Τριμηνιαία Περιοδική Έκδοση του συλλόγου Σπηλαιολογία Θεσσαλονίκης «Πρωτέας»

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "Τριμηνιαία Περιοδική Έκδοση του συλλόγου Σπηλαιολογία Θεσσαλονίκης «Πρωτέας»"

Transcript

1 ΗΜΕΡΟΛΟΓΙΟ Τετάρτη 12/01/2011 Έναρξη Θεωρητικών Μαθημάτων στο ΕΣΕΤΟΤΒΕ για το 2011 Σάββατο 23/01/2011 Ετήσια Γενική Συνέλευση του Πρωτέα Σάββατο 29/01/2011 Ετήσια Γενική Συνέλευση της ΕΣΕΘ Χείρων Κυριακή 30/01/2011 Ετήσια Γενική Συνέλευση της Σπηλαιολογικής Ομοσπονδίας Ελλάδος Σάββατο 05/02/2011 Κοπή πίτας του Πρωτέα με το Χείρωνα Καβάλας στο καταφύγιο του Παγγαίου Τετάρτη 16/03/2011 Ετήσια Γενική Συνέλευση - Εκλογές νέας.ε. στο ΕΣΕΤΟΤΒΕ Τριμηνιαία Περιοδική Έκδοση του συλλόγου Γράφει ο Μάρκος Βαξεβανόπουλος Γεωλόγος Μέλος Πρωτέα Για πολλά χρόνια σπηλαιοεξερευνητές, ορειβάτες, γεωλόγοι και φυσιολάτρες πραγματοποιούσαν πλήθος εξερευνήσεων στη Βόρεια Ελλάδα, ανακαλύπτοντας μεγάλα και ενδιαφέροντα σπήλαια, χωρίς όμως να υπάρχει μία απλή, προκαταρκτική και οργανωμένη καταγραφή της δράσης τους. Το ΠΡΩΤΟ ηλεκτρονικό περιοδικό για τη Σπηλαιολογία στη Βόρεια Ελλάδα Περιεχόμενα τεύχους: Κάτω από τα πόδια τους 2 Νομοθεσία και Σπήλαια 4 Το περιοδικό ΠΡΩΤΕΑΣ αποτελεί ηλεκτρονικό περιοδικό με σκοπό την προκαταρκτική καταγραφή της σπηλαιολογικής δράσης στη Βόρεια Ελλάδα. Εκτός των άλλων, σκοπό έχει να περιλάβει σπηλαιολογικά νέα, ανακοινώσεις, ενδιαφέροντα άρθρα και οτιδήποτε άλλο άπτεται της Σπηλαιολογίας, με σημείο αναφοράς τη Θεσσαλονίκη. Λεζάντα που περιγράφει την εικόνα ή το γραφικό. Αποβολή της Α.Ε.Ε. από το σπήλαιο των Πετραλώνων Ο σκεπτόμενος σπηλαιολόγος Γκράφιτι στην Eποχή του Σιδήρου Υποθερμία και σπηλαιοεξερεύνηση Bασικοί Ορισμοί Τύποι Σπηλαιομορφών Σεμινάρια Σπηλαιολογίας 2010 Γενική Συνέλευση της ΣΟΕ ΑΜΑΤΕΡΑΣΟΥ-ένας γιαπωνέζικος μύθος Καλούμε όσους εξερευνητές σπηλαίων επιθυμούν να αποστέλλουν τα κείμενα και τις φωτογραφίες τους στο mail προκειμένου να δημοσιευθούν στο περιοδικό. Νοιώθουμε ότι μέσα από αυτήν την προσπάθεια εξυπηρετούμε το βασικό σκοπό όλων των σπηλαιολογικών συλλόγων, την προαγωγή της Σπηλαιολογίας και την προστασία του σπηλαιολογικού πλούτου της Ελλάδας. Το περιοδικό κυκλοφορεί ηλεκτρονικά κάθε τρίμηνο και αποστέλλεται δωρεάν μέσω ηλεκτρονικού ταχυδρομείου σε όλους τους συλλόγους, τους φορείς σπηλαιολογίας και τους Γράφει ο Γιώργος Σωτηριάδης Γεωλόγος Μέλος Πρωτέα Ακριβώς κάτω από τα πόδια των κατοίκων του χωριού Πηγάδια στο Νομό ράμας κρυβόταν ένα σπήλαιο-ορυχείο. ενδιαφερόμενους σπηλαιοεξερευνητές. Επίσης είναι διαθέσιμο στην επίσημη ιστοσελίδα της Σπηλαιολογίας Θεσσαλονίκης Στον ίδιο ιστότοπο θα είναι δυνατή η πρόσβαση σε παλαιότερα τεύχη του ΠΡΩΤΕΑ. Πιστεύουμε ότι με αυτήν την προσπάθεια βάζουμε ακόμη ένα λιθαράκι στο χτίσιμο μιας άρτιας, καλά ενημερωμένης και οργανωμένης σπηλαιολογικής κοινότητας. Κάτω από τα πόδια τους Καρστικό Σύστημα 12 Σπήλαια Επταμύλων 13 Το μεγαλύτερο σπήλαιο του κόσμου; 14 Οι χωρικοί μέχρι το 2000 δεν γνώριζαν το μυστικό που κρυβόταν κάτω από τα πόδια τους. Τότε έγιναν έργα για την ασφαλτόστρωση των δρόμων, και καθώς έσκαβαν τα μηχανήματα αποκαλύφθηκε το σπήλαιο ορυχείο. Ο εργολάβος διατήρησε την είσοδο με τσιμέντο, η οποία είναι βαραθρώδης 7.2 m βάθος και διαμέτρου 1.2 m. Συνέχεια στη σελ.2

2 Σελίδα 2 Κάτω από τα πόδια τους Κείμενο & Φωτογραφίες: Γιώργος Σωτηριάδης Γεωλόγος Μέλος Πρωτέα Το χωριό Πηγάδια είναι ένας μικρός οικισμός στο Ν. ράμας στα 15 km περίπου από τη ράμα, και στα 90 km περίπου από την Θεσσαλονίκη. Οι χωρικοί μέχρι το 2000 δεν γνώριζε κανείς αυτή την παρουσία κάτω από τα σπίτια τους, και αποκαλύφθηκε μόλις πριν από λίγα χρόνια τυχαία. Γεωτεκτονικά η περιοχή ανήκει στην ενότητα Παγγαίου της Μάζας της Ροδόπης. Το σπήλαιο ορυχείο διανοίχτηκε σε γνευσίους και γνευσιακούς σχιστολίθους, ενώ εμφανίζονται και μάρμαρα στα κατώτερα επίπεδα. δεν γνώριζαν το μυστικό που κρυβόταν κάτω από τα πόδια τους. Άποψη από το εσωτερικό του ορυχείου. Τότε έγιναν έργα για την ασφαλτόστρωση των δρόμων, και καθώς έσκαβαν τα μηχανήματα αποκαλύφθηκε το σπήλαιο ορυχείο. Ο εργολάβος διατήρησε την είσοδο με τσιμέντο, η οποία είναι βαραθρώδης 7.2 m βάθους και διαμέτρου 1.2 m. Είναι εντυπωσιακό το γεγονός ότι τόσα χρόνια Κάτω από τα πόδια τους Άποψη από το σπηλαιοδιάκοσμο του ορυχείου (ρεόλιθοι) Τοπογραφικός και γεωλογικός χάρτης της περιοχής με σημειωμένη την είσοδο του ορυχείου Για την ύπαρξη του ορυχείου ενημερώθηκε ο σύλλογος από το Γιάννη Κεχαγιά, που είχε παρακολουθήσει τα πρώτα σεμινάρια του ΠΡΩΤΕΑ, και από τη ήμητρα Τριμπόνια που κατάγεται από τη ράμα και είχε παρακολουθήσει τα σεμινάρια του Χείρωνα στην Καβάλα το Νοέμβριο του Πραγματοποιήθηκαν δύο επισκέψεις στο σπήλαιο ορυχείο. Η πρώτη στις 21 Μαΐου 2010, στην οποία συμμετείχαν τα μέλη του ΠΡΩΤΕΑ: Γιάννης Κεχαγιάς, Γιώργος Κονίδης, Ματίνα Σγουρομύτη, Γιώργος Σωτηριάδης, και από την ομάδα του Χείρωνα Καβάλας: ήμητρα Τριμπόνια, Βασίλης Κατσούλης, Ντίνα Ζεμπέκη, Μόνικα Μπάνου, Κώστας Ράλλης, Νίκος Γιαννάκης και Γιώργος Νένκογλου.

3 Η δεύτερη επίσκεψη κατά την οποία πραγματοποιήθηκε και η χαρτογράφηση έγινε στις 10 Ιουλίου 2010 από τα μέλη του ΠΡΩΤΕΑ Ιφιγένεια Νάκου, Ματίνα Σγουρομύτη, ΓιώργοΣωτηριάδη και Ελένη Τσαγανού. Πάνω από το ορυχείο είναι χαρακτηριστική η οικιστική ανάπτυξη του χωριού. Το τσιμέντο κυριαρχεί. Αναπόφευκτα η κατασκευή δεν αερίζεται, κάτι το οποίο παρατηρήθηκε κατά τη διάρκεια της χαρτογράφησης. Αυτή διήρκησε τέσσερις ώρες και προς το τέλος, η ατμόσφαιρα ήταν ιδιαίτερα ασφυκτική, κάτι που προκάλεσε υπερβολική κούραση και δυσκολία στην αναπνοή. Η κάθοδος από τη βαραθρώδη είσοδο έγινε με ζώνες και σχοινί που αρματώθηκε στα κάγκελα ενός κοντινού σπιτιού και από ένα αυτοκίνητο. Χαρακτηριστικά και εμφανή είναι τα σημάδια από τη διάνοιξη του ορυχείου και την εξαγωγή του μεταλλεύματος. Εντοπίστηκαν και σπηλαιοθέματα όμως όπως σταλακτίτες, ροομορφές, κουρτίνες, γκουρ. Η υγρασία είναι έντονη, η θερμοκρασία μεγάλη, και υπάρχει σταγονορροή με αποτέλεσμα το δάπεδο να είναι γεμάτο λάσπη. Υπάρχουν δύο λίμνες και μάλιστα στη δεύτερη επίσκεψη το νερό ήταν περισσότερο, λόγω της βροχόπτωσης των προηγούμενων ημερών. Πολλές φορές οι ανθρωπογενείς παρεμβάσεις και τα τεχνικά έργα όπως σήραγγες, λατομεία κ.α καταστρέφουν σπηλαιομορφές και υπόγειες κατασκευές. Υπάρχουν όμως και περιπτώσεις, όπως στα Πηγάδια, που εξ αιτίας της οικιστικής ανάπτυξης και πιο συγκεκριμένα η διάνοιξη του δρόμου, οδήγησε στην ανακάλυψη του σπήλαιο ορυχείο κάτω από το χωριό. Είναι εντυπωσιακό το γεγονός της παρουσίας μιας υπόγειας κατασκευής ακριβώς κάτω από το χωριό και η περαιτέρω μελέτη για να εκτιμηθεί το κατά πόσο επηρεάζει τον οικισμό υδρογεωλογικά και σεισμικά, κρίνεται ιδιαίτερα ενδιαφέρουσα.

4 Νομοθεσία και Σπήλαια Σελίδα 4 Γράφει η Ματίνα Σγουρομύτη Φοιτήτρια Νομικής-μέλος ΠΡΩΤΕΑ Ένα από τα σύγχρονα φαινόμενα και προβλήματα είναι το ζήτημα της υποβάθμισης του περιβάλλοντος, το οποίο, λαμβάνον ολοένα και σοβαρότερες διαστάσεις, εμφανίζεται επίκαιρο παρά ποτέ. Η φύση είναι αξία. Λαμβανομένου υπόψη του γεγονότος πως χωρίς αυτήν δε μπορεί να υπάρξει ζωή, δημιουργία, εξέλιξη, μέλλον καθώς επίσης και ότι η στάση του σύγχρονου ανθρώπου απέναντί της αποτελεί ενδεικτικό στοιχείο όσον αφορά το πολιτιστικό του επίπεδο, ευθέως ανακύπτει το ακανθώδες ζήτημα του επαναπροσδιορισμού της σχέσης του με το φυσικό περιβάλλον. Στο μέτρο που ο επαναπροσδιορισμός αυτός είναι δυνατόν να εμφανίζεται με τη μορφή μέτρων προστασίας και εφόσον στην ευρεία έννοια του φυσικού περιβάλλοντος αναμφισβήτητα εντάσσονται τα σπήλαια, που αποτελούν το κατά πρώτο λόγο αντικείμενο ενδιαφέροντος του παρόντος, κρίθηκε σκόπιμη η παρουσίαση του νομοθετικού πλαισίου που προστατεύει ή δεν προστατεύει- αυτές τις γεωμορφές. Σε πρώτο επίπεδο θα εξετάσουμε το ισχύον νομικό πλαίσιο προστασίας, ενώ στη συνέχεια θα προβούμε σε διαπιστώσεις για την επάρκεια ή την ανεπάρκειά της. Αναφορά στα σπήλαια εντοπίζεται κατ αρχήν στο νόμο υπ αριθμόν 3028/2002 «για την προστασία των Αρχαιοτήτων και εν γένει της πολιτιστικής κληρονομιάς». Ειδικότερα, το άρθρο 2 περίπτωση β εδάφιο αα του προαναφερθέντος, ορίζει ότι: «Στα αρχαία μνημεία συμπεριλαμβάνονται σπήλαια και παλαιοντολογικά κατάλοιπα για τα οποία υπάρχουν ενδείξεις ότι συνδέονται με την ανθρώπινη ύπαρξη». Σχετική φαίνεται να είναι και η διάταξη του άρθρου 49 παράγραφος 1 του Προεδρικού ιατάγματος 191/2003 (Οργανισμός του ΥΠΠΟ), η οποία αναθέτει την αρμοδιότητα για τα σπήλαια αυτά στις Εφορείες Παλαιοανθρωπολογίας- Σπηλαιολογίας («Οι Εφορείες Παλαιοανθρωπολογίας- Σπηλαιολογίας είναι αρμόδιες για τα σπήλαια και τα παλαιοντολογικά κατάλοιπα, για τα οποία υπάρχουν ενδείξεις ότι συνδέονται με την ανθρώπινη ύπαρξη, ήτοι τον εντοπισμό, έρευνα, ανασκαφή, μελέτη καθώς και την προστασία αυτών και των πάσης φύσεως ευρημάτων που προέρχονται από αυτά»). Επιπρόσθετα,, πρέπει να γίνει αναφορά στο άρθρο 46 του υπ αριθμόν 941/77 Προεδρικού ιατάγματος «Περί Οργανισμού του ΥΠΠΟ», το οποίο ορίζει την αρμοδιότητα της Εφορείας Παλαιοανθρωπολογίας- Σπηλαιολογίας για την ανασκαφή, μελέτη και προστασία των σπηλαίων που παρουσιάζουν ενδιαφέρον από φυσικής, αρχαιολογικής, ιστορικής, παλαιοντολογικής και παλαιοανθρωπολογικής απόψεως. Τέλος, ο νόμος 1126/1981, «περί κυρώσεως της εις Παρισίοις την 23 ην Νοεμβρίου 1972 υπογραφείσης ιεθνούς Συμβάσεως δια την προστασίαν της Παγκοσμίου Πολιτιστικής και Φυσικής Κληρονομιάς» (ΦΕΚ 32 Α ), στα μνημεία που αποτελούν τμήμα της πολιτιστικής κληρονομιάς περιλαμβάνει ρητά και τα σπήλαια (άρθρο 1). Μια προσεκτική ανάγνωση των εν λόγω διατάξεων οδηγεί στην εξαγωγή του ακόλουθου συμπεράσματος: η αρμοδιότητα του Υπουργείου Πολιτισμού αφορά μόνον εκείνα τα σπήλαια, στα οποία εντοπίστηκαν ενδείξεις ότι συνδέονται με την ανθρώπινη ύπαρξη. Κατά λογική ακολουθία και δεδομένης της ένταξης από το νομοθέτη στα αρχαία ακίνητα μνημεία μόνο των σπηλαίων αρχαιολογικού ενδιαφέροντος (διαπίστωση που προκύπτει από το συνδυασμό των διατάξεων των άρθρων 6 παράγραφος 4 και 7 παράγραφος 1), η συντριπτική πλειοψηφία των σπηλαίων, μη ανήκουσα σε μία από τις παραπάνω κατηγορίες, απολαμβάνει μόνον της προστασίας που απορρέει από τις γενικές διατάξεις περί προστασίας του περιβάλλοντος. Όσον αφορά την ευρύτερη αυτή προστασία, αναγκαία καθίσταται η αναφορά και ο σχολιασμός ορισμένων διατάξεων του σχετικού νόμου. Πρόκειται για τον υπ αριθμόν 1650/1986. Σύμφωνα με το άρθρο 2 παράγραφος 1 αυτού, το οποίο δίδει τον ορισμό της έννοιας του περιβάλλοντος, ως περιβάλλον νοείται «το σύνολο των φυσικών και ανθρωπογενών παραγόντων και στοιχείων που βρίσκονται σε αλληλεπίδραση και επηρεάζουν την οικολογική ισορροπία, την ποιότητα της ζωής, την υγεία των κατοίκων, την ιστορική και πολιτιστική παράδοση και τις αισθητικές αξίες». Καθώς τα σπήλαια αναμφισβήτητα αποτελούν τέτοιους φυσικούς παράγοντες, η εννοιολογική τους ένταξη στο υπό την ευρεία αυτή θεώρηση «περιβάλλον», είναι αναμφίβολη και προφανής. Αλλά και η προστασία εξειδικεύεται στην παράγραφο 5 του αυτού άρθρου, και λαμβάνει τη μορφή «του συνόλου των ενεργειών, μέτρων και έργων που έχουν στόχο την πρόληψη της υποβάθμισης του περιβάλλοντος ή την αποκατάσταση, διατήρηση ή βελτίωσή του». Περαιτέρω ρητή αναφορά στα σπήλαια εντοπίζεται στο άρθρο 19 παράγραφος 4, εντάσσοντάς τα στους προστατευόμενους φυσικούς σχηματισμούς: «Ως προστατευόμενοι φυσικοί σχηματισμοί χαρακτηρίζονται λειτουργικά τμήματα της φύσης ή μεμονωμένα δημιουργήματά της, που έχουν ιδιαίτερη επιστημονική, οικολογική ή αισθητική αξία ή συμβάλλουν στην διατήρηση των φυσικών διεργασιών και στην προστασία φυσικών πόρων, όπως δέντρα, συστάδες δέντρων και θάμνων, προστατευτική βλάστηση, παρόχθια και παράκτια βλάστηση, φυσικοί φράχτες, καταρράχτες, πηγές, φαράγγια, θίνες, ύφαλοι, σπηλιές, βράχοι, απολιθωμένα δάση, δέντρα ή τμήματά τους, παλαιοντολογικά ευρήματα, κοραλλιογενείς και γεωμορφολογικοί σχηματισμοί. Προστατευόμενοι φυσικοί σχηματισμοί που έχουν μνημειακό χαρακτήρα χαρακτηρίζονται ειδικότερα ως διατηρητέα μνημεία της φύσης. Ως προστατευόμενα τοπία χαρακτηρίζονται περιοχές μεγάλης αισθητικής ή πολιτιστικής αξίας και εκτάσεις». Ώστε ο νομοθέτης μεριμνά για την προστασία του περιβάλλοντος εν γένει, αλλά και των σπηλαίων ειδικότερα. Στο βαθμό όμως που η προστασία δεν αρκεί να προβλέπεται, αλλά πρέπει να είναι και λειτουργική, ευέλικτη και αποτελεσματική, ούτως ώστε να πραγματώνονται οι στόχοι στους οποίους προσβλέπει, αναφύονται ζητήματα. Πράγματι, μελετώντας τον ίδιο νόμο, σε αμέσως επόμενες διατάξεις (και συγκεκριμένα στη διάταξη του άρθρου 21), διαπιστώνεται μια πολυπλοκότητα και μια έλλειψη ευελιξίας στις προβλεπόμενες διαδικασίες για το χαρακτηρισμό περιοχών, στοιχείων, συνόλων της φύσης και του τοπίου. Επιπρόσθετα, η ευρύτητα της διατύπωσης της παραγράφου 4 του άρθρου 19 καταδεικνύει την ανάγκη εξειδικευμένης πρόβλεψης των σχετικών μέσων προστασίας (τα οποία δεν προβλέπονται ειδικά), και καθιστά τη σχετική προστασία μάλλον ανεπαρκή. Συμπερασματικά, αντιλαμβανόμαστε ότι το ισχύον νομοθετικό πλαίσιο για την προστασία του σπηλαιολογικού πλούτου, είναι ελλιπές, γεγονός που μάλλον οφείλεται στην ένταξη των σπηλαίων στη γενικότατη κατηγορία της «προστασίας του περιβάλλοντος». Ας ελπίσουμε σε μια μέλλουσα έννομη προστασία, εξειδικευμένη, εναργέστερα διατυπωμένη και, κυρίως, σύμφωνη με τις υποδείξεις των κατάλληλων επιστημόνων (γεωλόγων, βιολόγων κλπ).

