Φιλοσοφικός Ευαγγελισμός 1 (αναγκαίος για την αναβάπτιση της δευτεροβάθμιας παιδείας μας) του Φ. Κ. Βώρου*

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "Φιλοσοφικός Ευαγγελισμός 1 (αναγκαίος για την αναβάπτιση της δευτεροβάθμιας παιδείας μας) του Φ. Κ. Βώρου*"

Transcript

1 1 Φιλοσοφικός Ευαγγελισμός 1 (αναγκαίος για την αναβάπτιση της δευτεροβάθμιας παιδείας μας) του Φ. Κ. Βώρου* Τρεις συγγενείς θέσεις σκοπεύουμε να υποστηρίξουμε με τούτη τη γραφή : 1. Ότι η φιλοσοφία είναι ανθρώπινη, πολύ ανθρώπινη, ενέργεια, για όλους προσιτή και αναγκαία λειτουργία της πνευματικής δραστηριότητας του ανθρώπου. Ότι ακόμα συνδέεται άμεσα με τη ζωή και τα προβλήματα της κοινωνίας. 2. Ότι μπορεί η φιλοσοφική παιδεία με την πολυδύναμη και εύχυμη παρουσία της να γίνει κολυμβήθρα σωτηρίας στους δύσκολους χρόνους που γνωρίζει η εκπαίδευσή μας, ιδιαίτερα η δευτεροβάθμια. 3. Ότι για λόγους πολλούς, που θα τους εκθέσουμε παρακάτω, η φιλοσοφική ενημέρωση θα είναι ευλογία Θεού για τους εκπαιδευτικούς, υποκειμενικά και αντικειμενικά, γιατί θα κάνει το έργο τους ευχάριστο για τους ίδιους και αποδοτικό για τους μαθητές τους. Τέλος, έχουμε πρόθεση να δώσουμε ευσύνοπτο διάγραμμα των φιλοσοφικών θεμάτων, που θεωρούμε χρήσιμα για μια ουσιαστική γεύση φιλοσοφικής παιδείας μέσα στους κόλπους της δευτεροβάθμιας εκπαίδευσης. 1. Η φιλοσοφία δεν είναι μάθημα για απομνημόνευση. Είναι τρόπος ελεύθερου και απροκατάληπτου στοχασμού μπροστά στα προβλήματα του ανθρώπου και της κοινωνίας. Δεν είναι βασίλειο της ασάφειας, όπως την έχουν παρουσιάσει πολλοί ταπεινοί θεράποντες από ποικίλα κίνητρα κινούμενοι. Δεν είναι τόπος προσιτός μόνο σε ειδικούς και προνομιούχους. Είναι ανθοκήπιο πνευματικό, όπου δικαίωμα εισόδου έχουν όλοι οι πολίτες της Οικουμένης. Στο πλούσιο τραπέζι της 1 Αφορμή και πυρήνας αυτού του άρθρου είναι το εναρκτήριο μάθημα που έγινε στη ΣΕΛΜΕ ( ), όπου κατά το πρόγραμμα διδάσκεται ως μάθημα γενικό (για τους συναδέλφους όλων των ειδικοτήτων) η Μεθοδολογία των Επιστημών. Σήμερα (καλοκαίρι του 2001) φαίνεται πιο αναγκαία η υπόμνηση ότι υπάρχει παιδαγωγικό αγαθό που το λένε Φιλοσοφία (γενική θεώρηση της ζωής και του κόσμου) και το αγαθό αυτό είναι καύχημα πολιτισμού ελληνικό, αλλά το έχουμε ουσιαστικά διαγράψει από το ελληνικό Λύκειο. Σχετικά με αυτό το πρόβλημα δείτε και το άρθρο Παιδεία Αφιλοσόφητη σε τούτη την ιστοσελίδα. Βιβλιογραφικά μόνο έκρινα αναγκαίο να εμπλουτίσω τούτο το άρθρο με νεότερη και κατά το δυνατό προσιτή βιβλιογραφία.

2 2 φιλοσοφίας όλοι οι άνθρωποι μπορούν να βρουν κάτι που να ανταποκρίνεται στη δική τους ψυχοτροπία. Και επειδή έγινε παρομοίωση με ανθοκήπιο θα παραθέσουμε ένα σχετικό ανέκδοτο: «Τέσσερις φίλοι μπαίνουν σε ένα πραγματικό ανθοκήπιο και σταματούν μπροστά σε ένα ωραίο λουλούδι. Ο πρώτος θαυμάζει την ομορφιά του, ο δεύτερος προσπαθεί να εξηγήσει τη λειτουργία και την ανάπτυξή του, ο τρίτος κινείται αρχικά να το κόψει, αλλά αυτοσυγκρατείται λέγοντας: όχι, δεν πρέπει, ο τέταρτος βλέπει σε αυτό το ωραίο δημιούργημα της φύσης τη δράση του μυστηρίου, διακρίνει την παρουσία του Θεού». Και οι τέσσερις εκδηλώνουν τη φιλοσοφική διάθεση του κοινού ανθρώπου, πιθανότατα χωρίς να υποπτεύονται ότι φιλοσοφούν. Ο πρώτος συγκινείται από το ωραίο και αποστρέφεται το άσχημο (στάση αισθητική), ο δεύτερος κινείται ανάμεσα στο γνωστό και το άγνωστο (στάση γνωσιακή), ο τρίτος θέλγεται από το καλό και αποφεύγει το κακό (στάση ηθική), ο τελευταίος διαλέγεται με την απεραντοσύνη του χώρου και την αιωνιότητα του χρόνου και αναζητεί δημιουργό (στάση θρησκευτική). Τα βιώματά τους αντιστοιχούν σε κλάδους φιλοσοφίας (αισθητική, γνωσιολογία, ηθική, φιλοσοφία της φύσης και της θρησκείας). Συμπέρασμα: η απλοϊκότητα και η σαφήνεια συνθέτουν τη φιλοσοφία του ανθρώπου. 2. Δεύτερος στόχος μας είναι να συζητήσουμε την αισιόδοξη άποψη ότι ο φιλοσοφικός στοχασμός, που έχει σχεδόν απουσιάσει από τη δική μας παιδεία, αποτελεί πλούσια πνευματική παρακαταθήκη, από όπου μπορούμε να διοχετεύσουμε ευρωστία και δυναμισμό στη δευτεροβάθμια εκπαίδευσή μας, που σήμερα χειμάζεται και λιμνάζει σε ένα τέλμα αποπροσανατολισμού, απαισιοδοξίας, πολλής και αποπνικτικής γνώσης, κατακερματισμένης και αφιλοσόφητης (χωρίς ευθύνη των φορέων της). Και νομίζω ότι χρήσιμο είναι να αρχίσουμε παραμερίζοντας πρώτα κάποιες αθέμιτες παρεξηγήσεις. Μνημονεύσαμε κιόλας την πρώτη παρεξήγηση: η φιλοσοφία θεωρείται σκοτεινή, ασαφής ακατανόητη, εντρύφημα των ονειροπαρμένων χωρίς καμιά πρακτική εφαρμογή. Διαβολή, αγαπητοί συνάδελφοι, διαβολή ταπεινή και ύποπτη. Είναι αλήθεια βέβαια ότι μερικοί μεγάλοι και γνήσιοι στοχαστές εκφράστηκαν με χαρακτηριστική πυκνότητα ύφους και έδωσαν την εντύπωση της ασάφειας. Αλλά πολλοί άλλοι μικροί επαγγελματίες φιλόσοφοι τους μιμήθηκαν στην ασάφεια για να φαίνονται μεγάλοι. Έτσι γεννήθηκε η παρεξήγηση διαβολή, που μόνιμα εκθέτει τη φιλοσοφία στην αντίληψη του κοινού ανθρώπου. Όμως είναι καιρός, είναι ανάγκη παιδείας σήμερα, να διαλύσουμε την παρεξήγηση, να φέρουμε τη φιλοσοφική σκέψη από τα σύννεφα στη γη. Όπως τα σύννεφα εκεί ψηλά σωρεύονται και μας κρύβουν τον ήλιο και δημιουργούν μαυρίλα και καταχνιά, ενώ, όταν γίνουν βροχή, δροσίζουν

3 3 τη γη και ποτίζουν τα φυτά και δίνουν ζωή κι ομορφιά και λουλούδια, έτσι συμβαίνει και με τη φιλοσοφία, όταν περιβάλλεται τον πέπλο του σκοταδιού και της ασάφειας μας φοβίζει, ενώ, αν τη δεχτούμε να ζήσει και να κυκλοφορήσει ανάμεσά μας, μπορεί να φωτίζει το νου και να θερμαίνει την καρδιά μας. Ανάγκη στο μεταξύ να απαλλαγούμε από τη δεύτερη παρεξήγηση, ότι δηλαδή φιλοσοφία προσφέρει πολύ και επικίνδυνο φως. Υπάρχουν εκείνοι που φοβούνται το φως, που προτιμούν να διατηρούν το σκοτάδι. Τρομάζουν στη σκέψη ότι με τη φιλοσοφική παιδεία οι άνθρωποι γίνονται πιο συνετοί, κερδίζουν αυτοπεποίθηση και κριτική ικανότητα, βλέπουν πιο καθαρά τα προβλήματα τα δικά τους και της κοινωνίας τους, γίνονται λιγότερο ευάγωγοι στη διαβουκόληση. Και εύχονται και επιχειρούν (οι οπαδοί της ασάφειας και του σκοταδιού) να κρύψουν από τους άλλους της φιλοσοφίας τα φώτα, είναι αυτοί που θα έκρυβαν, αν μπορούσαν, τον ήλιο στο συρτάρι τους, για να μη φωτίζουν το δρόμο της προόδου. Αλλά ο φιλοσοφικός στοχασμός είναι σύμφυτος με την ανθρώπινη φύση και ανάγκη. Φωτίζει του ανθρώπου τα βήματα, γίνεται αναπνοή του κάθε φορά που απλοϊκά και αβίαστα εξετάζει τα θέματα της ζωής και της κοινωνίας και του κόσμου. Κάτι περισσότερο, η φιλοσοφία χρησιμοποιείται ως όργανο κοινωνικής διαπαιδαγώγησης και ενημέρωσης σε εκείνες τις κοινωνίες που τολμούν να αντικρίζουν το μέλλον με αισιοδοξία και τιμιότητα. Και είναι καιρός να αναγνωριστεί η αναγεννητική δύναμη της φιλοσοφίας για τη δευτεροβάθμια εκπαίδευση, καιρός να ετοιμαστούν όλοι οι φορείς της δευτεροβάθμιας παιδείας για ένα φιλοσοφικό ευαγγελισμό. 3. Είναι πολλοί λόγοι που συνηγορούν ότι αξίζει να επωμιστούμε τούτο το προνομιακό βάρος, θα είναι βάρος πολύτιμο και προνομιακό και ευγενικό για διδάσκοντες και διδασκόμενους για τους παρακάτω λόγους: α. Με τα διάφορα μαθήματα προσφέρουμε συνήθως γνώση αποσπασματική και θρυμματισμένη κι όχι σπάνια αθεμελίωτη. Η φιλοσοφία όμως ενοποιεί τα διάσπαρτα μέλη σε σύνολο ενιαίο και γι αυτό κατανοητό και μορφωτικά γόνιμο, οικοδομεί κοσμοθεωρία και βιοθεωρία (προσφέρει ενιαία θεώρηση της φύσης, της ζωής, της κοινωνίας, της πολιτείας). β. Διδάσκουμε Φυσική, Μαθηματικά, Ιστορία, Λογοτεχνία (πχ. Κρίτωνα, Αντιγόνη κ.ά.) χωρίς αντίστοιχη φιλοσοφία της φύσης, της φυσικής, των μαθηματικών, της τέχνης, της πολιτείας, της κοινωνίας, του δικαίου. Όμως τα αντίστοιχα μαθήματα διευκρινίζονται και ο νους οδηγείται στην ουσία της επιστήμης, στη θεωρία του ωραίου, στην εκτίμηση της αρετής, αν παράλληλα διερευνηθούν τα αντίστοιχα φιλοσοφικά ερωτήματα: τα θεμέλια και τα όρια της επαγωγικής

4 4 γενίκευσης, η προσφορά της παραγωγικής σκέψης, η καταγωγή, το νόημα και η λειτουργία του νόμου, από πού πηγάζει η υποχρέωση του πολίτη να υπακούει στο νόμο (από φόβο; από αίσθημα συμμετοχής στην ετοιμασία του νόμου; από την προσδοκία αμοιβαίας προστασίας;), ποιες θα είναι οι συνέπειες αν ο νόμος της αιτιοκρατίας (αποδειχθεί ότι) ισχύει απόλυτα και στα φαινόμενα της φυσιολογίας; γ. Μιλάμε συχνά για σκοπούς, μέσα και μεθόδους παιδείας, αλλά δεν προχωρούμε γιατί τέτοιος δρόμος δε συζητήθηκε ως αντικείμενο υπαρκτό και ως πρόβλημα στις δικές μας σπουδές- στα κρίσιμα συναφή ερωτήματα (όπου βρίσκουν δικαίωση και θεμελιωμένη απάντηση και τα παρακάτω ερωτήματα): πόσο βαρύ και υπεύθυνο έργο είναι η διατύπωση σκοπών παιδείας (το μέλλον μιας γενιάς!), ποιος είναι ο αρμόδιος να τους διατυπώσει; με ποια κριτήρια; για χάρη τίνων; της γενιάς που φεύγει ή εκείνης που έρχεται; Και όμως η διευκρίνιση τέτοιων θεμάτων (έργο της φιλοσοφίας της παιδείας) επηρεάζει προς το καλό πάντα, προς τη βελτίωση- την καθημερινή παιδαγωγική πράξη 2. δ. Χρησιμοποιούμε συχνά όρους σημαντικούς, ηχηρούς και αόριστους (και γι αυτό τελικά κενούς ως προς το μορφωτικό αποτέλεσμα και πομπώδεις): πολιτισμός, πνευματική ζωή, αξίες, ιδεολογία κλπ. Αλλά, ενώ αποτελούν στοιχείο υποδομής για την πνευματική συγκρότηση του ανθρώπου, εμείς δεν έχουμε τίποτε σαφές να πούμε για τη σημασία τους. Ίσως για λίγα λεπτά υπνωτίζουμε κάποιο ανώριμο ακροατήριο με ωραιολογία αλλά δεν το βοηθούμε έτσι να βγει από την ανωριμότητά του, την ασάφεια και τη σύγχυση. Μόνο οι αντίστοιχοι φιλοσοφικοί κλάδοι μπορούν να μας φωτίσουν σχετικά, ώστε κι εμείς με τη σειρά μας να μεταφέρουμε το φωτισμό στο νεαρό ακροατήριό μας, που, αν δεν μπορέσουμε όπως οφείλουμε- υπεύθυνα και γενναία, σωστά και τίμια να το χειραγωγήσουμε, τότε το απογοητεύουμε και το παραδίνουμε πρόσφορο για διαβουκόληση σε άλλους αυτόκλητους οδηγούς. ε. Έχουμε πολλές ενδείξεις ότι η γλωσσική αγωγή μας έτσι που γινόταν (και από πολλούς συνεχίζεται, γιατί δυστυχώς έτσι μόνο μάθαμε) προξενεί ανάσχεση στην πνευματική εξέλιξη και την αντιληπτική ωρίμανση των παιδιών. Ένα χαρακτηριστικό παράδειγμα 2 Δεν είναι σύμπτωμα τυχαίο ότι τις τελευταίες δεκαετίες έχουν κυκλοφορήσει τόσα βιβλία που αμφισβητούν όχι μόνο τη μεθοδολογία της διδασκαλίας και το περιεχόμενο των προγραμμάτων σπουδών, αλλά και τη δομή των εκπαιδευτικών συστημάτων, ακόμα και το λόγο ύπαρξης του σχολείου. Σημειώνουμε ενδεικτικά μερικά μόνο από τα βιβλία αυτού του είδους, που κυκλοφορούν στην ελληνική βιβλιαγορά σήμερα: Ivan Illich, Κοινωνία χωρίς σχολεία. Everett Reimer, Το σχολείο είναι νεκρό. Paul Goodman, Υποχρεωτική Κακοπαιδεία.

