετούτης της κοινωνίας, ετούτης της εποχής. Και δεν προσφέρει τίποτε ως έτοιμη λύση, εκθέτει μόνο τρόπους σκέψης, κριτική στάση και υπεύθυνη, δυνατότητες πορείας, που η τελική επιλογή τους γίνεται μόνο με απόφαση των ενδιαφερόμενων κάθε φορά ανθρώπων. Με τέτοιες σκέψεις κριτήρια καταχωρίζονται εδώ κατά τομείς θέματα φιλοσοφικού στοχασμού, που μπορούν να περιληφθούν σε ένα καλογραμμένο κα εύληπτο εγχειρίδιο, το οποίο να μπορεί να χρησιμεύσει ως εγκόλπιο φιλοσοφικής ενημέρωσης, ως μήνυμα φιλοσοφικού ευαγγελισμού για τη δευτεροβάθμια εκπαίδευσή μας. ΕΝΔΕΙΚΤΙΚΟ ΘΕΜΑΤΟΛΟΓΙΟ ΓΙΑ ΦΙΛΟΣΟΦΙΚΉ ΠΡΟΠΑΙΔΕΊΑ α. Σύντομη εικόνα της ελληνικής φιλοσοφίας, τέτοια ώστε μέσα από αυτή να φανεί η γένεση των φιλοσοφικών προβλημάτων (σε συνάρτηση με την ιστορική ζωή που τα γέννησε). Έτσι θα γίνει και η πρώτη γνωριμία με τα προβλήματα καθαυτά και την αντίστοιχη ορολογία τους. Ταυτόχρονα το εισαγωγικό τούτο κεφάλαιο θα είναι έκφραση ευλάβειας προς την πνευματική κληρονομιά μας 9. β. Φιλοσοφία της Κοινωνίας, της Πολιτείας, του Δικαίου: προέλευση, σκοπός, λειτουργίες της κοινωνίας, προέλευση, σκοπός, οργάνωση και λειτουργία της έννομης κοινωνίας (πολιτείας), κοινωνικά συστήματα, κοινωνικές μεταρρυθμίσεις, η έννοια της νομιμότητας, τα όρια αρμοδιοτήτων και ευθυνών της πολιτείας, η έννοια των θεσμών και της δικαιοσύνης, διάκριση φυσικού θετού δικαίου, με ποιες 9 Zeller Nestle (μετ. Χ. Θεοδωρίδη), Ιστορία της Ελληνικής Φιλοσοφίας. Φ.Κ.Βώρου, Σύντομη Ιστορία της Αρχαίας Ελληνικής Φιλοσοφίας, εκδ. «Γρηγόρη», Α.S. Bogomolov, Ιστορία της Αρχαίας Φιλοσοφίας (Ελλάδα και Ρώμη), μετ. Φ. Κ Βώρου, εκδόσεις «Ειρμός»,1995. Είναι η μόνη συγγραφή Ιστορίας Φιλοσοφίας όπου, αντί για παραπομπές στα αρχαία κείμενα, προτιμήθηκε να αναζητηθούν τα οικεία αποσπάσματα και να παρατεθούν ως υποσημειώσεις στη σημερινή συγγραφή.

11 11 προϋποθέσεις μπορεί ο νόμος να χαρακτηρίζεται δίκαιος, από πού απορρέει η υποχρέωση του πολίτη να υπακούει στο νόμο, να σέβεται το νόμο, να προστατεύει το νόμο και την πολιτεία ( από φόβο; αίσθηση ευθύνης; εξαιτίας της συμμετοχής του; αίσθημα αμοιβαίας προστασίας και ασφάλειας;) 10 γ. Φιλοσοφία της γνώσης: η δυνατότητα, η πηγή και το κύρος της γνώσης το αντικείμενο της γνώσης, θεωρίες της αλήθειας και διαλεκτικός ρυθμός της γνώσης, όρια της γνωστικής δραστηριότητας του ανθρώπου (κι άλλες συγγενείς μορφές της πνευματικής ζωής: μυθολογική αντίληψη, αποκάλυψη, πίστη) 11. δ. Θεωρία της τέχνης: η έννοια του ωραίου και της τέχνης, αισθητική συνείδηση απόλαυση, κρίση, μορφή και περιεχόμενο της τέχνης, κοινωνική σημασία αποστολή της τέχνης, η λειτουργία της 12 λογοτεχνίας στη ζωή της κοινωνίας ε. Ηθική: κίνητρα της ανθρώπινης δράσης, κριτήρια αξιολόγησης, η έννοια της ηθικής συνείδησης και κρίσης, του ηθικού νόμου, του αγαθού, της ευδαιμονίας. Αιωνιότητα ή ιστορικότητα των ηθικών αξιών και κινήτρων ; 13 στ. Φιλοσοφία της γλώσσας: Η γλώσσα ως όργανο επικοινωνίας - εργασίας- συνεργασίας, οι πτυχές επικοινωνίας (σκέψη, συναίσθημα, βούληση), καταγωγή και δυνατότητα της γλώσσας, λογική και αξιολογική δομή της γλώσσας, το πρόβλημα της κρίσης σημασίας και αποκωδικοποίησης των γλωσσικών συμβόλων 14. ζ. Φιλοσοφία της Ιστορίας: ανάλυση της έννοιας «γεγονός» (αντιδιαστολή προς το φυσικό φαινόμενο), η ιδιαίτερη γνωσιολογική προβληματική της ιστορίας, η έννοια της προόδου στην ιστορία, η έννοια της αιτιότητας στην ιστορία, παράγοντες της ιστορικής ζωής, η δυνατότητα διατύπωσης νόμων, ιστορικότητα των αξιών και της συνείδησης, η έννοια του πολιτισμού και της πολιτικής δράσης. Υπάρχει σκοπός στην ιστορία ή διοχετεύονται πρόσκαιροι ανθρώπινοι στόχοι 15 στην ιστορική ζωή; 10 Θ, Βορέα, Εισαγωγή εις την Φιλοσοφία (εκδ. ΟΕΔΒ)σελ D. M. Pickles, Indroduction to Politics, London Βορέα, Εισαγωγή, , Θεοδωρίδη, Εισαγωγή Βορέα, Εισαγωγή, , Ε. Π. Παπανούτσου, Αισθητική 13 Βορέα, Εισαγωγή, ,, Ε. Π. Παπανούτσου, Ηθική 14 Βλέπε παραπάνω σημείωση Αυγ. Μπαγιώνα, Η έννοια της Προόδου και η Μεθοδολογία της Ιστορίας, Αθήνα 1970.

12 12 η. Φιλοσοφία της Παιδείας: διευκρίνιση των εννοιών παιδεία και εκπαίδευση, η παιδεία ως κοινωνική λειτουργία, η οργανωμένη εκπαίδευση, σκοποί παιδείας, μέσα και μέθοδοι, δυνατότητες (και πηγές αμφισβήτησης) της παιδείας, όρια νομιμότητας της παιδείας, για λογαριασμό τίνων οργανώνεται ένα εκπαιδευτικό σύστημα; Με ποια κριτήρια; 16 θ. Φιλοσοφία της φύσης και της ζωής: η φύση της ύλης (τι λέει η φυσική σήμερα), σύσταση του κόσμου, λειτουργία του κόσμου, το φαινόμενο της ζωής, προέλευση και εξέλιξή της. Στασιμότητα στη φύση ή διαρκής αλλαγή; αιτιοκρατία και ελεύθερη βούληση, το πρόβλημα προτεραιότητας και σχέσεων σώματος πνεύματος, ιδεαλισμός και υλισμός. 17 ι. Φιλοσοφία της θρησκείας: το πρόβλημα της θρησκευτικής γνώσης, θρησκεία φυσική ή από αποκάλυψη, ανθρωπομορφισμός, ενδείξεις για την ύπαρξη θεού, θεϊσμός, αθεϊσμός, πανθεϊσμός, αγνωστικισμός, ηθική και θρησκεία, κοινωνία και θρησκεία. 18 ια. Μεθοδολογία των επιστημών: στοιχεία παραδοσιακής και συμβολικής λογικής (έννοια, κρίση, συλλογισμός) διάκριση και ενότητα των επιστημών, διαφοροποίηση των κοινωνικών και φυσιογνωστικών επιστημών (ως προς το αντικείμενο, τη μέθοδο, τη θέση του μελετητή και τις επιδιώξεις), θέματα γενικής μεθοδολογίας (πώς αναζητείται η επιστημονική γνώση, πώς οργανώνεται εσωτερικά, πώς μεταδίνεται): εμπειρία, αφαίρεση, σύνθεση, διαλεκτική, ορισμός, διαίρεση, απόδειξη, W. H.Walsh, Εισαγωγή στη Φιλοσοφία της Ιστορίας (μετ. Φ. Κ.Βώρου, έκδοση Μ.Ι. Ε.Τ.). F. V. Konstantinov και άλλων, The Fundamentals of Marxist-Leninist Philosophy, Progress Publishers, Moscow R. G. Collinwood, The Idea of History, Oxford, P. Gardiner (edidor)theories of History, London, R. S. Peters (edidor) Education and the development of Reason, Parts I,II,III, London Φ. Κ. Βώρου, Φιλοσοφία της Εκπαίδευσης, Βορέα, Εισαγωγή, I.S.Kulikova, The Philosophical Conception of Man, Progress Publishers, Moscow, 1988 Κ. Πολίτη, Φυσική και Φιλοσοφία, Αθήνα, Βορέα, Εισαγωγή, Ιάσων Ευαγγέλου, Η Φαντασιακή Δομή των Θρησκειών, εκδ. «Δωδώνη», Αθήνα Γιάννενα Progress Publishers (edided by) A Dictionary for Believers and non Believers, Moscow, 1985

13 13 ανάλυση του «επαρκούς λόγου». Θέματα ειδικής μεθοδολογίας: το πρόβλημα της επαγωγής (στη φυσική) και η «νομιμότητα» της φύσης, η αξιωματική παραγωγική μέθοδος (στα μαθηματικά) κλπ. κλπ. 19 ιβ. Σύγχρονα φιλοσοφικά ρεύματα: υλισμός, πραγματισμός, αναλυτική φιλοσοφία, υπαρξισμός. 20 ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ: Διευκρίνιση βασικών εννοιών: αξίες, πολιτισμός. Κοινωνιολογία της γνώσης, ιδεολογία, κοσμοθεωρία, βιοθεωρία κ.ά. Θα ήταν βέβαια παράλειψη να μη γίνει λόγος ειδικός για τη «φιλοσοφική ανθρωπολογία» στο κύριο μέρος του βιβλίου ή στο παράρτημα. Είναι ιδιαίτερα ελκυστικό και ενδιαφέρον για εφήβους να βρουν στο βιβλίο τους κάποια απάντηση σε ερωτήματα όπως: η ανθρώπινη φύση (και η μονιμότητα ή ιστορικότητά της) η έννοια του ανθρώπου στον κλασικό, μεσαιωνικό, στο νεότερο, στο σύγχρονο κόσμο, η θέση του ανθρώπου σε σημερινά φιλοσοφικά ρεύματα (διαλεκτικό υλισμό, υπαρξισμό στις κύριες μορφές του), ο άνθρωπος ως δημιουργός και δημιούργημα του πολιτισμού του 21. Copyright 2001 F. K. Voros url: Τεχνική/Διαφημιστική Υποστήριξη: 19 Βορέα, Λογική- Μεθοδολογία (εκδ. ΟΕΔΒ). Γ. Μουρέλος, Θεμελιώδεις Έννοιες της Σύγχρονης Φιλοσοφίας και Επιστημολογίας, εκδ. «Βάνιας», Θεσσαλονίκη John Losee, Φιλοσοφία της Επιστήμης, μετ. Θ. Χρηστίδης εκδ. «Βάνιας», Θεσσαλονίκη 1991 Ε. Μπιτσάκη, Διαλεκτική και Νεότερη Φυσική, Αθήνα, 1974 J. Piaget, Επιστημολογία των Επιστημών του Aνθρώπου (μετ. Φ.Χατζηδάκη), Αθήνα, 1977 J, Copi, Introduction to Logic, London Ι. Μ. Μποχένσκι, Ιστορία της σύγχρονης Ευρωπαϊκής Φιλοσοφίας (μετ. Χρ. Μαλεβίτση) Αθήνα B. Delfgaauw, Twentieth Century Philosophy, Dublin Ζαν Βαλ, Εισαγωγή στις Φιλοσοφίες του Υπαρξισμού (μετ. Χρ. Μαλεβίτση), Αθήνα Fr. Copleston, Contemporary Philosophy, London Francois Chatelet, Η Φιλοσοφία : εικοστός αιώνας (μετ. Κωστής Παπαγεώργης),«Γνώση» Reuben Abel, Man is the Measure: a cordial invitation to the central Problems of Philosophy, Free Press (Macmillan) London 1978.

