Πρόοδοι στη Νεανική Ιδιοπαθή Αρθρίτιδα

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "Πρόοδοι στη Νεανική Ιδιοπαθή Αρθρίτιδα"

Transcript

1 Ανασκόπηση EΛΛΗΝΙΚΗ ΡΕΥΜΑΤΟΛΟΓΙΑ 2010,21(2): Πρόοδοι στη Νεανική Ιδιοπαθή Αρθρίτιδα Μ. ΤΡΑΧΑΝΑ ΠΕΡΙΛΗΨΗ Η Νεανική Ιδιοπαθής Αρθρίτιδα είναι το πιο κοινό ρευματικό νόσημα των παιδιών. Παρουσιάζει μεγάλη ετερογένεια και η πορεία - έκβαση εξαρτάται από τη μορφή της νόσου. Την τελευταία εικοσαετία σημειώνονται σημαντικές εξελίξεις σε διάφορους τομείς στο χώρο του ρευματικού αυτού νοσήματος. Όσον αφορά την παθογένεια, είναι πλέον βέβαιος ο κεντρικός ρόλος των Th17 κυττάρων. Η δημιουργία κοινών εργαλείων εκτίμησης διαφόρων παραμέτρων της νόσου, όπως της ενεργότητας, της έκβασης, της βλάβης και της ποιότητας ζωής οδήγησε στην εκπόνηση πολυκεντρικών κλινικών μελετών με σημαντικά οφέλη στη συνολική αντιμετώπισή της. Η εισαγωγή νέων βιολογικών θεραπειών τροποποίησε τους θεραπευτικούς στόχους. Η έγκαιρη επίτευξη κλινικής ύφεσης εκτός αγωγής και ο περιορισμός των επιπτώσεων από τη νόσο και τις μακροχρόνιες θεραπείες αποτελεί πλέον πρωταρχικό στόχο. Η αποδεδειγμένη αποτελεσματικότητα αυτών των φαρμάκων έχει βελτιώσει την έκβαση της νόσου. Παραμένουν ωστόσο αναπάντητα ερωτήματα που αφορούν τη χρήση τους, ενώ απαιτείται επαγρύπνηση για τον κίνδυνο λοιμώξεων. Ελληνική Ρευματολογία 2010, 21(2): Λέξεις ευρετηρίου: νεανική ιδιοπαθής αρθρίτιδα, παθογένεια, ταξινόμηση, εργαλεία εκτίμησης, βιολογικές θεραπείες, πολυκεντρικές μελέτες. Επίκουρη Καθηγήτρια Παιδιατρικής/ Παιδιατρικής Ρευματολογίας, Ιατρική Σχολή ΑΠΘ ΕΙΣΑΓΩΓΗ Η Νεανική Ιδιοπαθής Αρθρίτιδα (ΝΙΑ) είναι το πιο κοινό ρευματικό νόσημα της παιδικής ηλικίας. Η συχνότητά της είναι παρόμοια με αυτή του Νεανικού Σακχαρώδη Διαβήτη, τέσσερις φορές μεγαλύτερη από αυτή της Κυστικής Ίνωσης και της Δρεπανοκυτταρικής νόσου 89

2 Πρόοδοι στη Νεανική Ιδιοπαθή Αρθρίτιδα Πίνακας 1. Τομείς εξέλιξης της Νεανικής Ιδιοπαθούς Αρθρίτιδας Παθογένεια Ταξινόμηση σε υποομάδες Καθιέρωση εργαλείων σφαιρικής εκτίμησης α) ενεργότητας β) έκβασης γ) βλάβης δ) ποιότητας ζωής του παιδιού και της οικογένειας Θεραπευτική προσέγγιση Συντονισμένες πολυκεντρικές μελέτες από διεθνείς επιστημονικούς φορείς Ενημέρωση του κοινού μέσω του διαδικτύου σε πολλές γλώσσες Εικόνα 1. Διαφοροποίηση των παρθένων Τ κυττάρων ανάλογα με το περιβάλλον των κυτταροκινών. APC: αντιγονοπαρουσιαστικά κύτταρα, Treg: Τα ρυθμιστικά κύτταρα, Th17: Τα κύτταρα που παράγουν IL-17, IFN-γ: ιντερφερόνη-γ. και δέκα φορές μεγαλύτερη από αυτή της Οξείας Λεμφοβλαστικής Λευχαιμίας, της Αιμορροφιλίας και της Μυϊκής Δυστροφίας. Η επίπτωση και ο επιπολασμός της ΝΙΑ διαφέρουν κατά εθνικότητα και γεωγραφική περιοχή. Η επίπτωση της νόσου κυμαίνεται μεταξύ 0,07 έως 4,01 ανά 1000 παιδιά ανά έτος και ο επιπολασμός από 0,008 έως 0,226 περιπτώσεις ανά 1000 παιδιά 1,2,3. Η νόσος θεωρείται αγνώστου αιτιολογίας, αλλά ισχυρές ενδείξεις συνηγορούν για το αυτοάνοσοαυτοφλεγμονώδες παθογενετικό της υπόστρωμα. Η διάγνωση τίθεται εξ αποκλεισμού άλλων νοσημάτων που προβάλλουν με αρθρίτιδα και βασίζεται στο ιστορικό, την κλινική εξέταση και τα εργαστηριακά ευρήματα. Η ΝΙΑ δεν είναι μικρογραφία της ρευματοειδούς αρθρίτιδας των ενηλίκων. Παρουσιάζει μεγάλη ετερογένεια και η πορεία-έκβαση της νόσου διαφέρει ανάλογα με τη μορφή. Πρόσφατα βιβλιογραφικά δεδομένα υποστηρίζουν ότι η ΝΙΑ δεν είναι τόσο καλοήθης νόσος, όπως εθεωρείτο παλαιότερα, καθότι ένα σημαντικό ποσοστό ασθενών έχει επίμονη ενεργό νόσο, η οποία επιμένει μέχρι την ενήλικο ζωή, οδηγώντας σε λειτουργική μειονεκτικότητα 2,3,4. Κατά την τελευταία εικοσαετία σημαντικές εξελίξεις σηματοδοτούν το χώρο της ΝΙΑ που αφορούν την παθογένεια, την ταξινόμηση σε υποομάδες, την καθιέρωση εργαλείων εκτίμησης διαφόρων παραμέτρων της νόσου, τη θεραπευτική προσέγγιση, την εκπόνηση συντονισμένων πολυκεντρικών μελετών από διεθνείς οργανώσεις και τη μέσω του Διαδικτύου ενημέρωση του κοινού (πίνακας 1). ΠΑΘΟΓΕΝΕΙΑ ΤΗΣ ΝΕΑΝΙΚΗΣ ΙΔΙΟΠΑΘΟΥΣ ΑΡΘΡΙΤΙΔΑΣ Η παθογένεια της ΝΙΑ είναι συνυφασμένη με αυτοάνοσους και γενετικούς παράγοντες, ενώ πιθανολογούνται επιπρόσθετα και ορμονικοί, λοιμώδεις και άλλοι περιβαλλοντικοί παράγοντες. Ειδικότερα, έχουν περιγραφεί μέχρι σήμερα διαταραχές στην ανοσορύθμιση και τη φλεγμονώδη διαδικασία, που συνδέονται με αύξηση των ανοσοσυμπλεγμάτων, ενεργοποίηση του συμπληρώματος και διαταραχές στην ισορροπία των TΗ1 και ΤΗ2 κυττάρων, με επικράτηση των TH1 κυττάρων στον αρθρικό υμένα 5,6. Πρόσφατα ταυτοποιήθηκε ένας νέος υποπληθυσμός των CD4+ Τ κυττάρων, τα Th17, τα οποία εκκρίνουν την ιντερλευκίνη 17 (IL-17). Τα Th17 είναι ισχυροί επαγωγοί της φλεγμονής, καθότι επάγουν τη διήθηση ιστών και οργάνων-στόχων από φλεγμονώδη κύτταρα. Φαίνεται ότι η παρουσία αυτού του υποπληθυσμού παίζει κεντρικό ρόλο 90

3 Μ. ΤΡΑΧΑΝΑ Πίνακας 2. Ταξινόμηση (μορφές) της Νεανικής Ιδιοπαθούς Αρθρίτιδας κατά ILAR, 2 η αναθεώρηση, κριτήρια Edmonton 2001 Κατηγορία αρθρίτιδας - Συχνότητα έναρξης Ηλικία Φύλο Συστηματική (4-17%) Παιδική ηλικία Α=Θ Ολιγοαρθρική (27-56%) Πρώιμη παιδική ηλικία (2-4χρ.) Θ>>>Α α. Ολιγο - επίμονη (<5 αρθρ.) β. Ολιγο επεκταθείσα (>5 αρθρ.) Πολυαρθρίτιδα (RF αρν.) (11-28%) 2-4 χρ. και 6-12 χρ. Θ>>Α Πολυαρθρίτιδα (RF θετ.) (2-7%) Όψιμη παιδική ή εφηβική ηλικία Θ>>Α Ψωριασική (2-11%) 2-4 χρ. και 9-11 χρ. Θ>Α Αρθρίτιδα που σχετίζεται με ενθεσίτιδα (3-11%) Όψιμη παιδική ή εφηβική ηλικία Α>>Θ Αταξινόμητη (αδιαφοροποίητη) αρθρίτιδα (11-21%) Όψιμη παιδική ή εφηβική ηλικία στην ανοσοπαθογένεια τόσο της ρευματοειδούς αρθρίτιδας όσο και της ΝΙΑ και όχι τα Th1 όπως πιστευόταν έως τώρα 5,6,7. Τα Th17 υποστηρίζεται ότι προκύπτουν από τα παρθένα Τ κύτταρα (εικόνα 1). Υπό φυσιολογικές συνθήκες τα αντιγονοπαρουσιαστικά κύτταρα (APC) εκκρίνουν τον αυξητικό παράγοντα TGF-β (Tissue growth factor-β), ο οποίος διαφοροποιεί τα παρθένα Τ κύτταρα σε διάφορους υποπληθυσμούς. Η παρουσία μόνο του TGF-β στο μικροπεριβάλλον των Τ κυττάρων επάγει τη διαφοροποίησή τους σε Τ ρυθμιστικά κύτταρα (Τreg), τα οποία περιορίζουν την αυτοάνοση αντίδραση ασκώντας κατασταλτική δράση. Η ταυτόχρονη συν-παρουσία της IL-6 επάγει τη διαφοροποίησή τους σε Th17 κύτταρα. Τέλος, η παραγωγή της IL-23 είναι καθοριστική για τη διατήρηση των Th17, γιατί προάγει τον πολλαπλασιασμό τους. Υπάρχει επομένως ένας λειτουργικός ανταγωνισμός μεταξύ Th17 και Treg κυττάρων που έχει ως αποτέλεσμα, ανάλογα με την επικράτηση του ενός ή του άλλου υποπληθυσμού, την καταστολή της αυτοάνοσης διεργασίας (Treg) ή την ευνοϊκή επίδραση στη συντήρηση της φλεγμονής (Th17). Είναι προφανές ότι η ευαίσθητη ισορροπία μεταξύ των κυτταροκινών που εκκρίνονται από τα APC διαδραματίζει καθοριστικό ρόλο στην εμφάνιση ή όχι αυτοάνοσης απάντησης 8,9. Οι πρώτες μελέτες στη ΝΙΑ κατέδειξαν ήδη ότι τα επίπεδα των δύο ως άνω ανταγωνιστών Τ κυττάρων - Τreg και Th17 - σχετίζονται με τον κλινικό φαινότυπο, δηλαδή με τη μορφή της νόσου. Έτσι έχουν βρεθεί υψηλότερα επίπεδα των IL-17+ T κυττάρων (Th17) στην επεκταθείσα ολιγοαρθρική μορφή, που είναι μεγαλύτερης βαρύτητας σε σχέση με την επίμονη ολιγοαρθρική, όπου επικρατούν τα FOX-P3+ Treg (fork head box P3, ειδικός πυρηνικός μεταγραφικός παράγων) κύτταρα έναντι των IL-17+ Τ κυττάρων. Κατά συνέπεια, η ισορροπία μεταξύ των δύο υποπληθυσμών Th17 και Treg είναι καθοριστική για την έκβαση της νόσου 10. ΤΑΞΙΝΟΜΗΣΗ ΤΗΣ ΝΕΑΝΙΚΗΣ ΙΔΙΟΠΑΘΟΥΣ ΑΡΘΡΙΤΙΔΑΣ Σύμφωνα με την τελευταία αναθεώρηση των κριτηρίων της επιτροπής ILAR (International League of Associations for Rheumatology) το 2001 στο Edmonton, η ΝΙΑ κατατάσσεται σε 8 υποομάδεςμορφές, ανάλογα με τον τύπο έναρξης όσον αφορά τον αριθμό των αρθρώσεων, την πορεία της νόσου και την παρουσία ή μη ορισμένων ορολογικών δεικτών. Οι ομάδες αυτές, η συχνότητά τους, η ηλικία έναρξης και η κατανομή του φύλου κατά ομάδα φαίνονται στον πίνακα 2 3,11. ΕΡΓΑΛΕΙΑ ΕΚΤΙΜΗΣΗΣ ΠΑΡΑΜΕΤΡΩΝ ΤΗΣ ΝΕΑΝΙΚΗΣ ΙΔΙΟΠΑΘΟΥΣ ΑΡΘΡΙΤΙΔΑΣ Η ανάπτυξη λεπτομερέστερων κριτηρίων ταξι- 91

4 Πρόοδοι στη Νεανική Ιδιοπαθή Αρθρίτιδα Πίνακας 3. Παράμετροι εκτίμησης του εργαλείου JADAS (Juvenile Arthritis Disease Activity Score) 1. Σφαιρική εκτίμηση ενεργότητας της νόσου από το γιατρό, που μετρείται σε οπτική αναλογική κλίμακα από Σφαιρική εκτίμηση του γονέα/ασθενούς της ευεξίας σε οπτική αναλογική κλίμακα από Αριθμός αρθρώσεων με ενεργό νόσο. 4. Ταχύτητα καθίζησης. Πίνακας 4. Παιδιατρικά κριτήρια έκβασης της Νεανικής Ιδιοπαθούς Αρθρίτιδας του Αμερικάνικου κολλεγίου της Ρευματολογίας (ACRpedi) Σφαιρική αξιολόγηση της ενεργότητας της νόσου από το γιατρό Σφαιρική αξιολόγηση της ευεξίας από τον ασθενή Λειτουργική ικανότητα Αριθμός αρθρώσεων με ενεργό αρθρίτιδα Αριθμός αρθρώσεων με περιορισμένη κινητικότητα Ταχύτητα καθίζησης νόμησης της ΝΙΑ, η συνεχώς αυξανόμενη διαθεσιμότητα νέων φαρμάκων για την αντιμετώπισή της και η διενέργεια πολυκεντρικών κλινικών μελετών, οδήγησε στην επιτακτική ανάγκη δημιουργίας κοινών εργαλείων εκτίμησης διάφορων παραμέτρων της νόσου. Σημαντικότερες παράμετροι προς εκτίμηση θεωρήθηκαν 1) η ενεργότητα της νόσου, 2) η ανταπόκριση στη θεραπεία-έκβαση, 3) οι εγκατεστημένες βλάβες από τη νόσο και 4) η ποιότητα ζωής του ασθενούς και της οικογένειάς του που σχετίζεται με τη νόσο 12. Αναλυτικά, δημιουργήθηκαν και διατίθενται διεθνώς προς χρήση τα ακόλουθα εργαλεία: Α. Εργαλείο εκτίμησης της ενεργότητας της Νεανικής Ιδιοπαθούς Αρθρίτιδας Πρόσφατα αναπτύχθηκε το εργαλείο JADAS (Juvenile Arthritis Disease Activity Score), ένα σκορ που μετρά την ενεργότητα της ΝΙΑ και είναι βασισμένο σε 4 παραμέτρους (πίνακας 3). Το εργαλείο αυτό αποδείχθηκε ικανό και εύχρηστο στην καθημερινή κλινική πράξη της εκτίμησης των ασθενών αλλά και στην αξιολόγηση της αποτελεσματικότητας των αντιρευματικών φαρμάκων σε κλινικές μελέτες. Δημιουργήθηκαν 3 παραλλαγές του JADAS α- νάλογα με τον αριθμό των συμπεριλαμβανόμενων αρθρώσεων: το JADAS-10, που βαθμολογείται (μέτρηση των 4 παραμέτρων) από 0-40, το JADAS-27 από 0-57 και το JADAS-71 από Επικρατέστερο μεταξύ αυτών αποδείχθηκε το JADAS-10 ως απλούστερο στη χρήση του, αλλά και επειδή η συμμετοχή των αρθρώσεων στα παιδιά είναι συνήθως περιορισμένη. Όμως περιορίζει την ικανότητα αξιολόγησης νέων αρθρώσεων, που είναι δυνατόν να προστεθούν στην πορεία της νόσου. Γι αυτό συστήνεται η χρήση του σε αναδρομικές μελέτες, όταν είναι γνωστός ο συνολικός αριθμός των προσβεβλημένων αρθρώσεων, που δεν ξεπερνά τις 10. Παρόλο που το JADAS σχεδιάσθηκε για να καλύψει όλες τις μορφές της ΝΙΑ, είναι φανερό ότι η συστηματική μορφή δεν καλύπτεται συνολικά, αφού χρειάζεται εκτίμηση των εξωαρθρικών εκδηλώσεων, ειδικά του πυρετού και του εξανθήματος. Ένα άλλο μειονέκτημα του JADAS αποτελεί η απουσία εκτίμησης της συμμετοχής από τα μάτια, ενός σημαντικού στοιχείου της ενεργότητας της ΝΙΑ 13. Β. Κριτήρια έκβασης της Νεανικής Ιδιοπαθούς Αρθρίτιδας του Αμερικανικού Κολλεγίου της Ρευματολογίας (ACRpedi) Η έναρξη πολυκεντρικών μελετών για τη ΝΙΑ έδωσε το έναυσμα σε παιδο-ρευματολόγους της Ευρώπης και της Αμερικής, το 1997, να σχεδιάσουν κοινά κριτήρια εκτίμησης της έκβασης της νόσου. Το ACRpedi (πίνακας 4) επιτρέπει την εκτίμηση 92