5 Σελίδα 5 ιοικητική Αποβολή της Ανθρωπολογικής Εταιρείας Ελλάδος από το Σπήλαιο των Πετραλώνων Αναδημοσίευση από το Έθνος ΑΛ. ΑΥΛΩΝΙΤΗΣ «Πράσινο φως» για να απομακρυνθεί το επιστημονικό σωματείο «Ανθρωπολογική Εταιρεία Ελλάδος» του Άρη Πουλιανού από τον αρχαιολογικό χώρο του Σπηλαίου Πετραλώνων Χαλκιδικής άναψε η Ολομέλεια του Συμβουλίου της Επικρατείας. Με την απόφαση της Ολομέλειας ΣτΕ (88/11) μπαίνει τέλος σε μια σχεδόν 30ετή αντιδικία, αφού η υπόθεση βρίσκεται συνεχώς στα δικαστήρια από τις αρχές του 1983, όταν ο ΕΟΤ κατήγγειλε τη σύμβαση παραχώρησης στο σωματείο έκτασης 179 στρεμμάτων με τις συνοδευτικές εγκαταστάσεις του σπηλαίου (μουσείο, αναψυκτήριο κ.λπ.). Το σωματείο είχε κερδίσει αλλεπάλληλες δίκες, ενώ το πρωτόκολλο διοικητικής αποβολής κινδύνευε να ακυρωθεί αφού το Ε τμήμα παρέπεμψε την υπόθεση στην Ολομέλεια ΣτΕ κρίνοντας ότι ο ν. 3207/03 είναι αντισυνταγματικός.? Η συντριπτική πλειοψηφία της Ολομέλειας υιοθέτησε εισήγηση της συμβούλου Επικρατείας Αικ. Σακελλαροπούλου ότι το πέρασμα των αρχαιολογικών χώρων γίνεται με γενικές (και όχι «φωτογραφικές») διατάξεις, που επιβάλλονται από λόγους προστασίας του δημοσίου συμφέροντος, όπως η προστασία των αρχαιοτήτων την οποία επιτάσσει το Σύνταγμα. Επίσης δέχθηκε ότι με την αποβολή δεν παραβιάζεται η συνταγματικά κατοχυρωμένη ελευθερία σύναψης συμβάσεων, αφού στόχος είναι η προστασία αρχαιοτήτων και παράλληλα προβλέπεται δυνατότητα αποζημίωσης όσων είχαν σύμβαση χρήσης των επίμαχων χώρων. Αντίθετα, μειοψηφία τριών δικαστών έκρινε τον νόμο αντισυνταγματικό. Το ανώτατο δικαστήριο έκρινε συνταγματικό και νόμιμο το πρωτόκολλο διοικητικής αποβολής που είχε εκδώσει σε βάρος του σωματείου από τον Ιανουάριο του 2004 ο τότε υπουργός Πολιτισμού σε εφαρμογή του νόμου 3207/03, με τον οποίο επιδιώχθηκε να αποδοθούν στο υπουργείο όλοι οι χώροι αρχαιολογικού ή σπηλαιολογικού ενδιαφέροντος (σπήλαια, τουριστικά ακίνητα κ.λπ.) που είχαν περάσει στην ιδιοκτησία ή χρήση τρίτων προσώπων. Η υπόθεση βρίσκεται στα δικαστήρια από τις αρχές του 1983, όταν ο ΕΟΤ κατήγγειλε τη σύμβαση παραχώρησης στο σωματείο έκτασης 179 στρεμμάτων. Άποψη από το εσωτερικό του σπηλαίου των Πετραλώνων. Στο βάθος φαίνεται ο εναέριος διάδρομος περιήγησης στο σπήλαιο.

6 Σελίδα 6 Ο σκεπτόμενος σπηλαιολόγος Γράφει η Ελένη Τσαγανού Συντηρήτρια Αρχαιοτήτων Μέλος ΕΣΕΘ Χείρων Ας σκεφτούμε το Σκεπτόμενο Σπηλαιολόγο. Έναν άνθρωπο που ασχολείται πλέον συνειδητά με τη σπηλαιολογία σέβεται, προστατεύει και προσπαθεί να διατηρήσει τα σπηλαία όπως τα βρήκε όχι για τον εαυτό του, αλλά για την ίδια την ιστορία των σπηλαίων, μέσα στο χρόνο. Ο Σκεπτόμενος Σπηλαιολόγος δεν είναι άλλος από τον σύγχρονο σκεπτόμενο άνθρωπο, που καλείται κάθε μέρα να αντιμετωπίσει τα προβλήματα της ζωής του και κάποια στιγμή, αποφασίζει να ασχοληθεί με την σπηλαιολογία τυχαία. Όποιος κι αν είναι ο λόγος που οδηγείται κάποιος σε αυτήν την ενασχόληση, ένα είναι το σίγουρο, ότι κάποια στιγμή έρχεται αντιμέτωπος με το ερώτημα: Τι κάνω εγώ εδώ; Κι αυτό είναι κάλο, γιατί αρχίζουμε να συνειδητοποιεί το ρόλο που καλείται να παίξει, σε έναν ως τώρα, άγνωστο κόσμο γι αυτόν! Η σπηλαιολογία είναι τόσο πολύπλευρη όσο και ένα καλειδοσκόπιο. Η λέξη σπηλιά από μόνη της φέρνει στο μυαλό του κάθε σπηλαιολόγου, τη μυρωδιά του χώματος, ενός ξεχασμένου από το χρόνο βυθού της θάλασσας, που έχει αδειάσει από νερό, το παιχνίδισμα των χρωμάτων, που όμοιό του δεν βρίσκει κανείς πάνω στην Γη, τη χαρά της εξερεύνησης και τόσα άλλα, που κανείς τα ανακαλύπτει, μόνο σε ένα ταξίδι μέσα σε αυτήν. Υπάρχουν Σπηλαιολόγοι Γεωλόγοι, που βοηθούν στο να κατανοήσει κάποιος, τη δημιουργία αυτών των υπόγειων κόσμων, δίνοντας έτσι την ευκαιρία σε κάποιον να κάνει ένα ταξίδι μέσα στον χρόνο της δημιουργίας της ίδιας της Γης. Αρχαιολόγοι, που σου δίνουν εικόνες ζωής, που πέρασαν και ξεχάστηκαν μέσα στο χρόνο. Βιολόγοι, που βοηθάνε να συνειδητοποιήσει κανείς, την αξία της ζωής που είναι κρυμμένη, μέσα στον μικρόκοσμο του κάθε σπηλαίου. Συντηρητές, που γνωρίζοντας την διαχρονική αξία των Σπηλαίων, σε συνεργασία με όλους τους Σκεπτόμενους Σπηλαιολόγους, (όποιος κι αν είναι ο λόγος που τους οδήγησε εκεί), φροντίζουν να τα διατηρήσουν ή και να τα αποκαταστήσουν όσο μπορούν, ώστε να δείχνουν ανέπαφα από τον κάθε «εισβολέα», που ασυνείδητα ή συνειδητά καταστρέφει, ότι με υπομονή φτιάχτηκε, όχι από ανθρώπινο χέρι, αλλά από την ίδια την φύση. Ο Σπηλαιολόγος στην αρχή είναι ένας παρατηρητής που προσπαθεί να κατανοήσει έναν άγνωστο έως τότε για αυτόν ζωντανό οργανισμό, γιατί αυτό είναι τα σπήλαια, ένας ζωντανός οργανισμός που ζει και αναπνέει με τόσους άλλους ζωντανούς οργανισμούς στα σπλάχνα του. Στην συνέχεια όμως γίνεται μέρος του, αφουγκράζεται και σέβεται, προστατεύει και φροντίζει, μαθαίνει και εξελίσσεται μέσα σε αυτόν. Εξερευνεί, ωριμάζει σιγά σιγά και βλέπει αυτό το υπόγειο μεγαλείο της φύσης, ως κομμάτι του, ως μια σύνθεση που παίρνει και αυτός μέρος. Ο χρόνος, με την έννοια της ώρας κυλάει αργά και η αίσθηση του χρόνου, χάνεται καθώς ο εξερευνητής σπηλαιολόγος ταξιδεύει, μέσα από στενώματα και γαλαρίες που δεν θέλει να τελειώσουν σαν τον ορειβάτη που θέλει να δει τι κρύβεται πίσω από κάθε κορυφή. Πολύ καιρό είναι μόνος του, στην ησυχία και στο σκοτάδι (εκτός από το φώς του φακού του), τότε ακούει κανείς, τον ήχο από τις σταγόνες που πέφτουν, τον χτύπο της καρδίας του και την αναπνοή του, συναίσθημα που επίσης είναι έντονο, όταν η κατάβασή του γίνεται με σχοινί, σαν την αράχνη που κρέμεται στον ιστό της. Ο σπηλαιολόγος χρειάζεται να είναι συγκεντρωμένος, ήρεμος και σταθερός στις κινήσεις του. Η παρουσία του φωτίζει πλευρές, που έμειναν χρόνια ίσως και αιώνες μες στο σκοτάδι, για αυτό οφείλει να το σεβαστεί και να το διατηρήσει όπως ακριβώς το βρήκε! Η παρουσία του ίδιου του σπηλαιολόγου, μπορεί να τον χαρακτηρίσει ως «εισβολέα», αν δεν διατηρήσει τις ισορροπίες που υπάρχουν ανάμεσα σε αυτόν, στους σπηλαιοσυντρόφους του και στο σπήλαιο. Οφείλει να εξηγήσει, σε όσους δεν γνωρίζουν, πως το κάθε σπήλαιο έχει τη δική του ζωή και ρυθμό, αλλά όλα είναι μνημεία της Φύσης, που πρέπει ο καθένας μας να σεβαστεί, χωρίς να καταστρέψει. Περπατάει κανείς, όσο γίνεται πιο προσεκτικά,δίχως να σπάσει ή να πάρει μαζί του κάτι που του έκανε εντύπωση, (ότι μέσα στο σπήλαιο έχει ζωή και είναι όμορφο, έξω είναι χωρίς ζωή και άχρωμο) ή να αφήσει πίσω του, απομεινάρια του σύγχρονου πολιτισμού, τα γνωστά σε όλους σκουπίδια. Για αυτό: εν αφήνουμε τίποτα, παρά μόνο τα χνώτα μας, δεν παίρνουμε τίποτα, παρά μόνο τις αναμνήσεις μας, δεν σκοτώνουμε τίποτα, παρά μόνο την ανία μας. Στο Σύγχρονο Πολιτισμό, ο άνθρωπος έχει γίνει άπληστος και πιστεύει, πως όλα του ανήκουν. Έτσι λοιπόν, ο Σκεπτόμενος Σπηλαιολόγος θα βρεθεί αντιμέτωπος, με αυτό που λέμε εξέλιξη. Ότι άγνωστο στην εποχή μας, γίνεται προσιτό και πολλοί θα θελήσουν να γνωρίσουν το άγνωστο, χωρίς να τους ενδιαφέρουν οι επιπτώσεις όπως όλοι γνωρίζουμε, στην Φύση. Με αποτέλεσμα η άγνοιά τους να έχει αντίθετα αποτελέσματα από μία σωστή ανάδειξη. Μια ολοκληρωτική καταστροφή. Είναι υποχρέωση του, να υπερασπιστεί και να προστατέψει αυτό που αγαπάει, δηλαδή τα σπήλαια. Οφείλει λοιπόν να διδάξει σε όλους ότι αυτός ο Υπόγειος Κόσμος των Σπηλαίων είναι υπαρκτός και πρέπει να συνεχίσει να υπάρχει μέσα στο πέρασμα των χρονών ως μια κληρονομία που βρήκαμε από την ίδια τη Φύση. Υποχρέωση μας είναι να την παραδώσουμε με τη σειρά μας και στις μετέπειτα γενιές όπως τη βρήκαμε ή ακόμα και σε καλύτερη κατάσταση. Η σπηλαιολογία είναι τόσο πολύπλευρη όσο και ένα καλειδοσκόπιο.

7 Σελίδα 7 Γκράφιτι στην Eποχή του Σιδήρου Αναδημοσίευση από το ΕΘΝΟΣ online H πανάρχαια ιστορία που είναι χαραγμένη στους βράχους της Mακεδονίας αναδύεται στην επιφάνεια του επιστημονικού ενδιαφέροντος και περιμένει εκείνους που θα έχουν την υπομονή να ξεκλειδώσουν τα μυστικά της. Ψηλά σε έναν λόφο στην περιοχή των Φιλίππων της Kαβάλας, μια σειρά βραχογραφίες αποτυπώνουν τη ζωή και το πνεύμα των ανθρώπων της Eποχής του Xαλκού και του Σιδήρου. Για δεκαετίες οι ντόπιοι ήξεραν τη θέση ως «Γραμμένες Πέτρες», καθώς το νήμα της σχετικής γνώσης είχε χαθεί στην αχλύ του χρόνου. Tο περασμένο καλοκαίρι, ένας νέος επιστήμονας αποφάσισε να ξεδιπλώσει τις άγνωστες πτυχές της Iστορίας, που διατηρήθηκαν αναλλοίωτες επί χιλιάδες χρόνια πάνω στη μακεδονική γη. Σε αυτές τις βραχογραφίες έστρεψε το ενδιαφέρον για τη διδακτορική του διατριβή ο κ. Γιώργος Hλιάδης, με καταγωγή από την Kαβάλα, υποψήφιος διδάκτωρ στο Πανεπιστήμιο Tras-os-Montes στην πόλη Vila Real της Πορτογαλίας. Mαζί με τον υπεύθυνο καθηγητή του, μια ομάδα πέντε Πορτογάλων ερευνητών και δύο φοιτητές της Σχολής Kαλών Tεχνών από τη Θεσσαλονίκη αφιέρωσαν δύο μήνες το περασμένο καλοκαίρι για να καταδυθούν στα άδυτα της Iστορίας. «Σε όλη την ευρύτερη περιοχή του Παγγαίου εντοπίζονται βραχογραφίες και εγχάρακτες παραστάσεις, όμως η θέση στον λόφο του Προφήτη Hλία είχε το πλεονέκτημα της προσβασιμότητας αλλά και της πολύ ενδιαφέρουσας θεματολογίας με επίκεντρο εικόνες του πολέμου», εξηγεί ο κ. Γ. Hλιάδης, ενώ πλέον βρίσκεται στο στάδιο της επεξεργασίας των στοιχείων που συγκέντρωσαν έπειτα από πολλές ώρες μελέτης κάτω από τον καυτό ήλιο και ενώ το φως αντανακλούσε στα μάρμαρα και τις επιφάνειες των βράχων. H θεματολογία των βραχογραφιών στους Φιλίππους παρουσίασε εξαρχής ενδιαφέρον για τον κ. Hλιάδη, καθώς τα μοτίβα έδειχναν ως κεντρικό θέμα τον πολεμιστή, με δόρατα, ασπίδες, τόξα, σπαθιά και αναπαραστάσεις αλόγων και έφιππων πολεμιστών. Oι πληροφορίες, όμως, είναι ελάχιστες. Tι υπήρχε εκεί; Ποιοι χάραξαν τους βράχους και το μάρμαρο; Tι εργαλεία χρησιμοποίησαν, απευθείας κτύπημα πέτρας ή κάποιο είδος σφυριού και καλέμι; Πόσα χρόνια απείχαν από την κλασική Eλλάδα και την Aθήνα του Περικλή; Mήπως ήταν κάποιες θρακικές φυλές μισθοφόρων; Mήπως είχαν επιρροές από την Aνατολή; Στην περιοχή πάντως δεν έχουν εντοπιστεί ίχνη αρχαίου ή προϊστορικού οικισμού, κάτι που περιπλέκει περισσότερο τα πράγματα. «Έχοντας εργαστεί σε τοποθεσίες με βραχογραφίες, σε χώρες της βόρειας Mεσογείου, διαπιστώνω μια χρονολογική και στιλιστική Πρόκειται για περιοχή που βρίσκεται σε ύψωμα με θέα σε όλη την κοιλάδα των Φιλίππων. Η συγκέντρωση των βραχογραφιών εκτείνεται μέσα σε ένα τετραγωνικό στρέμμα. Όμως, η χρονική οριοθέτηση δεν είναι καθόλου εύκολη, σημειώνει ο ερευνητής. «H χρονολόγηση είναι από τα πιο δύσκολα πράγματα. Εκτιμάται ότι ανάγονται στη τελευταία Εποχή του Xαλκού και στην Εποχή του Σιδήρου, κάπου μεταξύ 1100 και 500 π.x. Συμπέρασμα θα προκύψει από τη συγκριτική μελέτη, καθώς στο ανοικτό τοπίο είναι δύσκολη η εφαρμογή μεθόδων όπως αυτή του άνθρακα». Στη χώρα μας, η μεγαλύτερη συγκέντρωση βραχογραφιών παρατηρείται στη Bόρειο Eλλάδα αλλά και στις Kυκλάδες, όπως στην Άνδρο και τη Mήλο. H ερευνητική παράδοση, όμως, είναι περιορισμένη καθώς το αρχαιολογικό ενδιαφέρον στρέφεται κυρίως στην κλασική αρχαιότητα αλλά και σε απτά και ερμηνεύσιμα ευρήματα. Oι βραχογραφίες ήταν «από πάντα γνωστές» στους ντόπιους, ενώ οι πρώτες έρευνες έγιναν τη δεκαετία του 70. Σε νεότερες έρευνες, που έγιναν το 2005, ο κ. Γ. Hλιάδης εργάστηκε για το μεταπτυχιακό του και φέτος το καλοκαίρι ξεκίνησε τη δική του συστηματική έρευνα μαζί με ομάδα συνεργατών και φίλων. ομοιότητα στην αναπαπραστατική τέχνη των πολεμιστών αυτών των χωρών με τις βραχογραφίες των Φιλίππων. Aυτό είναι κυρίως που με συναρπάζει: το πώς το αυστηρά τοπικό, όσον αφορά την οριοθέτηση του τοπίου, είναι παράλληλα και παγκόσμιο. H μελέτη των βραχογραφιών της ανατολικής Mακεδονίας και των Φιλίππων αποτελεί ένα μοναδικό πεδίο γι αυτό τον διάλογο», σημειώνει ο κ. Hλιάδης και επισημαίνει ότι υπάρχουν σημάδια που συνδέουν τις παραστάσεις της Mακεδονίας με εκείνες που ανακαλύφθηκαν στις ιταλικές Aλπεις κοντά στην Mπρέσια, στη θέση που ονομάζεται Balcamonyca. Mια περιοχή προστατευμένη από την UNESCO, όπου κυριαρχούν ανάλογα θέματα με πολεμιστές από την Eποχή του Σιδήρου. Μεσόγειος και Φίλιπποι Tο αντικείμενο της έρευνάς του είναι η μελέτη της προϊστορικής τέχνης και η σύνδεσή της με τις αντίστοιχες κοινωνίες και κουλτούρες. Aναπαραστάσεις αποτυπωμένες είτε με τη μορφή χρώματος (rock art paintings) σε σπηλιές είτε ως εγχάρακτα μοτίβα σε βράχους σε ανοιχτό τοπίο. Aν και η μελέτη των βραχογραφιών στην Eυρώπη ακολουθεί μια παράδοση που ξεκίνησε στις αρχές του προηγούμενου αιώνα σε χώρες όπως η Iσπανία, η Γαλλία και η Iταλία, στην Eλλάδα, η έρευνα στο συγκεκριμένο αντικείμενο βρίσκεται ακόμα σε πρωταρχικό στάδιο. ΓΙΩΡΓΟΣ ΑΠΟΣΤΟΛΙ ΗΣ ΦΩTOΓΡAΦIEΣ: ΑΝΤΩΝΗΣ ΠΑΣΒΑΝΤΗΣ

