ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΙΑΚΑ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ «ΑΝΤΑΓΩΝΙΣΤΙΚΟΤΗΤΑ & ΕΠΙΧΕΙΡΗΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑ» ΚΑΙ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΩΝ ΣΕ ΜΕΤΑΒΑΣΗ ΕΘΝΙΚΟ ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΟ ΠΛΑΙΣΙΟ ΑΝΑΦΟΡΑΣ ΕΣΠΑ

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΙΑΚΑ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ «ΑΝΤΑΓΩΝΙΣΤΙΚΟΤΗΤΑ & ΕΠΙΧΕΙΡΗΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑ» ΚΑΙ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΩΝ ΣΕ ΜΕΤΑΒΑΣΗ ΕΘΝΙΚΟ ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΟ ΠΛΑΙΣΙΟ ΑΝΑΦΟΡΑΣ ΕΣΠΑ 2007-2013"

Transcript

1 ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ, ΔΙΑ ΒΙΟΥ ΜΑΘΗΣΗΣ ΚΑΙ ΘΡΗΣΚΕΥΜΑΤΩΝ ΕΙΔΙΚΗ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗΣ ΚΑΙ ΕΦΑΡΜΟΓΗΣ ΤΩΝ ΔΡΑΣΕΩΝ ΘΡΗΣΚΕΥΜΑΤΩΝ ΤΟΥ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟΥ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΔΙΑ ΒΙΟΥ ΜΑΘΗΣΗΣ ΚΑΙ ΣΤΟΥΣ ΤΟΜΕΙΣ ΤΗΣ ΈΡΕΥΝΑΣ ΤΗΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΗΣ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΚΑΙ ΤΗΣ ΚΑΙΝΟΤΟΜΊΑΣ Ε.Υ.Δ.Ε. Ε.Τ.Α.Κ.) ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΙΑΚΑ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ «ΑΝΤΑΓΩΝΙΣΤΙΚΟΤΗΤΑ & ΕΠΙΧΕΙΡΗΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑ» ΚΑΙ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΩΝ ΣΕ ΜΕΤΑΒΑΣΗ ΕΘΝΙΚΟ ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΟ ΠΛΑΙΣΙΟ ΑΝΑΦΟΡΑΣ έν τω ρ ΕΣΠΑ ΔΡΑΣΗ ΕΘΝΙΚΗΣ ΕΜΒΕΛΕΙΑΣ «ΣΥΝΕΡΓΑΣΙΑ» Υδ ρο μ ΠΡΑΞΗ Ι:«Συνεργατικά έργα μικρής και μεσαίας κλίμακας» «ΥΔΡΟΜΕΝΤΩΡ: ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΟΛΟΚΛΗΡΩΜΕΝΟΥ ΣΥΣΤΗΜΑΤΟΣ yr ig ht - ΠΑΡΑΚΟΛΟΥΘΗΣΗΣ ΚΑΙ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗΣ ΠΟΣΟΤΗΤΑΣ ΚΑΙ ΠΟΙΟΤΗΤΑΣ ΥΔΑΤΙΚΩΝ ΠΟΡΩΝ ΑΓΡΟΤΙΚΩΝ ΛΕΚΑΝΩΝ ΑΠΟΡΡΟΗΣ ΥΠΟ ΣΥΝΘΗΚΕΣ ΚΛΙΜΑΤΙΚΗΣ ΑΛΛΑΓΗΣ. ΕΦΑΡΜΟΓΗ ΣΤΗ ΛΕΚΑΝΗ ΑΠΟΡΡΟΗΣ ΤΗΣ ΛΙΜΝΗΣ ΚΑΡΛΑΣ.» ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΙΑΣ op Τμήμα Πολιτικών Μηχανικών Ι.Ε.ΤΕ.Θ. Ινστιτούτο Έρευνας και Τεχνολογίας Θεσσαλίας 4.1 C ΠΑΡΑΔΟΤΕΟ καταβιβασμού ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΕΝΩΣΗ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΤΑΜΕΙΟ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΚΗΣ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ : ΦΟΡΕΑΣ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗΣ ΠΕΡΙΟΧΗΣ ΟΙΚΟΝΑΠΤΥΞΗΣ ΚΑΡΛΑΣ, ΜΑΥΡΟΒΟΥΝΙΟΥ, ΚΕΦΑΛΟΒΡΥΣΟΥ, ΒΕΛΕΣΤΙΝΟΥ. Τεχνική έκθεση ELPHO A.E. μοντέλων SCIENTACT Α.Ε. στατιστικού

2 ΥΔΡΟΜΕΝΤΩΡ ii

3 Πίνακας Περιεχομένων Κεφάλαιο 1 Κλιματική μεταβολή, παγκόσμια κλιματικά μοντέλα και καταβιβασμός κλίμακας κλιματικών μεταβλητών Κλιματική μεταβολή Το μελλοντικό κλίμα της γης (κλιματικά σενάρια) Οι προβολές του μελλοντικού κλίματος της γης Μελλοντικές κλιματικές αλλαγές στη Μεσόγειο Μεθοδολογίες καταβιβασμού κλίμακας Τα παγκόσμια μοντέλα κυκλοφορίας GCMs Μέθοδοι καταβιβασμού κλίμακας Βασικά στάδια στατιστικού καταβιβασμού κλίμακας Κεφάλαιο 2 Περιοχή μελέτης Κατανομή ιστορικών δεδομένων στο χώρο και το χρόνο Λεκάνη απορροής Κάρλας Υδρογεωλογικά χαρακτηριστικά της λεκάνης απορροής Λίμνης Κάρλας Υδρολογική Λεκάνη της Κάρλας Κλιματικές - Υδρολογικές Συνθήκες Γεωλογική Δομή Κατανομή ιστορικών δεδομένων στο χώρο και το χρόνο Εκτίμηση επιφανειακών τιμών κλιματικών μεταβλητών Κεφάλαιο 3 Μεθοδολογία εκτίμησης κλιματικής αλλαγής Μοντέλο Παγκόσμιας κυκλοφορίας (General Circulation Model, GCM) CGCM2 και κοινωνικοοικονομικά σενάρια εκπομπών αερίων του θερμοκηπίου Στατιστικός καταβιβασμός κλίμακας Στατιστικός καταβιβασμός κλίμακας τιμών μηνιαίας υετόπτωσης Στατιστικός καταβιβασμός κλίμακας τιμών μηνιαίας θερμοκρασίας Στοχαστική προσομοίωση υπολοίπων βροχόπτωσης και θερμοκρασίας Δημιουργία μελλοντικών σεναρίων βροχόπτωσης-θερμοκρασίας-εξατμισοδιαπνοής Κεφάλαιο 4 Αποτελέσματα Ανάλυση ετήσιων αποτελεσμάτων Ανάλυση μηνιαίων αποτελεσμάτων Βιβλιογραφία iii

4 iv

5 Κεφάλαιο 1 Κλιματική μεταβολή, παγκόσμια κλιματικά μοντέλα και καταβιβασμός κλίμακας κλιματικών μεταβλητών Στο κεφάλαιο αυτό γίνεται μια συνοπτική αναφορά στις προβολές του μελλοντικού κλίματος της γης σύμφωνα με τις εκτιμήσεις του IPCC (Intergoverental Panel on Climate Change) και αναλύονται τα τέσσερα βασικότερα σενάρια εκπομπής. Επιπλέον γίνεται μια περιληπτική αναφορά για τις προβολές του μελλοντικού κλίματος της ευρύτερης περιοχής της Μεσογείου. Επίσης αναλύεται το θεωρητικό υπόβαθρο της μεθοδολογίας στατιστικού καταβιβασμού κλίμακας που χρησιμοποείται στην παρούσα μελέτη. 1.1 Κλιματική μεταβολή Τα τελευταία χρόνια η γη πέρασε πάνω από τέσσερις κλιματικούς κύκλους. Η τελευταία περίοδος παγετώνων άρχισε πριν από χρόνια και τελείωσε ακριβώς πριν από χρόνια ακολουθούμενη από μια θερμή περίοδο μέχρι το παρόν. Η ισχυρή σχέση μεταξύ των αερίων του θερμοκηπίου φυσικής προέλευσης, του διοξειδίου του άνθρακα (CO 2 ) και του μεθανίου (CH 4 ), και του κλίματος της Ανταρκτικής τεκμηριωμένα στον τελευταίο κλιματικό κύκλο έχει επιβεβαιωθεί και με τους τέσσερις κλιματικούς κύκλους καλύπτοντας χρονικά χρόνια. Με την βιομηχανική επανάσταση του 18ου αιώνα, ο άνθρωπος προκάλεσε μια ραγδαία αύξηση αυτών των δύο αερίων του θερμοκηπίου, στα πρωτοφανή επίπεδα των ημερών μας. Η αύξηση συνοδεύτηκε από μια αντίστοιχη αύξηση των παγκόσμιων επιφανειακών θερμοκρασιών, που εκτείνεται από 0,4 ο C και 0,8 ο C από το

6 Το μεγαλύτερο μέρος της αύξησης έλαβε χώρα σε δύο διακριτές περιόδους, και από το 1976 ως τις μέρες μας. Η αύξηση της θερμοκρασίας του 20ου αιώνα φαίνεται να είχε μια φυσικά-εξαναγκασμένη συνιστώσα. Ωστόσο, ο ρυθμός αύξησης της θερμοκρασίας του 20 ου αιώνα φαίνεται να είναι πολύ μεγάλος ώστε να εξηγηθεί με φυσικές επιρροές μόνο. Η αύξηση από τα μέσα της δεκαετίας του 1970 έχει γίνει ιδιαιτέρως ραγδαία με τα οκτώ θερμότερα έτη να λαμβάνουν χώρα μετά το Η δεκαετία του 1990 είναι πιθανότατα η θερμότερη δεκαετία της χιλιετίας στο Βόρειο Ημισφαίριο με το 1998 να είναι το θερμότερο έτος. Πιο συγκεκριμένα, οι καλοκαιρινές θερμοκρασίες στο Βόρειο Ημισφαίριο είναι οι μεγαλύτερες σε τουλάχιστον έξι αιώνες. Η μέση θερμοκρασία κοντά στην επιφάνεια της γης το 1999 είναι η υψηλότερη μέχρι τώρα στο αρχείο, μεγαλύτερη κατά 0,33 ο C από το μέσο της περιόδου Η πτώση της θερμοκρασίας από το 1998 ως το 1999 προστέθηκε στην επιμονή του φαινόμενου La Νina που αναπτύχθηκε στον τροπικό Ειρηνικό Ωκεανό το Κανένα έτος στο αρχείο με ένα σημαντικό La Νina φαινόμενο ήταν τόσο θερμό όσο το Όσον αφορά τη βροχόπτωση, αποδείχθηκε ότι η βροχόπτωση της επιφάνειας της γης αυξάνεται συνεχώς στο στο μεγαλύτερο μέρος του Βόρειου Ημισφαιρίου μεσαίων και μεγάλων γεωγραφικών πλατών αντίθετα πολλές περιοχές έγιναν ξηρότερες. Σύμφωνα με τα σενάρια του Intergovernmental Panel of Climate Change (IPCC, 2001) η αξιοσημείωτη αύξηση των αερίων του φαινόμενου του θερμοκηπίου θα οδηγήσει σε μια αύξηση της παγκόσμιας επιφανειακής θερμοκρασίας σε εύρος 1,7 ως 4,0 ο C μέχρι το 2100 (Σχήμα 2.4) και σε μια αύξηση του επιπέδου της θαλάσσιας στάθμης από 22 ως 75 cm, ενώ τα χρονικά και χωρικά χαρακτηριστικά της βροχόπτωσης θα μεταβληθούν. 1.2 Το μελλοντικό κλίμα της γης (κλιματικά σενάρια) Tο 1996 το IPCC ξεκίνησε την ανάπτυξη ενός καινούργιου σετ σεναρίων εκπομπής, για να αντικαταστήσει αποτελεσματικά τα γνωστά σενάρια IS92. Το εγκεκριμένο καινούργιο σετ σεναρίων περιγράφεται στην ειδική αναφορά του IPCC (IPCC, 2001) για τα σενάρια εκπομπής Special Report on Emission Scenario (SRES, 2000). Τέσσερα διαφορετικά 2

7 αφηγηματικά πλάνα εργασίας αναπτύχθηκαν για να περιγράψουν με συνέπεια τις σχέσεις μεταξύ των δυνάμεων που κατευθύνουν τις εκπομπές και την εξέλιξή τους και να προσθέσουν περιεχόμενο για την ποσοτικοποίηση των σεναρίων. Το τελικό σετ των 40 σεναρίων (35 από τα οποία περιέχουν δεδομένα για όλο το εύρος των αερίων που απαιτούνται για την εκκίνηση των κλιματικών μοντέλων) καλύπτουν ένα μεγάλο εύρος των κυριότερων δημογραφικών, οικονομικών και τεχνολογικών δυνάμεων κατεύθυνσης των αερίων του θερμοκηπίου και των εκπομπών θείου. Κάθε σενάριο αντιπροσωπεύει μια συγκεκριμένη ποσοτικοποίηση ενός από τα τέσσερα πλάνα εργασίας. Όλα τα σενάρια που βασίζονται στο ίδιο πλάνο εργασίας απαρτίζουν ένα οικογενειακό σενάριο. Τα σενάρια (SRES, 2000) δεν περιλαμβάνουν επιπρόσθετες κλιματικές πρωτοβουλίες γεγονός που σημαίνει ότι κανένα από τα σενάρια που περιλαμβάνονται υποθέτει ρητά την υλοποίηση του πλαισίου εργασίας του Ο.Η.Ε. στο συνέδριο για την κλιματική αλλαγή ή τους στόχους εκπομπής του Πρωτοκόλλου του Κιότο. Ωστόσο, οι εκπομπές αερίων του θερμοκηπίου επηρεάζονται άμεσα από πολιτικές που δεν αφορούν την κλιματική αλλαγή και σχεδιάστηκαν για ένα μεγάλο εύρος άλλων σκοπών (π.χ. ποιότητα του αέρα). Επιπλέον, οι κυβερνητικές πολιτικές μπορούν να επηρεάσουν τις εκπομπές αερίων του θερμοκηπίου με διάφορους τρόπους, όπως η δημογραφική αλλαγή, κοινωνική και οικονομική ανάπτυξη, τεχνολογική αλλαγή, χρήση των πόρων και διαχείριση της μόλυνσης. Η επιρροή ανακλάται ευρέως στα πλάνα εργασίας και τα τελικά σενάρια. Δεδομένου ότι τα σενάρια (SRES) εγκρίθηκαν μόλις στις 15 Μαρτίου του 2000, ήταν πολύ αργά για την κοινότητα των μοντέλων να ενσωματώσει τα τελικά εγκεκριμένα σενάρια στα μοντέλα της και να έχει τα αποτελέσματα διαθέσιμα για την Τρίτη Αναφορά Εκτίμησης σε συνδυασμό με μια απόφαση του IPCC το Εκείνη τη χρονική στιγμή, ένα σενάριο επιλέχθηκε από καθένα από τα τέσσερα γκρουπ σεναρίων που βασίζονται άμεσα στα πλάνα εργασίας (Α1Β, Α2, Β1, και Β2). Η επιλογή των σημειωμένων σεναρίων βασίστηκε στο ποια από τις αρχικές ποσοτικοποιήσεις ανακλούσε καλύτερα το πλάνο εργασίας και τα χαρακτηριστικά συγκεκριμένων μοντέλων. Τα σημειωμένα σενάρια είναι πάνω κάτω παρόμοια με οποιοδήποτε άλλο σενάριο, αλλά θεωρούνται ενδεικτικά ενός συγκεκριμένου πλάνου εργασίας. Κάποια σενάρια επιλέχθηκαν επίσης τελευταία για να εμφανίσουν τα άλλα δύο γκρουπ (A1F1 και A1T) μέσα στην οικογένεια Α1, η οποία εξετάζει ειδικά 3

8 εναλλακτικές τεχνολογικές αναπτύξεις, κρατώντας τις άλλες δυνάμεις κατεύθυνσης σταθερές. Έτσι, υπάρχει ένα ενδεικτικό σενάριο για καθένα από τα έξι γκρουπ σεναρίων και όλα είναι το ίδιο αληθοφανή. Δεδομένου ότι τα δύο τελευταία ενδεικτικά σενάρια επιλέχθηκαν σε ένα τελευταίο στάδιο της διαδικασίας, τα αποτελέσματα του AOGCM, που παρουσιάζονται εδώ χρησιμοποιούν μόνο δύο από τα σημειωμένα σενάρια. Προς το παρόν, μόνο τα σενάρια Α2 και Β2 αναμιγνύονται σταδιακά από περισσότερα από ένα AOGCM. Τα αποτελέσματα του AOGCM αυξήθηκαν με αποτελέσματα από απλά κλιματικά μοντέλα που καλύπτουν και τα έξι ενδεικτικά σενάρια. Τα τελικά τέσσερα σημειωμένα σενάρια που περιέχονται στο SRES διαφέρουν με πολλούς τρόπους από τα αρχικά σενάρια που χρησιμοποιούνται για τα πειράματα του AOGCM που περιγράφονται στην αναφορά. Για να εξακριβωθεί η πιθανή επίδραση των διαφορών στα αρχικά και τελικά σενάρια SRES, καθένα από τα τέσσερα αρχικά και σημειωμένα τελικά σενάρια μελετήθηκαν χρησιμοποιώντας ένα απλό κλιματικό μοντέλο. Για τα τρία από τα τέσσερα επιλεγμένα σενάρια (Α1Β, Α2, και Β2) η θερμοκρασιακή μεταβολή από τα αρχικά στα επιλεγμένα είναι παρόμοια. Η κύρια διαφορά είναι μια μεταβολή στις κανονικοποιημένες τιμές από το 1990 ως το 2000, η οποία είναι κοινή σε όλα αυτά τα σενάρια. Αυτό καταλήγει σε μια μεγαλύτερη αλλαγή αρκετά νωρίς στην περίοδο. Υπάρχουν κάποιες ακόμη διαφορές στο δίκτυο δυνάμεων, αλλά αυτές μειώνονται μέχρι το 2100, διαφορές στην θερμοκρασιακή μεταβολή στις δύο εκδοχές αυτών των σεναρίων βρίσκονται στο επίπεδο του 1% ή 2%. Για το σενάριο Β1 ωστόσο, η θερμοκρασιακή μεταβολή είναι πολύ μικρή στην τελική εκδοχή, οδηγώντας σε μια διαφορά στη θερμοκρασιακή μεταβολή το 2100 της τάξης του 20%, ως αποτέλεσμα των γενικά χαμηλότερων εκπομπών σε όλο το πεδίο των αερίων του θερμοκηπίου. Είναι γνωστό ότι τα σενάρια αυτά περικλείουν ένα μεγάλο εύρος των εκπομπών. Για σύγκριση οι εκπομπές φαίνονται και για το IS92. Ιδιαίτερης αναφοράς χρίζουν οι πολύ χαμηλότερες εκπομπές διοξειδίου του θείου για τα έξι σενάρια SRES, σε σύγκριση με τα σενάρια IS92, λόγω των δομικών αλλαγών στο ενεργειακό σύστημα και ενδιαφέροντος για την τοπική και χωρική μόλυνση του αέρα. Παρακάτω περιγράφονται τα τέσσερα επιλεγμένα σενάρια εκπομπής. 4