5 Μ. ΤΡΑΧΑΝΑ της αλλαγής της κατάστασης της νόσου (βελτίωσηεπιδείνωση). Την τελευταία δεκαετία, τα κριτήρια αυτά έχουν χρησιμοποιηθεί για την αποτύπωση της αποτελεσματικότητας των βιολογικών παραγόντων που εφαρμόζονται στη θεραπεία της ΝΙΑ, καθώς και των 2ης γραμμής φαρμάκων. Τα ACR pediatric 30 (ACRpedi 30), ACRpedi 50, ACRpedi 70 και ACRpedi 90 χρησιμοποιούνται επίσης σαν μετρήσεις έκβασης της νόσου σε μελέτες και ορίζονται ως βελτίωση κατά 30%, 50%, 70% και 90% αντίστοιχα σε τουλάχιστον 3 από τις 6 παραμέτρους με επιδείνωση σε όχι περισσότερες από μία παράμετρο κατά 30% 14. Είναι φανερό ότι το εργαλείο αυτό δεν είναι ικανό να μετρήσει την αληθινή ενεργότητα της νόσου σ έναν ασθενή ή να συγκρίνει την απάντηση στη θεραπεία δύο ασθενών ή να βαθμολογήσει την απόλυτη απάντηση ενός ασθενούς με ΝΙΑ στη θεραπεία. Εκτίμηση της κατάστασης της Νεανικής Ιδιοπαθούς Αρθρίτιδας Βάσει των 6 αυτών παραμέτρων που χρησιμοποιήθηκαν στα κριτήρια βελτίωσης της νόσου ή τροποποιημένων, ορίσθηκαν και διάφορες έννοιες που αντικατοπτρίζουν την κατάσταση της νόσου. Ι. Υποτροπή: Ως υποτροπή ορίζεται η επιδείνωση κατά 40% τουλάχιστον σε 2/6 των ως άνω παραμέτρων (πίνακας 4) με βελτίωση κατά 30% σε όχι περισσότερο από μία παράμετρο 15. ΙΙ. Ανενεργός νόσος και κλινική ύφεση: Παράλληλα ορίσθηκε και η έννοια της μη ενεργού νόσου και κλινικής ύφεσης υπό και χωρίς θεραπεία βάσει 6 ανάλογων παραμέτρων (πίνακας 5). Έτσι η κλινική ύφεση υπό θεραπεία απαιτεί να πληρούνται όλα τα κριτήρια της μη ενεργού νόσου, για τουλάχιστον 6 μήνες, ενώ η κλινική ύφεση χωρίς αγωγή απαιτεί μη ενεργό νόσο για τουλάχιστον 12 μήνες 16,17,18. ΙΙΙ. Ελάχιστα ενεργός νόσος: Είναι γεγονός ότι η επίτευξη κλινικής ύφεσης είναι ένας ιδεώδης στόχος για οποιαδήποτε θεραπευτική παρέμβαση στη ΝΙΑ. Έτσι, ενώ είναι πιο εύκολα Πίνακας 5. Κριτήρια ανενεργού νόσου και κλινικής ύφεσης Απουσία ενεργού αρθρίτιδας Απουσία πυρετού, εξανθήματος, ορογονίτιδας, σπληνομεγαλίας ή γενικευμένης λεμφαδενοπάθειας που σχετίζεται με τη νόσο Φυσιολογική ΤΚΕ και/ή CRP Σφαιρική αξιολόγηση του γιατρού ενδεικτική για ανενεργό νόσο κατορθωτός στην ολιγοαρθρική μορφή είναι πραγματικά δυσπρόσιτος στην πολυαρθρική. Γι αυτό ελάχιστες τυχαιοποιημένες κλινικές μελέτες αναφέρουν δεδομένα ύφεσης. Έτσι προέκυψε η ανάγκη ορισμού μιας ενδιάμεσης κατάστασης μεταξύ ύφεσης και μεγάλης ενεργότητας νόσου, η οποία αποτελεί έναν προσιτό θεραπευτικό στόχο και μπορεί να χρησιμοποιηθεί σαν εκτίμηση της έκβασης σε μελλοντικές κλινικές μελέτες. Πρόσφατα ορίσθηκε η ελάχιστα ενεργός νόσος για την ολιγοαρθρική και πολυαρθρική μορφή και φαίνεται ότι είναι αξιόπιστη ως προς το σχεδιασμό και τη διακριτική ικανότητα (πίνακας 6). Για να εκτιμηθεί η ελάχιστα ενεργός νόσος στη συστηματική μορφή δε θα πρέπει να υπάρχει πυρετός, εξάνθημα, ορογονίτιδα, σπληνομεγαλία και λεμφαδενοπάθεια 19. Γ. Εκτίμηση - καταμέτρηση της βλάβης από τη Νεανική Ιδιοπαθή Αρθρίτιδα Είναι γνωστό ότι η ΝΙΑ χαρακτηρίζεται από παρατεταμένη φλεγμονή των αρθρώσεων, που μπορεί να οδηγήσει σε μόνιμες αλλοιώσεις στη δομή των αρθρώσεων. Μόνιμες αλλοιώσεις μπορεί επίσης να αναπτυχθούν σε εξωαρθρικά όργανα/ συστήματα ή ως αποτέλεσμα ανεπιθύμητων α- ντιδράσεων από τα φάρμακα. Για την εκτίμηση της συνολικής βλάβης από τη ΝΙΑ επινοήθηκε ένα εργαλείο-κλινικός δείκτης βλάβης, το JADI (Juvenile Arthritis Damage Index). Το εργαλείο αυτό περιλαμβάνει δύο ενότητες: η μία αναφέρεται στην εκτίμηση της αρθρικής 93

6 Πρόοδοι στη Νεανική Ιδιοπαθή Αρθρίτιδα Πίνακας 6. Ορισμός της ελάχιστης ενεργότητας σε ασθενείς με Ολιγοαρθρική και Πολυαρθρική Νεανική Ιδιοπαθή Αρθρίτιδα Ολιγοαρθρική ΝΙΑ Πολυαρθρική ΝΙΑ Σφαιρική εκτίμηση ενεργότητας νόσου από το γιατρό (cm)* 2,5 3,4 Σφαιρική εκτίμηση της ευεξίας από τον ασθενή (cm)* 2,1 Αριθμός διογκωμένων αρθρώσεων 0 1 *Μέτρηση σε οπτική αναλογική κλίμακα από 0-10 όπου 0 = καλύτερο και 10 = χειρότερο βλάβης (JADI-A) και η άλλη στην εκτίμηση της εξω-αρθρικής βλάβης (JADI-E). Στο JADI-A εκτιμούνται 36 αρθρώσεις ή ομάδες αρθρώσεων για την παρουσία βλάβης, η οποία βαθμολογείται σε μια κλίμακα 3 διαβαθμίσεων (0=χωρίς βλάβη, 1=μερική βλάβη, 2=σοβαρή βλάβη, αγκύλωση ή αντικατάσταση της άρθρωσης). Το μεγαλύτερο συνολικό σκορ είναι 72. Το JADI-E περιλαμβάνει 13 τμήματα σε 5 διαφορετικά όργανα/συστήματα. Κάθε τμήμα βαθμολογείται με 0 ή 1 εάν η βλάβη είναι απούσα ή παρούσα αντίστοιχα. Όσον αφορά τα μάτια, κάθε μάτι βαθμολογείται με 2 εάν έχει υποβληθεί σε χειρουργείο ή 3 εάν έχει αναπτύξει τύφλωση. Το μεγαλύτερο συνολικό σκορ είναι 17. Το JADI έχει εφαρμοσθεί σε μεγάλο πληθυσμό ασθενών με ΝΙΑ και μεγάλης διάρκειας νόσο και αποδείχθηκε ότι έχει άριστη αξιοπιστία και υψηλή διακριτική ικανότητα 20. Δ. Εκτίμηση της ποιότητας ζωής που σχετίζεται με τη Νεανική Ιδιοπαθή Αρθρίτιδα Η εκτίμηση της λειτουργικής ικανότητας ενός παιδιού με ΝΙΑ είναι θεμελιώδους σημασίας για τη συνολική κλινική του αξιολόγηση. Το εργαλείο που χρησιμοποιήθηκε ευρύτερα για την εκτίμηση της φυσικής κατάστασης είναι το Childhood Health Assessment Questionnaire (CHAQ), ερωτηματολόγιο αξιολόγησης υγείας του παιδιού, το οποίο έχει επικυρωθεί για τη ΝΙΑ και τη Νεανική Δερματομυοσίτιδα. Το ειδικό αυτό εργαλείο ελέγχει το πώς επηρέασε η ασθένεια την τελευταία εβδομάδα την ικανότητα του παιδιού να κάνει τις διάφορες καθημερινές του δραστηριότητες. Περιλαμβάνει οκτώ ενότητες (ντύσιμο και περιποίηση, έγερση στην όρθια θέση, γεύμα, βάδιση, φροντίδα υγιεινής του σώματος, προσέγγιση αντικειμένων, σφίξιμο, ενεργητικότητα) που καλύπτονται με 37 ερωτήσεις. Κάθε ενότητα βαθμολογείται από 0-3 (0=καμία ανικανότητα, 3=πολύ σοβαρή μειονεκτικότητα). Επιπλέον περιέχει εκτίμηση του πόνου σε μια οπτική αναλογική κλίμακα (ΟΑΚ) από 0-10 (0=καθόλου πόνος, 10=πολύ σοβαρός πόνος) και της ευεξίας (well-being) από το γονέα επίσης σε μια ΟΑΚ από 0-10 (0=πολύ καλά, 10=πολύ άσχημα). Το CHQ (Child Health Questionnaire) είναι ένα άλλο εύχρηστο γενικό εργαλείο ποσοτικής εκτίμησης της σωματικής και ψυχοκοινωνικής ευεξίας του παιδιού ανεξάρτητα από την παρουσία υποκείμενης νόσου για το μήνα που πέρασε, το οποίο συμπληρώνει το CHAQ. Περιλαμβάνει 9 ενότητες (σφαιρική υγεία του παιδιού, καθημερινές δραστηριότητες, σωματική υγεία, πόνο, ευεξία, συμπεριφορά, αυτοεκτίμηση, επίδραση της υγείας του παιδιού στην οικογένεια) που εκπροσωπούνται από 50 ερωτήσεις. Τα 2 παραπάνω εργαλεία προσμετρούν την ποιότητα ζωής του παιδιού, η οποία είναι μια σημαντική παράμετρος που συμμετέχει στη συνολική αξιολόγηση του ασθενούς με ΝΙΑ. Επιπλέον, σηματοδοτούν τη διαφοροποίηση της προσέγγισης της νόσου από ιατροκεντρική σε ανθρωποκεντρική, με τη συμμετοχή του ασθενούς. Το CHAQ 94

7 Μ. ΤΡΑΧΑΝΑ συμπεριλαμβάνεται ως παράμετρος και σε άλλα εργαλεία (ACRpedi κριτήρια έκβασης της νόσου, JADAS και άλλα) 21. ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΗ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗ Είκοσι χρόνια πριν υπήρχε η αντίληψη ότι η αρθρίτιδα της παιδικής ηλικίας θα μπορούσε να συνεχιστεί στην ενήλικο ζωή. Πρόσφατες μελέτες έδειξαν ότι πράγματι, σταθερή ύφεση της νόσου εμφανίζεται μόνο σε μικρό ποσοστό των ασθενών, αφού το 50% από αυτούς εισέρχεται στην ενήλικο ζωή με επιμένουσα ενεργότητα της νόσου 4. Επιπλέον δεδομένα από μια πρόσφατη, πολυκεντρική, αναδρομική μελέτη υποστηρίζουν ότι οι ασθενείς με ΝΙΑ έχουν μια μακροχρόνια πορεία της νόσου με εξάρσεις και υφέσεις. Ειδικότερα, κατά την παρακολούθηση των ασθενών για 7 κατά μέσο όρο έτη, διαπιστώθηκε ότι αν και οι μισοί περίπου (196/437) επιτυγχάνουν περίοδο ύφεσης ενός έτους εκτός θεραπείας, λιγότερο από 20% εξασφαλίζουν ύφεση διάρκειας 2 ετών και μόνο 4% είναι ελεύθεροι νόσου για 5 συνεχή έτη. Είναι φανερό ότι πολλοί ασθενείς με ΝΙΑ εκτίθενται παρατεταμένα σε δυνητικά τοξικές θεραπείες με όλες τις επακόλουθες συνέπειες 18. Ιστορικά η αντιμετώπιση της ΝΙΑ βασιζόταν στα μη στεροειδή αντιφλεγμονώδη (ΜΣΑΦ) με σταδιακή προσθήκη των παραδοσιακών τροποποιητικών αντιρευματικών φαρμάκων (DMARDs) με αποφυγή, κατά το δυνατόν, της χρήσης στεροειδών. Αργότερα προστέθηκαν και οι ενδαρθρικές εγχύσεις στεροειδών. Αυτά τα φάρμακα αποδείχθηκαν αποτελεσματικά στον έλεγχο των συμπτωμάτων, αλλά μπορούν να οδηγήσουν σε ύφεση μόνο στο 15% των ασθενών με ΝΙΑ. Έτσι ασθενείς με πολυαρθρική ή συστηματική μορφή συχνά είναι ανθεκτικοί στη συμβατική αγωγή ή εμφανίζουν ανεπιθύμητες αντιδράσεις από τη χρόνια χρήση στεροειδών για τον έλεγχο της νόσου. Την τελευταία δεκαετία, η εισαγωγή των βιολογικών παραγόντων αύξησε δραματικά τόσο τον αριθμό όσο και τα είδη των διαθέσιμων φαρμάκων για την αντιμετώπιση της ΝΙΑ 22,23,24. Ι. Στόχοι της θεραπευτικής αντιμετώπισης της Νεανικής Ιδιοπαθούς Αρθρίτιδας Με την εισαγωγή των νέων βιολογικών θεραπειών έχουν τροποποιηθεί οι στόχοι της αντιμετώπισης της ΝΙΑ. Πρωταρχικός στόχος είναι η εξασφάλιση κλινικής ύφεσης χωρίς θεραπεία. Ο στόχος αυτός συνεπάγεται την επίτευξη φυσιολογικής λειτουργίας των αρθρώσεων και αποτροπή της μόνιμης αρθρικής βλάβης. Αν λάβουμε υπόψη ότι σύμφωνα με πρόσφατα επιστημονικά δεδομένα η αρθρική βλάβη πυροδοτεί τη φλεγμονή και διαιωνίζεται έτσι ένας φαύλος κύκλος συντήρησης της φλεγμονής-βλάβης, έχει ιδιαίτερη αξία η επίτευξη ύφεσης για τον αναπτυσσόμενο παιδικό οργανισμό 25,26. Ο στόχος αυτός μπορεί να επιτευχθεί με την έγκαιρη και επιθετική αγωγή, ιδιαίτερα στις μορφές εκείνες της ΝΙΑ που διακρίνονται για την ταχεία εξέλιξη της αρθρικής βλάβης που οδηγεί σε καταστροφική αρθροπάθεια (πολυαρθρική RF (+), συστηματική με μετάπτωση σε πολυαρθρική) 27. Έτσι έχει καθιερωθεί η εφαρμογή βιολογικών παραγόντων σε ασθενείς ανθεκτικούς στη συμβατική θεραπεία με DMARDs, την οποία λαμβάνουν για τουλάχιστον 3 μήνες. Αν και πολλά υποσχόμενη η χρήση των βιολογικών παραγόντων, θα πρέπει να ζυγίζεται η αποτελεσματικότητά τους στα παιδιά με ΝΙΑ με την ασφάλειά τους 28,29. ΙΙ. Βιολογικοί παράγοντες (ασφάλεια - ενδείξεις - αποτελεσματικότητα) Οι βιολογικοί παράγοντες έχουν σχεδιασθεί για να στοχεύσουν τις φλεγμονώδεις κυτταροκίνες που εμπλέκονται στην παθογένεια της ΝΙΑ, όπως ο TNF-α, η IL-1, η IL-6 καθώς και μόρια που συμπεριλαμβάνονται στη ρύθμιση της ανοσιακής απάντησης των Β και Τ λεμφοκυττάρων 28,29,30. Αρκετά από τα ερωτήματα που έχουν ανακύψει, όσον αφορά το προφίλ ασφάλειας των βιολογικών παραγόντων και την απάντηση των ασθενών υπό αντι-tnfs στους εμβολιασμούς, έχουν απαντηθεί βάσει της εμπειρίας που προέκυψε από τη χρήση των παραγόντων αυτών σε μεγάλες σειρές ασθενών, που αφορούν κυρίως τους ενήλικες 31,32,33. 95

