Ένας περίπατος στη Μονή Καισαριανής

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "Ένας περίπατος στη Μονή Καισαριανής"

Transcript

1 Ένας περίπατος στη Μονή Καισαριανής

2 Ένας περίπατος στη Μονή Καισαριανής

3 Το Μάιο του 2008 το Υπουργείο Πολιτισμού εγκαινίασε το θεσμό «Περιβάλλον και Πολιτισμός» με στόχο την ανάδειξη των άρρηκτων δεσμών που συνδέουν το φυσικό και τον πολιτιστικό πλούτο της χώρας. Δημιουργείται έτσι ένας ακόμη δίαυλος επικοινωνίας που φέρνει τους πολίτες στο πλευρό των προσπαθειών για την προστασία της φυσικής και πολιτιστικής κληρονομιάς. Για την πρώτη χρονιά, θέμα του εορτασμού ορίστηκε «Το Δέντρο της Ζωής σε τέσσερις εποχές», με τους συμβολισμούς που απορρέουν από τη μορφή του αλλά και την απεικόνισή του στην τέχνη διαχρονικά. Η Διεύθυνση Μουσείων, Εκθέσεων και Εκπαιδευτικών Προγραμμάτων σε συνεργασία με την 1η Εφορεία Βυζαντινών Αρχαιοτήτων συμμετείχε σε αυτή τη γιορτή της άνοιξης, των ανοιχτών μουσείων και αρχαιολογικών χώρων, όπου τα μνημεία συμβιώνουν αρμονικά με τη φύση. Αλλά και μετά το πέρας του εορτασμού, η παρούσα έκδοση προσφέρεται για να συντροφεύσει τις περιηγήσεις όλων στο βυζαντινό μοναστήρι της Καισαριανής, στις δυτικές πλαγιές του Υμηττού, εκεί όπου την Ιστορία του μνημείου αφηγούνται οι μικρές ιστορίες του τοπίου. 2

4 Στον Υμηττό Αν επισκεφτείτε τον Υμηττό και περπατήσετε στη δυτική πλαγιά του, θα καταλάβετε το δίχως άλλο γιατί ο τόπος αυτός με την πλούσια βλάστηση και τα δροσερά νερά γοήτευε πάντοτε τους ανθρώπους. Στην αρχαιότητα, οι κάτοικοι της Αθήνας έπλασαν ιστορίες και μύθους για τον Υμηττό. Διηγούνταν ότι στα δάση του κατοικούσαν γελαστές νύμφες κι ότι τις κορυφές του επισκέπτονταν οι θεοί για να θαυμάσουν τη θέα της όμορφης πόλης που απλωνόταν στους πρόποδες του βουνού. Οι άνθρωποι, πάλι, έρχονταν εδώ για κυνήγι ή για να μαζέψουν θεραπευτικά βότανα. Άνοιξαν λατομεία για να εκμεταλλευτούν το μάρμαρο με το γκριζωπό χρώμα. Από την κλασική εποχή λειτούργησαν φιλοσοφικές σχολές, καθώς δάσκαλοι και μαθητές μπορούσαν να αφοσιωθούν απερίσπαστοι στις μελέτες και τους στοχασμούς τους μέσα στην ηρεμία της φύσης. Κυρίως, όμως, η περιοχή ήταν ονομαστή για τις πηγές της. Το νερό τους ήταν άφθονο, πόσιμο και, όπως πίστευαν, καλό για την υγεία, ιδιαίτερα για τις γυναίκες που δυσκολεύονταν να αποκτήσουν παιδιά. Έτσι, ο τόπος θεωρήθηκε ιερός. Κτίστηκαν βωμοί, ναοί και αγάλματα για τους θεούς του Ολύμπου: για τον Δία, πατέρα των θεών και των ανθρώπων, τη Δήμητρα, προστάτιδα της φύσης και της βλάστησης, την Άρτεμη, θεά του κυνηγιού, και την Αφροδίτη, θεά του έρωτα και της γονιμότητας. Ακόμα και σήμερα μπορούμε να δούμε τις γάργαρες πηγές (εικ. 1). Κάνοντας, μάλιστα, το γύρο του τείχους που περιβάλλει τη Μονή Καισαριανής, θα συναντήσουμε στην ανατολική πλευρά την πιο εντυπωσιακή από αυτές. Αν και δεν σώζεται στην αρχική της μορφή, μπορούμε να φανταστούμε το νερό να κυλά μέσα από το στόμα του μαρμάρινου κριαριού (εικ. 2)

5 3 4 Οι πρώτοι χριστιανικοί αιώνες Με το πέρασμα των αιώνων η θρησκεία άλλαξε. οι άνθρωποι έπαψαν να λατρεύουν το ελληνικό πάνθεον και επικράτησε ο χριστιανισμός. Αυτό, βέβαια, έγινε σταδιακά κι όχι χωρίς δυσκολίες, ειδικά στην Αθήνα, όπου η πίστη στους αρχαίους θεούς ήταν βαθιά ριζωμένη. Μια από τις παλαιότερες εκκλησίες στην πόλη ιδρύθηκε τον 5ο ή 6ο αιώνα στο λόφο των Ταξιαρχών. Αλλά και στη θέση όπου κτίστηκε αργότερα η Μονή Καισαριανής υπήρχε ένα κτήριο. Δεν γνωρίζουμε σε τι χρησίμευε, ξέρουμε, ωστόσο, ότι δεν ήταν ναός. Υλικό από παλαιότερα κτίσματα φαίνεται ότι χρησιμοποιήθηκε για την κατασκευή τόσο της μονής όσο και των άλλων χριστιανικών ναών στην περιοχή. Οι άνθρωποι το έκαναν αυτό για λόγους πρακτικούς και οικονομικούς, αφού αξιοποιούσαν ένα έτοιμο οικοδομικό υλικό καλής ποιότητας. Η πράξη αυτή αποκτούσε και μια επιπλέον συμβολική διάσταση, καθώς αποδείκνυε τη νίκη της νέας θρησκείας έναντι της προηγούμενης. Οι ίδιοι οι τοίχοι αφηγούνται την ιστορία της οικοδομικής δραστηριότητας στο χώρο: ανάμεσα στις πέτρες και τις πλίνθους (τούβλα), συχνά ξεχωρίζουν μαρμάρινα κομμάτια από προγενέστερα κτήρια (εικ. 3).

6 Η βυζαντινή εποχή Η λέξη «Βυζάντιο» είναι ένας όρος που δεν χρησιμοποιούσαν οι άνθρωποι της εποχής εκείνης. Οι ίδιοι αποκαλούνταν «Ρωμαίοι» και θεωρούσαν τους εαυτούς τους κληρονόμους και συνεχιστές της μεγάλης και ένδοξης ρωμαϊκής αυτοκρατορίας. Η εποχή που εμείς σήμερα αποκαλούμε «βυζαντινή» καλύπτει ένα μεγάλο χρονικό διάστημα. Ξεκινάει το 330, όταν ο Μέγας Κωνσταντίνος ίδρυσε την Κωνσταντινούπολη για να γίνει πρωτεύουσα της αυτοκρατορίας του, ενώ το τέλος ορίζεται από την κατάκτηση της Πόλης από τους Οθωμανούς το Αυτοί οι έντεκα αιώνες είναι κάθε άλλο παρά ομοιογενείς: περίοδοι ακμής και παρακμής εναλλάσσονται, τα σύνορα μεταβάλλονται, οι συνήθειες και ο τρόπος ζωής εξελίσσονται. Από έναν κόσμο που διατηρεί έντονους δεσμούς με την αρχαία κληρονομιά, γίνεται σταδιακά το πέρασμα σε έναν πολιτισμό που διαθέτει τα δικά του χαρακτηριστικά, τη δική του ιδιαίτερη ταυτότητα. Ο 11ος αιώνας 5 Το μοναστήρι της Καισαριανής κτίστηκε προς το τέλος του 11ου αιώνα. Ο αιώνας αυτός είναι εποχή ακμής για το βυζαντινό κόσμο και ιδιαίτερα για τις ελλαδικές περιοχές. Ας μην ξεχνάμε ότι οι περιοχές αυτές δεν είναι πλέον παρά μια επαρχία ανάμεσα σε πολλές άλλες που αποτελούν τη βυζαντινή αυτοκρατορία. Το ειδωλολατρικό τους παρελθόν αντιμετωπίζεται με δυσπιστία, αν όχι με εχθρότητα, και το ενδιαφέρον των αυτοκρατόρων στρέφεται προς άλλες κατευθύνσεις. Τον 11ο αιώνα, ωστόσο, οι συνθήκες ευνοούν την ανάπτυξη. Η δυναστεία των Μακεδόνων κατορθώνει να αποκρούσει τους εξωτερικούς εχθρούς με νικηφόρες εκστρατείες και να αναδιοργανώσει το εσωτερικό του κράτους (εικ. 1). 1