5 5 για τις συνέπειες: οι μαθηματικοί μας λένε και είναι ακριβείς στη διάγνωση και ειλικρινείς- ότι τα παιδιά πολύ δυσκολεύονται να εννοήσουν τα «σύνολα». Και είναι εύλογο αυτό, γιατί ποτέ δε διδάχτηκαν την ουσία της καθημερινής γλώσσας που παρέχει άφθονα δείγματα σχέσεων συνόλων με υποσύνολα και άλλων λογικών μαθηματικών σχέσεων. Όταν π.χ. λέμε ότι το «θρανίο» είναι είδος καθίσματος ή το «τετράγωνο» είναι ειδική περίπτωση τετραπλεύρου ή ότι η «Αφροδίτη της Μήλου» είναι μαρμάρινο άγαλμα που εικονίζει γυναικεία μορφή ωραιότατη, επιχειρούμε να ορίσουμε τρία σύνολα υπάγοντάς τα σε άλλα ευρύτερα σύνολα (στη μαθηματική γλώσσα θα λέγαμε ότι το σύνολο «θρανία» είναι υποσύνολο, δηλ. μέρος, του συνόλου «κάθισμα», το «τετράγωνο» υποσύνολο των τετραπλεύρων και η «Αφροδίτη τα Μήλου» υποσύνολο των μαρμάρινων αγαλμάτων. Για να δηλώσουμε τις ίδιες σχέσεις στη Λογική λέμε η πρώτη έννοια είναι υπάλληλη στη δεύτερη ή υπάγεται στο πλάτος της δεύτερης). Με ένα άλλο παράδειγμα θα φανεί, ελπίζω, σαφέστερα η λογική λειτουργία της καθημερινής γλώσσας. Υποθέστε ότι η διεύθυνση ενός περιοδικού επιθυμεί να κάνει μια σπάταλη χειρονομία και γράφει τούτη την ανακοίνωση: «Όλοι οι εκπαιδευτικοί, Μ.Ε., φιλόλογοι, που υπηρετούν σε δημόσια σχολεία του Λεκανοπεδίου της Αττικής και έχουν δημόσια εκπαιδευτική υπηρεσία πάνω από 30 χρόνια, από τα οποία 25 τουλάχιστον σε επαρχιακά σχολεία, παρακαλούνται να μας κάνουν γνωστή τη διεύθυνσή τους, για να τους στέλνουμε τις εκδόσεις μας δωρεάν, τιμητικά»! Πόσοι, άραγε, είναι τώρα οι τυχεροί; Αμφιβάλλω αν υπάρχει ένας (!), ενώ η ανακοίνωση άρχισε με χιλιάδες εκπαιδευτικούς. Οι διαδοχικοί όμως προσδιορισμοί (που λειτουργούν λογικά ως περιορισμοί της αρχικής έννοιας «όλοι οι εκπαιδευτικοί») περιόρισαν το αρχικό σύνολο σχεδόν στο μηδέν. Έχουμε τώρα «σύνολο κενό» νομίζω και η σπάταλη ανακοίνωση αποδεικνύεται εικονική. Εμείς όμως στη σχολική πράξη, αντί να επισημαίνουμε και να διευκρινίζουμε τη λογική (και μαθηματική) δομή της καθημερινής ομιλίας και γραφής, διαθέτουμε το χρόνο μας (και δυστυχώς και των παιδιών) για υποκείμενα, αντικείμενα, κατηγορούμενα ευσυνείδητοι, ήσυχοι και αθώοι και ανυποψίαστοι ότι η καθημερινή γλώσσα έχει από καιρό παραμερίσει όλους αυτούς τους όρους και τους χρησιμοποιεί μόνο για να δηλώσει άτομα με χαμηλή υπόληψη (υποκείμενα, αντικείμενα, κατηγορούμενα). Γιατί λοιπόν ταλαιπωρούμαστε και ταλαιπωρούμε (επειδή κάποτε εμείς ταλαιπωρηθήκαμε;) καλλιεργώντας το άγονο έδαφος του συντακτικού, αντί να καταδεικνύουμε τη λογική λειτουργία των συντακτικών όρων ή γενικότερα και την αξιολογική 3 φόρτιση της 3 Λογική και Αξιολογική δομή της Γλώσσας (στο βιβλίο Φ. Κ. Βώρου, Δοκίμια για την Παιδεία).

6 6 γλώσσας; Οδηγός μας, όταν αποφασίσαμε νέα πορεία (για μια νέα γλωσσική παιδεία) είναι η φιλοσοφία της γλώσσας. 4 Δικαιολογημένα θα διατυπωθεί η διαμαρτυρία: είμαστε απαράσκευοι γι αυτά, είμαστε θύματα της παλιάς νοοτροπίας, αυτή μάθαμε, με αυτή δουλεύομε. Αυτά που έχουμε στις αποσκευές αυτά προσφέρουμε. Συμφωνώ με τη διαμαρτυρία, ανήκω και εγώ στους διαμαρτυρόμενους, αλλά.όταν διαπιστώνουμε ότι χάνουμε την επαφή με τους υποτιθέμενους δέκτες των παιδαγωγικών φροντίδων μας, γιατί δεν τους μαθαίνουμε το σωστό κώδικα επικοινωνίας (τη γλώσσα της ζωής με το λογικό και αξιολογικό της περιεχόμενο, αλλά το συντακτικό των σπουδαστηρίων, όπου η ζωή μπαίνει μόνο από λησμονημένες χαραμάδες), μήπως είναι ανάγκη πια να αλλάξουμε πορεία; Αν όλοι κινδυνεύουμε από ασφυξία, δεν είναι καλύτερα να ανοίξουμε τα παράθυρα για καθαρό αέρα, έστω κι αν κάποιοι είναι πιθανό ελαφρά να κρυολογήσουν; Μήπως είναι πιο γενναίο και τιμητικό να θεωρήσουμε την ανάγκη αυτής της ώρας της παιδείας μας προνόμιο για μας και να τολμήσουμε να επωμιστούμε την αλλαγή; στ. Έχουμε συνηθίσει στο σχολείο μας να ενδιαφερόμαστε για γνώσεις, να φορτώνουμε γνώσεις, να απαιτούμε γνώσεις, να 5 στρεβλώνουμε το νόημα των εξετάσεων ζητώντας μόνο γνώσεις, γνώσεις πολλές, ασύνδετες, άγονες, θρυμματισμένες, γνώσεις χωρίς «γνώση» (φρονιμάδα), χωρίς ψυχή, γνώσεις που δε θεμελιώνουν υπεύθυνη γνώμη. Μόνο οι αντίστοιχοι φιλοσοφικοί κλάδοι που εμείς δεν τους γευτήκαμε γιατί δε μας προσφέρθηκαν ούτε υποπτευθήκαμε ην ύπαρξή τους- μπορούν να μας οδηγήσουν σε επανεξέταση στόχων, στο βάθεμα του γενικού σκοπού της μάθησης, σε αναπροσανατολισμό πορείας. Γιατί αυτό που ενδιαφέρει ως γνήσια παιδαγωγική πράξη δεν είναι η γνώση καθαυτή, αλλά η μέθοδος που οδηγεί σ αυτή, η διερευνητική θέση που θεμελιώνεται σ αυτή, η δημιουργική πνοή του νέου που οδηγείται απ αυτή, η θεώρηση της ζωής που προκύπτει απ αυτή. Οι διαδικασίες αυτές που αρχίζουν αλλά δεν τελειώνουν με τη γνώση, έχουν σοβαρές επιπτώσεις στη συμπεριφορά του ανθρώπου, όπου και εκδηλώνεται το μορφωτικό αποτέλεσμα. Δηλαδή, ενώ η αποθησαύριση (απομνημόνευση) γνώσεων απομονώνει τον άνθρωπο, η μεθόδευση και το βάθεμα οδηγούν στη συνέρευνα, στο διάλογο, στην 4 Με τον ίδιο τίτλο (Φιλοσοφία της Γλώσσας) υπάρχει ειδικό άρθρο δημοσιευμένο στο δεύτερο τεύχος του περιοδικού «Νέα Παιδεία».Και τώρα ειδικό κεφάλαιο Φιλοσοφία της Γλώσσας στο βιβλίο Φιλοσοφία της Εκπαίδευσης (Αθήνα 1997) έκδοση του περιοδικού «Εκπαιδευτικά». 5 Βλέπε σχετικά άρθρα, που αναφέρονται στο Μινώταυρο των Εξετάσεων. Τα πιο πρόσφατα είναι παρατηρήσεις για την ασυναρτησία και αδικία των εξετάσεων του Ιουνίου 2001.

7 7 αμοιβαία κατανόηση και συνεργασία. Αλλά οι δρόμοι αυτοί χρειάζονται ανάλογη φιλοσοφική υποδομή. ζ. Συχνά παραγνωρίζουμε μέσα στη σχολική πράξη ο ένας κλάδος τη συμβολή και την αξία του άλλου. Είναι και τούτο σύμπτωμα του ότι κάποιες ασυντόνιστες ροπές μάς έριξαν ανέτοιμους να υπηρετήσουμε ένα εκπαιδευτικό σύστημα χωρίς φιλοσοφική υποδομή, που θα μας επέτρεπε πρώτα συνοπτική θέαση όλου του επιτελούμενου έργου και θα μας έκανε ικανούς έπειτα να αξιολογούμε αντικειμενικά, χωρίς προκατάληψη ή φανατισμό, το «συμπληρωματικό χαρακτήρα» που έχει η αποστολή κάθε κλάδου. Η συνολική θεώρηση που επιχειρεί η φιλοσοφία δεν οδηγεί σε διάκριση και διαίρεση των επιστημών και των επιστημόνων, αλλά διαπιστώνει κυρίως την ενότητα του επιστητού και της μεθοδολογίας και της διδασκαλίας των επιστημών. Είδαμε πιο πάνω (ε) ότι σωστή (λογική) ανάλυση της γλώσσας διευκολύνει την κατανόηση των μαθηματικών. Τα Μαθηματικά με τη σειρά τους δίνουν έκφραση των νόμων της φυσικής και γενικότερα γυμνάζουν την κρίση και για τη «λογική» και για τις άλλες επιστήμες. Η Φυσική πάλι χαρίζει στον άνθρωπο κυριαρχία πάνω στη φύση και αυτοπεποίθηση και δύναμη, που τείνει στην εποχή μας να εξελιχθεί σε ανθρώπινη αλαζονεία και ανθρώπινη αλλοτρίωση, από τις οποίες (δυσμενείς και επικίνδυνες εξελίξεις) μόνο οι επιστήμες του ανθρώπου μπορούν να προστατεύσουν τη νέα γενιά. Όλες, τέλος, οι παραπάνω πνευματικές δραστηριότητες προϋποθέτουν υγεία και ευεξία, δηλαδή ομαλή φυσιολογία, η οποία οικοδομείται με φρόνιμη και πραγματική (όχι εποχούμενη) άθληση. Πολλά προβλήματα ασυνεννοησίας, υποτίμησης ή αβελτηρίας θα εκλείψουν -νομίζω- ή θα περιοριστούν, αν αποκτήσουμε ενιαία φιλοσοφική θεώρηση του συνολικού έργου μας και των ειδικών τομέων, όπου καθένας διακονεί. Βέβαια, με τον όρο Φιλοσοφία δεν εννοώ την προσθήκη ενός «μαθήματος» με ονόματα πολλά, χρονολογίες, βαρύγδουπη ορολογία, για απομνημόνευση. Εννοώ ενημέρωση στα καθολικά προβλήματα της ζωής, της κοινωνίας, της επιστήμης, της παιδείας, εννοώ έναν άλλο τρόπο κριτικής και στοχαστικής θέασης και αντιμετώπισης των θεμάτων μας, εννοώ μια πνευματική άθληση που προάγει τις γνώσεις σε «γνώση» και θεμελιώνει υπεύθυνων ανθρώπων μια υπεύθυνη γνώμη. Πιο συγκεκριμένα η παράγραφος που ακολουθεί προσφέρει όπως το εννοούμε κάποιο διάγραμμα φιλοσοφικής παιδείας για τη δευτεροβάθμια εκπαίδευση 6. 6 Εδώ χρειάζονται κάποιες διευκρινίσεις: α. Το προτεινόμενο θεματολόγιο και το αντίστοιχο εγχειρίδιο καλό είναι να περιέχει κεφάλαια αντίστοιχα προς τις διάφορες ασύνδετες ως τώρα- μαθήσεις που προσφέρει το σχολικό πρόγραμμα. Τα κεφάλαια αυτού του εγχειριδίου να είναι ως ένα βαθμό αυθυπόστατα (με μόνη προϋπόθεση την Εισαγωγή). Να είναι δυνατό στα

8 8 4. Η φιλοσοφία των σπουδαστηρίων έχει ποικίλους στόχους και ορισμούς 7, ανάλογα με την ανάγκη ψυχικής αναπλήρωσης των φορέων, ανάλογα με τα λιγοστά μηνύματα της ζωής που μπορούν να φτάσουν εκεί και να ταράξουν τη γαλήνη του μονόλογου, ανάλογα κάποτε με τις επιθυμίες εκείνων που συντηρούν τα σπουδαστήρια. Η φιλοσοφία όμως της δράσης, αυτή που την παρουσία της θεωρούμε χρήσιμη και γόνιμη στην Εκπαίδευση, παίρνει τον ορισμό και το σκοπό της από τις ανάγκες του δέκτη, που εύλογα προσδοκά φωτισμό, χειραγώγηση, απελευθέρωση του νου από τα είδωλα 8, πλήρωση της ψυχής του από παλμούς για τη επιμέρους κεφάλαια να προσφεύγουν ευκαιριακά και οι καθηγητές όλων των ειδικοτήτων, για να συζητούν με τους μαθητές τους (των τάξεων β και γ Λυκείου) τη φιλοσοφική θεμελίωση των αντίστοιχων μαθημάτων. β. Το εγχειρίδιο (με τον τίτλο Εισαγωγή στη Φιλοσοφία) ως προς τα βασικά κεφάλαιά του (θεωρία της πράξης και της γνώσης, της κοινωνίας, της πολιτείας, του δικαίου, της γλώσσας, της ιστορίας) μπορεί επίσημα να διδάσκεται από το φιλόψογο στη γ τάξη του Λυκείου. γ. Τα κεφάλαια του εγχειριδίου νοούνται κατατοπιστικά, όχι με λεπτομέρειες εξαντλητικές και κουραστικές. Ως προς το περιεχόμενο, ανάγκη να είναι «συστηματικά», όχι ιστορικά (Λογουχάρη, για το νόημα της αλήθειας έχουν διατυπωθεί οι ακόλουθες θεωρίες: της ανταπόκρισης, της εσωτερικής λογικής συνοχής, της λειτουργικότητας. Όχι είπε ο τάδε και δίδαξε ο δείνα, από τον Πλάτωνα ως τον James ή άλλους. Τέλος, η έκταση των κεφαλαίων του εγχειριδίου μπορεί να κυμαίνεται από 12 ως 15 σελίδες (με εξαίρεση μόνο τα α και ια κεφάλαια). 7 Μπορεί κανείς να παρακολουθήσει την ιστορία των ορισμών της φιλοσοφίας σε βιβλία ακαδημαϊκής Εισαγωγής στη Φιλοσοφία (όπως του Θ. Βορέα, σελ. 22 κ.π. και του Χ. Θεοδωρίδη, σελ. 9 κ.π.). Αλλά πιο χαρακτηριστική είναι η προσπάθεια του Ivo Frenzel που προσπάθησε στο μικρό και κατατοπιστικό βιβλίο του Mensch und Philosophie (München, 1974, W.Heyne Verlag) να ονομάσει τα κεφάλαια σύμφωνα με το ρόλο ή τη λειτουργία που κάθε εποχή αναγνώρισε στη φιλοσοφία. Αντιγράφουμε τους πιο χαρακτηριστικούς τίτλους: (3) Η ύστερη Αρχαιότητα: η φιλοσοφία συμπαραστάτης στον πρακτικό βίο. (4) Η φιλοσοφία του Μεσαίωνα: θεραπαινίδα της θρησκείας. (5) Η φιλοσοφία της Αναγέννησης: χειραφέτηση του ανθρώπου. (7) Διαφωτισμός: η φιλοσοφία γίνεται πράξη. (8) Κριτικισμός ( Kant): η φιλοσοφία προσγράφει τους νόμους του νου στη φύση. (11) Υπαρξισμός : ανακάλυψη της ανθρώπινης ύπαρξης. (12) Μαρξισμός: η φιλοσοφία γίνεται όργανο επανάστασης. Η δική μας άποψη είναι: η φιλοσοφία στην υπηρεσία μιας ανθρώπινης παιδείας, για τον άνθρωπο ως άτομο και μέλος της σύγχρονης κοινωνίας. 8 Ο όρος «είδωλα» χρησιμοποιείται εδώ με τη σημασία που έχει στο έργο Novum Organum του Fr. Bacon (βλ. Αν. Γιανναρά, Ο αγγλικός Εμπειρισμός και ο γαλλικός Διαφωτισμός, Αθήνα 1976, σελ ή οποιαδήποτε Γενική Ιστορία