9 A1. Το πλάνο εργασίας Α1 και οικογενειακό σενάριο περιγράφει έναν μελλοντικό κόσμο, ραγδαίας οικονομικής ανάπτυξης, παγκόσμιο πληθυσμό που φτάνει το μέγιστο στα μέσα του αιώνα, και από εκεί και πέρα μειώνεται, και η ραγδαία εισαγωγή καινούργιων και πιο αποτελεσματικών τεχνολογιών. Κύρια θέματα είναι η σύγκληση των περιοχών, η κατασκευαστική ικανότητα, και οι αυξημένες κοινωνικές και πολιτισμικές αλληλεπιδράσεις, με μια σαφή μείωση στις χωρικές διαφορές στο εισόδημα. Το οικογενειακό σενάριο Α1 αναπτύσσεται σε τρία γκρουπ που περιγράφουν εναλλακτικές διευθύνσεις της τεχνολογικής αλλαγής στο ενεργειακό σύστημα. Τα τρία γκρουπ του Α1 διακρίνονται από την τεχνολογική τους έμφαση: fossil intensive (A1F1), non-fossil energy sources (A1T), or a balance across all sources (Α1Β) ( όπου balance ορίζεται σαν να μην στηρίζεται ισχυρά σε έναν ενεργειακό πόρο, στην υπόθεση ότι παρόμοιοι ρυθμοί βελτίωσης εφαρμόζονται σε όλη την προμήθεια ενέργειας και τελευταίας χρήσης τεχνολογίες ). Α2. Το πλάνο εργασίας Α2 και οικογενειακό σενάριο περιγράφει έναν πολύ ετερογενή κόσμο. Το βασικό θέμα είναι η αυτάρκεια και η διατήρηση των τοπικών ταυτοτήτων. Τα πλάνα του ρυθμού αύξησης του πληθυσμού κατά μήκος των περιοχών συγκλίνουν πολύ αργά, γεγονός που καταλήγει συνεχώς σε αύξηση του πληθυσμού. Η οικονομική ανάπτυξη είναι κυρίως οριοθετημένη χωρικά και ο ρυθμός οικονομικής ανάπτυξης και τεχνολογικής αλλαγής είναι πιο διαφοροποιημένος. Β1. Το πλάνο εργασίας και οικογενειακό σενάριο Β1 περιγράφει έναν συγκλινόμενο κόσμο με τον ίδιο παγκόσμιο πληθυσμό, που παίρνει τη μέγιστη τιμή του στα μέσα του αιώνα και στη συνέχεια μειώνεται, όπως και στο πλάνο εργασίας Α1, με ραγδαία όμως μεταβολή στις οικονομικές δομές προς μια οικονομία εξυπηρέτησης και πληροφοριών, με μειώσεις στην υλική σφοδρότητα και την εισαγωγή καθαρών και με επάρκεια πόρων τεχνολογιών. Η έμφαση δίνεται σε παγκόσμιες λύσεις στην οικονομική, κοινωνική και περιβαλλοντική αυτάρκεια, περιλαμβάνοντας βελτιωμένη ισότητα, χωρίς όμως χωρίς όμως επιπλέον κλιματικές πρωτοβουλίες. Β2. Το πλάνο εργασίας και οικογενειακό σενάριο Β2 περιγράφει έναν κόσμο στον οποίο η έμφαση δίνεται σε τοπικές λύσεις στην οικονομική, κοινωνική, και περιβαλλοντική αυτάρκεια. Είναι ένας κόσμος με συνεχή αύξηση του παγκόσμιου πληθυσμού, με ρυθμό χαμηλότερο από το Α2, μέτρια επίπεδα οικονομικής ανάπτυξης, και λιγότερο ραγδαία και 5

10 περισσότερο διαφοροποιημένη τεχνολογική αλλαγή από τα πλάνα εργασίας Α1 και Β1. Καθώς το σενάριο χωροθετείται προς την προστασία του περιβάλλοντος και την κοινωνική ισότητα, επικεντρώνεται σε τοπικά και χωρικά επίπεδα. 1.3 Οι προβολές του μελλοντικού κλίματος της γης Είναι γεγονός ότι το σύνολο των μελετών που ασχολούνται με τις κλιματικές μεταβολές δείχνουν μια σημαντική τάση αύξησης της μέσης θερμοκρασίας του πλανήτη. Σαφέστατα κύριος υπεύθυνος για την κατάσταση αυτή θεωρείται ο άνθρωπος του οποίου η εξέλιξη συνδυάζεται μέχρι τώρα με υποβάθμιση του περιβάλλοντος από την αλόγιστη χρήση των φυσικών πόρων αλλά και μεταβολή του κλίματος εξαιτίας της ραγδαίας τεχνολογικής και οικονομικής ανάπτυξης. Η ανάπτυξη αυτή έχει προκαλέσει την αύξηση των εκπομπών των αερίων του θερμοκηπίου και των αεροζόλ, ιδιαίτερα των θειούχων. Οι εκπομπές αυτές προβάλλονται να αυξηθούν ακόμη περισσότερο στο άμεσο μέλλον. Είναι χαρακτηριστικό ότι οι υπολογισμοί των μοντέλων για την πληθώρα των αερίων του θερμοκηπίου εκτός του CO 2 μέχρι το έτος 2100 διαφέρουν σημαντικά στα έξι ενδεικτικά σενάρια SRES, σε όλα όμως υπάρχει η γενική συμφωνία της αύξησης των εκπομπών. Για τα έξι ενδεικτικά σενάρια εκπομπής SRES, οι προβαλλόμενες εκπομπές των έμμεσων αερίων θερμοκηπίου (NOX, CO, VOC), μαζί με τις μεταβολές στο CH4, προβάλλονται να μεταβάλλουν την παγκόσμια μέση πληθώρα της τροποσφαιρικής ρίζας υδροξυλίου (ΟΗ), από -20% ως +6% τον επόμενο αιώνα. Εξαιτίας της σημασίας του (ΟΗ) στην τροποσφαιρική χημεία, συγκρινόμενες αλλά αντίθετες αλλαγές λαμβάνουν χώρα στους ατμοσφαιρικούς χρόνους ζωής των αερίων θερμοκηπίου CH4 και HFCs. Ακόμη, ο υψηλός ρυθμός αύξησης των εκπομπών των αερίων θερμοκηπίου και άλλων συστατικών μόλυνσης όπως προβάλλεται σε μερικά από τα έξι ενδεικτικά σενάρια SRES για τον 21 ο αιώνα θα υποβαθμίσει το παγκόσμιο περιβάλλον με τρόπους πέραν της κλιματικής αλλαγής. Γενικά τα έξι ενδεικτικά σενάρια καλύπτουν σχεδόν όλο το εύρος των μεταβολών που προκύπτουν από την ομάδα σεναρίων SRES. Οι αυξημένες όμως αυτές εκπομπές των αερίων του 6

11 θερμοκηπίου είναι πολύ πιθανό να προκαλέσουν μεταβολές σε επιμέρους χαρακτηριστικά του κλίματος της γης όπως είναι η βροχόπτωση και η θερμοκρασία. Η παγκοσμίως στρογγυλοποιημένη επιφανειακή θερμοκρασία προβάλλεται να αυξηθεί από1,4 ως 5,8οC (Σχήμα 1.1) για την περίοδο 1990 ως το Είναι πολύ πιθανό ότι σχεδόν όλες οι γήινες περιοχές θα θερμανθούν πιο γρήγορα σε σχέση με τον παγκόσμιο μέσο, C op yr ig ht - Υδ ρο μ έν τω ρ ειδικά εκείνες στα βορειότερα μεγάλα γεωγραφικά πλάτη κατά την ψυχρή περίοδο. Σχήμα 1.1. Αποτελέσματα απλών μοντέλων: α) προβολές της μέσης παγκόσμιας θερμοκρασίας για τα έξι ενδεικτικά σενάρια SRES χρησιμοποιώντας ένα απλό κλιματικό μοντέλο μαζί με έναν αριθμό πολύπλοκων μοντέλων με ένα εύρος κλιματικών ευαισθησιών. Ακόμη για σύγκριση, ακολουθώντας την ίδια μέθοδο αποτελέσματα φαίνονται για το IS92. Η σκουρότερη σκίαση αντιπροσωπεύει το φάκελο όλου του σετ των 35 σεναρίων SRES χρησιμοποιώντας τον μέσο των αποτελεσμάτων των μοντέλων (η μέση κλιματικά ευαισθησία είναι 2,8οC). Η πιο ανοιχτή σκίαση είναι ο φάκελος που βασίζεται σε όλες τις επτά προβολές των 7

12 μοντέλων (με κλιματικά ευαισθησία στο εύρος 1,7-4,2 ο C). Οι ράβδοι δείχνουν για καθένα από τα έξι ενδεικτικά σενάρια SRES, το εύρος των αποτελεσμάτων του απλού μοντέλου το 2100 για τις επτά ρυθμίσεις του μοντέλου με AOGCM. Το β) είναι το ίδιο με το α) μόνο που τα αποτελέσματα που χρησιμοποιούν υπολογισμένη ιστορική ανθρωπογενή δύναμη, χρησιμοποιούνται επίσης (IPCC, 2001). Όσον αφορά τη βροχόπτωση υπάρχει και εδώ μια σαφής τάση για μεταβολή των υδρατμών, της εξάτμισης αλλά και της βροχόπτωσης. Είναι χαρακτηριστικό ότι πρόσφατες προσομοιώσεις του AOGCM μαζί με τα σενάρια εκπομπών SRES A2 και Β2 δείχνουν ότι είναι πιθανό για τη βροχόπτωση να αυξηθεί και το καλοκαίρι και το χειμώνα πάνω από υψηλού γ.π. περιοχές. Το χειμώνα οι αυξήσεις είναι ορατές και στα βορειότερα μεσαία γ.π., την τροπική Αφρική και την Ανταρκτική και το καλοκαίρι στη νοτιότερη και ανατολικότερη Ασία. Η Αυστραλία, η κεντρική Αμερική και η νοτιότερη Αφρική δείχνουν συνεχείς μειώσεις στη χειμερινή βροχόπτωση. Με βάση πλάνα εργασίας που προκύπτουν από ένα περιορισμένο αριθμό μελετών με τρέχοντα AOGCMs, παλιότερα GCMs και μελέτες χωρικής διακριτοποίησης, υπάρχει μια ισχυρή συσχέτιση ανάμεσα στη βροχόπτωση και την ενδοετήσια μεταβλητότητα και την μέση βροχόπτωση. Σχήμα 1.2. Ανάλυση της εσωτερικής συνοχής του μοντέλου σε περιοχική μεταβολή της βροχόπτωσης. Οι περιοχές είναι ταξινομημένες όπως φαίνεται είτε με συμφωνία στην αύξηση με μέση μεταβολή μεγαλύτερη του 20% (μεγάλη αύξηση), συμφωνία στην αύξηση με μια μέση μεταβολή μεταξύ του 5 και 20% (μικρή αύξηση),συμφωνία σε μια μεταβολή από 5 ως +5% ή συμφωνία με μια μέση μεταβολή μεταξύ του 5 και +5% (ανύπαρκτη μεταβολή), συμφωνία σε μείωση με μια μέση μεταβολή μεταξύ του 5 και 20% (μικρή μείωση), συμφωνία σε μείωση με μια μέση μεταβολή μικρότερη του 20% (μεγάλη μείωση) ή 8

13 διαφωνία (ασυνεχής ένδειξη). Ένα συνοχικό αποτέλεσμα από τουλάχιστον τα επτά από τα εννιά μοντέλα απαιτείται για την επίτευξη της συμφωνίας (IPCC, 2001). Επίσης προβάλλεται να υπάρξουν στο μέλλον σοβαρές μεταβολές στα ακραία μετεωρολογικά φαινόμενα. Ειδικότερα, περισσότερες θερμές ημέρες και θερμικά κύματα είναι πολύ πιθανά κοντά σε όλες τις γήινες περιοχές ενώ παγωμένες ημέρες και ψυχρά κύματα είναι πολύ πιθανό να γίνουν πολύ λιγότερα.. Οι ακραίες βροχοπτώσεις προβάλλονται να αυξηθούν περισσότερο από το μέσο και η δριμύτητα των γεγονότων βροχόπτωσης αναμένεται να αυξηθεί. Η συχνότητα των ακραίων γεγονότων βροχόπτωσης προβάλλεται να αυξηθεί σχεδόν παντού. Επίσης προβάλλεται να υπάρχει μια ξήρανση των μεσο-ηπειρωτικών περιοχών κατά τη διάρκεια του καλοκαιριού. Αξιοσημείωτο είναι το γεγονός ότι τα περισσότερα μοντέλα δείχνουν ότι η κυκλοφορία στο Βόρειο Ημισφαίριο γίνεται αδύναμη, γεγονός που συνεισφέρει σε μια μείωση της επιφανειακής θέρμανσης στον βορειότερο Βόρειο Ατλαντικό. Ακόμη και σε μοντέλα όπου η THC (Thermohiline Circulation) εξασθενεί, συνεχίζει να υπάρχει μια θέρμανση πάνω από την Ευρώπη που οφείλεται στα αυξημένα αέρια θερμοκηπίου. Ακόμη άλλα μοντέλα δείχνουν μια παρόμοια με το el Νino αντίδραση στον τροπικό Ειρηνικό, με τις κεντρικές και ανατολικές θερμοκρασίες επιφάνειας της θάλασσας, του ισημερινού Ειρηνικού να προβάλλονται να θερμανθούν περισσότερο από αυτές του δυτικότερου ισημερινού Ειρηνικού και με μια αντίστοιχη μέση μετατόπιση της βροχόπτωσης προς τα ανατολικά. Χαρακτηριστικό της επικείμενης κλιματικής μεταβολής είναι οι αλλαγές του γήινου πάγου (παγετώνες, παγοκύστες), του θαλάσσιου πάγου και της χιονοκάλυψης. Οι παγετώνες και οι παγοκύστες θα συνεχίσουν την ευρεία υποχώρησή τους κατά τη διάρκεια του 21ου αιώνα και η χιονοκάλυψη και ο θαλάσσιος πάγος του Βορειότερου Ημισφαιρίου προβάλλονται να μειωθούν περισσότερο. Φυσική συνέπεια αποτελεί λοιπόν και μια άνοδος του μέσου επιπέδου της θαλάσσιας στάθμης. Οι προβολές στο μέλλον της παγκόσμιας μέσης ανόδου του επιπέδου της θαλάσσιας στάθμης από το 1990 ως το 2100, χρησιμοποιώντας ένα εύρος AOGCMs που ακολουθούν τα σενάρια IS92 (περιλαμβάνοντας την άμεση επίδραση των εκπομπών θειούχων αεροζόλ), εκτείνεται στο εύρος από 0,11 ως 9

14 0,77 m (IPCC, 2001). Για ολόκληρο το σετ των σεναρίων SRES, προβάλλεται μια άνοδος του επιπέδου της θαλάσσιας στάθμης από 0,09 ως 0,88 m, από το 1990 ως το 2100 (Σχήμα 1.3.), κυρίως από τη θερμική διαστολή και την απώλεια μάζας από παγετώνες και παγοκύστες (IPCC, 2001). Θα πρέπει να αναμένεται ότι ως το 2100, πολλές περιοχές που τώρα έχουν πτώση του επιπέδου της θαλάσσιας στάθμης θα έχουν στο μέλλον μια ανοδική θαλάσσια στάθμη. Σχήμα 1.3. Η παγκόσμια μέση άνοδος του επιπέδου της θαλάσσιας στάθμης από το 1990 ως το 2100 για τα σενάρια SRES. Καθεμία από τις έξι γραμμές που εμφανίζεται στο διάγραμμα είναι ο μέσος των AOGCMs, για ένα από τα έξι ενδεικτικά σενάρια. Η περιοχή σκουρόχρωμης σκίασης δείχνει το εύρος του μέσου των AOGCMs για όλα τα 35 σενάρια SRES. Η περιοχή με ελαφρόχρωμη σκίαση δείχνει το εύρος όλων των AOGCMs για όλα τα 25 σενάρια SRES. 1.4 Μελλοντικές κλιματικές αλλαγές στη Μεσόγειο Κρίνεται απαραίτητο μετά από μια γενική περιγραφή της κλιματικής μεταβολής να γίνει αναφορά των μελλοντικών χαρακτηριστικών της κλιματικής αλλαγής σε μια περιοχή που παρουσιάζει παρόμοιο κλίμα με αυτό της παρούσας εργασίας. Δηλαδή στο σημείο αυτό περιγράφεται η κλιματική αλλαγή της Νοτιότερης Ευρώπης αλλά γίνονται και σαφείς αναφορές στις μεταβολές του κλίματος διαφόρων περιοχών της Ελλάδας εντός της οποίας βρίσκεται και η περιοχή ενδιαφέροντος που δεν είναι άλλη από την λεκάνη απορροής της Κάρλας. 10

15 Όλες οι προσομοιώσεις με μοντέλα για την Ευρώπη συγκλίνουν ότι κατά μέσο όρο το εύρος της θερμοκρασιακής ανόδου αναμένεται να είναι υψηλότερο στη Βόρεια Ευρώπη σε σύγκριση με τις περιοχές της Μεσογείου. Παρά το ότι η πρόβλεψη αυτή της θερμοκρασιακής μεταβολής διαφέρει, τα περισσότερα μοντέλα προτείνουν ότι η χειμερινή θερμοκρασία θα αυξηθεί περισσότερο πάνω από τη Βόρεια Ευρώπη ενώ το καλοκαίρι η αύξηση θα είναι μεγαλύτερη στη Νότια Ευρώπη. Επιπλέον, η χειμερινή θερμοκρασιακή άνοδος στη Βόρεια Ευρώπη θα είναι υψηλότερη από την αύξηση του καλοκαιριού, ενώ η καλοκαιρινή θερμοκρασιακή αύξηση στη Νότια Ευρώπη θα είναι ελαφρώς υψηλότερη από αυτή του χειμώνα. Όσον αφορά τη βροχόπτωση, τα περισσότερα μοντέλα συμφωνούν σε χειμερινή αύξηση στη Βόρεια Ευρώπη και δίνουν κάποιες ενδείξεις για αύξηση στην καλοκαιρινή βροχόπτωση. Αυτά τα αποτελέσματα μπορούν να είναι συνδεδεμένα με την παρατηρημένη γενική αύξηση στη Βόρεια Ευρώπη κατά τον 20ο αιώνα. Αντιθέτως, όλα τα μοντέλα προτείνουν ότι η καλοκαιρινή θερμοκρασία στη Νότια Ευρώπη θα μειωθεί ενώ υπάρχουν μόνο ενδείξεις για μια αύξηση στην καλοκαιρινή βροχόπτωση. Τα μοντέλα δίνουν συγκρουόμενα στοιχεία για το πως το κλίμα μπορεί να μεταβληθεί κατά μέσο όρο πάνω από την περιοχή της Μεσογείου και ειδικότερα στην Ελλάδα. Έτσι είναι πολύ δύσκολο να διακρίνουμε πιθανές κλιματικές αλλαγές σε αυτή την κλίμακα. Όλες οι προσομοιώσεις με μοντέλα, ωστόσο έχουν ένα κοινό χαρακτηριστικό: η θερμοκρασία θα αυξηθεί αισθητά τις επόμενες δεκαετίες. Θερμοκρασία Α. Μεσόγειος Οι θερμοκρασίες στη Μεσόγειο μπορεί να αυξηθούν μέχρι και 3,5 ο C μέχρι το 2050 υποθέτοντας ένα διπλασιασμό της συγκέντρωσης του CO 2. Η εκτίμηση του εύρους της αύξησης της θερμοκρασίας παρουσιάζει μια σημαντική διακύμανση (2,0 ως 6,0 ο C μέχρι το 2100) (Climatic Changes in Mediterranean). Μια μικρότερη θερμοκρασιακή αύξηση αναμένεται στη θάλασσα και τις παράκτιες περιοχές σε σχέση με τις ηπειρωτικές περιοχές της Μεσογείου. Οι περιοχές που παρουσιάζουν τη μέγιστη θερμοκρασιακή άνοδο και 11