7 2 Η Αθήνα Ο 11ος αιώνας είναι μια εποχή άνθησης και για την Αθήνα, για πολλούς αιώνες ξεχασμένη στην αφάνεια. Η πόλη γνωρίζει αξιόλογη οικονομική ανάπτυξη, κυρίως χάρη στο εμπόριο των προϊόντων της αττικής γης: τις ελιές και το λάδι, το κρασί, το φημισμένο μέλι του Υμηττού. Οι κάτοικοι ασχολούνται, επίσης, με την κτηνοτροφία και τη βιοτεχνία και εξάγουν προϊόντα όπως κερί, σαπούνι, υφάσματα, πήλινα αγγεία. Η πνευματική κίνηση συνοδεύει την ευμάρεια και η πόλη ανακτά ένα μικρό μέρος από την αίγλη του παρελθόντος της. Τα όρια της βυζαντινής Αθήνας δεν διαφέρουν πολύ από τα όρια του ιστορικού κέντρου της σύγχρονης πόλης (εικ. 2). Ο λόφος της Ακρόπολης παραμένει το κέντρο της. Γύρω του, και κυρίως στα βόρεια, απλώνονται κατοικημένες γειτονιές και δαιδαλώδεις δρόμοι, χωράφια και ακαλλιέργητες εκτάσεις. Η Ακρόπολη αποτελεί συνάμα το κάστρο, το οχυρωμένο καταφύγιο για τους κατοίκους σε περιπτώσεις επιδρομών. Εδώ βρίσκεται η έδρα του μητροπολίτη, σημαντικού προσώπου και πνευματικού ηγέτη της πόλης. Ο Παρθενώνας λειτουργεί ως χριστιανική εκκλησία με το όνομα «Παναγιά η Αθηνιώτισσα». Ανάμεσα στους πιστούς που την επισκέπτονται για προσκύνημα, είναι κι ο ίδιος ο αυτοκράτορας Βασίλειος Β, γνωστός ως «Βουλγαροκτόνος». Στην πόλη κτίζονται πολλοί ναοί, όπως η Καπνικαρέα, οι Άγιοι Ασώματοι, οι Άγιοι Θεόδωροι. Αλλά και στον Υμηττό ιδρύεται μια σειρά από μοναστήρια: ο Άγιος Ιωάννης ο Κυνηγός ή αλλιώς Μονή των Φιλοσόφων, o Άγιος Ιωάννης ο Θεολόγος, ο Άγιος Ιωάννης ο Καρέας, η Μονή Ταξιαρχών Αστερίου, η Μονή Καισαριανής. Από αυτά, η Καισαριανή και η Μονή Αστερίου είναι σήμερα αρχαιολογικοί χώροι, ενώ τα υπόλοιπα συνεχίζουν να λειτουργούν ως μοναστήρια. 6

8 Ένας περίπατος στη Μονή Καισαριανής 1 Ένα μυστηριώδες όνομα 7 Το μοναστήρι της Καισαριανής είναι αφιερωμένο στα Εισόδια της Θεοτόκου, που γιορτάζονται στις 21 Νοεμβρίου. Εκτός από Καισαριανή, ήταν γνωστό και ως Συριανή. Δεν γνωρίζουμε γιατί η μονή ονομάζεται έτσι. Υπάρχει η άποψη ότι η ονομασία της περιοχής είναι παλαιότερη από το μοναστήρι, μακρινή επιβίωση μιας αρχαίας παράδοσης. Άλλοι υποστηρίζουν ότι οφείλεται στο όνομα ή τον τόπο καταγωγής εκείνου που το ίδρυσε. ίσως, πάλι, στην εικόνα της Παναγίας που στόλιζε το ναό και προερχόταν από την Καισάρεια. Σύμφωνα με μια διαφορετική εκδοχή, ονομάστηκε έτσι επειδή τον 8ο αιώνα η βασιλομήτωρ Ειρήνη η Αθηναία εξόρισε εκεί τους Καίσαρες, όπως ήταν ο τίτλος των ετεροθαλών αδελφών του γιου της που διεκδικούσαν την εξουσία. Ένα μοναστήρι, μια μικρή πόλη Ένα βυζαντινό μοναστήρι οργανωνόταν με τον ίδιο τρόπο όπως και μια πόλη (εικ. 1). Άλλωστε, φιλοξενούσε έναν αρκετά μεγάλο αριθμό ατόμων, καθώς την εποχή αυτή το να γίνει κάποιος καλόγερος ήταν κάτι πολύ συνηθισμένο. Έχει, μάλιστα, υποστηριχθεί ότι περίπου το 20% του πληθυσμού ήταν μοναχοί! Μπορεί η μοναστική ζωή να κυλούσε με κάποιες στερήσεις, ωστόσο παρείχε μερικά υπολογίσιμα πλεονεκτήματα: εξασφάλιζε στους ανθρώπους στέγη, τροφή και ρουχισμό, τους απάλλασσε από τους φόρους και τη στρατιωτική θητεία και τους προστάτευε από τις αυθαιρεσίες των αρχόντων. Έτσι, από τον 9ο αιώνα, αφού ξεπεράστηκε η κρίση της εικονομαχίας, τα μοναστήρια αυξάνονται και αναπτύσσονται.

9 Ο περίβολος Όπως ακριβώς οι πόλεις της εποχής, έτσι και τα βυζαντινά μοναστήρια περιβάλλονται από τείχος, τον περίβολο (εικ. 2: η εξωτερική πλευρά του περιβόλου, εικ. 3: η πύλη από το εσωτερικό). Μπορείτε να φανταστείτε για ποιους λόγους; Τα τείχη ήταν απαραίτητα για να προστατεύουν τα μοναστήρια που ιδρύονταν σε απόμακρα μέρη, σε μια εποχή όπου λεηλασίες, πόλεμοι και καταστροφές συνέβαιναν συχνά. Αν μάλιστα λάβουμε υπόψη ότι τα μοναστήρια συγκέντρωναν έναν αξιόλογο πλούτο, μπορούμε να συμπεράνουμε ότι αποτελούσαν έναν συνηθισμένο στόχο για επιδρομές. Από τι υλικά είναι κτισμένο το τείχος; Ποιες λύσεις επινόησαν οι άνθρωποι που το έκτισαν για να το κάνουν πιο γερό και σταθερό; Κάνοντας το γύρο του περιβόλου, μπορείτε να σημειώσετε πόσες είσοδοι υπάρχουν; Πίσω από το τείχος διακρίνονται τα κτήρια της μονής. Τι υποθέσεις κάνετε για το καθένα από αυτά; Πώς φαντάζεστε ότι διαμορφώνεται ο χώρος στο εσωτερικό του περιβόλου; 3 2 8

10 9 2 Τα κελιά 1 Περνώντας την πύλη, βλέπουμε γύρω μας τα κτήρια που αποτελούν τη μονή. Τα περισσότερα έχουν κτιστεί με τρόπο ώστε ο πίσω τοίχος τους να είναι ταυτόχρονα μέρος του περιβόλου με μόνη εξαίρεση την εκκλησία. Ο υπόλοιπος χώρος μένει ελεύθερος. Στη δεξιά πλευρά βρίσκονται τα κελιά των μοναχών, δηλαδή τα δωμάτιά τους (εικ. 1). Συνήθως σε κάθε ένα από αυτά έμεναν δύο μοναχοί. Το εσωτερικό τους είναι λιτό, άλλωστε οι μοναχοί είχαν ελάχιστα έπιπλα και προσωπικά αντικείμενα: ψάθες ή λεπτά στρώματα για κρεβάτι, εικονίσματα, τα ρούχα τους. Απλές τοιχογραφίες με χριστιανικά σύμβολα ήταν η μόνη διακόσμηση των δωματίων (εικ. 2).