138 Φιλοσοφικών και Κοινωνικών Σπουδών Κρήτης (Ρέθυμνο)

138 Φιλοσοφικών και Κοινωνικών Σπουδών Κρήτης (Ρέθυμνο) 138 Φιλοσοφικών και Κοινωνικών Σπουδών Κρήτης (Ρέθυμνο) Σκοπός Το Τμήμα έχει σκοπό την ανάδειξη επιστημόνων ικανών να καλύψουν τις ανάγκες της εκπαίδευσης σε μαθήματα Φιλοσοφίας, Παιδαγωγικής, Ψυχολογίας

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΚΟΛΛΙΝΤΖΑ

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΚΟΛΛΙΝΤΖΑ ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ: Νάκου Αλεξάνδρα Εισαγωγή στις Επιστήμες της Αγωγής Ο όρος ΕΠΙΣΤΗΜΕΣ ΤΗΣ ΑΓΩΓΗΣ δημιουργεί μία αίσθηση ασάφειας αφού επιδέχεται πολλές εξηγήσεις. Υπάρχει συνεχής διάλογος και προβληματισμός ακόμα

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΙΜΕΝΟ ΟΙ ΑΡΕΤΕΣ ΤΟΥ ΛΟΓΟΥ

ΚΕΙΜΕΝΟ ΟΙ ΑΡΕΤΕΣ ΤΟΥ ΛΟΓΟΥ ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΗΜΕΡΗΣΙΩΝ ΚΑΙ ΕΣΠΕΡΙΝΩΝ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΩΝ ΛΥΚΕΙΩΝ (ΟΜΑΔΑ A') ΚΑΙ ΜΑΘΗΜΑΤΩΝ ΕΙΔΙΚΟΤΗΤΑΣ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΩΝ ΛΥΚΕΙΩΝ (ΟΜΑΔΑ Β ) ΤΡΙΤΗ 22 ΜΑΪΟΥ 2012 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ ΚΕΙΜΕΝΟ

Διαβάστε περισσότερα

ΧΡΙΣΤΙΑΝΙΣΜΟΣ ΚΑΙ ΘΡΗΣΚΕΥΜΑΤΑ Β' ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ

ΧΡΙΣΤΙΑΝΙΣΜΟΣ ΚΑΙ ΘΡΗΣΚΕΥΜΑΤΑ Β' ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΧΡΙΣΤΙΑΝΙΣΜΟΣ ΚΑΙ ΘΡΗΣΚΕΥΜΑΤΑ Β' ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ Συγγραφείς 1. Δημήτριος Λ. Δρίτσας, Δρ Θεολογίας, Σχολικός Σύμβουλος 2. Δημήτριος Ν. Μόσχος, Δρ Θεολογίας, Καθηγητής Λυκείου Αναβύσσου 3. Στυλιανός Λ. Παπαλεξανδρόπουλος,

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΠΡΟΛΟΓΟΣ... 13 ΘΕΩΡΗΤΙΚΟ ΜΕΡΟΣ ΓΕΝΙΚΗ ΠΑΙ ΑΓΩΓΙΚΗ

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΠΡΟΛΟΓΟΣ... 13 ΘΕΩΡΗΤΙΚΟ ΜΕΡΟΣ ΓΕΝΙΚΗ ΠΑΙ ΑΓΩΓΙΚΗ Περιεχόµενα 7 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΠΡΟΛΟΓΟΣ... 13 ΘΕΩΡΗΤΙΚΟ ΜΕΡΟΣ ΓΕΝΙΚΗ ΠΑΙ ΑΓΩΓΙΚΗ ΚΕΦΑΛΑΙΟ Α Η ΠΑΙ ΑΓΩΓΟΥΣΑ Ι ΑΣΚΑΛΙΑ... 17 Το αντικείµενο της Παιδαγωγικής, η παιδαγωγούσα διδασκαλία, ο ρόλος της ψυχολογίας

Διαβάστε περισσότερα

ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ. Απαντήσεις Θεμάτων Πανελληνίων Εξετάσεων Εσπερινών Επαγγελματικών Λυκείων (ΟΜΑΔΑ Α )

ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ. Απαντήσεις Θεμάτων Πανελληνίων Εξετάσεων Εσπερινών Επαγγελματικών Λυκείων (ΟΜΑΔΑ Α ) 29 Μαΐου 2014 ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ Απαντήσεις Θεμάτων Πανελληνίων Εξετάσεων Εσπερινών Επαγγελματικών Λυκείων (ΟΜΑΔΑ Α ) Α1. Ο συγγραφέας του κειμένου αναφέρεται στη σημασία του δημιουργικού σχολείου στη

Διαβάστε περισσότερα

Φιλοσοφία της παιδείας

Φιλοσοφία της παιδείας Ενότητα 1 η : Εισαγωγή στη Φιλοσοφία της Παιδείας Ρένια Γασπαράτου Σχολή Ανθρωπιστικών & Κοινωνικών Επιστημών Τμήμα Επιστημών της Εκπαίδευσης & της Αγωγής στην Προσχολική Ηλικία Σκοποί ενότητας να γίνει

Διαβάστε περισσότερα

120 Φιλοσοφίας - Παιδαγωγικής Θεσσαλονίκης

120 Φιλοσοφίας - Παιδαγωγικής Θεσσαλονίκης 120 Φιλοσοφίας - Παιδαγωγικής Θεσσαλονίκης Σκοπός Σκοπός αυτού του Τμήματος είναι η ανάδειξη επιστημόνων ικανών να καλύπτουν τις ανάγκες της εκπαίδευσης σε προσωπικό για την διδασκαλία των μαθημάτων της

Διαβάστε περισσότερα

Σύγκριση του ισχύοντος και του νέου ωρολογίου προγράμματος του Λυκείου

Σύγκριση του ισχύοντος και του νέου ωρολογίου προγράμματος του Λυκείου Σύγκριση του ισχύοντος και του νέου ωρολογίου προγράμματος του Λυκείου ΙΣΧΥΟΝ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ Α ΛΥΚΕΙΟΥ ΩΡΕΣ ΝΕΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΕΦΑΡΜΟΓΗ 2011 1. Θρησκευτικά 2 Θρησκευτικά: 2 ώρες 2. Αρχαία Ελληνική Γλώσσα & Γραμματεία

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ ΦΠΨ (ισχύει για τους εισαχθέντες φοιτητές από το ακαδημαϊκό έτος 2010-2011)

ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ ΦΠΨ (ισχύει για τους εισαχθέντες φοιτητές από το ακαδημαϊκό έτος 2010-2011) ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ ΦΠΨ (ισχύει για τους εισαχθέντες φοιτητές από το ακαδημαϊκό έτος 2010-2011) A. Διάρθρωση Προγράμματος Μαθματα Φιλοσοφίας: 7 ( υποχρεωτικά + 2 επιλεγόμενα) Μαθματα Παιδαγωγικς: 8 ( υποχρεωτικά

Διαβάστε περισσότερα

ΕΜΜΑΝΟΥΗΛ ΚΑΝΤ (1724-1804)

ΕΜΜΑΝΟΥΗΛ ΚΑΝΤ (1724-1804) ΕΜΜΑΝΟΥΗΛ ΚΑΝΤ - ΣΥΝΤΟΜΗ ΠΕΡΙΛΗΨΗ ΤΗΣ ΓΝΩΣΙΟΘΕΩΡΙΑΣ ΤΟΥ 1 ΕΜΜΑΝΟΥΗΛ ΚΑΝΤ (1724-1804) (Η σύντομη περίληψη που ακολουθεί και η επιλογή των αποσπασμάτων από την πραγματεία του Καντ για την ανθρώπινη γνώση,

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΜΕΡΟΣ Ι ΣΤΑΘΜΟΙ ΚΑΙ ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΑ ΣΤΗΝ ΚΑΘΙΕΡΩΣΗ ΚΑΙ ΕΞΕΛΙΞΗ ΤΗΣ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑΣ ΤΗΣ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ ΣΤΗ ΔΕΥΤΕΡΟΒΑΘΜΙΑ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΜΕΡΟΣ Ι ΣΤΑΘΜΟΙ ΚΑΙ ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΑ ΣΤΗΝ ΚΑΘΙΕΡΩΣΗ ΚΑΙ ΕΞΕΛΙΞΗ ΤΗΣ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑΣ ΤΗΣ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ ΣΤΗ ΔΕΥΤΕΡΟΒΑΘΜΙΑ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΠΙΝΑΚΑΣ ΣΥΝΤΟΜΟΓΡΑΦΙΩΝ............................... 15 ΠΡΟΛΟΓΙΚΟ ΣΗΜΕΙΩΜΑ................................... 17 ΜΕΡΟΣ Ι ΣΤΑΘΜΟΙ ΚΑΙ ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΑ ΣΤΗΝ ΚΑΘΙΕΡΩΣΗ ΚΑΙ ΕΞΕΛΙΞΗ ΤΗΣ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑΣ ΤΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

Η ΤΑΥΤΟΤΗΤΑ ΤΟΥ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ «ΝΕΑ ΕΛΛΗΝΙΚΑ»

Η ΤΑΥΤΟΤΗΤΑ ΤΟΥ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ «ΝΕΑ ΕΛΛΗΝΙΚΑ» ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1 Η ΤΑΥΤΟΤΗΤΑ ΤΟΥ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ «ΝΕΑ ΕΛΛΗΝΙΚΑ» 1.1 Βασικές κατευθύνσεις Η αξιολόγηση ενός μαθήματος είναι αρχικά θέμα προσδιορισμού και κατανόησης της ταυτότητάς του. Θέματα όπως είναι ο τίτλος του

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΣΤΟ ΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ Α ΛΥΚΕΙΟΥ

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΣΤΟ ΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ Α ΛΥΚΕΙΟΥ Περίληψη ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΣΤΟ ΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ Α ΛΥΚΕΙΟΥ Α. Να αποδώσετε περιληπτικά το περιεχόµενο του κειµένου σε 100-120 λέξεις χωρίς δικά σας σχόλια. Το κείµενο αναφέρεται στις επιπτώσεις της

Διαβάστε περισσότερα

ΕΝΔΕΙΚΤΙΚΟ ΒΗΜΑΤΟΛΟΓΙΟ ΓΙΑ ΤΗ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΤΟΥ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΚΟΥ ΒΙΒΛΙΟΥ