8 Σελίδα 8 Υποθερμία και σπηλαιοεξερεύνηση παραγωγής θερμότητας. Το δέρμα είναι ωχρό, ψυχρό, και κολλώδες. Ο ασθενής εμφανίζεται συγχυτικός πιθανώς με μεταπτώσεις της ψυχολογικής του κατάστασης. Αντιμετώπιση: Απαραίτητη η απομάκρυνση του ασθενή από το νοσογόνο περιβάλλον. Μόλις βρεθούμε σε προστατευμένο ζεστό χώρο αφαιρούμε τα βρεγμένα ρούχα και σκεπάζουμε τον ασθενή με αλουμινοκουβέρτα. Ε Ν αφαιρούμε τα βρεγμένα ρούχα Γράφει ο Γιώργος Σωτηριάδης Γεωλόγος Μέλος Πρωτέα Υποθερμία ονομάζεται η κατάσταση κατά την οποία το θύμα έχει πτώση της κεντρικής του θερμοκρασίας σε επίπεδα κάτω των 35 0 C. Προκαλείται σαν αποτέλεσμα της έκθεσης σε αντίξοες συνθήκες (πρωτογενής) ή σαν αποτέλεσμα της υπάρχουσας ασθένειας ή τραυματισμού (δευτερογενής). Μεγάλη κούραση, από επίπονη και έντονη προσπάθεια Ανεπαρκής ρουχισμός, που αφήνει το κρύο να φτάνει στο σώμα Κακή διατροφή, χαμηλή σε ουσίες που παράγουν θερμίδες Οι πιο ευάλωτες ομάδες στην υποθερμία είναι: Ηλικιωμένοι: έχουν μειωμένη ικανότητα να αυξάνουν την παραγωγή θερμότητας. Παιδιά: Έχουν μεγάλη επιφάνεια σώματος και μειωμένες πηγές ενέργειας. Τραυματίες: Είναι ιδιαίτερα ευάλωτοι. Χαρακτηριστικά: Μειώνεται ο καρδιακός ρυθμός, η αναπνοή, η αρτηριακή πίεση, η περιφερική και εγκεφαλική αιμάτωση. Εκδηλώνεται ρίγος των μυών σε μια προσπάθεια εάν δεν είμαστε σε ζεστό χώρο ή αν δεν έχουμε άλλα ρούχα ή αλουμινοκουβέρτα. Χορηγούμε ζεστά και γλυκά υγρά. Ο Χ Ι όμως οινοπνευματώδη ή καφέ. εν μαλάσσουμε τα άκρα και δεν τοποθετούμε ζεστά επιθέματα στο σώμα του θύματος. Η αναθέρμανση πρέπει να γίνει μόνο εσωτερικά. Οποιαδήποτε προσπάθεια εξωτερικής αναθέρμανσης θα πρέπει να περιορίζεται στην εξασφάλιση ζεστού και προστατευμένου καταφυγίου και στην πρόληψη περαιτέρω απώλειας θερμότητας όπως περιγράφηκε παραπάνω. Ε Ν προσπαθούμε να αναθερμάνουμε τα άκρα ή την περιφέρεια διότι έτσι το κρύο αίμα θα φεύγει από την περιφέρεια και θα πηγαίνει στο κέντρο του σώματος επιδεινώνοντας έτσι την κατάσταση. Χρειάζεται πολύ απαλή μεταχείριση διότι υπάρχει ο κίνδυνος καρδιακής ανακοπής. Πρόληψη υποθερμίας στη σπηλαιοεξερεύνηση: Κυρίως σε κρύα και με σταγονορροή βάραθρα, μπαίνουμε ξεκούραστοι, με ισοθερμικά εσώρουχα και σπηλαιολογική στολή (cordura ή PVC), αλουμινοκουβέρτα στην τσέπη και ασετιλίνη στην περίπτωση που χρειαστεί να κατασκευάσουμε το ζεστό σημείο. Μια δεύτερη μπλούζα και ένα ζευγάρι κάλτσες στα ομαδικά υλικά προτείνονται όπως επίσης και σνακς. O Γιώργος Σωτηριάδης είναι Εθελοντής του Σώματος Σαμαρειτών, ιασωστών και Ναυαγοσωστών Ε.Ε.Σ. Βιβλιογραφία Η κατασκευή θερμού σημείου είναι απαραίτητη γνώση που οι σπηλαιοεξερευνητές κρίνεται αναγκαίο να την αποκτούν από τα σεμινάρια Α Βαθμού. Αριστερά εικονίζεται η κατασκευή θερμού σημείου με κορδονέτο 4m, 2 αλουμονοκουβέρτες και δύο ασετιλίνες. Η στήριξη και εφαρμογή γίνεται με κρίκους και πέτρες.

9 Bασικοί Ορισμοί Τύποι Σπηλαιομορφών Σελίδα 9 Γράφει ο Μάρκος Βαξεβανόπουλος Γεωλόγος Μέλος Πρωτέα Τα σπήλαια αποτελούν βασικό στοιχείο της Σπηλαιολογίας και το βασικότερο της Σπηλαιοεξερεύνησης. Σπηλαιολογία (Speleology) ονομάζεται η επιστήμη, κλάδος της Φυσικής Γεωγραφίας, που ερευνά τα φυσικά φαινόμενα που διέπουν τη γένεση και ανάπτυξη των σπηλαιομορφών. Η Σπηλαιοεξερεύνηση (Caving) είναι η ερασιτεχνική ενασχόληση με την εξερεύνηση των σπηλαίων γενικά. Πολλές φορές οι σπηλαιοεξερευνητές καλούνται σπηλαιολόγοι διότι εφαρμόζουν μεθόδους σε ικανοποιητικό και αξιοθαύμαστο επιστημονικό επίπεδο. Η Σπηλαιολογία και η Σπηλαιοεξερεύνηση συγχέονται αρκετά, ώστε αποτελούν αναπόσπαστους κρίκους ενός ανθρώπου που ασχολείται με τα σπήλαια. ηλαδή ο σπηλαιολόγος (επιστήμονας που ασχολείται με τα σπήλαια) δεν μπορεί να διεξάγει έρευνα, αν δεν είναι και σπηλαιοεξερευνητής. Από την άλλη ο σπηλαιοεξερευνητής (ο ερασιτέχνης εξερευνητής των σπηλαίων) δεν μπορεί ικανοποιητικά να εξερευνήσει ένα σπήλαιο, να το θαυμάσει και να το σεβαστεί, αν δεν γνωρίζει στοιχεία της Σπηλαιολογίας. Αναμφισβήτητα η επιστήμη της Σπηλαιολογίας έχει παρουσιάσει αξιόλογη πρόοδο τις τελευταίες δεκαετίες, τόσο παγκοσμίως, όσο και στη χώρα μας. Ως Σπηλαιομορφή (caveform) θεωρείται η φυσική κοιλότητα στο εσωτερικό των πετρωμάτων που επικοινωνεί ή όχι με την επιφάνεια της γης. Ποιοι όμως οι τύποι των σπηλαιομορφών; Η αρτιότερη κατηγοριοποίηση των σπηλαίων γίνεται κυρίως με βάση το κύριο αίτιο γένεσής τους. Έτσι οι κυριότερες κατηγορίες σπηλαίων είναι οι εξής: ιαλυσιγενή Σπήλαια: Περιλαμβάνουν το μεγαλύτερο ποσοστό σπηλαίων. Σχηματίζονται από τη διάλυση του μητρικού πετρώματος που τα φιλοξενεί (ασβεστόλιθος, μάρμαρο, γύψος κ.α). Άρρηκτα συνδέεται με αυτήν την κατηγορία η καρστικοποίηση, η διάλυση δηλαδή των ανθρακικών πετρωμάτων που δημιουργεί τόσο υπόγειες (σπήλαια - έγκοιλα), όσο και επιφανειακές μορφές. Προβατίνα: Κατακόρυφο διαλυσιγενές σπήλαιο. Ηφαιστειακά Σπήλαια: ημιουργούνται κυρίως από τη ροή του ρευστού μάγματος κάτω από τη στερεοποιημένη λάβα. Φιλοξενούνται σε ηφαιστειακά πετρώματα (βασάλτες, ρυόλιθους κ.α). ιαβρωσιγενή Σπήλαια: Σχηματίζονται από τη διάβρωση που προκαλεί κάποιο μέσο στο μητρικό πέτρωμα. Για παράδειγμα πολλά από τα ενάλια (παραθαλάσσια) σπήλαια δημιουργούνται από τη διαβρωτική δράση των κυμάτων στην παράλια επιφάνεια του πετρώματος. Τις σπηλαιομορφές τις διαχωρίζουμε ανάλογα με την πρόσβαση που έχει σε αυτά ο άνθρωπος σε σπήλαια και σε έγκοιλα. Ως Σπήλαιο (cave) χαρακτηρίζουμε κάθε φυσική κοιλότητα αναπτυσσόμενη στο εσωτερικό των πετρωμάτων, με διαστάσεις τέτοιες που να επιτρέπουν την είσοδο ανθρώπου και η οποία επικοινωνεί με την επιφάνεια διαμέσου στομίου. Έγκοιλο ονομάζουμε κάθε φυσική κοιλότητα στο εσωτερικό των πετρωμάτων η οποία δεν έχει άμεση επικοινωνία με την επιφάνεια της γης. Για τον εντοπισμό των εγκοίλων χρησιμοποιούνται οι μέθοδοι γεωφυσικής διασκόπησης (ηλεκτρική μέθοδος, μαγνητική κ.α.). Σπήλαια σε Παγετώνες: Οι παγετώνες στη μάζα τους φιλοξενούν κοιλότητες πολλές από τις οποίες είναι εξερευνήσιμες. Στην περίπτωση των παγετώνων ως ξενιστής των σπηλαιομορφών θεωρείται ο πάγος και όχι κάποιο πέτρωμα. Τεκτονικά Σπήλαια: Αυτή η κατηγορία σπηλαίων δημιουργείται κατά μήκος κάποιου ρήγματος, ομάδας ρωγμώσεων ή συστήματος διακλάσεων. Βέβαια και η καρστικοποίηση και γενικά η διάλυση ακολουθεί τις τεκτονικές ασυνέχειες, αλλά το βασικό αίτιο σπηλαιογένεσης είναι η διάλυση του πετρώματος. Αποκάλυψη εγκοίλου μετά από διάνοιξη δρόμου. Αφέται: Τεκτονικό σπήλαιο στο Πήλιο Ένας απλός διαχωρισμός των εγκοίλων γίνεται με βάση το υλικό πλήρωσής τους. ηλαδή έχουμε έγκοιλα κενά (πληρωμένα με αέρα) και πληρωμένα με νερό ή ίζημα. Η ταξινόμηση όμως των σπηλαίων είναι μια ιδιαίτερα πολύπλοκη διαδικασία. Συχνά υπάρχουν αλληλεπικαλύψεις κατηγοριών, διότι η γεωλογία κάθε περιοχής είναι πολυσύνθετη. Ένας απλός διαχωρισμός γίνεται με βάση τη μορφολογία τους σε οριζόντια σπήλαια και σε κατακόρυφα (βάραθρα). Πολλές φορές χρησιμοποιείται ο όρος κάθετα σπήλαια που είναι αδόκιμος (υπονοείται κάθετα στο οριζόντιο επίπεδο). Ένα σπήλαιο μπορεί να είναι οριζόντιο και συγχρόνως να διαθέτει βαραθρώδη τμήματα. Επίσης γίνεται η χρήση του όρου βραχοσκεπή (βραχοκαταφύγιοrockshelter), όπου καλούμε τις κοίλες εξωτερικές περιοχές των πετρωμάτων που σχηματίζουν φυσικό στέγαστρο. Σπήλαια σε Κώνους Κορημάτων: Ανάμεσα στα τεμάχη των κώνων κορημάτων δημιουργούνται μικρές κοιλότητες, που θεωρητικά αποτελούν σπήλαια. Στις περισσότερες περιπτώσεις δεν έχουν μεγάλες διαστάσεις και έκταση. Πρωτογενή Σπήλαια: ημιουργούνται κυρίως στα μέτωπα καταρρακτών από την απόθεση αλάτων. Ονομάζονται και θετικής μετατόπισης καθώς δημιουργούνται παράλληλα με τη δημιουργία του πετρώματος που τα φιλοξενεί. Ανθρωπογενή: Υπόγεια τεχνητά σπήλαια δημιουργεί και ο άνθρωπος. Ορυχεία, μεταλλεία, σύνθετα υπόγεια τεχνικά έργα αποτελούν εξερευνήσιμες υπόγειες μορφές. Πολλές φορές μάλιστα κατά τη διάνοιξη στοών συναντώνται υπόγεια έγκοιλα με επόμενη τη σύνθετη ονομασία τους (π.χ. σπηλαιωρυχεία).

10 Σελίδα 10 Γράφει ο Αριστείδης Ζάχαρης Μέλος Πρωτέα Σεμινάρια Σπηλαιολογίας - Οκτώβριος 2010 Όταν διάβαζα το πρόγραμμα του σεμιναρίου σπηλαιολογίας που θα έκανα με τον Πρωτέα είχα καταλάβει ότι η εκδρομή-εκπαίδευση στα λουτρά Πόζαρ επρόκειτο για ένα σημαντικό Σαββατοκύριακο που δεν έπρεπε να χαθεί. Το μενού περιλάμβανε τεχνικές μονού σχοινιού, χαρτογράφηση και φωτογράφηση σπηλαίου, καθώς και την κατάβαση σε βάραθρο οπού θα ήτανε η πρώτη φορά. Μέχρι τότε είχα κάνει καταβάσεις με σχοινί (ραπέλ) από το Canyoning, ωστόσο ήθελα πολύ να μάθω τις τεχνικές ανάβασης με τα φρένα. Έτσι λοιπόν ξεκινήσαμε με το Χρηστό για Αριδαία. Όταν φτάσαμε ο Γιώργος, η Ματίνα και η Ιφιγένεια μόλις είχανε βγει από το βάραθρο μετά από μια μικρή περιπέτεια που είχαν με το γουανό. Παρών και ο Μάρκος με την Αγγελική, η Ελένη, ο Κονίδης, τα σουβλάκια, το ντόπιο κρασί κτλ. Ουσιαστικά ήτανε και η πρώτη εκδρομή που κάναμε σαβ/κο οπότε μας δόθηκε η ευκαιρία να γνωριστούμε καλύτερα. Την επόμενη μέρα (και έπειτα από την προσθήκη Βιργινίας - Χριστίνας) κάναμε εξάσκηση τεχνικών ανάβασης - κατάβασης σε ένα πλάτανο υπό τα περίεργα και πολλές φορές έκπληκτα βλέμματα του κόσμου. Πολλοί ηλικιωμένοι συγκεντρώνονται στο μέρος λόγω των θερμών λουτρών και το θέαμα κάποιων που ανεβοκατεβαίνουν σ ένα πλάτανο δεν τους ήταν και πολύ σύνηθες. Μετά από ένα διάλλειμα επισκεφτήκαμε το σπήλαιο των Ανταρτών. Το σπήλαιο αυτό ανήκει σε ένα συγκρότημα σπηλαίων που είναι γνωστά ως «Σπηλαιοπάρκο Αλμωπίας». Βρίσκεται στους πρόποδες του όρους Βόρας και αποτελείται από 15 σπήλαια και έγκοιλα που έχουν καταγραφεί και ερευνηθεί από το 1990 μέχρι σήμερα. Από αυτά τα σπήλαια, η Αρκουδοσπηλιά έχει παλαιοντολογικό ενδιαφέρον, ενώ το Σπήλαιο των Ανταρτών που είδαμε έχει αρχαιολογικό ενδιαφέρον. Επίσης είχε όμορφο διάκοσμο, αρκετές νυχτερίδες, καθώς και μερικές λιμνούλες. Ακολούθησε ένα σύντομο μάθημα φωτογραφίας, οπού ο Μάρκος μας έδειξε κάποιες τεχνικές και το πώς μπορεί να «ζωγραφίσει» κάποιος το χώρο. Η παρέα μεγάλωσε με την προσθήκη Μίλτου, Βαλάντη και Τάσου, ακολούθησε φαγητό, θεωρητικό μάθημα πάνω στη βιολογία σπηλαίων και τέλος η βραδιά έκλεισε, για όσους θέλανε, με χαλάρωση στα λουτρά. Ήρθε λοιπόν η Κυριακή, οπού κληθήκαμε να αποδείξουμε στην πράξη (στο βάραθρο δλδ) αυτά που μάθαμε στον πλάτανο. Μετά από 40 περίπου λεπτά πεζοπορίας φτάσαμε στην μεγάλη είσοδο-τρύπα. Τα μέτρα της κατάβασης 50 με τρεις αλλαγές σχοινιών λόγω των τριβών και του επικλινούς εδάφους. Οι παλαιότεροι μας περιμένανε στις αλλαγές, (Μίλτος, Βαλάντης, Ελένη) πρώτη κατέβηκε η Βιργινία και έπειτα εγώ. Ακολούθησε η «επική» κατάβαση της Χριστίνας, όπου έδωσε χρόνο σε μένα και τη Βιργινία να εξερευνήσουμε μόνοι μας κάποια τμήματα του σπηλαίου. Παραλίγο να βρεθούμε μπροστά και σε μια τεράστιας σημασίας αρχαιολογική ανακάλυψη κάποιων κεραμικών αν δεν βρίσκαμε λίγο πιο κάτω προς μεγάλη μας απογοήτευση ένα ολόκληρο κομμάτι στέγης! Τέλος για την ανάβαση περάσαμε το σχοινί από το φρένο στήθους ή Croll, από το φρένο χειρός ή αναβατήρα (ζουμάρ) και δίνοντας ώθηση με το πόδι προωθούμασταν προς τα πάνω. Είναι μια συγκεκριμένη τεχνική η οποία κατά τη γνώμη μου δε θέλει κόπο αλλά τρόπο, αυτοσυγκέντρωση και μια σεβαστή φυσική κατάσταση. Το κλείσιμο είχε φαγητό σε ταβέρνα και ένα συνολικό απολογισμό του Σαββατοκύριακου. Γενική Συνέλευση της ΣΟΕ Όπως κάθε χρόνο έτσι και φέτος η Ετήσια Γενική Συνέλευση της Σπηλαιολογικής Ομοσπονδίας Ελλάδος πραγματοποιείται την Κυριακή 30 Ιανουαρίου 2011 στα γραφεία του ΣΠ.ΕΛ.Ε.Ο. και ώρα 10:00 π.μ. Η διεύθυνση είναι: Νεοφύτου Μεταξά 26 στην Αθήνα και το τηλέφωνο (Σταθμός ΜΕΤΡΟ Σταθμός Λαρίσης). Ανάμεσα στα άλλα θα πραγματοποιηθούν αρχαιρεσίες για το νέο.σ., για Εξελεγκτική Επιτροπή και Πειθαρχικό Συμβούλιο. Ας ελπίσουμε ότι ικανά άτομα με όρεξη για δουλειά θα καταλάβουν αυτές τις τόσο σημαντικές θέσεις. Οι εκπρόσωποι των συλλόγων μελών θα πρέπει να φέρουν γραπτές διαπιστεύσεις από τα ιοικητικά τους Συμβούλια ή τις Γενικές Συνελεύσεις αυτών. Όπως υπαγορεύει το άρθρο 21 του καταστατικού της ΣΟΕ οι ενδιαφερόμενοι μπορούν να υποβάλλουν υποψηφιότητα για το.σ , την Εξελεγκτική Επιτροπή και το Πειθαρχικό Συμβούλιο. Η τελευταία προθεσμία υποβολής υποψηφιοτήτων είναι η 22/1/2011. Σε περίπτωση μη απαρτίας η Γενική Συνέλευση θα επαναληφθεί στις 6/2/2011, στον ίδιο τόπο και ώρα, όπως προβλέπει το καταστατικό.