11 3 Το λουτρό Προχωρώντας στη δεξιά πλευρά της αυλής, αντικρίζουμε το λουτρό της μονής (εικ. 3). Ίσως να φαίνεται παράξενο που συναντάμε ένα λουτρό μέσα σε μοναστήρι. Ωστόσο, στη βυζαντινή εποχή αυτό δεν ήταν τόσο ασυνήθιστο. Στα περισσότερα σπίτια δεν υπήρχαν τέτοιες ευκολίες κι οι άνθρωποι πλένονταν ομαδικά σε λουτρά, που κτίζονταν για να καλύψουν αυτήν την ανάγκη. Καθώς στα μοναστήρια κατοικούσε μεγάλος αριθμός ατόμων, ήταν απαραίτητο να γίνει κάποια πρόβλεψη για την καθαριότητα και την υγιεινή τους. Οι κανονισμοί των μοναστηριών όριζαν πόσες φορές έπρεπε να πλένονται οι μοναχοί, συνήθως μία ή δύο φορές το μήνα. Κι αν μας φαίνονται σήμερα λίγες, τότε αποτελούσε μια διαδεδομένη πρακτική. Στο λουτρό του μοναστηριού πλένονταν και όσοι επισκέπτονταν το χώρο για το σκοπό αυτό, πληρώνοντας ένα μικρό αντίτιμο. Τα νερά της περιοχής, άλλωστε, εξακολουθούσαν να θεωρούνται ωφέλιμα για την υγεία. Το λουτρό της Μονής Καισαριανής είναι ιδιαίτερα σημαντικό, όχι μόνο γιατί είναι το παλαιότερο, αλλά και γιατί σώζεται σε καλύτερη κατάσταση από άλλα αντίστοιχα παραδείγματα. Δυστυχώς, όμως, στο εσωτερικό του δεν μπορούμε να δούμε το πολύπλοκο σύστημα με το οποίο ζεσταινόταν το νερό, ούτε να ξεχωρίσουμε εύκολα τα δωμάτια που αποτελούσαν αρχικά το κτήριο. Στο σημείο όπου το δάπεδο είναι κατεστραμμένο μπορούμε πάντως να διακρίνουμε μια περίεργη κατασκευή από πήλινες πλάκες, η μία τοποθετημένη πάνω στην άλλη. Πρόκειται για τα υπόκαυστα του λουτρού (εικ. 4), δηλαδή για το σύστημα με το οποίο θερμαίνονταν οι χώροι. Παρόμοιες στήλες οργανωμένες με τάξη σε σειρές καταλάμβαναν το δάπεδο του δωματίου. πάνω τους στηριζόταν ένα δεύτερο δάπεδο. Σε μια γωνία του υπόγειου χώρου έκαιγε φωτιά. Χάρη στο κενό ανάμεσα στα δύο δάπεδα, ο αέρας που θερμαινόταν, κυκλοφορούσε και ζέσταινε όλο το δωμάτιο του λουτρού. Μέσα στους τοίχους υπήρχαν πήλινοι σωλήνες, ώστε να διαδίδεται ακόμα καλύτερα η θερμότητα. Ο καθαρισμός του σώματος γινόταν με μπάνιο σε ζεστό νερό και με ατμόλουτρο. Αργότερα, το 16ο αιώνα, το λουτρό της Μονής Καισαριανής μετατράπηκε σε ελαιοτριβείο. Για το λόγο αυτό βλέπουμε σήμερα τις μεγάλες μυλόπετρες, οι οποίες χρησιμοποιούνταν για την παραγωγή του λαδιού (εικ. 5)

12 Το καθολικό Στην πιο ξεχωριστή θέση βρίσκεται το καθολικό, όπως ονομάζεται μια μοναστηριακή εκκλησία (εικ. 1). Για να το φανταστούμε όπως θα ήταν στη βυζαντινή εποχή, θα πρέπει να αφαιρέσουμε το παρεκκλήσι, το καμπαναριό και τον νάρθηκα (προθάλαμος) που υπάρχουν σήμερα, καθώς τα κτίσματα αυτά προστέθηκαν αργότερα. 1 11

13 Το εξωτερικό: τα υλικά δομής Οι βυζαντινές εκκλησίες έχουν συνήθως μικρές διαστάσεις. Το εξωτερικό τους είναι λιτό, χωρίς ιδιαίτερη διακόσμηση. κι ωστόσο, είναι φανερό πως έχουν κτιστεί με φροντίδα. Οι βυζαντινοί τεχνίτες χρησιμοποιούν πέτρες και πλίνθους, κι ο συνδυασμός ανάμεσα σε διαφορετικά υλικά, χρώματα και σχήματα κάνει τις επιφάνειες των τοίχων να είναι ευχάριστες στο μάτι κι όχι μονότονες. Αν μάλιστα παρατηρήσουμε τον πλαϊνό τοίχο του καθολικού, θα διαπιστώσουμε ότι τα υλικά τοποθετούνται με βάση ένα συγκεκριμένο σχέδιο: Οι τεχνίτες έχουν λαξεύσει τις πέτρες με τρόπο ώστε να αποκτήσουν ορθογώνιο σχήμα και περίπου ίδιες διαστάσεις. Στη συνέχεια, πλαισιώνουν κάθε μία πέτρα που τοποθετούν στον τοίχο με λεπτές κόκκινες πλίνθους. Αυτό το σύστημα κτισίματος ονομάζεται «πλινθοπερίκλειστο» και το συναντάμε σε όλους σχεδόν τους ναούς της περιόδου (εικ. 2). Αντίθετα, οι τοίχοι του παρεκκλησιού και του νάρθηκα παρουσιάζουν μια εικόνα διαφορετική: αν και τα υλικά είναι τα ίδια, είναι τοποθετημένα χωρίς σύστημα, με τρόπο τυχαίο (εικ. 3). Οι πέτρες δεν έχουν λαξευτεί, ενώ έχει χρησιμοποιηθεί αρκετή λάσπη προκειμένου τα υλικά να συνδεθούν μεταξύ τους. Η διαφορά στον τρόπο κατασκευής υποδηλώνει ότι τα συγκεκριμένα κτίσματα προστέθηκαν σε μεταγενέστερη εποχή, όταν πλέον οι τεχνικές, οι προτιμήσεις, ίσως και οι οικονομικές δυνατότητες, είχαν αλλάξει

14 Το εσωτερικό: ο αρχιτεκτονικός τύπος Μπαίνοντας στο καθολικό της Μονής Καισαριανής αντικρίζουμε έναν χώρο σκοτεινό. Υπάρχουν λιγοστά ανοίγματα και το φως μπαίνει κυρίως από τα παράθυρα στη βάση του τρούλου. Αυτός ο χαμηλός φωτισμός είναι κοινός σε πολλές βυζαντινές εκκλησίες. Επιδιώκει να υποβάλει στους επισκέπτες μια αίσθηση ηρεμίας και απλότητας, συγκέντρωσης και ενδοστρέφειας. Ο κυρίως ναός έχει το σχήμα ενός ορθογώνιου παραλληλόγραμμου. Στο κέντρο του διακρίνονται τέσσερις κολώνες (κίονες) πάνω σε αυτές στηρίζεται ο τρούλος (εικ. 1). Θα μπορούσαμε, επίσης, να φανταστούμε ότι οι κίονες ορίζουν το κέντρο ενός σταυρού που σχηματίζεται μέσα στο ορθογώνιο του κυρίως ναού. Ο σταυρός αυτός διαγράφεται καθαρά και στο εξωτερικό, αρκεί να παρατηρήσουμε τη διάταξη των στεγών γύρω από τον τρούλο (βλ. και εικ. 1, σ. 12). Στα χαρακτηριστικά αυτά χρωστά το όνομά του ο αρχιτεκτονικός τύπος του ναού: «εγγεγραμμένος σταυροειδής με τρούλο». Πρόκειται για έναν τύπο πολύ δημοφιλή την εποχή αυτή, μια και πετυχαίνει να συνδυάσει συμβολισμούς σημαντικούς για τη χριστιανική θρησκεία. Πρώτ απ όλα τονίζει το σημείο του σταυρού κι έπειτα, οδηγεί το βλέμμα προς τα πάνω, προς τον τρούλο, εκεί όπου για τους Βυζαντινούς αποδίδεται συμβολικά ο ουρανός. Οι κίονες με τα ιωνικά κιονόκρανα που στηρίζουν τον τρούλο προέρχονται από κάποιο παλαιότερο κτήριο της περιοχής. Το ίδιο ισχύει και για το σκαλισμένο μαρμάρινο τέμπλο που χωρίζει τον κυρίως ναό από το ιερό. 1 13

15 Το εσωτερικό: οι τοιχογραφίες Οι τοιχογραφίες του καθολικού της Μονής Καισαριανής δεν ανήκουν στη βυζαντινή περίοδο. Έγιναν αργότερα, την εποχή της οθωμανικής κυριαρχίας, ωστόσο υπακούουν στους παλαιότερους καθιερωμένους κανόνες που ορίζουν τα θέματα και τη θέση τους στο χώρο. Καθώς ο τρούλος συμβολίζει τον ουρανό, απεικονίζεται εκεί ο Παντοκράτορας (εικ. 2). Τον περιβάλλουν άγγελοι, προφήτες και άγιοι. Στην αψίδα του ιερού, τη δεύτερη σπουδαιότερη θέση στο ναό, κάθεται σε θρόνο η Παναγία με τον Χριστό στην αγκαλιά της (εικ. 1, σ.14). Οι υπόλοιπες παραστάσεις ιστορούν τη ζωή του Χριστού. Θα μπορούσαμε να πούμε ότι αποτελούν μια «εικονογραφημένη» θρησκευτική διδασκαλία, χρήσιμη σε μια εποχή όπου το ποσοστό του αναλφαβητισμού ήταν μεγάλο. Ο νάρθηκας κοσμείται κι αυτός με τοιχογραφίες. Μια επιγραφή πάνω από την είσοδο μας πληροφορεί ότι το έργο πραγματοποίησε το 1682 ο Ιωάννης Ύπατος, ζωγράφος από την Πελοπόννησο (εικ. 3). Το γεγονός αυτό είναι ιδιαίτερα ενδιαφέρον: ενώ οι παλαιότεροι αγιογράφοι δεν συνήθιζαν να υπογράφουν τα έργα τους, ο Ιωάννης σημειώνει με υπερηφάνεια το όνομά του. διαφαίνεται, επομένως, μια διαφορετική αντίληψη για τη θέση του αγιογράφου και τη σημασία του έργου του. Οι σκηνές που απεικόνισε ο Ιωάννης εμπνέονται από το βίο της Παναγίας και του Χριστού. Ακολουθούν, βέβαια, τα βυζαντινά πρότυπα, εμπλουτίζονται όμως με πολλές λεπτομέρειες που μας δίνουν πολύτιμες μαρτυρίες και για την καθημερινή ζωή των ανθρώπων εκείνης της εποχής (βλ. σελ )