ΕΝΔΕΙΚΤΙΚΟ ΒΗΜΑΤΟΛΟΓΙΟ ΓΙΑ ΤΗ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΤΟΥ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΚΟΥ ΒΙΒΛΙΟΥ ΕΝΔΕΙΚΤΙΚΟ ΒΗΜΑΤΟΛΟΓΙΟ ΓΙΑ ΤΗ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΤΟΥ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΚΟΥ ΒΙΒΛΙΟΥ Μόνο με το αίσθημα μπορείς να διδάξεις. Αν καθήσεις στην έδρα η ποίηση θα φύγει από το παράθυρο. «Κώστας Μόντης» Βασικές αρχές: 1) Το λογοτεχνικό

Διαβάστε περισσότερα

Αρχές Φιλοσοφίας Β Λυκείου Τράπεζα Θεμάτων: 2 ο κεφάλαιο «Κατανοώντας τα πράγματα»

Αρχές Φιλοσοφίας Β Λυκείου Τράπεζα Θεμάτων: 2 ο κεφάλαιο «Κατανοώντας τα πράγματα» Αρχές Φιλοσοφίας Β Λυκείου Τράπεζα Θεμάτων: 2 ο κεφάλαιο «Κατανοώντας τα πράγματα» Α] Ασκήσεις κλειστού τύπου (Σωστό Λάθος) Για τον Πλάτωνα οι καθολικές έννοιες, τα «καθόλου», δεν είναι πράγματα ξεχωριστά

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ: ΔΟΜΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΤΗΣ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑΣ

ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ: ΔΟΜΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΤΗΣ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑΣ Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ ΤΜΗΜΑ ΔΗΜΟΤΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ: ΔΟΜΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΤΗΣ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑΣ ΑΝΤΩΝΙΟΣ ΧΡ. ΜΠΟΥΡΑΣ Σκοπός του Μαθήματος Σκοπός του μαθήματος είναι η εισαγωγή στη

Διαβάστε περισσότερα

Αισθητική φιλοσοφία της τέχνης και του ωραίου

Αισθητική φιλοσοφία της τέχνης και του ωραίου Αισθητική φιλοσοφία της τέχνης και του ωραίου Αικατερίνη Καλέρη, Αν. Καθηγήτρια το μάθημα Αισθητική διδάσκεται στο 4ο έτος, Ζ εξάμηνο εισάγει στις κλασσικές έννοιες και θεωρίες της φιλοσοφίας της τέχνης

Διαβάστε περισσότερα

2.5. ΗΘΙΚΗ-ΚΟΙΝΩΝΙΚΕΣ ΑΞΙΕΣ

2.5. ΗΘΙΚΗ-ΚΟΙΝΩΝΙΚΕΣ ΑΞΙΕΣ 2.5. ΗΘΙΚΗ-ΚΟΙΝΩΝΙΚΕΣ ΑΞΙΕΣ [94] ΕΝΝΟΙΟΛΟΓΙΚΟΣ ΧΑΡΤΗΣ ΟΙ ΑΞΙΕΣ ΜΕΤΑΒΙΒΑΖΟΝΤΑΙ υλικές-οικονομικές πολιτικές πνευματικές ηθικές κοινωνικές αισθητικές θρησκευτικές ΜΕΣΩ ΤΩΝ ΦΟΡΕΩΝ ΚΟΙΝΩΝΙΚΟΠΟΙΗΣΗΣ Οικογένεια

Διαβάστε περισσότερα

Αξιολόγηση. Φ. Κ. Βώροs, «Αξιολόγηση του Μαθητή, και Παιδαγωγική Ευαισθησία (ή Αναλγησία)» 2. (www.voros.gr/paid/axiol.doc)

Αξιολόγηση. Φ. Κ. Βώροs, «Αξιολόγηση του Μαθητή, και Παιδαγωγική Ευαισθησία (ή Αναλγησία)» 2. (www.voros.gr/paid/axiol.doc) 1 Αξιολόγηση Αξιολόγηση είναι η αποτίμηση του αποτελέσματος μιας προσπάθειας. Στην περίπτωση των μαθητών/τριών το εκτιμώμενο αποτέλεσμα αναφέρεται στις γνώσεις και δεξιότητες, που φέρεται να έχει κατακτήσει

Διαβάστε περισσότερα

Η σχέση Ιστορίας και Φιλοσοφίας των Επιστημών με την Εκπαίδευση στις Φυσικές Επιστήμες Κωνσταντίνα Στεφανίδου, PhD

Η σχέση Ιστορίας και Φιλοσοφίας των Επιστημών με την Εκπαίδευση στις Φυσικές Επιστήμες Κωνσταντίνα Στεφανίδου, PhD Η σχέση Ιστορίας και Φιλοσοφίας των Επιστημών με την Εκπαίδευση στις Φυσικές Επιστήμες Κωνσταντίνα Στεφανίδου, PhD Εργαστήριο Διδακτικής, Επιστημολογίας Φυσικών Επιστημών και Εκπαιδευτικής Τεχνολογίας,

Διαβάστε περισσότερα

Επιδιώξεις της παιδαγωγικής διαδικασίας. Σκοποί

Επιδιώξεις της παιδαγωγικής διαδικασίας. Σκοποί Επιδιώξεις της παιδαγωγικής διαδικασίας Σκοποί Θεματικές ενότητες Διαμόρφωση των σκοπών της αγωγής Ιστορική εξέλιξη των σκοπών της αγωγής Σύγχρονος προβληματισμός http://users.uoa.gr/~dhatziha/ Διαφάνεια:

Διαβάστε περισσότερα

Η διαπολιτισμική διάσταση των φιλολογικών βιβλίων του Γυμνασίου: διδακτικές προσεγγίσεις

Η διαπολιτισμική διάσταση των φιλολογικών βιβλίων του Γυμνασίου: διδακτικές προσεγγίσεις Έργο: «Ένταξη παιδιών παλιννοστούντων και αλλοδαπών στο σχολείο - για τη Δευτεροβάθμια Εκπαίδευση (Γυμνάσιο)» Επιμορφωτικό Σεμινάριο Η διαπολιτισμική διάσταση των φιλολογικών βιβλίων του Γυμνασίου: διδακτικές

Διαβάστε περισσότερα

2η ΓΡΑΠΤΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΕΠΟ 22. ΘΕΜΑ: Οι βασικοί σταθµοί του νεώτερου Εµπειρισµού από τον Locke µέχρι και τον Hume. ΣΧΕ ΙΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ Α.

2η ΓΡΑΠΤΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΕΠΟ 22. ΘΕΜΑ: Οι βασικοί σταθµοί του νεώτερου Εµπειρισµού από τον Locke µέχρι και τον Hume. ΣΧΕ ΙΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ Α. Θέµατα & Ασκήσεις από: www.arnos.gr 2η ΓΡΑΠΤΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΕΠΟ 22 ΘΕΜΑ: Οι βασικοί σταθµοί του νεώτερου Εµπειρισµού από τον Locke µέχρι και τον Hume. ΣΧΕ ΙΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ Α. ΕΙΣΑΓΩΓΗ Σύµφωνα µε τη θεωρία του εµπειρισµού

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΡΑΓΩΓΗ ΓΡΑΠΤΟΥ ΛΟΓΟΥ ΩΣ ΜΕΣΟ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΤΗΣ ΜΗ ΒΙΑΣ ΤΩΝ ΑΛΛΟΔΑΠΩΝ ΚΑΙ ΓΗΓΕΝΩΝ ΜΑΘΗΤΩΝ ΣΤΟ ΣΧΟΛΙΚΟ ΠΛΑΙΣΙΟ

ΠΑΡΑΓΩΓΗ ΓΡΑΠΤΟΥ ΛΟΓΟΥ ΩΣ ΜΕΣΟ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΤΗΣ ΜΗ ΒΙΑΣ ΤΩΝ ΑΛΛΟΔΑΠΩΝ ΚΑΙ ΓΗΓΕΝΩΝ ΜΑΘΗΤΩΝ ΣΤΟ ΣΧΟΛΙΚΟ ΠΛΑΙΣΙΟ ΠΑΡΑΓΩΓΗ ΓΡΑΠΤΟΥ ΛΟΓΟΥ ΩΣ ΜΕΣΟ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΤΗΣ ΜΗ ΒΙΑΣ ΤΩΝ ΑΛΛΟΔΑΠΩΝ ΚΑΙ ΓΗΓΕΝΩΝ ΜΑΘΗΤΩΝ ΣΤΟ ΣΧΟΛΙΚΟ ΠΛΑΙΣΙΟ Νικόλαος Χ. Μπέκας Greek classroom of Masterστην "Κοινωνική Παιδαγωγική και μάχη ενάντια στη νεανική

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΑΛΛΑΓΗ ΑΠΟ ΤΑ ΘΡΗΣΚΕΥΤΙΚΑ Παιδαγωγικό Σχόλιο σε Νομικά Πορίσματα και Αποφάσεις

ΑΠΑΛΛΑΓΗ ΑΠΟ ΤΑ ΘΡΗΣΚΕΥΤΙΚΑ Παιδαγωγικό Σχόλιο σε Νομικά Πορίσματα και Αποφάσεις ΑΠΑΛΛΑΓΗ ΑΠΟ ΤΑ ΘΡΗΣΚΕΥΤΙΚΑ Παιδαγωγικό Σχόλιο σε Νομικά Πορίσματα και Αποφάσεις ΣΤΑΥΡΟΥ ΓΙΑΓΚΑΖΟΓΛΟΥ Συμβούλου του Παιδαγωγικού Ινστιτούτου Στη σκιά του ζητήματος των ταυτοτήτων, το πρόβλημα της αναγραφής

Διαβάστε περισσότερα

ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ -ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ ΓΙΑ ΤΟ ΓΥΜΝΑΣΙΟ

ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ -ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ ΓΙΑ ΤΟ ΓΥΜΝΑΣΙΟ Σχέδιο Διδασκαλίας Τάξη: Β Γυμνασίου Μάθημα: Νεοελληνική Γλώσσα Θέμα: Η συνοχή ενός ευρύτερου Κειμένου Διάρκεια: Μία περίοδος Στην τέταρτη ενότητα ο προγραμματισμός προβλέπει έξι περιόδους. Η συγκεκριμένη

Διαβάστε περισσότερα

Σχολείο Δεύτερης Ευκαιρίας. Ιωαννίνων. Αριθμητικός Γραμματισμός. Εισηγήτρια : Σεντελέ Καίτη

Σχολείο Δεύτερης Ευκαιρίας. Ιωαννίνων. Αριθμητικός Γραμματισμός. Εισηγήτρια : Σεντελέ Καίτη Σχολείο Δεύτερης Ευκαιρίας Ιωαννίνων Αριθμητικός Γραμματισμός Εισηγήτρια : Σεντελέ Καίτη ΘΕΜΑ ΕΙΣΗΓΗΣΗΣ «Προγραμματισμός-Οργάνωση και υλοποίηση μιας διδακτικής ενότητας στον Αριθμητικό Γραμματισμό» ΠΡΟΣΘΕΣΗ

Διαβάστε περισσότερα

ΦΙΛΟΣΟΦΙΑ Β ΛΥΚΕΙΟΥ ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1: ΞΕΚΙΝΩΝΤΑΣ ΑΠΟ ΤΗΝ ΑΠΟΡΙΑ ΕΝΟΤΗΤΑ ΠΡΩΤΗ: Η ΙΔΙΑΙΤΕΡΟΤΗΤΑ ΤΗΣ ΦΙΛΟΣΟΦΙΚΗΣ ΣΚΕΨΗΣ