16 ευαισθησία βρίσκονται στο νοτιότερο κομμάτι της Μεσογείου. Η καλοκαιρινή θερμοκρασιακή αύξηση στη Μεσόγειο είναι αισθητά μεγαλύτερη από εκείνη στη Βόρεια Ευρώπη. Όσον αφορά τις περιοδικές διαφορές, η αύξηση στη Μεσόγειο κατά το χειμώνα είναι της ίδιας τάξης (ή ελαφρώς χαμηλότερη) με την αντίστοιχη θέρμανση του καλοκαιριού. Β. Ελλάδα Η μέση θερμοκρασιακή αύξηση στην Ελλάδα, υπολογισμένη με εκτίμηση των αποτελεσμάτων πρόσφατων μελετών και αναφορών, εκτείνεται μεταξύ των 0,9 ο C και 2 ο C, ανάλογα με το σενάριο της μείωσης των αερίων του θερμοκηπίου και αναμένεται να είναι ελαφρώς υψηλότερη το καλοκαίρι από ότι θα είναι το χειμώνα (Climatic Changes in Mediterranean). Οι θερμοκρασιακές αυξήσεις τον 20 ο αιώνα, όπως έχουν εντοπιστεί σε αρκετές μελέτες και αναφορές συνοψίζονται παρακάτω. Βροχόπτωση Α. Μεσόγειος Οι περισσότερες προβολές δείχνουν σημαντικά χαμηλότερη βροχόπτωση το καλοκαίρι γενικά για όλη την περιοχή. Απεναντίας, αρκετά μοντέλα προτείνουν μια γενική αύξηση της χειμερινής βροχόπτωσης κυρίως στο Βόρειο κομμάτι της περιοχής της Μεσογείου. Αυτή η αύξηση, ωστόσο είναι πολύ χαμηλότερη από αυτή της Βόρειας Ευρώπης. Γενικά οι προοπτικές της βροχόπτωσης στην περιοχή της Μεσογείου για ένα θερμότερο κόσμο είναι ακόμη αρκετά αβέβαιες λόγω της γενικής αδυναμίας των GCMs να προβλέψουν περιοχική βροχόπτωση. Τα περισσότερα μοντέλα προσφέρουν στοιχεία που διαφέρουν για το πως η βροχόπτωση θα μεταβληθεί κατά μέσο όρο στην περιοχή της Μεσογείου. Ένα κοινό χαρακτηριστικό, ωστόσο, πολλών προβολών είναι ότι η αύξηση της ετήσιας βροχόπτωσης στην περιοχή της Μεσογείου που βρίσκεται 40 ο ή 45 ο Ν είναι πολύ πιθανή, ενώ για το Νότο αυτές οι προβολές δείχνουν λιγότερη βροχόπτωση (Climatic Changes in Mediterranean). 12

17 Β.Ελλάδα. Λίγες μόνο μελέτες που αφορούν το καθεστώς της βροχόπτωσης στην Ελλάδα έχουν βρεθεί και οι περισσότερες δίνουν στοιχεία που αποκλίνουν για το πως η βροχόπτωση μπορεί να μεταβληθεί στην περιοχή. Ωστόσο, υπάρχουν σοβαρές ενδείξεις για μια σημαντική μείωση της καλοκαιρινής βροχόπτωσης, η οποία είναι σύμφωνη με τις προβολές για τη συνολική περιοχή της Μεσογείου. Θα πρέπει να αναφερθεί ότι σύμφωνα με τα αποτελέσματα των προσομοιώσεων μιας μελέτης, η ανατολική και νότια Ελλάδα και πιο συγκεκριμένα η Αττική, η Θεσσαλία, η Θεσσαλονίκη και η ανατολική Πελοπόννησος είναι πιθανό να δεχτούν μια σημαντική μείωση στη μέση ετήσια βροχόπτωση στο βορειότερο κομμάτι της περιοχής της Μεσογείου. Ωστόσο, η τεχνική αναφορά της Greenpeace για την κλιματική αλλαγή στην Κρήτη δείχνει ότι η μέση ετήσια βροχόπτωση θα ανέλθει από τα 14,3 στα 23,8 mm μέχρι το Οι εκτιμημένες μεταβολές της βροχόπτωσης κατά τον 21 ο αιώνα, όπως έχουν υπολογιστεί από πολλές μελέτες και αναφορές, συνοψίζονται στον πίνακα 1.1. Ακραία καιρικά φαινόμενα Παρά τις αμφιβολίες για το πως ακριβώς η κλιματική μεταβλητότητα και τα ακραία γεγονότα θα μεταβληθούν στην περιοχή της Μεσογείου, η γενική εικόνα δείχνει μια αύξηση στη συχνότητα των ακραίων γεγονότων και ειδικά στις ξηρασίες στη δυτική Μεσόγειο. Γενικά οι θερμότερες συνθήκες στην περιοχή της Μεσογείου θα πρέπει να οδηγήσουν σε μια αύξηση της ύπαρξης εξαιρετικά υψηλών θερμοκρασιών και σε μια μείωση των εξαιρετικά χαμηλών θερμοκρασιών. Σε περιοχές που πέρασαν μια γενική μείωση βροχόπτωσης, οι ξηρασίες είναι πιθανό να γίνουν πιο συχνές καθώς η πιθανότητα ξηρών ημερών και η διάρκεια των ξηρών περιόδων αυξάνει. Επίπεδο θαλάσσιας στάθμης Το μέσο επίπεδο της θαλάσσιας στάθμης αναμένεται να ανέρχεται σε ρυθμό 5 cm / δεκαετία. Ειδικότερα το θαλάσσιο επίπεδο θα ανέλθει κατά 50 cm περίπου μέχρι το

18 (με ένα εύρος αβεβαιότητας από 20 ως 86 cm) (Climatic Changes in Mediterranean). Το δέλτα του Νείλου, η Βενετία και η Θεσσαλονίκη εμφανίζονται ως οι πιο ευαίσθητες περιοχές στη Μεσόγειο. Πίνακας 1.1. Εκτιμημένες θερμοκρασιακές μεταβολές κατά τον 21 ο αιώνα (Climatic Changes in Mediterranean) Πίνακας 1.2. Εκτιμημένες μεταβολές της βροχόπτωσης κατά τον 21ο αιώνα (Climatic Changes in Mediterranean) 14

19 1.5 Μεθοδολογίες καταβιβασμού κλίμακας Στο σημείο αυτό παρέχονται γενικές πληροφορίες για τις τεχνικές καταβιβασμού κλίμακας οι οποίες χρησιμοποιούνται για την παρούσα εργασία. Ειδικότερα, γίνεται αποτίμηση χωρικών κλιματικών πληροφοριών από Ατμοσφαιρικά-Ωκεάνια μοντέλα γενικής πληροφορίας (AOGCMs) και τεχνικές που χρησιμοποιούνται για να ενισχύσουν την χωρική λεπτομέρεια. Αυτές οι τεχνικές έχουν βελτιωθεί ουσιαστικά από το IPCC, WGI Second assessment report (IPCC,1996) και έχουν αρχίσει να χρησιμοποιούνται ευρύτερα. Διακρίνονται σε τρεις κατηγορίες : Υψηλής και μεταβλητής ανάλυσης γενικά μοντέλα κυκλοφορίας (AGCMs), χωρικά (η ένθετα περιορισμένης περιοχής) κλιματικά μοντέλα, και εμπειρικές/στατιστικές και στατιστικές/δυναμικές μέθοδοι. Οι τεχνικές εμφανίζουν διαφορετικά πλεονεκτήματα και μειονεκτήματα και η χρήση τους εξαρτάται από τις ανάγκες της κάθε εφαρμογής Τα παγκόσμια μοντέλα κυκλοφορίας GCMs Στο στάδιο αυτό γίνεται εκτίμηση μελλοντικών σεναρίων βροχόπτωσης, θερμοκρασίας και εξατμισοδιαπνοής επομένως όπως σε κάθε μελέτη επίδρασης της κλιματικής αλλαγής χρησιμοποιούνται κλιματικές πληροφορίες από παγκόσμια μοντέλα κυκλοφορίας GCMs (Global Circulation Models). Τα μοντέλα αυτά είναι σαφές ότι έχουν μεγάλα πεδία ορισμού και παρέχουν κλιματικές πληροφορίες μεγάλης (πλανητικής) κλίμακας. Πρόκειται για μοντέλα χρησιμοποιούνται από τα μεγαλύτερα εργαστήρια και βοηθούν στην αποθήκευση πληροφοριών κλιματικής αλλαγής οι οποίες έχουν υπολογιστεί από τα GCMs. Πιο συγκεκριμένα πρόκειται για εκτιμήσεις μελλοντικών ατμοσφαιρικών ή ωκεάνιων παραμέτρων σε συμφωνία πάντοτε με κάποιο από τα επιλεγμένα σενάρια SRES. Από θεωρητική άποψη το κύριο πλεονέκτημα της απόκτησης πληροφοριών από τα μοντέλα αυτά είναι ότι η ανάδραση προκύπτει από την κλιματική αλλαγή σε μια συγκεκριμένη περιοχή σε πλανητική κλιματική κλίμακα και το κλίμα άλλων περιοχών επιτρέπεται για διαφυσικές και δυναμικές διαδικασίες μέσα στο μοντέλο. 15

20 Βέβαια αρκετά σημαντικοί είναι και οι περιορισμοί υπεισέρχονται κατά τη χρήση κλιματικών πληροφοριών που προκύπτουν από τα GCMs. Τα μοντέλα αυτά δεν μπορούν να παρέχουν άμεσες πληροφορίες σε κλίμακες μικρότερες της ανάλυσης τους (εκατοντάδες χιλιόμετρα) και επομένως δεν μπορούν να αιχμαλωτίσουν τις κλιματικές επιδράσεις σε κλίμακες μικρότερες του φατνίου. Χαρακτηριστικό είναι το παράδειγμα ότι ένα στενό πεδίο βουνού (κλίμακας μικρότερης του φατνίου) μπορεί να είναι η αιτία για τις επιδράσεις της βροχής σε μεγαλύτερη κλίμακα. Ακόμη μελέτες που έχουν διεξαχθεί κατά το παρελθόν έδειξαν ότι τα GCMs στη μικρότερη δυνατή κλίμακα που εντάσσεται στο πεδίο ανάλυσης τους έχουν ουσιαστικό πρόβλημα στο να παράγουν κλιματικά χαρακτηριστικά της παρούσας ημέρας. Παρόλα αυτά, ακόμα και αν κάποιος περιορισμός υπεισέρχεται κατά την διαδικασία της ανάλυσης και η χρήση των χωρικών πληροφοριών είναι δύσκολο να επιτευχθεί το GCM αποτελεί το σημείο αφετηρίας για οποιαδήποτε τεχνική χωρικής διακριτοποίησης που αποβλέπει σε εκτίμηση των επιδράσεων Μέθοδοι καταβιβασμού κλίμακας Το σήμα της κλιματικής αλλαγής που απαιτείται σε πολλές μελέτες επιδράσεων απαιτεί πολύ μικρότερη χωρική κλίμακα σε σχέση με αυτή που παρέχουν τα GCMs ή τα RCMs. Είναι γεγονός ότι τα GCMs παρέχουν αναλύσεις εκατοντάδων χιλιομέτρων ενώ τα RCMs δεκάδων χιλιομέτρων. Τα πιο ακριβή μέσα για την απόκτηση σεναρίων υψηλότερης χωρικής ανάλυσης είναι να εφαρμόσουμε τραχιάς κλίμακας προβολές στο μέλλον για την κλιματική αλλαγή σε μια παρατηρημένη βάση υψηλής ανάλυσης (μέθοδος αλλαγής του παράγοντα). Αυτή η μέθοδος χρησιμοποιείται συχνά όταν τα αποτελέσματα του RCM δεν είναι διαθέσιμα, για μελέτες ευαισθησίας ή όταν απαιτούνται ραγδαίες αποτιμήσεις πολλαπλών σεναρίων κλιματικής αλλαγής (και/ή πειράματα με GCM). Η πληροφορία κλιματικής αλλαγής, υψηλής ανάλυσης για χρήση σε μελέτες επιδράσεων μπορεί ακόμη να αποκτηθεί διαμέσου πιο σύνθετων μεθόδων στατιστικού καταβιβασμού κλίμακας, αλλά τέτοιες μελέτες πρέπει να περιοριστούν στη χρήση ενός απλού κατευθυνόμενου GCM. Ο σκοπός εδώ είναι να 16

21 παρέχουμε υπόβαθρο πληροφοριών και καθοδήγηση στην εφαρμογή των στατιστικών μεθόδων καταβιβασμού κλίμακας για την ανάπτυξη κλιματικών σεναρίων. Το υλικό καθοδήγησης της χρήσης της περιοχικής μοντελοποίησης για την ανάπτυξη κλιματικών σεναρίων δίνεται από ένα συγγενές έγγραφο (Mearns et al.,2003). Ο στατιστικός καταβιβασμός κλίμακας βασίζεται στην άποψη ότι το κλίμα μιας περιοχής είναι προετοιμασμένο από δύο παράγοντες: την μεγάλης κλίμακας κλιματική κατάσταση, και τα περιοχικά/τοπικά φυσιογραφικά χαρακτηριστικά (π.χ. τοπογραφία, κατανομή θάλασσας-γης, και χρήση γης; von Storch 1995; 1999). Από αυτή την πλευρά, οι περιοχικές ή τοπικές κλιματικές πληροφορίες εξάγονται πρώτα καθορίζοντας ένα στατιστικό μοντέλο που συνδέει τις μεγάλης κλίμακας εξαρτημένες μεταβλητές πρόγνωσης με τις τοπικής κλίμακας ανεξάρτητες μεταβλητές πρόγνωσης. Στη συνέχεια η μεγάλης κλίμακας εκροή μιας προσομοίωσης GCM τροφοδοτείται μέσα σε αυτό το στατιστικό μοντέλο για να εκτιμήσει τα αντίστοιχα περιοχικά και τοπικά χαρακτηριστικά. Ένα από τα κυρίαρχα πλεονεκτήματα αυτών των τεχνικών είναι ότι είναι υπολογιστικά οικονομικές, και έτσι μπορούν εύκολα να εφαρμοστούν στην έξοδο διαφορετικών πειραμάτων με GCM. Ένα άλλο πλεονέκτημα είναι ότι μπορούν να χρησιμοποιηθούν για να παρέχουν πληροφορίες ειδικής τοποθεσίας,οι οποίες μπορεί να είναι πολύ σημαντικές για αρκετές μελέτες επιπτώσεων της κλιματικής αλλαγής. Η κύρια θεωρητική αδυναμία των μεθόδων στατιστικού καταβιβασμού κλίμακας είναι ότι η βασική τους παραδοχή δεν είναι επαληθεύσιμη, δηλαδή, το γεγονός ότι οι στατιστικές σχέσεις που αναπτύσσονται για το κλίμα της παρούσας ημέρας διέπονται επίσης και από διαφορετικές συνθήκες πιθανού μελλοντικού κλίματος-ένας περιορισμός που ισχύει και στην φυσική παραμετροποίηση των δυναμικών μοντέλων. 17

22 i) Μέθοδοι στατιστικού καταβιβασμού κλίμακας Ο στατιστικός καταβιβασμός κλίμακας περιλαμβάνει την ανάπτυξη ποσοτικών σχέσεων ανάμεσα σε μεγάλης κλίμακας ατμοσφαιρικές εξαρτημένες μεταβλητές πρόγνωσης (predictors) και τοπικές επιφανειακές ανεξάρτητες μεταβλητές πρόγνωσης (predictands). Οι πιο κοινές μέθοδοι παρουσιάζονται παρακάτω : έν τω ρ - Από τις πιο κοινές μεθόδους είναι αυτές της ταξινόμησης του καιρού που ομαδοποιούν τις ημέρες σε ένα μετρήσιμο αριθμό διακριτών τύπων καιρού ή καταστάσεις σύμφωνα με την ομοιότητα τους. Υδ ρο μ - Τα μοντέλα συμμεταβολής-συσχέτισης που αποτελούνται από απλά μέσα που παρουσιάζουν γραμμικές και μη γραμμικές σχέσεις ανάμεσα στις ανεξάρτητες μεταβλητές predictand και την μεγάλης κλίμακας ατμοσφαιρική ισχύ. Οι συνήθως εφαρμοζόμενες μέθοδοι περιλαμβάνουν πολλαπλή συμμεταβολή (Murphy, 1999),κανονική ανάλυση συσχέτισης (CCA) (von Storch et al., 1993), και τεχνητά νευρονικά δίκτυα τα οποία είναι yr ig ht - παρόμοια με τη μη γραμμική συμμεταβολή (Crane and Hewitson, 1998). - Οι δημιουργοί καιρού (weather generators) είναι μοντέλα που αντιγράφουν πιστά τα στατιστικά χαρακτηριστικά μιας τοπικής κλιματικής μεταβλητής (τέτοια όπως ο μέσος και η διακύμανση ) αλλά όχι παρατηρημένες ακολουθίες γεγονότων (Wilks and Wilby, 1999). Τα μοντέλα αυτά βασίζονται σε παρουσιάσεις των επεισοδίων βροχόπτωσης διαμέσου op διαδικασιών Markov για υγρή/ξηρή ημέρα ή μεταδόσεις φατνίων. Είναι σημαντικό να γνωρίζουμε ορισμένες βασικές παραδοχές όταν κάνουμε καταβιβασμό κλίμακας σε C εξόδους κλιματικών μοντέλων για τρέχοντα και προβαλλόμενα κλίματα (Hewitson and Crane, 1996; Giorgi et al., 2001): 1. Οι εξαρτημένες μεταβλητές predictors που είναι σχετικές με την τοπική ανεξάρτητη μεταβλητή πρόγνωσης (predictand) θα πρέπει να αναπαράγονται επαρκώς από το κεντρικό κλιματικό μοντέλο σε χωρικές κλίμακες που χρησιμοποιούνται για να προσαρμοστεί η καταβιβασμένη αντίδραση. 18

23 2. Η σχέση μεταξύ των εξαρτημένων μεταβλητών πρόγνωσης (predictors) και των ανεξάρτητων μεταβλητών πρόγνωσης (predictands) παραμένει έγκυρη για περιόδους έξω από την περίοδο προσαρμογής (χρονική σταθερότητα). 3. Το σετ των εξαρτημένων μεταβλητών πρόγνωσης (predictors) ενσωματώνει ικανοποιητικά το μελλοντικό σήμα της κλιματικής αλλαγής. 4. Οι εξαρτημένες μεταβλητές πρόγνωσης (predictors) που χρησιμοποιούνται για τον καθορισμό του μελλοντικού τοπικού κλίματος δεν πρέπει να εκτείνονται έξω από τα όρια της κλιματολογίας που χρησιμοποιείται για τη βαθμονόμηση του στατιστικού μοντέλου καταβιβασμού κλίμακας. ii) Προϋποθέσεις στατιστικού καταβιβασμού κλίμακας Η πιο κοινά χρησιμοποιούμενη λογική για καταβιβασμό κλίμακας είναι ότι τα GCMs παρέχουν μόνο μια γενική άποψη για το πως οι κλιματικές μεταβλητές, όπως η παγκόσμια θερμοκρασία και βροχόπτωση, μπορεί να μεταβληθούν στο μέλλον ως αποτέλεσμα των αυξανόμενων συγκεντρώσεων ανθρωπογενόμενων αερίων του θερμοκηπίου. Γι αυτό ο καταβιβασμός κλίμακας συχνά δικαιολογείται από το γεγονός ότι η κλιματική πληροφορία απαιτείται σε υψηλότερες χρονικές και / ή χωρικές αναλύσεις σε σχέση με το πως δίνεται από την έξοδο του GCM. Παρακάτω περιγράφεται πότε είναι κατάλληλος ή όχι ο στατιστικός καταβιβασμός της κλίμακας ή όχι. iii) Καταστάσεις που απαιτούν στατιστικό καταβιβασμό κλίμακας Οι μέθοδοι στατιστικού καταβιβασμού κλίμακας είναι ιδιαίτερα χρήσιμες σε ετερογενή περιβάλλοντα με πολύπλοκη φυσιογραφία ή με απότομες κλίσεις (όπως νησιά ή βουνώδη ηπειρωτικά ή θαλάσσια συμπλέγματα) όπου υπάρχουν ισχυρές σχέσεις με τη συνοπτική κλίμακα μεταβολής. Πράγματι, ο στατιστικός καταβιβασμός κλίμακας μπορεί να είναι το μόνο πρακτικό μέσο δημιουργίας κλιματικών σεναρίων για σημειακής κλίμακας διαδικασίες όπως η διάβρωση του εδάφους (Favis-Mortlock and Boardman, 1995). Μια 19