16 3 Η τράπεζα και το μαγειρείο Απέναντι από το καθολικό συναντάμε ένα χαμηλό, μακρόστενο κτήριο. Είναι η τράπεζα, δηλαδή η τραπεζαρία των μοναχών (εικ. 1). Το τετράγωνο δωμάτιο στην αριστερή άκρη είναι το μαγειρείο για την προετοιμασία του φαγητού. Στο κέντρο διακρίνεται ακόμη και σήμερα ο χώρος όπου οι μοναχοί άναβαν τη φωτιά για να ζεστάνουν τη χύτρα (εικ. 2). Ο καπνός έφευγε μέσα από την ψηλή καμινάδα (εικ. 3), ενώ από το παράθυρο έμπαινε καθαρός αέρας

17 Στο τραπέζι με τους μοναχούς Όταν άκουγαν τρία χτυπήματα στο ξύλινο σήμαντρο, οι μοναχοί συγκεντρώνονταν στην τράπεζα για το καθημερινό τους γεύμα. Αφού προσεύχονταν, κάθονταν γύρω από το μεγάλο τραπέζι, με τον ηγούμενο σε ξεχωριστή θέση. Έτρωγαν σιωπηλοί, ενώ ακουγόταν μόνο η φωνή ενός μοναχού, του αναγνώστη, που διάβαζε εκκλησιαστικά κείμενα. Η διατροφή τους ήταν λιτή. Άλλωστε, νήστευαν πολύ συχνά, περισσότερες από τις μισές μέρες του χρόνου. Το πρώτο γεύμα της ημέρας ονομαζόταν άριστον και οι μοναχοί το έτρωγαν λίγο πριν το μεσημέρι. τις ημέρες αυστηρής νηστείας ήταν και το μοναδικό. Διαφορετικά, νωρίς το απόγευμα έτρωγαν και το δείπνον. Τα μοναστήρια είχαν γραπτούς κανονισμούς, τα τυπικά, που καθόριζαν με λεπτομέρειες κάθε πτυχή της ζωής, ακόμα και το εβδομαδιαίο πρόγραμμα του φαγητού. Σύμφωνα με τα κείμενα αυτά, η βασική τροφή των μοναχών ήταν τα όσπρια, τα λαχανικά, οι ελιές και τα παξιμάδια. Επίσης, συχνά έτρωγαν το «αγιοζούμι», μια σούπα με πολύ νερό, κρεμμύδια, λάδι και μυρωδικά. Το Σάββατο και την Κυριακή μαγείρευαν ψάρια, που θεωρούνταν ταιριαστή τροφή για τους μοναχούς, αφού σύμφωνα με τη χριστιανική πίστη τα είχε ευλογήσει ο Χριστός. Αντίθετα, στις μονές δεν επιτρεπόταν η κατανάλωση κρέατος. Σε ορισμένες περιπτώσεις μόνο, σε σημαντικές γιορτές, μαγείρευαν κρέας για να το προσφέρουν στους προσκυνητές. Σε κάθε γεύμα τους οι μοναχοί έπιναν κρασί, μπορούσαν μάλιστα να γεμίσουν την κούπα τους μέχρι τέσσερις φορές! Σε μια τοιχογραφία του νάρθηκα, ο αγιογράφος Ιωάννης έχει απεικονίσει έναν μάγειρα να ετοιμάζει το φαγητό στη χύτρα (εικ. 4). Σε μια άλλη μπορούμε, επίσης, να δούμε ένα χωράφι με αμπέλια γεμάτα καρπούς (εικ. 5). Και αν κοιτάξουμε προσεκτικά την τρίτη εικόνα, θα διακρίνουμε μια βυζαντινή σχάρα για το ψήσιμο των ψαριών (εικ. 6)!

18 Η αποθήκη Ανάμεσα στο μαγειρείο και την τράπεζα μεσολαβεί ένα μικρό δωμάτιο. Έτσι οι μυρωδιές και η ζέστη από το μαγείρεμα δεν ενοχλούσαν τους μοναχούς που γευμάτιζαν. ταυτόχρονα, ο χώρος χρησίμευε κι ως αποθήκη. Μέσα σε μεγάλα πιθάρια, βυθισμένα στο χώμα, οι μοναχοί διατηρούσαν προϊόντα όπως σιτηρά, λάδι ή κρασί, απαραίτητα για τις καθημερινές τους ανάγκες (εικ. 1). Και σε αυτήν την περίπτωση οι τοιχογραφίες του Ιωάννη προσφέρουν μια ζωντανή εικόνα: δύο άντρες αδειάζουν τους γεμάτους σάκους τους σε ένα ξύλινο βαρέλι κι ένα πήλινο πιθάρι (εικ. 2)

19 3 4 Σκεύη για την αποθήκευση, το μαγείρεμα και το φαγητό Τα περισσότερα σκεύη που οι Βυζαντινοί χρησιμοποιούσαν για την αποθήκευση των προϊόντων, το μαγείρεμα και το φαγητό κατασκευάζονταν από πηλό. Υπήρχαν βέβαια και σκεύη από μέταλλα ή γυαλί, ήταν όμως πιο ακριβά κι επομένως πιο σπάνια. Όσο για τα σκεύη από ξύλο, ήταν ιδιαίτερα ευπαθή και δύσκολα διατηρούνται ως σήμερα. Στην αποθήκη φυλούσαν, όπως είδαμε, τα τρόφιμα σε μεγάλα πιθάρια ή βαρέλια. Για να μεταφέρουν υγρά προϊόντα, όπως κρασί, λάδι ή νερό, χρησιμοποιούσαν μικρότερα σκεύη με λαβές, τους αμφορείς και τα λαγήνια. Για το σερβίρισμα, υπήρχε μια ποικιλία από κανάτια. Στην κουζίνα τους χρησιμοποιούσαν μεγάλες χύτρες, που ονομάζονταν τσούκκες ή τσουκάλια, αλλά και σκεύη που θυμίζουν σχάρες ή τηγάνια. Στο τραπέζι τους μπορούσε να δει κανείς κούπες σε διάφορα μεγέθη, για να πίνουν και για να τρώνε φαγητά όπως οι σούπες, και βέβαια πιάτα, τα πινάκια. Σταδιακά, εμφανίζεται και το ποτήρι. Στο πέρασμα των αιώνων, οι Βυζαντινοί υιοθέτησαν συνήθειες που επηρέασαν τον τρόπο που τρώμε ακόμα και εμείς σήμερα. Οι αρχαίοι Έλληνες γευμάτιζαν ξαπλωμένοι σε ανάκλιντρα, έχοντας μπροστά τους ένα μικρό, χαμηλό τραπεζάκι με το φαγητό τους. άπλωναν το χέρι κι από εκεί έπαιρναν την τροφή τους. Αντίθετα, οι Βυζαντινοί κάθονταν, όπως εμείς, σε καρέκλες γύρω από ένα μεγάλο τραπέζι, στρωμένο με τραπεζομάντηλο. Σερβίρονταν ο καθένας στο δικό του πιάτο, έτρωγαν με μαχαιροπίρουνα από μέταλλο ή από ξύλο και χρησιμοποιούσαν πετσέτες για να σκουπίζουν τα χέρια τους. Κοιτώντας την τοιχογραφία του Μυστικού Δείπνου από το καθολικό (εικ. 3) και τις αγιογραφίες του Ιωάννη στο νάρθηκα (εικ. 4 και 5), αναγνωρίζετε τα σκεύη και τις συνήθειες των Βυζαντινών στο τραπέζι; 18 5