ΦΙΛΟΣΟΦΙΑ Β ΛΥΚΕΙΟΥ ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1: ΞΕΚΙΝΩΝΤΑΣ ΑΠΟ ΤΗΝ ΑΠΟΡΙΑ ΕΝΟΤΗΤΑ ΠΡΩΤΗ: Η ΙΔΙΑΙΤΕΡΟΤΗΤΑ ΤΗΣ ΦΙΛΟΣΟΦΙΚΗΣ ΣΚΕΨΗΣ ΕΝΟΤΗΤΑ ΠΡΩΤΗ: Η ΙΔΙΑΙΤΕΡΟΤΗΤΑ ΤΗΣ ΦΙΛΟΣΟΦΙΚΗΣ ΣΚΕΨΗΣ Τα φιλοσοφικά ερωτήματα: Δε μοιάζουν με τα επιστημονικά, γιατί δε γνωρίζουμε: από πού να ξεκινήσουμε την ανάλυσή τους ποια μέθοδο να ακολουθήσουμε

Διαβάστε περισσότερα

OMIΛΙΑ ΠΑΝΙΕΡΟΤΑΤΟΥ ΜΗΤΡΟΠΟΛΙΤΗ ΚΙΤΙΟΥ Κ.Κ.ΧΡΥΣΟΣΤΟΜΟΥ ΣΤΟ Ρ.Ι.Κ

OMIΛΙΑ ΠΑΝΙΕΡΟΤΑΤΟΥ ΜΗΤΡΟΠΟΛΙΤΗ ΚΙΤΙΟΥ Κ.Κ.ΧΡΥΣΟΣΤΟΜΟΥ ΣΤΟ Ρ.Ι.Κ OMIΛΙΑ ΠΑΝΙΕΡΟΤΑΤΟΥ ΜΗΤΡΟΠΟΛΙΤΗ ΚΙΤΙΟΥ Κ.Κ.ΧΡΥΣΟΣΤΟΜΟΥ ΣΤΟ Ρ.Ι.Κ Αγαπητοί μου Χριστιανοί, Σας ευχαριστώ που μου δίνεται σήμερα την ευκαιρία, να μοιραστώ μαζί σας τις σκέψεις και το όραμά μου για την Εκκλησία

Διαβάστε περισσότερα

ΠΛΑΤΩΝΟΣ ΠΡΩΤΑΓΟΡΑΣ ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΙΕ. Θέμα: Απόδειξη του ότι η αρετή μπορεί να διδαχτεί είναι η ίδια η αγωγή των νέων στην Αθήνα.

ΠΛΑΤΩΝΟΣ ΠΡΩΤΑΓΟΡΑΣ ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΙΕ. Θέμα: Απόδειξη του ότι η αρετή μπορεί να διδαχτεί είναι η ίδια η αγωγή των νέων στην Αθήνα. ΠΛΑΤΩΝΟΣ ΠΡΩΤΑΓΟΡΑΣ ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΙΕ Θέμα: Απόδειξη του ότι η αρετή μπορεί να διδαχτεί είναι η ίδια η αγωγή των νέων στην Αθήνα. Οι φορείς της αγωγής στην Αθήνα Βαθμίδες αγωγής Παιδευτικά μέσα A).. α).......

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ (Οι απαντήσεις θεωρούνται ενδεικτικές) A1.

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ (Οι απαντήσεις θεωρούνται ενδεικτικές) A1. ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ HMEΡΗΣΙΩΝ ΚΑΙ ΕΣΠΕΡΙΝΩΝ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΩΝ ΛΥΚΕΙΩΝ (ΟΜΑΔΑ A ) ΚΑΙ ΜΑΘΗΜΑΤΩΝ ΕΙΔΙΚΟΤΗΤΑΣ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΩΝ ΛΥΚΕΙΩΝ (ΟΜΑΔΑ Β ) ΤΡΙΤΗ 21 ΜΑΪΟΥ 2013 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ ΗΜΕΡΗΣΙΑ

Διαβάστε περισσότερα

Το κορίτσι με τα πορτοκάλια. Εργασία Χριστουγέννων στο μάθημα της Λογοτεχνίας. [Σεμίραμις Αμπατζόγλου] [Γ'1 Γυμνασίου]

Το κορίτσι με τα πορτοκάλια. Εργασία Χριστουγέννων στο μάθημα της Λογοτεχνίας. [Σεμίραμις Αμπατζόγλου] [Γ'1 Γυμνασίου] Το κορίτσι με τα πορτοκάλια Εργασία Χριστουγέννων στο μάθημα της Λογοτεχνίας [Σεμίραμις Αμπατζόγλου] [Γ'1 Γυμνασίου] Εργασία Χριστουγέννων στο μάθημα της Λογοτεχνίας: Σεμίραμις Αμπατζόγλου Τάξη: Γ'1 Γυμνασίου

Διαβάστε περισσότερα

8 ο ΓΕΛΠάτρας ΕρευνητικήΕργασία Μάιος 2012

8 ο ΓΕΛΠάτρας ΕρευνητικήΕργασία Μάιος 2012 8 ο ΓΕΛΠάτρας ΕρευνητικήΕργασία Μάιος 2012 ΗΕξέλιξηκαιη Ιστορίατης Εκπαίδευσηςανά τουςαιώνες Τομάθημαστην αρχαίαελλάδα. Αντί για βιβλία είχαν πήλινες πλάκες και το μάθημα γινόταν με δύο άτομα, τον μαθητή

Διαβάστε περισσότερα

Γράφοντας ένα σχολικό βιβλίο για τα Μαθηματικά. Μαριάννα Τζεκάκη Αν. Καθηγήτρια Α.Π.Θ. Μ. Καλδρυμίδου Αν. Καθηγήτρια Πανεπιστημίου Ιωαννίνων

Γράφοντας ένα σχολικό βιβλίο για τα Μαθηματικά. Μαριάννα Τζεκάκη Αν. Καθηγήτρια Α.Π.Θ. Μ. Καλδρυμίδου Αν. Καθηγήτρια Πανεπιστημίου Ιωαννίνων Γράφοντας ένα σχολικό βιβλίο για τα Μαθηματικά Μαριάννα Τζεκάκη Αν. Καθηγήτρια Α.Π.Θ. Μ. Καλδρυμίδου Αν. Καθηγήτρια Πανεπιστημίου Ιωαννίνων Εισαγωγή Η χώρα μας απέκτησε Νέα Προγράμματα Σπουδών και Νέα

Διαβάστε περισσότερα

Χάρτινη Αγκαλιά Συγγραφέας: Ιφιγένεια Μαστρογιάννη

Χάρτινη Αγκαλιά Συγγραφέας: Ιφιγένεια Μαστρογιάννη Χάρτινη Αγκαλιά Συγγραφέας: Ιφιγένεια Μαστρογιάννη Επιμέλεια εργασίας: Παναγιώτης Γιαννόπουλος Περιεχόμενα Ερώτηση 1 η : σελ. 3-6 Ερώτηση 2 η : σελ. 7-9 Παναγιώτης Γιαννόπουλος Σελίδα 2 Ερώτηση 1 η Η συγγραφέας

Διαβάστε περισσότερα

Ένας άθεος καθηγητής της φιλοσοφίας συζητά με έναν φοιτητή του, για την σχέση μεταξύ επιστήμης και πίστης στον Θεό.

Ένας άθεος καθηγητής της φιλοσοφίας συζητά με έναν φοιτητή του, για την σχέση μεταξύ επιστήμης και πίστης στον Θεό. Ένας άθεος καθηγητής της φιλοσοφίας συζητά με έναν φοιτητή του, για την σχέση μεταξύ επιστήμης και πίστης στον Θεό. Καθηγητής: Λοιπόν, πιστεύεις στον Θεό; Φοιτητής: Βεβαίως, κύριε. Καθ.: Είναι καλός ο

Διαβάστε περισσότερα

3. Συγκεκριμένα: ΤΟΠΙΚΗ ΙΣΤΟΡΙΑ

3. Συγκεκριμένα: ΤΟΠΙΚΗ ΙΣΤΟΡΙΑ 1 Τοπικά 1 και «Τοπιογραφία» για την Τοπική Ιστορία ως μέρος της σχολικής Παιδείας του Φ. Κ. Βώρου Το εγχείρημα για Τοπική Ιστορία στο Γυμνάσιο ξεκίνησε με Εγκυκλίους του ΥΠΕΠΘ το Φεβρουάριο του 1990 2.

Διαβάστε περισσότερα

ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑΣ ΜΕ ΤΗ ΧΡΗΣΗ ΤΩΝ ΝΕΩΝ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΩΝ

ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑΣ ΜΕ ΤΗ ΧΡΗΣΗ ΤΩΝ ΝΕΩΝ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΩΝ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑΣ ΜΕ ΤΗ ΧΡΗΣΗ ΤΩΝ ΝΕΩΝ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΩΝ Ονοματεπώνυμο εκπαιδευτικού: Γκουντέλα Βασιλική Ειδικότητα: Φιλόλογος (ΠΕ2) Σχολείο: 4 ο Γυμνάσιο Κομοτηνής Μάθημα: Αρχαία Ελληνικά Διάρκεια: 1 διδακτική

Διαβάστε περισσότερα

Θεμελιώδεις Αρχές Επιστήμης και Μέθοδοι Έρευνας

Θεμελιώδεις Αρχές Επιστήμης και Μέθοδοι Έρευνας Θεμελιώδεις Αρχές Επιστήμης και Μέθοδοι Έρευνας Dr. Anthony Montgomery Επίκουρος Καθηγητής Εκπαιδευτικής & Κοινωνικής Πολιτικής antmont@uom.gr Θεμελιώδεις Αρχές Επιστήμης και Μέθοδοι Έρευνας Αυτό το μάθημα

Διαβάστε περισσότερα

Θέµατα Αρχών Φιλοσοφίας Θεωρητικής Κατεύθυνσης Γ Λυκείου 2000

Θέµατα Αρχών Φιλοσοφίας Θεωρητικής Κατεύθυνσης Γ Λυκείου 2000 Θέµα Α1 Θέµατα Αρχών Φιλοσοφίας Θεωρητικής Κατεύθυνσης Γ Λυκείου 2000 Α.1.1. Να γράψετε στο τετράδιό σας τα ονόµατα των φιλοσόφων (στήλη Α) και δίπλα την έννοια (στήλη Β) που συνδέεται µε τον καθένα: Α

Διαβάστε περισσότερα

Θέµατα Αρχών Φιλοσοφίας Θεωρητικής Κατεύθυνσης Γ Λυκείου 2000

Θέµατα Αρχών Φιλοσοφίας Θεωρητικής Κατεύθυνσης Γ Λυκείου 2000 Θέµατα Αρχών Φιλοσοφίας Θεωρητικής Κατεύθυνσης Γ Λυκείου 2000 ΕΚΦΩΝΗΣΕΙΣ Θέµα Α1 Α.1.1. Να γράψετε στο τετράδιό σας τα ονόµατα των φιλοσόφων (στήλη Α) και δίπλα την έννοια (στήλη Β) που συνδέεται µε τον

Διαβάστε περισσότερα

Ευρωπαϊκό Πορτφόλιο Γλωσσών. Υπουργείο Παιδείας και Πολιτισμού Συμβούλιο της Ευρώπης Για έφηβους 12 15 χρόνων. Οδηγός προς τους εκπαιδευτικούς

Ευρωπαϊκό Πορτφόλιο Γλωσσών. Υπουργείο Παιδείας και Πολιτισμού Συμβούλιο της Ευρώπης Για έφηβους 12 15 χρόνων. Οδηγός προς τους εκπαιδευτικούς Ευρωπαϊκό Πορτφόλιο Γλωσσών Υπουργείο Παιδείας και Πολιτισμού Συμβούλιο της Ευρώπης Για έφηβους 12 15 χρόνων Οδηγός προς τους εκπαιδευτικούς 1. Σε γενικές γραμμές α) Τι είναι το Ευρωπαϊκό Πορτφόλιο Γλωσσών