11 Σελίδα 11 ΑΜΑΤΕΡΑΣΟΥ-ένας γιαπωνέζικος μύθος Γράφει η Βιργινία Χαλκιαδάκη Φοιτήτρια Αρχαιολογίας Μέλος Πρωτέα Ο θεός Ιζανάγκι είχε τρία παιδιά. Τη θεά του ήλιου Αματεράσου, το θεό του φεγγαριού Τσούκι-γιόμι και το θεό της καταιγίδας Σουσανόβο. Στην Αματεράσου παραχώρησε τις υψηλές πεδιάδες του Ουρανού, στον Τσούκι-γιόμι έδωσε τα βασίλεια της νύχτας και τον Σουσανόβο τον έκανε κύριο των ωκεανών. Οι θεοί κατάλαβαν ότι έπρεπε να κάνουν κάτι για να πείσουν την Αματεράσου να εγκαταλείψει την κρυψώνα της. Συγκεντρώθηκαν όλοι μπροστά στην είσοδο της σπηλιάς και κρέμασαν ένα μαγικό καθρέφτη στα κλαριά ενός δέντρου. Μετά έβαλαν τους πετεινούς να λαλούν αδιάκοπα, σαν να ξημέρωνε. Άναψαν φωτιές κι ενώ μερικοί θεοί έπαιζαν μουσική η νεαρή θεά Ουζούμε ανέβηκε πάνω σ ένα αναποδογυρισμένο βαρέλι και άρχισε να χορεύει.τόσο χαριτωμένα και αστεία λύγιζε το κορμί της που και οι οχτώ εκατομμύρια θεοί γέλαγαν τόσο δυνατά που οι ουρανοί τραντάχτηκαν. Η Αματεράσου κι ο Τσούκι-γιόμι έμειναν ευχαριστημένοι με τη μοιρασιά, ενώ ο Σουσανόβο γκρίνιαζε και διαμαρτυρόταν επειδή δεν ήθελε να κυβερνά τους ωκεανούς. Έτσι, αντί να φροντίζει τους ωκεανούς τριγύριζε στον ουρανό και στη γη και όπου πήγαινε προκαλούσε καταστροφές. Ξερίζωνε τα δέντρα, κατέστρεφε τους ορυζώνες, γκρέμιζε τα κτήρια. Τελικά έγδαρε ένα σταχτί αλογάκι στον ουρανό και το έριξε από την αχυρένια στέγη του ιερού εργαστηρίου, εκεί που ύφαιναν η Αματεράσου και οι παρθένες της, δίνοντας τάξη και σχέδιο στον κόσμο. Γεμάτη περιέργεια η Αματεράσου άνοιξε μια στάλα την πόρτα της σπηλιάς και ρώτησε τι συνέβαινε. ΑΜΑΤΕΡΑΣΟΥ Eνας γιαπωνέζικος μύθος «Γιορτάζουμε», απάντησε η Ουζούμε, «επειδή βρήκαμε μια θεά που λάμπει πιο πολύ από σένα!» η Αματεράσου κοίταξε έξω και οι θεοί έστρεψαν το μαγικό καθρέφτη προς το μέρος της, ώστε να δει το είδωλο της. Καθώς κοίταζε απορημένη την αστραφτερή ομορφιά της, ένας θεός την έπιασε από το χέρι και την έβγαλε από τη σπηλιά, ενώ ένας άλλος έκλεισε με αχυρένιο σκοινί την είσοδο. Τόσο πολύ τρόμαξε η Αματεράσου που το έβαλε στα πόδια. Τρύπωσε σε μια σπηλιά και δεν έβγαινε με τίποτε. Ο ουρανός και η γη βυθίστηκαν στο σκοτάδι. Τίποτε δεν φύτρωνε και κυριάρχησε το χάος. Έτσι η Αματεράσου ξαναγύρισε στον κόσμο, ξεγελασμένη από τα γέλια των θεών και το πανέμορφο καθρέφτισμα της. Και από τότε ο ήλιος βγαίνει κάθε μέρα.

12 Σελίδα 12 Λίγα λόγια για το Καρστικό Σύστημα Γράφει η Αγγελική Ρεΐζοπούλου Γεωλόγος Μέλος Πρωτέα Το καρστικό σύστημα αποτελεί σημαντικό μέρος του αναγλύφου μας. Η ονομασία του έχει παρθεί από τη σλαβική λέξη «καρστ», η οποία προέρχεται από το τοπωνύμιο της περιοχής της αλματίας και καθιερώθηκε από τον Cvijic και άλλους Αυστριακούς γεωλόγους. Η λέξη αυτή, χαρακτηρίζει το σύνολο των γεωμορφών που σχηματίζονται σε ανθρακικά πετρώματα, εξαιτίας της διαλυτικής δράσης του νερού (είτε χημική, είτε μηχανική). Ένα από το πιο κοινά ανθρακικά πετρώματα που συναντάμε, είναι ο ασβεστόλιθος. Τα περισσότερα σπηλαία στη χώρα μας, δημιουργούνται μέσα σε ασβεστολιθικά πετρώματα, λόγω της καρστικής διάβρωσης. Λέγοντας καρστική διάβρωση εννοούμε τη διάλυση των ανθρακικών αλάτων εξαιτίας της διαλυτικής δράσης του νερού. Αυτή λοιπόν η διαλυτική δράση του νερού οφείλεται είτε στον εμπλουτισμό του με CO 2 από την ατμόσφαιρα καθώς πέφτει, είτε κατά τη διάρκεια της διήθησης του στο έδαφος, λόγω της αποσυνθέσεως των οργανικών ουσιών και εν συνεχεία διαλύει τα ανθρακικά κυρίως άλατα του ασβεστίου και του μαγνησίου, που μετατρέπονται σε διαλυτά όξινα ανθρακικά άλατα. Όμως το νερό, είναι δυνατό να εμπλουτιστεί και με H 2 S εκτός του CO 2. Ο ασβεστόλιθος είναι λίγο διαλυτός στο καθαρό νερό. Σε αποσταγμένο νερό και σε συνήθη θερμοκρασία η διαλυτότητά του ανέρχεται σε 16mg/lt CaCO 3. Οι καρστικές μορφές χωρίζονται σε δύο κύριες ομάδες, τις επιφανειακές και τις υπόγειες, που με τις σειρά τους χωρίζονται σε επί μέρους. Συγκεκριμένα, οι καρστικοί σχηματισμοί, που συχνά ένας σπηλαιολόγος-σπηλαιοεξερευνητής έρχεται σε επαφή μαζί τους, εκτός των σπηλαίων, είναι οι δολίνες, οι οποίες είναι χαρακτηριστικές κοίλες επιφανειακές μορφές, κυρίως σε ασβεστολιθικές περιοχές, με διαστάσεις που κυμαίνονται από δύο μέχρι εκατό μέτρα βάθος και από είκοσι έως εκατοντάδες μέτρα στο εύρος. Ενώ όταν κάποιες γειτονικές δολίνες συνενωθούν, τότε θα σχηματιστούν οι ουβάλες, οι οποίες είναι μεγάλα βυθίσματα ή κλειστές λεκάνες, χωρίς κανονικό περίγραμμα. Η μεγαλύτερη επιφανειακή καρστική μορφή, που προκύπτει από τη συνεχή διάβρωση του αναγλύφου ονομάζεται πόλγη. Η πόλγη στο Χάσμα του Έπους (Αστράκα) Η κύρια διαλυτική ικανότητα του νερού οφείλεται στο γεγονός ότι προσλαμβάνει το CO 2 το οποίο μετατρέπεται σε ανθρακικό οξύ με την εξής αντίδραση: Η 2 O + CO 2 H 2 CO 3 Στη συνέχεια εισέρχεται στην ανθρακική μάζα το όξινο ανθρακικό διάλυμα, το οποίο μεταβάλει το ανθρακικό ασβέστιο σε δισσανθρακικό ασβέστιο με την εξής αντίδραση: H 2 CO 3 +CaCO 3 Ca(HCO 3 ) 2 Οι αντιδράσεις που γίνονται πιο αναλυτικά είναι οι εξής: CaCO 3 +H+ Ca 2+ +(HCO 3 ) - CaCO 3 +H 2 CO 3 Ca (HCO 3 ) - CaCO 3 +H 2 O Ca 2+ + (CO 3 ) 2- + H 2 O Οι οποίες συνδυάζονται σε μία συνολική αντίδραση: CaCO 3 + CO 2 + H 2 O Ca (HCO 3 ) - Φυσικά οι παράγοντες που επιδρούν στην καρστική διάβρωση είναι πολλοί, όπως είναι το τι κλίση θα έχει η επιφάνεια του εδάφους, τι κλιματολογικές συνθήκες επικρατούν ή τι χημική σύσταση έχουν τα πετρώματα. Χιονισμένη ολίνη στο όρος Φαλακρό

13 Σελίδα 13 Σπήλαια Επταμύλων Σερρών Γράφει o Χρήστος Πέννος Γεωλόγος Μέλος ΕΣΕΤΟΤΒΕ Τα Σπήλαια των Επταμύλων βρίσκονται στη Ν πλευρά του Μενοικίου Όρους στο Ν. Σερρών. Οι είσοδοι των σπηλαίων είναι διανοιγμένες στο πρανές ενός λατομείου 200m βόρεια του χωριού των Επταμύλων και 4km ΒΑ της πόλης των Σερρών. Ιστορικό Τα σπήλαια των Επταμύλων ανακαλύφθηκαν στα μέσα της δεκαετίας του 60 κατά την διάρκεια εργασιών στο λατομείο του Αγ. Ιωάννη, το οποίο και σταμάτησε να λειτουργεί. Η πρώτη εξερεύνηση των σπηλαίων έγινε από κλιμάκιο της Ε.Σ.Ε. το 1967 με επικεφαλής τον αείμνηστο Ιωάννη Ιωάννου. Το 2003 γίνεται η πρώτη επίσκεψη στο σπήλαιο από ομάδα του Το.Τ.Β.Ε. της Ε.Σ.Ε. και έκτοτε στο σπήλαιο έχουν πραγματοποιηθεί πολυάριθμες εκπαιδευτικές αλλά και επιστημονικές επισκέψεις τόσο από μέλη του Το.Τ.Β.Ε., όσο και από άλλους συλλόγους. Γεωλογικά στοιχεία Τα σπήλαια των Επταμύλων είναι τμήμα ενός καρστικού υπόγειου δικτύου το οποίο εκφορτίζεται στην περιοχή του Αγίου Ιωάννη Σερρών με την μορφή πηγών. Η σχέση των σπηλαίων με το υπόγειο καρστικό σύστημα δικαιολογεί το σχήμα των διαδρόμων τους, το οποίο είναι κατά κύριο λόγο ελλειπτικό. Η δημιουργία τους σχετίζεται άμεσα με την κίνηση των υπογείων υδάτων στο εσωτερικό του σπηλαίου, με την κλίση των γεωλογικών σχηματισμών, καθώς και με το τεκτονικό καθεστώς της ευρύτερης περιοχής. Στα σπήλαια των Επταμύλων και ειδικότερα στο Μικρό σπήλαιο έχουν γίνει ιζηματολογικές, ορυκτολογικές έρευνες καθώς και μελέτη των μαγνητικών ιδιοτήτων των ιζημάτων, που φανερώνουν τη γενικότερη μετάβαση, με ενδιάμεσες μικρές παλινδρομήσεις, από ένα θερμό και υγρό κλίμα σε ένα πιο ψυχρό και ξηρό. Παλαιοντολογικά στοιχεία Στο Μεγάλο σπήλαιο των Επταμύλων έχουν εντοπιστεί κοπρόλιθοι οι οποίοι αναγνωρίστηκαν από την Αν. Καθηγήτρια του Α.Π.Θ., Ε. Τσουκαλά, ότι ανήκουν σε ένα είδος σπηλαιόβιας ύαινας (Crocuta crocuta Spelea). Με βάση τα στοιχεία αυτά πιθανολογείται πως το σπήλαιο μπορεί να χρησιμοποιήθηκε από τα θηλαστικά αυτά ως κατοικία. Ενδεικτική Βιβλιογραφία Βαβλιάκης, Ε., Τρώντσιος Γ., και Χατζηπαπανικολάου Μ., 1994: Η σημασία των κλαστικών και χημικών ιζημάτων στον προσδιορισμό της εξελικτικής πορείας καρστικών σπηλαίων. ελτίο Ελληνικής Σπηλαιολογικής εταιρίας, τόμος ΧΧΙ. Ιωάννου Ι., 1967: Σπήλαιο Επταμύλων Σερρών. ελτίο Ελληνικής Σπηλαιολογικής Εταιρείας, 9, σελ Αθήνα. Πέννος Χ., 2004: Μελέτη των καρστικών σπηλαιομορφών των Επταμύλων Σερρών [ ιπλωματική Εργασία σ που υποβλήθηκε στο Τμήμα Γεωλογίας του Α.Π.Θ.. Υπεύθυνος Καθηγητής Ε. Βαβλιάκης]. Pennos Ch., Vavliakis E., Lazarides G., 2005: Megalon Eptamilon cave (Serres, Macedonia, Greece) Speleogenesis and development. 14th International Congress of Speleology, proceedings. Πέννος Χ., Βαξεβανόπουλος Μ., Πεχλιβανίδου Σ., Βλάχος Ε., Βαβλιάκης Ε., 2007: Υπολογισμός της ταχύτητας του υπογείου νερού σε καρστικούς αγωγούς με βάση τις στροβιλοειδείς γλυφές. Μικρό Σπήλαιο Επταμύλων, Σερρών. Πρακτικά 8 ο Πανελλήνιου Γεωγραφικού Συνέδριου, Αθήνα. Πεχλιβανίδου Σ., Αηδονά Ε., Βουβαλίδης Κ., Πέννος Χ., Αλμπανάκης Κ., 2010: Φυσικογεωγραφική, ιζηματολογική μελέτη και ανίχνευση των μαγνητικών ιδιοτήτων των ιζημάτων του Μικρού σπηλαίου των Επταμύλων Σερρών. ελτίο της Ελληνικής Γεωλογικής Εταιρείας (Υπό εκτύπωση).

14 Σελίδα 14 Το μεγαλύτερο σπήλαιο του κόσμου; Για το άρθρο το περιοδικό μας ενημερώθηκε από το Γιώργο Φιλιππίδη (Μέλος ΕΣΕΘ Χείρωνα Καβάλας) Για περισσότερα: Ένα από τα μεγαλύτερα σπήλαια του κόσμου παρουσιάζει το National Geographic. Και το όνομα αυτού Son Doong. Η αγγλική ομάδα που το εξερεύνησε αρχικά το 2009 υποστήριξε ότι με τα μέχρι τώρα δεδομένα αποτελεί το μεγαλύτερο σπήλαιο στο κόσμο, με τους μεγαλύτερους θαλάμους. Βρίσκεται σε μία απομονωμένη ζούγκλα του Βιετνάμ γεμάτο εκπλήξεις όσον αφορά τη γεωλογία του, αλλά και τη μοναδική του σπηλαιοπανίδα.

15 Πρόγραμμα ράσεων Συλλόγου και Προβολών στα γραφεία του Πρωτέα για το Τρίμηνο Ιανουάριος Μάρτιος 2011 Τετάρτη 26 Ιανουαρίου: Παρουσίαση με θέμα βραχογραφίες_χριστίνα Παπαφιλιππάκη Σαβ/κο Ιανουαρίου: Εξάσκηση στην τεχνική μονού σχοινιού Τετάρτη 2 Φεβρουαρίου: Παρουσίαση Σπήλαιο Λαλιάς, Στεφανινά_Σπηλαιοεξερευνητές σεμιναρίου Περιοδικό ΠΡΩΤΕΑΣ ιεύθυνση: Βιζυηνού 53Β, 54636, Θεσσαλονίκη Μην ξεχνάτε να στέλνετε τα σχόλιά σας, τις απόψεις σας, τα παράπονά σας, καταγγελίες για καταστροφές σε σπήλαια, νέα, δράσεις συλλόγων κ.α στην ηλεκτρονική διεύθυνση του περιοδικού Ηλεκτρονικό ταχυδρομείο: Τηλέφωνο: Κάθε άρθρο εκφράζει την άποψη του συγγραφέα του και μόνο. Ουδεμία ευθύνη φέρει το περιοδικό για προσωπικές απόψεις των συνεργαζόμενων συντακτών. Σαβ/κο 5-6 Φεβρουαρίου: Κοπή πίτας στο καταφύγιο Παγγαίου με σπηλαιοεξερευνητές Καβάλας (ΕΣΕΘ Χείρων) Τετάρτη 9 Φεβρουαρίου: Εξάσκηση στις δεξιότητες Α'Βοηθειών_Γ. Σωτηριάδης Σαβ/κο Φεβρουαρίου: Εξάσκηση στην τεχνική μονού σχοινιού/ Σπηλαιοδιάσωση_Μ. Βαξεβανόπουλος Τετάρτη 16 Φεβρουαρίου: Παρουσίαση σπηλαίου Τρύπα Βοριά_Μ.Βαξεβανόπουλος Τετάρτη 23 Φεβρουαρίου: Εξάσκηση στους κόμπους_γ. Σωτηριάδης, Τετάρτη 2 Μαρτίου: Παρουσίαση προστασίας σπηλαίων_αγγ. Ρεϊζοπούλου Σαβ/κο 5-6 Μαρτίου: Εξάσκηση στο αρμάτωμα_μ.βαξεβανόπουλος Τετάρτη 9 Μαρτίου: Εξάσκηση στις δεξιότητες Α'Βοηθειών_Γ. Σωτηριάδης Τετάρτη 16 Μαρτίου: World's biggest Cave Vietnam Τετάρτη 23 Μαρτίου: Εξάσκηση στους κόμπους_γ.σωτηριάδης Σαβ/κο Μαρτίου: Σπηλαιοεξερεύνηση στο καρστικό πεδία των Όντριων_Ιφ. Νάκου Τετάρτη 30 Μαρτίου: Προβολή ταινίας Touching the Void Κυριακή 3 Απριλίου: Εκδρομή κοινού στα Πετράλωνα_Β. Χαλκιαδάκη, Χρ. Παπαφιλιππάκη Επισκεφθείτε τη σελίδα μας στο web: Η φωτογραφία του τριμήνου Το άρθρο από το Εθνος Online στάλθηκε από το Γιώργο Τσακούμη Μέλος Πρωτέα Το αρχαιότερο οινοποιείο που έχει ανακαλυφθεί έως σήμερα έφεραν στο φως αρχαιολόγοι με τη χρήση βιοχημικών τεχνικών, προκειμένου να αναγνωρίσουν ένα ξηρό κόκκινο κρασί που είχε παρασκευαστεί πριν από τουλάχιστον χρόνια. Οι εγκαταστάσεις παρασκευής κρασιού εντοπίστηκαν στην περιοχή που σήμερα είναι η νότια Αρμενία. Όπως ανέφερε η επιστημονική του ομάδα, η μέθοδος χρονολόγησης με ισότοπο άνθρακα αποκάλυψε ένα αποξηραμένο κρασί από σταφύλια κοντά σε ένα πατητήρι που φτιάχτηκε περίπου το π.χ. Αυτό το καθιστά κατά χρόνια μεγαλύτερο από οποιαδήποτε άλλη εγκατάσταση για την παρασκευή οίνου που έχει βρεθεί μέχρι σήμερα, ανακοίνωσε η ομάδα, η οποία απαρτίζεται από επιστήμονες από την Αρμενία, τις ΗΠΑ και την Ιρλανδία. Η ίδια ομάδα, μάλιστα, ανακάλυψε το παλαιότερο δερμάτινο παπούτσι στον κόσμο, ηλικίας περίπου ετών, στο ίδιο σύμπλεγμα σπηλαίων, τον περασμένο χρόνο. Το σύμπλεγμα σπηλαίων, όπου βρέθηκε το οινοποιείο, είναι γνωστό ως Areni-1 και βρίσκεται κοντά στα σύνορα της Αρμενίας με το Ιράν. Φωτογραφία από το εσωτερικό του σπηλαίου όπου ανασκάφθηκε το αρχαιότερο οινοποιείο του κόσμου.