20 Η οργάνωση του μοναστηριού Όπως ειπώθηκε παραπάνω, το κάθε μοναστήρι είχε έναν κανονισμό, το τυπικό, που ρύθμιζε τη λειτουργία του, την οργάνωση και την ιεραρχία του. Προέβλεπε, επίσης, τις αρμοδιότητες και τους ανάλογους τίτλους για τους μοναχούς που ζούσαν μέσα σε αυτό. Έτσι, για παράδειγμα, ο ηγούμενος ήταν ο επικεφαλής του μοναστηριού, ο οικονόμος διαχειριζόταν τα οικονομικά, ο επιστημονάρχης επέβλεπε την καλή συμπεριφορά των μοναχών, ο πορτάριος έλεγχε την κίνηση από την πύλη, ο ωρολόγος ήταν υπεύθυνος για την τήρηση τους ωραρίου, ο τραπεζάριος για την τάξη στην τράπεζα, ο κελλάρης για την αποθήκη, ο βιβλιοφύλακας για τη βιβλιοθήκη κ.τ.λ. Οι καθημερινές ασχολίες των μοναχών Οι μοναχοί αφιέρωναν σημαντικό μέρος της μέρας στην προσευχή και τις λειτουργίες στο καθολικό. Δεν πρέπει όμως να φανταστούμε ότι η καθημερινότητά τους περιοριζόταν στα θρησκευτικά τους καθήκοντα. Αντίθετα, η μέρα τους περνούσε με πολλές άλλες δραστηριότητες. Μια μονή, όπως και μια πόλη, έπρεπε να εξασφαλίσει όχι απλώς την αυτάρκειά της, αλλά και την ευημερία της. Έπρεπε, επομένως, να διαθέτει τα απαραίτητα προϊόντα για την επιβίωση των μοναχών και να εμπορεύεται το περίσσευμα της παραγωγής της. Οι ασχολίες των μοναχών ποίκιλλαν ανάλογα με τη θέση του μοναστηριού. Τα παραθαλάσσια μέρη προσφέρονταν για την αλιεία. Άλλοτε, πάλι, τα μοναστήρια διέθεταν μεγάλη περιουσία σε κτήματα, κυρίως από δωρεές πιστών, και οι μοναχοί ασχολούνταν με τη γεωργία και την κτηνοτροφία. Για τη Μονή Καισαριανής, μια βασική πηγή εσόδων ήταν το μέλι, φημισμένο για την ποιότητά του και περιζήτητο. Θα πρέπει να φανταστούμε ότι μέσα και γύρω από το μοναστήρι υπήρχαν χώροι όπου οι μοναχοί επεξεργάζονταν τα γεωργικά προϊόντα, για παράδειγμα έφτιαχναν κρασί και λάδι. Δούλευαν, επίσης, το ξύλο, το δέρμα ή τα μέταλλα και κατασκεύαζαν καλάθια και υφαντά. Στις βιβλιοθήκες αντέγραφαν κείμενα και στόλιζαν τα χειρόγραφα με ζωγραφιές, ενώ σε άλλα εργαστήρια αγιογραφούσαν θρησκευτικές εικόνες. Δεν ήταν σπάνιο να περιλαμβάνει μια μονή σχολείο, νοσοκομείο ή πτωχοκομείο και οι μοναχοί να εργάζονται εκεί. Στην περίπτωση της Μονής Καισαριανής, κάποιοι θα ήταν υπεύθυνοι για το λουτρό, μια δουλειά χρονοβόρα όσο και κοπιαστική: έπρεπε να μαζέψουν ξύλα, να ανάψουν φωτιές, να θερμάνουν το νερό και τους χώρους του λουτρού, να φροντίσουν για την καλή λειτουργία του. Ίσως ο αγιογράφος Ιωάννης να εμπνέεται από την καθημερινή ζωή των μοναχών για να ζωγραφίσει τις τοιχογραφίες του στο νάρθηκα της μονής (εικ. 1 και 2)

21 Η συνέχεια της ιστορίας Η πόλη της Αθήνας περνά στα χέρια των Λατίνων το 1204, κι έπειτα, το 1456, των Οθωμανών. Στη Μονή Καισαριανής, πάντως, η ζωή συνεχίζεται. Ιδιαίτερα η περίοδος της οθωμανικής κυριαρχίας είναι μια εποχή άνθησης. Όταν ο Μωάμεθ ο Πορθητής κατέκτησε την Αθήνα, ο ηγούμενος της Καισαριανής τού παρέδωσε τα κλειδιά της πόλης. Ως αντάλλαγμα εξασφάλισε προνόμια για το μοναστήρι, όπως απαλλαγή από τη φορολογία και ανεξαρτησία από τον μητροπολίτη Αθηνών. Στο 16ο αιώνα χρονολογούνται η τράπεζα και τα κελιά όπως τα βλέπουμε σήμερα, μολονότι ανάλογα κτήρια ασφαλώς προϋπήρχαν στο χώρο. Την ίδια εποχή το λουτρό μετατρέπεται σε ελαιοτριβείο. Το 17ο αιώνα μια σημαντική οικογένεια της Αθήνας συνδέει το όνομά της με τη μονή: πρόκειται για τους Μπενιζέλους. Σύμφωνα με την επιγραφή στο νάρθηκα του καθολικού (εικ. 3, σ. 15), ο άρχοντας Μπενιζέλος και η οικογένειά του ζήτησαν καταφύγιο στην Καισαριανή ενόσω μια επιδημία πανούκλας μάστιζε την πόλη. Εκείνοι είναι που ανέλαβαν πιθανόν την οικοδόμηση του νάρθηκα, σίγουρα πάντως την αγιογράφησή του, αναθέτοντας το έργο στον ζωγράφο Ιωάννη. Για τη διαμονή τους χρησιμοποιούσαν το κτήριο που ονομάζεται «Πύργος των Μπενιζέλων» και ξεχωρίζει στο κέντρο της σειράς των κελιών (εικ. 3). Από τους Μπενιζέλους προέρχονταν αρκετοί ηγούμενοι της μονής, όπως και από άλλες οικογένειες γνωστές για τον πλούτο τους, την κοινωνική τους θέση, αλλά και για τη μόρφωσή τους. Η Μονή Καισαριανής αναδείχθηκε σε πνευματικό κέντρο και απέκτησε μια περίφημη βιβλιοθήκη. Τα πολύτιμα χειρόγραφα μεταφέρθηκαν κατά την Επανάσταση του 1821 στην Ακρόπολη για λόγους ασφάλειας. δυστυχώς, όμως, δεν γλίτωσαν από την καταστροφή. Το 18ο αιώνα αρχίζει η παρακμή. Η Μονή Καισαριανής χάνει την ανεξαρτησία της και την οικονομική της αυτάρκεια, ώσπου την εποχή του Όθωνα εγκαταλείπεται κι από τους τελευταίους μοναχούς. Σε ορισμένες περιπτώσεις μόνο, εύποροι αθηναίοι αριστοκράτες ή ξένοι ταξιδιώτες νοικιάζουν όσα κτήρια δεν έχουν ερειπωθεί για να παραθερίσουν στις δροσερές πλαγιές του Υμηττού. μέχρι την εποχή μας 20 Από τις αρχές του 20ού αιώνα, ανανεώνεται το ενδιαφέρον για τη Μονή Καισαριανής, όχι πια ως χώρο κατοικίας μοναχών, αλλά ως μνημείο της βυζαντινής εποχής. Μετά το Β Παγκόσμιο Πόλεμο, η Φιλοδασική Ένωση Αθηνών ανέλαβε την αναδάσωση της περιοχής. Τη δεκαετία αποφασίστηκε η συντήρηση και η αποκατάσταση των κτηρίων του μοναστηριού. Πραγματοποιήθηκαν, επίσης, έρευνες και ανασκαφές. τότε αποκαλύφθηκαν, για παράδειγμα, τα υπόκαυστα κάτω από το ελαιοτριβείο και διαπιστώθηκε ότι το κτήριο είχε αρχικά λειτουργήσει ως λουτρό. Προβλήματα, όμως, εξακολούθησαν να υπάρχουν και για το λόγο αυτό το 2007 ξεκίνησαν μεγάλης έκτασης έργα αναστήλωσης. Τα κτήρια έπρεπε να καθαριστούν, να στερεωθούν, να αφαιρεθούν όσες μεταγενέστερες επεμβάσεις έβλαπταν την εικόνα και να ξανακτιστούν προσεκτικά ορισμένα τμήματα που είχαν καταστραφεί, ώστε να κατανοούμε την αρχική μορφή τους. Χάρη στις εργασίες αυτές, μπορούμε και πάλι να περπατήσουμε σε ένα όμορφο και ήρεμο φυσικό περιβάλλον, να θαυμάσουμε ένα σημαντικό μνημείο και, καθισμένοι σε κάποιο πέτρινο πεζούλι, να φανταστούμε πώς θα κυλούσε η ζωή μέσα σε αυτό. 3