9 9 ζωή και για την κοινωνία. Αυτή η φιλοσοφία επιλέγει και τα θέματά της και το συγκεκριμένο περιεχόμενό τους από τις ορατές ανάγκες του δέκτη, τον οποίο επιθυμεί να χειραγωγήσει, ώστε να γίνει άνθρωπος ελεύθερος, υπεύθυνος και γενναίος και δημιουργός μέσα σε συνθήκες μεταβαλλόμενες της ζωής. Αντικρίζει το νέο άνθρωπο ως διαμορφούμενη προσωπικότητα που ορέγεται να γνωρίσει τη νεκρή φύση και τη ζωντανή, την κοινωνία και την πολιτεία. Τον νιώθει ως νέο άτομο που συγκινείται από το ωραίο στη φύση και στην τέχνη και που θέλει να πλάσει την ομορφιά με τα χέρια του και να διοχετεύσει στα πλάσματά του δική του πνοή και ιδέα. Τον βλέπει ως φορέα αναγκών και ιδεών και αυριανών αποφάσεων και ενεργειών και επιχειρεί γι αυτό να της Φιλοσοφίας στο οικείο κεφάλαιο. Ονομάζει ο Bacon 4 κατηγορίες «ειδώλων» (πηγών πλάνης): (α) Είδωλα φυλής ή γένους, όσα συνδέονται μα την ανθρώπινη φύση και τις ατέλειές της (πλάνες των αισθήσεων, ανακρίβειες της μνήμης κ.ά.). Οι σκέψεις τείνουν να είναι μάλλον εικόνες του εαυτού μας (των ανθρώπινων δηλ. ορίων) παρά των πραγμάτων. (β)είδωλα σπηλαίου ή υπογείου, όσα αναφέρονται στις προσωπικές πεποιθήσεις, προλήψεις, προκαταλήψεις, όσες καλλιεργούνται στο χαρακτήρα του καθενός ανάλογα με την αγωγή του. Έχει ο καθένας το δικό του «υπόγειο». (γ) Είδωλα της αγοράς, είναι οι πλάνες, όπου οι άνθρωποι παρασύρονται από την επικοινωνίας τους με τους άλλους, από την αοριστία των λέξεων, από τη θεσμοποιημένη ασάφεια. Σημειώνουμε ένα παράδειγμα: ο όρος «μεταφυσική» λέγεται ότι πλάστηκε συμπτωματικά από το γεγονός ότι οι αλεξανδρινοί φιλόλογοι είχαν κατατάξει το ομώνυμο έργο του Αριστοτέλη (που θα το λέγαμε σήμερα γνωσιοθεωρία) «μετά τα Φυσικά» του. Ο όρος ανεξαρτητοποιήθηκε, γνώρισε λαμπρή σταδιοδρομία, αργότερα περιβλήθηκε το μυστήριο και το μεγαλείο της ασάφειας κι έγινε στέγη για κάθε μεταφυσική αοριστία! Αλλά, αν ρωτηθεί κάποιος «μεταφυσικός» πώς μπορεί να μιλάει για μια περιοχή που από τον ορισμό της βρίσκεται πέρα από τα δικά του όρια, τι είναι δυνατό να απαντήσει; Ό,τι πει εκτός από το να αρνηθεί τη «μεταφυσική», πράγμα που δεν το τολμάει- είναι αντίφαση (και η Διαλεκτική δεν μπορεί να τον σώσει, γιατί έχει άλλες φροντίδες). (δ) Είδωλα Θεάτρου, οι πλάνες που γεννιούνται από φανατισμούς, ιδεολογίες, θρησκευτικές αιρέσεις, μεγάλες αυθεντίες της πνευματικής ζωής. Συχνά δεν αναλογιζόμαστε πόσο σφαλερό είναι να αποδεχόμαστε κάτι για το λόγο ότι το είπε ο τάδε διάσημος. Η ζημιά είναι διπλή: ότι απεμπολούμε το δικαίωμα να κρίνουμε ότι υπάρχει πιθανότητα και η διασημότερη αυθεντία να έχει κάνει λάθος στο σημείο ακριβώς που εμείς άκριτα υιοθετούμε. Περιπτώσεις τέτοιες πλάνης υπάρχουν άπειρες. Στο κάτω κάτω ένας κόσμος που περιγράφει ας πούμε ο Πλάτωνας είναι κατασκευασμένος από τον Πλάτωνα και εικονίζει μάλλον τον Πλάτωνα παρά τον κόσμο, Είναι λοιπόν ανάγκη για μας ζωτική να συνειδητοποιούμε την ύπαρξη «ειδώλων», που μας πολιορκούν, και να προσπαθούμε να μένουμε μακριά από την κυριαρχία ή τη γοητεία τους, αλλιώς μπαίνουμε στο βασίλειο της ακρισίας, της ασάφειας, του φανατισμού, της διαβουκόλησης, γινόμαστε πολίτες άβουλοι και μοιραίοι στο νησί των μακάρων.

10 10 τον βοηθήσει να αναπτύξει ευθυκρισία, αντικειμενικότητα, αίσθημα ευθύνης. Μια τέτοια φιλοσοφία δεν αναζητεί ορισμούς στα σκονισμένα αρχεία της (μολονότι σέβεται η ίδια και μελετάει την ιστορία της), ορισμούς που απηχούν παλμούς και αναζητήσεις άλλων εποχών, άλλων ανθρώπων και άλλων κοινωνιών. Ούτε υφαίνει ορισμούς και δόγματα όπως η αράχνη, για να παγιδεύει αθώους περαστικούς, αλλά αφουγκράζεται τη ζωή που σφύζει γύρω, μελετάει τους παλμούς και τις ανάγκες της και αυτήν επιθυμεί να υπηρετήσει. Και αναζητεί (τούτη η Φιλοσοφία) στο εργαστήρι της εκείνα τα στοιχεία που ενδιαφέρουν και συγκινούν τον άνθρωπο γενικά και που μπορούν να υπηρετήσουν ειδικότερα τις ανάγκες των σημερινών ανθρώπων, ετούτης της κοινωνίας, ετούτης της εποχής. Και δεν προσφέρει τίποτε ως έτοιμη λύση, εκθέτει μόνο τρόπους σκέψης, κριτική στάση και υπεύθυνη, δυνατότητες πορείας, που η τελική επιλογή τους γίνεται μόνο με απόφαση των ενδιαφερόμενων κάθε φορά ανθρώπων. Με τέτοιες σκέψεις κριτήρια καταχωρίζονται εδώ κατά τομείς θέματα φιλοσοφικού στοχασμού, που μπορούν να περιληφθούν σε ένα καλογραμμένο κα εύληπτο εγχειρίδιο, το οποίο να μπορεί να χρησιμεύσει ως εγκόλπιο φιλοσοφικής ενημέρωσης, ως μήνυμα φιλοσοφικού ευαγγελισμού για τη δευτεροβάθμια εκπαίδευσή μας. ΕΝΔΕΙΚΤΙΚΟ ΘΕΜΑΤΟΛΟΓΙΟ ΓΙΑ ΦΙΛΟΣΟΦΙΚΉ ΠΡΟΠΑΙΔΕΊΑ α. Σύντομη εικόνα της ελληνικής φιλοσοφίας, τέτοια ώστε μέσα από αυτή να φανεί η γένεση των φιλοσοφικών προβλημάτων (σε συνάρτηση με την ιστορική ζωή που τα γέννησε). Έτσι θα γίνει και η πρώτη γνωριμία με τα προβλήματα καθαυτά και την αντίστοιχη ορολογία τους. Ταυτόχρονα το εισαγωγικό τούτο κεφάλαιο θα είναι έκφραση ευλάβειας προς την πνευματική κληρονομιά μας 9. β. Φιλοσοφία της Κοινωνίας, της Πολιτείας, του Δικαίου: προέλευση, σκοπός, λειτουργίες της κοινωνίας, προέλευση, σκοπός, οργάνωση και λειτουργία της έννομης κοινωνίας (πολιτείας), κοινωνικά συστήματα, κοινωνικές μεταρρυθμίσεις, η έννοια της νομιμότητας, τα όρια αρμοδιοτήτων και ευθυνών της πολιτείας, η έννοια των θεσμών και της δικαιοσύνης, διάκριση φυσικού θετού δικαίου, με ποιες 9 Zeller Nestle (μετ. Χ. Θεοδωρίδη), Ιστορία της Ελληνικής Φιλοσοφίας. Φ.Κ.Βώρου, Σύντομη Ιστορία της Αρχαίας Ελληνικής Φιλοσοφίας, εκδ. «Γρηγόρη», Α.S. Bogomolov, Ιστορία της Αρχαίας Φιλοσοφίας (Ελλάδα και Ρώμη), μετ. Φ. Κ Βώρου, εκδόσεις «Ειρμός»,1995. Είναι η μόνη συγγραφή Ιστορίας Φιλοσοφίας όπου, αντί για παραπομπές στα αρχαία κείμενα, προτιμήθηκε να αναζητηθούν τα οικεία αποσπάσματα και να παρατεθούν ως υποσημειώσεις στη σημερινή συγγραφή.

11 11 προϋποθέσεις μπορεί ο νόμος να χαρακτηρίζεται δίκαιος, από πού απορρέει η υποχρέωση του πολίτη να υπακούει στο νόμο, να σέβεται το νόμο, να προστατεύει το νόμο και την πολιτεία ( από φόβο; αίσθηση ευθύνης; εξαιτίας της συμμετοχής του; αίσθημα αμοιβαίας προστασίας και ασφάλειας;) 10 γ. Φιλοσοφία της γνώσης: η δυνατότητα, η πηγή και το κύρος της γνώσης το αντικείμενο της γνώσης, θεωρίες της αλήθειας και διαλεκτικός ρυθμός της γνώσης, όρια της γνωστικής δραστηριότητας του ανθρώπου (κι άλλες συγγενείς μορφές της πνευματικής ζωής: μυθολογική αντίληψη, αποκάλυψη, πίστη) 11. δ. Θεωρία της τέχνης: η έννοια του ωραίου και της τέχνης, αισθητική συνείδηση απόλαυση, κρίση, μορφή και περιεχόμενο της τέχνης, κοινωνική σημασία αποστολή της τέχνης, η λειτουργία της 12 λογοτεχνίας στη ζωή της κοινωνίας ε. Ηθική: κίνητρα της ανθρώπινης δράσης, κριτήρια αξιολόγησης, η έννοια της ηθικής συνείδησης και κρίσης, του ηθικού νόμου, του αγαθού, της ευδαιμονίας. Αιωνιότητα ή ιστορικότητα των ηθικών αξιών και κινήτρων ; 13 στ. Φιλοσοφία της γλώσσας: Η γλώσσα ως όργανο επικοινωνίας - εργασίας- συνεργασίας, οι πτυχές επικοινωνίας (σκέψη, συναίσθημα, βούληση), καταγωγή και δυνατότητα της γλώσσας, λογική και αξιολογική δομή της γλώσσας, το πρόβλημα της κρίσης σημασίας και αποκωδικοποίησης των γλωσσικών συμβόλων 14. ζ. Φιλοσοφία της Ιστορίας: ανάλυση της έννοιας «γεγονός» (αντιδιαστολή προς το φυσικό φαινόμενο), η ιδιαίτερη γνωσιολογική προβληματική της ιστορίας, η έννοια της προόδου στην ιστορία, η έννοια της αιτιότητας στην ιστορία, παράγοντες της ιστορικής ζωής, η δυνατότητα διατύπωσης νόμων, ιστορικότητα των αξιών και της συνείδησης, η έννοια του πολιτισμού και της πολιτικής δράσης. Υπάρχει σκοπός στην ιστορία ή διοχετεύονται πρόσκαιροι ανθρώπινοι στόχοι 15 στην ιστορική ζωή; 10 Θ, Βορέα, Εισαγωγή εις την Φιλοσοφία (εκδ. ΟΕΔΒ)σελ D. M. Pickles, Indroduction to Politics, London Βορέα, Εισαγωγή, , Θεοδωρίδη, Εισαγωγή Βορέα, Εισαγωγή, , Ε. Π. Παπανούτσου, Αισθητική 13 Βορέα, Εισαγωγή, ,, Ε. Π. Παπανούτσου, Ηθική 14 Βλέπε παραπάνω σημείωση Αυγ. Μπαγιώνα, Η έννοια της Προόδου και η Μεθοδολογία της Ιστορίας, Αθήνα 1970.

12 12 η. Φιλοσοφία της Παιδείας: διευκρίνιση των εννοιών παιδεία και εκπαίδευση, η παιδεία ως κοινωνική λειτουργία, η οργανωμένη εκπαίδευση, σκοποί παιδείας, μέσα και μέθοδοι, δυνατότητες (και πηγές αμφισβήτησης) της παιδείας, όρια νομιμότητας της παιδείας, για λογαριασμό τίνων οργανώνεται ένα εκπαιδευτικό σύστημα; Με ποια κριτήρια; 16 θ. Φιλοσοφία της φύσης και της ζωής: η φύση της ύλης (τι λέει η φυσική σήμερα), σύσταση του κόσμου, λειτουργία του κόσμου, το φαινόμενο της ζωής, προέλευση και εξέλιξή της. Στασιμότητα στη φύση ή διαρκής αλλαγή; αιτιοκρατία και ελεύθερη βούληση, το πρόβλημα προτεραιότητας και σχέσεων σώματος πνεύματος, ιδεαλισμός και υλισμός. 17 ι. Φιλοσοφία της θρησκείας: το πρόβλημα της θρησκευτικής γνώσης, θρησκεία φυσική ή από αποκάλυψη, ανθρωπομορφισμός, ενδείξεις για την ύπαρξη θεού, θεϊσμός, αθεϊσμός, πανθεϊσμός, αγνωστικισμός, ηθική και θρησκεία, κοινωνία και θρησκεία. 18 ια. Μεθοδολογία των επιστημών: στοιχεία παραδοσιακής και συμβολικής λογικής (έννοια, κρίση, συλλογισμός) διάκριση και ενότητα των επιστημών, διαφοροποίηση των κοινωνικών και φυσιογνωστικών επιστημών (ως προς το αντικείμενο, τη μέθοδο, τη θέση του μελετητή και τις επιδιώξεις), θέματα γενικής μεθοδολογίας (πώς αναζητείται η επιστημονική γνώση, πώς οργανώνεται εσωτερικά, πώς μεταδίνεται): εμπειρία, αφαίρεση, σύνθεση, διαλεκτική, ορισμός, διαίρεση, απόδειξη, W. H.Walsh, Εισαγωγή στη Φιλοσοφία της Ιστορίας (μετ. Φ. Κ.Βώρου, έκδοση Μ.Ι. Ε.Τ.). F. V. Konstantinov και άλλων, The Fundamentals of Marxist-Leninist Philosophy, Progress Publishers, Moscow R. G. Collinwood, The Idea of History, Oxford, P. Gardiner (edidor)theories of History, London, R. S. Peters (edidor) Education and the development of Reason, Parts I,II,III, London Φ. Κ. Βώρου, Φιλοσοφία της Εκπαίδευσης, Βορέα, Εισαγωγή, I.S.Kulikova, The Philosophical Conception of Man, Progress Publishers, Moscow, 1988 Κ. Πολίτη, Φυσική και Φιλοσοφία, Αθήνα, Βορέα, Εισαγωγή, Ιάσων Ευαγγέλου, Η Φαντασιακή Δομή των Θρησκειών, εκδ. «Δωδώνη», Αθήνα Γιάννενα Progress Publishers (edided by) A Dictionary for Believers and non Believers, Moscow, 1985