Διαβάστε περισσότερα

Τίτλος μαθήματος: ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΚΑΙ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗ ΑΛΛΗΛΕΠΙΔΡΑΣΗ ΣΤΗ ΣΧΟΛΙΚΗ ΤΑΞΗ. Ενότητα 3 Η ΕΡΩΤΗΣΗ ΤΟΥ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟΥ

Τίτλος μαθήματος: ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΚΑΙ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗ ΑΛΛΗΛΕΠΙΔΡΑΣΗ ΣΤΗ ΣΧΟΛΙΚΗ ΤΑΞΗ. Ενότητα 3 Η ΕΡΩΤΗΣΗ ΤΟΥ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟΥ Τίτλος μαθήματος: ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΚΑΙ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗ ΑΛΛΗΛΕΠΙΔΡΑΣΗ ΣΤΗ ΣΧΟΛΙΚΗ ΤΑΞΗ Ενότητα 3 Η ΕΡΩΤΗΣΗ ΤΟΥ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟΥ Οι ερωτήσεις στη διδασκαλία Α) Η ερώτηση του εκπαιδευτικού Β) Η ερώτηση του μαθητή Α) Η

Διαβάστε περισσότερα

ΜΙΑ ΣΥΣΤΗΜΑΤΙΚΗ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗ ΤΗΣ ΔΙΔΑΚΤΙΚΗΣ ΕΡΩΤΗΣΗΣ, ΟΠΩΣ

ΜΙΑ ΣΥΣΤΗΜΑΤΙΚΗ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗ ΤΗΣ ΔΙΔΑΚΤΙΚΗΣ ΕΡΩΤΗΣΗΣ, ΟΠΩΣ ΚΕΦAΛΑΙΟ 3 Ερωτήσεις: εργαλείο, μέθοδος ή στρατηγική; Το να ζει κανείς σημαίνει να συμμετέχει σε διάλογο: να κάνει ερωτήσεις, να λαμβάνει υπόψη του σοβαρά αυτά που γίνονται γύρω του, να απαντά, να συμφωνεί...

Διαβάστε περισσότερα

< > Ο ΚΕΝΟΣ ΧΩΡΟΣ ΕΙΝΑΙ ΤΟ ΦΥΣΙΚΟ ΦΑΙΝΟΜΕΝΟ, ΤΟΥ ΟΠΟΙΟΥ Η ΕΞΗΓΗΣΗ ΑΠΟΔΕΙΚΝΥΕΙ ΕΝΑ ΠΑΓΚΟΣΜΙΟ ΠΝΕΥΜΑ

< > Ο ΚΕΝΟΣ ΧΩΡΟΣ ΕΙΝΑΙ ΤΟ ΦΥΣΙΚΟ ΦΑΙΝΟΜΕΝΟ, ΤΟΥ ΟΠΟΙΟΥ Η ΕΞΗΓΗΣΗ ΑΠΟΔΕΙΚΝΥΕΙ ΕΝΑ ΠΑΓΚΟΣΜΙΟ ΠΝΕΥΜΑ Κ. Γ. ΝΙΚΟΛΟΥΔΑΚΗΣ 1 < > Ο ΚΕΝΟΣ ΧΩΡΟΣ ΕΙΝΑΙ ΤΟ ΦΥΣΙΚΟ ΦΑΙΝΟΜΕΝΟ, ΤΟΥ ΟΠΟΙΟΥ Η ΕΞΗΓΗΣΗ ΑΠΟΔΕΙΚΝΥΕΙ ΕΝΑ ΠΑΓΚΟΣΜΙΟ ΠΝΕΥΜΑ Επαναλαμβάνουμε την έκπληξή μας για τα τεράστια συμπλέγματα γαλαξιών, τις πιο μακρινές

Διαβάστε περισσότερα

Ε Π Ι Μ Ο Ρ Φ Ω Τ Ι Κ Α Π Ρ Ο Γ Ρ Α Μ Μ Α Τ Α Γ Ι Α Ε Κ Π Α Ι Δ Ε Υ Τ Ι Κ Ο Υ Σ Σ Τ Ο Ν Π Ο Λ Υ Χ Ω Ρ Ο Μ Ε Τ Α Ι Χ Μ Ι Ο

Ε Π Ι Μ Ο Ρ Φ Ω Τ Ι Κ Α Π Ρ Ο Γ Ρ Α Μ Μ Α Τ Α Γ Ι Α Ε Κ Π Α Ι Δ Ε Υ Τ Ι Κ Ο Υ Σ Σ Τ Ο Ν Π Ο Λ Υ Χ Ω Ρ Ο Μ Ε Τ Α Ι Χ Μ Ι Ο ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΗ ΕΝΩΣΗ ΝΕΑ ΠΑΙΔΕΙΑ ΕΚΔΟΣΕΙΣ ΜΕΤΑΙΧΜΙΟ Ε Π Ι Μ Ο Ρ Φ Ω Τ Ι Κ Α Π Ρ Ο Γ Ρ Α Μ Μ Α Τ Α Γ Ι Α Ε Κ Π Α Ι Δ Ε Υ Τ Ι Κ Ο Υ Σ Σ Τ Ο Ν Π Ο Λ Υ Χ Ω Ρ Ο Μ Ε Τ Α Ι Χ Μ Ι Ο Ο κ τ ώ β ρ ι ο ς Ν ο έ μ β ρ

Διαβάστε περισσότερα

Β2. α) 1 ος τρόπος πειθούς: Επίκληση στη λογική Μέσο πειθούς: Επιχείρημα («Να γιατί η αρχαία τέχνη ελευθερίας»)

Β2. α) 1 ος τρόπος πειθούς: Επίκληση στη λογική Μέσο πειθούς: Επιχείρημα («Να γιατί η αρχαία τέχνη ελευθερίας») Α1. ΠΕΡΙΛΗΨΗ Το κείμενο πραγματεύεται το διαχρονικό ρόλο και τη συμβολή της αρχαίας ελληνικής τέχνης σε παγκόσμια κλίμακα. Αρχικά, επισημαίνεται ότι ο καλλιτέχνης προσπαθεί μέσω της τέχνης να αποστασιοποιηθεί

Διαβάστε περισσότερα

Μάθημα 1 ο Immanuel Kant. Η μουσική στη φιλοσοφία του κριτικού ιδεαλισμού

Μάθημα 1 ο Immanuel Kant. Η μουσική στη φιλοσοφία του κριτικού ιδεαλισμού Μάθημα 1 ο Immanuel Kant Η μουσική στη φιλοσοφία του κριτικού ιδεαλισμού Η απάντηση του Kant στο ερώτημα: «τι είναι διαφωτισμός;» «ιαφωτισμός είναι η έξοδος του ανθρώπου από την ανωριμότητά του για την

Διαβάστε περισσότερα

Τηλ./Fax: 210.62.19.712, Τηλ: 210.6218.894 www.apolito.gr e-mail:info@apolito.gr Λεωφόρος Μαραθώνος &Χρυσοστόµου Σµύρνης 3,

Τηλ./Fax: 210.62.19.712, Τηλ: 210.6218.894 www.apolito.gr e-mail:info@apolito.gr Λεωφόρος Μαραθώνος &Χρυσοστόµου Σµύρνης 3, «...Πλαστήκαµε για να µην είµαστε µονάχοι. Για τούτο η καρδιά µας ασταµάτητα διψά για τους άλλους. Χωρίς το διάλογο των υπάρξεων µας η ζωή φαίνεται αδειανή, ερηµωµένη, αδικαιολόγητη. Ζούµε και πλησιάζουµε

Διαβάστε περισσότερα

1 Ος ΥΠΟ ΕΜΦΑΣΗ ΣΤΟΧΟΣ ΒΕΛΤΙΩΣΗ ΤΩΝ ΜΑΘΗΣΙΑΚΩΝ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΩΝ

1 Ος ΥΠΟ ΕΜΦΑΣΗ ΣΤΟΧΟΣ ΒΕΛΤΙΩΣΗ ΤΩΝ ΜΑΘΗΣΙΑΚΩΝ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΩΝ 1 Ος ΥΠΟ ΕΜΦΑΣΗ ΣΤΟΧΟΣ ΒΕΛΤΙΩΣΗ ΤΩΝ ΜΑΘΗΣΙΑΚΩΝ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΩΝ Τι εννοούμε με τον όρο «μαθησιακά αποτελέσματα»; ΓΝΩΣΕΙΣ ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΕΣ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ ΔΕΞΙΟΤΗΤΕΣ ΣΤΑΣΕΙΣ Ποια είναι τα αναμενόμενα οφέλη από την

Διαβάστε περισσότερα

ΣΕΝΑΡΙΟ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑΣ ΓΝΩΣΤΙΚΟ ΑΝΤΙΚΕΙΜΕΝΟ: ΙΣΤΟΡΙΑ

ΣΕΝΑΡΙΟ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑΣ ΓΝΩΣΤΙΚΟ ΑΝΤΙΚΕΙΜΕΝΟ: ΙΣΤΟΡΙΑ ΣΕΝΑΡΙΟ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑΣ ΓΝΩΣΤΙΚΟ ΑΝΤΙΚΕΙΜΕΝΟ: ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΑΞΗ: Α ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ, Α ΛΥΚΕΙΟΥ ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ: Μυκηναϊκός Πολιτισμός ΕΙΣΗΓΗΤΗΣ: ΚΑΛΛΙΑΔΟΥ ΜΑΡΙΑ ΘΕΜΑ: «Η καθημερινή ζωή στον Μυκηναϊκό Κόσμο» Οι μαθητές

Διαβάστε περισσότερα

Εντυπώσεις μαθητών σεμιναρίου Σώμα - Συναίσθημα - Νούς

Εντυπώσεις μαθητών σεμιναρίου Σώμα - Συναίσθημα - Νούς Εντυπώσεις μαθητών σεμιναρίου Σώμα - Συναίσθημα - Νούς A...Τα αισθήματα και η ενεργεία που δημιουργήθηκαν μέσα μου ήταν μοναδικά. Μέσα στο γαλάζιο αυτό αυγό, ένιωσα άτρωτος, γεμάτος χαρά και αυτοπεποίθηση.

Διαβάστε περισσότερα

http://hallofpeople.com/gr/ Μισελ ντε Μονταιν ΔΟΚΙΜΙΑ ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΤΡΙΤΟ (απόσπασμα από την αρχή) Τα συναισθήματα μας επεκτείνονται πέρα από εμάς

http://hallofpeople.com/gr/ Μισελ ντε Μονταιν ΔΟΚΙΜΙΑ ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΤΡΙΤΟ (απόσπασμα από την αρχή) Τα συναισθήματα μας επεκτείνονται πέρα από εμάς http://hallofpeople.com/gr/ Μισελ ντε Μονταιν ΔΟΚΙΜΙΑ ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΤΡΙΤΟ (απόσπασμα από την αρχή) Τα συναισθήματα μας επεκτείνονται πέρα από εμάς Εκείνοι που κατηγορούν τους ανθρώπους ότι τρέχουν διαρκώς πίσω

Διαβάστε περισσότερα

Αξιολόγηση του Εκπαιδευτικού Προγράμματος. Εκπαίδευση μέσα από την Τέχνη. [Αξιολόγηση των 5 πιλοτικών τμημάτων]

Αξιολόγηση του Εκπαιδευτικού Προγράμματος. Εκπαίδευση μέσα από την Τέχνη. [Αξιολόγηση των 5 πιλοτικών τμημάτων] Αξιολόγηση του Εκπαιδευτικού Προγράμματος Εκπαίδευση μέσα από την Τέχνη [Αξιολόγηση των 5 πιλοτικών τμημάτων] 1. Είστε ικανοποιημένος/η από το Πρόγραμμα; Μ. Ο. απαντήσεων: 4,7 Ικανοποιήθηκαν σε απόλυτο

Διαβάστε περισσότερα

ΕΚΘΕΣΗ ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΩΝ ΕΝΔΙΑΦΕΡΟΝΤΩΝ

ΕΚΘΕΣΗ ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΩΝ ΕΝΔΙΑΦΕΡΟΝΤΩΝ ΕΚΘΕΣΗ ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΩΝ ΕΝΔΙΑΦΕΡΟΝΤΩΝ Η έκθεση ακαδημαϊκών ενδιαφερόντων συνοδεύει σχεδόν πάντα την αίτηση για την είσοδο σε οποιοδήποτε πρόγραμμα μεταπτυχιακών σπουδών. Την έκθεση ακαδημαϊκών ενδιαφερόντων

Διαβάστε περισσότερα

154 Εκπαίδευσης και Αγωγής στην Προσχολική Ηλικία Αθήνας

154 Εκπαίδευσης και Αγωγής στην Προσχολική Ηλικία Αθήνας 154 Εκπαίδευσης και Αγωγής στην Προσχολική Ηλικία Αθήνας Σκοπός Σκοπός του Τμήματος είναι η παιδαγωγική κατάρτιση ατόμων, που θα ασχοληθούν με την εκπαίδευση και αγωγή παιδιών προσχολικής ηλικίας. Διάρκεια

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΓΑΣΙΕΣ. Α ομάδα. Αφού επιλέξεις τρία από τα παραπάνω αποσπάσματα που σε άγγιξαν περισσότερο, να καταγράψεις τις δικές σου σκέψεις.