ΑΠΟΣΤΟΛΗ ΣΤΟ ΟΡΟΣ ΠΕΡΙΣΤΕΡΙ (ΛΑΚΜΟΣ)

ΑΠΟΣΤΟΛΗ ΣΤΟ ΟΡΟΣ ΠΕΡΙΣΤΕΡΙ (ΛΑΚΜΟΣ) ΑΠΟΣΤΟΛΗ ΣΤΟ ΟΡΟΣ ΠΕΡΙΣΤΕΡΙ (ΛΑΚΜΟΣ) Θεσσαλονίκη 2011 Η απόφαση για μια αναγνωριστική αποστολή πάνω από το χωριό Χαλίκι, στο όρος Λάκμος ή Περιστέρι, πάρθηκε κατά τη διάρκεια της αποστολής του συλλόγου

Διαβάστε περισσότερα

ΕΚΘΕΣΗ ΕΞΕΡΕΥΝΗΣΗΣ ΤΟΥ ΣΠΗΛΑΙΟΥ ΣΤΟ ΚΑΣΤΑΝΟΦΥΤΟ ΤΟΥ ΔΗΜΟΥ ΟΡΕΣΤΙΔΟΣ ΑΥΓΟΥΣΤΟΣ

ΕΚΘΕΣΗ ΕΞΕΡΕΥΝΗΣΗΣ ΤΟΥ ΣΠΗΛΑΙΟΥ ΣΤΟ ΚΑΣΤΑΝΟΦΥΤΟ ΤΟΥ ΔΗΜΟΥ ΟΡΕΣΤΙΔΟΣ ΑΥΓΟΥΣΤΟΣ ΕΚΘΕΣΗ ΕΞΕΡΕΥΝΗΣΗΣ ΤΟΥ ΣΠΗΛΑΙΙΟΥ ΣΤΟ ΚΑΣΤΑΝΟΦΥΤΟ ΤΟΥ ΔΗΜΟΥ ΟΡΕΣΤΙΙΔΟΣ ΑΥΓΟΥΣΤΟΣ 2005 Μετά από πρόσκληση του Δημάρχου κ. Τοτονίδη Νίκο προς το Τοπικό Τμήμα Βόρειας Ελλάδας (ΤΟ.Τ.Β.Ε.) της Ελληνικής Σπηλαιολογικής

Διαβάστε περισσότερα

Μια εργασία της μαθήτριας του Γ2 Μαραντίδου Μαρίας

Μια εργασία της μαθήτριας του Γ2 Μαραντίδου Μαρίας Σπήλαια Μια εργασία της μαθήτριας του Γ2 Μαραντίδου Μαρίας Σπηλαιόβιοι οργανισμοί Ο σκοτεινός και ήσυχος κόσμος των σπηλαίων φιλοξενεί οργανισμούς, που έζησαν, εξελίχθηκαν και προσαρμόστηκαν μέσα στην

Διαβάστε περισσότερα

ΟΜΑΔΑ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ

ΟΜΑΔΑ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΟΜΑΔΑ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ «Τα Σπήλαια της Ελλάδος» Β Τάξη Γυμνασίου Ελεούσας Σχολικό Έτος 20015-16 Περιεχόμενα Εργασία: Τα σπήλαια της Ελλάδας 1. Τι είναι Σπήλαιο 2. Σπήλαιο Αλλιστράτης 3. Σπήλαιο

Διαβάστε περισσότερα

Χελιδορέα(ς) Σεπτέμβριος 2013. Έκθεση αποστολής. Χ. Νικολαΐδου

Χελιδορέα(ς) Σεπτέμβριος 2013. Έκθεση αποστολής. Χ. Νικολαΐδου Χελιδορέα(ς) Σεπτέμβριος 2013 Έκθεση αποστολής Χ. Νικολαΐδου 1 Περιεχόμενα Ιστορικό... 3 Χελιδορέα Σεπτέμβριος 2013... 3 Συνοπτικό ημερολόγιο αποστολής... 3 Ευρήματα αποστολής... 4 Υλικά... 4 Οι συντελεστές...

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΑΒΡΩΣΗ ΑΝΑΓΛΥΦΟΥ. Δρ Γεώργιος Μιγκίρος

ΔΙΑΒΡΩΣΗ ΑΝΑΓΛΥΦΟΥ. Δρ Γεώργιος Μιγκίρος ΔΙΑΒΡΩΣΗ ΕΞΩΜΑΛΥΝΣΗ ΜΕΤΑΒΟΛΕΣ ΑΝΑΓΛΥΦΟΥ Δρ Γεώργιος Μιγκίρος Καθηγητής Γεωλογίας ΓΠΑ Ο πλανήτης Γη έτσι όπως φωτογραφήθηκε το 1972 από τους αστροναύτες του Απόλλωνα 17 στην πορεία τους για τη σελήνη. Η

Διαβάστε περισσότερα

Ζούρβα Χανιά, 22-26/12/2010: Συµµετοχή στην αποστολή του ΣΠ.Ο.Κ. Χ. Νικολαΐδου

Ζούρβα Χανιά, 22-26/12/2010: Συµµετοχή στην αποστολή του ΣΠ.Ο.Κ. Χ. Νικολαΐδου : Χ. Νικολαΐδου 16-3-2011 Χανιά εκέµβριος 2010 Το εκέµβριο του 2010, λάβαµε πρόσκληση από το Γρηγόρη Αναστασόπουλο (ΣΠ.Ο.Κ), για να συµµετάσχουµε στην αποστολή που θα οργάνωνε στα Χανιά τις ηµέρες των

Διαβάστε περισσότερα

1. Salar de Uyuni, Βολιβία

1. Salar de Uyuni, Βολιβία 1. Salar de Uyuni, Βολιβία Το Salar de Uyuni βρίσκεται στις Άνδεις της Βολιβίας και αποτελούσε τη μεγαλύτερη λίμνη από αλάτι στον κόσμο. Η λίμνη έχει ξεραθεί εδώ και πολλά χρόνια με αποτέλεσμα να έχει

Διαβάστε περισσότερα

«ΑΓΝΩΣΤΟΙ ΑΝΑΜΕΣΑ ΜΑΣ»

«ΑΓΝΩΣΤΟΙ ΑΝΑΜΕΣΑ ΜΑΣ» «ΑΓΝΩΣΤΟΙ ΑΝΑΜΕΣΑ ΜΑΣ» ΤΑΞΗ Γ1 2 ο Δ Σ ΓΕΡΑΚΑ ΔΑΣΚ:Αθ.Κέλλη ΘΕΩΡΗΤΙΚΗ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗ Κατά τη διάρκεια της περσινής σχολικής χρονιάς η τάξη μας ασχολήθηκε με την ανάγνωση και επεξεργασία λογοτεχνικών βιβλίων

Διαβάστε περισσότερα

ΤΙΤΛΟΣ: ΓΙΑ ΤΗΝ ΠΡΟΣΤΑΣΙΑ ΤΩΝ ΑΡΧΑΙΟΤΗΤΩΝ ΚΑΙ ΕΝ ΓΕΝΕΙ ΤΗΣ ΠΟΛΙΤΙΣΤΙΚΗΣ ΚΛΗΡΟΝΟΜΙΑΣ

ΤΙΤΛΟΣ: ΓΙΑ ΤΗΝ ΠΡΟΣΤΑΣΙΑ ΤΩΝ ΑΡΧΑΙΟΤΗΤΩΝ ΚΑΙ ΕΝ ΓΕΝΕΙ ΤΗΣ ΠΟΛΙΤΙΣΤΙΚΗΣ ΚΛΗΡΟΝΟΜΙΑΣ ΝΟΜΟΣ: 3028/2002 ΦΕΚ: Α 153/28.06.2002 ΤΙΤΛΟΣ: ΓΙΑ ΤΗΝ ΠΡΟΣΤΑΣΙΑ ΤΩΝ ΑΡΧΑΙΟΤΗΤΩΝ ΚΑΙ ΕΝ ΓΕΝΕΙ ΤΗΣ ΠΟΛΙΤΙΣΤΙΚΗΣ ΚΛΗΡΟΝΟΜΙΑΣ ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΠΡΩΤΟ: ΒΑΣΙΚΕΣ ΔΙΑΤΑΞΕΙΣ ΑΡΘΡΟ 1: ΑΝΤΙΚΕΙΜΕΝΟ 1. Στην προστασία που παρέχεται

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΓΑΣΙΕΣ. Α ομάδα. Αφού επιλέξεις τρία από τα παραπάνω αποσπάσματα που σε άγγιξαν περισσότερο, να καταγράψεις τις δικές σου σκέψεις.

ΕΡΓΑΣΙΕΣ. Α ομάδα. Αφού επιλέξεις τρία από τα παραπάνω αποσπάσματα που σε άγγιξαν περισσότερο, να καταγράψεις τις δικές σου σκέψεις. Α ομάδα ΕΡΓΑΣΙΕΣ 1. Η συγγραφέας του βιβλίου μοιράζεται μαζί μας πτυχές της ζωής κάποιων παιδιών, άλλοτε ευχάριστες και άλλοτε δυσάρεστες. α) Ποια πιστεύεις ότι είναι τα μηνύματα που θέλει να περάσει μέσα

Διαβάστε περισσότερα

Το νερό στο φυσικό περιβάλλον συνθέτει την υδρόσφαιρα. Αυτή θα μελετήσουμε στα επόμενα μαθήματα.

Το νερό στο φυσικό περιβάλλον συνθέτει την υδρόσφαιρα. Αυτή θα μελετήσουμε στα επόμενα μαθήματα. Το νερό στο φυσικό περιβάλλον συνθέτει την υδρόσφαιρα. Αυτή θα μελετήσουμε στα επόμενα μαθήματα. 1 Είναι η σταθερή και αδιάκοπη κίνηση του νερού από την ατμόσφαιρα στην επιφάνεια της Γης, στο υπέδαφος

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΡΑΓΟΝΤΕΣ ΦΘΟΡΑΣ ΚΑΙ ΣΥΝΤΗΡΗΣΗ ΑΡΧΑΙΟΤΗΤΩΝ

ΠΑΡΑΓΟΝΤΕΣ ΦΘΟΡΑΣ ΚΑΙ ΣΥΝΤΗΡΗΣΗ ΑΡΧΑΙΟΤΗΤΩΝ ΠΑΡΑΓΟΝΤΕΣ ΦΘΟΡΑΣ ΚΑΙ ΣΥΝΤΗΡΗΣΗ ΑΡΧΑΙΟΤΗΤΩΝ Τα μνημεία που συναντάμε στους αρχαιολογικούς χώρους της Ελλάδας, είναι φτιαγμένα με δομικούς λίθους διαφόρων πετρωμάτων, συνήθως ασβεστολίθων και μαρμάρων,

Διαβάστε περισσότερα

ΓΛΩΣΣΑΡΙΟ ΓΕΩΓΡΑΦΙΚΩΝ ΟΡΩΝ ΓΙΑ ΤΙΣ ΤΑΞΕΙΣ Α ΚΑΙ Β

ΓΛΩΣΣΑΡΙΟ ΓΕΩΓΡΑΦΙΚΩΝ ΟΡΩΝ ΓΙΑ ΤΙΣ ΤΑΞΕΙΣ Α ΚΑΙ Β ΓΛΩΣΣΑΡΙΟ ΓΕΩΓΡΑΦΙΚΩΝ ΟΡΩΝ ΓΙΑ ΤΙΣ ΤΑΞΕΙΣ Α ΚΑΙ Β ΕΙΣΑΓΩΓΗ Στο έγγραφο παρουσιάζονται οι ορισμοί λέξεων που αντιπροσωπεύουν έννοιες που απαντώνται στις ενότητες των τάξεων Α και Β. Η ερμηνείες που δίνονται

Διαβάστε περισσότερα

Μελέτη Περίπτωσης Νέο Μουσείο Ακρόπολης

Μελέτη Περίπτωσης Νέο Μουσείο Ακρόπολης Μελέτη Περίπτωσης Νέο Μουσείο Ακρόπολης Μελέτη Περίπτωσης Νέο Μουσείο Ακρόπολης Χαρακτηριστικό Παράδειγµα της Πολιτιστικής Πολιτικής της Ελλάδας Γενικές Αρχές: Α. Η πολιτιστική πολιτική της χώρας µπορεί

Διαβάστε περισσότερα

Φανταστικά ταξίδια στο διάστημα

Φανταστικά ταξίδια στο διάστημα Φανταστικά ταξίδια στο διάστημα Ο Πότης Ράτος ζούσε στα 1880 μαζί με τη γυναίκα του και τα παιδιά του κάπου στην Ελλάδα. Λαχταρούσε να κάνει ένα ταξίδι στο χρόνο. Όχι στο παρελθόν, αλλά στο μέλλον. Και

Διαβάστε περισσότερα

Καταγραφή Εντυπώσεων από τη Συμμετοχή μου. στο Πρόγραμμα Erasmus/Socrates

Καταγραφή Εντυπώσεων από τη Συμμετοχή μου. στο Πρόγραμμα Erasmus/Socrates Καταγραφή Εντυπώσεων από τη Συμμετοχή μου στο Πρόγραμμα Erasmus/Socrates Όνομα - Επώνυμο : ΓΕΩΡΓΙΑ Ν. ΑΝΤΩΝΟΠΟΥΛΟΥ Email: envm410021@env.aegean.gr Ίδρυμα που πήγα (δώσε και ιστοσελίδα): Technical University

Διαβάστε περισσότερα

Μεταξία Κράλλη! Ένα όνομα που γνωρίζουν όλοι οι αναγνώστες της ελληνικής λογοτεχνίας, ωστόσο, κανείς δεν ξέρει ποια

Μεταξία Κράλλη! Ένα όνομα που γνωρίζουν όλοι οι αναγνώστες της ελληνικής λογοτεχνίας, ωστόσο, κανείς δεν ξέρει ποια Δευτέρα, Ιουνίου 16, 2014 ΣΥΝΕΝΤΕΥΞΗ ΤΗΣ ΜΕΤΑΞΙΑΣ ΚΡΑΛΛΗ Η Μεταξία Κράλλη είναι ένα από τα δημοφιλέστερα πρόσωπα της σύγχρονης ελληνικής λογοτεχνίας. Μετά την κυκλοφορία του πρώτου της βιβλίου, "Μια φορά

Διαβάστε περισσότερα

Αποστολή. Έκθεση Αποστολής. της πρώτης σπηλαιοεξερευνητικής αποστολής που οργανώθηκε στο όρος Όλυμπος από τη Σπηλαιολογία Θεσσαλονίκης ΠΡΩΤΕΑΣ.

Αποστολή. Έκθεση Αποστολής. της πρώτης σπηλαιοεξερευνητικής αποστολής που οργανώθηκε στο όρος Όλυμπος από τη Σπηλαιολογία Θεσσαλονίκης ΠΡΩΤΕΑΣ. Αποστολή ΟΛΥΜΠΟΣ 2011 Έκθεση Αποστολής της πρώτης σπηλαιοεξερευνητικής αποστολής που οργανώθηκε στο όρος Όλυμπος από τη Σπηλαιολογία Θεσσαλονίκης ΠΡΩΤΕΑΣ. Αύγουστος 2011 Αποστολή Όλυμπος 2011 Η αποστολή

Διαβάστε περισσότερα

ΜΑΘΗΜΑ 1 ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΜΑΘΗΜΑ Να γνωρίζεις τις έννοιες γεωγραφικό πλάτος, γεωγραφικό μήκος και πως αυτές εκφράζονται

ΜΑΘΗΜΑ 1 ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΜΑΘΗΜΑ Να γνωρίζεις τις έννοιες γεωγραφικό πλάτος, γεωγραφικό μήκος και πως αυτές εκφράζονται ΜΑΘΗΜΑ 1 Π. Γ Κ Ι Ν Η Σ 1. Να γνωρίζεις τις έννοιες γεωγραφικό πλάτος, γεωγραφικό μήκος και πως αυτές εκφράζονται 2. Να μπορείς να δώσεις την σχετική γεωγραφική θέση ενός τόπου χρησιμοποιώντας τους όρους

Διαβάστε περισσότερα

ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΜΕΣΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΚΡΑΤΙΚΑ ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΑ ΕΠΙΜΟΡΦΩΣΗΣ ΤΕΛΙΚΕΣ ΕΝΙΑΙΕΣ ΓΡΑΠΤΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ

ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΜΕΣΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΚΡΑΤΙΚΑ ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΑ ΕΠΙΜΟΡΦΩΣΗΣ ΤΕΛΙΚΕΣ ΕΝΙΑΙΕΣ ΓΡΑΠΤΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΜΕΣΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΚΡΑΤΙΚΑ ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΑ ΕΠΙΜΟΡΦΩΣΗΣ ΤΕΛΙΚΕΣ ΕΝΙΑΙΕΣ ΓΡΑΠΤΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΣΧΟΛΙΚΗ ΧΡΟΝΙΑ: 2013-2014 Μάθημα: Ελληνικά σε Ξενόγλωσσους Επίπεδο: Ε3 Διάρκεια:

Διαβάστε περισσότερα

γεωγραφικό γλωσσάρι για την πέμπτη τάξη (από το βιβλίο «Μαθαίνω την Ελλάδα» του ΟΕΔΒ)

γεωγραφικό γλωσσάρι για την πέμπτη τάξη (από το βιβλίο «Μαθαίνω την Ελλάδα» του ΟΕΔΒ) γεωγραφικό γλωσσάρι για την πέμπτη τάξη (από το βιβλίο «Μαθαίνω την Ελλάδα» του ΟΕΔΒ) Α Κεφ. αβιοτικό κάθε στοιχείο που δεν έχει ζωή 4 αιολική διάβρωση Η διάβρωση που οφείλεται στον άνεμο 5 ακρωτήριο ακτογραμμή

Διαβάστε περισσότερα

Πέννυ Εμμανουήλ Κυβερνήτης Θ117Α

Πέννυ Εμμανουήλ Κυβερνήτης Θ117Α Αθήνα 31-7-2012 Αρ. πρωτ. 12 Προς την Επιτροπή Ανταλλαγών Νέων Αγαπητέ Πρόεδρε Τάσο Γρηγορίου, Με την Παρούσα επιστολή θα ήθελα να σας ευχαριστήσω για την εγκάρδια φιλοξενία των 4 παιδιών του Θέματός μας

Διαβάστε περισσότερα

ΜΕΤΑΚΙΝΗΣΗ ΜΑΖΩΝ (mass wasting)

ΜΕΤΑΚΙΝΗΣΗ ΜΑΖΩΝ (mass wasting) ΜΕΤΑΚΙΝΗΣΗ ΜΑΖΩΝ (mass wasting) ονομάζεται η προς τα κατάντη κίνηση επιφανειακών υλικών (προϊόντα αποσάθρωσης & τεμάχη πετρωμάτων) εξαιτίας της δύναμης της βαρύτητας Κεφάλαιο 13 ο : Αστάθεια κλιτύων και

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΕΥΝΑ ΠΕΔΙΟΥ- «ΠΟΣΟ ΚΑΛΑ ΓΝΩΡΙΖΟΥΜΕ ΤΟΝ ΜΑΝΟΛΗ ΑΝΔΡΟΝΙΚΟ;»

ΕΡΕΥΝΑ ΠΕΔΙΟΥ- «ΠΟΣΟ ΚΑΛΑ ΓΝΩΡΙΖΟΥΜΕ ΤΟΝ ΜΑΝΟΛΗ ΑΝΔΡΟΝΙΚΟ;» ΕΡΕΥΝΑ ΠΕΔΙΟΥ- «ΠΟΣΟ ΚΑΛΑ ΓΝΩΡΙΖΟΥΜΕ ΤΟΝ ΜΑΝΟΛΗ ΑΝΔΡΟΝΙΚΟ;» ΕΙΣΑΓΩΓΗ Η έρευνα «ΠΟΣΟ ΚΑΛΑ ΓΝΩΡΙΖΟΥΜΕ ΤΟΝ ΜΑΝΟΛΗ ΑΝΔΡΟΝΙΚΟ;» πραγματοποιήθηκε τους μήνες Φεβρουάριο-Μάρτιο 2014 σε πέντε σχολεία της Θεσσαλονίκης

Διαβάστε περισσότερα

Το μεγαλύτερο μέρος της γης αποτελείται από νερό. Το 97,2% του νερού αυτού

Το μεγαλύτερο μέρος της γης αποτελείται από νερό. Το 97,2% του νερού αυτού 1. Το νερό στη φύση και τη ζωή των ανθρώπων Το μεγαλύτερο μέρος της γης αποτελείται από νερό. Το 97,2% του νερού αυτού βρίσκεται στους ωκεανούς, είναι δηλαδή αλμυρό. Μόλις το 2% βρίσκεται στους πόλους