24 περαιτέρω δικαιολόγηση για τον στατιστικό καταβιβασμό κλίμακας είναι η ανάγκη για καλύτερες πληροφορίες sub-gcm grid scale για ακραία γεγονότα όπως τα θερμικά κύματα (Schubert and Henderson-Sellers, 1997), έντονες βροχοπτώσεις (Olsson et al., 2001) ή τοπική πλημμύρα (Pilling and Jones, 2002). Το κύριο πλεονέκτημα των στατιστικών μεθόδων καταβιβασμού κλίμακας σε σχέση με τα RCMs η χαμηλή υπολογιστική τους απαίτηση. Τα πλάνα στατιστικού καταβιβασμού κλίμακας είναι επίσης εύκαμπτα με την έννοια ότι για οποιαδήποτε τοπική μεταβλητή με προβλεψιμότητα, μια μετατρεπόμενης-κλίμακας σχέση μπορεί να βρεθεί. iv) Καταστάσεις που δεν απαιτούν στατιστικό καταβιβασμό κλίμακας Μέχρι σήμερα η πλειοψηφία των μεθόδων στατιστικού καταβιβασμού κλίμακας εφαρμόζονται σε εύκρατες μέσου γεωγραφικού πλάτους περιοχές του βόρειου ημισφαιρίου. Λίγες σχετικά έχουν εξετάσει ημίξηρες ή τροπικές τοποθεσίες. Με άλλα λόγια, η εφαρμογή των μεθόδων στατιστικού καταβιβασμού κλίμακας είναι περιορισμένη σε πλούσιες σε δεδομένα περιοχές. Σε αντίθεση με τα RCMs οι περισσότερες στατιστικές μέθοδοι καταβιβασμού κλίμακας δεν μπορούν να εφαρμοστούν εκτός και αν τα δεδομένα του σταθμού είναι διαθέσιμα για βαθμονόμηση μοντέλων. Η πλειοψηφία των στατιστικών μεθόδων καταβιβασμού κλίμακας είναι ανίκανες να ενσωματώσουν την επίδραση του εδάφους-η περιοχική κλιματική αντίδραση κατευθύνεται ολοκληρωτικά από τις εξαρτημένες μεταβλητές πρόγνωσης της ελεύθερης ατμόσφαιρας (predictors) που παρέχονται από το GCM. Αυτό σημαίνει ότι τα σενάρια κλιματικής αλλαγής που παράγονται από τις συμβατικές μεθόδους στατιστικού καταβιβασμού κλίμακας θα έχουν χαμηλή ευαισθησία σε αλλαγές των αναδράσεων του εδάφους. Από τα παραπάνω, είναι ευρέως αποδεκτό ότι οι τεχνικές αυτές δεν πρέπει να εφαρμόζονται όποτε στατιστικοί παράγοντες μεταφοράς είναι προσωρινά ασταθείς. Αυτό μπορεί να αποτελέσει μια βασική θεώρηση όταν συνδυαστεί με αλλαγές σε καθεστώτα ατμοσφαιρικής κυκλοφορίας ή αιφνίδιες κλιματικές μεταβολές όπως η κατάπτωση του Ατλαντικού θερμικού ορίου κυκλοφορίας (Vellinga and Wood, 2002). Η στήριξη μόνο σε εξαρτημένες μεταβλητές πρόγνωσης 20

25 (predictors) κυκλοφορίας θα συλλάβει μόνο αυτό το συστατικό του σήματος της κλιματικής αλλαγής και ακόμη και για δεδομένα παρατήρησης μπορεί να αποτύχει να συλλάβει όλες τις όψεις της πολύετούς μεταβλητότητας (Wilby, 1997). v) Εναλλακτικές λύσεις σε για δημιουργία κλιματικών σεναρίων Λαμβάνοντας υπόψη τους παραπάνω παράγοντες, είναι αποδεκτό ότι υπάρχουν πολλές εναλλακτικές τεχνικές για τη δημιουργία υψηλής ανάλυσης σεναρίων κλιματικής αλλαγής, εκτός από την εφαρμογή των RCMs και των μεθόδων στατιστικού καταβιβασμού κλίμακας. Αυτές οι προσεγγίσεις περιλαμβάνουν τη χωρική παρεμβολή των δεδομένων φατνίου σημείου (grid-point) στην απαιτούμενη τοπική κλίμακα (μερικές φορές καλείται απλοϊκός (naïve) καταβιβασμός κλίμακας), την ανάλυση κλιματικής ευαισθησίας των μοντέλων επίδρασης (γνωστή και ως bottom-up προσέγγιση), την κατασκευή χωρικών / χρονικών αναλογιών χρησιμοποιώντας ιστορικά κλιματικά δεδομένα, και τη χρήση απλών ποσοστιαίων μεταβολών των φατνίων του GCM στις ιστορικές παρατηρημένες κλιματικού παράγοντα (μέθοδος Delta). Μια από τις πιο σύγχρονες και γνωστές διαδικασίες για την καταγραφή επίδρασης εμπλέκει τη χρήση των παραγόντων μεταβολής (Arnell, 2003a; 2003b; Arnell and Reynard, 1996; Diaz-Nieto and Wilby, 2004; Eckhardt and Ulbrich, 2003; Pilling and Jones, 1999; Prudhomme et al., 2002). Αρχικά, η κλιματολογία αναφοράς επιβεβαιώνεται για το πεδίο ή την περιοχή του ενδιαφέροντος. Με βάση αυτή τη διαπίστωση αυτό μπορεί να είναι ένας αντιπροσωπευτικός μακροπρόθεσμος μέσος όπως η περίοδος , ή μια χρονοσειρά μετεωρολογικών δεδομένων όπως οι ημερήσιες ελάχιστες θερμοκρασίες. Στη συνέχεια, υπολογίζονται οι μεταβολές στην μεταβλητή της ισοδύναμης θερμοκρασίας για το φατνίο του GCM που είναι κοντινότερο στο πεδίο στόχου. Για παράδειγμα, μια διαφορά 2,5ο C μπορεί να πραγματοποιηθεί με αφαίρεση των μέσων θερμοκρασιών του GCM για την περίοδο από τον μέσο της δεκαετίας του Τέλος, η θερμοκρασιακή μεταβολή του φατνίου του GCM (2,5 ο C σε αυτή την περίπτωση) απλά εφαρμόζεται σε κάθε ημέρα στην κλιματολογία αναφοράς. 21

26 Ωστόσο η μέθοδος αυτή παρουσιάζει σημαντικά μειονεκτήματα όπως το ότι το κατασκευασμένο και το σενάριο βάσης διαφέρουν μόνο στους αντιπροσωπευτικούς μέσους τους, μέγιστο και ελάχιστο. Όλες οι άλλες ιδιότητες των δεδομένων, όπως το εύρος και η μεταβλητότητα παραμένουν ανεπηρέαστα. Η διαδικασία υποθέτει επίσης ότι το χωρικό πλάνο του παρόντος κλίματος παραμένει ανεπηρέαστο στο μέλλον. Επιπλέον, η μέθοδος δεν εφαρμόζεται εύκολα σε αρχεία βροχόπτωσης επειδή η πρόσθεση (η ο πολλαπλασιασμός) της βροχόπτωσης παρατήρησης από τις αλλαγές βροχόπτωσης του GCM μπορεί να επηρεάσει τον αριθμό των βρόχινων ημερών, το μέγεθος των ακραίων γεγονότων, και να καταλήξει ακόμη και σε αρνητικές ποσότητες βροχόπτωσης! Όταν εφαρμόζεται απευθείας κλίμακα στις βασικές χρονοσειρές βροχόπτωσης, η χρονική ακολουθία είναι ανεπηρέαστη και έτσι η μέθοδος μπορεί να μην είναι χρήσιμη σε συνθήκες όπου αλλαγές σε μήκη φατνίου υγρής / ξηρής ημέρας είναι σημαντικές στην ανάλυση της επίδρασης, όπως στην ημίξηρη και άνυδρη υδρολογία όπου η επίδραση της βροχόπτωσης στην απορροή και στη διάρκειά της είναι μη γραμμική. Ακόμη, αυτή η προσέγγιση δεν μπορεί να αναγνωρίσει ότι οι τιμές απλών φατνιακών φατνίων (grid-cells) δεν είναι αντιπροσωπευτικές της κλίμακας του GCM. Επομένως, αυτή είναι μια προβληματική διαδικασία Βασικά στάδια στατιστικού καταβιβασμού κλίμακας Στο σημείο αυτό γίνεται μια συνοπτική περιγραφή των διαδικασιών που περιλαμβάνει μια ορθή εφαρμογή μιας μεθόδου στατιστικού καταβιβασμού κλίμακας, επισημαίνονται δηλαδή τα βασικότερα στάδια στα οποία βέβαια βασίστηκε και η παρούσα μελέτη. Θα πρέπει να αναφερθεί ότι οι κατευθυντήριες γραμμές για στατιστικό καταβιβασμό κλίμακας δίνονται από τους Wilby και συνεργάτες (Wilby et al., 2004). Η χρήση του στατιστικού καταβιβασμού κλίμακας για την ανάπτυξη σεναρίων κλιματικής αλλαγής γενικά απαιτεί φυσική λογική απ ότι μια προσομοίωση ενός ένθετου RCM (αλλά και στις δύο περιπτώσεις οι κρυμμένοι παράμετροι επηρεάζουν το αποτέλεσμα του μοντέλου ). Ωστόσο, η αξιοπιστία των σεναρίων καταβιβασμού κλίμακας ενισχύεται με 22

27 την εφαρμογή κατευθυντήριων γραμμών καλής-πρακτικής. Παρακάτω παρουσιάζονται yr ig ht - Υδ ρο μ έν τω ρ μερικά από τα πιο σημαντικά βήματα της διαδικασίας (Σχήμα 2.1.) Σχήμα 1.4. Βασικά στάδια στον στατιστικό καταβιβασμό κλίμακας (Guidelines for Use of Climate Scenarios from Statistical Downscaling Methods, Wilby et al., (2004). op i) Καθορισμός των σκοπών της μελέτης Είναι σαφές ότι καθοριστικό ρόλο στον στατιστικό καταβιβασμό κλίμακας C διαδραματίζει η ποσότητα και η ποιότητα των δεδομένων, ο διαθέσιμος χρόνος, οι πόροι και οι μετεωρολογικές πληροφορίες που απαιτούνται. Ένα χρήσιμο αρχικό σημείο για κάθε μελέτη στατιστικού καταβιβασμού κλίμακας είναι μια ανάλυση από κάτω (bottom up) των βασικών κλιματικών ευαισθησιών του συστήματος που μας ενδιαφέρει( Beersma et al., 2000). 23

28 ii) Αποτίμηση της διαθεσιμότητας και της ποιότητας των δεδομένων του αρχείου Η μεταβλητότητα όλων των τεχνικών καταβιβασμού κλίμακας έγκειται στην πρόσβαση σε υψηλής ποιότητας ανεξάρτητες μεταβλητές πρόγνωσης (predictands) και εξαρτημένες μεταβλητές πρόγνωσης (predictors) στο χώρο και σε χρονικές κλίμακες μελλοντικής χρήσης. Θα πρέπει επίσης να αναγνωριστεί στο τέλος ότι λίγοι μετεωρολογικοί σταθμοί έχουν ομάδες δεδομένων που είναι 100% πλήρη και / ή εντελώς ακριβή. Γι αυτό η έν τω ρ διαχείριση των ελλιπών δεδομένων είναι απαραίτητη για τις περισσότερες πρακτικές καταστάσεις. Ευτυχώς η επιστημονική κοινότητα καταβιβασμού κλίμακας τώρα ασχολείται με τα κέντρα κλιματικών μοντέλων που αναφέρονται στις επιθυμητές λίστες των εξαρτημένων Υδ ρο μ μεταβλητών πρόγνωσης (predictors). Χαρακτηριστικό είναι το CCCΜa (Canadian Center for Climate Analysis and Modeling) το οποίο προμηθεύει εξαρτημένες μεταβλητές πρόγνωσης στο διαδίκτυο και το οποίο αποτελεί μια από τις πηγές δεδομένων για την παρούσα εργασία. Ακόμη η επικύρωση των εξόδων των κλιματικών μοντέλων σε χωρικές και χρονικές yr ig ht - κλίμακες είναι ένας απαραίτητος προκέρσορας σε όλες τις ασκήσεις καταβιβασμού κλίμακας διότι οι τεχνικές αυτές πολλαπλασιάζουν την αβεβαιότητα στα πεδία κατεύθυνσης του GCM, και δεν βελτιώνουν βασική ικανότητα του GCM (Hewitson and op Crane, 2003). C iii) Καθορισμός του τύπου και της δομής του μοντέλου. Το εύρος των τεχνικών και των εφαρμογών στατιστικού καταβιβασμού κλίμακας έχουν αυξηθεί σημαντικά από το IPCC TAR. Σημαντικό βήμα είναι αρχικά η επιλογή της μεθόδου που θα χρησιμοποιηθεί. Συγκριτικές μελέτες έχουν δείξει ότι η ικανότητα αυτών των τεχνικών εξαρτάται από την επιλεγόμενη εφαρμογή και την περιοχή ενδιαφέροντος. Πρακτικά η επιλογή του τύπου του μοντέλου απεικονίζει τη διαθεσιμότητα των δεδομένων, την ευκολία πρόσβασης σε υπάρχοντα μοντέλα ( και τα παρελκόμενα έγγραφα), και τη φύση του προβλήματος. 24

29 Πολλές μελέτες λαμβάνουν υπόψη την περιοδική διαστρωμάτωση των δεδομένων που προηγούνται της βαθμονόμησης του μοντέλου. Οι κύριες θεωρήσεις περιλαμβάνουν το χρονικό βήμα του στατιστικού μοντέλου (ωριαίοι, ημερήσιοι, μηνιαίοι μέσοι) και μετεωρολογικά στατιστικά μοντέλα καταβιβασμού κλίμακας θα πρέπει να αναπτυχθούν ειδικά για κάθε μήνα ατομικά, για κάθε περίοδο και κάθε έτος (όπως υγρά και ξηρά επεισόδια). Σε κάποιες περιπτώσεις, οι συμβατικές κλιματολογικές περίοδοι (DIF, MAM, κ.ο.κ) μπορεί να μην απεικονίζουν φυσικές περιόδους που περιέχονται στα δεδομένα και έν τω ρ έτσι μπορεί να χρειαστούν εναλλακτικές οροθετήσεις. Ακόμη, αυστηρές ταξινομήσεις των δεδομένων χρησιμοποιώντας περιοδικούς ορισμούς που βασίζονται στην παρούσα κλιματική συμπεριφορά μπορεί να μην είναι έγκυρες κάτω από διαφοροποιημένες κλιματικές συνθήκες. Με βάση αυτές τις συνθήκες οι παράμετροι του μοντέλου επιτρέπεται Υδ ρο μ να μεταβάλλονται σε υπό-περιοδική χρονική κλίμακα. Ωστόσο, σε μερικές περιπτώσεις ( π.χ. καταβιβασμένης κλίμακας ποσότητες βροχόπτωσης σε ημίξηρες περιοχές) θα είναι απαραίτητο να ομαδοποιηθούν τα δεδομένα σε περιόδους απλά για να εξασφαλιστούν επαρκείς περιπτώσεις (υγρής-ημέρας) για τη βαθμονόμηση του μοντέλου. yr ig ht - iv) Επιλογή των κατάλληλων εξαρτημένων μεταβλητών πρόγνωσης ( predictors) Η επιλογή των μεταβλητών predictors είναι ένα από τα πιο κρίσιμα βήματα στην ανάπτυξη ενός πλάνου στατιστικού καταβιβασμού κλίμακας επειδή η απόφαση καθορίζει σε μεγάλο βαθμό το χαρακτήρα του καταβιβασμένου σεναρίου. Η διαδικασία επιλογής op είναι πολύπλοκη από το γεγονός ότι η ισχύς της συσχέτισης των ατομικών εξαρτημένων μεταβλητών πρόγνωσης (predictors) μπορεί να είναι χαμηλή (ειδικά για ημερήσια C βροχόπτωση), ή η ισχύς να μεταβάλλεται χωρικά και χρονικά. Δυστυχώς, έχουν γίνει λίγες σχετικά συστηματικές προσεγγίσεις διαφορετικών εξαρτημένων μεταβλητών πρόγνωσης ( Charles et al., 1999b; Huth, 1999; Wilby and Wigley, 2000; Winkler et al., 1997). Είναι ακόμη πιθανό σε μερικές περιπτώσεις να παραβλεφθούν χρήσιμες μεταβλητές λόγω χαμηλής συσχέτισης με τις παρούσες κλιματικές συνθήκες. Για καταβιβασμό κλίμακας της βροχόπτωσης που λαμβάνει χώρα και στην τρέχουσα εργασία είναι γνωστό ότι ο συνυπολογισμός των μεταβλητών της υγρασίας μπορεί να ασκήσει σημαντική επίδραση 25

30 στο αποτέλεσμα, όχι μόνο αλλάζοντας το μέγεθος των μελλοντικών μεταβολών αλλά και την ταυτότητα των μεταβολών (Hewitson, 1999; Charlew et al.,1999b). Σε τελική ανάλυση, η επιλογή των μεταβλητών predictors για καταβιβασμό κλίμακας παρεμποδίζεται από τα δεδομένα αρχείου των πειραμάτων με GCMs διότι το εύρος των προϊόντων της επανάλυσης γενικά υπερβαίνει αυτό που επανορθώνεται για ατομικά τρεξίματα του GCM. Λαμβάνοντας αυτό υπόψη, απλές διαδικασίες όπως η μερική ανάλυση συσχέτισης, η βηματική συμμεταβολή (stepwise regression), ή το κριτήριο πληροφορίας μπορεί να χρησιμοποιηθούν για την καταγραφή των πιο υποσχόμενων μεταβλητών predictors από μια υποψήφια ακολουθία (Charles et al., 1999b; Wilby et al., 2003). Η ιδανική εξαρτημένη μεταβλητή πρόγνωσης (predictor) για στατιστικό καταβιβασμό κλίμακας είναι ισχυρά συνδεδεμένη με την μεταβλητή στόχο, έχει φυσική έννοια, παρουσιάζεται αξιόπιστα από το GCM, και συλλαμβάνει πολυετή μεταβλητότητα. Ακόμη, οι εξαρτημένες μεταβλητές πρόγνωσης (predictors) πρέπει να αντανακλούν αθροιστικά το σήμα της κλιματικής αλλαγής συμπληρώνοντας όλα τα άλλα κριτήρια, γιατί αν λείπει αυτό θα προκύψει ένα πολύ αναξιόπιστο σενάριο κλιματικής αλλαγής. v) Ορισμός του πεδίου καταβιβασμού κλίμακας Είναι αναγκαίο να οριστεί η τοποθεσία και οι διαστάσεις του πεδίου των μεγάλης κλίμακας εξαρτημένων μεταβλητών πρόγνωσης (predictors) για καταβιβασμό κλίμακας τοπικών μετεωρολογικών μεταβλητών (ανάλογα με την επιλογή των πλευρικών μετεωρολογικών οριακών συνθηκών που χρησιμοποιούνται στην κατεύθυνση προσομοιώσεων RCM υψηλής ανάλυσης ). Όσο μικρότερο το πεδίο των εξαρτημένων μεταβλητών πρόγνωσης (predictor), τόσο πιο άμεση η επιρροή του αρχικού GCM στο καταβιβασμένο σενάριο. Η τοποθεσία του καταβιβασμένου πεδίου είναι σημαντική επειδή η ικανότητα των GCMs στην αναπαραγωγή της κλιματολογίας παρατήρησης διαφέρει μεταξύ των μοντέλων και δεν είναι ομοιόμορφη κατά μήκος του χώρου ή του χρόνου ( Lambert and Boer, 2001). Η θέση του πεδίου δείχνει επίσης τις επικρατούσες διαδικασίες που επηρεάζουν την περιοχή μελέτης (όπως τροχιά των μεσαίου γεωγραφικού πλάτους κυκλώνων, επιρροή των υδάτινων σωμάτων, ορογραφία, κ.τ.λ.). 26