ΕΡΓΑΣΙΕΣ. Α ομάδα. Αφού επιλέξεις τρία από τα παραπάνω αποσπάσματα που σε άγγιξαν περισσότερο, να καταγράψεις τις δικές σου σκέψεις. Α ομάδα ΕΡΓΑΣΙΕΣ 1. Η συγγραφέας του βιβλίου μοιράζεται μαζί μας πτυχές της ζωής κάποιων παιδιών, άλλοτε ευχάριστες και άλλοτε δυσάρεστες. α) Ποια πιστεύεις ότι είναι τα μηνύματα που θέλει να περάσει μέσα

Διαβάστε περισσότερα

Δομώ - Οικοδομώ - Αναδομώ

Δομώ - Οικοδομώ - Αναδομώ Δομώ - Οικοδομώ - Αναδομώ Χριστίνα Τσακαρδάνου Εκπαιδευτικός Πανθομολογείται πως η ανάπτυξη του παιδιού ορίζεται τόσο από τα γενετικά χαρακτηριστικά του, όσο και από το πλήθος των ερεθισμάτων που δέχεται

Διαβάστε περισσότερα

ΕΝΔΕΙΚΤΙΚΕΣ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ

ΕΝΔΕΙΚΤΙΚΕΣ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΕΝΔΕΙΚΤΙΚΕΣ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ Α. Κάθε πολιτισμός αφήνει το στίγμα του στην ιστορία, όμως η αρχαία ελληνική τέχνη ξεπέρασε τα όρια του χρόνου με το πανανθρώπινο μήνυμά της, με τη δύναμη του πνεύματος και του συναισθήματος.

Διαβάστε περισσότερα

Τα Διδακτικά Σενάρια και οι Προδιαγραφές τους. του Σταύρου Κοκκαλίδη. Μαθηματικού

Τα Διδακτικά Σενάρια και οι Προδιαγραφές τους. του Σταύρου Κοκκαλίδη. Μαθηματικού Τα Διδακτικά Σενάρια και οι Προδιαγραφές τους του Σταύρου Κοκκαλίδη Μαθηματικού Διευθυντή του Γυμνασίου Αρχαγγέλου Ρόδου-Εκπαιδευτή Στα προγράμματα Β Επιπέδου στις ΤΠΕ Ορισμός της έννοιας του σεναρίου.

Διαβάστε περισσότερα

Διάρκεια: 2Χ80 Προτεινόμενη τάξη: Δ -Στ Εισηγήτρια: Χάρις Πολυκάρπου

Διάρκεια: 2Χ80 Προτεινόμενη τάξη: Δ -Στ Εισηγήτρια: Χάρις Πολυκάρπου ΘΕΑΤΡΙΚΗ ΑΓΩΓΗ Θεατρικό Εργαστήρι: Δημιουργία δραματικών πλαισίων με αφορμή μαθηματικές έννοιες. Ανάπτυξη ικανοτήτων για επικοινωνία μέσω του θεάτρου και του δράματος. Ειδικότερα αναφορικά με τις παρακάτω

Διαβάστε περισσότερα

ΧΡΙΣΤΙΑΝΙΚΗ ΗΘΙΚΗ. Ενότητα 2: ΗΘΙΚΟΣ ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΙΣΜΟΣ ΚΑΙ ΗΘΙΚΗ ΕΠΙΣΤΗΜΗ. ΜΑΡΙΑ Κ. ΚΑΡΑΜΠΕΛΙΑ Τμήμα Ιερατικών Σπουδών

ΧΡΙΣΤΙΑΝΙΚΗ ΗΘΙΚΗ. Ενότητα 2: ΗΘΙΚΟΣ ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΙΣΜΟΣ ΚΑΙ ΗΘΙΚΗ ΕΠΙΣΤΗΜΗ. ΜΑΡΙΑ Κ. ΚΑΡΑΜΠΕΛΙΑ Τμήμα Ιερατικών Σπουδών ΧΡΙΣΤΙΑΝΙΚΗ ΗΘΙΚΗ Ενότητα 2: ΗΘΙΚΟΣ ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΙΣΜΟΣ ΚΑΙ ΗΘΙΚΗ ΕΠΙΣΤΗΜΗ ΜΑΡΙΑ Κ. ΚΑΡΑΜΠΕΛΙΑ Τμήμα Ιερατικών Σπουδών Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό υπόκειται σε άδειες χρήσης Creative Commons.

Διαβάστε περισσότερα

Η χρήση εξαρτησιογόνων ουσιών είναι από τα σημαντικότερα κοινωνικά προβλήματα.

Η χρήση εξαρτησιογόνων ουσιών είναι από τα σημαντικότερα κοινωνικά προβλήματα. Η χρήση εξαρτησιογόνων ουσιών είναι από τα σημαντικότερα κοινωνικά προβλήματα. Το ΚΕΣΑΝ - Κέντρο Πρόληψη Ηρακλείου, σε συνεργασία με τον ΟΚΑΝΑ, λειτουργεί με σκοπό την πρόληψη της χρήσης ψυχοδραστικών

Διαβάστε περισσότερα

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗ ΕΠΙΣΤΗΜΗ

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗ ΕΠΙΣΤΗΜΗ ΑΣΠΑΙΤΕ ΕΠΑΙΚ 2013-2014 ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗ ΕΠΙΣΤΗΜΗ ΔΙΔΑΣΚΩΝ ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ : ΜΑΥΡΙΚΑΚΗΣ ΕΜΜΑΝΟΥΗΛ «Ο ΕΝΣΤΕΡΝΙΣΜΟΣ ΤΩΝ ΑΞΙΩΝ-ΕΝΑ ΘΕΩΡΗΤΙΚΟ ΜΟΝΤΕΛΟ» ΣΤΑΜΑΤΑΚΗ ΜΑΡΙΑ ΤΣΕΜΕΚΙΔΟΥ ΓΕΩΡΓΙΑ ΣΥΝΤΥΧΑΚΗΣ ΜΑΝΩΛΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΓΝΩΣΤΙΚΗΣ ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΗΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΚΑΤΑΝΟΗΣΗ Δρ. Ζαφειριάδης Κυριάκος Οι ικανοί αναγνώστες χρησιμοποιούν πολλές στρατηγικές (συνδυάζουν την

ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΓΝΩΣΤΙΚΗΣ ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΗΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΚΑΤΑΝΟΗΣΗ Δρ. Ζαφειριάδης Κυριάκος Οι ικανοί αναγνώστες χρησιμοποιούν πολλές στρατηγικές (συνδυάζουν την 1 ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΓΝΩΣΤΙΚΗΣ ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΗΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΚΑΤΑΝΟΗΣΗ Δρ. Ζαφειριάδης Κυριάκος Οι ικανοί αναγνώστες χρησιμοποιούν πολλές στρατηγικές (συνδυάζουν την παλαιότερη γνώση τους, σημειώνουν λεπτομέρειες, παρακολουθούν

Διαβάστε περισσότερα

LUDWIK FLECK (1896-1961) (Λούντβικ Φλεκ) Ο Ludwik Fleck και η κατασκευή των επιστημονικών γεγονότων.

LUDWIK FLECK (1896-1961) (Λούντβικ Φλεκ) Ο Ludwik Fleck και η κατασκευή των επιστημονικών γεγονότων. 9 LUDWIK FLECK (1896-1961) (Λούντβικ Φλεκ) Ο Ludwik Fleck και η κατασκευή των επιστημονικών γεγονότων. «Βλέπουμε με τα μάτια μας, αλλά κατανοούμε με τα μάτια της συλλογικότητας». 6 Ένα από τα κυριότερα

Διαβάστε περισσότερα

Μαίρη Κουτσελίνη Τμήμα Επιστημών της Αγωγής Πανεπιστήμιο Κύπρου

Μαίρη Κουτσελίνη Τμήμα Επιστημών της Αγωγής Πανεπιστήμιο Κύπρου Μαίρη Κουτσελίνη Τμήμα Επιστημών της Αγωγής Πανεπιστήμιο Κύπρου 1 1. Η αναγκαιότητα για Έρευνα Δράσης και οι επιστημολογικές της καταβολές 2. Οι στόχοι, η μεθοδολογία και τα χαρακτηριστικά της Έρευνας

Διαβάστε περισσότερα

Είδαμε τη βαθμολογία των μαθητών στα Μαθηματικά της προηγούμενης σχολικής χρονιάς. Ας δούμε τώρα πώς οι ίδιοι οι μαθητές αντιμετωπίζουν τα Μαθηματικά.

Είδαμε τη βαθμολογία των μαθητών στα Μαθηματικά της προηγούμενης σχολικής χρονιάς. Ας δούμε τώρα πώς οι ίδιοι οι μαθητές αντιμετωπίζουν τα Μαθηματικά. Γ. Οι μαθητές και τα Μαθηματικά. Είδαμε τη βαθμολογία των μαθητών στα Μαθηματικά της προηγούμενης σχολικής χρονιάς. Ας δούμε τώρα πώς οι ίδιοι οι μαθητές αντιμετωπίζουν τα Μαθηματικά. ΠΙΝΑΚΑΣ 55 Στάση

Διαβάστε περισσότερα

Η διδασκαλία της Ελληνικής ως δεύτερης /ξένης γλώσσας

Η διδασκαλία της Ελληνικής ως δεύτερης /ξένης γλώσσας Η διδασκαλία της Ελληνικής ως δεύτερης /ξένης γλώσσας Εισαγωγικά Μαρία Παπαλεοντίου, Φιλόλογος Π.Ι.Κ. Προβληματιζόμαστε... Τι εννοούμε με τον όρο Τεχνολογίες Πληροφορίας και Επικοινωνίας (Τ.Π.Ε.) και τι

Διαβάστε περισσότερα

Τριγωνοψαρούλη, μην εμπιστεύεσαι ΠΟΤΕ... αχινό! Εκπαιδευτικός σχεδιασμός παιχνιδιού: Βαγγέλης Ηλιόπουλος, Βασιλική Νίκα.