8 Πρόοδοι στη Νεανική Ιδιοπαθή Αρθρίτιδα Έτσι έχει σημειωθεί αυξημένος κίνδυνος λοιμώξεων συγκριτικά με τα DMARDs, ειδικά στην αρχή της θεραπείας, η εντόπιση των οποίων αφορά κυρίως το αναπνευστικό, το δέρμα, τα μαλακά μόρια και το ουροποιητικό. Αυξημένος κίνδυνος για φυματίωση αφορά κυρίως τους ενήλικες. Επίσης, η πιθανότητα ανάπτυξης νευρολογικών συμβαμάτων ή κακοηθειών έχει σημειωθεί κυρίως στους ενήλικες. Δημιουργία νέων αυτοαντισωμάτων στα παιδιά (anti-dna, R1, LKM και άλλα) που επιμένουν για τουλάχιστον ένα έτος έχει σημειωθεί στο 8-23% των ασθενών υπό αντι-tnf, δε συσχετίσθηκε όμως με αντίστοιχη νοσολογική οντότητα Όσον αφορά την ασφάλεια και αποτελεσματικότητα του εμβολιασμού των παιδιών που λαμβάνουν αντι-tnf παράγοντες, από μελέτες σε ενήλικες με ρευματοειδή Αρθρίτιδα αλλά και σε μη δημοσιευμένες ακόμη σε παιδιά, φαίνεται ότι τα εμβόλια γενικά παρέχουν ικανοποιητική ανοσιακή απάντηση. Διατηρείται επιφύλαξη για τα περιέχοντα ζώντες ή εξασθενημένους μικροοργανισμούς (π.χ. ιλαράςερυθράς-παρωτίτιδας και ανεμευλογιάς) Η επίπτωση των αντι-tnf παραγόντων στην ανάπτυξη των παιδιών σχολιάζεται ευμενώς από τα μέχρι τώρα βιβλιογραφικά δεδομένα. Έτσι, οι αντι-tnfs συντηρούν την καλή ανάπτυξη των παιδιών, διότι ελέγχουν αποτελεσματικά τη χρόνια φλεγμονή της νόσου, που ευθύνεται για την καταστολή της ανάπτυξης 43. Οι αντι-tnf παράγοντες έχουν ένδειξη κυρίως στην πολυαρθρική μορφή της ΝΙΑ RF (-) ή (+), αλλά και σε άλλες μορφές όπως η ολιγοαρθρική επεκταθείσα, η ψωριασική και η αρθρίτιδα που σχετίζεται με ενθεσίτιδα, που είναι ανθεκτικές στη συμβατική θεραπεία με DMARDs. Η αποτελεσματικότητά τους, όπως αξιολογείται με τα κριτήρια ACRpedi μπορεί να αγγίξει το 65-80% για τις ως άνω μορφές, ενώ η συστηματική μορφή χαρακτηρίζεται από χαμηλότερη απαντητικότητα στους αντι-tnfs που φθάνει το 50% Για τη συστηματική μορφή προτείνονται ο α- νταγωνιστής του υποδοχέα της IL-1, Anakinra που είναι αποτελεσματικός (ACRpedi 50-70) στο 40-50% των ασθενών και ο ανταγωνιστής του υποδοχέα της IL-6, Tocilizumab, που η αποτελεσματικότητά του ανέρχεται στο 80% των ασθενών Η χρήση των βιολογικών παραγόντων στη συστηματική μορφή έχει εξοστρακίσει τα στεροειδή, των οποίων η μακροχρόνια χρήση οδηγούσε σε θλιβερές συνέπειες για την ψυχοσωματική ανάπτυξη ενός παιδιού. Μερικές από αυτές είναι η καθυστέρηση σωματικής ανάπτυξης και ωρίμανσης του φύλου, οστεοπενία και οστεονέκρωση, αλλοίωση της προσωπικότητας και ιδιαίτερα της συναισθηματικής σφαίρας και τέλος κοινωνική απομόνωση Παρόλη τη θεαματική αποτελεσματικότητα των βιολογικών παραγόντων, πρόσφατες μελέτες που χρησιμοποίησαν στην αξιολόγηση των ασθενών υπό αντι-tnf τους νέους ορισμούς της ανενεργού νόσου και κλινικής ύφεσης, έδειξαν ότι λιγότερο από 25-40% αυτών πέτυχαν ανενεργό νόσο. Ωστόσο, μελέτες τόσο στους ενήλικες όσο και στα παιδιά υποστηρίζουν ότι η επίτευξη κλινικής ύφεσης κατά τα πρώτα δύο έτη από την έναρξη της νόσου, που εξασφαλίσθηκε με την έγκαιρη και επιθετική αγωγή, παρέμεινε σταθερή κατά τη μακροχρόνια παρακολούθηση. Έτσι φαίνεται ότι υπάρχει για κάθε ασθενή κατά την έναρξη της νόσου μια ευκαιρία θεραπευτικής παρέμβασης που οδηγεί στη βελτίωση της τελικής έκβασης της νόσου 23,57,58. Οι αντι-tnf-α παράγοντες φαίνεται ότι έχουν ευνοϊκή επίδραση και στην ανθεκτική στη συμβατική θεραπεία χρόνια ιριδοκυκλίτιδα που συνδέεται με τη ΝΙΑ 59. Ειδικότερα οι αντι-tnf-α ως μονοκλωνικά αντισώματα - Infliximab, Adalimumab - αποδείχθηκαν αποτελεσματικότεροι στη θεραπεία της χρόνιας ιριδοκυκλίτιδας, σε σχέση με τους διαλυτούς υποδοχείς - Etanercept - των οποίων η αποτελεσματικότητα θεωρείται αμφιλεγόμενη. Γενικά η χρήση των αντι- TNF-α παραγόντων στη θεραπεία της ανθεκτικής ιριδοκυκλίτιδας αναφέρεται ότι έχει ελαττώσει των απώλεια της όρασης από 22-66%, που ήταν πριν το 1990 σε 3-25% Ωστόσο, υπάρχουν ερωτήματα όσον αφορά τη χρήση των βιολογικών παραγόντων, που δεν έχουν ακόμα απαντηθεί. Δεν έχει καθοριστεί η διάρκεια της θεραπείας 96

9 Μ. ΤΡΑΧΑΝΑ μετά την επίτευξη κλινικής ύφεσης, ερώτημα με ποικίλες διαστάσεις, ακόμη και οικονομικές, αν λάβει κανείς υπόψη το υψηλό κόστος αυτής της θεραπείας. Επιπλέον, δεν έχει μελετηθεί επαρκώς η διάρκεια των κλινικών και ακτινολογικών οφελών μετά τη διακοπή της θεραπείας. Είναι γεγονός ότι από τις πρώτες υπάρχουσες μελέτες διαφαίνεται το ενδεχόμενο της υποτροπής 3-12 μήνες μετά την απομάκρυνση των αντι-tnf, η οποία όμως είναι χαμηλότερης ενεργότητας συγκριτικά με την έναρξη της νόσου 65,66. Επίσης, έχει αποδειχθεί επιτυχής η μεταπήδηση από ένα βιολογικό παράγοντα σε άλλο σε περίπτωση αποτυχίας ή σταδιακά φθίνουσας αποτελεσματικότητας 67,68. ΕΚΠΟΝΗΣΗ ΣΥΝΤΟΝΙΣΜΕΝΩΝ ΚΛΙΝΙΚΩΝ ΠΟΛΥΚΕΝΤΡΙΚΩΝ ΜΕΛΕΤΩΝ ΓΙΑ ΤΗ ΝΕΑΝΙΚΗ ΙΔΙΟΠΑΘΗ ΑΡΘΡΙΤΙΔΑ Οι πρόοδοι που σημειώθηκαν στο χώρο της ΝΙΑ όσον αφορά την εκτίμηση της αποτελεσματικότητας των φαρμάκων, αλλά και της ποιότητας ζωής του ασθενούς, οφείλονται στην εκπόνηση πολυκεντρικών κλινικών μελετών από διεθνείς οργανώσεις. Το 1973 ιδρύθηκε ο PRCSG (Pediatric Rheumatology Collaborative Study Group, Παιδιατρική Ρευματολογική συνεργαζόμενη ο- μάδα μελέτης) στις Ηνωμένες Πολιτείες. Από τότε έχει εκπονήσει 36 μελέτες για τη ΝΙΑ που αφορούν φάρμακα όπως η υδροξυχλωροκίνη, μεθοτρεξάτη, λεφλουνομίδη, Etanercept και Adalimumab. Το 1996 ιδρύθηκε αντίστοιχη οργάνωση στην Ευρώπη, η PRINTO (Pediatric Reumatology International Trials Organization, Οργάνωση για παιδιατρικές ρευματολογικές διεθνείς μελέτες), που έχει ενσωματώσει κέντρα από 43 χώρες απ όλο τον κόσμο, μεταξύ των οποίων είναι και η Ελλάδα. Η PRINTO εδράζεται στη Γένοβα της Ιταλίας και εκπονεί μελέτες χρηματοδοτούμενες τόσο από την Ευρωπαϊκή Ένωση όσο και από Φαρμακευτικές Εταιρείες. Το 1997 οι δύο αυτοί οργανισμοί από κοινού ανέπτυξαν τα core set κριτήρια έκβασης της ΝΙΑ που προαναφέρθηκαν (πίνακας 4). Η PRES (Pediatric Rheumatology European Society, Παιδιατρική Ρευματολογική Ευρωπαϊκή Εταιρεία) ιδρύθηκε το 1993 και περιλαμβάνει ε- παγγελματίες υγείας που εργάζονται στο χώρο της Παιδιατρικής Ρευματολογίας. Έχει σκοπό να προάγει τη γνώση και την έρευνα σχετικά με τα παιδιατρικά ρευματικά νοσήματα και να τη διασπείρει μέσω των επιστημονικών συνεδρίων και των δημοσιεύσεων. Επιπλέον δε, στοχεύει στην πρόταση κατευθυντήριων οδηγιών που αφορούν τη διαχείριση των παιδιατρικών ρευματικών νοσημάτων, έτσι ώστε να επιτευχθεί η εφαρμογή της κατά το δυνατόν καλύτερης κλινικής πρακτικής. ΕΝΗΜΕΡΩΣΗ ΤΟΥ ΚΟΙΝΟΥ ΓΙΑ ΤΗ ΝΕΑΝΙΚΗ ΙΔΙΟΠΑΘΗ ΑΡΘΡΙΤΙΔΑ ΜΕΣΩ ΤΟΥ ΔΙΑΔΙΚΤΥΟΥ Το 2004 δημιουργήθηκε, με επιδότηση της Ευρωπαϊκής Ένωσης, ένας δικτυακός τόπος από τους εθνικούς εκπροσώπους της PRINTO σε συνεργασία με τα μέλη της PRES. Οι πληροφορίες των ιστοσελίδων του αναφέρονται στα ρευματικά νοσήματα παιδιών και εφήβων και απευθύνονται σε κοινό που δεν έχει γνώσεις ιατρικής και ζητά αξιόπιστη και επίκαιρη ενημέρωση. Περιέχει 3 ενότητες: α) πληροφορίες για τα 15 πιο γνωστά ρευματικά νοσήματα της παιδικής ηλικίας, β) κατάλογο των κέντρων Παιδιατρικής Ρευματολογίας, που είναι εγκεκριμένα μέλη της PRINTO και γ) κατάλογο των συλλόγων που υποστηρίζουν τις οικογένειες παιδιών με ρευματικά νοσήματα. Σήμερα υπάρχουν οι ίδιες πληροφορίες σε 53 γλώσσες και διαλέκτους από 46 χώρες, μέσα στις οποίες ανήκει και η Ελλάδα. Η συμβολή του ελληνικού δικτυακού τόπου είναι σημαντική, διότι προσφέρει σε κάθε ενδιαφερόμενο άμεση και έγκυρη πληροφόρηση, βασισμένη σε σύγχρονα επιστημονικά δεδομένα, που έχει τη δυνατότητα περιοδικής ανανέωσης. Μπορεί να αποτελέσει πολύτιμο βοήθημα τόσο των νεαρών ασθενών και των γονέων τους όσο και του παιδιάτρου ή και άλλων επαγγελματιών υγείας αλλά και των εκπαιδευτικών

10 Πρόοδοι στη Νεανική Ιδιοπαθή Αρθρίτιδα ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑ Συμπερασματικά, οι πρόοδοι στον τομέα της παθογένειας της ΝΙΑ οδήγησαν τους ερευνητές στην παραγωγή και εφαρμογή στοχευμένων βιολογικών θεραπειών, με αποτέλεσμα την έγκαιρη επίτευξη κλινικής ύφεσης εκτός θεραπευτικής αγωγής και την αποτροπή επιπτώσεων στα παιδιά με ΝΑΙ, τόσο από τη νόσο, όσο και από τις μακροχρόνιες θεραπείες. Επιπλέον, η δημιουργία κοινών εργαλείων εκτίμησης παραμέτρων της νόσου επέτρεψε την εκπόνηση συντονισμένων πολυκεντρικών κλινικών μελετών από διεθνείς οργανώσεις, που είχε σαν αποτέλεσμα την καλύτερη διαχείριση των ρευματικών νοσημάτων της παιδικής ηλικίας από τους επαγγελματίες υγείας σε διάφορους τομείς (αξιολόγηση κατάστασης της νόσου, επιλογή θεραπείας κ.ά.). ABSTRACT Progress in Juvenile Idiopathic Arthritis Trachana Μ 1st Pediatric Department, Aristotle University of Thessaloniki, Pediatric Immunology and Rheumatology Referral Centre Juvenile Idiopathic Arthritis is the most common rheumatic disease of childhood. The disease course is highly variable and it depends on its type. In the last two decades, important advances are noticed in the area of this rheumatic disease. It has been increasingly proposed that Th17 cells may be central to the disease pathogenesis. The development of common tools for measuring different parameters of the disease, such as the disease activity, outcome, damage and quality of life led to the preparation of multicenter clinical trials, which produced important benefits regarding the total disease management. The introduction of new biological therapies modified the therapeautic goals. The main target is now the early achievement of clinical remission without medication and the limitation of the complications, due to the disease itself, or to prolonged exposure to drug therapy. The promising results, which have been demonstrated with these therapies, have improved the outcome of the disease. Meanwhile, there are still unanswered questions regarding their use and vigilance is required for the risk of infections. Hellenic Rheumatology 2010, 21 (2): Keywords: Juvenile Idiopathic Arthritis, pathogenesis, classification, assessment instruments, biologic therapy, multicenter clinical trials ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ 1. Goldmuntz E, White P. Juvenile Idiopathic Arthritis. A review for the Pediatrician. Pediatr in Review 2006; 27(4): McCann L, Wedderburn L, Hasson N. Juvenile Idiopathic Arthritis. Arch Dis Child Educ Pract Ed 2006; 91:ep29-ep Ravelli A, Martini A. Juvenile idiopathic arthritis. Lancet 2007; 369: Davidson J, Cruikshank M. Outcome for juvenile idiopathic arthritis. Paediatr Child Health 2010; 20(2): Smolen JS, Aletaha D. Developments in the clinical understanding of rheumatoid arthritis. Arthritis Res Ther. 2009; 11(1):204. Epub 2009 Jan Andersson A, Li C, Brennan F. Recent developments in the immunobiology of rheumatoid arthritis. Arthr Res &Ther 2008; 10: Gutcher I, Becher B. APC-derived cytokines and T-cell polarization in autoimmune inflammation. J Clin Invest 2007; 117: Miossec P, Korn T, Kuchroo VK. Interleukin-17 and type 17 helper T cells. N Engl J Med Aug 27; 361(9): Nistala K, Moncrieffe H, Newton KR, Varsani H, Hunter P, Wedderburn LR. Interleukin-17-producing T cells are enriched in the joints of children with arthritis, but have a reciprocal relationship to regulatory T cell numbers. Arthritis Rheum Mar; 58(3): Hunter PJ, Nistala K, Jina N, Eddaoudi A, Thomson W, Hubank M, Wedderburn LR. Biologic predictors of extension of oligoarticular juvenile idiopathic arthritis as determined from synovial fluid cellular composition and gene expression. Arthritis Rheum Mar; 62(3):

11 Μ. ΤΡΑΧΑΝΑ 11. Petty RE, Southwood TR, Manners P, et al. International League of Associations for Rheumatology classification of juvenile idiopathic arthritis:second revision, Edmonton, J Rheumatol 2004; 31: Brunner HI, Ravelli A. Developing outcome measures for paediatric rheumatic diseases. Best Pract Res Clin Rheumatol Oct; 23(5): Consolaro A, Ruperto N, Bazsco A, Pistorio A, Magnimanzoni S, Filocamo G et al. Development and validation of a Composite Disease Acivity Score for Juvenile Idiopathic Arthritis. Arthritis& Rheum (Arthritis Care & Research) 2009; 61: Giannini EH, Ruperto N, Ravelli A, Lovell DJ, Felson DT, Martini A. Preliminary definition of improvement in juvenile idiopathic arthritis. Arthritis Rheum 1997; 40: Brunner HI, Lovell DJ, Finck BK, Giannini EH. Preliminary definition of disease flare in juvenile rheumatoid arthritis. J Rheumatol May; 29(5): Ringold S, Wallace CA. Measuring clinical response and remission in Juvenile Idiopathic Arthritis. Curr Opin Rheumatol 2007; 19: Lurati A, Salmaso A, Gerloni V, Gattinara M, Fantini F. Accuracy of Wallace criteria for clinical remission in juvenile idiopathic arthritis: a cohort study of 761 consecutive cases. J Rheumatol Jul; 36(7): Epub 2009 Jun Wallace CA, Huang B, Bandeira M, Ravelli A, Giannini EH. Patterns of clinical remission in select categories of juvenile idiopathic arthritis. Arthritis Rheum Nov; 52(11): Magni-Manzoni S, Ruperto N, Pistorio A, Sala E, Solari N, Palmisani E et al. Development and Validation of a Preliminary Definition of Minimal Disease Activity in patients with Juvenile Idiopathic Arthritis. Arthritis& Rheum (Arthritis Care & Research) 2008; 59: Viola S, Felici E, Magni-Manzoni S, Pistorio A, Buoncompagni A, Ruperto N, et al. Development and validation of a clinical index for assessment of long-term damage in juvenile idiopathic arthritis. Arthritis Rheum 2005; 52: Pratsidou-Gertsi P, Vougiouka O, Tsitsami E, Ruperto N, Siamopoulou-Mavridou A, Dracou C, Daskas I, Trachana M, Alaleou V, Kanakoudi-Tsakalidou F; Paediatric Rheumatology International Trials Organisation. The Greek version of the Childhood Health Assessment Questionnaire (CHAQ) and the Child Health Questionnaire (CHQ). Clin Exp Rheumatol Jul-Aug; 19(4 Suppl 23):S Beresford MW, Baildam EM. New advances in the management of juvenile idiopathic arthritis--1: non-biological therapy. Arch Dis Child Educ Pract Ed Oct; 94(5): Murray KJ, Lovell DJ. Advanced therapy for juvenile arthritis. Best Pract Res Clin Rheumatol 2002; 16(3): Hayward K, Wallace CA. Recent developments in anti-rheumatic drugs in pediatrics: treatment of juvenile idiopathic arthritis. Arthritis Research & Therapy 2009; 11:216 (doi: /ar2619). 25. Ann Rheum Dis Feb;68(2): Does damage cause inflammation? Revisiting the link between joint damage and inflammation. Ann Rheum Dis Feb; 68(2): Lovell DJ. Update on treatment of arthritis in children. New treatments, new goals. Bull NYU Hosp Joint Dis 2006; 64(1&2): Woo P. Theoretical and practical basis for early aggressive therapy in paediatric autoimmune disorders. Curr Opin Rheumatol Sep; 21(5): Gartlehner G, Hansen RA, Jonas BL, Thieda P, Lohr KN. Biologics for the treatment of juvenile idiopathic arthritis: a systematic review and critical analysis of the evidence. Clin Rheumatol 2008; 27: Moots R, Taggart A, Walker D. Biologic therapy in clinical practice: enthusiasm must be tempered by caution. Rheumatology 2003; 42(5): Ilowite N. Update on biologics in juvenile idiopathic arthritis. Curr Opin in Rheumatol 2008; 20: Winthrop KL. Serious infections with antirheumatic therapy: are biological worse? Ann Rheum Dis 2006; 65(Suppl III):iii54-iii Furst D. The risk of infections with biologic therapies for Rheumatoid Arthritis. Seminars in Arthritis and Rheumatism 2008; 39(s): Favalli EG, Desiati F, Atzaenif, Sarzi Puttini P, Caporali R,Rallavicini FB et al. Serious infections during anti-tnf alpha treatment in rheumatoid arthritis patients. Autoimmun Rev 2009; 8 (3): Armbrust W, Kamphuis SS, Wolfs TW, Fiselier TJ, Nikkels PG, Kuis W et al. Tuberculosis in a nineyear-old girl treated with infliximab for systemic 99