Τρίκαλα, 27/12/2011. Συνεντεύξεις. «Μεγαλύτερες σε διάρκεια ξηρασίες»

Τρίκαλα, 27/12/2011. Συνεντεύξεις. «Μεγαλύτερες σε διάρκεια ξηρασίες» Τρίκαλα, 27/12/2011 Συνεντεύξεις «Μεγαλύτερες σε διάρκεια ξηρασίες» Τι επισημαίνει στην ΕΡΕΥΝΑ για την περιοχή μας ο κ. Σοφοκλής Ε. Δρίτσας, ερευνητής στο Εργαστήριο Δημογραφικών και Κοινωνικών Αναλύσεων

Διαβάστε περισσότερα

ΤΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ «ΥΔΡΟΜΕΝΤΩΡ»

ΤΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ «ΥΔΡΟΜΕΝΤΩΡ» ΤΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ «ΥΔΡΟΜΕΝΤΩΡ» Συντονιστής: Καθ. Αθανάσιος Λουκάς Επιστ. Υπεύθυνος: Αναπλ. Καθ. Νικήτας Μυλόπουλος Δρ. Λάμπρος Βασιλειάδης Εργαστήριο Υδρολογίας και Ανάλυσης Υδατικών Συστημάτων, Πεδίον Άρεως,

Διαβάστε περισσότερα

Για να περιγράψουμε την ατμοσφαιρική κατάσταση, χρησιμοποιούμε τις έννοιες: ΚΑΙΡΟΣ. και ΚΛΙΜΑ

Για να περιγράψουμε την ατμοσφαιρική κατάσταση, χρησιμοποιούμε τις έννοιες: ΚΑΙΡΟΣ. και ΚΛΙΜΑ Το κλίμα της Ευρώπης Το κλίμα της Ευρώπης Για να περιγράψουμε την ατμοσφαιρική κατάσταση, χρησιμοποιούμε τις έννοιες: ΚΑΙΡΟΣ και ΚΛΙΜΑ Καιρός: Οι ατμοσφαιρικές συνθήκες που επικρατούν σε μια περιοχή, σε

Διαβάστε περισσότερα

Ε λ Νίνιο (El Niño) ονοµάζεται το θερµό βόρειο θαλάσσιο ρεύµα που εµφανίζεται στις ακτές του Περού και του Ισηµερινού, αντικαθιστώντας το ψυχρό νότιο ρεύµα Humboldt. Με κλιµατικούς όρους αποτελει µέρος

Διαβάστε περισσότερα

Θέρμανση θερμοκηπίων με τη χρήση αβαθούς γεωθερμίας γεωθερμικές αντλίες θερμότητας

Θέρμανση θερμοκηπίων με τη χρήση αβαθούς γεωθερμίας γεωθερμικές αντλίες θερμότητας Θέρμανση θερμοκηπίων με τη χρήση αβαθούς γεωθερμίας γεωθερμικές αντλίες θερμότητας Η θερμοκρασία του εδάφους είναι ψηλότερη από την ατμοσφαιρική κατά τη χειμερινή περίοδο, χαμηλότερη κατά την καλοκαιρινή

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΙ Καβάλας, Τμήμα Δασοπονίας και Διαχείρισης Φυσικού Περιβάλλοντος Μάθημα Μετεωρολογίας-Κλιματολογίας Υπεύθυνη : Δρ Μάρθα Λαζαρίδου Αθανασιάδου

ΤΕΙ Καβάλας, Τμήμα Δασοπονίας και Διαχείρισης Φυσικού Περιβάλλοντος Μάθημα Μετεωρολογίας-Κλιματολογίας Υπεύθυνη : Δρ Μάρθα Λαζαρίδου Αθανασιάδου ΘΕΡΜΟΚΡΑΣΙΑ ΑΕΡΑ ΚΑΙ ΕΔΑΦΟΥΣ ΤΕΙ Καβάλας, Τμήμα Δασοπονίας και Διαχείρισης Φυσικού Περιβάλλοντος Μάθημα Μετεωρολογίας-Κλιματολογίας Υπεύθυνη : Δρ Μάρθα Λαζαρίδου Αθανασιάδου 3. ΘΕΡΜΟΚΡΑΣΙΑ ΑΕΡΑ ΚΑΙ ΕΔΑΦΟΥΣ

Διαβάστε περισσότερα

Πολυτεχνείο Κρήτης Τμήμα Μηχανικών Περιβάλλοντος. Εθνικό Κέντρο Κοινωνικών Ερευνών Ινστιτούτο Αστικής & Αγροτικής Kοινωνιολογίας Ομάδα Περιβάλλοντος

Πολυτεχνείο Κρήτης Τμήμα Μηχανικών Περιβάλλοντος. Εθνικό Κέντρο Κοινωνικών Ερευνών Ινστιτούτο Αστικής & Αγροτικής Kοινωνιολογίας Ομάδα Περιβάλλοντος Ερευνητιικό Έργο MIRAGE (Mediiterranean Intermiittent Riiver ManAGEment) Διιαχείίριιση Ποταμών Διιαλείίπουσας Ροής στη Μεσόγειιο Πολυτεχνείο Κρήτης Τμήμα Μηχανικών Περιβάλλοντος Εθνικό Κέντρο Κοινωνικών

Διαβάστε περισσότερα

Η ΣΤΑΘΜΗ ΤΗΣ ΘΑΛΑΣΣΑΣ ΧΘΕΣ, ΣΗΜΕΡΑ, ΑΥΡΙΟ

Η ΣΤΑΘΜΗ ΤΗΣ ΘΑΛΑΣΣΑΣ ΧΘΕΣ, ΣΗΜΕΡΑ, ΑΥΡΙΟ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΣΠΗΛΑΙΟΛΟΠΚΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ Σίνα 32, Αθήνα 106 72, τηλ.210-3617824, φαξ 210-3643476, e- mails: ellspe@otenet.gr & info@speleologicalsociety.gr website: www.speleologicalsociety.gr ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ

Διαβάστε περισσότερα

Εξάτμιση και Διαπνοή

Εξάτμιση και Διαπνοή Εξάτμιση και Διαπνοή Εξάτμιση, Διαπνοή Πραγματική και δυνητική εξατμισοδιαπνοή Μέθοδοι εκτίμησης της εξάτμισης από υδάτινες επιφάνειες Μέθοδοι εκτίμησης της δυνητικής και πραγματικής εξατμισοδιαπνοής (ΕΤ)

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΚΛΗΣΕΙΣ & ΕΥΚΑΙΡΙΕΣ ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΔΗΜΟΥΣ ΣΤΗ ΝΕΑ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΙΚΗ ΠΕΡΙΟΔΟ

ΠΡΟΚΛΗΣΕΙΣ & ΕΥΚΑΙΡΙΕΣ ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΔΗΜΟΥΣ ΣΤΗ ΝΕΑ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΙΚΗ ΠΕΡΙΟΔΟ ΠΡΟΚΛΗΣΕΙΣ & ΕΥΚΑΙΡΙΕΣ ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΔΗΜΟΥΣ ΣΤΗ ΝΕΑ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΙΚΗ ΠΕΡΙΟΔΟ ΔΡ. ΡΑΛΛΗΣ ΓΚΕΚΑΣ, ΠΡΟΕΔΡΟΣ SKEPSIS Παρουσίαση στο Δημοτικό Συμβούλιο Δήμου Πλαστήρα, Νοέμβριος 2014 ΣΤΟΧΟΣ ΤΗΣ ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΗΣ ΕΥΡΩΠΗ

Διαβάστε περισσότερα

Πιστοποίηση των αντηλιακών µεµβρανών 3M Scotchtint της εταιρίας 3Μ

Πιστοποίηση των αντηλιακών µεµβρανών 3M Scotchtint της εταιρίας 3Μ Πιστοποίηση των αντηλιακών µεµβρανών 3M Scotchtint της εταιρίας 3Μ 1 Πιστοποίηση των αντηλιακών µεµβρανών 3M Scotchtint της εταιρίας 3Μ Οι αντηλιακές µεµβράνες 3M Scotchtint της εταιρίας 3Μ µελετήθηκαν

Διαβάστε περισσότερα

ΚΛΙΜΑΤΙΚΗ ΑΛΛΑΓΗ, ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΤΗΣ ΕΦΟΔΙΑΣΤΙΚΗΣ ΑΛΥΣΙΔΑΣ ΚΑΙ ΠΡΟΣΑΡΜΟΓΗ ΤΩΝ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ

ΚΛΙΜΑΤΙΚΗ ΑΛΛΑΓΗ, ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΤΗΣ ΕΦΟΔΙΑΣΤΙΚΗΣ ΑΛΥΣΙΔΑΣ ΚΑΙ ΠΡΟΣΑΡΜΟΓΗ ΤΩΝ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ ΚΛΙΜΑΤΙΚΗ ΑΛΛΑΓΗ, ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΤΗΣ ΕΦΟΔΙΑΣΤΙΚΗΣ ΑΛΥΣΙΔΑΣ ΚΑΙ ΠΡΟΣΑΡΜΟΓΗ ΤΩΝ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ Περιεχόµενα ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΕΚ ΟΣΗ 11 ΠΡΟΟΙΜΙΟ 31 ΠΡΟΛΟΓΟΣ 33 ΕΥΧΑΡΙΣΤΙΕΣ 43 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1 Η ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΗ ΣΤΟΝ 21

Διαβάστε περισσότερα

ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΔΙΑ ΒΙΟΥ ΜΑΘΗΣΗΣ & ΘΡΗΣΚΕΥΜΑΤΩΝ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΙΑΚΑ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ «ΑΝΤΑΓΩΝΙΣΤΙΚΟΤΗΤΑ & ΕΠΙΧΕΙΡΗΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑ» ΚΑΙ

ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΔΙΑ ΒΙΟΥ ΜΑΘΗΣΗΣ & ΘΡΗΣΚΕΥΜΑΤΩΝ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΙΑΚΑ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ «ΑΝΤΑΓΩΝΙΣΤΙΚΟΤΗΤΑ & ΕΠΙΧΕΙΡΗΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑ» ΚΑΙ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΔΙΑ ΒΙΟΥ ΜΑΘΗΣΗΣ & ΘΡΗΣΚΕΥΜΑΤΩΝ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΙΑΚΑ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ «ΑΝΤΑΓΩΝΙΣΤΙΚΟΤΗΤΑ & ΕΠΙΧΕΙΡΗΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑ» ΚΑΙ Κωδικός Έργου:09-ΣΥΝ31-667 ΤΙΤΛΟΣ ΠΑΡΑΔΟΤΕΟΥ: ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΩΝ ΣΕ

Διαβάστε περισσότερα

ΚΛΙΜΑΤΙΚΕΣ ΑΛΛΑΓΕΣ ΣΤΗΝ ΚΥΠΡΟ

ΚΛΙΜΑΤΙΚΕΣ ΑΛΛΑΓΕΣ ΣΤΗΝ ΚΥΠΡΟ ΚΛΙΜΑΤΙΚΕΣ ΑΛΛΑΓΕΣ ΣΤΗΝ ΚΥΠΡΟ Θεοφίλου Μάριος, Πασιαρδής Στέλιος Μετεωρολογική Υπηρεσία Κύπρου, Τομέας Κλιματολογίας και Εφαρμογών Μετεωρολογίας Δρ. Σεργίδου Δέσποινα, Καταφιλιώτου Μάρθα Τεχνολογικό Πανεπιστήμιο

Διαβάστε περισσότερα

Ανάπτυξη εθνικής στρατηγικής για την προσαρμογή στις αρνητικές επιπτώσεις της κλιματικής αλλαγής στην Κύπρο CYPADAPT LIFE10 ENV/CY/000723

Ανάπτυξη εθνικής στρατηγικής για την προσαρμογή στις αρνητικές επιπτώσεις της κλιματικής αλλαγής στην Κύπρο CYPADAPT LIFE10 ENV/CY/000723 Ανάπτυξη εθνικής στρατηγικής για την προσαρμογή στις αρνητικές επιπτώσεις της κλιματικής αλλαγής στην Κύπρο CYPADAPT LIFE10 ENV/CY/000723 Εθνικό Σχέδιο Προσαρμογής της Κύπρου στην Kλιματική Aλλαγή Παραδοτέο

Διαβάστε περισσότερα

Σύντομο Ενημερωτικό Υλικό Μικρών Εμπορικών Επιχειρήσεων για το Ανθρακικό Αποτύπωμα ΝΟΕΜΒΡΙΟΣ 2012 -1-

Σύντομο Ενημερωτικό Υλικό Μικρών Εμπορικών Επιχειρήσεων για το Ανθρακικό Αποτύπωμα ΝΟΕΜΒΡΙΟΣ 2012 -1- ΕΘΝΙΚΗ ΣΥΝΟΜΟΣΠΟΝΔΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΟΥ ΕΜΠΟΡΙΟΥ Σύντομο Ενημερωτικό Υλικό Μικρών Εμπορικών Επιχειρήσεων για το Ανθρακικό Αποτύπωμα Πως οι μικρές εμπορικές επιχειρήσεις επηρεάζουν το περιβάλλον και πως μπορούν

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΥΔΑΤΙΚΩΝ ΠΟΡΩΝ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΙΡΗΝΗ ΤΗΝ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΚΑΙ ΤΟ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ. Γιώργου Τσακίρη Καθηγητή Ε.Μ.Π.

ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΥΔΑΤΙΚΩΝ ΠΟΡΩΝ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΙΡΗΝΗ ΤΗΝ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΚΑΙ ΤΟ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ. Γιώργου Τσακίρη Καθηγητή Ε.Μ.Π. ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΥΔΑΤΙΚΩΝ ΠΟΡΩΝ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΙΡΗΝΗ ΤΗΝ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΚΑΙ ΤΟ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ Γιώργου Τσακίρη Καθηγητή Ε.Μ.Π. 1. ΕΙΣΑΓΩΓΗ Η Ολοκληρωμένη Διαχείριση των Υδατικών Πόρων (Integrated water resources management)

Διαβάστε περισσότερα

4. Τελειώνει το νερό στον πλανήτη μας;

4. Τελειώνει το νερό στον πλανήτη μας; 4. Τελειώνει το νερό στον πλανήτη μας; Όπως είναι γνωστό, το νερό κάνει ένα κύκλο στη φύση και για εκατομμύρια χρόνια καλύπτει τις ανάγκες όλων των οργανισμών στον πλανήτη μας. Τα τελευταία χρόνια παρατηρείται

Διαβάστε περισσότερα

ΚΑΤΑΤΑΞΗ ΚΛΙΜΑΤΩΝ σκοπό έχει

ΚΑΤΑΤΑΞΗ ΚΛΙΜΑΤΩΝ σκοπό έχει ΚΑΤΑΤΑΞΗ ΚΛΙΜΑΤΩΝ Το κλίμα είναι συνδυασμός των μέσων όρων και των άκρων τιμών των μετεωρολογικών φαινομένων που συμβαίνουν σ έναν τόπο. Υπάρχουν άπειρα κλίματα. Η ταξινόμηση των κλιμάτων σκοπό έχει: 1.Να

Διαβάστε περισσότερα

Στοχαστικότητα: μελέτη, μοντελοποίηση και πρόβλεψη φυσικών φαινομένων

Στοχαστικότητα: μελέτη, μοντελοποίηση και πρόβλεψη φυσικών φαινομένων Στοχαστικότητα: μελέτη, μοντελοποίηση και πρόβλεψη φυσικών φαινομένων Δρ. Τακβόρ Σουκισιάν Κύριος Ερευνητής ΕΛΚΕΘΕ Forecasting is very dangerous, especially about the future --- Samuel Goldwyn 1 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ

Διαβάστε περισσότερα

Eκτίμηση πλημμυρικού κινδύνου πριν και μετά από πυρκαγιά

Eκτίμηση πλημμυρικού κινδύνου πριν και μετά από πυρκαγιά Eκτίμηση πλημμυρικού κινδύνου πριν και μετά από πυρκαγιά Υπηρεσίες και προϊόντα υποστήριξης προληπτικού σχεδιασμού αντιμετώπισης δασικών πυρκαγιών και πλημμυρών μετά την πυρκαγιά 3 ο Συμμετοχικό Εργαστήριο

Διαβάστε περισσότερα

Συμπεράσματα από την ανάλυση για την Ευρωπαϊκή Ένωση

Συμπεράσματα από την ανάλυση για την Ευρωπαϊκή Ένωση Ενεργειακή πολιτική για την Ελλάδα: σύγκλιση ή απόκλιση από την Ευρωπαϊκή προοπτική; Π. Κάπρου, Καθηγητή ΕΜΠ Εισαγωγή Πρόσφατα δημοσιεύτηκε από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή, Γενική Διεύθυνση Ενέργειας, η έκδοση

Διαβάστε περισσότερα

ιάρθρωση παρουσίασης 1. Ιστορικό διαχείρισης της λίµνης Πλαστήρα 2. Συλλογή και επεξεργασία δεδοµένων 3. Μεθοδολογική προσέγγιση

ιάρθρωση παρουσίασης 1. Ιστορικό διαχείρισης της λίµνης Πλαστήρα 2. Συλλογή και επεξεργασία δεδοµένων 3. Μεθοδολογική προσέγγιση Ανδρέας Ευστρατιάδης, υποψήφιος διδάκτορας Εθνικό Μετσόβιο Πολυτεχνείο Τοµέας Υδατικών πόρων Ποσοτική και ποιοτική θεώρηση της λειτουργίας του ταµιευτήρα Πλαστήρα Περιβαλλοντικές Επιπτώσεις από Υδραυλικά

Διαβάστε περισσότερα

2. Τι ονομάζομε μετεωρολογικά φαινόμενα, μετεωρολογικά στοιχεία, κλιματολογικά στοιχεία αναφέρατε παραδείγματα.