13 13 ανάλυση του «επαρκούς λόγου». Θέματα ειδικής μεθοδολογίας: το πρόβλημα της επαγωγής (στη φυσική) και η «νομιμότητα» της φύσης, η αξιωματική παραγωγική μέθοδος (στα μαθηματικά) κλπ. κλπ. 19 ιβ. Σύγχρονα φιλοσοφικά ρεύματα: υλισμός, πραγματισμός, αναλυτική φιλοσοφία, υπαρξισμός. 20 ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ: Διευκρίνιση βασικών εννοιών: αξίες, πολιτισμός. Κοινωνιολογία της γνώσης, ιδεολογία, κοσμοθεωρία, βιοθεωρία κ.ά. Θα ήταν βέβαια παράλειψη να μη γίνει λόγος ειδικός για τη «φιλοσοφική ανθρωπολογία» στο κύριο μέρος του βιβλίου ή στο παράρτημα. Είναι ιδιαίτερα ελκυστικό και ενδιαφέρον για εφήβους να βρουν στο βιβλίο τους κάποια απάντηση σε ερωτήματα όπως: η ανθρώπινη φύση (και η μονιμότητα ή ιστορικότητά της) η έννοια του ανθρώπου στον κλασικό, μεσαιωνικό, στο νεότερο, στο σύγχρονο κόσμο, η θέση του ανθρώπου σε σημερινά φιλοσοφικά ρεύματα (διαλεκτικό υλισμό, υπαρξισμό στις κύριες μορφές του), ο άνθρωπος ως δημιουργός και δημιούργημα του πολιτισμού του 21. Copyright 2001 F. K. Voros url: Τεχνική/Διαφημιστική Υποστήριξη: 19 Βορέα, Λογική- Μεθοδολογία (εκδ. ΟΕΔΒ). Γ. Μουρέλος, Θεμελιώδεις Έννοιες της Σύγχρονης Φιλοσοφίας και Επιστημολογίας, εκδ. «Βάνιας», Θεσσαλονίκη John Losee, Φιλοσοφία της Επιστήμης, μετ. Θ. Χρηστίδης εκδ. «Βάνιας», Θεσσαλονίκη 1991 Ε. Μπιτσάκη, Διαλεκτική και Νεότερη Φυσική, Αθήνα, 1974 J. Piaget, Επιστημολογία των Επιστημών του Aνθρώπου (μετ. Φ.Χατζηδάκη), Αθήνα, 1977 J, Copi, Introduction to Logic, London Ι. Μ. Μποχένσκι, Ιστορία της σύγχρονης Ευρωπαϊκής Φιλοσοφίας (μετ. Χρ. Μαλεβίτση) Αθήνα B. Delfgaauw, Twentieth Century Philosophy, Dublin Ζαν Βαλ, Εισαγωγή στις Φιλοσοφίες του Υπαρξισμού (μετ. Χρ. Μαλεβίτση), Αθήνα Fr. Copleston, Contemporary Philosophy, London Francois Chatelet, Η Φιλοσοφία : εικοστός αιώνας (μετ. Κωστής Παπαγεώργης),«Γνώση» Reuben Abel, Man is the Measure: a cordial invitation to the central Problems of Philosophy, Free Press (Macmillan) London 1978.

Εισαγωγή στη Φιλοσοφία (Φ101)

Εισαγωγή στη Φιλοσοφία (Φ101) ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΑΝΟΙΚΤΑ ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ (Φ101) 3η ενότητα: Θεμελιώδη ερωτήματα & κλάδοι της φιλοσοφίας Γιώργος Ζωγραφίδης Τμήμα Φιλοσοφίας & Παιδαγωγικής Άδειες Χρήσης Το παρόν

Διαβάστε περισσότερα

138 Φιλοσοφικών και Κοινωνικών Σπουδών Κρήτης (Ρέθυμνο)

138 Φιλοσοφικών και Κοινωνικών Σπουδών Κρήτης (Ρέθυμνο) 138 Φιλοσοφικών και Κοινωνικών Σπουδών Κρήτης (Ρέθυμνο) Σκοπός Το Τμήμα έχει σκοπό την ανάδειξη επιστημόνων ικανών να καλύψουν τις ανάγκες της εκπαίδευσης σε μαθήματα Φιλοσοφίας, Παιδαγωγικής, Ψυχολογίας

Διαβάστε περισσότερα

Η αξιολόγηση των μαθητών

Η αξιολόγηση των μαθητών Η αξιολόγηση των μαθητών Αξιολόγηση είναι η αποτίμηση του αποτελέσματος μιας προσπάθειας. Στην περίπτωση των μαθητών το εκτιμώμενο αποτέλεσμα αναφέρεται στις γνώσεις και δεξιότητες, που φέρεται να έχει

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΙΜΕΝΟ ΟΙ ΑΡΕΤΕΣ ΤΟΥ ΛΟΓΟΥ

ΚΕΙΜΕΝΟ ΟΙ ΑΡΕΤΕΣ ΤΟΥ ΛΟΓΟΥ ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΗΜΕΡΗΣΙΩΝ ΚΑΙ ΕΣΠΕΡΙΝΩΝ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΩΝ ΛΥΚΕΙΩΝ (ΟΜΑΔΑ A') ΚΑΙ ΜΑΘΗΜΑΤΩΝ ΕΙΔΙΚΟΤΗΤΑΣ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΩΝ ΛΥΚΕΙΩΝ (ΟΜΑΔΑ Β ) ΤΡΙΤΗ 22 ΜΑΪΟΥ 2012 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ ΚΕΙΜΕΝΟ

Διαβάστε περισσότερα

ΓΕΝΙΚΟ ΛΥΚΕΙΟ ΛΙΤΟΧΩΡΟΥ ΔΗΜΙΟΥΡΓΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ

ΓΕΝΙΚΟ ΛΥΚΕΙΟ ΛΙΤΟΧΩΡΟΥ ΔΗΜΙΟΥΡΓΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΓΕΝΙΚΟ ΛΥΚΕΙΟ ΛΙΤΟΧΩΡΟΥ ΔΗΜΙΟΥΡΓΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΤΙΤΛΟΣ: «ΕΜΠΕΙΡΙΣΜΟΣ ΚΑΙ ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΗΣ» ΜΑΘΗΤΡΙΑ: ΠΡΙΑΜΗ ΒΑΓΙΑ, Β4 ΕΠΙΒΛΕΠΩΝ ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ: ΝΤΑΒΑΡΟΣ ΧΡΗΣΤΟΣ ΣΧΟΛΙΚΟ ΕΤΟΣ 2016 17 Περιεχόμενα ΠΕΡΙΛΗΨΗ... 3 ΕΙΣΑΓΩΓΗ...

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΚΟΛΛΙΝΤΖΑ

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΚΟΛΛΙΝΤΖΑ ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ: Νάκου Αλεξάνδρα Εισαγωγή στις Επιστήμες της Αγωγής Ο όρος ΕΠΙΣΤΗΜΕΣ ΤΗΣ ΑΓΩΓΗΣ δημιουργεί μία αίσθηση ασάφειας αφού επιδέχεται πολλές εξηγήσεις. Υπάρχει συνεχής διάλογος και προβληματισμός ακόμα

Διαβάστε περισσότερα

Φιλοσοφία της Επιστήμης ΙΙ

Φιλοσοφία της Επιστήμης ΙΙ Φιλοσοφία της Επιστήμης ΙΙ Τετάρτη, 3.30-6 μμ. Αίθουσα A Διδάσκουσα: Ελίνα Πεχλιβανίδη ΣΧΕΔΙAΓΡΑΜΜΑ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ (SYLLABUS) Πληροφορίες για: ημέρα - ώρα - αίθουσα διεξαγωγής του μαθήματος στοιχεία επικοινωνίας,

Διαβάστε περισσότερα

ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ. Απαντήσεις Θεμάτων Πανελληνίων Εξετάσεων Εσπερινών Επαγγελματικών Λυκείων (ΟΜΑΔΑ Α )

ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ. Απαντήσεις Θεμάτων Πανελληνίων Εξετάσεων Εσπερινών Επαγγελματικών Λυκείων (ΟΜΑΔΑ Α ) 29 Μαΐου 2014 ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ Απαντήσεις Θεμάτων Πανελληνίων Εξετάσεων Εσπερινών Επαγγελματικών Λυκείων (ΟΜΑΔΑ Α ) Α1. Ο συγγραφέας του κειμένου αναφέρεται στη σημασία του δημιουργικού σχολείου στη

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΠΡΟΛΟΓΟΣ... 13 ΘΕΩΡΗΤΙΚΟ ΜΕΡΟΣ ΓΕΝΙΚΗ ΠΑΙ ΑΓΩΓΙΚΗ

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΠΡΟΛΟΓΟΣ... 13 ΘΕΩΡΗΤΙΚΟ ΜΕΡΟΣ ΓΕΝΙΚΗ ΠΑΙ ΑΓΩΓΙΚΗ Περιεχόµενα 7 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΠΡΟΛΟΓΟΣ... 13 ΘΕΩΡΗΤΙΚΟ ΜΕΡΟΣ ΓΕΝΙΚΗ ΠΑΙ ΑΓΩΓΙΚΗ ΚΕΦΑΛΑΙΟ Α Η ΠΑΙ ΑΓΩΓΟΥΣΑ Ι ΑΣΚΑΛΙΑ... 17 Το αντικείµενο της Παιδαγωγικής, η παιδαγωγούσα διδασκαλία, ο ρόλος της ψυχολογίας

Διαβάστε περισσότερα

Εναλλακτικές θεωρήσεις για την εκπαίδευση και το επάγγελμα του εκπαιδευτικού

Εναλλακτικές θεωρήσεις για την εκπαίδευση και το επάγγελμα του εκπαιδευτικού Εναλλακτικές θεωρήσεις για την εκπαίδευση και το επάγγελμα του εκπαιδευτικού Η εκπαίδευση ως θεσμός κοινωνικοπολιτισμικής μεταβίβασης δομολειτουργισμός και ως θεσμός κοινωνικού μετασχηματισμού κριτική

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ ΒΟΡΕΙΟΥ ΑΙΓΑΙΟΥ / ΜΥΤΙΛΗΝΗ Ετήσιο Πρόγραμμα Παιδαγωγικής Κατάρτισης / Ε.Π.ΠΑΙ.Κ.

ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ ΒΟΡΕΙΟΥ ΑΙΓΑΙΟΥ / ΜΥΤΙΛΗΝΗ Ετήσιο Πρόγραμμα Παιδαγωγικής Κατάρτισης / Ε.Π.ΠΑΙ.Κ. ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ ΒΟΡΕΙΟΥ ΑΙΓΑΙΟΥ / ΜΥΤΙΛΗΝΗ Ετήσιο Πρόγραμμα Παιδαγωγικής Κατάρτισης / Ε.Π.ΠΑΙ.Κ. ΠΕΙΡΑΜΑΤΙΚΟ ΓΕ. Λ. ΜΥΤΙΛΗΝΗΣ ΤΟΥ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΑΙΓΑΙΟΥ ΑΘΑΝΑΣΙΟΣ Ι. ΚΑΛΑΜΑΤΑΣ Διδάσκων στην ΑΣΠΑΙΤΕ / Παράρτημα

Διαβάστε περισσότερα

ΧΡΙΣΤΙΑΝΙΣΜΟΣ ΚΑΙ ΘΡΗΣΚΕΥΜΑΤΑ Β' ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ

ΧΡΙΣΤΙΑΝΙΣΜΟΣ ΚΑΙ ΘΡΗΣΚΕΥΜΑΤΑ Β' ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΧΡΙΣΤΙΑΝΙΣΜΟΣ ΚΑΙ ΘΡΗΣΚΕΥΜΑΤΑ Β' ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ Συγγραφείς 1. Δημήτριος Λ. Δρίτσας, Δρ Θεολογίας, Σχολικός Σύμβουλος 2. Δημήτριος Ν. Μόσχος, Δρ Θεολογίας, Καθηγητής Λυκείου Αναβύσσου 3. Στυλιανός Λ. Παπαλεξανδρόπουλος,

Διαβάστε περισσότερα

120 Φιλοσοφίας - Παιδαγωγικής Θεσσαλονίκης

120 Φιλοσοφίας - Παιδαγωγικής Θεσσαλονίκης 120 Φιλοσοφίας - Παιδαγωγικής Θεσσαλονίκης Σκοπός Σκοπός αυτού του Τμήματος είναι η ανάδειξη επιστημόνων ικανών να καλύπτουν τις ανάγκες της εκπαίδευσης σε προσωπικό για την διδασκαλία των μαθημάτων της

Διαβάστε περισσότερα

Φιλοσοφία της παιδείας

Φιλοσοφία της παιδείας Ενότητα 1 η : Εισαγωγή στη Φιλοσοφία της Παιδείας Ρένια Γασπαράτου Σχολή Ανθρωπιστικών & Κοινωνικών Επιστημών Τμήμα Επιστημών της Εκπαίδευσης & της Αγωγής στην Προσχολική Ηλικία Σκοποί ενότητας να γίνει

Διαβάστε περισσότερα

Σύγκριση του ισχύοντος και του νέου ωρολογίου προγράμματος του Λυκείου

Σύγκριση του ισχύοντος και του νέου ωρολογίου προγράμματος του Λυκείου Σύγκριση του ισχύοντος και του νέου ωρολογίου προγράμματος του Λυκείου ΙΣΧΥΟΝ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ Α ΛΥΚΕΙΟΥ ΩΡΕΣ ΝΕΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΕΦΑΡΜΟΓΗ 2011 1. Θρησκευτικά 2 Θρησκευτικά: 2 ώρες 2. Αρχαία Ελληνική Γλώσσα & Γραμματεία

Διαβάστε περισσότερα

ΤΟ ΓΕΝΙΚΟ ΠΛΑΙΣΙΟ ΤΟΥ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ.