22 Μαρτυρίες... Η Μονή της Καισαριανής B. Barskij, Ρώσος μοναχός που ταξίδεψε στην Ελλάδα και επισκέφθηκε πολλά μοναστήρια, 18ος αιώνας Σιμά στον ανθισμένο Υμηττό, στης Αττικής τους πορφυρένιους λόφους Βρίσκεται κεφαλάρι ιερό ολόγυρα το χώμα βγάζει χλόη, Τα δέντρα κάνουν άλσος ταπεινό και κουμαριές σκιάζουν το γρασίδι, Δάφνη εκεί και σκοτεινή μυρτιά και δεντρολίβανο αντάμα ευωδιάζουν Εκεί και το πυξάρι το πυκνό και παραδίπλα η λιανή μυρίκη Το τρυφερό τριφύλλι θα το βρεις με τον καμαρωτό τον πεύκο αντάμα. Γλυκύτατα ο ζέφυρος φυσά κι όπως φρέσκια αύρα τις χαϊδεύει Ωραία τρεμοπαίζει η φυλλωσιά, ριγούνε οι κορφές απ το χορτάρι. 21 Οβίδιος (43 π.χ.-17 μ.χ.), Ρωμαίος ποιητής. Από το έργο του Ερωτική Τέχνη, στ (μετάφραση Θεόδωρου Παπαγγελή). Σε κανένα άλλο οροπέδιο δεν υπάρχουν τα σπαρτά, τα χόρτα, τα φυτά και τα λογιών-λογιών φαρμακευτικά βότανα που υπάρχουν σε αυτό το ψηλό βουνό (τον Υμηττό). Μάλιστα, πιπέρι και ρωμέικο ραβέντι, μάραθο, λάπαθο και παρόμοια εκατοντάδες χιλιάδες σπουδαία θεραπευτικά βότανα βγαίνουν (παράγονται) και βρίσκονται γιατρικά σε πολλές αρρώστιες. Όταν θα βρέξει, στα γύρω αυτού του μοναστηριού βουνά και υψώματα, οι όμορφες ευωδιές, από τη δροσιά των φύλλων και των φυτών και των δέντρων και των εκατοντάδων χιλιάδων πολύχρωμων λουλουδιών της γης, αρωματίζουν το νου του ανθρώπου. Γι αυτό, το μέλι του Μοναστηριού της Κριού Κεφαλής είναι περίφημο. Evliya Celebi ( ), Οθωμανός ταξιδιώτης που κατέγραψε τις εντυπώσεις από τις περιηγήσεις του. Από το έργο του Ταξίδι στην Ελλάδα, Αττικά, 94.

23 Η Μονή Καισαριανής Ferdinand Stademann, περιηγητής που επισκέφτηκε την Αθήνα, 19ος αιώνας Αφού μελετήσαμε για περίπου ένα μήνα τις αρχαιότητες της πόλης, θελήσαμε να δούμε και τον περίγυρο. Το όρος Υμηττός άξιζε πραγματικά ένα μεγάλο περίπατο Φτάσαμε προς το Μοναστήρι της Κυριανής, που βρίσκεται στη βόρεια πλευρά του βουνού. Εδώ παράγεται μεγάλη ποσότητα από μέλι, το οποίο εκτιμάται πολύ στην Κωνσταντινούπολη. Έχει καλή σύσταση κι ένα όμορφο χρυσό χρώμα 22 Jacob Spon ( ), Γάλλος γιατρός και ταξιδιώτης. Από το έργο που έγραψε με τον Βρετανό βοτανολόγο George Wheler, Voyage d Italie, de Dalmatie, de Grèce et du Levant, fait aux années 1675 et 1676, τ. Β. Όπως των άλλων περιχώρων αι εξοχαί, ούτω εγκατελείφθη, από τριακοντοαετίας ήδη και η Καισαριανή. Αδίκως πιστεύομεν, διότι ήτο εξ όλων η εξοχικωτέρα ( ). Ούδ ήτο ολιγώτερον ποιητική η μετά το δείπνον ανάπαυσις επί του άκρου δώματος της μονής, όταν η σελήνη επρόβαλλε μεγάλη και κατακόκκινη όπισθεν βυζαντινής καμάρας ή περιέλουε μεσουρανούσα δια του λευκού αυτής φωτός τα ερείπια και τα δένδρα. Εις ταύτα πρέπει να προστεθή ότι δεν ήτο όλως ματαία η ελπίς να ίδη τις προβάλλουσαν αιφνιδίως εκ τινος κελλίου αξιέραστον Αθηναίαν, ελθούσαν να ζητήση εις την Καισαριανήν πρόσκαιρον απαλλαγήν από τον καύσωνα, τον κονιορτόν, το βάρος των οικιακών φροντίδων, την ενόχλησιν των κοσμικών υποχρεώσεων ή και την πεζότητα του συζυγικού βίου. Εμμανουήλ Ροΐδης ( ), Έλληνας συγγραφέας, Άπαντα, τ. Ε.

24 Βιβλιογραφία Argyropoulo, K., Mount Hymettus and the Kaisariani Monastery, Αθήνα 1962 Γκιολές, Ν., Βυζαντινή Ναοδομία ( ), Αθήνα 1992 Hamilton, J. A., The Church of Kaisariani in Attica, Aberdeen 1916 Κουκουλές, Φ., Βυζαντινών Βίος και Πολιτισμός, Αθήνα 1948 Κουμαριανού, Αικ., Αθήνα Η πόλη, οι άνθρωποι, Αφηγήσεις και μαρτυρίες, 12ος 19ος αιώνας, Αθήνα 2005 Ορλάνδρος, Α., Μοναστηριακή αρχιτεκτονική, Αθήνα 1958 Σταμπόγλη, Ε., Πρόσκληση σε γεύμα, Αθήνα 2002 Τζόκας, Σ., Καισαριανή Η φυσιογνωμία μιας σύγχρονης πόλης, Αθήνα 1998 Ιστορία του Ελληνικού Έθνους, τόμοι Ζ - Θ, Αθήνα 1979/80 23 Ανακαλύπτοντας την ιστορία μέσα από τις πηγές με αφορμή ένα μνημείο και ένα χαρτονόμισμα, Τμήμα Εκπαιδευτικών Προγραμμάτων και Επικοινωνίας ΥΠ.ΠΟ. Ιστορικό Αρχείο Εθνικής Τράπεζας της Ελλάδος, Αθήνα 2006 Βυζαντινών Διατροφή και Μαγειρείαι, Πρακτικά ημερίδας «Περί της διατροφής στο Βυζάντιο», Αθήνα 2005 Στα ίχνη της Βυζαντινής Αθήνας, Διεύθυνση Βυζαντινών και Μεταβυζαντινών Μνημείων Τμήμα Μουσείων / 1η Εφορεία Βυζαντινών Αρχαιοτήτων, ΥΠ.ΠΟ., Αθήνα 2001 Περί υδάτων Το νερό στο Βυζάντιο, Διεύθυνση Βυζαντινών και Μεταβυζαντινών Μνημείων Τμήμα Μουσείων, ΥΠ.ΠΟ., Αθήνα 2000 Τα λουτρά στην Αρχαιότητα και το Βυζάντιο, Η Καθημερινή, Επτά Ημέρες, 13 Μαΐου 2001 Ψηφίδες Βυζαντίου, Πρόγραμμα ΜΕΛΙΝΑ, ΥΠ.Ε.Π.Θ. ΥΠ.ΠΟ., Διεύθυνση Βυζαντινών και Μεταβυζαντινών Μνημείων Τμήμα Βυζαντινών Μουσείων, Αθήνα xx Η Μονή Καισαριανής Εκπαιδευτικό Πρόγραμμα, Διεύθυνση Βυζαντινών και Μεταβυζαντινών Μνημείων Τμήμα Μουσείων / 1η Εφορεία Βυζαντινών Αρχαιοτήτων, ΥΠ.ΠΟ., Αθήνα xx

25 ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ, ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΘΡΗΣΚΕΥΜΑΤΩΝ Διεύθυνση Μουσείων Τμήμα Εκπαιδευτικών Προγραμμάτων & Επικοινωνίας Εφορεία Αρχαιοτήτων Αθηνών Γενική επιμέλεια: Στέλλα Χρυσουλάκη, Αρχαιολόγος Κείμενα: Αλεξάνδρα Σέλελη, Αρχαιολόγος - Μουσειολόγος Ηλεκτρονική - καλλιτεχνική επιμέλεια, φωτογραφίες: Σπήλιος Πίστας, Γραφίστας 24 ISBN Copyright 2015 Υ.ΠΟ.ΠΑΙ.Θ. Το έντυπο «Ένας περίπατος στη μονή Καισαριανής» δημιουργήθηκε το 2008 στο πλαίσιο της δράσης «Περιβάλλον και Πολιτισμός». Η επεξεργασία του έγινε το 2015 για την Πράξη με κωδικό MIS «Επικαιροποίηση και ψηφιοποίηση πολιτιστικού εκπαιδευτικού υλικού για την ενίσχυση της εκπαιδευτικής διαδικασίας», που υλοποιήθηκε στο πλαίσιο του Επιχειρησιακού Προγράμματος «Εκπαίδευση και Διά Βίου Μάθηση» και συγχρηματοδοτήθηκε από την Ευρωπαϊκή Ένωση (Ευρωπαϊκό Κοινωνικό Ταμείο) και από εθνικούς πόρους.