12 Πρόοδοι στη Νεανική Ιδιοπαθή Αρθρίτιδα juvenile idiopathic arthritis. Rheumatology (Oxford) 2004; 43(4): Sichletidis L, Settas L, Spyratos D, Chloros D, Patakas D. Tuberculosis in patients receiving anti-tnf agents despite chemoprophylaxis. INT J TUBERC LUNG DIS 2006; 10(10): Errikson C, Engstrand S, Sundqvist K-G, Rantapaa- Dahlqvist S. Antibody formation in patients with rheumatoid arthritis treated with anti-tnf a. Ann Rheum Dis 2005; 64: Kanakoudi-Tsakalidou F, Tzimouli V, Pratsidou-Gertsi P, Chronopoulou E, Trachana M. The significance of persistent newly developed autoantibodies t in JIA patients under long-term anti-tnf treatment. Cytokine 2008; 42: Tauber T, Turetz J, Barash J, Avni I, Morad Y. Optic neuritis associated with Etanercept therapy for Juvenile arthritis. J AAROS 2006; 10: Kapetanovic MC, Saxne T, Sjöholm A, Truedsson L, Jönsson G and Geborec P. Influence of methotrexate, TNF blockers and prednisolone on antibody responses to pneumococcal polysaccharide vaccine in patients with rheumatoid arthritis. Rheumatology (Oxford)2006; 45(1): Ravikumar R,Anolik J and Looner RJ. Vaccine Responses in Patients with Rheumatoid Arthritis. Current Rheumatology Reports 2007; 9: Brezinschek HP, Hofstaetter T, Leeb Bf,Burhard F, Haindl P, Graninger WB. Immunization of patients with rheumatoid arthritis with antitumor necrosis factor [alpha] therapy and methotrexate. Current Opinion in Rheumatology 2008; 20[3]: Φαρμάκη Ε., Καραμπαξόγλου Δ., Σπούλου Β., Τραχανά, Τριτσώνη Μ., Κανσουζίδου Α., Θεοδωρίδου Μ., Κανακούδη-Τσακαλίδου Φ. Εμβολιασμός κατά του πνευμονιόκοκκου παιδιών με χρόνια ρευματικά νοσήματα που υποβάλλονται σε ανοσοκατασταλτική αγωγή. Παιδιατρική Β. Ελλάδος 2009; 21: Tynjala P, Lahdenne P, Vahasalo P, Kautiainen H, Honkanen V. Impact of anti-tnf therapy on growth in severe juvenile idopathic arthritis. Ann Rheum Dis 2006; (Epub ahead of print). 44. Quartier P. When should we use TNF antagonist in children with rheumatic disease? Joint Bone Spine 2007; 74: Lovel DJ, Reiff A, Ilowite N, Wallace C, Chon Y, Lin S et al. Safety and efficacy of up to eight years of continuous etanercept therapy in patients with juvenile rheumatoid arthritis. Arthritis Rheum 2008; 58(5): Prince FHM, Twilt M, Cate RT, Van Rossum MAJ, Armbrust W, Hoppenreijs E. Long-term follow-up on effectiveness and safety of etanercept in JIA:the Dutch national register. An Rheum Dis Ruperto N, Lovell D, Cuttica R et al. A randomized, placebo-controlled trial of infliximab plus methotrexate for the treatment of polyarticularcourse juvenile rheumatoid arthritis. Arthritis Rheum 2007; 56: Lovel DJ, Ruperto N, Goodman S, Reiff A, Jung L, Jarosova K et al. Adalimumab with or without methotrexate in juvenile rheumatoid arthritis. N Engl J Med 2008; 359: Τραχανά Μ., Πρατσίδου-Γκέρτση Π., Κανακούδη- Τσακαλίδου Φ., Διάφα Κ., Παρδαλός Γ., Μπαντουράκη Μ. Χορήγηση δύο αντι-tnf παρα γόντων σε παιδιά με νεανική ιδιοπαθή αρθρίτιδα: πέντε χρόνια μετά. ΠΑΙΔΙΑΤΡΙΚΗ 2009; 72: Kimura Y, Pinho P, Walco G, Higgins G, Humell D, Szer I et al. Etanercept treatment in patients with refractory systemic onset juvenile rheumatoid arthritis. J Rheumatol 2005; 32(5): Quartier P, Taupin P. Bourdeau F, Lemelle I, Pillet P, Bost M et al. Efficacy of etanercept for the treatment of juvenile idiopathic arthritis according to the onset type. Arthritis Rheum 2003; 48(4): Gattorno M, Piccini A, Lasigliè D, Tassi S, Brisca G, Carta S et al. The patterm of response to anti-interleukin-1 treatment distinguishes two subsets of patients with systemic-onset juvenile idiopathic arthritis. Arthritis Rheum 2008; 58(5): Verbsky JW, White AJ. Effective use of the recombinant interleukin 1 receptor antagonist anakinra in therapy resistant systemic onset juvenile rheumatoid arthritis. J Rheumatol 2004; 31: Pascual V, Allantaz F, Arce E, Punaro M, Banchereau J. Role of interleukin-1 (IL-1) in the pathogenesis of systemic onset juvenile idiopathic arthritis and clinical response to IL-1 blockade. Exp Med 2005; 201: Woo P, Wilkinson N, Prieur AM, Southwood T, Leone V, Livermore P et al. Open label phase II trial of single, ascending doses of MRA in Caucasian children with severe systemic juvenile idiopathic 100

13 Μ. ΤΡΑΧΑΝΑ arthritis: proof of principle of the efficacy of IL-6 receptor blockade in this type of arthritis and demonstration of prolonged clinical improvement. Arthritis Res Ther 2005; 7(6):R Yokota S, Imagawa T, Mori M, Miyamae T, Aihara Y, Takei S et al. Efficacy and safety of tocilizumab in patients with systemic-onset juvenile idiopathic arthritis: a randomised, double-blind, placebocontrolled, withdrawal phase III trial. Lancet 2008; 371: Beresford MW, Baildam EM. New advances in the management of juvenile idiopathic arthritis-2: The era of biologicals. Arch Dis Child Educ Pract Ed 2009; 94: Prakken BJ, Albani S. Using biology of disease to understand and guide therapy of JIA. Best Pract Res Clin Rheumatol Oct; 23(5): Saurenmann RK, Levin AV, Feldman BM, Rose JB, Laxer RM, Schneider R, Silverman ED. Prevalence, risk factors, and outcome of uveitis in juvenile idiopathic arthritis: a long-term followup study. Arthritis Rheum Feb; 56(2): Schmeling H, Horneff G. Etanercept and uveitis in patients with juvenile idiopathic arthritis. Rheumatology (Oxford) 2005; 44(8): Tynjälä P, Lindahl P, Honkanen V, Lahdenne P, Kotaniemi K. Infliximab and etanercept in the treatment of chronic uveitis associated with refractory juvenile idiopathic arthritis. Ann Rheum Dis 2007; 66(4): Sarah H, Lightman S. Anti-TNF therapies in the management of acute and chronic uveitis. Cytokine 2006; 33(4): Biester S, Deuter C, Michels H, Haefner R, Kuemmerle- Deschner J, Doycheva D et al. Adalimumab in the therapy of uveitis in childhood. Br J Ophthalmol 2007; 91(3): Tynjälä P, Kotaniemi K, Lindahl P, Latva K, Aalto K, Honkanen V et al. Adalimumab in juvenile idiopathic arthritis- associated chronic anterior uveitis. Rheumatol 2008; 47: Prince FHM, Twilt M, Simon SC, van Rossum MAJ, Armbrust W, Hoppenreijs EPAH et al. When and how to stop etanercept after successful treatment of patients with juvenile idiopathic arthritis. Ann Rheum Dis 2009; 68: Miyamura T, Sonomoto K, Nakamura M, Horai Y, Takahama S, Ando H, Minami R, Yamamoto M, Suematsu E. Discontinuation of etanercept in patients with rheumatoid arthritis who were in clinical remission. Clin Rheumatol. 2010; 29: Tynjala P, Vahasalo P, Hon Kanen V, Lahdenne P. Drug survival of the first and second course of antitumour necrosis factor agents in juvenile idiopathic arthritis. Ann Rheum Dis 2009; 68: Katsikas MM, Russo RAG. Use of adalimumab in patients with juvenile idiopathic arthritis refractory to etanercept and/or infliximab. Clin Rheumotol 2009; 28(8): Πρατσίδου-Γκέρτση Π., Κανακούδη-Τσακαλίδου Φ. Internet, γνώση και υποστήριξη σε θέματα υγείας στην Ελληνική γλώσσα: Παρουσίαση του δικτυακού τόπου για τα παιδιατρικά ρευματικά νοσήματα. Παιδιατρική Βορείου Ελλάδος 2008; 20(4):

Ο ρόλος των αντισωμάτων κατά του κυκλικού κιτρουλλιωμένου πεπτιδίου στη διάγνωση και θεραπεία της νεανικής ιδιοπαθούς αρθρίτιδας

Ο ρόλος των αντισωμάτων κατά του κυκλικού κιτρουλλιωμένου πεπτιδίου στη διάγνωση και θεραπεία της νεανικής ιδιοπαθούς αρθρίτιδας ΗΜΟΚΡΙΤΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΡΑΚΗΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΩΝ ΣΠΟΥ ΩΝ "ΚΛΙΝΙΚΗ ΦΑΡΜΑΚΟΛΟΓΙΑ - ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΗ" Ο ρόλος των αντισωμάτων κατά του κυκλικού κιτρουλλιωμένου πεπτιδίου στη διάγνωση και θεραπεία της νεανικής

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ Πτυχιακή Εργασία Η ΣΧΕΤΙΖΟΜΕΝΗ ΜΕ ΤΗΝ ΥΓΕΙΑ ΠΟΙΟΤΗΤΑ ΖΩΗΣ ΑΤΟΜΩΝ ΜΕ ΝΕΑΝΙΚΗ ΙΔΙΟΠΑΘΗ ΑΡΘΡΙΤΙΔΑ Όνομα Φοιτήτριας: Μαρία Θωμά Αριθμός φοιτητικής ταυτότητας:2010221455

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΗ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗ ΑΣΘΕΝΗ ΜΕ ΟΡΟΑΡΝΗΤΙΚΗ ΣΠΟΝΔΥΛΑΡΘΡΟΠΑΘΕΙΑ. Χατζημιχαηλίδου Σοφία

ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΗ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗ ΑΣΘΕΝΗ ΜΕ ΟΡΟΑΡΝΗΤΙΚΗ ΣΠΟΝΔΥΛΑΡΘΡΟΠΑΘΕΙΑ. Χατζημιχαηλίδου Σοφία ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΗ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗ ΑΣΘΕΝΗ ΜΕ ΟΡΟΑΡΝΗΤΙΚΗ ΣΠΟΝΔΥΛΑΡΘΡΟΠΑΘΕΙΑ Χατζημιχαηλίδου Σοφία ΟΡΟΑΡΝΗΤΙΚΕΣ ΣΠΟΝΔΥΛΑΡΘΡΙΤΙΔΕΣ Οσφυαλγία (φλεγμονώδους τύπου) Ιερολαγονίτιδα Ασύμμετρη περιφερική αρθρίτιδα Ενθεσίτιδα

Διαβάστε περισσότερα

Ρευματοειδής αρθρίτιδα. Μαρία Γ. Τεκτονίδου Επίκουρος Καθηγήτρια Ρευματολογίας Α Παθολογική Κλινική, Ιατρική Σχολή Αθηνών

Ρευματοειδής αρθρίτιδα. Μαρία Γ. Τεκτονίδου Επίκουρος Καθηγήτρια Ρευματολογίας Α Παθολογική Κλινική, Ιατρική Σχολή Αθηνών Ρευματοειδής αρθρίτιδα Μαρία Γ. Τεκτονίδου Επίκουρος Καθηγήτρια Ρευματολογίας Α Παθολογική Κλινική, Ιατρική Σχολή Αθηνών Ρόλος Ανοσοποιητικού Συστήματος Προστασία του οργανισμού έναντι εξωτερικών εισβολέων

Διαβάστε περισσότερα

Ηλίας Κουρής - Ρευματολόγος. www.rheuma,gr

Ηλίας Κουρής - Ρευματολόγος. www.rheuma,gr Πολλες από τις ρευματικες παθησεις των ενηλικων προσβαλουν και τα παιδια,αν και σε μικροτερη συχνοτητα. Επιπλεον καποιες παθησεις όπως είναι ο συστηματικης έναρξης ή ο ολιγοαρθρικος τυπος εναρξης της Νεανικης

Διαβάστε περισσότερα

Τα DMARDs στην εποχή των βιολογικών θεραπειών: Το παράδειγμα της λεφλουνομίδης. Κωνσταντίνος Γεωργανάς. Ρευματολόγος

Τα DMARDs στην εποχή των βιολογικών θεραπειών: Το παράδειγμα της λεφλουνομίδης. Κωνσταντίνος Γεωργανάς. Ρευματολόγος Τα DMARDs στην εποχή των βιολογικών θεραπειών: Το παράδειγμα της λεφλουνομίδης Κωνσταντίνος Γεωργανάς Ρευματολόγος Θεραπεία Ρευματοειδούς Αρθρίτιδας Η εξάπλωση της χρήσης βιολογικών την περασμένη 10ετία,

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ. Πτυχιακή Εργασία

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ. Πτυχιακή Εργασία ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ Πτυχιακή Εργασία Η ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑ ΚΑΙ ΑΝΕΚΤΙΚΟΤΗΤΑ ΤΗΣ ΛΑΚΟΣΑΜΙΔΗΣ ΣΕ ΠΑΙΔΙΑ ΜΕ ΦΑΡΜΑΚΟΑΝΘΕΚΤΙΚΗ ΕΣΤΙΑΚΗ ΕΠΙΛΗΨΙΑ Κωνσταντίνα Κυπριανού Α.Τ.:

Διαβάστε περισσότερα

Πρώιµη έναρξη βιολογικής θεραπείας στις σπονδυλαρθρίτιδες. Γιάννης Ελ. Πάκας Ρευµατολόγος

Πρώιµη έναρξη βιολογικής θεραπείας στις σπονδυλαρθρίτιδες. Γιάννης Ελ. Πάκας Ρευµατολόγος Πρώιµη έναρξη βιολογικής θεραπείας στις σπονδυλαρθρίτιδες Γιάννης Ελ. Πάκας Ρευµατολόγος Σπονδυλαρθρίτιδες(ΣπΑ) Κύριες εκδηλώσεις 1. Aξονική προσβολή/φλεγµονή ΣΣ 2. Περιφερική αρθρίτιδα 3. Περιφερική ενθεσίτιδα

Διαβάστε περισσότερα

ΟΡΟΑΡΝΗΤΙΚΕΣ ΣΠΟΝΔΥΛΑΡΘΡΟΠΑΘΕΙΕΣ

ΟΡΟΑΡΝΗΤΙΚΕΣ ΣΠΟΝΔΥΛΑΡΘΡΟΠΑΘΕΙΕΣ ΟΡΟΑΡΝΗΤΙΚΕΣ ΣΠΟΝΔΥΛΑΡΘΡΟΠΑΘΕΙΕΣ Η έννοια της οροαρνητικής ΣπΑ Προακτινολογική ΣπΑ ΣΠΥΡΟΣ ΑΣΛΑΝΙΔΗΣ ΣπΑ Ομάδα φλεγμονωδών αρθροπαθειών Με κοινά κλινικά χαρακτηριστικά και γενετικούς προδιαθεσικούς παράγοντες