ΤΟ ΓΕΝΙΚΟ ΠΛΑΙΣΙΟ ΤΟΥ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ. 2 ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΘΕΩΡΙΑ ΤΗΣ ΓΝΩΣΗΣ (Ι) ΤΟ ΓΕΝΙΚΟ ΠΛΑΙΣΙΟ ΤΟΥ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ. ΤΙ ΟΝΟΜΑΖΟΥΜΕ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΘΕΩΡΙΑ ΤΗΣ ΓΝΩΣΗΣ; Στο μάθημα «Κοινωνική Θεωρία της Γνώσης (I)» (όπως και στο (ΙΙ) που ακολουθεί) παρουσιάζονται

Διαβάστε περισσότερα

ΕΜΜΑΝΟΥΗΛ ΚΑΝΤ (1724-1804)

ΕΜΜΑΝΟΥΗΛ ΚΑΝΤ (1724-1804) ΕΜΜΑΝΟΥΗΛ ΚΑΝΤ - ΣΥΝΤΟΜΗ ΠΕΡΙΛΗΨΗ ΤΗΣ ΓΝΩΣΙΟΘΕΩΡΙΑΣ ΤΟΥ 1 ΕΜΜΑΝΟΥΗΛ ΚΑΝΤ (1724-1804) (Η σύντομη περίληψη που ακολουθεί και η επιλογή των αποσπασμάτων από την πραγματεία του Καντ για την ανθρώπινη γνώση,

Διαβάστε περισσότερα

Τύπος Εκφώνηση Απαντήσεις

Τύπος Εκφώνηση Απαντήσεις Α/ Α Τύπος Εκφώνηση Απαντήσεις Απλή Αν κάνετε αναζήτηση µιας λέξης σε ένα αρχαιοελληνικό σώµα κειµένων, αυτό που θα λάβετε ως αποτέλεσµα θα είναι: Μια καταγραφή όλων των εµφανίσεων της λέξης στο συγκεκριµένο

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ ΦΠΨ (ισχύει για τους εισαχθέντες φοιτητές από το ακαδημαϊκό έτος 2010-2011)

ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ ΦΠΨ (ισχύει για τους εισαχθέντες φοιτητές από το ακαδημαϊκό έτος 2010-2011) ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ ΦΠΨ (ισχύει για τους εισαχθέντες φοιτητές από το ακαδημαϊκό έτος 2010-2011) A. Διάρθρωση Προγράμματος Μαθματα Φιλοσοφίας: 7 ( υποχρεωτικά + 2 επιλεγόμενα) Μαθματα Παιδαγωγικς: 8 ( υποχρεωτικά

Διαβάστε περισσότερα

ΜΙΛΩΝΤΑΣ ΣΤΑ ΠΑΙΔΙΑ ΓΙΑ ΤΗΝ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΚΡΙΣΗ. ΕΛΕΥΘΕΡΙΑ ΚΑΒΒΑΔΙΑ Σύμβουλος Ψυχικής Υγείας

ΜΙΛΩΝΤΑΣ ΣΤΑ ΠΑΙΔΙΑ ΓΙΑ ΤΗΝ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΚΡΙΣΗ. ΕΛΕΥΘΕΡΙΑ ΚΑΒΒΑΔΙΑ Σύμβουλος Ψυχικής Υγείας ΜΙΛΩΝΤΑΣ ΣΤΑ ΠΑΙΔΙΑ ΓΙΑ ΤΗΝ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΚΡΙΣΗ ΕΛΕΥΘΕΡΙΑ ΚΑΒΒΑΔΙΑ Σύμβουλος Ψυχικής Υγείας 29.05.2015 Ερωτήματα που μας απασχολούν Τι κάνουμε όταν αμφιβάλλουμε για το αν θα τα καταφέρουμε να κρατήσουμε

Διαβάστε περισσότερα

Αριστοτέλη "Ηθικά Νικομάχεια" μετάφραση ενοτήτων 1-10 Κυριακή, 09 Δεκέμβριος :23 - Τελευταία Ενημέρωση Δευτέρα, 16 Σεπτέμβριος :21

Αριστοτέλη Ηθικά Νικομάχεια μετάφραση ενοτήτων 1-10 Κυριακή, 09 Δεκέμβριος :23 - Τελευταία Ενημέρωση Δευτέρα, 16 Σεπτέμβριος :21 ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΗ «ΗΘΙΚΑ ΝΙΚΟΜΑΧΕΙΑ» ΕΝΟΤΗΤΕΣ 1-10 Μετάφραση ΕΝΟΤΗΤΑ 1η Αφού λοιπόν η αρετή είναι δύο ειδών, απ τη μια διανοητική και απ την άλλη ηθική, η διανοητική στηρίζει και την προέλευση και την αύξησή

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΣΤΟ ΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ Α ΛΥΚΕΙΟΥ

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΣΤΟ ΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ Α ΛΥΚΕΙΟΥ Περίληψη ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΣΤΟ ΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ Α ΛΥΚΕΙΟΥ Α. Να αποδώσετε περιληπτικά το περιεχόµενο του κειµένου σε 100-120 λέξεις χωρίς δικά σας σχόλια. Το κείµενο αναφέρεται στις επιπτώσεις της

Διαβάστε περισσότερα

Θέματα Επιστημολογίας. Ρένια Γασπαράτου

Θέματα Επιστημολογίας. Ρένια Γασπαράτου Ρένια Γασπαράτου Τι είναι επιστήμη; ποιες είναι (οι) επιστήμες; Π.χ.: φυσική χηµεία αλχηµεία βιολογία αστρολογία αστρονοµία ρεφλεξολογία βελονισµός οµοιοπαθητική γραφολογία νευρολογία φρενολογία µετεωρολογία

Διαβάστε περισσότερα

ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ HMEΡΗΣΙΩΝ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΩΝ ΛΥΚΕΙΩΝ (ΟΜΑ Α A ) 2012

ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ HMEΡΗΣΙΩΝ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΩΝ ΛΥΚΕΙΩΝ (ΟΜΑ Α A ) 2012 ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ HMEΡΗΣΙΩΝ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΩΝ ΛΥΚΕΙΩΝ (ΟΜΑ Α A ) 2012 ΚΕΙΜΕΝΟ ΟΙ ΑΡΕΤΕΣ ΤΟΥ ΛΟΓΟΥ εν είναι καθόλου τυχαίο το γεγονός ότι οι αρχαίοι Έλληνες με την ίδια λέξη, τη διεθνή σήμερα λέξη «λόγος»,

Διαβάστε περισσότερα

Σκοποί της παιδαγωγικής διαδικασίας

Σκοποί της παιδαγωγικής διαδικασίας Σκοποί της παιδαγωγικής διαδικασίας Θεματικές ενότητες Διαμόρφωση των σκοπών της αγωγής Ιστορική εξέλιξη των σκοπών της αγωγής Σύγχρονος προβληματισμός Διαμόρφωση των σκοπών της αγωγής Η παιδαγωγική διαδικασία

Διαβάστε περισσότερα

Εισαγωγή στη Φιλοσοφία (Φ101)

Εισαγωγή στη Φιλοσοφία (Φ101) ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΑΝΟΙΚΤΑ ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ (Φ101) 1 η ενότητα: Σκοπός, Περιεχόμενο και Δομή του μαθήματος Γιώργος Ζωγραφίδης Τμήμα Φιλοσοφίας & Παιδαγωγικής Άδειες Χρήσης Το παρόν

Διαβάστε περισσότερα

Μανίκας Γιώργος. Μανιάτη Ευαγγελία

Μανίκας Γιώργος. Μανιάτη Ευαγγελία Γ3 «Ειδικότερα εμείς ως μαθητές, οι οποίοι δεν έχουμε ακόμα τη δυνατότητα να ελέγχουμε άμεσα με το δικαίωμα της ψήφου μας τη δημοκρατία της χώρας μας, μπορούμε να συμβάλλουμε στο να υπάρχει δημοκρατικός

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΜΕΡΟΣ Ι ΣΤΑΘΜΟΙ ΚΑΙ ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΑ ΣΤΗΝ ΚΑΘΙΕΡΩΣΗ ΚΑΙ ΕΞΕΛΙΞΗ ΤΗΣ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑΣ ΤΗΣ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ ΣΤΗ ΔΕΥΤΕΡΟΒΑΘΜΙΑ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΜΕΡΟΣ Ι ΣΤΑΘΜΟΙ ΚΑΙ ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΑ ΣΤΗΝ ΚΑΘΙΕΡΩΣΗ ΚΑΙ ΕΞΕΛΙΞΗ ΤΗΣ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑΣ ΤΗΣ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ ΣΤΗ ΔΕΥΤΕΡΟΒΑΘΜΙΑ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΠΙΝΑΚΑΣ ΣΥΝΤΟΜΟΓΡΑΦΙΩΝ............................... 15 ΠΡΟΛΟΓΙΚΟ ΣΗΜΕΙΩΜΑ................................... 17 ΜΕΡΟΣ Ι ΣΤΑΘΜΟΙ ΚΑΙ ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΑ ΣΤΗΝ ΚΑΘΙΕΡΩΣΗ ΚΑΙ ΕΞΕΛΙΞΗ ΤΗΣ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑΣ ΤΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

2.5. ΗΘΙΚΗ-ΚΟΙΝΩΝΙΚΕΣ ΑΞΙΕΣ

2.5. ΗΘΙΚΗ-ΚΟΙΝΩΝΙΚΕΣ ΑΞΙΕΣ 2.5. ΗΘΙΚΗ-ΚΟΙΝΩΝΙΚΕΣ ΑΞΙΕΣ [94] ΕΝΝΟΙΟΛΟΓΙΚΟΣ ΧΑΡΤΗΣ ΟΙ ΑΞΙΕΣ ΜΕΤΑΒΙΒΑΖΟΝΤΑΙ υλικές-οικονομικές πολιτικές πνευματικές ηθικές κοινωνικές αισθητικές θρησκευτικές ΜΕΣΩ ΤΩΝ ΦΟΡΕΩΝ ΚΟΙΝΩΝΙΚΟΠΟΙΗΣΗΣ Οικογένεια

Διαβάστε περισσότερα

Ο ΗΓΟΣ ΜΑΘΗΜΑΤΩΝ Φ.Π.Ψ. ΑΚΑ ΗΜΑΪΚΟ ΕΤΟΣ

Ο ΗΓΟΣ ΜΑΘΗΜΑΤΩΝ Φ.Π.Ψ. ΑΚΑ ΗΜΑΪΚΟ ΕΤΟΣ Ο ΗΓΟΣ ΜΑΘΗΜΑΤΩΝ Φ.Π.Ψ. ΑΚΑ ΗΜΑΪΚΟ ΕΤΟΣ 201-2016 1 ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥ ΩΝ Φ.Π.Ψ. A. ιάρθρωση Προγράµµατος Μαθήµατα Φιλοσοφίας: 7 ( υποχρεωτικά + 2 επιλεγόµενα) Μαθήµατα Παιδαγωγικής: 8 ( υποχρεωτικά + επιλεγόµενα)

Διαβάστε περισσότερα

Αισθητική φιλοσοφία της τέχνης και του ωραίου

Αισθητική φιλοσοφία της τέχνης και του ωραίου Αισθητική φιλοσοφία της τέχνης και του ωραίου Αικατερίνη Καλέρη, Αν. Καθηγήτρια το μάθημα Αισθητική διδάσκεται στο 4ο έτος, Ζ εξάμηνο εισάγει στις κλασσικές έννοιες και θεωρίες της φιλοσοφίας της τέχνης

Διαβάστε περισσότερα

Ιστορία Γυμνασίου. Γυμνάσιο Βεργίνα,

Ιστορία Γυμνασίου. Γυμνάσιο Βεργίνα, Ιστορία Γυμνασίου Γυμνάσιο Βεργίνα, 2012-2013 Ιστορία «Ιστορία, το φως της αλήθειας κι ο δάσκαλος της ζωής» Κικέρων, Ρωμαίος ρήτορας & πολιτικός Διδάσκουμε Ιστορία Α Γυμνασίου: Κ.Μιλτιάδου, Ν.Κασεττά-

Διαβάστε περισσότερα

102 Φιλοσοφίας Πάτρας

102 Φιλοσοφίας Πάτρας 102 Φιλοσοφίας Πάτρας Το Τμήμα Φιλοσοφίας ιδρύθηκε με το Π.Δ. 206/1999 (Φ.Ε.Κ. 176/6-9-1999) και αποτελεί το πρώτο και μοναδικό αμιγώς φιλοσοφικό τμήμα στην Ελλάδα. Άρχισε να λειτουργεί το ακαδημαϊκό έτος

Διαβάστε περισσότερα

ΦΙΛΟΣΟΦΙΑ Β ΛΥΚΕΙΟΥ ΚΕΦΑΛΑΙΟ 2: ΚΑΤΑΝΟΩΝΤΑΣ ΤΑ ΠΡΑΓΜΑΤΑ ΕΝΟΤΗΤΑ ΔΕΥΤΕΡΗ: ΛΕΞΕΙΣ ΝΟΗΜΑ ΚΑΙ ΚΑΘΟΛΙΚΕΣ ΕΝΝΟΙΕΣ

ΦΙΛΟΣΟΦΙΑ Β ΛΥΚΕΙΟΥ ΚΕΦΑΛΑΙΟ 2: ΚΑΤΑΝΟΩΝΤΑΣ ΤΑ ΠΡΑΓΜΑΤΑ ΕΝΟΤΗΤΑ ΔΕΥΤΕΡΗ: ΛΕΞΕΙΣ ΝΟΗΜΑ ΚΑΙ ΚΑΘΟΛΙΚΕΣ ΕΝΝΟΙΕΣ ΦΙΛΟΣΟΦΙΑ Β ΛΥΚΕΙΟΥ ΚΕΦΑΛΑΙΟ 2: ΚΑΤΑΝΟΩΝΤΑΣ ΤΑ ΠΡΑΓΜΑΤΑ ΕΝΟΤΗΤΑ ΔΕΥΤΕΡΗ: ΛΕΞΕΙΣ ΝΟΗΜΑ ΚΑΙ ΚΑΘΟΛΙΚΕΣ ΕΝΝΟΙΕΣ 1. Λέξεις και νόημα Η γλώσσα αποτελείται από λέξεις. Η λέξη είναι το μικρότερο τμήμα της γλώσσας

Διαβάστε περισσότερα

Αναπτυξιακή Ψυχολογία. Διάλεξη 6: Η ανάπτυξη της εικόνας εαυτού - αυτοαντίληψης

Αναπτυξιακή Ψυχολογία. Διάλεξη 6: Η ανάπτυξη της εικόνας εαυτού - αυτοαντίληψης Αναπτυξιακή Ψυχολογία Διάλεξη 6: Η ανάπτυξη της εικόνας εαυτού - αυτοαντίληψης Θέματα διάλεξης Η σημασία της αυτοαντίληψης Η φύση και το περιεχόμενο της αυτοαντίληψης Η ανάπτυξη της αυτοαντίληψης Παράγοντες

Διαβάστε περισσότερα

ΤΙ ΟΝΟΜΑΖΟΥΜΕ ΓΝΩΣΗ; ΠΟΙΑ ΕΙΝΑΙ ΤΑ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΑ ΤΗΣ; Το ερώτημα για το τι είναι η γνώση (τι εννοούμε όταν λέμε ότι κάποιος γνωρίζει κάτι ή ποια

ΤΙ ΟΝΟΜΑΖΟΥΜΕ ΓΝΩΣΗ; ΠΟΙΑ ΕΙΝΑΙ ΤΑ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΑ ΤΗΣ; Το ερώτημα για το τι είναι η γνώση (τι εννοούμε όταν λέμε ότι κάποιος γνωρίζει κάτι ή ποια 18 ΤΙ ΟΝΟΜΑΖΟΥΜΕ ΓΝΩΣΗ; ΠΟΙΑ ΕΙΝΑΙ ΤΑ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΑ ΤΗΣ; Το ερώτημα για το τι είναι η γνώση (τι εννοούμε όταν λέμε ότι κάποιος γνωρίζει κάτι ή ποια χαρακτηριστικά αποδίδουμε σε ένα πρόσωπο το οποίο λέμε

Διαβάστε περισσότερα

Να αναγνωρίζεται η ελευθερία του κάθε εκπαιδευτικού να σχεδιάσει το μάθημά του. Βέβαια στην περίπτωση αυτή υπάρχει ο κίνδυνος. αποτελεσμάτων.