2. Τι ονομάζομε μετεωρολογικά φαινόμενα, μετεωρολογικά στοιχεία, κλιματολογικά στοιχεία αναφέρατε παραδείγματα. ΘΕΜΑΤΑ ΜΕΤΕΩΡΟΛΟΓΙΑΣ-ΚΛΙΜΑΤΟΛΟΓΙΑΣ 1. Διευκρινίστε τις έννοιες «καιρός» και «κλίμα» 2. Τι ονομάζομε μετεωρολογικά φαινόμενα, μετεωρολογικά στοιχεία, κλιματολογικά στοιχεία αναφέρατε παραδείγματα. 3. Ποιοι

Διαβάστε περισσότερα

η πληρότητα των ξενοδοχείων στο σύνολο της χώρας την ίδια περίοδο, καθώς αυτό αποτελεί μια σημαντική ένδειξη του συνολικού τζίρου των τουριστικών

η πληρότητα των ξενοδοχείων στο σύνολο της χώρας την ίδια περίοδο, καθώς αυτό αποτελεί μια σημαντική ένδειξη του συνολικού τζίρου των τουριστικών ΤΟΥΡΙΣΜΟΣ 2005-2008 Η Ελλάδα είναι ένας από τους δημοφιλέστερους τουριστικούς προορισμούς παγκοσμίως, ένας πόλος έλξης για χιλιάδες επισκέπτες κάθε χρόνο. Ο τουριστικός τομέας αποτελεί, αδιαμφισβήτητα,

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΟΙ ΔΕΙΚΤΕΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΠΑΡΑΚΟΛΟΥΘΗΣΗ ΤΟΥ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΙΑΚΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ ΕΛΛΑΔΑ - ΚΥΠΡΟΣ 2007-2013

ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΟΙ ΔΕΙΚΤΕΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΠΑΡΑΚΟΛΟΥΘΗΣΗ ΤΟΥ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΙΑΚΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ ΕΛΛΑΔΑ - ΚΥΠΡΟΣ 2007-2013 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΑΞΟΝΑΣ ΠΡΟΤΕΡΑΙΟΤΗΤΑΣ 1 «ΑΝΤΑΓΩΝΙΣΤΙΚΟΤΗΤΑ»... 2 ΑΞΟΝΑΣ ΠΡΟΤΕΡΑΙΟΤΗΤΑΣ 2 «ΦΥΣΙΚΟ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΙΚΟ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ»... 3 ΑΞΟΝΑΣ ΠΡΟΤΕΡΑΙΟΤΗΤΑΣ 3 «ΠΡΟΣΒΑΣΙΜΟΤΗΤΑ ΚΑΙ ΑΣΦΑΛΕΙΑ ΠΕΡΙΟΧΗΣ»... 4 ΑΞΟΝΑΣ

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΘΗΤΙΚΑ ΗΛΙΑΚΑ ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ

ΠΑΘΗΤΙΚΑ ΗΛΙΑΚΑ ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΕΦΑΡΜΟΓΕΣ νέες κατασκευές ανακαίνιση και µετασκευή ιστορικών κτιρίων αναδιαµόρφωση καινούριων κτιρίων έργα "εκ του µηδενός" σε ιστορικά πλαίσια 2 Ο ενεργειακός σχεδιασµός του κτιριακού κελύφους θα πρέπει

Διαβάστε περισσότερα

Π3.1 ΣΧΕΔΙΟ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗΣ

Π3.1 ΣΧΕΔΙΟ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗΣ Π3.1 ΣΧΕΔΙΟ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗΣ Αριθμός Έκδοσης: ΕΚΕΤΑ ΙΜΕΤ ΕΜ Β 2014 13 Παραδοτέο ΙΜΕΤ Τίτλος Έργου: «Ολοκληρωμένο σύστημα για την ασφαλή μεταφορά μαθητών» Συγγραφέας: Δρ. Μαρία Μορφουλάκη Κορνηλία Μαρία ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗ,

Διαβάστε περισσότερα

ΕΣΠΑ 2014-2020 Ο νέος στρατηγικός σχεδιασμός. Εξειδίκευση Αξόνων Στρατηγικής Περιβάλλον - Αειφόρος Ανάπτυξη

ΕΣΠΑ 2014-2020 Ο νέος στρατηγικός σχεδιασμός. Εξειδίκευση Αξόνων Στρατηγικής Περιβάλλον - Αειφόρος Ανάπτυξη ΓΕΝΙΚΗ ΓΡΑΜΜΑΤΕΙΑ ΔΗΜΟΣΙΩΝ ΕΠΕΝΔΥΣΕΩΝ ΕΣΠΑ ΕΣΠΑ 2014-2020 Ο νέος στρατηγικός σχεδιασμός Εξειδίκευση Αξόνων Στρατηγικής Περιβάλλον - Αειφόρος Ανάπτυξη ΕΙΔΙΚΗ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΗΣ, ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΥ & ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΙΑΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ «ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΑΝΘΡΩΠΙΝΟΥ ΥΝΑΜΙΚΟΥ»

ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΙΑΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ «ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΑΝΘΡΩΠΙΝΟΥ ΥΝΑΜΙΚΟΥ» ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙ ΕΙΑΣ ΙΑ ΒΙΟΥ ΜΑΘΗΣΗΣ ΚΑΙ ΘΡΗΣΚΕΥΜΑΤΩΝ ΓΕΝΙΚΗ ΓΡΑΜΜΑΤΕΙΑ ΕΡΕΥΝΑΣ ΚΑΙ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΙΑΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ «ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΑΝΘΡΩΠΙΝΟΥ ΥΝΑΜΙΚΟΥ» ΡΑΣΗ «Υποστήριξη των Επιχειρήσεων

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΟΠΤΙΚΕΣ ΤΗΣ ΠΑΓΚΟΣΜΙΑΣ ΕΝΕΡΓΕΙΑΚΗΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ ΕΩΣ ΤΟ 2050 (WETO-H2)

ΠΡΟΟΠΤΙΚΕΣ ΤΗΣ ΠΑΓΚΟΣΜΙΑΣ ΕΝΕΡΓΕΙΑΚΗΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ ΕΩΣ ΤΟ 2050 (WETO-H2) ΠΡΟΟΠΤΙΚΕΣ ΤΗΣ ΠΑΓΚΟΣΜΙΑΣ ΕΝΕΡΓΕΙΑΚΗΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ ΕΩΣ ΤΟ 2050 (WETO-H2) ΒΑΣΙΚΑ ΜΗΝΥΜΑΤΑ Στο πλαίσιο της µελέτης WETO-H2 εκπονήθηκε σενάριο προβλέψεων και προβολών αναφοράς για το παγκόσµιο σύστηµα ενέργειας

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΗ ΑΣΚΣΗΣΗ 5

ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΗ ΑΣΚΣΗΣΗ 5 ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΤΜΗΜΑ ΦΥΣΙΚΗΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΩΝ ΣΠΟΥ ΩΝ ΦΥΣΙΚΗ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΗ ΑΣΚΣΗΣΗ 5 Προσδιορισµός του ύψους του οραικού στρώµατος µε τη διάταξη lidar. Μπαλής

Διαβάστε περισσότερα

ΥΔΑΤΙΚΟΙ ΠΟΡΟΙ ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΑ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗΣ ΠΡΟΟΠΤΙΚΕΣ Β. ΤΣΙΟΥΜΑΣ - Β. ΖΟΡΑΠΑΣ ΥΔΡΟΓΕΩΛΟΓΟΙ

ΥΔΑΤΙΚΟΙ ΠΟΡΟΙ ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΑ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗΣ ΠΡΟΟΠΤΙΚΕΣ Β. ΤΣΙΟΥΜΑΣ - Β. ΖΟΡΑΠΑΣ ΥΔΡΟΓΕΩΛΟΓΟΙ ΥΔΑΤΙΚΟΙ ΠΟΡΟΙ ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΑ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗΣ ΠΡΟΟΠΤΙΚΕΣ Ε.Κ.Β.Α.Α. - Ι.Γ.Μ.Ε.Μ. Β. ΤΣΙΟΥΜΑΣ - Β. ΖΟΡΑΠΑΣ ΥΔΡΟΓΕΩΛΟΓΟΙ Διαθεσιμότητα των υδατικών πόρων και διαφοροποίηση των αναγκών σε νερό στις χώρες της της

Διαβάστε περισσότερα

Εισαγωγή στο Υ ΡΟΣΚΟΠΙΟ

Εισαγωγή στο Υ ΡΟΣΚΟΠΙΟ ΕΞΑΡΧΟΥ ΝΙΚΟΛΟΠΟΥΛΟΣ ΜΠΕΝΣΑΣΣΩΝ ΣΥΜΒΟΥΛΟΙ ΜΗΧΑΝΙΚΟΙ Ε.Π.Ε. ΛΑΖΑΡΙ ΗΣ & ΣΥΝΕΡΓΑΤΕΣ ΑΝΩΝΥΜΗ ΤΕΧΝΙΚΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ ΜΕΛΕΤΩΝ Α.Ε. ΓΕΩΘΕΣΙΑ ΣΥΜΒΟΥΛΟΙ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ Ε.Π.Ε. Εισαγωγή στο Υ ΡΟΣΚΟΠΙΟ Ν. Μαµάσης & Σ. Μίχας

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΟΚΛΙΜΑΤΙΚΟΣ ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΣ ΚΤΗΡΙΩΝ. Εύη Τζανακάκη Αρχιτέκτων Μηχ. MSc

ΒΙΟΚΛΙΜΑΤΙΚΟΣ ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΣ ΚΤΗΡΙΩΝ. Εύη Τζανακάκη Αρχιτέκτων Μηχ. MSc ΒΙΟΚΛΙΜΑΤΙΚΟΣ ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΣ ΚΤΗΡΙΩΝ Εύη Τζανακάκη Αρχιτέκτων Μηχ. MSc Αρχές ενεργειακού σχεδιασμού κτηρίων Αξιοποίηση των τοπικών περιβαλλοντικών πηγών και τους νόμους ανταλλαγής ενέργειας κατά τον αρχιτεκτονικό

Διαβάστε περισσότερα

Φυτεµένα δώµατα & ενεργειακή συµπεριφορά κτιρίων

Φυτεµένα δώµατα & ενεργειακή συµπεριφορά κτιρίων Αριστοτέλειο Πανεπιστήµιο Θεσσαλονίκης Τµήµα Πολιτικών Μηχανικών Εργαστήριο Οικοδοµικής και Φυσικής των Κτιρίων lbcp.civil.auth.gr Φυτεµένα δώµατα & ενεργειακή συµπεριφορά κτιρίων Θ.Γ.Θεοδοσίου, επ.καθηγητής

Διαβάστε περισσότερα

Γκανούλης Φίλιππος Α.Π.Θ.

Γκανούλης Φίλιππος Α.Π.Θ. Σύστηµα Υποστήριξης Αποφάσεων για την Ολοκληρωµένη ιαχείριση Υδάτων της ιασυνοριακής Λεκάνης Απορροής των Πρεσπών Γκανούλης Φίλιππος Α.Π.Θ. Ολοκληρωµένη ιαχείριση Υδατικών Πόρων Global Water Partnership

Διαβάστε περισσότερα

2. ΓΕΩΓΡΑΦΙΑ ΤΗΣ Υ ΡΟΣΦΑΙΡΑΣ

2. ΓΕΩΓΡΑΦΙΑ ΤΗΣ Υ ΡΟΣΦΑΙΡΑΣ 2. ΓΕΩΓΡΑΦΙΑ ΤΗΣ Υ ΡΟΣΦΑΙΡΑΣ 2.1 Ωκεανοί και Θάλασσες. Σύµφωνα µε τη ιεθνή Υδρογραφική Υπηρεσία (International Hydrographic Bureau, 1953) ως το 1999 θεωρούντο µόνο τρεις ωκεανοί: Ο Ατλαντικός, ο Ειρηνικός

Διαβάστε περισσότερα

Ορισμοί και βασικές έννοιες της αβαθούς γεωθερμίας Συστήματα αβαθούς γεωθερμίας

Ορισμοί και βασικές έννοιες της αβαθούς γεωθερμίας Συστήματα αβαθούς γεωθερμίας Ορισμοί και βασικές έννοιες της αβαθούς γεωθερμίας Συστήματα Ενότητες: 1.1 Η παροχή θερμικής ενέργειας στα κτίρια 1.2 Τα συστήματα της σε ευρωπαϊκό & τοπικό επίπεδο 1.3 Το δυναμικό των συστημάτων της 1.1

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΚΟΛΛΙΝΤΖΑ. Ερωτήσεις πολλαπλής επιλογής. Συντάκτης: Δημήτριος Κρέτσης

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΚΟΛΛΙΝΤΖΑ. Ερωτήσεις πολλαπλής επιλογής. Συντάκτης: Δημήτριος Κρέτσης ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΚΟΛΛΙΝΤΖΑ Ερωτήσεις πολλαπλής επιλογής Συντάκτης: Δημήτριος Κρέτσης 1. Ο κλάδος της περιγραφικής Στατιστικής: α. Ασχολείται με την επεξεργασία των δεδομένων και την ανάλυση

Διαβάστε περισσότερα

Το εργαλείο NEXUS για την ανάπτυξη των Νοτίων Περιφερειών στο Ευρωπαϊκό πλαίσιο

Το εργαλείο NEXUS για την ανάπτυξη των Νοτίων Περιφερειών στο Ευρωπαϊκό πλαίσιο ESPON 2013 Programme Το εργαλείο NEXUS για την ανάπτυξη των Νοτίων Περιφερειών στο Ευρωπαϊκό πλαίσιο Ο ρόλος των περιφερειών στην Στρατηγική Ευρώπη 2020 : Έξυπνη, βιώσιμη και χωρίς αποκλεισμούς χωρική

Διαβάστε περισσότερα

Σχήμα 20: Τύποι πληθυσμιακών πυραμίδων

Σχήμα 20: Τύποι πληθυσμιακών πυραμίδων IV.3. Οι πληθυσμιακές πυραμίδες Στην ανάλυση των πληθυσμιακών δομών κεντρικό ρόλο έχουν οι πληθυσμιακές πυραμίδες και οι αποκαλούμενοι δομικοί δείκτες. Η κατανομή του συνόλου των ατόμων ενός πληθυσμού

Διαβάστε περισσότερα

Ορθολογική διαχείριση των υδάτων- Το παράδειγμα της Περιφέρειας Κεντρικής Μακεδονίας

Ορθολογική διαχείριση των υδάτων- Το παράδειγμα της Περιφέρειας Κεντρικής Μακεδονίας Ορθολογική διαχείριση των υδάτων- Το παράδειγμα της Περιφέρειας Κεντρικής Μακεδονίας Δρ. Νικόλαος Τσοτσόλης Γεωπόνος-μέλος του ΓΕΩΤΕΕ, με ειδίκευση στη διαχείριση των εδαφοϋδατικών πόρων (MSc, PhD) Γενικός

Διαβάστε περισσότερα

Ποσοστό απόδοσης. Ποιοτικός παράγοντας για την φωτοβολταϊκή εγκατάσταση

Ποσοστό απόδοσης. Ποιοτικός παράγοντας για την φωτοβολταϊκή εγκατάσταση Ποσοστό απόδοσης Ποιοτικός παράγοντας για την φωτοβολταϊκή εγκατάσταση Περιεχόμενα Το ποσοστό απόδοσης είναι ένα από τα σημαντικότερα μεγέθη για την αξιολόγηση της αποδοτικότητας μίας φωτοβολταϊκής εγκατάστασης.

Διαβάστε περισσότερα

ΜΕΤΑ-ΑΝΑΛΥΣΗ (Meta-Analysis)

ΜΕΤΑ-ΑΝΑΛΥΣΗ (Meta-Analysis) ΚΕΦΑΛΑΙΟ 23 ΜΕΤΑ-ΑΝΑΛΥΣΗ (Meta-Analysis) ΕΙΣΑΓΩΓΗ Έχοντας παρουσιάσει τις βασικές έννοιες των ελέγχων υποθέσεων, θα ήταν, ίσως, χρήσιμο να αναφερθούμε σε μια άλλη περιοχή στατιστικής συμπερασματολογίας

Διαβάστε περισσότερα

ΔΕΛΤΙΟ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΩΝ ΔΕΙΚΤΗ SET15: ΕΞΩΤΕΡΙΚΟ ΕΜΠΟΡΙΟ

ΔΕΛΤΙΟ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΩΝ ΔΕΙΚΤΗ SET15: ΕΞΩΤΕΡΙΚΟ ΕΜΠΟΡΙΟ ΔΕΛΤΙΟ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΩΝ ΔΕΙΚΤΗ SET15: ΕΞΩΤΕΡΙΚΟ ΕΜΠΟΡΙΟ ΟΡΙΣΜΟΣ - ΣΚΟΠΙΜΟΤΗΤΑ Ο δείκτης εκτιμά την αξία των εισαγωγών και εξαγωγών ανά Περιφέρεια από και προς τις χώρες της ΕΕ ή τρίτες χώρες, καθώς και τη

Διαβάστε περισσότερα

ΔΕΛΤΙΟ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΩΝ ΔΕΙΚΤΗ SET15: ΕΞΩΤΕΡΙΚΟ ΕΜΠΟΡΙΟ

ΔΕΛΤΙΟ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΩΝ ΔΕΙΚΤΗ SET15: ΕΞΩΤΕΡΙΚΟ ΕΜΠΟΡΙΟ ΔΕΛΤΙΟ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΩΝ ΔΕΙΚΤΗ ΟΡΙΣΜΟΣ - ΣΚΟΠΙΜΟΤΗΤΑ Ο δείκτης εκτιμά στην αξία των εισαγωγών και εξαγωγών ανά Περιφέρεια από και προς τις χώρες της ΕΕ ή τρίτες χώρες, καθώς και τη σχέση των εξαγωγών ως προς

Διαβάστε περισσότερα

Ενεργειακή απόδοση. μέσα από νέες προδιαγραφές σχεδιασμού με βάση το ΕΝ 13779 για συστήματα αερισμού και κλιματισμού

Ενεργειακή απόδοση. μέσα από νέες προδιαγραφές σχεδιασμού με βάση το ΕΝ 13779 για συστήματα αερισμού και κλιματισμού μέσα από νέες προδιαγραφές σχεδιασμού με βάση το ΕΝ 13779 για συστήματα Hannes Lütz Product Manager CentraLine c/o Honeywell GmbH 03 I 2008 Το νέο πρότυπο ΕΝ 13779 (2) για συστήματα αποτελεί μία από τις

Διαβάστε περισσότερα

Πάνος Καρβούνης, Επικεφαλής της Αντιπροσωπείας της Ευρωπαϊκής Επιτροπής στην Ελλάδα

Πάνος Καρβούνης, Επικεφαλής της Αντιπροσωπείας της Ευρωπαϊκής Επιτροπής στην Ελλάδα «Ενεργειακά δίκτυα στην Ευρώπη η υλοποίηση ενός οράματος» The Economist «Η Θάλασσα της Ευρώπης: Σκιαγραφώντας τον χάρτη της οικονομικής ανάπτυξης» Θεσσαλονίκη, 17 Φεβρουαρίου 2014 Πάνος Καρβούνης, Επικεφαλής

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΤΑΣΗ ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΩΝ ΕΠΙΛΟΓΩΝ ΤΩΝ ΘΕΜΑΤΙΚΩΝ ΟΜΑΔΩΝ ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΟΥ ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΥ, ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΓΡΟΤΙΚΗ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΜΕΤΑ ΤΟ 2013 ΕΓΓΡΑΦΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ

ΠΡΟΤΑΣΗ ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΩΝ ΕΠΙΛΟΓΩΝ ΤΩΝ ΘΕΜΑΤΙΚΩΝ ΟΜΑΔΩΝ ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΟΥ ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΥ, ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΓΡΟΤΙΚΗ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΜΕΤΑ ΤΟ 2013 ΕΓΓΡΑΦΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΠΡΟΤΑΣΗ ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΩΝ ΕΠΙΛΟΓΩΝ ΤΩΝ ΘΕΜΑΤΙΚΩΝ ΟΜΑΔΩΝ ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΟΥ ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΥ, ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΓΡΟΤΙΚΗ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΜΕΤΑ ΤΟ 2013 ΕΓΓΡΑΦΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΔΕΚΕΜΒΡΙΟΣ 2012 1 Ενίσχυση της ανταγωνιστικότητας του αγροδιατροφικού τομέα