Τριγωνοψαρούλη, μην εμπιστεύεσαι ΠΟΤΕ... αχινό! Εκπαιδευτικός σχεδιασμός παιχνιδιού: Βαγγέλης Ηλιόπουλος, Βασιλική Νίκα. Ήρθε ένας νέος μαθητής στην τάξη. Όλοι τον αποκαλούν ο «καινούριος». Συμφωνείς; 1 Δεν είναι σωστό να μη φωνάζουμε κάποιον με το όνομά του. Είναι σαν να μην τον αναγνωρίζουμε. Σωστά. Έχει όνομα και με αυτό

Διαβάστε περισσότερα

Δημήτρης Ρώσσης, Φάνη Στυλιανίδου Ελληνογερμανική Αγωγή. http://www.creative-little-scientists.eu

Δημήτρης Ρώσσης, Φάνη Στυλιανίδου Ελληνογερμανική Αγωγή. http://www.creative-little-scientists.eu Τι έχουμε μάθει για την προώθηση της Δημιουργικότητας μέσα από τις Φυσικές Επιστήμες και τα Μαθηματικά στην Ελληνική Προσχολική και Πρώτη Σχολική Ηλικία; Ευρήματα για την εκπαίδευση στην Ελλάδα από το

Διαβάστε περισσότερα

1 ο - ΣΧΕΔΙΟ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ

1 ο - ΣΧΕΔΙΟ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ 1 ο - ΣΧΕΔΙΟ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ Θέμα: Η ενότητα σώματος και ψυχής: το μυστήριο του Ευχελαίου (κεφ.27) Σχολείο:Περιφερειακό Λύκειο Αγίου Χαραλάμπους, Έμπα Τάξη:Α Λυκείου Καθηγητής: Νικόλαος Καραμπάς Π.Μ.Π.: 16951

Διαβάστε περισσότερα

Μαθηματικά: Αριθμητική και Άλγεβρα. Μάθημα 3 ο, Τμήμα Α. Τρόποι απόδειξης

Μαθηματικά: Αριθμητική και Άλγεβρα. Μάθημα 3 ο, Τμήμα Α. Τρόποι απόδειξης Μαθηματικά: Αριθμητική και Άλγεβρα Μάθημα 3 ο, Τμήμα Α Ο πυρήνας των μαθηματικών είναι οι τρόποι με τους οποίους μπορούμε να συλλογιζόμαστε στα μαθηματικά. Τρόποι απόδειξης Επαγωγικός συλλογισμός (inductive)

Διαβάστε περισσότερα

Συνέδριο Μαθηματικών ΠΠΣ Πνευματικό Κέντρο Δήμου Αθηναίων 11-12 / 4 / 2014. Μαθηματικά και ζητήματα πραγματικότητας διάκριση και σύνδεση

Συνέδριο Μαθηματικών ΠΠΣ Πνευματικό Κέντρο Δήμου Αθηναίων 11-12 / 4 / 2014. Μαθηματικά και ζητήματα πραγματικότητας διάκριση και σύνδεση Συνέδριο Μαθηματικών ΠΠΣ Πνευματικό Κέντρο Δήμου Αθηναίων 11-12 / 4 / 2014 Δημήτρης Μπίρμπας ΠΠΛ Αγίων Αναργύρων Σοφία Παππά ΠΠΛ Ζάννειο Πειραιά Μαθηματικά και ζητήματα πραγματικότητας διάκριση και σύνδεση

Διαβάστε περισσότερα

ΝΕΟ ΓΕΝΙΚΟ ΛΥΚΕΙΟ. ΦΕΚ 193 Ημερομηνία ψήφισης 10/09/2013 Ισχύει για τους μαθητές της Α και Β τάξης Λυκείου Σχολικό Έτος 2014-2015

ΝΕΟ ΓΕΝΙΚΟ ΛΥΚΕΙΟ. ΦΕΚ 193 Ημερομηνία ψήφισης 10/09/2013 Ισχύει για τους μαθητές της Α και Β τάξης Λυκείου Σχολικό Έτος 2014-2015 ΝΕΟ ΓΕΝΙΚΟ ΛΥΚΕΙΟ ΦΕΚ 193 Ημερομηνία ψήφισης 10/09/2013 Ισχύει για τους μαθητές της Α και Β τάξης Λυκείου Σχολικό Έτος 2014-2015 ΩΡΟΛΟΓΙΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ Α ΛΥΚΕΙΟΥ Β ΛΥΚΕΙΟΥ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΠΡΟΑΓΩΓΗ ΑΠΟΛΥΣΗ ΜΑΘΗΤΩΝ

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΟΥ ΕΤΟΥΣ 2014-2015

ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΟΥ ΕΤΟΥΣ 2014-2015 ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΟΥ ΕΤΟΥΣ 2014-2015 Α ΕΞΑΜΗΝΟ ΜΑΘΗΜΑ Κατηγορία ECTS Εισαγωγή στην Παιδαγωγική Επιστήμη Υποχρεωτικό 6 Ελληνική Γλώσσα Υποχρεωτικό 6 Η Ιστορία και η Διδακτικής της Υποχρεωτικό 6

Διαβάστε περισσότερα

Π Ι Σ Τ Ο Π Ο Ι Η Σ Η Ε Π Α Ρ Κ Ε Ι Α Σ Τ Η Σ ΕΛΛΗΝΟΜΑΘΕΙΑΣ Χ Ρ Η Σ Η Γ Λ Ω Σ Σ Α Σ Π Ρ Ω Τ Η Σ Ε Ι Ρ Α Δ Ε Ι Γ Μ Α Τ Ω Ν 2 0 Μ 0 Ν Α Δ Ε Σ

Π Ι Σ Τ Ο Π Ο Ι Η Σ Η Ε Π Α Ρ Κ Ε Ι Α Σ Τ Η Σ ΕΛΛΗΝΟΜΑΘΕΙΑΣ Χ Ρ Η Σ Η Γ Λ Ω Σ Σ Α Σ Π Ρ Ω Τ Η Σ Ε Ι Ρ Α Δ Ε Ι Γ Μ Α Τ Ω Ν 2 0 Μ 0 Ν Α Δ Ε Σ Ε Π Α Ρ Κ Ε Ι Α Σ Τ Η Σ ΕΛΛΗΝΟΜΑΘΕΙΑΣ Χ Ρ Η Σ Η Γ Λ Ω Σ Σ Α Σ Π Ρ Ω Τ Η Σ Ε Ι Ρ Α Δ Ε Ι Γ Μ Α Τ Ω Ν 2 0 Μ 0 Ν Α Δ Ε Σ 1 Y Π Ο Υ Ρ Γ Ε Ι Ο Π Α Ι Δ Ε Ι Α Σ Κ Α Ι Θ Ρ Η Σ Κ Ε Υ Μ Α Τ Ω Ν Κ Ε Ν Τ Ρ Ο Ε Λ Λ

Διαβάστε περισσότερα

Β2. β) Πρώτα απ όλα: Αρχικά παράλληλα: ταυτόχρονα εξάλλου: άλλωστε

Β2. β) Πρώτα απ όλα: Αρχικά παράλληλα: ταυτόχρονα εξάλλου: άλλωστε ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ Α.1 Το συγκεκριμένο κείμενο αναφέρεται στην ανάγκη προσέγγισης των αρχαίων χώρων θέασης και ακρόασης από τους Νεοέλληνες. Επρόκειτο για τόπους έκφρασης συλλογικότητας. Επιπλέον, σ αυτούς γεννήθηκε

Διαβάστε περισσότερα

ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑ: ΛΕΚΤΙΚΗ ΚΑΙ ΜΗ ΛΕΚΤΙΚΗ. ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ: 3. Δημιουργία και Βελτίωση Κοινωνικού Εαυτού

ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑ: ΛΕΚΤΙΚΗ ΚΑΙ ΜΗ ΛΕΚΤΙΚΗ. ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ: 3. Δημιουργία και Βελτίωση Κοινωνικού Εαυτού ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑ: ΛΕΚΤΙΚΗ ΚΑΙ ΜΗ ΛΕΚΤΙΚΗ ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ: 3. Δημιουργία και Βελτίωση Κοινωνικού Εαυτού ΥΠΟΕΝΟΤΗΤΑ: 3.2. Ανάπτυξη Κοινωνικών Δεξιοτήτων και Σχέσεων ΤΑΞΗ: Α Γυμνασίου ΧΡΟΝΟΣ: 1 διδακτική περίοδος

Διαβάστε περισσότερα

ΔΕΠΠΣ. ΔΕΠΠΣ και ΝΕΑ ΒΙΒΛΙΑ

ΔΕΠΠΣ. ΔΕΠΠΣ και ΝΕΑ ΒΙΒΛΙΑ ΔΕΠΠΣ ΔΕΠΠΣ και ΝΕΑ ΒΙΒΛΙΑ Διαθεματικό Ενιαίο Πλαίσιο Προγραμμάτων Σπουδών ΔΕΠΠΣ Φ.Ε.Κ., 303/13-03-03, τεύχος Β Φ.Ε.Κ., 304/13-03-03, τεύχος Β Ποιοι λόγοι οδήγησαν στην σύνταξη των ΔΕΠΠΣ Γενικότερες ανάγκες

Διαβάστε περισσότερα

ΦΙΛΟΣΟΦΙΑ, ΕΠΙΣΤΗΜΕΣ, ΤΕΧΝΗ

ΦΙΛΟΣΟΦΙΑ, ΕΠΙΣΤΗΜΕΣ, ΤΕΧΝΗ ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ «ΦΙΛΟΣΟΦΙΚΗ ΣΥΜΒΟΥΛΕΥΤΙΚΗ & ΤΕΧΝΗ» ΕΘΝΙΚΟ ΚΑΙ ΚΑΠΟΔΙΣΤΡΙΑΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΕΙΔΙΚΟΣ ΛΟΓΑΡΙΑΣΜΟΣ ΚΟΝΔΥΛΙΩΝ ΕΡΕΥΝΑΣ Η σειρά σεμιναρίων με θέμα ΦΙΛΟΣΟΦΙΑ, ΕΠΙΣΤΗΜΕΣ, ΤΕΧΝΗ διοργανώνεται

Διαβάστε περισσότερα

Κίνητρο και εμψύχωση στη διδασκαλία: Η περίπτωση των αλλόγλωσσων μαθητών/τριών

Κίνητρο και εμψύχωση στη διδασκαλία: Η περίπτωση των αλλόγλωσσων μαθητών/τριών Κίνητρο και εμψύχωση στη διδασκαλία: Η περίπτωση των αλλόγλωσσων μαθητών/τριών Δρ Μαριάννα Φωκαΐδου Δρ Παυλίνα Χατζηθεοδούλου Παιδαγωγικό Ινστιτούτο Κύπρου Πρόγραμμα Επιμόρφωσης Εκπαιδευτικών Μέσης Εκπαίδευσης

Διαβάστε περισσότερα

Γεωργία Ε. Αντωνέλου Επιστημονικό Προσωπικό ΕΕΥΕΜ Μαθηματικός, Msc. antonelou@ecomet.eap.gr

Γεωργία Ε. Αντωνέλου Επιστημονικό Προσωπικό ΕΕΥΕΜ Μαθηματικός, Msc. antonelou@ecomet.eap.gr Γεωργία Ε. Αντωνέλου Επιστημονικό Προσωπικό ΕΕΥΕΜ Μαθηματικός, Msc. antonelou@ecomet.eap.gr Θεμελίωση μιας λύσης ενός προβλήματος από μια πολύπλευρη (multi-faceted) και διαθεματική (multi-disciplinary)

Διαβάστε περισσότερα

ΣΤΑΔΙΟ 1. ΜΕΓΑΕΠΙΠΕΔΟ. (ΤΟ ΕΘΝΙΚΟ. ΑΥΤΟ ΔΕΝ ΕΠΙΔΕΧΕΤΑΙ «ΑΝΑΔΟΜΗΣΕΙΣ»