Διαβάστε περισσότερα

Η φαρµακοκινητική και φαρµακοδυναµική του Rituximab. Αθηνά Θεοδωρίδου Ρευµατολόγος

Η φαρµακοκινητική και φαρµακοδυναµική του Rituximab. Αθηνά Θεοδωρίδου Ρευµατολόγος Η φαρµακοκινητική και φαρµακοδυναµική του Rituximab Αθηνά Θεοδωρίδου Ρευµατολόγος Ra: Διαρκής κίνηση αυτοδραστικών Β-κυττάρων από τον µυελό των οστών στα περιφερικά λεµφικά όργανα και τον προσβεβληµένο

Διαβάστε περισσότερα

ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΡΕΥΜΑΤΟΛΟΓΙΚΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ & ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΗ ΕΝΩΣΗ ΡΕΥΜΑΤΟΛΟΓΩΝ ΕΛΛΑΔΟΣ ΗΜΕΡΑ ΑΡΘΡΙΤΙΔΑΣ

ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΡΕΥΜΑΤΟΛΟΓΙΚΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ & ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΗ ΕΝΩΣΗ ΡΕΥΜΑΤΟΛΟΓΩΝ ΕΛΛΑΔΟΣ ΗΜΕΡΑ ΑΡΘΡΙΤΙΔΑΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΡΕΥΜΑΤΟΛΟΓΙΚΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ & ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΗ ΕΝΩΣΗ ΡΕΥΜΑΤΟΛΟΓΩΝ ΕΛΛΑΔΟΣ ΗΜΕΡΑ ΑΡΘΡΙΤΙΔΑΣ 12 ΟΚΤΩΒΡΙΟΥ 2013 TI ENNOOYME ΛΕΓΟΝΤΑΣ «ΑΡΘΡΙΤΙΔΑ» Ο όρος «ΑΡΘΡΙΤΙΔΑ» περιλαμβάνει μια ομάδα μυοσκελετικών παθήσεων

Διαβάστε περισσότερα

Ρευματοειδής αρθρίτιδα

Ρευματοειδής αρθρίτιδα Ρευματοειδής αρθρίτιδα Μ.Ν. Μανουσάκης En. Καθηγητής Ιατρικής Σχολής Πανεπιστημίου Αθηνών ρευματοειδής αρθρίτιδα είναι μία χρόνια φλεγμονή των αρθρώσεων (Πιν. 1). Με τον όρο χρόνια φλεγμονή των αρθρώσεων,

Διαβάστε περισσότερα

Dr. X. Baraliakos Rheumazentrum Ruhrgebiet Herne Ruhr-University Bochum Germany. 23-26 Ιουνίου 2011

Dr. X. Baraliakos Rheumazentrum Ruhrgebiet Herne Ruhr-University Bochum Germany. 23-26 Ιουνίου 2011 Ο ρευµατολόγος και η χρήση του µαγνητικού συντονισµού στην πρώιµη διάγνωση των σπονδυλαρθιτίδων και στην παρακολούθηση της αποτελεσµατικότητας της θεραπείας 23-26 Ιουνίου 2011 Dr. X. Baraliakos Rheumazentrum

Διαβάστε περισσότερα

ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΜΗΤΡΙΚΟΣ ΘΗΛΑΣΜΟΣ ΚΑΙ ΠΑΙΔΙΚΗ ΠΑΧΥΣΑΡΚΙΑ

ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΜΗΤΡΙΚΟΣ ΘΗΛΑΣΜΟΣ ΚΑΙ ΠΑΙΔΙΚΗ ΠΑΧΥΣΑΡΚΙΑ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΜΗΤΡΙΚΟΣ ΘΗΛΑΣΜΟΣ ΚΑΙ ΠΑΙΔΙΚΗ ΠΑΧΥΣΑΡΚΙΑ Ονοματεπώνυμο: Μιχαέλλα Σάββα Λεμεσός 2014 ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

Ταξινόμηση νεανικής αρθρίτιδας

Ταξινόμηση νεανικής αρθρίτιδας Δελτ Α Παιδιατρ Κλιν Πανεπ Αθηνών 54, 2007 153 ΑΝΑΣΚΟΠΗΣΗ Ταξινόμηση νεανικής αρθρίτιδας Φ. Ψύχου ΠΕΡΙΛΗΨΗ Στις νεανικές αρθροπάθειες περιλαμβάνονται διάφορα νοσήματα με αρθρίτιδα νεανικής έναρξης, η ταξινόμηση

Διαβάστε περισσότερα

Το γόνατο ως στόχος ρευματικών νοσημάτων

Το γόνατο ως στόχος ρευματικών νοσημάτων Το γόνατο ως στόχος ρευματικών νοσημάτων Χ. Μ. ΜουτσόπουΛος Αντεπιστέλλον μέλος της Ακαδημίας Αθηνών, Καθηγητής Ιατρικής Σχολής Πανεπιστημίου Αθηνών α ρευματικά νοσήματα είναι ασθένειες που προσβάλλουν

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ. Πτυχιακή Εργασία. Κόπωση και ποιότητα ζωής ασθενών με καρκίνο.

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ. Πτυχιακή Εργασία. Κόπωση και ποιότητα ζωής ασθενών με καρκίνο. ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ Πτυχιακή Εργασία Κόπωση και ποιότητα ζωής ασθενών με καρκίνο Μαργαρίτα Μάου Λευκωσία 2012 ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΜΗΜΑ

Διαβάστε περισσότερα

Πτυχιακή εργασία Ο ΡΟΛΟΣ ΤΩΝ ΚΟΙΝΟΤΙΚΩΝ ΝΟΣΗΛΕΥΤΩΝ ΣΤΗ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΤΟΥ ΠΑΙΔΙΟΥ ΜΕ ΧΡΟΝΙΟ ΑΣΘΜΑ

Πτυχιακή εργασία Ο ΡΟΛΟΣ ΤΩΝ ΚΟΙΝΟΤΙΚΩΝ ΝΟΣΗΛΕΥΤΩΝ ΣΤΗ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΤΟΥ ΠΑΙΔΙΟΥ ΜΕ ΧΡΟΝΙΟ ΑΣΘΜΑ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ Πτυχιακή εργασία Ο ΡΟΛΟΣ ΤΩΝ ΚΟΙΝΟΤΙΚΩΝ ΝΟΣΗΛΕΥΤΩΝ ΣΤΗ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΤΟΥ ΠΑΙΔΙΟΥ ΜΕ ΧΡΟΝΙΟ ΑΣΘΜΑ ΟΝΟΜΑΤΕΠΩΝΥΜΟ: ΚΥΡΙΑΚΟΣ ΛΟΙΖΟΥ ΑΡΙΘΜΟΣ

Διαβάστε περισσότερα

ΔΡΑΣΤΙΚΟΤΗΤΑ ΤΩΝ ΒΙΟΛΟΓΙΚΩΝ ΠΑΡΑΓΟΝΤΩΝ στη θεραπεία της Ψωρίασης. Γιώργος Χρ. Χαϊδεμένος, MD, PhD Θεσσαλονίκη

ΔΡΑΣΤΙΚΟΤΗΤΑ ΤΩΝ ΒΙΟΛΟΓΙΚΩΝ ΠΑΡΑΓΟΝΤΩΝ στη θεραπεία της Ψωρίασης. Γιώργος Χρ. Χαϊδεμένος, MD, PhD Θεσσαλονίκη ΔΡΑΣΤΙΚΟΤΗΤΑ ΤΩΝ ΒΙΟΛΟΓΙΚΩΝ ΠΑΡΑΓΟΝΤΩΝ στη θεραπεία της Ψωρίασης Γιώργος Χρ. Χαϊδεμένος, MD, PhD Θεσσαλονίκη Πορταριά Βόλου ΕΔΑΕ, Ιαν, 2012 Αποτελεσματικότητα Βιολογικών Παραγόντων: μετά από 20 μέρες Μετά

Διαβάστε περισσότερα

Aυτοφλεγμονώδη νοσήματα της παιδικής ηλικίας: Φλεγμονοσωμοπάθειες

Aυτοφλεγμονώδη νοσήματα της παιδικής ηλικίας: Φλεγμονοσωμοπάθειες Παιδιατρική ΒΟΡΕΙΟΥ ΕΛΛΑΔΟΣ, 23, 3 239 Aυτοφλεγμονώδη νοσήματα της παιδικής ηλικίας: Φλεγμονοσωμοπάθειες Μ. Τραχανά Παιδιατρικό Ανοσολογικό και Ρευματολογικό Κέντρο Αναφοράς Α' Παιδιατρική Κλινική Α.Π.Θ.,

Διαβάστε περισσότερα

Συστηματικά κορτικοστεροειδή και ανοσοκατασταλτικά. Dr Σέρασλη Ευαγγελία Β Πνευμονολογική Κλινική ΓΝ<Γ.Παπανικολάου>

Συστηματικά κορτικοστεροειδή και ανοσοκατασταλτικά. Dr Σέρασλη Ευαγγελία Β Πνευμονολογική Κλινική ΓΝ<Γ.Παπανικολάου> Συστηματικά κορτικοστεροειδή και ανοσοκατασταλτικά Dr Σέρασλη Ευαγγελία Β Πνευμονολογική Κλινική ΓΝ Σημεία κλειδιά κορτικοστεροειδή: παραγωγή από φλοιό επινεφριδίων υπό την επίδραση της

Διαβάστε περισσότερα

Η ΣΥΝΙΣΤΩΜΕΝΗ ΔΙΑΡΚΕΙΑ ΘΕΡΑΠΕΙΑΣ ΣΕ ΣΥΝΗΘΕΙΣ ΠΑΙΔΙΑΤΡΙΚΕΣ ΛΟΙΜΩΞΕΙΣ

Η ΣΥΝΙΣΤΩΜΕΝΗ ΔΙΑΡΚΕΙΑ ΘΕΡΑΠΕΙΑΣ ΣΕ ΣΥΝΗΘΕΙΣ ΠΑΙΔΙΑΤΡΙΚΕΣ ΛΟΙΜΩΞΕΙΣ Ι. Ντότης- Ημερίδα Α Παιδιατρικής Κλινικής Α.Π.Θ 2013 Η ΣΥΝΙΣΤΩΜΕΝΗ ΔΙΑΡΚΕΙΑ ΘΕΡΑΠΕΙΑΣ ΣΕ ΣΥΝΗΘΕΙΣ ΠΑΙΔΙΑΤΡΙΚΕΣ ΛΟΙΜΩΞΕΙΣ Ιωάννης Ντότης Παιδίατρος Εντατικολόγος Επιμελητής Α Π/Δ Κλινική Ι. Ντότης- Ημερίδα

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΠΑΡΑΓΟΝΤΕΣ ΠΟΥ ΕΠΗΡΕΑΖΟΥΝ ΤΗ ΖΩΗ ΤΟΥ ΠΑΙΔΙΟΥ ΚΑΙ ΕΦΗΒΟΥ ΜΕ ΔΙΑΒΗΤΗ ΤΥΠΟΥ 1 ΠΟΥ ΧΡΗΣΙΜΟΠΟΙΟΥΝ ΑΝΤΛΙΕΣ ΣΥΝΕΧΟΥΣ ΕΚΧΥΣΗΣ ΙΝΣΟΥΛΙΝΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ. Πτυχιακή εργασία ΑΓΧΟΣ ΚΑΙ ΚΑΤΑΘΛΙΨΗ ΣΕ ΓΥΝΑΙΚΕΣ ΜΕ ΚΑΡΚΙΝΟΥ ΤΟΥ ΜΑΣΤΟΥ ΜΕΤΑ ΑΠΟ ΜΑΣΤΕΚΤΟΜΗ

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ. Πτυχιακή εργασία ΑΓΧΟΣ ΚΑΙ ΚΑΤΑΘΛΙΨΗ ΣΕ ΓΥΝΑΙΚΕΣ ΜΕ ΚΑΡΚΙΝΟΥ ΤΟΥ ΜΑΣΤΟΥ ΜΕΤΑ ΑΠΟ ΜΑΣΤΕΚΤΟΜΗ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ Πτυχιακή εργασία ΑΓΧΟΣ ΚΑΙ ΚΑΤΑΘΛΙΨΗ ΣΕ ΓΥΝΑΙΚΕΣ ΜΕ ΚΑΡΚΙΝΟΥ ΤΟΥ ΜΑΣΤΟΥ ΜΕΤΑ ΑΠΟ ΜΑΣΤΕΚΤΟΜΗ ΧΡΥΣΟΒΑΛΑΝΤΗΣ ΒΑΣΙΛΕΙΟΥ ΛΕΜΕΣΟΣ 2014 ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ

Διαβάστε περισσότερα

ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΘΕΜΑ: Ο ΥΠΟΣΤΗΡΙΚΤΙΚΟΣ ΡΟΛΟΣ ΤΟΥ ΝΟΣΗΛΕΥΤΗ ΣΕ ΓΥΝΑΙΚΕΣ ΜΕ ΚΑΡΚΙΝΟ ΜΑΣΤΟΥ ΠΟΥ ΥΠΟΒΑΛΛΟΝΤΑΙ ΣΕ ΧΗΜΕΙΟΘΕΡΑΠΕΙΑ

ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΘΕΜΑ: Ο ΥΠΟΣΤΗΡΙΚΤΙΚΟΣ ΡΟΛΟΣ ΤΟΥ ΝΟΣΗΛΕΥΤΗ ΣΕ ΓΥΝΑΙΚΕΣ ΜΕ ΚΑΡΚΙΝΟ ΜΑΣΤΟΥ ΠΟΥ ΥΠΟΒΑΛΛΟΝΤΑΙ ΣΕ ΧΗΜΕΙΟΘΕΡΑΠΕΙΑ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΜΗΜΑ: ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΘΕΜΑ: Ο ΥΠΟΣΤΗΡΙΚΤΙΚΟΣ ΡΟΛΟΣ ΤΟΥ ΝΟΣΗΛΕΥΤΗ ΣΕ ΓΥΝΑΙΚΕΣ ΜΕ ΚΑΡΚΙΝΟ ΜΑΣΤΟΥ ΠΟΥ ΥΠΟΒΑΛΛΟΝΤΑΙ ΣΕ ΧΗΜΕΙΟΘΕΡΑΠΕΙΑ ΕΠΙΒΛΕΠΩΝ

Διαβάστε περισσότερα

Πρότυπα περίθαλψης (ΠΠ) για ανθρώπους με ρευματοειδή αρθρίτιδα

Πρότυπα περίθαλψης (ΠΠ) για ανθρώπους με ρευματοειδή αρθρίτιδα Πρότυπα περίθαλψης (ΠΠ) για ανθρώπους με ρευματοειδή αρθρίτιδα Μετάφρασ η σε: Ολοκληρώθ ηκε από: Email: ΠΠ 1 Οι άνθρωποι με συμπτώματα ρευματοειδούς αρθρίτιδας (ΡΑ) θα πρέπει να έχουν έγκαιρη πρόσβαση

Διαβάστε περισσότερα

18 η Διεθνής Διημερίδα Ηπατίτιδας Β & C Μέρος έκτο: Οι μελέτες του ΚΕΕΛΠΝΟ Επόμενα Βήματα και Προοπτικές 30-1-2011

18 η Διεθνής Διημερίδα Ηπατίτιδας Β & C Μέρος έκτο: Οι μελέτες του ΚΕΕΛΠΝΟ Επόμενα Βήματα και Προοπτικές 30-1-2011 18 η Διεθνής Διημερίδα Ηπατίτιδας Β & C Μέρος έκτο: Οι μελέτες του ΚΕΕΛΠΝΟ Επόμενα Βήματα και Προοπτικές 30-1-2011 Καθηγητής Γεώργιος N. Νταλέκος Δ/ντής Παθολογικής Κλινικής και Ερευνητικού Εργαστηρίου

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΡΙΛΗΨΗ. Εισαγωγή. Σκοπός

ΠΕΡΙΛΗΨΗ. Εισαγωγή. Σκοπός ΠΕΡΙΛΗΨΗ Εισαγωγή Η παιδική παχυσαρκία έχει φτάσει σε επίπεδα επιδημίας στις μέρες μας. Μαστίζει παιδιά από μικρές ηλικίες μέχρι και σε εφήβους. Συντείνουν αρκετοί παράγοντες που ένα παιδί γίνεται παχύσαρκο

Διαβάστε περισσότερα

Ενδείξεις της δοκιμασίας κόπωσης σε παιδιά με χρόνια αναπνευστικά προβλήματα. Θ. Τσιλιγιάννης

Ενδείξεις της δοκιμασίας κόπωσης σε παιδιά με χρόνια αναπνευστικά προβλήματα. Θ. Τσιλιγιάννης Ενδείξεις της δοκιμασίας κόπωσης σε παιδιά με χρόνια αναπνευστικά προβλήματα Θ. Τσιλιγιάννης Παιδίατρος Εξειδικευμένος Παιδοπνευμονολόγος Διευθυντής Παιδοπνευμονολογικού Παιδιατρική Κλινική ΜΗΤΕΡΑ Φυσική

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ Επιβλέπων Καθηγητής: Δρ. Νίκος Μίτλεττον Η ΣΧΕΣΗ ΤΟΥ ΜΗΤΡΙΚΟΥ ΘΗΛΑΣΜΟΥ ΜΕ ΤΗΝ ΕΜΦΑΝΙΣΗ ΣΑΚΧΑΡΩΔΗ ΔΙΑΒΗΤΗ ΤΥΠΟΥ 2 ΣΤΗΝ ΠΑΙΔΙΚΗ ΗΛΙΚΙΑ Ονοματεπώνυμο: Ιωσηφίνα

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ Πτυχιακή Εργασία Η ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑ ΚΑΙ H ΑΝΕΚΤΙΚΟΤΗΤΑ ΤΗΣ ΤΟΠΙΡΑΜΑΤΗΣ ΣΤΙΣ ΠΑΙΔΙΚΕΣ ΗΜΙΚΡΑΝΙΕΣ Σταύρος Έλληνας Λεμεσός 2014 ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ

Διαβάστε περισσότερα

Το Simponi είναι αντιφλεγμονώδες φάρμακο. Χορηγείται σε ενήλικες για τη θεραπεία των ακόλουθων νόσων:

Το Simponi είναι αντιφλεγμονώδες φάρμακο. Χορηγείται σε ενήλικες για τη θεραπεία των ακόλουθων νόσων: EMA/411054/2015 EMEA/H/C/000992 Περίληψη EPAR για το κοινό γολιμουμάμπη Το παρόν έγγραφο αποτελεί σύνοψη της Ευρωπαϊκής Δημόσιας Έκθεσης Αξιολόγησης (EPAR) του. Επεξηγεί τον τρόπο με τον οποίο η Επιτροπή

Διαβάστε περισσότερα

Παμπελοννησιακό Ιατρικό Συνέδριο Πάτρα, 23 Οκτ. 2010

Παμπελοννησιακό Ιατρικό Συνέδριο Πάτρα, 23 Οκτ. 2010 Σπονδυλαρθροπάθειες Η σημασία της πρώιμης διάγνωσης Δαούσης Δημήτριος Λέκτορας Παθολογίας/Ρευματολογίας Ιατρική Σχολή Πανεπιστημίου Πατρών Παμπελοννησιακό Ιατρικό Συνέδριο Πάτρα, 23 Οκτ. 2010 Σπονδυλαρθροπάθειες

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ Πτυχιακή Εργασία Χαμηλά επίπεδα βιταμίνης D σχετιζόμενα με το βρογχικό άσθμα στα παιδιά και στους έφηβους Κουρομπίνα Αλεξάνδρα Λεμεσός [2014] i ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ

Διαβάστε περισσότερα

Ζητήματα συμμόρφωσης στη θεραπευτικη αγωγη

Ζητήματα συμμόρφωσης στη θεραπευτικη αγωγη Ζητήματα συμμόρφωσης στη θεραπευτικη αγωγη 3 η Πανελλήνια Συνάντηση Συλλόγων Ατόμων και Γονέων Παιδιών με Ρευματικές παθήσεις Αθήνα 3-4 Οκτωβρίου 2014 Κατερίνα Κουτσογιάννη Πρόεδρος Σ Ρ Κ Ορισμός Ως "συμμόρφωση

Διαβάστε περισσότερα

Η πρόληψη των κατακλίσεων σε βαριά πάσχοντες και η χρήση ειδικών στρωμάτων για την πρόληψη και αντιμετώπιση των κατακλίσεων

Η πρόληψη των κατακλίσεων σε βαριά πάσχοντες και η χρήση ειδικών στρωμάτων για την πρόληψη και αντιμετώπιση των κατακλίσεων ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ Η πρόληψη των κατακλίσεων σε βαριά πάσχοντες και η χρήση ειδικών στρωμάτων για την πρόληψη και αντιμετώπιση των κατακλίσεων Ονοματεπώνυμο

Διαβάστε περισσότερα

Θέσεις & Αντιθέσεις στη θεραπεία της Σαρκοείδωσης. Κατερίνα Μανίκα Επιμελήτρια Β Α Πνευμονολογική Κλινική ΓΝΘ «Γ. Παπανικολάου»

Θέσεις & Αντιθέσεις στη θεραπεία της Σαρκοείδωσης. Κατερίνα Μανίκα Επιμελήτρια Β Α Πνευμονολογική Κλινική ΓΝΘ «Γ. Παπανικολάου» Θέσεις & Αντιθέσεις στη θεραπεία της Σαρκοείδωσης Κατερίνα Μανίκα Επιμελήτρια Β Α Πνευμονολογική Κλινική ΓΝΘ «Γ. Παπανικολάου» Εναλλακτικές Θεραπείες Παράγοντες στη θεραπεία της Σαρκοείδωσης Κορτικοειδή

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ. Πτυχιακή εργασία Η ΚΑΤΑΘΛΙΨΗ ΣΕ ΕΦΗΒΟΥΣ ΜΕ ΣΑΚΧΑΡΩΔΗ ΔΙΑΒΗΤΗ ΤΥΠΟΥ 1

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ. Πτυχιακή εργασία Η ΚΑΤΑΘΛΙΨΗ ΣΕ ΕΦΗΒΟΥΣ ΜΕ ΣΑΚΧΑΡΩΔΗ ΔΙΑΒΗΤΗ ΤΥΠΟΥ 1 ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ Πτυχιακή εργασία Η ΚΑΤΑΘΛΙΨΗ ΣΕ ΕΦΗΒΟΥΣ ΜΕ ΣΑΚΧΑΡΩΔΗ ΔΙΑΒΗΤΗ ΤΥΠΟΥ 1 ΑΝΔΡΕΑΣ ΑΝΔΡΕΟΥ Φ.Τ:2008670839 Λεμεσός 2014 ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ. Πτυχιακή διατριβή Η ΚΑΤΑΘΛΙΨΗ ΩΣ ΠΑΡΑΓΟΝΤΑΣ ΚΙΝΔΥΝΟΥ ΓΙΑ ΑΠΟΠΕΙΡΑ ΑΥΤΟΚΤΟΝΙΑΣ

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ. Πτυχιακή διατριβή Η ΚΑΤΑΘΛΙΨΗ ΩΣ ΠΑΡΑΓΟΝΤΑΣ ΚΙΝΔΥΝΟΥ ΓΙΑ ΑΠΟΠΕΙΡΑ ΑΥΤΟΚΤΟΝΙΑΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ Πτυχιακή διατριβή Η ΚΑΤΑΘΛΙΨΗ ΩΣ ΠΑΡΑΓΟΝΤΑΣ ΚΙΝΔΥΝΟΥ ΓΙΑ ΑΠΟΠΕΙΡΑ ΑΥΤΟΚΤΟΝΙΑΣ Παναγιώτου Νεοφύτα 2008969752 Επιβλέπων καθηγητής Δρ. Νίκος Μίτλεττον,

Διαβάστε περισσότερα

www.pediatric-rheumathology.printo.it ΝΕΑΝΙΚΗ Ι ΙΟΠΑΘΗΣ ΑΡΘΡΙΤΙ Α

www.pediatric-rheumathology.printo.it ΝΕΑΝΙΚΗ Ι ΙΟΠΑΘΗΣ ΑΡΘΡΙΤΙ Α www.pediatric-rheumathology.printo.it ΝΕΑΝΙΚΗ Ι ΙΟΠΑΘΗΣ ΑΡΘΡΙΤΙ Α Τι είναι; Η Νεανική Ιδιοπαθής Αρθρίτιδα (ΝΙΑ) είναι µία χρόνια νόσος που χαρακτηρίζεται από επίµονη φλεγµονή των αρθρώσεων. Οι τυπικές

Διαβάστε περισσότερα

Κατευθυντήριες οδηγίες αντιμετώπισης του άσθματος στα παιδιά.

Κατευθυντήριες οδηγίες αντιμετώπισης του άσθματος στα παιδιά. Κατευθυντήριες οδηγίες αντιμετώπισης του στα παιδιά. Φώτης Β. Κυρβασίλης Επίκουρος Καθηγητής Παιδιατρικής Πνευμονολογίας Γ Παιδιατρική Κλινική Α.Π.Θ www.pd3.gr Η αντιμετώπιση του βρογχικού στα παιδιά κατευθύνεται

Διαβάστε περισσότερα

Το προφίλ του ασθενούς µε ρευµατοειδή αρθρίτιδα έχει σηµασία κατά την επιλογή του βιολογικού παράγοντα;

Το προφίλ του ασθενούς µε ρευµατοειδή αρθρίτιδα έχει σηµασία κατά την επιλογή του βιολογικού παράγοντα; Το προφίλ του ασθενούς µε ρευµατοειδή αρθρίτιδα έχει σηµασία κατά την επιλογή του βιολογικού παράγοντα;. ώ ς ί ά π ί ώ MSc ί ά ί ς ής ής ής.. ί ς «Ά ς ύ ς» ό π ί ς Έλεγχος συµπτωµάτων της νόσου -πόνος,

Διαβάστε περισσότερα

Η θέση ύπνου του βρέφους και η σχέση της με το Σύνδρομο του αιφνίδιου βρεφικού θανάτου. ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ

Η θέση ύπνου του βρέφους και η σχέση της με το Σύνδρομο του αιφνίδιου βρεφικού θανάτου. ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ Η θέση ύπνου του βρέφους και η σχέση της με το Σύνδρομο του αιφνίδιου βρεφικού θανάτου. Χρυσάνθη Στυλιανού Λεμεσός 2014 ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ

Διαβάστε περισσότερα

ενήλικες με ενεργή και εξελισσόμενη ψωριασική αρθρίτιδα (νόσος που προκαλεί ερυθρές, φολιδωτές κηλίδες στο δέρμα και φλεγμονή των αρθρώσεων)

ενήλικες με ενεργή και εξελισσόμενη ψωριασική αρθρίτιδα (νόσος που προκαλεί ερυθρές, φολιδωτές κηλίδες στο δέρμα και φλεγμονή των αρθρώσεων) EMA/178267/2015 EMEA/H/C/000481 Περίληψη EPAR για το κοινό αδαλιμουμάμπη Το παρόν έγγραφο αποτελεί σύνοψη της Ευρωπαϊκής Δημόσιας Έκθεσης Αξιολόγησης (EPAR) του. Επεξηγεί τον τρόπο με τον οποίο η Επιτροπή

Διαβάστε περισσότερα

ασθενών με σοβαρή, ενεργό νόσο που δεν έχουν προηγουμένως λάβει θεραπευτική αγωγή με μεθοτρεξάτη,

ασθενών με σοβαρή, ενεργό νόσο που δεν έχουν προηγουμένως λάβει θεραπευτική αγωγή με μεθοτρεξάτη, EMA/502328/2014 EMEA/H/C/000955 Περίληψη EPAR για το κοινό τοκιλιζουμάμπη Το παρόν έγγραφο αποτελεί σύνοψη της Ευρωπαϊκής Δημόσιας Έκθεσης Αξιολόγησης (EPAR) του. Επεξηγεί τον τρόπο με τον οποίο η Επιτροπή

Διαβάστε περισσότερα

Tocilizumab: Ταχεία ή και µακροχρόνια σταθερή δράση - Έχουν κλινική σηµασία;

Tocilizumab: Ταχεία ή και µακροχρόνια σταθερή δράση - Έχουν κλινική σηµασία; Tocilizumab: Ταχεία ή και µακροχρόνια σταθερή δράση - Έχουν κλινική σηµασία; ΝΕΚΤΑΡΙΟΣ ΖΥΓΟΥΡΗΣ ΡΕΥΜΑΤΟΛΟΓΟΣ IL- 6 IL- 6 mil- 6R gp13 gp13 Το Tocilizumab (TCZ) είναι το πρώτο ανασυνδυασµένο ανθρωποποιηµένο

Διαβάστε περισσότερα

Συμμαχία για την υγεία - Άσκηση

Συμμαχία για την υγεία - Άσκηση Συμμαχία για την υγεία - Άσκηση Άσκηση και Αρθρίτιδα Συγγραφική ομάδα: Σταυρόπουλος- Καλίνογλου Αντώνης, PhD, Ερευνητής Τζιαμούρτας Αθανάσιος, Αναπληρωτής Καθηγητής ΤΕΦΑΑ- ΠΘ Κήτας Γεώργιος, Ιατρός Ρευματολόγος

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ Πτυχιακή Διατριβή Επιβλέπουσα καθηγήτρια: Κα Παναγιώτα Ταμανά ΣΤΑΣΕΙΣ ΚΑΙ ΠΕΠΟΙΘΗΣΕΙΣ ΑΤΟΜΩΝ ΑΠΕΝΑΝΤΙ ΣΤΟ ΕΜΒΟΛΙΟ ΚΑΤΑ ΤΟΥ ΚΑΡΚΙΝΟΥ

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ Πτυχιακή Εργασία "Η ΣΗΜΑΝΤΙΚΟΤΗΤΑ ΤΟΥ ΜΗΤΡΙΚΟΥ ΘΗΛΑΣΜΟΥ ΣΤΗ ΠΡΟΛΗΨΗ ΤΗΣ ΠΑΙΔΙΚΗΣ ΠΑΧΥΣΑΡΚΙΑΣ" Ειρήνη Σωτηρίου Λεμεσός 2014 ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ

Διαβάστε περισσότερα

ΔΕΔΟΜΕΝΑ ΓΙΑ ΤΗ ΧΡΗΣΗ ΤΩΝ ΑΝΤΙ- ΤΝF ΠΑΡΑΓΟΝΤΩΝ ΣΕ ΑΣΘΕΝΕΙΣ ΜΕ ΡΕΥΜΑΤΟΕΙΔΗ ΑΡΘΡΙΤΙΔΑ ΑΠΟ ΤΑ ΕΥΡΩΠΑΪΚΑ REGISTRIES

ΔΕΔΟΜΕΝΑ ΓΙΑ ΤΗ ΧΡΗΣΗ ΤΩΝ ΑΝΤΙ- ΤΝF ΠΑΡΑΓΟΝΤΩΝ ΣΕ ΑΣΘΕΝΕΙΣ ΜΕ ΡΕΥΜΑΤΟΕΙΔΗ ΑΡΘΡΙΤΙΔΑ ΑΠΟ ΤΑ ΕΥΡΩΠΑΪΚΑ REGISTRIES ΔΕΔΟΜΕΝΑ ΓΙΑ ΤΗ ΧΡΗΣΗ ΤΩΝ ΑΝΤΙ- ΤΝF ΠΑΡΑΓΟΝΤΩΝ ΣΕ ΑΣΘΕΝΕΙΣ ΜΕ ΡΕΥΜΑΤΟΕΙΔΗ ΑΡΘΡΙΤΙΔΑ ΑΠΟ ΤΑ ΕΥΡΩΠΑΪΚΑ REGISTRIES ΘΕΟΔΩΡΟΣ ΔΗΜΗΤΡΟΥΛΑΣ ΙΠΠΟΚΡΑΤΕΙΟ ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΕΑΡΙΝΕΣ ΗΜΕΡΕΣ ΡΕΥΜΑΤΟΛΟΓΙΑΣ ΡΕΘΥΜΝΟ

Διαβάστε περισσότερα

ΕΙΣΗΓΗΤΡΙΑ: ΜΑΡΙΑ ΣΚΟΥΡΟΛΙΑΚΟΥ ΕΠΙΚΟΥΡΗ ΚΑΘΗΓΗΤΡΙΑ ΧΑΡΟΚΟΠΕΙΟΥ ΠΑΝ/ΜΙΟΥ ΑΝΤΙΠΡΟΕΔΡΟΣ ΕΟΦ

ΕΙΣΗΓΗΤΡΙΑ: ΜΑΡΙΑ ΣΚΟΥΡΟΛΙΑΚΟΥ ΕΠΙΚΟΥΡΗ ΚΑΘΗΓΗΤΡΙΑ ΧΑΡΟΚΟΠΕΙΟΥ ΠΑΝ/ΜΙΟΥ ΑΝΤΙΠΡΟΕΔΡΟΣ ΕΟΦ ΕΙΣΗΓΗΤΡΙΑ: ΜΑΡΙΑ ΣΚΟΥΡΟΛΙΑΚΟΥ ΕΠΙΚΟΥΡΗ ΚΑΘΗΓΗΤΡΙΑ ΧΑΡΟΚΟΠΕΙΟΥ ΠΑΝ/ΜΙΟΥ ΑΝΤΙΠΡΟΕΔΡΟΣ ΕΟΦ Θεραπευτικά Πρωτόκολλα Συνταγογραφίας: Τι είναι τα Θεραπευτικά Πρωτόκολλα Συνταγογραφίας (ΘΠΣ) Ως ΘΠΣ θεσπίστηκαν

Διαβάστε περισσότερα

13 Επιστημονική Συνάντηση Ρευματολόγων Βορειοδυτικής 21 & 22 Ιανουαρίου 2011, Μέτσοβο. Ο ρόλος της µαγνητικής τοµογραφίας στις σπονδυλοαρθροπάθειες

13 Επιστημονική Συνάντηση Ρευματολόγων Βορειοδυτικής 21 & 22 Ιανουαρίου 2011, Μέτσοβο. Ο ρόλος της µαγνητικής τοµογραφίας στις σπονδυλοαρθροπάθειες 13 Επιστημονική Συνάντηση Ρευματολόγων Βορειοδυτικής Ελλάδος 21 & 22 Ιανουαρίου 2011, Μέτσοβο Ο ρόλος της µαγνητικής τοµογραφίας στις σπονδυλοαρθροπάθειες Σε ασθενείς µε οροαρνητική σπονδυλαρθροπάθεια

Διαβάστε περισσότερα

Παιδιά και νέοι με χρόνια προβλήματα υγείας και ειδικές ανάγκες. Σύγχρονες ιατρικές θεωρήσεις και ελληνική πραγματικότητα.

Παιδιά και νέοι με χρόνια προβλήματα υγείας και ειδικές ανάγκες. Σύγχρονες ιατρικές θεωρήσεις και ελληνική πραγματικότητα. Παιδιά και νέοι με χρόνια προβλήματα υγείας και ειδικές ανάγκες. Σύγχρονες ιατρικές θεωρήσεις και ελληνική πραγματικότητα. Μαρία Φωτουλάκη Επίκουρη καθηγήτρια Παιδιατρικής-Παιδιατρικής Γαστρεντερολογίας

Διαβάστε περισσότερα

ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ. Λουκία Βασιλείου

ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ. Λουκία Βασιλείου ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΠΑΙΔΙΚΗ ΚΑΙ ΕΦΗΒΙΚΗ ΚΑΚΟΠΟΙΗΣΗ: ΕΠΙΠΤΩΣΕΙΣ ΣΤΗΝ ΥΓΕΙΑ Λουκία Βασιλείου 2010646298 Επιβλέπουσα καθηγήτρια: Δρ.