Να αναγνωρίζεται η ελευθερία του κάθε εκπαιδευτικού να σχεδιάσει το μάθημά του. Βέβαια στην περίπτωση αυτή υπάρχει ο κίνδυνος. αποτελεσμάτων. Ιωάννης Ε. Βρεττός Αναλυτικό Πρόγραμμα Να δίνονται στους εκπαιδευτικούς όλοι οι στόχοι, ώστε να αποφευχθεί ο κίνδυνος της απόκλισης και της διαφοροποίησης των αποτελεσμάτων. Στην περίπτωση αυτή δεσμεύεται

Διαβάστε περισσότερα

Οι κούφιες λέξεις (10973)

Οι κούφιες λέξεις (10973) Κείμενο Οι κούφιες λέξεις (10973) Ο άνθρωπος από παμπάλαιους χρόνους έχει επινοήσει τις «λέξεις» και την πλοκή τους, ως αληθινές απεικονίσεις ή ως συμβολικές παραστάσεις πραγμάτων και γεγονότων, για να

Διαβάστε περισσότερα

Επιδιώξεις της παιδαγωγικής διαδικασίας. Σκοποί

Επιδιώξεις της παιδαγωγικής διαδικασίας. Σκοποί Επιδιώξεις της παιδαγωγικής διαδικασίας Σκοποί Θεματικές ενότητες Διαμόρφωση των σκοπών της αγωγής Ιστορική εξέλιξη των σκοπών της αγωγής Σύγχρονος προβληματισμός http://users.uoa.gr/~dhatziha/ Διαφάνεια:

Διαβάστε περισσότερα

β) Αν είχες τη δυνατότητα να «φτιάξεις» εσύ έναν ιδανικό κόσμο, πώς θα ήταν αυτός;

β) Αν είχες τη δυνατότητα να «φτιάξεις» εσύ έναν ιδανικό κόσμο, πώς θα ήταν αυτός; 1 α) H πραγματική ζωή κρύβει χαρά, αγάπη, στόχους, όνειρα, έρωτα, αλλά και πόνο, απογοήτευση, πίκρες, αγώνα. αν λείπουν όλα αυτά τα συναισθήματα και οι ανατροπές, αν χαθεί η καρδιά και η ψυχή, η ελευθερία,

Διαβάστε περισσότερα

Η σχέση Ιστορίας και Φιλοσοφίας των Επιστημών με την Εκπαίδευση στις Φυσικές Επιστήμες Κωνσταντίνα Στεφανίδου, PhD

Η σχέση Ιστορίας και Φιλοσοφίας των Επιστημών με την Εκπαίδευση στις Φυσικές Επιστήμες Κωνσταντίνα Στεφανίδου, PhD Η σχέση Ιστορίας και Φιλοσοφίας των Επιστημών με την Εκπαίδευση στις Φυσικές Επιστήμες Κωνσταντίνα Στεφανίδου, PhD Εργαστήριο Διδακτικής, Επιστημολογίας Φυσικών Επιστημών και Εκπαιδευτικής Τεχνολογίας,

Διαβάστε περισσότερα

ΕΝΔΕΙΚΤΙΚΟ ΒΗΜΑΤΟΛΟΓΙΟ ΓΙΑ ΤΗ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΤΟΥ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΚΟΥ ΒΙΒΛΙΟΥ

ΕΝΔΕΙΚΤΙΚΟ ΒΗΜΑΤΟΛΟΓΙΟ ΓΙΑ ΤΗ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΤΟΥ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΚΟΥ ΒΙΒΛΙΟΥ ΕΝΔΕΙΚΤΙΚΟ ΒΗΜΑΤΟΛΟΓΙΟ ΓΙΑ ΤΗ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΤΟΥ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΚΟΥ ΒΙΒΛΙΟΥ Μόνο με το αίσθημα μπορείς να διδάξεις. Αν καθήσεις στην έδρα η ποίηση θα φύγει από το παράθυρο. «Κώστας Μόντης» Βασικές αρχές: 1) Το λογοτεχνικό

Διαβάστε περισσότερα

Κεφάλαιο 14: Συμβουλές προς έναν νέο προγραμματιστή

Κεφάλαιο 14: Συμβουλές προς έναν νέο προγραμματιστή Κεφάλαιο 14: Συμβουλές προς έναν νέο προγραμματιστή Φτάσαμε σιγά σιγά στο τέλος του βιβλίου. Αντί για κάποιον επίλογο σκέφτηκα να συλλέξω κάποια πράγματα που θα ήθελα να πω σε κάποιον ο οποίος αρχίζει

Διαβάστε περισσότερα

«Οπτικοακουστική Παιδεία:... αδιέξοδα και διαδρομές»

«Οπτικοακουστική Παιδεία:... αδιέξοδα και διαδρομές» «Οπτικοακουστική Παιδεία:... αδιέξοδα και διαδρομές» (Πρόγραμμα Σπουδών για την Οπτικοακουστική Έκφραση) εισηγητής: Μένης Θεοδωρίδης Αγαπητοί φίλοι, Θα ήθελα να ευχαριστήσω όλους τους διοργανωτές για την

Διαβάστε περισσότερα

Διδακτική Γλωσσικών Μαθημάτων (ΚΠΒ307)

Διδακτική Γλωσσικών Μαθημάτων (ΚΠΒ307) ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΡΗΤΗΣ Διδακτική Γλωσσικών Μαθημάτων (ΚΠΒ307) Ενότητα #4: Λειτουργικός και Κριτικός Γραμματισμός Διδάσκων: Κατσαρού Ελένη ΤΜΗΜΑ ΦΙΛΟΣΟΦΙΚΩΝ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ ΦΙΛΟΣΟΦΙΚΗ

Διαβάστε περισσότερα

Αξιολόγηση. Φ. Κ. Βώροs, «Αξιολόγηση του Μαθητή, και Παιδαγωγική Ευαισθησία (ή Αναλγησία)» 2. (www.voros.gr/paid/axiol.doc)

Αξιολόγηση. Φ. Κ. Βώροs, «Αξιολόγηση του Μαθητή, και Παιδαγωγική Ευαισθησία (ή Αναλγησία)» 2. (www.voros.gr/paid/axiol.doc) 1 Αξιολόγηση Αξιολόγηση είναι η αποτίμηση του αποτελέσματος μιας προσπάθειας. Στην περίπτωση των μαθητών/τριών το εκτιμώμενο αποτέλεσμα αναφέρεται στις γνώσεις και δεξιότητες, που φέρεται να έχει κατακτήσει

Διαβάστε περισσότερα

Η ΤΑΥΤΟΤΗΤΑ ΤΟΥ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ «ΝΕΑ ΕΛΛΗΝΙΚΑ»

Η ΤΑΥΤΟΤΗΤΑ ΤΟΥ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ «ΝΕΑ ΕΛΛΗΝΙΚΑ» ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1 Η ΤΑΥΤΟΤΗΤΑ ΤΟΥ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ «ΝΕΑ ΕΛΛΗΝΙΚΑ» 1.1 Βασικές κατευθύνσεις Η αξιολόγηση ενός μαθήματος είναι αρχικά θέμα προσδιορισμού και κατανόησης της ταυτότητάς του. Θέματα όπως είναι ο τίτλος του

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ: ΔΟΜΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΤΗΣ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑΣ

ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ: ΔΟΜΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΤΗΣ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑΣ Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ ΤΜΗΜΑ ΔΗΜΟΤΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ: ΔΟΜΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΤΗΣ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑΣ ΑΝΤΩΝΙΟΣ ΧΡ. ΜΠΟΥΡΑΣ Σκοπός του Μαθήματος Σκοπός του μαθήματος είναι η εισαγωγή στη

Διαβάστε περισσότερα

Δημοτικό Σχολείο Σωτήρας Β Η δική μας πρόταση- εμπειρία

Δημοτικό Σχολείο Σωτήρας Β Η δική μας πρόταση- εμπειρία Δημοτικό Σχολείο Σωτήρας Β Η δική μας πρόταση- εμπειρία Συμμετοχή στο Πρόγραμμα του Παιδαγωγικού Ινστιτούτου ΥΠΟΣΤΗΡΙΞΗ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΗΣ ΜΑΘΗΣΗΣ ΜΕΣΩ ΕΡΕΥΝΑΣ-ΔΡΑΣΗΣ Σχολική χρονιά: 2015-2016 ΤΟ ΠΡΟΦΙΛ ΤΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

Η διαπολιτισμική διάσταση των φιλολογικών βιβλίων του Γυμνασίου: διδακτικές προσεγγίσεις

Η διαπολιτισμική διάσταση των φιλολογικών βιβλίων του Γυμνασίου: διδακτικές προσεγγίσεις Έργο: «Ένταξη παιδιών παλιννοστούντων και αλλοδαπών στο σχολείο - για τη Δευτεροβάθμια Εκπαίδευση (Γυμνάσιο)» Επιμορφωτικό Σεμινάριο Η διαπολιτισμική διάσταση των φιλολογικών βιβλίων του Γυμνασίου: διδακτικές

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΑΛΛΑΓΗ ΑΠΟ ΤΑ ΘΡΗΣΚΕΥΤΙΚΑ Παιδαγωγικό Σχόλιο σε Νομικά Πορίσματα και Αποφάσεις

ΑΠΑΛΛΑΓΗ ΑΠΟ ΤΑ ΘΡΗΣΚΕΥΤΙΚΑ Παιδαγωγικό Σχόλιο σε Νομικά Πορίσματα και Αποφάσεις ΑΠΑΛΛΑΓΗ ΑΠΟ ΤΑ ΘΡΗΣΚΕΥΤΙΚΑ Παιδαγωγικό Σχόλιο σε Νομικά Πορίσματα και Αποφάσεις ΣΤΑΥΡΟΥ ΓΙΑΓΚΑΖΟΓΛΟΥ Συμβούλου του Παιδαγωγικού Ινστιτούτου Στη σκιά του ζητήματος των ταυτοτήτων, το πρόβλημα της αναγραφής

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΑΚΟΙΝΩΣΗ ΓΙΑ ΤΙΣ ΑΝΤΙΣΤΟΙΧΙΣΕΙΣ ΜΑΘΗΜΑΤΩΝ ΠΑΛΑΙΟΥ- ΝΕΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ ΣΠΟΥ ΩΝ (ΑΠΟΦΑΣΗ 2 ης ΣΥΝΕΛΕΥΣΗΣ ΤΜΗΜΑΤΟΣ )

ΑΝΑΚΟΙΝΩΣΗ ΓΙΑ ΤΙΣ ΑΝΤΙΣΤΟΙΧΙΣΕΙΣ ΜΑΘΗΜΑΤΩΝ ΠΑΛΑΙΟΥ- ΝΕΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ ΣΠΟΥ ΩΝ (ΑΠΟΦΑΣΗ 2 ης ΣΥΝΕΛΕΥΣΗΣ ΤΜΗΜΑΤΟΣ ) ΑΝΑΚΟΙΝΩΣΗ ΓΙΑ ΤΙΣ ΑΝΤΙΣΤΟΙΧΙΣΕΙΣ ΜΑΘΗΜΑΤΩΝ ΠΑΛΑΙΟΥ- ΝΕΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ ΣΠΟΥ ΩΝ (ΑΠΟΦΑΣΗ 2 ης ΣΥΝΕΛΕΥΣΗΣ ΤΜΗΜΑΤΟΣ 22-10-2014) εδοµένου ότι από το τρέχον ακαδ. έτος το πρόγραµµα σπουδών του Τµήµατος είναι

Διαβάστε περισσότερα

Αρχές Φιλοσοφίας Β Λυκείου Τράπεζα Θεμάτων: 2 ο κεφάλαιο «Κατανοώντας τα πράγματα»

Αρχές Φιλοσοφίας Β Λυκείου Τράπεζα Θεμάτων: 2 ο κεφάλαιο «Κατανοώντας τα πράγματα» Αρχές Φιλοσοφίας Β Λυκείου Τράπεζα Θεμάτων: 2 ο κεφάλαιο «Κατανοώντας τα πράγματα» Α] Ασκήσεις κλειστού τύπου (Σωστό Λάθος) Για τον Πλάτωνα οι καθολικές έννοιες, τα «καθόλου», δεν είναι πράγματα ξεχωριστά

Διαβάστε περισσότερα

ΣΕΝΑΡΙΟ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑΣ. Σκεπτικό της δραστηριότητας Βασική ιδέα του σεναρίου

ΣΕΝΑΡΙΟ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑΣ. Σκεπτικό της δραστηριότητας Βασική ιδέα του σεναρίου ΣΕΝΑΡΙΟ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑΣ Τίτλος: Ο Σωκράτης και η εποχή του Συγγραφέας: Καλλιόπη Στυλιανή Κοντιζά Γνωστικό Αντικείμενο: Ανθολόγιο Φιλοσοφικών Κειμένων Τάξη: Γ Γυμνασίου Κείμενο: Κεφάλαιο 3 ο : Σωκράτης και

Διαβάστε περισσότερα

Τμήμα Φιλοσοφίας και Παιδαγωγικής

Τμήμα Φιλοσοφίας και Παιδαγωγικής Τμήμα Φιλοσοφίας και Παιδαγωγικής Το Τμήμα προσφέρει πτυχίο «Φιλοσοφίας και Παιδαγωγικής» (με κατεύθυνση Φιλοσοφίας ή Παιδαγωγικής) με στόχο αφενός την κατάρτιση επιστημόνων στα αντικείμενα της Φιλοσοφίας

Διαβάστε περισσότερα

ΓΕΝΙΚΟ ΛΥΚΕΙΟ ΛΙΤΟΧΩΡΟΥ ΔΗΜΙΟΥΡΓΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ

ΓΕΝΙΚΟ ΛΥΚΕΙΟ ΛΙΤΟΧΩΡΟΥ ΔΗΜΙΟΥΡΓΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΓΕΝΙΚΟ ΛΥΚΕΙΟ ΛΙΤΟΧΩΡΟΥ ΔΗΜΙΟΥΡΓΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΤΙΤΛΟΣ: «ΔΙΑΧΡΟΝΙΚΟΤΗΤΑ ΚΑΙ ΟΙΚΟΥΜΕΝΙΚΟΤΗΤΑ ΗΘΙΚΩΝ ΚΡΙΤΗΡΙΩΝ» ΜΑΘΗΤΡΙΑ: ΣΚΡΕΚΑ ΝΑΤΑΛΙΑ, Β4 ΕΠΙΒΛ. ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ: ΝΤΑΒΑΡΟΣ ΧΡΗΣΤΟΣ ΣΧΟΛΙΚΟ ΕΤΟΣ 2016 17 Περιεχόμενα

Διαβάστε περισσότερα

Δίνουμε Αξία σε Όλες τις Γλώσσες για την Πρόοδο στην Ευρώπη

Δίνουμε Αξία σε Όλες τις Γλώσσες για την Πρόοδο στην Ευρώπη Τίτλος: Διάρκεια: Δίνουμε Αξία σε Όλες τις Γλώσσες για την Πρόοδο στην Ευρώπη www.valuemultilingualism.org Το πορτρέτο μου 2 διδακτικές ώρες Στόχοι: Στοχαστική ανάλυση των χαρακτηριστικών προσωπικότητας,

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΠΡΩΤΟ ΕΙΣΑΓΩΓΗ Η ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΚΑΙ Ο ΠΟΛΕΜΟΣ. Γενικά στοιχεία Περιεχόµενα Οδηγός για µελέτη

ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΠΡΩΤΟ ΕΙΣΑΓΩΓΗ Η ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΚΑΙ Ο ΠΟΛΕΜΟΣ. Γενικά στοιχεία Περιεχόµενα Οδηγός για µελέτη ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΠΡΩΤΟ ΕΙΣΑΓΩΓΗ Η ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΚΑΙ Ο ΠΟΛΕΜΟΣ Γενικά στοιχεία Περιεχόµενα Οδηγός για µελέτη Το παρόν ηλεκτρονικό εγχειρίδιο έχει ως στόχο του να παρακολουθήσει τις πολύπλοκες σχέσεις που συνδέουν τον

Διαβάστε περισσότερα

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗ ΦΙΛΟΣΟΦΙΑ

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗ ΦΙΛΟΣΟΦΙΑ ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗ ΦΙΛΟΣΟΦΙΑ Τομέας Ανθρωπιστικών Κοινωνικών Επιστημών και Δικαίου Σχολή Εφαρμοσμένων Μαθηματικών και Φυσικών Επιστημών ΕΝΟΤΗΤΑ 1. ΒΑΣΙΚΕΣ ΕΝΝΟΙΕΣ ΓΝΩΣΙΟΛΟΓΙΑΣ Κώστας Θεολόγου ΑΔΕΙΑ ΧΡΗΣΗΣ Το

Διαβάστε περισσότερα

2η ΓΡΑΠΤΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΕΠΟ 22. ΘΕΜΑ: Οι βασικοί σταθµοί του νεώτερου Εµπειρισµού από τον Locke µέχρι και τον Hume. ΣΧΕ ΙΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ Α.

2η ΓΡΑΠΤΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΕΠΟ 22. ΘΕΜΑ: Οι βασικοί σταθµοί του νεώτερου Εµπειρισµού από τον Locke µέχρι και τον Hume. ΣΧΕ ΙΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ Α. Θέµατα & Ασκήσεις από: www.arnos.gr 2η ΓΡΑΠΤΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΕΠΟ 22 ΘΕΜΑ: Οι βασικοί σταθµοί του νεώτερου Εµπειρισµού από τον Locke µέχρι και τον Hume. ΣΧΕ ΙΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ Α. ΕΙΣΑΓΩΓΗ Σύµφωνα µε τη θεωρία του εµπειρισµού

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ (Οι απαντήσεις θεωρούνται ενδεικτικές) A1.