Το Τραγούδι της Γης του Στράτη Μυριβήλη

Το Τραγούδι της Γης του Στράτη Μυριβήλη Το Τραγούδι της Γης του Στράτη Μυριβήλη Θεατρικές Παραστάσεις στα νησιά του Βορείου Αιγαίου Λήμνος, Λέσβος, Χίος Καλοκαίρι 2014 «Ένα τραγούδι γυρεύουμε. Το τραγούδι των τραγουδιών καρτερούμε. Το τραγούδι

Διαβάστε περισσότερα

από το 1985. Φορβίων, από προέρχεται Η εκκλησία αποτελεί το αιώνα

από το 1985. Φορβίων, από προέρχεται Η εκκλησία αποτελεί το αιώνα Η εκκλησία της Παναγίας της Φορβιώτισσας, περισσότερο γνωστή ως η Παναγία της Ασίνου, βρίσκεται στις βόρειες υπώρειες της οροσειράς ο του Τροόδους. Είναι κτισμένη στην ανατολική όχθη ενός μικρού χείμαρρου,

Διαβάστε περισσότερα

ΘΡΗΣΚΕΥΤΙΚΟΣ ΤΟΥΡΙΣΜΟΣ. Της Μαρίας Αποστόλα

ΘΡΗΣΚΕΥΤΙΚΟΣ ΤΟΥΡΙΣΜΟΣ. Της Μαρίας Αποστόλα ΘΡΗΣΚΕΥΤΙΚΟΣ ΤΟΥΡΙΣΜΟΣ Της Μαρίας Αποστόλα Η Ελλάδα υπήρξε από τους πρώτους δέκτες του Χριστιανισμού και τα μνημεία της ελληνικής ορθοδοξίας αποτελούν αναπόσπαστο κομμάτι της εθνικής κληρονομιάς, αποτελώντας

Διαβάστε περισσότερα

Η ΒΑΣΙΛΙΚΗ «ΑΓ. ΣΟΦΙΑ» Η ΝΕΚΡΟΠΟΛΗ

Η ΒΑΣΙΛΙΚΗ «ΑΓ. ΣΟΦΙΑ» Η ΝΕΚΡΟΠΟΛΗ Η ΒΑΣΙΛΙΚΗ «ΑΓ. ΣΟΦΙΑ» Η ΝΕΚΡΟΠΟΛΗ Η ΒΑΣΙΛΙΚΗ «ΑΓ. ΣΟΦΙΑ» Η ΝΕΚΡΟΠΟΛΗ Η σημερινή βασιλική «Αγ. Σοφία» βρίσκεται στο κέντρο της κύριας νεκρόπολης της αρχαίας πόλης Σέρντικα. Σ αυτή την περιοχή έχουν ανακαλυφθεί

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΡΙΑΔΙΑΒΑΙΝΟΝΤΑΣ ΣΤΟ ΧΩΡΟ ΚΑΙ ΣΤΟ ΧΡΟΝΟ ΤΟΥ ΒΥΖΑΝΤΙΟΥ. Πολιτιστικό πρόγραμμα με βάση την Ιστορία της Ε Δημοτικού

ΠΕΡΙΑΔΙΑΒΑΙΝΟΝΤΑΣ ΣΤΟ ΧΩΡΟ ΚΑΙ ΣΤΟ ΧΡΟΝΟ ΤΟΥ ΒΥΖΑΝΤΙΟΥ. Πολιτιστικό πρόγραμμα με βάση την Ιστορία της Ε Δημοτικού ΠΕΡΙΑΔΙΑΒΑΙΝΟΝΤΑΣ ΣΤΟ ΧΩΡΟ ΚΑΙ ΣΤΟ ΧΡΟΝΟ ΤΟΥ ΒΥΖΑΝΤΙΟΥ Πολιτιστικό πρόγραμμα με βάση την Ιστορία της Ε Δημοτικού Υπεύθυνη Εκπαιδευτικός: Χρύσα Κουράκη, Δασκάλα, Δρ. Παιδικής Λογοτεχνίας Παν/μίου Ιωαννίνων

Διαβάστε περισσότερα

Περπατώντας τις εποχές του Βυζαντίου

Περπατώντας τις εποχές του Βυζαντίου Στην Αγορά των αρχαίων Αθηναίων (με τον Κ. Βέτση), Γνώση, Αθήνα 19893, Καλειδοσκόπιο, Αθήνα 20064 (έκδοση αναθεωρημένη και εμπλουτισμένη) Αρχαιολογία Ένα ταξίδι στο παρελθόν, οδηγός για παιδιά, Κέδρος,

Διαβάστε περισσότερα

Ενα πλακόστρωτο μονοπάτι οδηγεί βόρεια από τη Μονή Γουβερνέτου μέσα στο φαράγγι Αυλάκι που κατηφορίζει μέχρι τη θάλασσα.

Ενα πλακόστρωτο μονοπάτι οδηγεί βόρεια από τη Μονή Γουβερνέτου μέσα στο φαράγγι Αυλάκι που κατηφορίζει μέχρι τη θάλασσα. Η Μονή Γουβερνέτου Η Μονή Γουβερνέτου μοιάζει σαν κάστρο, με πύργους που χρησίμευαν για την προστασία από επιδρομείς. Ειδικά η εξωτερική όψη του μοναστηριού φανερώνει τις έντονες ενετικές επιδράσεις: μοιάζει

Διαβάστε περισσότερα

Οι αρχαίοι πύργοι της Σερίφου Οι αρχαίοι πύργοι, αυτόνομες οχυρές κατασκευές αποτελούν ιδιαίτερο τύπο κτιρίου με κυκλική, τετράγωνη ή ορθογώνια

Οι αρχαίοι πύργοι της Σερίφου Οι αρχαίοι πύργοι, αυτόνομες οχυρές κατασκευές αποτελούν ιδιαίτερο τύπο κτιρίου με κυκλική, τετράγωνη ή ορθογώνια Οι αρχαίοι πύργοι της Σερίφου Οι αρχαίοι πύργοι, αυτόνομες οχυρές κατασκευές αποτελούν ιδιαίτερο τύπο κτιρίου με κυκλική, τετράγωνη ή ορθογώνια κάτοψη, περισσότερους από έναν ορόφους και στιβαρή κατασκευή.

Διαβάστε περισσότερα

Α ΔΗΜΟΤΙΚΟ ΣΧΟΛΕΙΟ ΓΕΡΙΟΥ ΤΑΞΗ Δ 1

Α ΔΗΜΟΤΙΚΟ ΣΧΟΛΕΙΟ ΓΕΡΙΟΥ ΤΑΞΗ Δ 1 Α ΔΗΜΟΤΙΚΟ ΣΧΟΛΕΙΟ ΓΕΡΙΟΥ ΤΑΞΗ Δ 1 Στα πλαίσια της «Ευρωπαϊκής εβδομάδας πολιτισμού» συμμετείχαμε τα τμήματα Δ 1 και Δ 2 και το τμήμα Ε 2 του σχολείου μας, σε μια περιήγηση στα πολιτιστικά μέρη του Γερίου

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΟΨΕΙΣ - 119 - ΟΡΟΦΟΓΡΑΦΙΕΣ

ΑΝΟΨΕΙΣ - 119 - ΟΡΟΦΟΓΡΑΦΙΕΣ - 119 - ΑΝΟΨΕΙΣ ΟΡΟΦΟΓΡΑΦΙΕΣ ΣΑΛΟΝΙ Στον χώρο του σαλονιού αλλά και της τραπεζαρίας επιθυμία του ιδιοκτήτη της κατοικίας ηταν η πρόβλεψη διακόσμησης των οροφών αυτών κυρίως των χώρων με ζωγραφική. Στην

Διαβάστε περισσότερα

Η Λίνδος απέχει 50 χλμ. νότια από την πόλη της Ρόδου. Ο οικισμός διατηρεί το χρώμα και την ατμόσφαιρα μιας άλλης εποχής. Κυρίαρχο στοιχείο ο

Η Λίνδος απέχει 50 χλμ. νότια από την πόλη της Ρόδου. Ο οικισμός διατηρεί το χρώμα και την ατμόσφαιρα μιας άλλης εποχής. Κυρίαρχο στοιχείο ο Η Λίνδος απέχει 50 χλμ. νότια από την πόλη της Ρόδου. Ο οικισμός διατηρεί το χρώμα και την ατμόσφαιρα μιας άλλης εποχής. Κυρίαρχο στοιχείο ο ρομαντισμός, που καταλαμβάνει τον επισκέπτη, μόλις φθάσει στο

Διαβάστε περισσότερα

Π Ι Σ Τ Ο Π Ο Ι Η Σ Η Ε Π Α Ρ Κ Ε Ι Α Σ Τ Η Σ ΕΛΛΗΝΟΜΑΘΕΙΑΣ Κ Α Τ Α Ν Ο Η Σ Η Γ Ρ Α Π Τ Ο Υ Λ Ο Γ Ο Υ Π Ρ Ω Τ Η Σ Ε Ι Ρ Α Δ Ε Ι Γ Μ Α Τ Ω Ν