Διαβάστε περισσότερα

Ο ΠΛΑΝΗΤΗΣ ΥΠΕΡΘΕΡΜΑΙΝΕΤΑΙ

Ο ΠΛΑΝΗΤΗΣ ΥΠΕΡΘΕΡΜΑΙΝΕΤΑΙ Ο ΠΛΑΝΗΤΗΣ ΥΠΕΡΘΕΡΜΑΙΝΕΤΑΙ Διακυβερνητική Επιτροπή για τις κλιματικές αλλαγές: Αύξηση των αερίων του θερμοκηπίου (+31% για CO 2 ). Αύξηση μέσης θερμοκρασίας γης κατά 0.6±0.2 0.2 ο C από τα τέλη του 19

Διαβάστε περισσότερα

Η ΚΛΙΜΑΤΙΚΗ ΑΛΛΑΓΗ ΚΑΙ ΟΙ ΠΡΟΚΛΗΣΕΙΣ ΓΙΑ ΡΙΖΙΚΕΣ ΚΑΙΝΟΤΟΜΙΕΣ ΣΤΟ ΧΩΡΟ ΤΗΣ ΕΝΕΡΓΕΙΑΣ. Τίνα Μπιρμπίλη Υπουργός ΠΕΚΑ

Η ΚΛΙΜΑΤΙΚΗ ΑΛΛΑΓΗ ΚΑΙ ΟΙ ΠΡΟΚΛΗΣΕΙΣ ΓΙΑ ΡΙΖΙΚΕΣ ΚΑΙΝΟΤΟΜΙΕΣ ΣΤΟ ΧΩΡΟ ΤΗΣ ΕΝΕΡΓΕΙΑΣ. Τίνα Μπιρμπίλη Υπουργός ΠΕΚΑ Η ΚΛΙΜΑΤΙΚΗ ΑΛΛΑΓΗ ΚΑΙ ΟΙ ΠΡΟΚΛΗΣΕΙΣ ΓΙΑ ΡΙΖΙΚΕΣ ΚΑΙΝΟΤΟΜΙΕΣ ΣΤΟ ΧΩΡΟ ΤΗΣ ΕΝΕΡΓΕΙΑΣ Τίνα Μπιρμπίλη Υπουργός ΠΕΚΑ ΚΛΙΜΑΤΙΚΗ ΜΕΤΑΒΟΛΗ Η μέση συνδυασμένη θερμοκρασία εδάφους ωκεανού τον Ιούλιο 2010 ήταν η

Διαβάστε περισσότερα

Πως επηρεάζεται το μικρόκλιμα μιας περιοχής από την τοπογραφία (πειραματική έρευνα) Ομάδα Μαθητών: Συντονιστής καθηγητής: Λύκειο Αγίου Αντωνίου

Πως επηρεάζεται το μικρόκλιμα μιας περιοχής από την τοπογραφία (πειραματική έρευνα) Ομάδα Μαθητών: Συντονιστής καθηγητής: Λύκειο Αγίου Αντωνίου 1 Πως επηρεάζεται το μικρόκλιμα μιας περιοχής από την τοπογραφία (πειραματική έρευνα) Ομάδα Μαθητών: Ζαντής Γιώργος, Παρεκκλησίτης Ορέστης, Ιωάννου Γιώργος Συντονιστής καθηγητής: Νικόλας Νικολάου Λύκειο

Διαβάστε περισσότερα

Διαμορφώνοντας τις προτεραιότητες του Τομέα «Περιβάλλον Βιώσιμη Ανάπτυξη» στη Νέα Προγραμματική Περίοδο

Διαμορφώνοντας τις προτεραιότητες του Τομέα «Περιβάλλον Βιώσιμη Ανάπτυξη» στη Νέα Προγραμματική Περίοδο Διαμορφώνοντας τις προτεραιότητες του Τομέα «Περιβάλλον Βιώσιμη Ανάπτυξη» στη Νέα Προγραμματική Περίοδο ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΥ ΚΑΙ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΙΣΜΟΥ ΓΓΕΤ 22 ΙΑΝΟΥΑΡΙΟΥ 2014 (Δρ. Α. ΓΥΠΑΚΗΣ, ΣΤΕΛΕΧΟΣ ΤΜΗΜΑΤΟΣ

Διαβάστε περισσότερα

1. ΥΔΡΟΛΟΓΙΑ & ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΥΔΑΤΙΚΩΝ ΠΟΡΩΝ Εξάμηνο: Κωδικός μαθήματος:

1. ΥΔΡΟΛΟΓΙΑ & ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΥΔΑΤΙΚΩΝ ΠΟΡΩΝ Εξάμηνο: Κωδικός μαθήματος: ΕΞΑΜΗΝΟ Δ 1. ΥΔΡΟΛΟΓΙΑ & ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΥΔΑΤΙΚΩΝ ΠΟΡΩΝ Εξάμηνο: 4 Κωδικός μαθήματος: ΖTΠO-4011 Επίπεδο μαθήματος: Υποχρεωτικό Ώρες ανά εβδομάδα Θεωρία Εργαστήριο Συνολικός αριθμός ωρών: 5 3 2 Διδακτικές Μονάδες

Διαβάστε περισσότερα

Οδηγίες Χρήσης. Εισαγωγή. Δεδομένα του Συστήματος

Οδηγίες Χρήσης. Εισαγωγή. Δεδομένα του Συστήματος Οδηγίες Χρήσης Εισαγωγή Η εφαρμογή Aratos Disaster Control είναι ένα Γεωγραφικό Πληροφοριακό Σύστημα, σκοπός του οποίου είναι η απεικόνιση δεδομένων καταστροφών(πυρκαγιές), ακραίων καιρικών συνθηκών (πλημμύρες)

Διαβάστε περισσότερα

1 η Συνεδρίαση Επιτροπής Παρακολούθησης

1 η Συνεδρίαση Επιτροπής Παρακολούθησης Regional 2014-2020 1 η Συνεδρίαση Επιτροπής Παρακολούθησης Τρίτη, 23 Ιουνίου 2015 Δράσεις Ολοκληρωμένης Χωρικής Ανάπτυξης ΕΠ ΠΔΜ 2014-2020 Δρ Μουρατίδης Ηλίας Προϊστάμενος Μον. Α1 Προγρ/σμούκαι Αξιολόγησης

Διαβάστε περισσότερα

Στρατηγικό Σχεδιασµό Πληροφοριακών Συστηµάτων

Στρατηγικό Σχεδιασµό Πληροφοριακών Συστηµάτων Μέθοδοι και Τεχνικές για τον Στρατηγικό Σχεδιασµό Πληροφοριακών Συστηµάτων (SISP) Στρατηγική και Διοίκηση Πληροφοριακών Συστηµάτων Μάθηµα 2 No 1 Δοµή της Παρουσίασης l 1. Εισαγωγή l 2. Μεθοδολογία SISP

Διαβάστε περισσότερα

Δελτίο Τύπου. Αθήνα, 21 Ιανουαρίου 2010

Δελτίο Τύπου. Αθήνα, 21 Ιανουαρίου 2010 Αθήνα, 21 Ιανουαρίου 2010 Δελτίο Τύπου Παρουσιάστηκε, σήμερα στις 21 Ιανουαρίου 2010 στο ξενοδοχείο St.George Lycabettus, το τρίτο τεύχος της Εξαμηνιαίας Έκθεσης Ανάλυσης των Τουριστικών Τάσεων με τις

Διαβάστε περισσότερα

Περιεχόμενο του μαθήματος

Περιεχόμενο του μαθήματος ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑ ΛΟΓΙΣΜΙΚΟΥ Απαιτήσεις Λογισμικού Περιπτώσεις χρήσης Δρ Βαγγελιώ Καβακλή Τμήμα Πολιτισμικής Τεχνολογίας και Επικοινωνίας Πανεπιστήμιο Αιγαίου Εαρινό Εξάμηνο 2012-2013 1 Περιεχόμενο του μαθήματος

Διαβάστε περισσότερα

4 ο Συνέδριο ΕNERTECH 09

4 ο Συνέδριο ΕNERTECH 09 4 ο Συνέδριο ΕNERTECH 09 Ξεν. Holliday Inn, Αττική, 23-24 Οκτωβρίου 2009 ΠΡΑΣΙΝΑ ΚΤΙΡΙΑ & ΕΝΕΡΓΕΙΑΚΗ ΕΠΙΘΕΩΡΗΣΗ ΑΠΟΦΑΣΙΣΤΙΚΟΙ ΠΑΡΑΓΟΝΤΕΣ ΣΤΗΝ ΕΠΙΤΕΥΞΗ ΕΝΕΡΓΕΙΑΚΗΣ ΑΠΟΔΟΤΙΚΟΤΗΤΑΣ Δρ. Γ. Αγερίδης, Α. Ανδρουτσόπουλος,

Διαβάστε περισσότερα

Διοίκηση Επιχειρήσεων

Διοίκηση Επιχειρήσεων 10 η Εισήγηση Δημιουργικότητα - Καινοτομία 1 1.Εισαγωγή στη Δημιουργικότητα και την Καινοτομία 2.Δημιουργικό Μάνατζμεντ 3.Καινοτομικό μάνατζμεντ 4.Παραδείγματα δημιουργικότητας και καινοτομίας 2 Δημιουργικότητα

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΜΑ : ΕΚΤΙΜΗΣΗ ΠΛΗΜΜΥΡΙΚΩΝ ΠΑΡΟΧΩΝ ΣΤΗΝ ΠΕΡΙΟΧΗ ΛΑΨΙΣΤΑ ΤΟΥ Ν. ΙΩΑΝΝΙΝΩΝ ΜΕ ΤΗΝ ΒΟΗΘΕΙΑ ΤΩΝ GIS.

ΘΕΜΑ : ΕΚΤΙΜΗΣΗ ΠΛΗΜΜΥΡΙΚΩΝ ΠΑΡΟΧΩΝ ΣΤΗΝ ΠΕΡΙΟΧΗ ΛΑΨΙΣΤΑ ΤΟΥ Ν. ΙΩΑΝΝΙΝΩΝ ΜΕ ΤΗΝ ΒΟΗΘΕΙΑ ΤΩΝ GIS. ΘΕΜΑ : ΕΚΤΙΜΗΣΗ ΠΛΗΜΜΥΡΙΚΩΝ ΠΑΡΟΧΩΝ ΣΤΗΝ ΠΕΡΙΟΧΗ ΛΑΨΙΣΤΑ ΤΟΥ Ν. ΙΩΑΝΝΙΝΩΝ ΜΕ ΤΗΝ ΒΟΗΘΕΙΑ ΤΩΝ GIS. Σέρρες Φεβρουάριος 2012 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ Πρόλογος...σελ.4 Περίληψη...σελ.5 Κεφάλαιο 1 ο - Γενικά...σελ.7 1.1

Διαβάστε περισσότερα

2. ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΕΣ ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ

2. ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΕΣ ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ 2. ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΕΣ ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ Περιβαλλοντικές πολιτικές Μηχανισμόςό Ταξινόμηση Οικονομικά εργαλεία Τιμολογιακές πολιτικές Φόροι Εμπορεύσιμα δικαιώματα Πλεονεκτήματα - μειονεκτήματα 1 Οι εξωτερικές οικονομίες

Διαβάστε περισσότερα

Πρωτοβουλία για την Καινοτομία

Πρωτοβουλία για την Καινοτομία Πρωτοβουλία για την Καινοτομία Ολοκληρωµένα Προγράµµατα, Πρωτοβουλίες και Δικτυώσεις για την ανάπτυξη δεξιοτήτων και ικανοτήτων Καινοτομίας Το έργο υλοποιείται στο πλαίσιο του Επιχειρησιακού Προγράμματος

Διαβάστε περισσότερα

ΥΠΟΓΕΙΑ ΣΤΑΓΔΗΝ ΑΡΔΕΥΣΗ

ΥΠΟΓΕΙΑ ΣΤΑΓΔΗΝ ΑΡΔΕΥΣΗ ΔΗΜΟΚΡΙΤΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΡΑΚΗΣ ΠΟΛΥΤΕΧΝΙΚΗ ΣΧΟΛΗ ΤΜΗΜΑ ΠΟΛΙΤΙΚΩΝ ΜΗΧΑΝΙΚΩΝ ΥΠΟΓΕΙΑ ΣΤΑΓΔΗΝ ΑΡΔΕΥΣΗ ΜΠΑΤΣΟΥΚΑΠΑΡΑΣΚΕΥΗ- ΜΑΡΙΑ ΞΑΝΘΗ 2010 ΕΙΣΑΓΩΓΗ Το νερό είναι ζωτικής σημασίας για το μέλλον της ανθρωπότητας.

Διαβάστε περισσότερα

Είναι μια καταγραφή/υπολογισμός των ποσοτήτων

Είναι μια καταγραφή/υπολογισμός των ποσοτήτων Απογραφές Εκπομπών: α) Γενικά, β) Ειδικά για τις ανάγκες απογραφής CO 2 σε αστική περιοχή Θεόδωρος Ζαχαριάδης Τμήμα Επιστήμης & Τεχνολογίας Περιβάλλοντος Τεχνολογικό Πανεπιστήμιο Κύπρου τηλ. 25 002304,

Διαβάστε περισσότερα

Μετρολογικές Διατάξεις Μέτρησης Θερμοκρασίας. 4.1. Μετρολογικός Ενισχυτής τάσεων θερμοζεύγους Κ και η δοκιμή (testing).

Μετρολογικές Διατάξεις Μέτρησης Θερμοκρασίας. 4.1. Μετρολογικός Ενισχυτής τάσεων θερμοζεύγους Κ και η δοκιμή (testing). Κεφάλαιο 4 Μετρολογικές Διατάξεις Μέτρησης Θερμοκρασίας. 4.1. Μετρολογικός Ενισχυτής τάσεων θερμοζεύγους Κ και η δοκιμή (testing). Οι ενδείξεις (τάσεις εξόδου) των θερμοζευγών τύπου Κ είναι δύσκολο να

Διαβάστε περισσότερα

Καθηγητής Χάρης Κοκκώσης

Καθηγητής Χάρης Κοκκώσης ΤΟΥΡΙΣΜΟΣ ΚΑΙ ΚΛΙΜΑΤΙΚΗ ΑΛΛΑΓΗ Καθηγητής Χάρης Κοκκώσης Τουρισµός Κλιµατική Αλλαγή Επιπτώσεις της Κλιµατικής Αλλαγής στον Τουρισµό Πράσινη Οικονοµία και Τουρισµός ράσεις Προσαρµογής Τουρισµός µ Η Ευρώπη

Διαβάστε περισσότερα

Α) Αν η διάμεσος δ του δείγματος Α είναι αρνητική, να βρεθεί το εύρος R του δείγματος.

Α) Αν η διάμεσος δ του δείγματος Α είναι αρνητική, να βρεθεί το εύρος R του δείγματος. ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΓΕΝΙΚΗΣ ΣΥΛΛΟΓΗ ΑΣΚΗΣΕΩΝ ου ΚΕΦΑΛΑΙΟΥ Άσκηση 1 (Προτάθηκε από Χρήστο Κανάβη) Έστω CV 0.4 όπου CV ο συντελεστής μεταβολής, και η τυπική απόκλιση s = 0. ενός δείγματος που έχει την ίδια

Διαβάστε περισσότερα

Ταµιευτήρας Πλαστήρα

Ταµιευτήρας Πλαστήρα Ταµιευτήρας Πλαστήρα Σύντοµο ιστορικό Ηλίµνη δηµιουργήθηκε µετηνκατασκευήτουφράγµατος Πλαστήρα στα τέλη της δεκαετίας του 1950. Η πλήρωση του ταµιευτήρα ξεκίνησε το 1959. Ο ποταµός στον οποίοκατασκευάστηκετοφράγµα

Διαβάστε περισσότερα

ΓΕΝΙΚΗ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΣΤΑΤΙΣΤΙΚΩΝ ΕΡΕΥΝΩΝ 14 Οκτωβρίου 2011 ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΕΘΝΙΚΩΝ ΛΟΓΑΡΙΑΣΜΩΝ

ΓΕΝΙΚΗ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΣΤΑΤΙΣΤΙΚΩΝ ΕΡΕΥΝΩΝ 14 Οκτωβρίου 2011 ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΕΘΝΙΚΩΝ ΛΟΓΑΡΙΑΣΜΩΝ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΣΤΑΤΙΣΤΙΚΗ ΑΡΧΗ ΓΕΝΙΚΗ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΣΤΑΤΙΣΤΙΚΩΝ ΕΡΕΥΝΩΝ 14 Οκτωβρίου 2011 ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΕΘΝΙΚΩΝ ΛΟΓΑΡΙΑΣΜΩΝ Η Ελληνική Στατιστική Αρχή (ΕΛΣΤΑΤ), στο πλαίσιο ενός ολοκληρωμένου στατιστικού σχεδίου δράσης

Διαβάστε περισσότερα

Ειδικό Παράρτημα B. Χρηματοοικονομικοί δείκτες: Ανάλυση ανά περιφέρεια

Ειδικό Παράρτημα B. Χρηματοοικονομικοί δείκτες: Ανάλυση ανά περιφέρεια Ειδικό Παράρτημα B Χρηματοοικονομικοί δείκτες: Ανάλυση ανά περιφέρεια 2013 Ετήσια έκθεση ελληνικού εμπορίου 290 Β. Ανάλυση ανά περιφέρεια Στο παράρτημα αυτό παρουσιάζεται η γεωγραφική διάσταση της διάρθρωσης

Διαβάστε περισσότερα

Β ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΟ ΣΕΜΙΝΑΡΙΟ HYDROSENSE ΤΕΤΑΡΤΗ 5 ΔΕΚΕΜΒΡΙΟΥ 2012

Β ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΟ ΣΕΜΙΝΑΡΙΟ HYDROSENSE ΤΕΤΑΡΤΗ 5 ΔΕΚΕΜΒΡΙΟΥ 2012 ΑΡΔΕΥΣΗ ΤΗΣ ΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΑΣ ΒΑΜΒΑΚΟΣ ΣΤΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ HYDROSENSE Β ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΟ ΣΕΜΙΝΑΡΙΟ HYDROSENSE ΤΕΤΑΡΤΗ 5 ΔΕΚΕΜΒΡΙΟΥ 2012 ΛΕΥΤΕΡΗΣ ΕΥΑΓΓΕΛΟΥ ΧΡΙΣΤΟΣ ΤΣΑΝΤΗΛΑΣ ΕΛΛΗΝΙΚΟΣ ΓΕΩΡΓΙΚΟΣ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΣ «ΔΗΜΗΤΡΑ» ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ

Διαβάστε περισσότερα

Μήλου και προοπτικές ανάπτυξης του. Θόδωρος. Τσετσέρης

Μήλου και προοπτικές ανάπτυξης του. Θόδωρος. Τσετσέρης Το γεωθερμικό πεδίο της Μήλου και προοπτικές ανάπτυξης του 21 Ιουνίου, 2008 Θόδωρος. Τσετσέρης Τι είναι η Γεωθερμία; Η Γεωθερμική ενέργεια δημιουργείται από την αποθηκευμένη θερμότητα στο εσωτερικό της

Διαβάστε περισσότερα

Εύη Λίττη ΛΔΚ ΕΠΕ Άνδρος 2008

Εύη Λίττη ΛΔΚ ΕΠΕ Άνδρος 2008 ΥΔΑΤΙΚΟΙ ΠΟΡΟΙ ΣΤΑ ΝΗΣΙΑ ΤΟΥ ΑΙΓΑΙΟΥ Εύη Λίττη ΛΔΚ ΕΠΕ Άνδρος 2008 Περιεχόμενα Παρουσίασης Α. Γενικά Στοιχεία Β. Υφιστάμενη κατάσταση υδατικών πόρων Γ. Ανάπτυξη συστημάτων και εργαλείων διαχείρισης Υδατικών