Διαβάστε περισσότερα

ΟΜΑΔΑ ΣΠΗΛΑΙΟΔΙΑΣΩΣΗΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΣΠΗΛΑΙΟΛΟΓΙΚΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ

ΟΜΑΔΑ ΣΠΗΛΑΙΟΔΙΑΣΩΣΗΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΣΠΗΛΑΙΟΛΟΓΙΚΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ ΟΜΑΔΑ ΣΠΗΛΑΙΟΔΙΑΣΩΣΗΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΣΠΗΛΑΙΟΛΟΓΙΚΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ ΙΣΤΟΡΙΑ Η ιστορία της ΟΜΑΔΑΣ ΣΠΗΛΑΙΟΔΙΑΣΩΣΗΣ της ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΣΠΗΛΑΙΟΛΟΓΙΚΗΣ ΕΤΑΙΡΕΙΑΣ ξεκινά από την δεκαετία του 70, όταν τα πρώτα μέλη της εκπαιδεύτηκαν

Διαβάστε περισσότερα

ΓΕΩΘΕΡΜΙΑ ΕΝΑΣ ΦΥΣΙΚΟΣ ΕΝΕΡΓΕΙΑΚΟΣ ΠΛΟΥΤΟΣ

ΓΕΩΘΕΡΜΙΑ ΕΝΑΣ ΦΥΣΙΚΟΣ ΕΝΕΡΓΕΙΑΚΟΣ ΠΛΟΥΤΟΣ ΓΕΩΘΕΡΜΙΑ ΕΝΑΣ ΦΥΣΙΚΟΣ ΕΝΕΡΓΕΙΑΚΟΣ ΠΛΟΥΤΟΣ ΓΕΩΘΕΡΜΙΚΟ ΠΕΔΙΟ ΕΡΑΤΕΙΝΟΥ-ΔΗΜΟΥ ΝΕΣΤΟΥ ΔΗΜΟΤΙΚΟ ΣΧΟΛΕΙΟ ΕΡΑΤΕΙΝΟΥ- ΠΕΤΡΟΠΗΓΗΣ-ΠΟΝΤΟΛΙΒΑΔΟΥ Ο όρος Γεωθερμία σημαίνει θερμότητα από τη Γη, επομένως η γεωθερμική

Διαβάστε περισσότερα

"Λάθος αντιλήψεις που δημιουργούνται από την ελλιπή διδασκαλία των γεωεπιστημών" Αντώνης Δ.Στάης

Λάθος αντιλήψεις που δημιουργούνται από την ελλιπή διδασκαλία των γεωεπιστημών Αντώνης Δ.Στάης "Λάθος αντιλήψεις που δημιουργούνται από την ελλιπή διδασκαλία των γεωεπιστημών" Αντώνης Δ.Στάης Η Γεωλογική Γνώση στην Ελλάδα σήμερα Στα ελληνικά σχολεία, εδώ και αρκετά χρόνια, σε αντίθεση με τα σχολεία

Διαβάστε περισσότερα

Αποστολή. Κρυμμένος Θησαυρός. Λίνα Σωτηροπούλου. Εικόνες: Ράνια Βαρβάκη

Αποστολή. Κρυμμένος Θησαυρός. Λίνα Σωτηροπούλου. Εικόνες: Ράνια Βαρβάκη διαβάζω ιστορίες Αποστολή Κρυμμένος Θησαυρός Λίνα Σωτηροπούλου Εικόνες: Ράνια Βαρβάκη 11 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 2 Το δώρο της γιαγιάς Μόλις χτύπησε το ξυπνητήρι, με έπιασε πανικός. Δεν μπορούσα να καταλάβω για ποιον

Διαβάστε περισσότερα

Το σημερινό θέμα μας είναι το φυσικό περιβάλλον. Το φυσικό περιβάλλον είναι ένα πολύπλοκο σύστημα που συνεχώς μεταβάλλεται και εξελίσσεται και

Το σημερινό θέμα μας είναι το φυσικό περιβάλλον. Το φυσικό περιβάλλον είναι ένα πολύπλοκο σύστημα που συνεχώς μεταβάλλεται και εξελίσσεται και Το σημερινό θέμα μας είναι το φυσικό περιβάλλον. Το φυσικό περιβάλλον είναι ένα πολύπλοκο σύστημα που συνεχώς μεταβάλλεται και εξελίσσεται και αυτοοργανώνεται! 1 Κάθε πολύπλοκο σύστημα το προσεγγίζουμε

Διαβάστε περισσότερα

Η Διημερίδα υλοποείται στο πλαίσιο της Πράξης «Δράσεις Δια Βίου Μάθησης για το Περιβάλλον και την Αειφορία», μέσω του Επιχειρησιακού Προγράμματος

Η Διημερίδα υλοποείται στο πλαίσιο της Πράξης «Δράσεις Δια Βίου Μάθησης για το Περιβάλλον και την Αειφορία», μέσω του Επιχειρησιακού Προγράμματος Η Διημερίδα υλοποείται στο πλαίσιο της Πράξης «Δράσεις Δια Βίου Μάθησης για το Περιβάλλον και την Αειφορία», μέσω του Επιχειρησιακού Προγράμματος «Εκπαίδευση και Δια Βίου Μάθηση», με τη συγχρηματοδότηση

Διαβάστε περισσότερα

ΙΖΗΜΑΤΟΓΕΝΗ ΠΕΤΡΩΜΑΤΑ

ΙΖΗΜΑΤΟΓΕΝΗ ΠΕΤΡΩΜΑΤΑ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΗ ΓΕΩΛΟΓΙΑ Η εφαρμογή των γεωλογικών πληροφοριών σε ολόκληρο το φάσμα της αλληλεπίδρασης μεταξύ των ανθρώπων και του φυσικού τους περιβάλλοντος Η περιβαλλοντική γεωλογία είναι εφαρμοσμένη

Διαβάστε περισσότερα

< > Ο ΚΕΝΟΣ ΧΩΡΟΣ ΕΙΝΑΙ ΤΟ ΦΥΣΙΚΟ ΦΑΙΝΟΜΕΝΟ, ΤΟΥ ΟΠΟΙΟΥ Η ΕΞΗΓΗΣΗ ΑΠΟΔΕΙΚΝΥΕΙ ΕΝΑ ΠΑΓΚΟΣΜΙΟ ΠΝΕΥΜΑ

< > Ο ΚΕΝΟΣ ΧΩΡΟΣ ΕΙΝΑΙ ΤΟ ΦΥΣΙΚΟ ΦΑΙΝΟΜΕΝΟ, ΤΟΥ ΟΠΟΙΟΥ Η ΕΞΗΓΗΣΗ ΑΠΟΔΕΙΚΝΥΕΙ ΕΝΑ ΠΑΓΚΟΣΜΙΟ ΠΝΕΥΜΑ Κ. Γ. ΝΙΚΟΛΟΥΔΑΚΗΣ 1 < > Ο ΚΕΝΟΣ ΧΩΡΟΣ ΕΙΝΑΙ ΤΟ ΦΥΣΙΚΟ ΦΑΙΝΟΜΕΝΟ, ΤΟΥ ΟΠΟΙΟΥ Η ΕΞΗΓΗΣΗ ΑΠΟΔΕΙΚΝΥΕΙ ΕΝΑ ΠΑΓΚΟΣΜΙΟ ΠΝΕΥΜΑ Επαναλαμβάνουμε την έκπληξή μας για τα τεράστια συμπλέγματα γαλαξιών, τις πιο μακρινές

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΕΝΝΟΙΩΝ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΠΡΟΣΧΟΛΙΚΗ ΗΛΙΚΙΑ. Μάθημα 11 «Το εσωτερικό του ανθρώπινου σώματος» στην προσχολική ηλικία

ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΕΝΝΟΙΩΝ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΠΡΟΣΧΟΛΙΚΗ ΗΛΙΚΙΑ. Μάθημα 11 «Το εσωτερικό του ανθρώπινου σώματος» στην προσχολική ηλικία ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΕΝΝΟΙΩΝ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΠΡΟΣΧΟΛΙΚΗ ΗΛΙΚΙΑ Μάθημα 11 «Το εσωτερικό του ανθρώπινου σώματος» στην προσχολική ηλικία Τα θέματά μας σήμερα Θα δούμε πώς αντιλαμβάνονται τα μικρά παιδιά το εσωτερικό

Διαβάστε περισσότερα

Η ΣΤΑΘΜΗ ΤΗΣ ΘΑΛΑΣΣΑΣ ΧΘΕΣ, ΣΗΜΕΡΑ, ΑΥΡΙΟ

Η ΣΤΑΘΜΗ ΤΗΣ ΘΑΛΑΣΣΑΣ ΧΘΕΣ, ΣΗΜΕΡΑ, ΑΥΡΙΟ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΣΠΗΛΑΙΟΛΟΠΚΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ Σίνα 32, Αθήνα 106 72, τηλ.210-3617824, φαξ 210-3643476, e- mails: ellspe@otenet.gr & info@speleologicalsociety.gr website: www.speleologicalsociety.gr ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ

Διαβάστε περισσότερα

Καταγραφή Εντυπώσεων από τη Συμμετοχή μου. στο Πρόγραμμα Erasmus/Socrates

Καταγραφή Εντυπώσεων από τη Συμμετοχή μου. στο Πρόγραμμα Erasmus/Socrates Καταγραφή Εντυπώσεων από τη Συμμετοχή μου στο Πρόγραμμα Erasmus/Socrates Όνομα - Επώνυμο : Αναστασία Ζηκοπούλου Email: env08017@env.aegean.gr Ίδρυμα που πήγα (δώσε και ιστοσελίδα): The Hoge Veluwe National

Διαβάστε περισσότερα

ΤΑΧΥΡΡΥΘΜΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΚΑΤΑΡΤΙΣΗΣ ΣΤΟ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑ ΤΩΝ ΞΕΝΑΓΩΝ ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΤΟΥΡΙΣΜΟΥ

ΤΑΧΥΡΡΥΘΜΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΚΑΤΑΡΤΙΣΗΣ ΣΤΟ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑ ΤΩΝ ΞΕΝΑΓΩΝ ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΤΟΥΡΙΣΜΟΥ ΤΑΧΥΡΡΥΘΜΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΚΑΤΑΡΤΙΣΗΣ ΣΤΟ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑ ΤΩΝ ΞΕΝΑΓΩΝ ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΤΟΥΡΙΣΜΟΥ Δευτέρα 17 Φεβρουαρίου 2014 Βασικές έννοιες και αρχές της τουριστικής βιομηχανίας/ Η

Διαβάστε περισσότερα

Πώς και γιατί μετακινούμαστε;

Πώς και γιατί μετακινούμαστε; Πώς και γιατί μετακινούμαστε; Διδακτική πρόταση 1: Συνοπτικό πλαίσιο μετακίνησης και εγκατάστασης Ερωτήματα-κλειδιά Γιατί και πώς μετακινούμαστε από τα πολύ παλιά χρόνια μέχρι σήμερα; Πού μένουμε από τα

Διαβάστε περισσότερα

Πότε πήρατε την απόφαση να γράψετε το πρώτο σας μυθιστόρημα; Ήταν εξαρχής στα σχέδιά σας να πορευθείτε από κοινού ή ήταν κάτι που προέκυψε τυχαία;

Πότε πήρατε την απόφαση να γράψετε το πρώτο σας μυθιστόρημα; Ήταν εξαρχής στα σχέδιά σας να πορευθείτε από κοινού ή ήταν κάτι που προέκυψε τυχαία; Δευτέρα, Ιουνίου 23, 2014 ΣΥΝΕΝΤΕΥΞΗ ΤΩΝ ΛΙΑ ΖΩΤΟΥ ΚΑΙ ΘΟΔΩΡΗ ΚΑΡΑΓΕΩΡΓΙΟΥ Η Λία Ζώτου και ο Θοδωρής Καραγεωργίου γεννήθηκαν σε δύο γειτονικά χωριά της Καβάλας. Η Λία σπούδασε στο Παιδαγωγικό Τμήμα Δημοτικής

Διαβάστε περισσότερα

Κυρούδη Λαμπρινή. Η επίδραση του φωτός στην ανάπτυξη των φυτών

Κυρούδη Λαμπρινή. Η επίδραση του φωτός στην ανάπτυξη των φυτών Κυρούδη Λαμπρινή Η επίδραση του φωτός στην ανάπτυξη των φυτών ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΤΟΥ ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΟΣ Η έρευνα αυτή διαπραγματεύεται, θέλοντας να εξηγήσει τα εξής θέματα:- Ο ρόλος του φωτός στην ανάπτυξη των φυτών-

Διαβάστε περισσότερα

Εθνικό δασικό πάρκο Πέτρας του Ρωμιού

Εθνικό δασικό πάρκο Πέτρας του Ρωμιού Εθνικό δασικό πάρκο Πέτρας του Ρωμιού Στις 17 Φεβρουαρίου 2014, οι τετάρτες τάξεις του Θ Δημοτικού Σχολείου Πάφου πήγαν εκδρομή στο Εθνικό δασικό πάρκο Πέτρας του Ρωμιού. Ο σκοπός τους ήταν να περπατήσουν

Διαβάστε περισσότερα

Τι είναι το Μεταλλευτικό Πάρκο Φωκίδας

Τι είναι το Μεταλλευτικό Πάρκο Φωκίδας Τι είναι το Μεταλλευτικό Πάρκο Φωκίδας Το Μεταλλευτικό Πάρκο Φωκίδας Vagonetto είναι ένα θεματικό πάρκο, μοναδικό στον ελληνικό χώρο, που δίνει στον επισκέπτη τη δυνατότητα να γνωρίσει βήμα βήμα τη διαδικασία

Διαβάστε περισσότερα

β) Αν είχες τη δυνατότητα να «φτιάξεις» εσύ έναν ιδανικό κόσμο, πώς θα ήταν αυτός;

β) Αν είχες τη δυνατότητα να «φτιάξεις» εσύ έναν ιδανικό κόσμο, πώς θα ήταν αυτός; 1α) H πραγματική ζωή κρύβει χαρά, αγάπη, στόχους, όνειρα, έρωτα, αλλά και πόνο, απογοήτευση, πίκρες, αγώνα. Aν λείπουν όλα αυτά τα συναισθήματα και οι ανατροπές, αν χαθεί η καρδιά και η ψυχή, η ελευθερία,

Διαβάστε περισσότερα

Σέσσι, Γραμματικό. κείμενο-φωτό: Κώστας Λαδάς

Σέσσι, Γραμματικό. κείμενο-φωτό: Κώστας Λαδάς Σέσσι, Γραμματικό κείμενο-φωτό: Κώστας Λαδάς Το καλοκαίρι του 2009 το Γραμματικό έγινε η περισσότερο συζητημένη περιοχή, αφού δυστυχώς για μια εβδομάδα σχεδόν το όνομα του φιγουράριζε σε όλα τα δελτία

Διαβάστε περισσότερα

Έκθεση εξερεύνησης Σπηλαίων του Σπηλαιολογικού Συλλόγου Σάμου ο «Ευπαλίνος» για το 2008

Έκθεση εξερεύνησης Σπηλαίων του Σπηλαιολογικού Συλλόγου Σάμου ο «Ευπαλίνος» για το 2008 Έκθεση εξερεύνησης Σπηλαίων του Σπηλαιολογικού Συλλόγου Σάμου ο «Ευπαλίνος» για το 2008 Επιμέλεια: Παγωνδιώτης Σταμάτης 1. Βάραθρο Αγγελή 2. Βάραθρο Κάστρου Πυθαγορείου 3. Όρος Καρβούνης 4. Βάραθρο Μαύρου

Διαβάστε περισσότερα

ΚΑΡΟΥΤΣΟΣ ΠΑΝΑΓΙΩΤΗΣ ΣΠΗΛΑΙΟΛΟΓΟΣ ΜΕΛΟΣ ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΗΣ ΟΜΑΔΑΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΣΠΗΛΑΙΟΛΟΓΙΚΗΣ ΕΤΑΙΡΕΙΑΣ ΕΣΕ ΣΠΗΛΑΙΑ ΤΑ ΜΟΥΣΕΙΑ ΤΗΣ ΦΥΣΗΣ

ΚΑΡΟΥΤΣΟΣ ΠΑΝΑΓΙΩΤΗΣ ΣΠΗΛΑΙΟΛΟΓΟΣ ΜΕΛΟΣ ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΗΣ ΟΜΑΔΑΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΣΠΗΛΑΙΟΛΟΓΙΚΗΣ ΕΤΑΙΡΕΙΑΣ ΕΣΕ ΣΠΗΛΑΙΑ ΤΑ ΜΟΥΣΕΙΑ ΤΗΣ ΦΥΣΗΣ ΚΑΡΟΥΤΣΟΣ ΠΑΝΑΓΙΩΤΗΣ ΣΠΗΛΑΙΟΛΟΓΟΣ ΜΕΛΟΣ ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΗΣ ΟΜΑΔΑΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΣΠΗΛΑΙΟΛΟΓΙΚΗΣ ΕΤΑΙΡΕΙΑΣ ΕΣΕ ΣΠΗΛΑΙΑ ΤΑ ΜΟΥΣΕΙΑ ΤΗΣ ΦΥΣΗΣ Τι θα μάθουμε Τι είναι η σπηλαιολογία και ποια η χρησιμότητα της Τι είναι

Διαβάστε περισσότερα

ΟΙ ΥΔΡΙΤΕΣ ΚΑΙ Η ΣΗΜΑΣΙΑ ΤΟΥΣ ΩΣ ΚΑΥΣΙΜΗ ΥΛΗ ΤΟΥ ΜΕΛΛΟΝΤΟΣ. ΤΟ ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ANAXIMANDER. Από Δρ. Κωνσταντίνο Περισοράτη

ΟΙ ΥΔΡΙΤΕΣ ΚΑΙ Η ΣΗΜΑΣΙΑ ΤΟΥΣ ΩΣ ΚΑΥΣΙΜΗ ΥΛΗ ΤΟΥ ΜΕΛΛΟΝΤΟΣ. ΤΟ ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ANAXIMANDER. Από Δρ. Κωνσταντίνο Περισοράτη ΟΙ ΥΔΡΙΤΕΣ ΚΑΙ Η ΣΗΜΑΣΙΑ ΤΟΥΣ ΩΣ ΚΑΥΣΙΜΗ ΥΛΗ ΤΟΥ ΜΕΛΛΟΝΤΟΣ. ΤΟ ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ANAXIMANDER Από Δρ. Κωνσταντίνο Περισοράτη Οι υδρίτες (εικ. 1) είναι χημικές ενώσεις που ανήκουν στους κλειθρίτες, δηλαδή

Διαβάστε περισσότερα

Κατανόηση γραπτού λόγου

Κατανόηση γραπτού λόγου Β1 1 Επίπεδο Β1 (25 μονάδες) Διάρκεια: 40 λεπτά Ερώτημα 1 (6 μονάδες) Διαβάζετε σ ένα περιοδικό οδηγίες για να μάθουν σωστά τα παιδιά σας σκι. Το περιοδικό όμως είναι παλιό κι έτσι βλέπετε καθαρά μόνο

Διαβάστε περισσότερα

ΧΑΡΤΙΝΗ ΑΓΚΑΛΙΑ ΟΜΑΔΑ Β. Ερώτηση 1 α

ΧΑΡΤΙΝΗ ΑΓΚΑΛΙΑ ΟΜΑΔΑ Β. Ερώτηση 1 α ΧΑΡΤΙΝΗ ΑΓΚΑΛΙΑ ΟΜΑΔΑ Β Ερώτηση 1 α Το βιβλίο με τίτλο «Χάρτινη Αγκαλιά», της Ιφιγένειας Μαστρογιάννη, περιγράφει την ιστορία ενός κοριτσιού, της Θάλειας, η οποία αντιμετωπίζει προβλήματα υγείας. Φεύγει

Διαβάστε περισσότερα

β) Αν είχες τη δυνατότητα να «φτιάξεις» εσύ έναν ιδανικό κόσμο, πώς θα ήταν αυτός;

β) Αν είχες τη δυνατότητα να «φτιάξεις» εσύ έναν ιδανικό κόσμο, πώς θα ήταν αυτός; 1 α) H πραγματική ζωή κρύβει χαρά, αγάπη, στόχους, όνειρα, έρωτα, αλλά και πόνο, απογοήτευση, πίκρες, αγώνα. αν λείπουν όλα αυτά τα συναισθήματα και οι ανατροπές, αν χαθεί η καρδιά και η ψυχή, η ελευθερία,

Διαβάστε περισσότερα

Η ΦΥΣΙΚΗ, Η ΧΗΜΕΙΑ ΚΑΙ ΟΙ ΦΥΣΙΚΕΣ ΕΠΙΣΤΗΜΕΣ

Η ΦΥΣΙΚΗ, Η ΧΗΜΕΙΑ ΚΑΙ ΟΙ ΦΥΣΙΚΕΣ ΕΠΙΣΤΗΜΕΣ Εισαγωγικό Μάθημα 2 Η ΦΥΣΙΚΗ, Η ΧΗΜΕΙΑ ΚΑΙ ΟΙ ΦΥΣΙΚΕΣ ΕΠΙΣΤΗΜΕΣ Τι μελετούν η φυσική και η χημεία Συνεχίζοντας την εισαγωγή μας στις φυσικές επιστήμες, θα σταθούμε ξεχωριστά στο αντικείμενο μελέτης καθεμιάς

Διαβάστε περισσότερα

Σε αντίθεση με τις θάλασσες, το νερό των ποταμών δεν περιέχει σχεδόν καθόλου αλάτι - γι' αυτό το λέμε γλυκό νερό.