Διαβάστε περισσότερα

Α. ΣΥΖΗΤΗΣΗ ΣΤΡΟΓΓΥΛΗΣ ΤΡΑΠΕΖΗΣ ΓΙΑ ΝΟΣΗΛΕΥΟΜΕΝΟΥΣ ΑΣΘΕΝΕΙΣ ΤΗΣ ΚΛΙΝΙΚΗΣ

Α. ΣΥΖΗΤΗΣΗ ΣΤΡΟΓΓΥΛΗΣ ΤΡΑΠΕΖΗΣ ΓΙΑ ΝΟΣΗΛΕΥΟΜΕΝΟΥΣ ΑΣΘΕΝΕΙΣ ΤΗΣ ΚΛΙΝΙΚΗΣ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΙΑΤΡΙΚΗΣ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΗ ΡΕΥΜΑΤΟΛΟΓΙΚΗ ΚΛΙΝΙΚΗ ΜΕΤΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ 2013 2014 Α. ΣΥΖΗΤΗΣΗ ΣΤΡΟΓΓΥΛΗΣ ΤΡΑΠΕΖΗΣ ΓΙΑ ΝΟΣΗΛΕΥΟΜΕΝΟΥΣ ΑΣΘΕΝΕΙΣ ΤΗΣ ΚΛΙΝΙΚΗΣ Χρόνος: Δευτέρα έως

Διαβάστε περισσότερα

«ΟΣΤΕΟΑΡΘΡΙΤΙΣ» Ευστάθιος Χρονόπουλος Επίκουρος Καθηγητής ΕΚΠΑ Β Πανεπιστημιακή ήορθοπαιδική ήκλινική Κωνσταντοπούλειο Νοσοκομείο Ν.

«ΟΣΤΕΟΑΡΘΡΙΤΙΣ» Ευστάθιος Χρονόπουλος Επίκουρος Καθηγητής ΕΚΠΑ Β Πανεπιστημιακή ήορθοπαιδική ήκλινική Κωνσταντοπούλειο Νοσοκομείο Ν. «ΟΣΤΕΟΑΡΘΡΙΤΙΣ» Ευστάθιος Χρονόπουλος Επίκουρος Καθηγητής ΕΚΠΑ Β Πανεπιστημιακή ήορθοπαιδική ήκλινική Κωνσταντοπούλειο Νοσοκομείο Ν.ΙΩΝΙΑΣ Εισαγωγή: γή Η συνηθέστερη των παθήσεων που προσβάλλει τους ενήλικες

Διαβάστε περισσότερα

παράκαμψη κατά Roux-en-Y σε 4 ασθενείς με κρανιοφαρυγγίωμα

παράκαμψη κατά Roux-en-Y σε 4 ασθενείς με κρανιοφαρυγγίωμα παράκαμψη κατά Roux-en-Y 1 Hôpital Bichat-Claude Berard, Paris, 2 ΓΝΑ «ΛΑΪΚΟ», Αθήνα, 3 Hôpital Bichat-Claude Berard, Paris, 4Hôpital Bichat-Claude Berard, Paris, 5 Hôpital Bichat-Claude Berard, Paris,

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΓΝΩΣΤΙΚA ΣΥΣTHΜΑΤΑ

ΠΡΟΓΝΩΣΤΙΚA ΣΥΣTHΜΑΤΑ ΠΡΟΓΝΩΣΤΙΚA ΣΥΣTHΜΑΤΑ Ιωάννα Τζουλάκη Κώστας Τσιλίδης Ιωαννίδης: κεφάλαιο 2 Guyatt: κεφάλαιο 18 ΕΠΙςΤΗΜΟΝΙΚΗ ΙΑΤΡΙΚΗ Επιστήμη (θεωρία) Πράξη (φροντίδα υγείας) Γνωστικό μέρος Αιτιό-γνωση Διά-γνωση Πρό-γνωση

Διαβάστε περισσότερα

Αυτοάνοσα νοσήματα. Χ.Μ. Μουτσόπουλος

Αυτοάνοσα νοσήματα. Χ.Μ. Μουτσόπουλος Αυτοάνοσα νοσήματα Χ.Μ. Μουτσόπουλος Καθηγητής Παθολογίας στην Ιατρική Σχολή Πανεπιστημίου Αθηνών Η έγκαιρη αντιμετώπιση αποτελεί «κλειδί» για τον έλεγχο των αυτοάνοσων ασθενειών- της μεγάλης αυτής κατηγορίας

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΡΙΛΗΨΗ ΑΠΟ ΤΟ FALK SYMPOSIUM 196 6 & 7 MARCH, 2015 FRANKFURT, GERMANY

ΠΕΡΙΛΗΨΗ ΑΠΟ ΤΟ FALK SYMPOSIUM 196 6 & 7 MARCH, 2015 FRANKFURT, GERMANY ΠΕΡΙΛΗΨΗ ΑΠΟ ΤΟ FALK SYMPOSIUM 196 6 & 7 MARCH, 2015 FRANKFURT, GERMANY Βασικά σημεία ενδιαφέροντος στο τελευταίο Falk Symposium No196 στη Φρανκφούρτη της Γερμανίας αποτέλεσαν οι εξελίξεις στο πεδίο της

Διαβάστε περισσότερα

ΦΥΣΙΚΟΘΕΡΑΠΕΙΑ ΣΕ ΕΙΔΙΚΟΥΣ ΠΛΗΘΥΣΜΟΥΣ. Νεανική ρευματοειδής αρθρίτιδα

ΦΥΣΙΚΟΘΕΡΑΠΕΙΑ ΣΕ ΕΙΔΙΚΟΥΣ ΠΛΗΘΥΣΜΟΥΣ. Νεανική ρευματοειδής αρθρίτιδα ΦΥΣΙΚΟΘΕΡΑΠΕΙΑ ΣΕ ΕΙΔΙΚΟΥΣ ΠΛΗΘΥΣΜΟΥΣ Νεανική ρευματοειδής αρθρίτιδα Νεανική ρευματοειδής αρθρίτιδα (juvenile chronic/idiopathic /rheumatoid arthritis) Γενικευμένη συστηματική νόσο όπου η αρθρίτιδα αποτελεί

Διαβάστε περισσότερα

Σχέση στεφανιαίας νόσου και άγχους - κατάθλιψης

Σχέση στεφανιαίας νόσου και άγχους - κατάθλιψης Τρίμηνη, ηλεκτρονική έκδοση του Τμήματος Νοσηλευτικής Α, Τεχνολογικό Εκπαιδευτικό Ίδρυμα Αθήνας _ΑΝΑΣΚΟΠΗΣΗ_ Πολυκανδριώτη Μαρία 1, Φούκα Γεωργία 2 1. Καθηγήτρια Εφαρμογών Νοσηλευτικής Α, ΤΕΙ Αθήνας 2.

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ. Πτυχιακή Εργασία

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ. Πτυχιακή Εργασία ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ Πτυχιακή Εργασία ΣΥΜΠΛΗΡΩΜΑΤΙΚΕΣ ΚΑΙ ΕΝΑΛΛΑΚΤΙΚΕΣ ΘΕΡΑΠΕΙΕΣ ΩΣ ΠΡΟΣ ΤΗ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΤΟΥ ΠΟΝΟΥ ΣΕ ΑΣΘΕΝΕΙΣ ΜΕ ΚΑΡΚΙΝΟ. Ονοματεπώνυμο:

Διαβάστε περισσότερα

Μοντέλα πρόγνωσης. του Σακχαρώδη Διαβήτη. Ηλιάδης Φώτης. Επίκουρος Καθηγητής Παθολογίας-Διαβητολογίας ΑΠΘ Α ΠΡΠ, Νοσοκοµείο ΑΧΕΠΑ

Μοντέλα πρόγνωσης. του Σακχαρώδη Διαβήτη. Ηλιάδης Φώτης. Επίκουρος Καθηγητής Παθολογίας-Διαβητολογίας ΑΠΘ Α ΠΡΠ, Νοσοκοµείο ΑΧΕΠΑ Μοντέλα πρόγνωσης του Σακχαρώδη Διαβήτη Ηλιάδης Φώτης Επίκουρος Καθηγητής Παθολογίας-Διαβητολογίας ΑΠΘ Α ΠΡΠ, Νοσοκοµείο ΑΧΕΠΑ IDF Diabetes Atlas 5th Edition 2012 Update 3.8 million men and women worldwide

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΤΟΥ ΠΤΥΧΙΑΚΗ. Λεμεσός

ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΤΟΥ ΠΤΥΧΙΑΚΗ. Λεμεσός ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ ΤΟ ΚΑΠΝΙΣΜΑ ΚΑΤΑ ΤΗΝ ΕΓΚΥΜΟΣΥΝΗ ΚΑΙ Η ΒΛΑΠΤΙΚΗ ΕΠΙΔΡΑ ΑΣΗ ΤΟΥ ΣΤΗΝ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΤΟΥ ΝΕΟΓΝΟΥ ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ Ονοματεπώνυμο Αγγελική Παπαπαύλου Αριθμός Φοιτητικής

Διαβάστε περισσότερα

Μήπως έχω Σκληρόδερµα;

Μήπως έχω Σκληρόδερµα; Μήπως έχω Σκληρόδερµα; Για να πληροφορηθώ µýëïò ôçò Σπάνιος ναι... Μόνος όχι Η Πανελλήνια Ένωση Σπανίων Παθήσεων (Π.Ε.Σ.ΠΑ) είναι ο μόνος φορέας, μη κερδοσκοπικό σωματείο, συλλόγων ασθενών σπανίων παθήσεων

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ ΚΑΠΝΙΣΤΙΚΕΣ ΣΥΝΗΘΕΙΕΣ ΓΟΝΕΩΝ ΚΑΙ ΕΠΙΡΡΟΗ ΤΟΥΣ ΣΤΗΝ ΕΝΑΡΞΗ ΤΟΥ ΚΑΠΝΙΣΜΑΤΟΣ ΣΤΟΥΣ ΕΦΗΒΟΥΣ Ονοματεπώνυμο Φοιτήτριας: Χριστοφόρου Έλενα

Διαβάστε περισσότερα

Δείκτες ποιότητας της υγειονοµικής περίθαλψης (HCQI) όσον αφορά την οστεοαρθρίτιδα (OA)

Δείκτες ποιότητας της υγειονοµικής περίθαλψης (HCQI) όσον αφορά την οστεοαρθρίτιδα (OA) Δείκτες ποιότητας της υγειονοµικής περίθαλψης (HCQI) όσον αφορά την οστεοαρθρίτιδα (OA) HCQI OA 1: Όταν διαγιγνώσκεται συµπτωµατική οστεοαρθρίτιδα σε έναν ασθενή, θα πρέπει να αξιολογείται ο πόνος, η λειτουργική

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΡΑΠΕΙΑ ΑΥΤΟΑΝΟΣΩΝ ΝΟΣΗΜΑΤΩΝ ΠΑΡΟΝ ΚΑΙ ΜΕΛΛΟΝ Αθανάσιος Γ. Τζιούφας Παθολογική Φυσιολογία Ιατρική Σχολή Παν. Αθηνών Costa Navarino 26/6/2011

ΘΕΡΑΠΕΙΑ ΑΥΤΟΑΝΟΣΩΝ ΝΟΣΗΜΑΤΩΝ ΠΑΡΟΝ ΚΑΙ ΜΕΛΛΟΝ Αθανάσιος Γ. Τζιούφας Παθολογική Φυσιολογία Ιατρική Σχολή Παν. Αθηνών Costa Navarino 26/6/2011 ά ς. ύ ς ή ί ή ή. ώ Costa Navarino 26/6/2011 ά ή : ίπ 5% ύ π ύ ά- ά ή ά ή ά ή/ ώ - ά ή : ό ή ά π ό π ί ς ό έ - π ά ά ς- έ ς ά ής π ί ς ύ- ύς ό ς ής π ί ς ς ό ύ ά ά ή ί έ ς π ύς ί ς ή ή ς ής ής Ά ώ π ή

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΣΧΕΤΙΣΗ ΤΗΣ ΚΑΤΑΘΛΙΨΗΣ ΜΕ ΤΗ ΔΙΑΤΡΟΦΗ ΚΑΙ ΤΗΝ ΑΣΚΗΣΗ ΗΛΙΚΙΩΜΕΝΩΝ ΑΤΟΜΩΝ ΜΕ ΣΑΚΧΑΡΩΔΗ ΔΙΑΒΗΤΗ ΤΥΠΟΥ 2.

ΣΥΣΧΕΤΙΣΗ ΤΗΣ ΚΑΤΑΘΛΙΨΗΣ ΜΕ ΤΗ ΔΙΑΤΡΟΦΗ ΚΑΙ ΤΗΝ ΑΣΚΗΣΗ ΗΛΙΚΙΩΜΕΝΩΝ ΑΤΟΜΩΝ ΜΕ ΣΑΚΧΑΡΩΔΗ ΔΙΑΒΗΤΗ ΤΥΠΟΥ 2. ΣΥΣΧΕΤΙΣΗ ΤΗΣ ΚΑΤΑΘΛΙΨΗΣ ΜΕ ΤΗ ΔΙΑΤΡΟΦΗ ΚΑΙ ΤΗΝ ΑΣΚΗΣΗ ΗΛΙΚΙΩΜΕΝΩΝ ΑΤΟΜΩΝ ΜΕ ΣΑΚΧΑΡΩΔΗ ΔΙΑΒΗΤΗ ΤΥΠΟΥ 2. Χαράλαμπος Ταμβάκος, Αναστάσιος Κουτσοβασίλης, Αλέξης Σωτηρόπουλος, Μαρία Παππά, Ουρανία Αποστόλου,

Διαβάστε περισσότερα

Εκτίμηση της δραστηριότητας της ρευματοειδούς αρθρίτιδας στην καθημερινή πράξη

Εκτίμηση της δραστηριότητας της ρευματοειδούς αρθρίτιδας στην καθημερινή πράξη Βραχεία Ανασκόπηση EΛΛΗΝΙΚΗ ΡΕΥΜΑΤΟΛΟΓΙΑ 2007,18(2):151-156 Εκτίμηση της δραστηριότητας της ρευματοειδούς αρθρίτιδας στην καθημερινή πράξη Α. ΚΟΝΤΟΓΙΑΝΝΗ Λ.Ι. ΣΑΚΚΑΣ ΠΕΡΙΛΗΨΗ Η συχνή παρακολούθηση της

Διαβάστε περισσότερα

Αντιμετώπιση οξείας ουρολοίμωξης. Δέσποινα Τράμμα Επίκουρη Καθηγήτρια Παιδιατρικής- Παιδιατρικής Νεφρολογίας Δ Παιδιατρική Κλινική ΑΠΘ

Αντιμετώπιση οξείας ουρολοίμωξης. Δέσποινα Τράμμα Επίκουρη Καθηγήτρια Παιδιατρικής- Παιδιατρικής Νεφρολογίας Δ Παιδιατρική Κλινική ΑΠΘ Αντιμετώπιση οξείας ουρολοίμωξης Δέσποινα Τράμμα Επίκουρη Καθηγήτρια Παιδιατρικής- Παιδιατρικής Νεφρολογίας Δ Παιδιατρική Κλινική ΑΠΘ Θεραπεία Στόχοι : Περιορισμός της οξείας λοίμωξης Πρόληψη άμεσων επιπλοκών

Διαβάστε περισσότερα

εργαλείο αξιολόγησης για τη μέτρηση της επιβάρυνσης των μυοσκελετικών παθήσεων πρότυπα περίθαλψης που θα πρέπει να αναμένουν οι πολίτες

εργαλείο αξιολόγησης για τη μέτρηση της επιβάρυνσης των μυοσκελετικών παθήσεων πρότυπα περίθαλψης που θα πρέπει να αναμένουν οι πολίτες Πώς μπορεί να διασφαλιστεί ότι οι άνθρωποι με οστεοαρθρίτιδα και ρευματοειδή αρθρίτιδα λαμβάνουν τη βέλτιστη δυνατή περίθαλψη σε ολόκληρη την Ευρώπη: συστάσεις του EUMUSC.NET Σε συνεργασία με τον EULAR

Διαβάστε περισσότερα

ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΝΟΣΟΛΟΓΙΑΣ ΣΠΛΑΧΝΙΚΗ ΛΕΪΣΜΑΝΙΑΣΗ 1. Αιτιολογικοίπαράγοντες L. donovani L. infantum L. amazonensis (λεκάνη Αµαζονίου, Βραζιλία) L. tropica (Μέση Ανατολή, Ινδία, ανατολική Ευρώπη, υτική Ασία) L.

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ. Πτυχιακή διατριβή Ο ΡΟΛΟΣ ΤΟΥ ΜΗΤΡΙΚΟΥ ΚΑΠΝΙΣΜΑΤΟΣ ΣΤΗΝ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΠΑΙΔΙΚΟΥ ΑΣΘΜΑΤΟΣ

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ. Πτυχιακή διατριβή Ο ΡΟΛΟΣ ΤΟΥ ΜΗΤΡΙΚΟΥ ΚΑΠΝΙΣΜΑΤΟΣ ΣΤΗΝ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΠΑΙΔΙΚΟΥ ΑΣΘΜΑΤΟΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ Πτυχιακή διατριβή Ο ΡΟΛΟΣ ΤΟΥ ΜΗΤΡΙΚΟΥ ΚΑΠΝΙΣΜΑΤΟΣ ΣΤΗΝ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΠΑΙΔΙΚΟΥ ΑΣΘΜΑΤΟΣ Φιλίππου Άντρη Λευκωσία 2012 ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ

Διαβάστε περισσότερα

Διαπανεπιστημιακό Πρόγραμμα Εκπαίδευσης στη Ρευματολογία 2011-13

Διαπανεπιστημιακό Πρόγραμμα Εκπαίδευσης στη Ρευματολογία 2011-13 Διαπανεπιστημιακό Πρόγραμμα Εκπαίδευσης στη Ρευματολογία 2011-13 Αντιρευματικά Φάρμακα TCZ Ανταγωνιστές IL1 ΣΤΑΜΑΤΗΣ- ΝΙΚΟΣ ΛΙΟΣΗΣ Επικ. Καθηγητής Ρευματολογικό Τμήμα Ιατρική Σχολή Παν/μίου Πατρών Tocilizumab

Διαβάστε περισσότερα

Φλεγμονωδης πολυσυστηματικη αυτόάνοση νοσος που αφορα συχνοτερα νεες γυναικες αναπαραγωγικης ηλικιας.