ΣΤΑΔΙΟ 1. ΜΕΓΑΕΠΙΠΕΔΟ. (ΤΟ ΕΘΝΙΚΟ. ΑΥΤΟ ΔΕΝ ΕΠΙΔΕΧΕΤΑΙ «ΑΝΑΔΟΜΗΣΕΙΣ» Πως γίνομαι δημιουργός Αναλυτικού Προγράμματος: B= (Τι γνωρίζουν οι συνάδελφοι πριν από το σεμινάριο για το Θέμα) (BEFORE) D= (Τι λαμβάνουν οι συνάδελφοι κατά το σεμινάριο για το Θέμα) (DURING) A= (Τι

Διαβάστε περισσότερα

Τμήμα Κλασικών Σπουδών και Φιλοσοφίας

Τμήμα Κλασικών Σπουδών και Φιλοσοφίας Τμήμα Κλασικών Σπουδών και Φιλοσοφίας Γραφεία: Κτήριο Αποστολίδη, Καλλιπόλεως και Ερεσού 1 T.K. 20537, 1678 Λευκωσία, Τηλ.: + 357 22893850, Τηλομ.: + 357 22 894491 Παρουσίαση 26 Ιανουαρίου 2014 2. ΣΚΟΠΟΣ

Διαβάστε περισσότερα

7. Η θεωρία του ωφελιµ ισµ ού

7. Η θεωρία του ωφελιµ ισµ ού 7. Η θεωρία του ωφελιµ ισµ ού Α1. Ερωτήσεις γνώσης - κατανόησης 1. Ποιοι είναι οι κύριοι εκπρόσωποι της θεωρίας του ωφελιµισµού και µε βάση ποιο κριτήριο θα πρέπει, κατ αυτούς, να αξιολογούνται οι πράξεις

Διαβάστε περισσότερα

Α. ΠΙΝΑΚΑΣ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΩΝ

Α. ΠΙΝΑΚΑΣ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΩΝ Α. ΠΙΝΑΚΑΣ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΩΝ ΠΡΟΔΙΑΘΕΣΗ / ΙΣΤΟΡΙΚΟ 7 ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΠΡΩΤΟ Η φιλοσοφία. Έννοια και περιεχόμενο 13 ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΔΕΥΤΕΡΟ Η εξέλιξη της φιλοσοφίας και η οντολογία Ι. Εισαγωγή... 25 ΙΙ. Η προσωκρατική φιλοσοφία...

Διαβάστε περισσότερα

Ελένη Μοσχοβάκη Σχολική Σύμβουλος 47ης Περιφέρειας Π.Α.

Ελένη Μοσχοβάκη Σχολική Σύμβουλος 47ης Περιφέρειας Π.Α. Ελένη Μοσχοβάκη Σχολική Σύμβουλος 47ης Περιφέρειας Π.Α. Τι θα Δούμε. Γιατί αλλάζει το Αναλυτικό Πρόγραμμα Σπουδών. Παιδαγωγικό πλαίσιο του νέου Α.Π.Σ. Αρχές του νέου Α.Π.Σ. Μαθησιακές περιοχές του νέου

Διαβάστε περισσότερα

Νέες τάσεις στη διδακτική των Μαθηματικών

Νέες τάσεις στη διδακτική των Μαθηματικών Νέες τάσεις στη διδακτική των Μαθηματικών Μέχρι πριν λίγα χρόνια ηαντίληψη που επικρατούσε ήταν ότι ημαθηματική γνώση είναι ένα αγαθό που έχει παραχθεί και καλούνται οι μαθητές να το καταναλώσουν αποστηθίζοντάς

Διαβάστε περισσότερα

ΣΧΕΔΙΟ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ: ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ ΣΤ ΔΗΜΟΤΙΚΟΥ «ΤΑ ΚΛΑΣΜΑΤΑ»

ΣΧΕΔΙΟ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ: ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ ΣΤ ΔΗΜΟΤΙΚΟΥ «ΤΑ ΚΛΑΣΜΑΤΑ» ΣΧΕΔΙΟ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ: ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ ΣΤ ΔΗΜΟΤΙΚΟΥ «ΤΑ ΚΛΑΣΜΑΤΑ» Νικόλαος Μπαλκίζας 1. ΕΙΣΑΓΩΓΗ Σκοπός του σχεδίου μαθήματος είναι να μάθουν όλοι οι μαθητές της τάξης τις έννοιες της ισοδυναμίας των κλασμάτων,

Διαβάστε περισσότερα

ΜΑΘΗΜΑ ΘΕΑΤΡΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ ΔΗΜΟΤΙΚΟΥ Ι. ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΟ ΚΑΙ ΔΟΜΗ ΤΟΥ ΒΙΒΛΙΟΥ

ΜΑΘΗΜΑ ΘΕΑΤΡΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ ΔΗΜΟΤΙΚΟΥ Ι. ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΟ ΚΑΙ ΔΟΜΗ ΤΟΥ ΒΙΒΛΙΟΥ ΜΑΘΗΜΑ ΘΕΑΤΡΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ ΔΗΜΟΤΙΚΟΥ Ι. ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΟ ΚΑΙ ΔΟΜΗ ΤΟΥ ΒΙΒΛΙΟΥ Το μάθημα της Θεατρικής Αγωγής θα διδάσκεται από φέτος στην Ε και Στ Δημοτικού. Πρόκειται για μάθημα βιωματικού χαρακτήρα, με κύριο

Διαβάστε περισσότερα

ΡΟΜΠΟΤΙΚΗ ΚΑΙ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ

ΡΟΜΠΟΤΙΚΗ ΚΑΙ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ ΡΟΜΠΟΤΙΚΗ ΚΑΙ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ Γιατί η Ρομποτική στην Εκπαίδευση; A) Τα παιδιά όταν σχεδιάζουν, κατασκευάζουν και προγραμματίζουν ρομπότ έχουν την ευκαιρία να μάθουν παίζοντας και να αναπτύξουν δεξιότητες Η

Διαβάστε περισσότερα

Νεοελληνική Γλώσσα Β Λυκείου. Πυρίδου Κωνσταντίνα

Νεοελληνική Γλώσσα Β Λυκείου. Πυρίδου Κωνσταντίνα ΤΡΑΠΕΖΑ ΘΕΜΑΤΩΝ 2014-2015 ΜΑΘΗΜΑ: ΚΩΔΙΚΟΣ ΘΕΜΑΤΟΣ: 19341 ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ: 4\12\2014 Νεοελληνική Γλώσσα Β Λυκείου ΟΙ ΚΑΘΗΓΗΤΕΣ: Πυρίδου Κωνσταντίνα ΠΑΡΑΓΡΑΦΟΣ 1 Α. Σχεδιαγραμματική απεικόνιση της περίληψης ΘΕΜΑΤΙΚΟ

Διαβάστε περισσότερα

Μεθοδολογία Έρευνας Κοινωνικών Επιστημών

Μεθοδολογία Έρευνας Κοινωνικών Επιστημών Μεθοδολογία Έρευνας Κοινωνικών Επιστημών Dr. Anthony Montgomery Επίκουρος Καθηγητής Εκπαιδευτικής & Κοινωνικής Πολιτικής antmont@uom.gr Ποιός είναι ο σκοπός του μαθήματος μας? Στο τέλος του σημερινού μαθήματος,

Διαβάστε περισσότερα

Η ΤΕΧΝΙΚΗ ΕΠΕΞΕΡΓΑΣΙΑΣ ΘΕΑΤΡΙΚΩΝ ΕΡΓΩΝ ΣΤΟ ΠΛΑΙΣΙΟ ΤΗΣ ΜΕΘΟΔΟΥ «ΜΕΤΑΣΧΗΜΑΤΙΖΟΥΣΑ ΜΑΘΗΣΗ ΜΕΣΑ ΑΠΟ ΤΗΝ ΑΙΣΘΗΤΙΚΗ ΕΜΠΕΙΡΙΑ»

Η ΤΕΧΝΙΚΗ ΕΠΕΞΕΡΓΑΣΙΑΣ ΘΕΑΤΡΙΚΩΝ ΕΡΓΩΝ ΣΤΟ ΠΛΑΙΣΙΟ ΤΗΣ ΜΕΘΟΔΟΥ «ΜΕΤΑΣΧΗΜΑΤΙΖΟΥΣΑ ΜΑΘΗΣΗ ΜΕΣΑ ΑΠΟ ΤΗΝ ΑΙΣΘΗΤΙΚΗ ΕΜΠΕΙΡΙΑ» Η ΤΕΧΝΙΚΗ ΕΠΕΞΕΡΓΑΣΙΑΣ ΘΕΑΤΡΙΚΩΝ ΕΡΓΩΝ ΣΤΟ ΠΛΑΙΣΙΟ ΤΗΣ ΜΕΘΟΔΟΥ «ΜΕΤΑΣΧΗΜΑΤΙΖΟΥΣΑ ΜΑΘΗΣΗ ΜΕΣΑ ΑΠΟ ΤΗΝ ΑΙΣΘΗΤΙΚΗ ΕΜΠΕΙΡΙΑ» Ειρηάννα Δραγώνα Θεατροπαιδαγωγός- Εμψυχώτρια Θεάτρου [ Το κείμενο βασίστηκε στις

Διαβάστε περισσότερα

160 Επιστημών Εκπαίδευσης στην Προσχολική Ηλικία Θράκης (Αλεξανδρούπολη)

160 Επιστημών Εκπαίδευσης στην Προσχολική Ηλικία Θράκης (Αλεξανδρούπολη) 160 Επιστημών Εκπαίδευσης στην Προσχολική Ηλικία Θράκης (Αλεξανδρούπολη) Σκοπός Σκοπός του Τμήματος είναι η παιδαγωγική κατάρτιση ατόμων, που θα ασχοληθούν με την εκπαίδευση και αγωγή παιδιών προσχολικής

Διαβάστε περισσότερα

3. Κριτική προσέγγιση

3. Κριτική προσέγγιση Επιστημολογική προσέγγιση της σχέσης θεωρίας και πράξη 3. Κριτική προσέγγιση Καθηγητής Κώστας Χρυσαφίδης Πανεπιστήμιο Αθηνών ΤΕΑΠΗ e.mail:kchrys@ecd.uoa.gr Θεωρία και Πράξη Κριτική Προσέγγιση Οι θετικιστικές

Διαβάστε περισσότερα

Μοναδικά εκπαιδευτικά προγράμματα για τη συναισθηματική ανάπτυξη των παιδιών

Μοναδικά εκπαιδευτικά προγράμματα για τη συναισθηματική ανάπτυξη των παιδιών Μοναδικά εκπαιδευτικά προγράμματα για τη συναισθηματική ανάπτυξη των παιδιών Γιατί ακόμα και όταν η αγάπη είναι δεδομένη, η επικοινωνία είναι κάτι που μαθαίνεται* *Προγράμματα βασισμένα στην «Επικοινωνία

Διαβάστε περισσότερα

Φύση και Σχολικοί Κήποι. Δρ. Αλέξανδρος Παπαχατζής Αναπληρωτής Καθηγητής Δενδροκομίας ΤΕΙ Θεσσαλίας e-mail: papachad@teilar.gr

Φύση και Σχολικοί Κήποι. Δρ. Αλέξανδρος Παπαχατζής Αναπληρωτής Καθηγητής Δενδροκομίας ΤΕΙ Θεσσαλίας e-mail: papachad@teilar.gr Φύση και Σχολικοί Κήποι Δρ. Αλέξανδρος Παπαχατζής Αναπληρωτής Καθηγητής Δενδροκομίας ΤΕΙ Θεσσαλίας e-mail: papachad@teilar.gr Ιστορικά στοιχεία Η «μόρφωση» του ανθρώπου άρχισε άτυπα από την επαφή του με

Διαβάστε περισσότερα