Σε αντίθεση με τις θάλασσες, το νερό των ποταμών δεν περιέχει σχεδόν καθόλου αλάτι - γι' αυτό το λέμε γλυκό νερό. Κέντρο Περιβαλλοντικής Εκπαίδευσης Καστρίου 2013 Tι είναι τα ποτάμια; Τα ποτάμια είναι φυσικά ρεύματα νερού. Δημιουργούνται από το νερό των βροχών και των λιωμένων πάγων, που κατεβαίνει από πιο ψηλές περιοχές

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΗ ΓΕΩΧΗΜΕΙΑ

ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΗ ΓΕΩΧΗΜΕΙΑ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΗ ΓΕΩΧΗΜΕΙΑ Ενότητα 5: Δευτερογενής Διασπορά, Κυριότερες γεωχημικές μεθόδοι Αναζήτησης Κοιτασμάτων, Σχεδιασμός και δειγματοληψία Χαραλαμπίδης Γεώργιος Τμήμα Μηχανικών Περιβάλλοντος και Μηχανικών

Διαβάστε περισσότερα

Ο ΚΥΚΛΟΣ ΤΟΥ ΝΕΡΟΥ 1.ΕΙΣΑΓΩΓΗ 2.ΤΟ ΝΕΡΟ ΣΤΗ ΦΥΣΗ

Ο ΚΥΚΛΟΣ ΤΟΥ ΝΕΡΟΥ 1.ΕΙΣΑΓΩΓΗ 2.ΤΟ ΝΕΡΟ ΣΤΗ ΦΥΣΗ Ο ΚΥΚΛΟΣ ΤΟΥ ΝΕΡΟΥ Τα μέλη της ομάδας μας:παπαδόπουλος Σάββας Σταθάτος Γιάννης Τσαπάρας Χρήστος Τριανταφύλλου Δημήτρης Χάλαρης Στέλιος ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ 1. Εισαγωγή 2. Το νερό στη φύση 3. Νερό και άνθρωπος 4.

Διαβάστε περισσότερα

Σκοπός του παιχνιδιού. Περιεχόμενα

Σκοπός του παιχνιδιού. Περιεχόμενα Ένα συνεργατικό παιχνίδι μνήμης για 3 έως 6 παίκτες, 7 ετών και άνω. Ο Τομ σκαρφάλωσε στην κορυφή ενός δέντρου, για να δεί αν μπορούσε να ανακαλύψει κάτι. Κοιτάζοντας προς κάθε μεριά, είδε τουλάχιστον

Διαβάστε περισσότερα

ΥΔΡΟΠΕΡΑΤΟΤΗΤΑ (ΧΡΙΣΤΟΦΟΡΟΥ) Τίτλος διερεύνησης: Ποιοί παράγοντες επηρεάζουν το πόσο νερό συγκρατεί το χώμα;

ΥΔΡΟΠΕΡΑΤΟΤΗΤΑ (ΧΡΙΣΤΟΦΟΡΟΥ) Τίτλος διερεύνησης: Ποιοί παράγοντες επηρεάζουν το πόσο νερό συγκρατεί το χώμα; ΥΔΡΟΠΕΡΑΤΟΤΗΤΑ (ΧΡΙΣΤΟΦΟΡΟΥ) Τίτλος διερεύνησης: Ποιοί παράγοντες επηρεάζουν το πόσο νερό συγκρατεί το χώμα; Σύντομη περιγραφή διερεύνησης: Σκοπός αυτής της διερεύνησης ήταν να κάνουν κάποιες υποθέσεις

Διαβάστε περισσότερα

Μάθημα 19 ΤΑ ΜΟΡΙΑ ΣΤΑ ΑΕΡΙΑ Είναι πολύ μακριά το ένα από το άλλο, κινούνται πολύ γρήγορα και συγκρούονται μεταξύ τους και με τα τ

Μάθημα 19 ΤΑ ΜΟΡΙΑ ΣΤΑ ΑΕΡΙΑ Είναι πολύ μακριά το ένα από το άλλο, κινούνται πολύ γρήγορα και συγκρούονται μεταξύ τους και με τα τ Μάθημα 19 ΤΑ ΜΟΡΙΑ ΣΤΑ ΑΕΡΙΑ Είναι πολύ μακριά το ένα από το άλλο, κινούνται πολύ γρήγορα και συγκρούονται μεταξύ τους και με τα τοιχώματα του δοχείου που τα περιέχει Σε προηγούμενα μαθήματα αναφερθήκαμε

Διαβάστε περισσότερα

ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΕΣ ΣΤΟΧΟΙ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟΥ

ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΕΣ ΣΤΟΧΟΙ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟΥ ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΕΣ Παρακάτω παρατίθενται μια σειρά από στόχοι που θα μπορούσε κάποιος εκπαιδευτικός να επιδιώξει να επιτύχουν τα παιδιά προσχολικής ηλικίας μέσα από δραστηριότητες (στόχοι του εκπαιδευτικού).

Διαβάστε περισσότερα

Π Ι Σ Τ Ο Π Ο Ι Η Σ Η Ε Π Α Ρ Κ Ε Ι Α Σ Τ Η Σ ΕΛΛΗΝΟΜΑΘΕΙΑΣ Κ Α Τ Α Ν Ο Η Σ Η Π Ρ Ο Φ Ο Ρ Ι Κ Ο Υ Λ Ο Γ Ο Υ ΔΕΥΤΕΡΗ ΣΕΙΡΑ Δ Ε Ι Γ Μ Α Τ Ω Ν 02

Π Ι Σ Τ Ο Π Ο Ι Η Σ Η Ε Π Α Ρ Κ Ε Ι Α Σ Τ Η Σ ΕΛΛΗΝΟΜΑΘΕΙΑΣ Κ Α Τ Α Ν Ο Η Σ Η Π Ρ Ο Φ Ο Ρ Ι Κ Ο Υ Λ Ο Γ Ο Υ ΔΕΥΤΕΡΗ ΣΕΙΡΑ Δ Ε Ι Γ Μ Α Τ Ω Ν 02 Ε Π Α Ρ Κ Ε Ι Α Σ Τ Η Σ ΕΛΛΗΝΟΜΑΘΕΙΑΣ Κ Α Τ Α Ν Ο Η Σ Η Π Ρ Ο Φ Ο Ρ Ι Κ Ο Υ Λ Ο Γ Ο Υ ΔΕΥΤΕΡΗ ΣΕΙΡΑ Δ Ε Ι Γ Μ Α Τ Ω Ν 2 5 Μ 0 Ν Α Δ Ε Σ 1 Y Π Ο Υ Ρ Γ Ε Ι Ο Π Α Ι Δ Ε Ι Α Σ Κ Α Ι Θ Ρ Η Σ Κ Ε Υ Μ Α Τ Ω Ν

Διαβάστε περισσότερα

Αρχιτεκτονική Τοπίου. Διδάσκων: Ιωάννης Τσαλικίδης. Συνεργάτες: Ελένη Αθανασιάδου Μαρία Λιονάτου Ευθύμης Χαραλαμπίδης Βασίλης Χαριστός

Αρχιτεκτονική Τοπίου. Διδάσκων: Ιωάννης Τσαλικίδης. Συνεργάτες: Ελένη Αθανασιάδου Μαρία Λιονάτου Ευθύμης Χαραλαμπίδης Βασίλης Χαριστός Αρχιτεκτονική Τοπίου Διδάσκων: Ιωάννης Τσαλικίδης Συνεργάτες: Ελένη Αθανασιάδου Μαρία Λιονάτου Ευθύμης Χαραλαμπίδης Βασίλης Χαριστός Τμήμα Γεωπονίας Σχολή Γεωπονίας, Δασολογίας και Φυσικού Περιβάλλοντος

Διαβάστε περισσότερα

Νίκος Σιδέρης. Μιλώ για την κρίση με το παιδί. Εμπιστευτική επιστολή σε μεγάλους που σκέφτονται ΠΡΩΤΗ ΕΚΔΟΣΗ ΑΝΤΙΤΥΠΑ

Νίκος Σιδέρης. Μιλώ για την κρίση με το παιδί. Εμπιστευτική επιστολή σε μεγάλους που σκέφτονται ΠΡΩΤΗ ΕΚΔΟΣΗ ΑΝΤΙΤΥΠΑ ΠΡΩΤΗ ΕΚΔΟΣΗ 12.000 ΑΝΤΙΤΥΠΑ Νίκος Σιδέρης Μιλώ για την κρίση με το παιδί Εμπιστευτική επιστολή σε μεγάλους που σκέφτονται Από τον συγγραφέα του μπεστ σέλερ Τα παιδιά δεν θέλουν ψυχολόγο. Γονείς θέλουν!

Διαβάστε περισσότερα

Οι εντυπώσεις μας από την επίσκεψη της SAPT Hellas

Οι εντυπώσεις μας από την επίσκεψη της SAPT Hellas Την Πέμπτη 26/3/15 η SAPT Hellas επισκέφτηκε το σχολείο μας. Η Sapt είναι μια μη κερδοσκοπική οργάνωση η οποία μαζεύει αδέσποτα σκυλιά και τα φροντίζει. H φιλοζωική ομάδα του σχολείου μας, που οργάνωσε

Διαβάστε περισσότερα

Κατανόηση γραπτού λόγου

Κατανόηση γραπτού λόγου Κατανόηση γραπτού λόγου Επίπεδο Β Δεύτερη διδακτική πρόταση Ημερολόγια Ενδεικτική διάρκεια: Ομάδα στόχος: Διδακτικός στόχος: Στρατηγικές: Ενσωμάτωση δεξιοτήτων: Υλικό: 1 διδακτική ώρα παιδιά ή ενήλικες

Διαβάστε περισσότερα

Σεμινάρια για τους φίλους του κρασιού! Οι κορυφαίοι των τουριστικών σπουδών. Ημερολόγιο Οινικής Απόλαυσης

Σεμινάρια για τους φίλους του κρασιού! Οι κορυφαίοι των τουριστικών σπουδών. Ημερολόγιο Οινικής Απόλαυσης wine Friends Σεμινάρια για τους φίλους του κρασιού! Οι κορυφαίοι των τουριστικών σπουδών 2013 Ημερολόγιο Οινικής Απόλαυσης Ο μαγικός κόσμος του κρασιού περιμένει να τον ανακαλύψετε. Αρώματα, χρώματα και

Διαβάστε περισσότερα

Ένα παραμύθι φτιαγμένο από τα παιδιά της Δ, Ε και Στ τάξης του Ζ Δημοτικού Σχολείου Πάφου κατά τη διάρκεια της συνάντησής τους με τη συγγραφέα Αμαλία

Ένα παραμύθι φτιαγμένο από τα παιδιά της Δ, Ε και Στ τάξης του Ζ Δημοτικού Σχολείου Πάφου κατά τη διάρκεια της συνάντησής τους με τη συγγραφέα Αμαλία Ένα παραμύθι φτιαγμένο από τα παιδιά της Δ, Ε και Στ τάξης του Ζ Δημοτικού Σχολείου Πάφου κατά τη διάρκεια της συνάντησής τους με τη συγγραφέα Αμαλία Πικρίδου-Λούκα. 2014 Μια φορά κι έναν καιρό υπήρχε

Διαβάστε περισσότερα

Π Ι Σ Τ Ο Π Ο Ι Η Σ Η Ε Π Α Ρ Κ Ε Ι Α Σ Τ Η Σ ΕΛΛΗΝΟΜΑΘΕΙΑΣ Κ Α Τ Α Ν Ο Η Σ Η Γ Ρ Α Π Τ Ο Υ Λ Ο Γ Ο Υ Π Ρ Ω Τ Η Σ Ε Ι Ρ Α Δ Ε Ι Γ Μ Α Τ Ω Ν

Π Ι Σ Τ Ο Π Ο Ι Η Σ Η Ε Π Α Ρ Κ Ε Ι Α Σ Τ Η Σ ΕΛΛΗΝΟΜΑΘΕΙΑΣ Κ Α Τ Α Ν Ο Η Σ Η Γ Ρ Α Π Τ Ο Υ Λ Ο Γ Ο Υ Π Ρ Ω Τ Η Σ Ε Ι Ρ Α Δ Ε Ι Γ Μ Α Τ Ω Ν Π Ι Σ Τ Ο Π Ο Ι Η Σ Η Ε Π Α Ρ Κ Ε Ι Α Σ Τ Η Σ ΕΛΛΗΝΟΜΑΘΕΙΑΣ Κ Α Τ Α Ν Ο Η Σ Η Γ Ρ Α Π Τ Ο Υ Λ Ο Γ Ο Υ Π Ρ Ω Τ Η Σ Ε Ι Ρ Α Δ Ε Ι Γ Μ Α Τ Ω Ν 2 5 Μ 0 Ν Α Δ Ε Σ 1 Y Π Ο Υ Ρ Γ Ε Ι Ο Π Α Ι Δ Ε Ι Α Σ Κ Α Ι Θ

Διαβάστε περισσότερα

Πως επηρεάζεται το μικρόκλιμα μιας περιοχής από την τοπογραφία (πειραματική έρευνα) Ομάδα Μαθητών: Συντονιστής καθηγητής: Λύκειο Αγίου Αντωνίου

Πως επηρεάζεται το μικρόκλιμα μιας περιοχής από την τοπογραφία (πειραματική έρευνα) Ομάδα Μαθητών: Συντονιστής καθηγητής: Λύκειο Αγίου Αντωνίου 1 Πως επηρεάζεται το μικρόκλιμα μιας περιοχής από την τοπογραφία (πειραματική έρευνα) Ομάδα Μαθητών: Ζαντής Γιώργος, Παρεκκλησίτης Ορέστης, Ιωάννου Γιώργος Συντονιστής καθηγητής: Νικόλας Νικολάου Λύκειο

Διαβάστε περισσότερα

Τίτλος προγράμματος: «Παιχνίδια στο χθες, παιχνίδια στο σήμερα, παιχνίδια δίχως σύνορα» Υπεύθυνη προγράμματος: Μπότη Ευαγγελή Εκπαιδευτικός που

Τίτλος προγράμματος: «Παιχνίδια στο χθες, παιχνίδια στο σήμερα, παιχνίδια δίχως σύνορα» Υπεύθυνη προγράμματος: Μπότη Ευαγγελή Εκπαιδευτικός που Τίτλος προγράμματος: «Παιχνίδια στο χθες, παιχνίδια στο σήμερα, παιχνίδια δίχως σύνορα» Υπεύθυνη προγράμματος: Μπότη Ευαγγελή Εκπαιδευτικός που συμμετέχει: Κακάρη Κωνσταντίνα Παρακολουθώντας τα παιδιά

Διαβάστε περισσότερα

ΥΠΟΘΕΡΜΙΑ ΚΑΤΗΓΟΡΙΕΣ ΥΠΟΘΕΡΜΙΑΣ

ΥΠΟΘΕΡΜΙΑ ΚΑΤΗΓΟΡΙΕΣ ΥΠΟΘΕΡΜΙΑΣ ΥΠΟΘΕΡΜΙΑ Όταν η εσωτερική θερμοκρασία του ανθρώπινου σώματος πέφτει κάτω από 35ο C, το αποτέλεσμα είναι η υποθερμία. Όταν η θερμοκρασία ελαττωθεί κάτω από τα κανονικά επίπεδα λειτουργίας του θερμοστάτη

Διαβάστε περισσότερα

Φύλλο Εργασίας 9 Το Φαινόμενο του Θερμοκηπίου υπερ-θερμαίνει

Φύλλο Εργασίας 9 Το Φαινόμενο του Θερμοκηπίου υπερ-θερμαίνει Φύλλο Εργασίας 9 Το Φαινόμενο του Θερμοκηπίου υπερ-θερμαίνει α. Παρατηρώ, Πληροφορούμαι, Ενδιαφέρομαι Παρατήρησε στο παρακάτω ενδεικτικό γράφημα την αύξηση της μέσης θερμοκρασίας της γης από το 1870 έως

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ 1. ΛΙΓΑ ΛΟΓΙΑ ΓΙΑ ΤΗΝ ΤΟΥΝ ΡΑ (ΣΕΛ. 3) 2. ΠΟΣΟΙ ΤΥΠΟΙ ΤΟΥΝ ΡΑΣ ΥΠΑΡΧΟΥΝ ΚΑΙ 3. ΖΩΑ ΚΑΙ ΦΥΤΑ ΠΟΥ ΜΠΟΡΟΥΝ ΝΑ 4. ΜΕΙΟΝΕΚΤΗΜΑΤΑ (ΣΕΛ.

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ 1. ΛΙΓΑ ΛΟΓΙΑ ΓΙΑ ΤΗΝ ΤΟΥΝ ΡΑ (ΣΕΛ. 3) 2. ΠΟΣΟΙ ΤΥΠΟΙ ΤΟΥΝ ΡΑΣ ΥΠΑΡΧΟΥΝ ΚΑΙ 3. ΖΩΑ ΚΑΙ ΦΥΤΑ ΠΟΥ ΜΠΟΡΟΥΝ ΝΑ 4. ΜΕΙΟΝΕΚΤΗΜΑΤΑ (ΣΕΛ. ΟΝΟΜΑ: ΧΡΙΣΤΙΝΑ ΚΥΠΡΗ ΤΑΞΗ: Β 1 ΜΑΘΗΜΑ: ΓΕΩΓΡΑΦΙΑ Θέµα: Τούνδρα 1 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ 1. ΛΙΓΑ ΛΟΓΙΑ ΓΙΑ ΤΗΝ ΤΟΥΝ ΡΑ (ΣΕΛ. 3) 2. ΠΟΣΟΙ ΤΥΠΟΙ ΤΟΥΝ ΡΑΣ ΥΠΑΡΧΟΥΝ ΚΑΙ ΠΟΙΟΙ ΕΙΝΑΙ; (ΣΕΛ. 4-7) 3. ΖΩΑ ΚΑΙ ΦΥΤΑ ΠΟΥ ΜΠΟΡΟΥΝ

Διαβάστε περισσότερα

Η ΖΩΗ ΣΤΙΣ ΠΟΛΙΚΕΣ ΠΕΡΙΟΧΕΣ

Η ΖΩΗ ΣΤΙΣ ΠΟΛΙΚΕΣ ΠΕΡΙΟΧΕΣ Η ΖΩΗ ΣΤΙΣ ΠΟΛΙΚΕΣ ΠΕΡΙΟΧΕΣ Οι πολικές περιοχές, όπως βλέπεις και στον παραπάνω παγκόσμιο χάρτη, βρίσκονται βορειότερα από το Βόρειο Πολικό Κύκλο και νοτιότερα από το Νότιο Πολικό Κύκλο. Συγκεκριμένα ανήκουν

Διαβάστε περισσότερα

Κος ΣΤΑΥΡΙΝΟΥΔΗΣ: Καλησπέρα. Η δική μας εισήγηση θα είχε άμεση σχέση και θα είχε ενδιαφέρον να ακολουθούσε την εισήγηση του κυρίου Λέλεκα.