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ (Οι απαντήσεις θεωρούνται ενδεικτικές) A1. ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ HMEΡΗΣΙΩΝ ΚΑΙ ΕΣΠΕΡΙΝΩΝ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΩΝ ΛΥΚΕΙΩΝ (ΟΜΑΔΑ A ) ΚΑΙ ΜΑΘΗΜΑΤΩΝ ΕΙΔΙΚΟΤΗΤΑΣ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΩΝ ΛΥΚΕΙΩΝ (ΟΜΑΔΑ Β ) ΤΡΙΤΗ 21 ΜΑΪΟΥ 2013 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ ΗΜΕΡΗΣΙΑ

Διαβάστε περισσότερα

ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ ΕΡΕΥΝΑΣ ΓΙΑ ΔΙΟΙΚΗΤΙΚΑ ΣΤΕΛΕΧΗ

ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ ΕΡΕΥΝΑΣ ΓΙΑ ΔΙΟΙΚΗΤΙΚΑ ΣΤΕΛΕΧΗ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ Ανώτατο Εκπαιδευτικό Ίδρυμα Πειραιά Τεχνολογικού Τομέα ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ ΕΡΕΥΝΑΣ ΓΙΑ ΔΙΟΙΚΗΤΙΚΑ ΣΤΕΛΕΧΗ Ενότητα # 2: Επιστημολογία και Φιλοσοφικά Ρεύματα Μιλτιάδης Χαλικιάς Τμήμα Διοίκησης

Διαβάστε περισσότερα

Σ Υ Ν Ε Σ Μ Ο Σ Ε Λ Λ Η Ν Ι Κ Ω Ν Β Ι Ο Μ Η Χ Α Ν Ι Ω Ν. Χαιρετισµός. κ. Οδυσσέα Κυριακόπουλου. Προέδρου του ΣΕΒ. στην Ηµερίδα που διοργανώνει

Σ Υ Ν Ε Σ Μ Ο Σ Ε Λ Λ Η Ν Ι Κ Ω Ν Β Ι Ο Μ Η Χ Α Ν Ι Ω Ν. Χαιρετισµός. κ. Οδυσσέα Κυριακόπουλου. Προέδρου του ΣΕΒ. στην Ηµερίδα που διοργανώνει Σ Υ Ν Ε Σ Μ Ο Σ Ε Λ Λ Η Ν Ι Κ Ω Ν Β Ι Ο Μ Η Χ Α Ν Ι Ω Ν Χαιρετισµός κ. Οδυσσέα Κυριακόπουλου Προέδρου του ΣΕΒ στην Ηµερίδα που διοργανώνει το Παιδαγωγικό Ινστιτούτο µε θέµα: «Οικονοµία Επιχειρηµατικότητα

Διαβάστε περισσότερα

Ο ΕΥΡΩΠΑΪΚΟΣ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΣ ΚΑΙ ΟΙ ΡΙΖΕΣ ΤΟΥ

Ο ΕΥΡΩΠΑΪΚΟΣ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΣ ΚΑΙ ΟΙ ΡΙΖΕΣ ΤΟΥ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΕΘΝΙΚΗΣ ΠΑΙ ΕΙΑΣ ΚΑΙ ΘΡΗΣΚΕΥΜΑΤΩΝ ΚΕΝΤΡΟ ΕΚΠΑΙ ΕΥΤΙΚΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΤΩΝ ΜΑΘΗΤΩΝ ΣΤΟ ΜΑΘΗΜΑ Ο ΕΥΡΩΠΑΪΚΟΣ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΣ ΚΑΙ ΟΙ ΡΙΖΕΣ ΤΟΥ A Τάξη Ενιαίου Λυκείου (Μάθηµα Επιλογής) ΑΘΗΝΑ 1999 Οµάδα

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΔΡΟΓΥΝΟ: Η ΘΕΣΗ ΚΑΙ Ο ΡΟΛΟΣ ΤΟΥ ΣΤΗΝ ΚΟΙΝΩΝΙΑ

ΑΝΔΡΟΓΥΝΟ: Η ΘΕΣΗ ΚΑΙ Ο ΡΟΛΟΣ ΤΟΥ ΣΤΗΝ ΚΟΙΝΩΝΙΑ Το ερωτικό παιχνίδι του άντρα και της γυναίκας είναι μια μικρή εκδήλωση του παιχνιδιού όλης της ζωής. Το ζευγάρι γνωρίζει και ζει τους κραδασμούς που το διαπερνούν, συμμετέχοντας έτσι στις δονήσεις του

Διαβάστε περισσότερα

Εισαγωγή στην Παιδαγωγική

Εισαγωγή στην Παιδαγωγική Εισαγωγή στην Παιδαγωγική ΤΜΗΜΑ ΑΓΓΛΙΚΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ ΚΑΙ ΦΙΛΟΛΟΓΙΑΣ Χειμερινό εξάμηνο 2016-2017 Διδάσκουσα: Μαρία Δασκολιά Επίκουρη καθηγήτρια Τμήμα Φ.Π.Ψ. Θεματική του μαθήματος Έννοια και εξέλιξη της Παιδαγωγικής

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΠΑΤΡΩΝ ΤΜΗΜΑ ΦΙΛΟΣΟΦΙΑΣ ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΗ ΕΞΕΤΑΣΤΙΚΗ ΠΕΡΙΟΔΟΣ ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΥ ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΟ ΈΤΟΣ Α ΕΤΟΣ (Α ΕΞΑΜΗΝΟ) Α ΕΤΟΣ (Β ΕΞΑΜΗΝΟ)

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΠΑΤΡΩΝ ΤΜΗΜΑ ΦΙΛΟΣΟΦΙΑΣ ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΗ ΕΞΕΤΑΣΤΙΚΗ ΠΕΡΙΟΔΟΣ ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΥ ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΟ ΈΤΟΣ Α ΕΤΟΣ (Α ΕΞΑΜΗΝΟ) Α ΕΤΟΣ (Β ΕΞΑΜΗΝΟ) ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΠΑΤΡΩΝ ΤΜΗΜΑ ΦΙΛΟΣΟΦΙΑΣ ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΗ ΕΞΕΤΑΣΤΙΚΗ ΠΕΡΙΟΔΟΣ ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΥ ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΟ ΈΤΟΣ 2014-2015 Α ΕΤΟΣ (Α ΕΞΑΜΗΝΟ) 27.08.2015 Πέµπτη Παιδαγωγικά Ι: Εισαγωγή στην παιδαγωγική επιστήµη Θ. Καραλής

Διαβάστε περισσότερα

ΗΛΕΚΤΡΟΝΙΚΗ ΑΠΟΔΕΛΤΙΩΣΗ.

ΗΛΕΚΤΡΟΝΙΚΗ ΑΠΟΔΕΛΤΙΩΣΗ. Ημερομηνία 10/6/2016 Μέσο Συντάκτης Link http://www.in.gr/ Τζωρτζίνα Ντούτση http://www.in.gr/entertainment/book/interviews/article/?aid=1500083418 Παρασκευή 10 Ιουνίου 2016, 13:01 Νικόλας Σμυρνάκης: Η

Διαβάστε περισσότερα

ΕΚΠ. ΕΤΟΥΣ Απαντήσεις

ΕΚΠ. ΕΤΟΥΣ Απαντήσεις Σελίδα 1 από 5 Απαντήσεις Β.1 Το συγκεκριμένο απόσπασμα αντλήθηκε από το 8 ο βιβλίο των Πολιτικών του Αριστοτέλη, που έχει ως θέμα του την παιδεία. Ήδη, από την πρώτη φράση του αποσπάσματος (ὅτι μέν οὖν

Διαβάστε περισσότερα

Μουσική Αγωγή στην Προσχολική και Πρωτοβάθμια Εκπαίδευση. Ζωή Διονυσίου

Μουσική Αγωγή στην Προσχολική και Πρωτοβάθμια Εκπαίδευση. Ζωή Διονυσίου Μουσική Αγωγή στην Προσχολική και Πρωτοβάθμια Εκπαίδευση Ζωή Διονυσίου Χρηματοδότηση Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό έχει αναπτυχθεί στα πλαίσια του εκπαιδευτικού έργου του διδάσκοντα. Το έργο «Ανοικτά Ακαδημαϊκά

Διαβάστε περισσότερα

II29 Θεωρία της Ιστορίας

II29 Θεωρία της Ιστορίας II29 Θεωρία της Ιστορίας Ενότητα 2: Αντώνης Λιάκος Φιλοσοφική Σχολή Τμήμα Ιστορίας - Αρχαιολογίας Ερωτήσεις Μαθήματος 1 Ιστορία μου, αμαρτία μου, λάθος μου μεγάλο Είσαι αρρώστια μου, στενοχώρια μου, και

Διαβάστε περισσότερα

12 Ο ΠΑΡΑΔΟΣΙΑΚΟΣ ΧΟΡΟΣ στην εκπαιδευση

12 Ο ΠΑΡΑΔΟΣΙΑΚΟΣ ΧΟΡΟΣ στην εκπαιδευση προλογοσ Το βιβλίο αυτό αποτελεί καρπό πολύχρονης ενασχόλησης με τη θεωρητική μελέτη και την πρακτική εφαρμογή του παραδοσιακού χορού και γράφτηκε με την προσδοκία να καλύψει ένα κενό όσον αφορά το αντικείμενο

Διαβάστε περισσότερα

Πρόταση Διδασκαλίας. Ενότητα: Γ Γυμνασίου. Θέμα: Δραστηριότητες Παραγωγής Λόγου Διάρκεια: Μία διδακτική περίοδος. Α: Στόχοι. Οι μαθητές/ τριες:

Πρόταση Διδασκαλίας. Ενότητα: Γ Γυμνασίου. Θέμα: Δραστηριότητες Παραγωγής Λόγου Διάρκεια: Μία διδακτική περίοδος. Α: Στόχοι. Οι μαθητές/ τριες: Πρόταση Διδασκαλίας Ενότητα: Τάξη: 7 η - Τέχνη: Μια γλώσσα για όλους, σε όλες τις εποχές Γ Γυμνασίου Θέμα: Δραστηριότητες Παραγωγής Λόγου Διάρκεια: Μία διδακτική περίοδος Α: Στόχοι Οι μαθητές/ τριες: Να

Διαβάστε περισσότερα

Το μάθημα των Νέων Ελληνικών στα ΕΠΑΛ: Ζητήματα διδασκαλίας και αξιολόγησης. Βενετία Μπαλτά & Μαρία Νέζη Σχολικές Σύμβουλοι Φιλολόγων 5/10/2016

Το μάθημα των Νέων Ελληνικών στα ΕΠΑΛ: Ζητήματα διδασκαλίας και αξιολόγησης. Βενετία Μπαλτά & Μαρία Νέζη Σχολικές Σύμβουλοι Φιλολόγων 5/10/2016 Το μάθημα των Νέων Ελληνικών στα ΕΠΑΛ: Ζητήματα διδασκαλίας και αξιολόγησης Βενετία Μπαλτά & Μαρία Νέζη Σχολικές Σύμβουλοι Φιλολόγων 5/10/2016 Στόχοι της εισήγησης: Επισήμανση βασικών σημείων από τις οδηγίες

Διαβάστε περισσότερα

Η κοινωνική και πολιτική οργάνωση στην Αρχαία Ελλάδα

Η κοινωνική και πολιτική οργάνωση στην Αρχαία Ελλάδα ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΕΘΝΙΚΗΣ ΠΑΙ ΕΙΑΣ ΚΑΙ ΘΡΗΣΚΕΥΜΑΤΩΝ ΚΕΝΤΡΟ ΕΚΠΑΙ ΕΥΤΙΚΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΤΩΝ ΜΑΘΗΤΩΝ ΤΗΣ Β ΛΥΚΕΙΟΥ ΣΤΟ ΜΑΘΗΜΑ ΤΗΣ ΙΣΤΟΡΙΑΣ (Θεωρητική Κατεύθυνση) Η κοινωνική και πολιτική οργάνωση στην Αρχαία

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ

ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΡΗΤΗΣ ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ Ενότητα: Εκπαιδευτικό υλικό και σχολικό εγχειρίδιο Διδάσκων: Κατσαρού Ελένη ΤΜΗΜΑ ΦΙΛΟΣΟΦΙΚΩΝ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ ΦΙΛΟΣΟΦΙΚΗ ΣΧΟΛΗ Άδειες

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΔΑΣΚΟΝΤΑς ΤΟΥς ΕΦΗΒΟΥΣ ΙΣΤΟΡΙΑ: ΤΟ ΙΣΤΟΡΙΚΟ ΕΡΩΤΗΜΑ ΣΤΟ ΜΑΘΗΜΑ ΤΗΣ ΙΣΤΟΡΙΑΣ. Κουσερή Γεωργία

ΔΙΔΑΣΚΟΝΤΑς ΤΟΥς ΕΦΗΒΟΥΣ ΙΣΤΟΡΙΑ: ΤΟ ΙΣΤΟΡΙΚΟ ΕΡΩΤΗΜΑ ΣΤΟ ΜΑΘΗΜΑ ΤΗΣ ΙΣΤΟΡΙΑΣ. Κουσερή Γεωργία ΔΙΔΑΣΚΟΝΤΑς ΤΟΥς ΕΦΗΒΟΥΣ ΙΣΤΟΡΙΑ: ΤΟ ΙΣΤΟΡΙΚΟ ΕΡΩΤΗΜΑ ΣΤΟ ΜΑΘΗΜΑ ΤΗΣ ΙΣΤΟΡΙΑΣ Κουσερή Γεωργία Φιλόλογος Δρ. Πανεπιστημίου Θεσσαλίας ΚΕΡΚΥΡΑ ΜΑΙΟΣ 2017 Περιεχόμενα της παρουσίασης Το ιστορικό ερώτημα Το

Διαβάστε περισσότερα

ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΤΗΣ ΕΠΙΔΟΣΗΣ ΤΩΝ ΜΑΘΗΤΩΝ

ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΤΗΣ ΕΠΙΔΟΣΗΣ ΤΩΝ ΜΑΘΗΤΩΝ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΡΗΤΗΣ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΤΗΣ ΕΠΙΔΟΣΗΣ ΤΩΝ ΜΑΘΗΤΩΝ ΚΕΦΑΛΑΙΟ 7: Τα τεστ ως τεχνική αξιολόγησης Διδάσκων: Νίκος Ανδρεαδάκης ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ ΤΜΗΜΑ ΔΗΜΟΤΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΣΧΟΛΗΣ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ

Διαβάστε περισσότερα

ΦΙΛΟΣΟΦΙΑ Β ΛΥΚΕΙΟΥ ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1: ΞΕΚΙΝΩΝΤΑΣ ΑΠΟ ΤΗΝ ΑΠΟΡΙΑ ΕΝΟΤΗΤΑ ΠΡΩΤΗ: Η ΙΔΙΑΙΤΕΡΟΤΗΤΑ ΤΗΣ ΦΙΛΟΣΟΦΙΚΗΣ ΣΚΕΨΗΣ

ΦΙΛΟΣΟΦΙΑ Β ΛΥΚΕΙΟΥ ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1: ΞΕΚΙΝΩΝΤΑΣ ΑΠΟ ΤΗΝ ΑΠΟΡΙΑ ΕΝΟΤΗΤΑ ΠΡΩΤΗ: Η ΙΔΙΑΙΤΕΡΟΤΗΤΑ ΤΗΣ ΦΙΛΟΣΟΦΙΚΗΣ ΣΚΕΨΗΣ ΕΝΟΤΗΤΑ ΠΡΩΤΗ: Η ΙΔΙΑΙΤΕΡΟΤΗΤΑ ΤΗΣ ΦΙΛΟΣΟΦΙΚΗΣ ΣΚΕΨΗΣ Τα φιλοσοφικά ερωτήματα: Δε μοιάζουν με τα επιστημονικά, γιατί δε γνωρίζουμε: από πού να ξεκινήσουμε την ανάλυσή τους ποια μέθοδο να ακολουθήσουμε

Διαβάστε περισσότερα

Περιεχόμενα. ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1 Κατευθύνσεις στην έρευνα των επιστημών υγείας. ΚΕΦΑΛΑΙΟ 2 Έρευνα και θεωρία