Διαβάστε περισσότερα

ΑΤΜΟΣΦΑΙΡΙΚΑ ΑΠΟΒΛΗΜΑΤΑ

ΑΤΜΟΣΦΑΙΡΙΚΑ ΑΠΟΒΛΗΜΑΤΑ 8.ΥΔΑΤΩΔΗ ΑΤΜΟΣΦΑΙΡΙΚΑ ΑΠΟΒΛΗΜΑΤΑ ΤΕΙ Καβάλας, Τμήμα Δασοπονίας και Διαχείρισης Φυσικού Περιβάλλοντος Μάθημα: Μετεωρολογία-Κλιματολογία. Υπεύθυνη : Δρ Μάρθα Λαζαρίδου Αθανασιάδου 1 ΥΔΑΤΩΔΗ ΑΤΜΟΣΦΑΙΡΙΚΑ

Διαβάστε περισσότερα

LIFE09 ENV/GR/000297. Εκλαϊκευμένη Έκθεση (Layman s Report)

LIFE09 ENV/GR/000297. Εκλαϊκευμένη Έκθεση (Layman s Report) LIFE09 ENV/GR/000297 Στρατηγικός σχεδιασμός προς ένα ουδέτερο ισοζύγιο άνθρακα στον τομέα των τουριστικών καταλυμάτων CARBONTOUR Εκλαϊκευμένη Έκθεση (Layman s Report) Αύγουστος 2014 LIFE09 ENV/GR/0297

Διαβάστε περισσότερα

Η σχεδόν διετής κύμανση (Quasi-biennial Oscillation, QBO) Κομνηνός Δημήτριος, Κωστάκης Χριστόδουλος

Η σχεδόν διετής κύμανση (Quasi-biennial Oscillation, QBO) Κομνηνός Δημήτριος, Κωστάκης Χριστόδουλος Η σχεδόν διετής κύμανση (Quasi-biennial Oscillation, QBO) Κομνηνός Δημήτριος, Κωστάκης Χριστόδουλος Περιεχόμενα Κεφάλαιο 1 : Εισαγωγικά στοιχεία για το QBO 1.1 Περιγραφή φαινομένου Σχεδόν διετούς διακύμανσης

Διαβάστε περισσότερα

ιαχείριση και επεξεργασία χρονοσειρών

ιαχείριση και επεξεργασία χρονοσειρών ΕΞΑΡΧΟΥ ΝΙΚΟΛΟΠΟΥΛΟΣ ΜΠΕΝΣΑΣΣΩΝ ΣΥΜΒΟΥΛΟΙ ΜΗΧΑΝΙΚΟΙ Ε.Π.Ε. ΛΑΖΑΡΙ ΗΣ & ΣΥΝΕΡΓΑΤΕΣ ΑΝΩΝΥΜΗ ΤΕΧΝΙΚΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ ΜΕΛΕΤΩΝ Α.Ε. ΓΕΩΘΕΣΙΑ ΣΥΜΒΟΥΛΟΙ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ Ε.Π.Ε. ιαχείριση και επεξεργασία χρονοσειρών Ι. Μαρκόνης

Διαβάστε περισσότερα

ΧΑΣΜΑ ΦΥΛΟΥ ΣΤΗΝ ΤΡΙΤΗ ΗΛΙΚΙΑ: Η ΣΩΡΕΥΤΙΚΗ ΑΝΑΠΑΡΑΓΩΓΗ ΤΗΣ ΑΝΙΣΟΤΗΤΑΣ ΣΤΗ ΔΙΑΡΚΕΙΑ ΤΟΥ ΚΥΚΛΟΥ ΤΗΣ ΖΩΗΣ

ΧΑΣΜΑ ΦΥΛΟΥ ΣΤΗΝ ΤΡΙΤΗ ΗΛΙΚΙΑ: Η ΣΩΡΕΥΤΙΚΗ ΑΝΑΠΑΡΑΓΩΓΗ ΤΗΣ ΑΝΙΣΟΤΗΤΑΣ ΣΤΗ ΔΙΑΡΚΕΙΑ ΤΟΥ ΚΥΚΛΟΥ ΤΗΣ ΖΩΗΣ ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ 4ο διεθνές επιστημονικό συνέδριο Ο ΡΟΛΟΣ ΤΗΣ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ ΣΗΜΕΡΑ: ΚΡΙΤΙΚΕΣ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΕΙΣ ΚΑΙ ΠΡΟΚΛΗΣΕΙΣ Αθήνα, 10-11 Νοεμβρίου 2011 ΧΑΣΜΑ ΦΥΛΟΥ ΣΤΗΝ ΤΡΙΤΗ

Διαβάστε περισσότερα

Πιλοτική Μελέτη. Διατήρηση και προσαρμογή των υγροτόπων της Περιφέρειας Αττικής στην κλιματική αλλαγή

Πιλοτική Μελέτη. Διατήρηση και προσαρμογή των υγροτόπων της Περιφέρειας Αττικής στην κλιματική αλλαγή ΘΕΜΑΤΙΚΟ ΚΕΝΤΡΟ Ξηρασία, Νερό και Ακτές Πιλοτική Μελέτη Διατήρηση και προσαρμογή των υγροτόπων της Περιφέρειας Αττικής στην κλιματική αλλαγή Τρεις πιλοτικές μελέτες υλοποιήθηκαν στο πλαίσιο του έργου OrientGate

Διαβάστε περισσότερα

Επίδραση του συνδυασμού μόνωσης και υαλοπινάκων στη μεταβατική κατανάλωση ενέργειας των κτιρίων

Επίδραση του συνδυασμού μόνωσης και υαλοπινάκων στη μεταβατική κατανάλωση ενέργειας των κτιρίων Επίδραση του συνδυασμού μόνωσης και υαλοπινάκων στη μεταβατική κατανάλωση ενέργειας των κτιρίων Χ. Τζιβανίδης, Λέκτορας Ε.Μ.Π. Φ. Γιώτη, Μηχανολόγος Μηχανικός, υπ. Διδάκτωρ Ε.Μ.Π. Κ.Α. Αντωνόπουλος, Καθηγητής

Διαβάστε περισσότερα

Ο ΡΟΛΟΣ ΤΩΝ ΒΙΟΓΕΝΩΝ ΠΤΗΤΙΚΩΝ ΟΡΓΑΝΙΚΩΝ ΕΝΩΣΕΩΝ ΣΤΗΝ ΑΤΜΟΣΦΑΙΡΙΚΗ ΡΥΠΑΝΣΗ ΣΤΗΝ ΕΥΡΩΠΗ. Ε. Χάσα, Σ. Ν. Πανδής

Ο ΡΟΛΟΣ ΤΩΝ ΒΙΟΓΕΝΩΝ ΠΤΗΤΙΚΩΝ ΟΡΓΑΝΙΚΩΝ ΕΝΩΣΕΩΝ ΣΤΗΝ ΑΤΜΟΣΦΑΙΡΙΚΗ ΡΥΠΑΝΣΗ ΣΤΗΝ ΕΥΡΩΠΗ. Ε. Χάσα, Σ. Ν. Πανδής Ο ΡΟΛΟΣ ΤΩΝ ΒΙΟΓΕΝΩΝ ΠΤΗΤΙΚΩΝ ΟΡΓΑΝΙΚΩΝ ΕΝΩΣΕΩΝ ΣΤΗΝ ΑΤΜΟΣΦΑΙΡΙΚΗ ΡΥΠΑΝΣΗ ΣΤΗΝ ΕΥΡΩΠΗ. Ε. Χάσα, Σ. Ν. Πανδής Τμήμα Χημικών Μηχανικών, Πανεπιστήμιο Πατρών, 26500 Πάτρα Ινστιτούτο Επιστημών Χημικής Μηχανικής,

Διαβάστε περισσότερα

Πρότυπο Πειραματικό Γυμνάσιο Πανεπιστημίου Πατρών. Αθανασία Μπαλωμένου ΠΕ03 Βασιλική Ρήγα ΠΕ03 Λαμπρινή Βουτσινά ΠΕ04.01

Πρότυπο Πειραματικό Γυμνάσιο Πανεπιστημίου Πατρών. Αθανασία Μπαλωμένου ΠΕ03 Βασιλική Ρήγα ΠΕ03 Λαμπρινή Βουτσινά ΠΕ04.01 Πρότυπο Πειραματικό Γυμνάσιο Πανεπιστημίου Πατρών Αθανασία Μπαλωμένου ΠΕ03 Βασιλική Ρήγα ΠΕ03 Λαμπρινή Βουτσινά ΠΕ04.01 Τα ερωτήματα που προκύπτουν από την εισαγωγή της Φυσικής στην Α γυμνασίου είναι :

Διαβάστε περισσότερα

Κ ι λ µα µ τι τ κές έ Α λλ λ α λ γές Επι π πτ π ώ τ σει ε ς στη τ β ιοπο π ικιλό λ τη τ τα τ κ αι τ η τ ν ν ά γρια ζ ωή

Κ ι λ µα µ τι τ κές έ Α λλ λ α λ γές Επι π πτ π ώ τ σει ε ς στη τ β ιοπο π ικιλό λ τη τ τα τ κ αι τ η τ ν ν ά γρια ζ ωή Επιπτώσεις στη βιοποικιλότητα και την άγρια ζωή Η παγκόσµια κλιµατική αλλαγή θεωρείται ως η σηµαντικότερη τρέχουσα απειλή για τη βιοποικιλότητα του πλανήτη. Παραδείγµατα από την Κυπριακή Φύση Μερικές από

Διαβάστε περισσότερα

ΚΑΙΝΟΤΟΜΕΣ ΛΥΣΕΙΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΚΑΙ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗΣ ΟΔΗΓΟΣ E-LEARNING

ΚΑΙΝΟΤΟΜΕΣ ΛΥΣΕΙΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΚΑΙ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗΣ ΟΔΗΓΟΣ E-LEARNING ΚΑΙΝΟΤΟΜΕΣ ΛΥΣΕΙΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΚΑΙ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗΣ ΑΘΗΝΑ 2014 1 1. Τι είναι το e-learning; Το e-learning, η ηλεκτρονική μάθηση, είναι μια διαδικασία μάθησης και ταυτόχρονα μια μεθοδολογία εξ αποστάσεως εκπαίδευσης

Διαβάστε περισσότερα

698 Οικολογίας και Περιβάλλοντος ΤΕΙ Ιονίων Νήσων (Ζάκυνθο)

698 Οικολογίας και Περιβάλλοντος ΤΕΙ Ιονίων Νήσων (Ζάκυνθο) 698 Οικολογίας και Περιβάλλοντος ΤΕΙ Ιονίων Νήσων (Ζάκυνθο) Το γνωστικό αντικείμενο του Τμήματος Το περιεχόμενο σπουδών του τμήματος «Οικολογίας & Περιβάλλοντος» με έδρα τη Ζάκυνθο καλύπτει το γνωστικό

Διαβάστε περισσότερα

Πανεπιστήμιο Πατρών Πολυτεχνική σχολή Τμήμα Χημικών Μηχανικών Ακαδημαϊκό Έτος 2007-20082008 Μάθημα: Οικονομία Περιβάλλοντος για Οικονομολόγους Διδάσκων:Σκούρας Δημήτριος ΚΑΤΑΛΥΤΙΚΗ ΑΝΤΙΔΡΑΣΗ ΠΑΡΑΓΩΓΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΡΙΟΧΕΣ ΜΕ ΠΡΟΒΛΗΜΑ ΥΦΑΛΜΥΡΩΣΗΣ ΕΝΤΟΣ ΤΟΥ ΕΘΝΙΚΟΥ ΠΑΡΚΟΥ ΑΝΑΤΟΛΙΚΗΣ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ ΚΑΙ ΘΡΑΚΗΣ

ΠΕΡΙΟΧΕΣ ΜΕ ΠΡΟΒΛΗΜΑ ΥΦΑΛΜΥΡΩΣΗΣ ΕΝΤΟΣ ΤΟΥ ΕΘΝΙΚΟΥ ΠΑΡΚΟΥ ΑΝΑΤΟΛΙΚΗΣ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ ΚΑΙ ΘΡΑΚΗΣ ΔΗΜΟΚΡΙΤΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΡΑΚΗΣ ΠΟΛΥΤΕΧΝΙΚΗ ΣΧΟΛΗ ΤΜΗΜΑ ΜΗΧΑΝΙΚΩΝ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ ΠΕΡΙΟΧΕΣ ΜΕ ΠΡΟΒΛΗΜΑ ΥΦΑΛΜΥΡΩΣΗΣ ΕΝΤΟΣ ΤΟΥ ΕΘΝΙΚΟΥ ΠΑΡΚΟΥ ΑΝΑΤΟΛΙΚΗΣ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ ΚΑΙ ΘΡΑΚΗΣ ΕΥΑΓΓΕΛΟΣ Χ. ΓΑΛΑΖΟΥΛΑΣ: ΓΕΩΛΟΓΟΣ,

Διαβάστε περισσότερα

Ελλιπή δεδομένα. Εδώ έχουμε 1275. Στον πίνακα που ακολουθεί δίνεται η κατά ηλικία κατανομή 1275 ατόμων

Ελλιπή δεδομένα. Εδώ έχουμε 1275. Στον πίνακα που ακολουθεί δίνεται η κατά ηλικία κατανομή 1275 ατόμων Ελλιπή δεδομένα Στον πίνακα που ακολουθεί δίνεται η κατά ηλικία κατανομή 75 ατόμων Εδώ έχουμε δ 75,0 75 5 Ηλικία Συχνότητες f 5-4 70 5-34 50 35-44 30 45-54 465 55-64 335 Δεν δήλωσαν 5 Σύνολο 75 Μπορεί

Διαβάστε περισσότερα

Θερμική νησίδα», το πρόβλημα στις αστικές περιοχές. Παρουσίαση από την Έψιλον-Έψιλον Α.Ε.

Θερμική νησίδα», το πρόβλημα στις αστικές περιοχές. Παρουσίαση από την Έψιλον-Έψιλον Α.Ε. Θερμική νησίδα», το πρόβλημα στις αστικές περιοχές. Παρουσίαση από την Έψιλον-Έψιλον Α.Ε. Η ένταση της Θερμικής νησίδας στον κόσμο είναι πολύ υψηλή Ένταση της θερμικής νησίδας κυμαίνεται μεταξύ 1-10 o

Διαβάστε περισσότερα

Επίσηµη Εφηµερίδα της Ευρωπαϊκής Ένωσης. (Μη νομοθετικές πράξεις) ΚΑΝΟΝΙΣΜΟΙ

Επίσηµη Εφηµερίδα της Ευρωπαϊκής Ένωσης. (Μη νομοθετικές πράξεις) ΚΑΝΟΝΙΣΜΟΙ 1.8.2014 L 230/1 II (Μη νομοθετικές πράξεις) ΚΑΝΟΝΙΣΜΟΙ ΕΚΤΕΛΕΣΤΙΚΟΣ ΚΑΝΟΝΙΣΜΟΣ (ΕΕ) αριθ. 834/2014 ΤΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ της 22ας Ιουλίου 2014 για τη θέσπιση κανόνων σχετικά με την εφαρμογή του κοινού πλαισίου

Διαβάστε περισσότερα

ΕΚΘΕΣΗ ΠΡΟΔΙΑΓΡΑΦΩΝ ΤΩΝ ΔΕΔΟΜΕΝΩΝ

ΕΚΘΕΣΗ ΠΡΟΔΙΑΓΡΑΦΩΝ ΤΩΝ ΔΕΔΟΜΕΝΩΝ Επιχειρησιακό Πρόγραμμα «Ανταγωνιστικότητα και Επιχειρηματικότητα» Δράση Εθνικής Εμβέλειας «Συνεργασία» «Γεώκλιμα» Ανάπτυξη γεωγραφικού συστήματος κλιματικής πληροφορίας Κωδικός Έργου: 09ΣΥΝ 31 1094 EE1

Διαβάστε περισσότερα

ΤΟ ΦΑΙΝΟΜΕΝΟ ΤΟΥ ΘΕΡΜΟΚΗΠΙΟΥ Τι είναι το φαινόµενο του θερµοκηπίου Φαινόµενο του θερµοκηπίου ονοµάζεται η φυσική διαδικασία κατά την οποία η ατµόσφαιρα ενός πλανήτη συµβάλει στην θέρµανσή του. Ανακαλύφθηκε

Διαβάστε περισσότερα

Αξιολόγηση τριφασικής και διφασικής µεθόδου ελαιοποίησης του. ελαιοκάρπου

Αξιολόγηση τριφασικής και διφασικής µεθόδου ελαιοποίησης του. ελαιοκάρπου Αξιολόγηση τριφασικής και διφασικής µεθόδου ελαιοποίησης του Νασιούλα Χρυσοβαλάντου ελαιοκάρπου Η συνολική ετήσια παραγωγή ελαιολάδου στην Ελλάδα ανέρχεται στους 375.000 τόνους/έτος, ενώ από την λειτουργία

Διαβάστε περισσότερα

ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΟ ΕΠΙΜΕΛΗΤΗΡΙΟ ΤΗΣ ΕΛΛΑΔΑΣ Μητροπόλεως 12-14, 10563, Αθήνα. Τηλ.: 210 5202250-60-70, Fax: 2105229167, e-mail: oee@oe-e.

ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΟ ΕΠΙΜΕΛΗΤΗΡΙΟ ΤΗΣ ΕΛΛΑΔΑΣ Μητροπόλεως 12-14, 10563, Αθήνα. Τηλ.: 210 5202250-60-70, Fax: 2105229167, e-mail: oee@oe-e. ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΟ ΕΠΙΜΕΛΗΤΗΡΙΟ ΤΗΣ ΕΛΛΑΔΑΣ Μητροπόλεως 12-14, 10563, Αθήνα. Τηλ.: 210 5202250-60-70, Fax: 2105229167, e-mail: oee@oe-e.gr Εισήγηση του Προέδρου του Οικονομικού Επιμελητηρίου

Διαβάστε περισσότερα

ΥΠΟΓΕΙΑ ΝΕΡΑ - ΤΟ ΠΑΡΟΝ ΚΑΙ ΤΟ ΜΕΛΛΟΝ ΣΤΑ ΝΗΣΙΑ ΤΟΥ ΑΙΓΑΙΟΥ

ΥΠΟΓΕΙΑ ΝΕΡΑ - ΤΟ ΠΑΡΟΝ ΚΑΙ ΤΟ ΜΕΛΛΟΝ ΣΤΑ ΝΗΣΙΑ ΤΟΥ ΑΙΓΑΙΟΥ ΥΠΟΓΕΙΑ ΝΕΡΑ - ΤΟ ΠΑΡΟΝ ΚΑΙ ΤΟ ΜΕΛΛΟΝ ΣΤΑ ΝΗΣΙΑ ΤΟΥ ΑΙΓΑΙΟΥ από Π. Σαμπατακάκη Dr. Υδρογεωλόγο 1. ΕΙΣΑΓΩΓΗ Δεν θα ταν άστοχο εάν αναφέραμε ότι το πρόβλημα της λειψυδρίας στο νησιωτικό χώρο του Αιγαίου

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 3ο ΤΥΧΑΙΟΙ ΑΡΙΘΜΟΙ ΕΛΕΓΧΟΣ ΤΥΧΑΙΟΤΗΤΑΣ

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 3ο ΤΥΧΑΙΟΙ ΑΡΙΘΜΟΙ ΕΛΕΓΧΟΣ ΤΥΧΑΙΟΤΗΤΑΣ ΚΕΦΑΛΑΙΟ 3ο ΤΥΧΑΙΟΙ ΑΡΙΘΜΟΙ ΕΛΕΓΧΟΣ ΤΥΧΑΙΟΤΗΤΑΣ 3.1 Τυχαίοι αριθμοί Στην προσομοίωση διακριτών γεγονότων γίνεται χρήση ακολουθίας τυχαίων αριθμών στις περιπτώσεις που απαιτείται η δημιουργία στοχαστικών

Διαβάστε περισσότερα