Κος ΣΤΑΥΡΙΝΟΥΔΗΣ: Καλησπέρα. Η δική μας εισήγηση θα είχε άμεση σχέση και θα είχε ενδιαφέρον να ακολουθούσε την εισήγηση του κυρίου Λέλεκα. Κος ΣΤΑΥΡΙΝΟΥΔΗΣ: Καλησπέρα. Η δική μας εισήγηση θα είχε άμεση σχέση και θα είχε ενδιαφέρον να ακολουθούσε την εισήγηση του κυρίου Λέλεκα. Δεν είναι πάντα εφικτό να το προγραμματίζουμε κατά προτεραιότητα.

Διαβάστε περισσότερα

Μιλώντας με τα αρχαία

Μιλώντας με τα αρχαία Επίσκεψη στο μαντείο της Δωδώνης Πώς έβλεπαν το μέλλον οι αρχαίοι; Πώς λειτουργούσε το πιο αρχαίο μαντείο της Ελλάδας; Τι μορφή, σύμβολα και ρόλο είχε ο κύριος θεός του, ο Δίας; Τι σημασία είχαν εκεί οι

Διαβάστε περισσότερα

Τι είναι η σελήνη; Πως Δημιουργήθηκε; Ποιες είναι οι κινήσεις της; Σημάδια ζωής στη σελήνη. Πόσο απέχει η σελήνη από την γη; Τι είναι η πανσέληνος;

Τι είναι η σελήνη; Πως Δημιουργήθηκε; Ποιες είναι οι κινήσεις της; Σημάδια ζωής στη σελήνη. Πόσο απέχει η σελήνη από την γη; Τι είναι η πανσέληνος; Τι είναι η σελήνη; Πως Δημιουργήθηκε; Ποιες είναι οι κινήσεις της; Σημάδια ζωής στη σελήνη. Πόσο απέχει η σελήνη από την γη; Τι είναι η πανσέληνος; Μαγνητικό πεδίο. Κρατήρες. Ο πρώτος άνθρωπος που πήγε

Διαβάστε περισσότερα

ΗΛΕΚΤΡΟΝΙΚΗ ΑΠΟΔΕΛΤΙΩΣΗ

ΗΛΕΚΤΡΟΝΙΚΗ ΑΠΟΔΕΛΤΙΩΣΗ Ημερομηνία 10/3/2016 Μέσο Συντάκτης Link http://www.in.gr Τζωρτζίνα Ντούτση http://www.in.gr/entertainment/book/interviews/article/?aid=1500064083 Νικόλ Μαντζικοπούλου: Το μυστικό για την επιτυχία είναι

Διαβάστε περισσότερα

Διαχείριση λατομείων μαρμάρου και αδρανών υλικών Υπολείμματα Περιβαλλοντικές επιπτώσεις

Διαχείριση λατομείων μαρμάρου και αδρανών υλικών Υπολείμματα Περιβαλλοντικές επιπτώσεις Διαχείριση λατομείων μαρμάρου και αδρανών υλικών Υπολείμματα Περιβαλλοντικές επιπτώσεις ΕΥΑΓΓΕΛΟΣ Κ. ΚΑΡΓΙΩΤΗΣ Dr. Γεωλόγος - Ορυκτολόγος Καθηγητής ΤΕΙ ΑΜΘ Τμήμα Μηχανικων Τεχνολογίας Πετρελαίου & Φυσικού

Διαβάστε περισσότερα

Από όλα τα παραμύθια που μου έλεγε ο πατέρας μου τα βράδια πριν κοιμηθώ, ένα μου άρεσε πιο πολύ. Ο Σεβάχ ο θαλασσινός. Επτά ταξίδια είχε κάνει ο

Από όλα τα παραμύθια που μου έλεγε ο πατέρας μου τα βράδια πριν κοιμηθώ, ένα μου άρεσε πιο πολύ. Ο Σεβάχ ο θαλασσινός. Επτά ταξίδια είχε κάνει ο 4 Από όλα τα παραμύθια που μου έλεγε ο πατέρας μου τα βράδια πριν κοιμηθώ, ένα μου άρεσε πιο πολύ. Ο Σεβάχ ο θαλασσινός. Επτά ταξίδια είχε κάνει ο Σεβάχ. Για να δει τον κόσμο και να ζήσει περιπέτειες.

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΑΣΙΤΕΧΝΙΚΕΣ ΑΣΧΟΛΙΕΣ

ΕΡΑΣΙΤΕΧΝΙΚΕΣ ΑΣΧΟΛΙΕΣ 1o ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΕΡΑΣΙΤΕΧΝΙΚΕΣ ΑΣΧΟΛΙΕΣ Κεφαλαίου Αρχική Σελίδα Περιεχόμενα CD Rom Θέματα 1ου ΟΙ ΕΡΑΣΙΤΕΧΝΙΚΕΣ ΑΣΧΟΛΙΕΣ Κάθε Λυκόπουλο, αφού δώσει την Υπόσχεσή του και ανάλογα με τις προσωπικές του ικανότητες

Διαβάστε περισσότερα

Τα παραμύθια της τάξης μας!

Τα παραμύθια της τάξης μας! Τα παραμύθια της τάξης μας! ΟΙ λέξεις κλειδιά: Καρδιά, γοργόνα, ομορφιά, πυξίδα, χώρα, πεταλούδα, ανηφόρα, θάλασσα, φάλαινα Μας βοήθησαν να φτιάξουμε αυτά τα παραμύθια! «Χρυσαφένια χώρα» Μια φορά κι έναν

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΡΙΛΗΨΗ Αντικείµενο της παρούσας µεταπτυχιακής εργασίας είναι η διερεύνηση της επίδρασης των σηράγγων του Μετρό επί του υδρογεωλογικού καθεστώτος πριν και µετά την κατασκευή τους. Στα πλαίσια της, παρουσιάζονται

Διαβάστε περισσότερα

ΣΕΜΙΝΑΡΙΟ: Β06Σ03 «Στατιστική περιγραφική εφαρμοσμένη στην ψυχοπαιδαγωγική» ΘΕΜΑ ΕΡΓΑΣΙΑΣ:

ΣΕΜΙΝΑΡΙΟ: Β06Σ03 «Στατιστική περιγραφική εφαρμοσμένη στην ψυχοπαιδαγωγική» ΘΕΜΑ ΕΡΓΑΣΙΑΣ: ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΡΗΤΗΣ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΑΓΩΓΗΣ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ ΤΜΗΜΑ ΔΗΜΟΤΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΕΑΡΙΝΟ ΕΞΑΜΗΝΟ 2011-2012 ΣΕΜΙΝΑΡΙΟ: Β06Σ03 «Στατιστική περιγραφική εφαρμοσμένη στην ψυχοπαιδαγωγική» Διδάσκων: Κ. Χρήστου

Διαβάστε περισσότερα

Από νωρίς συναντηθήκαμε όλοι μαζί στο αεροδρόμιο. Πετάξαμε με το αεροπλάνο από Λάρνακα προς Αθήνα και από Αθήνα προς Φραγκφούρτη. Για όλους μας, ήταν

Από νωρίς συναντηθήκαμε όλοι μαζί στο αεροδρόμιο. Πετάξαμε με το αεροπλάνο από Λάρνακα προς Αθήνα και από Αθήνα προς Φραγκφούρτη. Για όλους μας, ήταν Από νωρίς συναντηθήκαμε όλοι μαζί στο αεροδρόμιο. Πετάξαμε με το αεροπλάνο από Λάρνακα προς Αθήνα και από Αθήνα προς Φραγκφούρτη. Για όλους μας, ήταν η πρώτη φορά στη Γερμάνια και νιώσαμε ενθουσιασμένοι

Διαβάστε περισσότερα

Oι Κατηγορίες Κλιμάτων :

Oι Κατηγορίες Κλιμάτων : ΚΛΙΜΑΤΙΚΑ ΦΑΙΝΟΜΕΝΑ Oι Κατηγορίες Κλιμάτων : Κατηγορία Α : Τροπικά κλίματα Στην πρώτη κατηγορία, που συμβολίζεται με το κεφαλαίο Α, εντάσσονται όλοι οι τύποι του Τροπικού κλίματος. Κοινό χαρακτηριστικό

Διαβάστε περισσότερα

Βιολογία. Γ λυκειου ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ

Βιολογία. Γ λυκειου ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ Βιολογία Γ λυκειου ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ Σειρά: Γενικό Λύκειο Θετικές Επιστήμες Νότα Λαζαράκη, Βιολογία Γ Λυκείου Γενικής Παιδείας Υπεύθυνος έκδοσης: Αποστόλης Αντωνόπουλος Θεώρηση κειμένου: Κυριάκος Εμμανουηλίδης

Διαβάστε περισσότερα

Τ Α Η Φ Α Ι Σ Τ Ε Ι Α

Τ Α Η Φ Α Ι Σ Τ Ε Ι Α ΤΑ ΗΦΑΙΣΤΕΙΑ ΤΑ ΗΦΑΙΣΤΕΙΑ ΠΑΝΩ ΣΤΗ ΓΗ ΒΡΙΣΚΟΝΤΑΙ ΣΥΝΗΘΩΣ ΕΚΕΙ ΟΠΟΥ ΔΥΟ Η ΤΡΕΙΣ ΤΕΚΤΟΝΙΚΕΣ ΠΛΑΚΕΣ ΣΥΓΚΡΟΥΟΝΤΑΙ Η ΑΠΟΜΑΚΡΥΝΟΝΤΑΙ: ΜΙΑ ΜΕΣΟΩΚΕΑΝΕΙΑ ΡΑΧΗ Η ΟΡΟΣΕΙΡΑ, ΟΠΩΣ ΣΤΟ ΜΕΣΟ ΤΟΥ ΑΤΛΑΝΤΙΚΟΥ ΩΚΕΑΝΟΥ, ΔΙΝΕΙ

Διαβάστε περισσότερα

Νέοι τόποι Περιπέτεια Φύση Παράδοση Ιστορία. Πολιτισμός Ζωή Μνημεία Ασφάλεια Χαρά

Νέοι τόποι Περιπέτεια Φύση Παράδοση Ιστορία. Πολιτισμός Ζωή Μνημεία Ασφάλεια Χαρά Νέοι τόποι Περιπέτεια Φύση Παράδοση Ιστορία Πολιτισμός Ζωή Μνημεία Ασφάλεια Χαρά 1 2 Η Εγνατία Οδός δίνει άλλες διαστάσεις και ευκαιρίες στην επισκεψιμότητα. Η δυνατότητα του επισκέπτη να διασχίσει όλη

Διαβάστε περισσότερα

PISA. Programme for International Student Assessment. Διεθνές Πρόγραμμα για την Αξιολόγηση των Μαθητών

PISA. Programme for International Student Assessment. Διεθνές Πρόγραμμα για την Αξιολόγηση των Μαθητών PISA Programme for International Student Assessment Διεθνές Πρόγραμμα για την Αξιολόγηση των Μαθητών ΠΑΡΑΔΕΙΓΜΑΤΑ ΘΕΜΑΤΩΝ file:///c:/documents and Settings/eu2003gr.KEE/Επιφάνεια εργασίας/sy NEDRIO/KEE

Διαβάστε περισσότερα

Βασικές επιλογές σχετικά με το περιεχόμενο Στον επαναπροσδιορισμό της θεματολογίας, της διδακτέας ύλης και της διδακτικής προσέγγισης, που περιλαμβάνονται στο Πρόγραμμα Σπουδών, έχουν ληφθεί υπόψη οι ακόλουθες

Διαβάστε περισσότερα

14. ΚΑΡΣΤΙΚΗ ΓΕΩΜΟΡΦΟΛΟΓΙΑ

14. ΚΑΡΣΤΙΚΗ ΓΕΩΜΟΡΦΟΛΟΓΙΑ 134 Κεφάλαιο 14 ο : Καρστική Γεωμορφολογία 14. ΚΑΡΣΤΙΚΗ ΓΕΩΜΟΡΦΟΛΟΓΙΑ 14.1. ΓΕΝΙΚΑ Σε προηγούμενο κεφάλαιο (Κεφ. 3 ο ) αναφέρθηκε η πολύ σημαντική διαλυτική δράση του νερού, όταν αυτό εμπλουτίζεται με

Διαβάστε περισσότερα

ΔΗΜΟΤΙΚΟ ΣΧΟΛΕΙΟ ΜΕΝΙΔΙΟΥ ΑΜΦΙΛΟΧΙΑΣ ΕΥΕΛΙΚΤΗ ΖΩΝΗ ΤΑΞΗ: ΣΤ ΣΧ. ΕΤΟΣ: ΦΩΤΟΓΡΑΦΙΑ

ΔΗΜΟΤΙΚΟ ΣΧΟΛΕΙΟ ΜΕΝΙΔΙΟΥ ΑΜΦΙΛΟΧΙΑΣ ΕΥΕΛΙΚΤΗ ΖΩΝΗ ΤΑΞΗ: ΣΤ ΣΧ. ΕΤΟΣ: ΦΩΤΟΓΡΑΦΙΑ ΔΗΜΟΤΙΚΟ ΣΧΟΛΕΙΟ ΜΕΝΙΔΙΟΥ ΑΜΦΙΛΟΧΙΑΣ ΕΥΕΛΙΚΤΗ ΖΩΝΗ ΤΑΞΗ: ΣΤ ΣΧ. ΕΤΟΣ:2012-13 ΦΩΤΟΓΡΑΦΙΑ ΕΠΙΛΟΓΗ ΘΕΜΑΤΟΣ ΔΗΜΟΤΙΚΟ ΣΧΟΛΕΙΟ ΜΕΝΙΔΙΟΥ ΑΜΦΙΛΟΧΙΑΣ ΣΧ. ΈΤΟΣ: 2012-13 ΤΑΞΗ: ΣΤ ΕΥΕΛΙΚΤΗ ΖΩΝΗ ΦΩΤΟΓΡΑΦΙΑ Υπεύθυνος

Διαβάστε περισσότερα

Παιχνίδια στην Ακροθαλασσιά

Παιχνίδια στην Ακροθαλασσιά Βασίλης Κωνσταντούδης Παιχνίδια στην Ακροθαλασσιά Τίτλος του Πρωτοτύπου: Παιχνίδια στην Ακροθαλασσιά Συγγραφέας: Βασίλης Κωνσταντούδης Η φωτογραφία στο εξώφυλλο του συγγραφέα ISBN: 978-960-93-5365-6 Επίλεκτες

Διαβάστε περισσότερα

ΥΔΡΟΧΗΜΕΙΑ. Ενότητα 7: Χημική προσβολή των ασβεστόλιθων. Ζαγγανά Ελένη Σχόλη : Θετικών Επιστημών Τμήμα : Γεωλογίας

ΥΔΡΟΧΗΜΕΙΑ. Ενότητα 7: Χημική προσβολή των ασβεστόλιθων. Ζαγγανά Ελένη Σχόλη : Θετικών Επιστημών Τμήμα : Γεωλογίας ΥΔΡΟΧΗΜΕΙΑ Ενότητα 7: Χημική προσβολή των ασβεστόλιθων Ζαγγανά Ελένη Σχόλη : Θετικών Επιστημών Τμήμα : Γεωλογίας Σκοποί ενότητας Κατανόηση της Υδροχημικής διαδικασίας σαν αποτέλεσμα της χημικής προσβολής

Διαβάστε περισσότερα

ΓΕΩΓΡΑΦΙΑ ΜΕ ΤΟ GOOGLE EARTH: Η ΕΥΡΩΠΗ

ΓΕΩΓΡΑΦΙΑ ΜΕ ΤΟ GOOGLE EARTH: Η ΕΥΡΩΠΗ 1 ΓΕΩΓΡΑΦΙΑ ΜΕ ΤΟ GOOGLE EARTH: Η ΕΥΡΩΠΗ ΦΥΛΛΑ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΜΑΘΗΤΗ Κώστας Κύρος ΦΥΛΛΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ 1 1. Ανοίξτε το λογισμικό Google Earth και προσπαθήστε να εντοπίσετε τη θέση της Ευρώπης στη Γη. Κατόπιν για να

Διαβάστε περισσότερα

Πρόγραμμα επικαιροποίησης γνώσεων αποφοίτων ΑΕΙ στην οργάνωση, διοίκηση τουριστικών επιχειρήσεων και στην προώθηση τουριστικών προορισμών

Πρόγραμμα επικαιροποίησης γνώσεων αποφοίτων ΑΕΙ στην οργάνωση, διοίκηση τουριστικών επιχειρήσεων και στην προώθηση τουριστικών προορισμών ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΙΓΑΙΟΥ Πρόγραμμα επικαιροποίησης γνώσεων αποφοίτων ΑΕΙ στην οργάνωση, διοίκηση τουριστικών επιχειρήσεων και στην προώθηση τουριστικών προορισμών 11 Η Ι ΑΚΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ ΤΑ ΣΥΓΧΡΟΝΑ ΠΟΛΙΤΙΣΤΙΚΑ

Διαβάστε περισσότερα

Μάθημα 4. ΟΥΣΙΕΣ ΚΑΙ ΜΕΙΓΜΑΤΑ Δύο η περισσότερες ουσίες μαζί φτιάχνουν ένα μείγμα

Μάθημα 4. ΟΥΣΙΕΣ ΚΑΙ ΜΕΙΓΜΑΤΑ Δύο η περισσότερες ουσίες μαζί φτιάχνουν ένα μείγμα Μάθημα 4 ΟΥΣΙΕΣ ΚΑΙ ΜΕΙΓΜΑΤΑ Δύο η περισσότερες ουσίες μαζί φτιάχνουν ένα μείγμα Στο προηγούμενο μάθημα διαπιστώσαμε πειραματικά ότι το χώμα είναι ένα μείγμα. Στο μάθημα αυτό θα μελετήσουμε περισσότερο

Διαβάστε περισσότερα

ΗΛΕΚΤΡΟΝΙΚΗ ΑΠΟΔΕΛΤΙΩΣΗ

ΗΛΕΚΤΡΟΝΙΚΗ ΑΠΟΔΕΛΤΙΩΣΗ Ημερομηνία 01/12/2016 Μέσο Συντάκτης Link plusmag.gr Αλεξάνδρα Παναγοπούλου http://www.plusmag.gr/article/%ce%93%ce%b9%ce%b1_%ce%b5%ce%bc%ce%b D%CE%B1_%CE%B7_%CE%A0%CF%84%CF%81%CE%B1_%CE%B5%CE%BD%CE%B1%

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΩΤΙΚΑ ΠΟΙΗΜΑΤΑ ΜΑΘΗΤΏΝ ΚΑΙ ΜΑΘΗΤΡΙΩΝ

ΕΡΩΤΙΚΑ ΠΟΙΗΜΑΤΑ ΜΑΘΗΤΏΝ ΚΑΙ ΜΑΘΗΤΡΙΩΝ ΕΡΩΤΙΚΑ ΠΟΙΗΜΑΤΑ ΜΑΘΗΤΏΝ ΚΑΙ ΜΑΘΗΤΡΙΩΝ Στο πλαίσιο του μαθήματος της Νεοελληνικής Λογοτεχνίας της Γ Γυμνασίου οι μαθητές ήρθαν σε επαφή με ένα δείγμα ερωτικής ποίησης. Συγκεκριμένα διδάχτηκαν το ποίημα

Διαβάστε περισσότερα

σημείο ζέσεως, σημείο τήξεως, σημείο πήξεως, εξάτμιση, εξάχνωση, συμπύκνωση, απόθεση

σημείο ζέσεως, σημείο τήξεως, σημείο πήξεως, εξάτμιση, εξάχνωση, συμπύκνωση, απόθεση 1.2 Καταστάσεις των υλικών Πρώτες σκέψεις: Η διπλανή φωτογραφία δείχνει ένα υδάτινο τοπίο. Το νερό βρίσκεται σε τρεις διαφορετικές καταστάσεις: ως αέριο, ως υγρό και ως στερεό. Τα διάφορα υλικά μπορούν

Διαβάστε περισσότερα