Περιεχόμενα. ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1 Κατευθύνσεις στην έρευνα των επιστημών υγείας. ΚΕΦΑΛΑΙΟ 2 Έρευνα και θεωρία Περιεχόμενα Σχετικά με τους συγγραφείς... ΧΙΙΙ Πρόλογος... XV Eισαγωγή...XVΙΙ ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1 Κατευθύνσεις στην έρευνα των επιστημών υγείας Εισαγωγή... 1 Τι είναι η έρευνα;... 2 Τι είναι η έρευνα των επιστημών

Διαβάστε περισσότερα

Περί της Ταξινόμησης των Ειδών

Περί της Ταξινόμησης των Ειδών Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης Σχολή Θετικών Επιστημών Τμήμα Φυσικής 541 24 Θεσσαλονίκη Καθηγητής Γεώργιος Θεοδώρου Tel.: +30 2310998051, Ιστοσελίδα: http://users.auth.gr/theodoru Περί της Ταξινόμησης

Διαβάστε περισσότερα

ΕΠΙΣΤΗΜΟΛΟΓΙΚΗ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗ ΤΗΣ ΣΧΕΣΗΣ ΘΕΩΡΙΑΣ ΚΑΙ ΠΡΑΞΗΣ

ΕΠΙΣΤΗΜΟΛΟΓΙΚΗ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗ ΤΗΣ ΣΧΕΣΗΣ ΘΕΩΡΙΑΣ ΚΑΙ ΠΡΑΞΗΣ ΕΠΙΣΤΗΜΟΛΟΓΙΚΗ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗ ΤΗΣ ΣΧΕΣΗΣ ΘΕΩΡΙΑΣ ΚΑΙ ΠΡΑΞΗΣ Ενότητα 1: Κώστας Χρυσαφίδης Τμήμα Εκπαίδευσης και Αγωγής στην Προσχολική Ηλικία Ο όρος Θετικισμός και η σημασία του Ο όρος θετικισμός προέρχεται

Διαβάστε περισσότερα

Με την ολοκλήρωση του μαθήματος ο διδασκόμενος αναμένεται να είναι σε θέση να:

Με την ολοκλήρωση του μαθήματος ο διδασκόμενος αναμένεται να είναι σε θέση να: Τίτλος Μαθήματος: ΙΣΤΟΡΙΚΕΣ ΚΑΙ ΦΙΛΟΣΟΦΙΚΕΣ ΙΑΣΤΑΣΕΙΣ ΤΗΣ ΜΟΥΣΙΚΗΣ ΠΑΙ ΑΓΩΓΙΚΗΣ Κωδικός Μαθήματος: MUS 651 Κατηγορία Μαθήματος: (Υποχρεωτικό/Επιλεγόμενο) Υποχρεωτικό Επίπεδο Μαθήματος: (πρώτου, δεύτερου

Διαβάστε περισσότερα

Σχολική Μουσική Εκπαίδευση: αρχές, στόχοι, δραστηριότητες. Ζωή Διονυσίου

Σχολική Μουσική Εκπαίδευση: αρχές, στόχοι, δραστηριότητες. Ζωή Διονυσίου Σχολική Μουσική Εκπαίδευση: αρχές, στόχοι, δραστηριότητες Ζωή Διονυσίου Χρηματοδότηση Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό έχει αναπτυχθεί στα πλαίσια του εκπαιδευτικού έργου του διδάσκοντα. Το έργο «Ανοικτά Ακαδημαϊκά

Διαβάστε περισσότερα

Διδακτική των Φυσικών Επιστημών στην Προσχολική Εκπαίδευση

Διδακτική των Φυσικών Επιστημών στην Προσχολική Εκπαίδευση ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΡΗΤΗΣ Διδακτική των Φυσικών Επιστημών στην Προσχολική Εκπαίδευση Ενότητα # 1.2: Η προοπτική των βασικών αρχών της φύσης των Φυσικών Επιστημών στην επιμόρφωση των εκπαιδευτικών

Διαβάστε περισσότερα

ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ -ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ ΓΙΑ ΤΟ ΓΥΜΝΑΣΙΟ

ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ -ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ ΓΙΑ ΤΟ ΓΥΜΝΑΣΙΟ Σχέδιο Διδασκαλίας Τάξη: Β Γυμνασίου Μάθημα: Νεοελληνική Γλώσσα Θέμα: Η συνοχή ενός ευρύτερου Κειμένου Διάρκεια: Μία περίοδος Στην τέταρτη ενότητα ο προγραμματισμός προβλέπει έξι περιόδους. Η συγκεκριμένη

Διαβάστε περισσότερα

Αναδιάρθρωση και εξορθολογισμός διδακτέας ύλης

Αναδιάρθρωση και εξορθολογισμός διδακτέας ύλης Αναδιάρθρωση και εξορθολογισμός διδακτέας ύλης ΦΙΛΟΣΟΦΙΑ ΓΕΝΙΚΟ ΛΥΚΕΙΟ (ΗΜΕΡΗΣΙΟ- ΕΣΠΕΡΙΝΟ) Τάξη Β Ι.Π. Αμπελάς, Δρ Φιλοσοφίας ΟΜΑΔΑ ΕΡΓΑΣΙΑΣ Συντονίστρια: Παπαδοπούλου Ελένη, Σύμβουλος Γ ΙΕΠ Μέλη: 1.

Διαβάστε περισσότερα

ΧΩΡΟΙ ΑΝΤΛΗΣΗΣ ΕΠΙΧΕΙΡΗΜΑΤΩΝ /ΙΔΕΩΝ

ΧΩΡΟΙ ΑΝΤΛΗΣΗΣ ΕΠΙΧΕΙΡΗΜΑΤΩΝ /ΙΔΕΩΝ ΧΩΡΟΙ ΑΝΤΛΗΣΗΣ ΕΠΙΧΕΙΡΗΜΑΤΩΝ /ΙΔΕΩΝ ΕΚΘΕΣΗ Β ΚΑΙ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ 2 Ο ΛΥΚΕΙΟ ΚΑΛΥΜΝΟΥ ΕΡΩΤΗΜΑΤΑ ΤΥΠΟΥ: «ΤΡΟΠΟΙ ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗΣ ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΩΝ» ΑΤΟΜΟ ΚΟΙΝΩΝΙΑ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ ΜΜΕ ΠΟΛΙΤΕΙΑ ΠΝΕΥΜΑΤΙΚΗ

Διαβάστε περισσότερα

Σχολείο Δεύτερης Ευκαιρίας. Ιωαννίνων. Αριθμητικός Γραμματισμός. Εισηγήτρια : Σεντελέ Καίτη

Σχολείο Δεύτερης Ευκαιρίας. Ιωαννίνων. Αριθμητικός Γραμματισμός. Εισηγήτρια : Σεντελέ Καίτη Σχολείο Δεύτερης Ευκαιρίας Ιωαννίνων Αριθμητικός Γραμματισμός Εισηγήτρια : Σεντελέ Καίτη ΘΕΜΑ ΕΙΣΗΓΗΣΗΣ «Προγραμματισμός-Οργάνωση και υλοποίηση μιας διδακτικής ενότητας στον Αριθμητικό Γραμματισμό» ΠΡΟΣΘΕΣΗ

Διαβάστε περισσότερα

Η ΝΟΗΤΙΚΗ ΔΙΕΡΓΑΣΙΑ: Η Σχετικότητα και ο Χρονισμός της Πληροφορίας Σελ. 1

Η ΝΟΗΤΙΚΗ ΔΙΕΡΓΑΣΙΑ: Η Σχετικότητα και ο Χρονισμός της Πληροφορίας Σελ. 1 Η ΝΟΗΤΙΚΗ ΔΙΕΡΓΑΣΙΑ: Η Σχετικότητα και ο Χρονισμός της Πληροφορίας Σελ. 1 Μια σύνοψη του Βιβλίου (ΟΠΙΣΘΟΦΥΛΛΟ): Η πλειοψηφία θεωρεί πως η Νόηση είναι μια διεργασία που συμβαίνει στον ανθρώπινο εγκέφαλο.

Διαβάστε περισσότερα

Ο Ρόλος του Κριτικού Στοχασμού στη Μάθηση και Εκπαίδευση Ενηλίκων

Ο Ρόλος του Κριτικού Στοχασμού στη Μάθηση και Εκπαίδευση Ενηλίκων ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΑΝΟΙΚΤΑ ΑΚΑΔΗΜΑΙΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ Ο Ρόλος του Κριτικού Στοχασμού στη Μάθηση και Εκπαίδευση Ενηλίκων Ενότητα 9: Φραγμοί στην Κριτικο-στοχαστική Πρακτική Γιώργος Κ. Ζαρίφης

Διαβάστε περισσότερα

Είναι τα πράγματα όπως τα αντιλαμβανόμαστε με τις αισθήσεις μας;

Είναι τα πράγματα όπως τα αντιλαμβανόμαστε με τις αισθήσεις μας; Είναι τα πράγματα όπως τα αντιλαμβανόμαστε με τις αισθήσεις μας; Εμείς που αντιλαμβανόμαστε είμαστε όλοι φτιαγμένοι από το ίδιο υλικό; Πώς βρεθήκαμε σ αυτόν τον κόσμο; Ο θάνατός μας σημαίνει το τέλος ή

Διαβάστε περισσότερα

Α ΕΤΟΣ: Μαθήματα χειμερινού εξαμήνου Α ΕΤΟΣ: Μαθήματα εαρινού εξαμήνου

Α ΕΤΟΣ: Μαθήματα χειμερινού εξαμήνου Α ΕΤΟΣ: Μαθήματα εαρινού εξαμήνου ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΠΑΤΡΩΝ ΤΜΗΜΑ ΦΙΛΟΣΟΦΙΑΣ ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΗ ΕΞΕΤΑΣΤΙΚΗ ΠΕΡΙΟΔΟΣ ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΥ ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΟΥ ΕΤΟΥΣ 2016-2017 Α ΕΤΟΣ: Μαθήματα χειμερινού εξαμήνου 2016-2017 04.09.2017 Δευτέρα Νεότερη πολιτική φιλοσοφία

Διαβάστε περισσότερα

Γράφοντας ένα σχολικό βιβλίο για τα Μαθηματικά. Μαριάννα Τζεκάκη Αν. Καθηγήτρια Α.Π.Θ. Μ. Καλδρυμίδου Αν. Καθηγήτρια Πανεπιστημίου Ιωαννίνων

Γράφοντας ένα σχολικό βιβλίο για τα Μαθηματικά. Μαριάννα Τζεκάκη Αν. Καθηγήτρια Α.Π.Θ. Μ. Καλδρυμίδου Αν. Καθηγήτρια Πανεπιστημίου Ιωαννίνων Γράφοντας ένα σχολικό βιβλίο για τα Μαθηματικά Μαριάννα Τζεκάκη Αν. Καθηγήτρια Α.Π.Θ. Μ. Καλδρυμίδου Αν. Καθηγήτρια Πανεπιστημίου Ιωαννίνων Εισαγωγή Η χώρα μας απέκτησε Νέα Προγράμματα Σπουδών και Νέα

Διαβάστε περισσότερα

1o ΣΥΝΕ ΡΙΟ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ ΛΕΥΚΩΣΙΑ 7 ΟΚΤΩΒΡΙΟΥ 2006 «ΣΩΣΤΗ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑ ΙΣΟΡΡΟΠΗΜΕΝΑ ΑΤΟΜΑ ΥΓΙΗΣ ΚΟΙΝΩΝΙΑ ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΝΕΟΥΣ ΤΗΣ ΕΥΡΩΠΑΪΚΗΣ ΚΥΠΡΟΥ»

1o ΣΥΝΕ ΡΙΟ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ ΛΕΥΚΩΣΙΑ 7 ΟΚΤΩΒΡΙΟΥ 2006 «ΣΩΣΤΗ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑ ΙΣΟΡΡΟΠΗΜΕΝΑ ΑΤΟΜΑ ΥΓΙΗΣ ΚΟΙΝΩΝΙΑ ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΝΕΟΥΣ ΤΗΣ ΕΥΡΩΠΑΪΚΗΣ ΚΥΠΡΟΥ» 1o ΣΥΝΕ ΡΙΟ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ ΛΕΥΚΩΣΙΑ 7 ΟΚΤΩΒΡΙΟΥ 2006 «ΣΩΣΤΗ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑ ΙΣΟΡΡΟΠΗΜΕΝΑ ΑΤΟΜΑ ΥΓΙΗΣ ΚΟΙΝΩΝΙΑ ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΝΕΟΥΣ ΤΗΣ ΕΥΡΩΠΑΪΚΗΣ ΚΥΠΡΟΥ» ΕΥΑ ΝΕΟΦΥΤΟΥ Βοηθός ιευθύντρια Σχολείων Μέσης Εκπαίδευσης

Διαβάστε περισσότερα

Χάρτινη Αγκαλιά Συγγραφέας: Ιφιγένεια Μαστρογιάννη

Χάρτινη Αγκαλιά Συγγραφέας: Ιφιγένεια Μαστρογιάννη Χάρτινη Αγκαλιά Συγγραφέας: Ιφιγένεια Μαστρογιάννη Επιμέλεια εργασίας: Παναγιώτης Γιαννόπουλος Περιεχόμενα Ερώτηση 1 η : σελ. 3-6 Ερώτηση 2 η : σελ. 7-9 Παναγιώτης Γιαννόπουλος Σελίδα 2 Ερώτηση 1 η Η συγγραφέας

Διαβάστε περισσότερα

8 ο ΓΕΛΠάτρας ΕρευνητικήΕργασία Μάιος 2012

8 ο ΓΕΛΠάτρας ΕρευνητικήΕργασία Μάιος 2012 8 ο ΓΕΛΠάτρας ΕρευνητικήΕργασία Μάιος 2012 ΗΕξέλιξηκαιη Ιστορίατης Εκπαίδευσηςανά τουςαιώνες Τομάθημαστην αρχαίαελλάδα. Αντί για βιβλία είχαν πήλινες πλάκες και το μάθημα γινόταν με δύο άτομα, τον μαθητή

Διαβάστε περισσότερα

«ΑΘΛΗΤΙΣΜΟΣ: Προσθέτει χρόνια στη ζωή αλλά και ζωή στα χρόνια»

«ΑΘΛΗΤΙΣΜΟΣ: Προσθέτει χρόνια στη ζωή αλλά και ζωή στα χρόνια» «ΑΘΛΗΤΙΣΜΟΣ: Προσθέτει χρόνια στη ζωή αλλά και ζωή στα χρόνια» 1 ο Γενικό Λύκειο Πάτρας Ερευνητική Εργασία Β Τάξης Σχολικού έτους 2012-2013 Ομάδα Ε Ας φανταστούμε μία στιγμή το σχολείο των ονείρων μας.

Διαβάστε περισσότερα

Ένας άθεος καθηγητής της φιλοσοφίας συζητά με έναν φοιτητή του, για την σχέση μεταξύ επιστήμης και πίστης στον Θεό.

Ένας άθεος καθηγητής της φιλοσοφίας συζητά με έναν φοιτητή του, για την σχέση μεταξύ επιστήμης και πίστης στον Θεό. Ένας άθεος καθηγητής της φιλοσοφίας συζητά με έναν φοιτητή του, για την σχέση μεταξύ επιστήμης και πίστης στον Θεό. Καθηγητής: Λοιπόν, πιστεύεις στον Θεό; Φοιτητής: Βεβαίως, κύριε. Καθ.: Είναι καλός ο

Διαβάστε περισσότερα

Ευχαριστώ Ολόψυχα για την Δύναμη, την Γνώση, την Αφθονία, την Έμπνευση και την Αγάπη...

Ευχαριστώ Ολόψυχα για την Δύναμη, την Γνώση, την Αφθονία, την Έμπνευση και την Αγάπη... Ευχαριστώ Ολόψυχα για την Δύναμη, την Γνώση, την Αφθονία, την Έμπνευση και την Αγάπη... τον Δάσκαλο μου, Γιώργο Καραθάνο την Μητέρα μου Καλλιόπη και τον γιο μου Ηλία-Μάριο... Ευχαριστώ! 6 ΠΑΝΑΓΙΩΤΑ ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΟΥΣ

Διαβάστε περισσότερα