Φλεγμονωδης πολυσυστηματικη αυτόάνοση νοσος που αφορα συχνοτερα νεες γυναικες αναπαραγωγικης ηλικιας. Φλεγμονωδης πολυσυστηματικη αυτόάνοση νοσος που αφορα συχνοτερα νεες γυναικες αναπαραγωγικης ηλικιας. Ηλίας Κουρής - Ρευματολόγος Η κλινική εικόνα της πάθησης περιλαμβάνει την παρουσια γενικων συμπτωματων

Διαβάστε περισσότερα

Mitomycin C application for the prevention of postoperative synechiae formation at the anterior commissure.

Mitomycin C application for the prevention of postoperative synechiae formation at the anterior commissure. Otorhinolaryngologia - Head and Neck Surgery Issue 50, October - November - December 2012, pages 18-22 ORIGINAL REVIEW ARITCLE Mitomycin C application for the prevention of postoperative synechiae formation

Διαβάστε περισσότερα

Ο ΡΟΛΟΣ ΤΟΥ ΜΘ ΣΤΗΝ ΠΡΟΛΗΨΗ ΤΟΥ ΑΣΘΜΑΤΟΣ

Ο ΡΟΛΟΣ ΤΟΥ ΜΘ ΣΤΗΝ ΠΡΟΛΗΨΗ ΤΟΥ ΑΣΘΜΑΤΟΣ Ο ΡΟΛΟΣ ΤΟΥ ΜΘ ΣΤΗΝ ΠΡΟΛΗΨΗ ΤΟΥ ΑΣΘΜΑΤΟΣ Ε. Παρασκάκης Επικ. Καθηγητής Παιδιατρικής Μονάδα Αναπνευστικών Νοσημάτων Παίδων Παιδιατρική Κλινική Πανεπιστημίου Θράκης Ορισμός Το άσθμα είναι μία χρόνια φλεγμονώδης

Διαβάστε περισσότερα

Σακχαρώδης Διαβήτης. Είναι η πιο συχνή μεταβολική νόσος στον άνθρωπο. Γανωτάκης Εμμανουήλ Καθηγητής Παθολογίας Πανεπιστήμιο Κρήτης

Σακχαρώδης Διαβήτης. Είναι η πιο συχνή μεταβολική νόσος στον άνθρωπο. Γανωτάκης Εμμανουήλ Καθηγητής Παθολογίας Πανεπιστήμιο Κρήτης Σακχαρώδης Διαβήτης Είναι η πιο συχνή μεταβολική νόσος στον άνθρωπο. Γανωτάκης Εμμανουήλ Καθηγητής Παθολογίας Πανεπιστήμιο Κρήτης Number of people with diabetes by IDF Region, 2013 IDF Diabetes Atlas.

Διαβάστε περισσότερα

είναι τα αυτοάνοσα νοσήματα

είναι τα αυτοάνοσα νοσήματα είναι τα αυτοάνοσα νοσήματα Χ.Μ. Μουτσόπουλος Καθηγητής Ιατρικής Σχολής Πανεπιστημίου Αθηνών ο ανοσολογικό (αμυντικό) σύστημα έχει σκοπό την προστασία του οργανισμού από ξένους εισβολείς, όπως είναι τα

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ: ΜΑΚΡΟΧΡΟΝΙΑ ΧΡΗΣΗ ΚΙΝΗΤΟΥ ΤΗΛΕΦΩΝΟΥ ΚΑΙ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΟΓΚΩΝ ΕΓΚΕΦΑΛΟΥ. ΧΡΙΣΤΟΣ ΕΥΘΥΜΙΟΥ ΛΕΜΕΣΟΣ 2012 1 ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ

Διαβάστε περισσότερα

Πρέπει η κατάλυση της κολπικής μαρμαρυγής να γίνεται νωρίτερα;

Πρέπει η κατάλυση της κολπικής μαρμαρυγής να γίνεται νωρίτερα; Πρέπει η κατάλυση της κολπικής μαρμαρυγής να γίνεται νωρίτερα; Στυλιανός Τζέης MD, PhD, FESC Καρδιολογικό Τμήμα, Ερρίκος Ντυνάν Κατάλυση κολπικής μαρμαρυγής κατευθυντήριες οδηγίες European Heart Journal

Διαβάστε περισσότερα

«Πρόληψη υποτροπών και επιπλοκών της κοιλιοκάκης» 12 η Εκπαιδευτική Διημερίδα της ΕΠΕΓΕ Αθήνα 2014

«Πρόληψη υποτροπών και επιπλοκών της κοιλιοκάκης» 12 η Εκπαιδευτική Διημερίδα της ΕΠΕΓΕ Αθήνα 2014 «Πρόληψη υποτροπών και επιπλοκών της κοιλιοκάκης» 12 η Εκπαιδευτική Διημερίδα της ΕΠΕΓΕ Αθήνα 2014 Κοιλιοκάκη Ι Η κοιλιοκάκη είναι ανοσολογική πάθηση, που προκαλεί κυρίως βλάβες στο λεπτό έντερο αλλά και

Διαβάστε περισσότερα

Καραλέξη Μαρία, Θωμόπουλος Θωμάς, Πετρίδου Ελένη Εργαστήριο Υγιεινής, Επιδημιολογίας και Ιατρικής Στατιστικής, ΕΚΠΑ

Καραλέξη Μαρία, Θωμόπουλος Θωμάς, Πετρίδου Ελένη Εργαστήριο Υγιεινής, Επιδημιολογίας και Ιατρικής Στατιστικής, ΕΚΠΑ Καραλέξη Μαρία, Θωμόπουλος Θωμάς, Πετρίδου Ελένη Εργαστήριο Υγιεινής, Επιδημιολογίας και Ιατρικής Στατιστικής, ΕΚΠΑ ΙΑΤΡΙΚΗ ΣΧΟΛΗ ΕΘΝΙΚΟ ΚΑΙ ΚΑΠΟΔΙΣΤΡΙΑΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΚΕΝΤΡΟ ΕΡΕΥΝΑΣ ΚΑΙ ΠΡΟΛΗΨΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

Επιδημιολογία αιτιών θανάτου ςε δφο Καποδιςτριακοφσ δήμουσ του Ν. Πιερίασ (πληθυςμιακή μελζτη 20ετίασ 1991-2010)

Επιδημιολογία αιτιών θανάτου ςε δφο Καποδιςτριακοφσ δήμουσ του Ν. Πιερίασ (πληθυςμιακή μελζτη 20ετίασ 1991-2010) Επιδημιολογία αιτιών θανάτου ςε δφο Καποδιςτριακοφσ δήμουσ του Ν. Πιερίασ (πληθυςμιακή μελζτη 20ετίασ 1991-2010) Καραγιάννη Δ. 1, Μπάμπα Α. 2, Σουμανίδησ τ. 2, Ρίζοσ Π 2., Μπαλτζήσ Δ. 3, κούτασ Δ., ΚοτςαμίδηΙ.

Διαβάστε περισσότερα

Πτυχιακή Εργασία Η ΠΟΙΟΤΗΤΑ ΖΩΗΣ ΤΩΝ ΑΣΘΕΝΩΝ ΜΕ ΣΤΗΘΑΓΧΗ

Πτυχιακή Εργασία Η ΠΟΙΟΤΗΤΑ ΖΩΗΣ ΤΩΝ ΑΣΘΕΝΩΝ ΜΕ ΣΤΗΘΑΓΧΗ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ Πτυχιακή Εργασία Η ΠΟΙΟΤΗΤΑ ΖΩΗΣ ΤΩΝ ΑΣΘΕΝΩΝ ΜΕ ΣΤΗΘΑΓΧΗ Νικόλας Χριστοδούλου Λευκωσία, 2012 ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ

Διαβάστε περισσότερα

Η θέση της χημειοθεραπείας σε ασθενείς 3 ης ηλικίας. Θωμάς Μακατσώρης Λέκτορας Παθολογίας-Ογκολογίας Πανεπιστήμιο Πατρών 23-10-2010

Η θέση της χημειοθεραπείας σε ασθενείς 3 ης ηλικίας. Θωμάς Μακατσώρης Λέκτορας Παθολογίας-Ογκολογίας Πανεπιστήμιο Πατρών 23-10-2010 Η θέση της χημειοθεραπείας σε ασθενείς 3 ης ηλικίας Θωμάς Μακατσώρης Λέκτορας Παθολογίας-Ογκολογίας Πανεπιστήμιο Πατρών 23-10-2010 Το πεδίο αλλάζει Αύξηση του προσδόκιμου επιβίωσης παγκοσμίως Καλύτερη

Διαβάστε περισσότερα

Μέτρηση της Ποιότητας Ζωής σε Κλινικές Μελέτες για ΚΙ: Ένα ακόμη κομμάτι του παζλ

Μέτρηση της Ποιότητας Ζωής σε Κλινικές Μελέτες για ΚΙ: Ένα ακόμη κομμάτι του παζλ Κλινικές Μελέτες Μέτρηση της Ποιότητας Ζωής σε Κλινικές Μελέτες για ΚΙ: Ένα ακόμη κομμάτι του παζλ Janice Abbott, PhD Καθηγήτρια Ψυχολογικής Υγείας Σχολή Επιστημών Υγείας University of Central Lancashire

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΕΙΣ ΠΑΙΔΙΑΤΡΙΚΩΝ ΠΕΡΙΠΤΩΣΕΩΝ. Μεταβολικό Σύνδρομο. Νεδελκοπούλου Ναταλία Τριανταφύλλου Παναγιώτα

ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΕΙΣ ΠΑΙΔΙΑΤΡΙΚΩΝ ΠΕΡΙΠΤΩΣΕΩΝ. Μεταβολικό Σύνδρομο. Νεδελκοπούλου Ναταλία Τριανταφύλλου Παναγιώτα ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΕΙΣ ΠΑΙΔΙΑΤΡΙΚΩΝ ΠΕΡΙΠΤΩΣΕΩΝ 9 Μεταβολικό Σύνδρομο Νεδελκοπούλου Ναταλία Τριανταφύλλου Παναγιώτα Εισαγωγή Το Μεταβολικό Σύνδρομο (ΜΣ) αποτελεί ένα οργανικό σύνδρομο που χαρακτηρίζεται από την

Διαβάστε περισσότερα

Νόσημα: Άσθμα. Επιστημονικός Υπεύθυνος: Καθηγητής Χρήστος Λιονής UNIVERSITY OF CRETE FACULTY OF MEDICINE ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΡΗΤΗΣ ΤΜΗΜΑ ΙΑΤΡΙΚΗΣ

Νόσημα: Άσθμα. Επιστημονικός Υπεύθυνος: Καθηγητής Χρήστος Λιονής UNIVERSITY OF CRETE FACULTY OF MEDICINE ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΡΗΤΗΣ ΤΜΗΜΑ ΙΑΤΡΙΚΗΣ «Ανάπτυξη 13 Κατευθυντήριων Οδηγιών Γενικής Ιατρικής για τη διαχείριση των πιο συχνών νοσημάτων και καταστάσεων υγείας στην Πρωτοβάθμια Φροντίδα Υγείας», Κωδικός MIS: 464637 Νόσημα: Άσθμα Ομάδα εργασίας:

Διαβάστε περισσότερα

ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ

ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ Πτυχιακή εργασία Η Διερεύνηση των Επιδράσεων που Επιφέρει ο Βελονισμός στους Καρκινοπαθείς Ευάγγελος Μπέρος Λεμεσός 2014 ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΙΟ ΚΥΠΡΟΥ

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΕΚΠΑΙ ΕΥΤΙΚΟ Ι ΡΥΜΑ ΚΡΗΤΗΣ ΣΧΟΛΗ ΙΟΙΚΗΣΗΣ ΚΑΙ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΙΟΙΚΗΣΗΣ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΕΚΠΑΙ ΕΥΤΙΚΟ Ι ΡΥΜΑ ΚΡΗΤΗΣ ΣΧΟΛΗ ΙΟΙΚΗΣΗΣ ΚΑΙ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΙΟΙΚΗΣΗΣ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΕΚΠΑΙ ΕΥΤΙΚΟ Ι ΡΥΜΑ ΚΡΗΤΗΣ ΣΧΟΛΗ ΙΟΙΚΗΣΗΣ ΚΑΙ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΙΟΙΚΗΣΗΣ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ Το franchising ( δικαιόχρηση ) ως µέθοδος ανάπτυξης των επιχειρήσεων λιανικού εµπορίου

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ Πτυχιακή εργασία ΓΝΩΣΕΙΣ ΚΑΙ ΣΤΑΣΕΙΣ ΝΟΣΗΛΕΥΤΩΝ ΠΡΟΣ ΤΟΥΣ ΦΟΡΕΙΣ ΜΕ ΣΥΝΔΡΟΜΟ ΕΠΙΚΤΗΤΗΣ ΑΝΟΣΟΑΝΕΠΑΡΚΕΙΑΣ (AIDS) Αλέξης Δημήτρη Α.Φ.Τ: 20085675385 Λεμεσός

Διαβάστε περισσότερα

www.pediatric-rheumathology.printo.it ΑΡΘΡΙΤΙ Α ΤΟΥ LYME

www.pediatric-rheumathology.printo.it ΑΡΘΡΙΤΙ Α ΤΟΥ LYME www.pediatric-rheumathology.printo.it ΑΡΘΡΙΤΙ Α ΤΟΥ LYME Τι είναι; Η αρθρίτιδα του Lyme είναι µία από τις νόσους που προκαλούνται από το µικρόβιο Βorrelia burgdorferi (νόσος του Lyme ή Μπορρελίωση) που

Διαβάστε περισσότερα

Ασφάλεια στις ιατρικές πράξεις: Ακριβή πολυτέλεια ή προσιτή αναγκαιότητα; Δρ. Φιλήμων Τυλλιανάκης Διευθυντής Marketing ΜΑΓΕΙΡΑΣ ΔΙΑΓΝΩΣΤΙΚΑ Α.Ε.

Ασφάλεια στις ιατρικές πράξεις: Ακριβή πολυτέλεια ή προσιτή αναγκαιότητα; Δρ. Φιλήμων Τυλλιανάκης Διευθυντής Marketing ΜΑΓΕΙΡΑΣ ΔΙΑΓΝΩΣΤΙΚΑ Α.Ε. Ασφάλεια στις ιατρικές πράξεις: Ακριβή πολυτέλεια ή προσιτή αναγκαιότητα; Δρ. Φιλήμων Τυλλιανάκης Διευθυντής Marketing ΜΑΓΕΙΡΑΣ ΔΙΑΓΝΩΣΤΙΚΑ Α.Ε. Μικρά γεγονότα της καθημερινότητάς μας, μπορεί να προκαλέσουν

Διαβάστε περισσότερα

Τα αποτελέσματά μας δεν αποτελούν ελεγχόμενη μελέτη ή κλινική δοκιμή, αλλά στοιχεία μητρώου των ασθενών μας.

Τα αποτελέσματά μας δεν αποτελούν ελεγχόμενη μελέτη ή κλινική δοκιμή, αλλά στοιχεία μητρώου των ασθενών μας. CUMMULATINE SUCCESS SCORE % ΙΣΧΙΟ CUMMULATINE SUCCESS RATE % YΛΙΚΟ ΠΡΩΤΟΚΟΛΛΟΥ ΑΣΘΕΝΕΙΣ 42 ΑΝΔΡΕΣ 16 ΓΥΝΑΙΚΕΣ 26 ΗΛΙΚΙΑ 63.1 (42-92) ΥΨΟΣ 171 (162-191) Δ.Μ.Σ 36 (22-47) Το ποσοστό των ασθενών που αναφέρουν

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ Πτυχιακή Εργασία Η ΣΧΕΣΗ ΤΗΣ ΠΑΧΥΣΑΡΚΙΑΣ ΜΕ ΤΟ ΣΑΚΧΑΡΩΔΗ ΔΙΒΗΤΗ ΚΥΗΣΗΣ Χρυστάλλα, Γεωργίου Λεμεσός 2014 ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ. Πτυχιακή Εργασία ΕΠΙΛΟΧΕΙΑ ΚΑΤΑΘΛΙΨΗ: Ο ΡΟΛΟΣ ΤΗΣ ΚΑΤ ΟΙΚΟΝ ΝΟΣΗΛΕΙΑΣ. Φοινίκη Αλεξάνδρου

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ. Πτυχιακή Εργασία ΕΠΙΛΟΧΕΙΑ ΚΑΤΑΘΛΙΨΗ: Ο ΡΟΛΟΣ ΤΗΣ ΚΑΤ ΟΙΚΟΝ ΝΟΣΗΛΕΙΑΣ. Φοινίκη Αλεξάνδρου ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ Πτυχιακή Εργασία ΕΠΙΛΟΧΕΙΑ ΚΑΤΑΘΛΙΨΗ: Ο ΡΟΛΟΣ ΤΗΣ ΚΑΤ ΟΙΚΟΝ ΝΟΣΗΛΕΙΑΣ Φοινίκη Αλεξάνδρου Λεμεσός 2014 ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΤΜΗΜΑ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ

Διαβάστε περισσότερα