Π Ι Σ Τ Ο Π Ο Ι Η Σ Η Ε Π Α Ρ Κ Ε Ι Α Σ Τ Η Σ ΕΛΛΗΝΟΜΑΘΕΙΑΣ Κ Α Τ Α Ν Ο Η Σ Η Γ Ρ Α Π Τ Ο Υ Λ Ο Γ Ο Υ Π Ρ Ω Τ Η Σ Ε Ι Ρ Α Δ Ε Ι Γ Μ Α Τ Ω Ν Π Ι Σ Τ Ο Π Ο Ι Η Σ Η Ε Π Α Ρ Κ Ε Ι Α Σ Τ Η Σ ΕΛΛΗΝΟΜΑΘΕΙΑΣ Κ Α Τ Α Ν Ο Η Σ Η Γ Ρ Α Π Τ Ο Υ Λ Ο Γ Ο Υ Π Ρ Ω Τ Η Σ Ε Ι Ρ Α Δ Ε Ι Γ Μ Α Τ Ω Ν 2 5 Μ 0 Ν Α Δ Ε Σ 1 Y Π Ο Υ Ρ Γ Ε Ι Ο Π Α Ι Δ Ε Ι Α Σ Κ Α Ι Θ

Διαβάστε περισσότερα

ΝΕΟΛΙΘΙΚΟΣ ΟΙΚΙΣΜΟΣ ΑΥΓΗΣ ΕΚΠΑΙ ΕΥΤΙΚΕΣ ΡΑΣΕΙΣ 2014

ΝΕΟΛΙΘΙΚΟΣ ΟΙΚΙΣΜΟΣ ΑΥΓΗΣ ΕΚΠΑΙ ΕΥΤΙΚΕΣ ΡΑΣΕΙΣ 2014 ΝΕΟΛΙΘΙΚΟΣ ΟΙΚΙΣΜΟΣ ΑΥΓΗΣ ΕΚΠΑΙ ΕΥΤΙΚΕΣ ΡΑΣΕΙΣ 2014 Η ΚΘ Εφορεία Προϊστορικών & Κλασικών Αρχαιοτήτων και η Επιστημονική Ομάδα των Ανασκαφών Αυγής οργανώνουν για πέμπτη χρονιά εκπαιδευτικές δράσεις με αφορμή

Διαβάστε περισσότερα

Η ζωή χωρίς ηλεκτρικό!

Η ζωή χωρίς ηλεκτρικό! Η ζωή χωρίς ηλεκτρικό! Στα αρχαία χρόνια δεν υπήρχε ηλεκτρισμός, όπως σήμερα. Όμως οι άνθρωποι της εποχής ήθελαν να φωτίσουν τα σπίτια τους και τους ναούς τους! Χρησιμοποιούσαν, λοιπόν, τα., μικρά πήλινα,

Διαβάστε περισσότερα

Λίγα Λόγια Για Την Αγιογράφο

Λίγα Λόγια Για Την Αγιογράφο Αγιογράφος Ραλλού Λιόλιου Κούση Βυζαντινές Εικόνες Οι βυζαντινές εικόνες είναι ιεροί πνευματικοί θησαυροί του Ανατολικού Ορθόδοξου Χριστιανισμού. Η βυζαντινή ζωγραφική είναι ένα από τα πιο σημαντικά επιτεύγματα

Διαβάστε περισσότερα

Τι σημαίνει ο όρος «βυζαντινόν»;

Τι σημαίνει ο όρος «βυζαντινόν»; Τι σημαίνει ο όρος «βυζαντινόν»; Ο όρος«βυζαντινόν» αναφέρεται στο Μεσαιωνικό κράτος που εδιοικείτο από την Κωνσταντινούπολη, τη μεγάλη πόλη των ακτών του Βοσπόρου. Οι ιστορικοί χρησιμοποιούν τον όρο αυτόν

Διαβάστε περισσότερα

6 ο ΝΗΠΙΑΓΩΓΕΙΟ ΗΡΑΚΛΕΙΟΥ 2013-2014. Νηπιαγωγοί Σοφία Καπετανάκη Μαρία Κουτεντάκη. Ευέλικτη ζώνη. «χώμα. και νερό ταξίδι στην ΚΝΩΣΣΟ»

6 ο ΝΗΠΙΑΓΩΓΕΙΟ ΗΡΑΚΛΕΙΟΥ 2013-2014. Νηπιαγωγοί Σοφία Καπετανάκη Μαρία Κουτεντάκη. Ευέλικτη ζώνη. «χώμα. και νερό ταξίδι στην ΚΝΩΣΣΟ» 6 ο ΝΗΠΙΑΓΩΓΕΙΟ ΗΡΑΚΛΕΙΟΥ Ευέλικτη ζώνη 2013-2014 2014 Νηπιαγωγοί Σοφία Καπετανάκη Μαρία Κουτεντάκη «χώμα και νερό ταξίδι στην ΚΝΩΣΣΟ» ΞΕΡΟΥΜΕ ΟΤΙ: ζούσε ο Μίνωας,ο Δαίδαλος έφτιαξε το παλάτι, μαζί με

Διαβάστε περισσότερα

ναού του Ολύμπιου Διός που ολοκλήρωσε, το 131 μ.χ., ο Ρωμαίος αυτοκράτορας Αδριανός.

ναού του Ολύμπιου Διός που ολοκλήρωσε, το 131 μ.χ., ο Ρωμαίος αυτοκράτορας Αδριανός. ΜΝΗΜΕΙΑ ΤΗΣ ΑΘΗΝΑΣ ΠΥΛΗ ΤΟΥ ΑΔΡΙΑΝΟΥ Πρόκειται για τα απομεινάρια ενός από τους μεγαλύτερους ναούς του αρχαίου κόσμου, του ναού του Ολύμπιου Διός που ολοκλήρωσε, το 131 μ.χ., ο Ρωμαίος αυτοκράτορας Αδριανός.

Διαβάστε περισσότερα

Κείμενο Εκκλησίας Αρχαγγέλου Μιχαήλ στον Πεδουλά. Ελληνικά

Κείμενο Εκκλησίας Αρχαγγέλου Μιχαήλ στον Πεδουλά. Ελληνικά 1 Κείμενο Εκκλησίας Αρχαγγέλου Μιχαήλ στον Πεδουλά Ελληνικά 2 ΕΚΚΛΗΣΙΑ ΤΟΥ ΑΡΧΑΓΓΕΛΟΥ ΜΙΧΑΗΛ ΣΤΟΝ ΠΕΔΟΥΛΑ Η εκκλησία του Αρχαγγέλου Μιχαήλ που χτίστηκε πριν το 1474 είναι μονόκλιτη, ξυλόστεγη με νάρθηκα

Διαβάστε περισσότερα

Δημήτρης Δαμάσκος Δημήτρης Πλάντζος Πανεπιστημιακή Ανασκαφή Άργους Ορεστικού

Δημήτρης Δαμάσκος Δημήτρης Πλάντζος Πανεπιστημιακή Ανασκαφή Άργους Ορεστικού Δημήτρης Δαμάσκος Δημήτρης Πλάντζος Πανεπιστημιακή Ανασκαφή Άργους Ορεστικού Η ανασκαφή τού 2012 είχε ως στόχους: την περαιτέρω διερεύνηση της στοάς του μεγάλου ρωμαϊκού κτιρίου με τη στοά περιμετρικά

Διαβάστε περισσότερα

Α Κύκλος: 1 14 Ιουλίου 2013

Α Κύκλος: 1 14 Ιουλίου 2013 Α Κύκλος: 1 14 Ιουλίου 2013 ΔΕΥΤΕΡΑ, 1 Ιουλίου Άφιξη στο ξενοδοχείο Ιλισός και τακτοποίηση στα δωμάτια 17:30 Κέρασμα και συνάντηση με τους υπεύθυνους των Θερινών Σχολείων 20:30-23:00 ΤΡΙΤΗ, 2 Ιουλίου 09:30-10:00

Διαβάστε περισσότερα

Παναγία της Ασίνου Ελληνικά

Παναγία της Ασίνου Ελληνικά Παναγία της Ασίνου Ελληνικά 1 ΝΑΟΣ ΤΗΣ ΠΑΝΑΓΙΑΣ ΤΗΣ ΑΣΙΝΟΥ Ή ΤΗΣ ΠΑΝΑΓΙΑΣ ΤΗΣ ΦΟΡΒΙΩΤΙΣΣΑΣ Η καμαροσκέπαστη, με δεύτερη ξύλινη στέγη εκκλησία της Παναγίας της Ασίνου, που βρίσκεται κοντά στο χωριό Νικητάρι,

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΡΑΓΟΝΤΕΣ ΦΘΟΡΑΣ ΚΑΙ ΣΥΝΤΗΡΗΣΗ ΑΡΧΑΙΟΤΗΤΩΝ

ΠΑΡΑΓΟΝΤΕΣ ΦΘΟΡΑΣ ΚΑΙ ΣΥΝΤΗΡΗΣΗ ΑΡΧΑΙΟΤΗΤΩΝ ΠΑΡΑΓΟΝΤΕΣ ΦΘΟΡΑΣ ΚΑΙ ΣΥΝΤΗΡΗΣΗ ΑΡΧΑΙΟΤΗΤΩΝ Τα μνημεία που συναντάμε στους αρχαιολογικούς χώρους της Ελλάδας, είναι φτιαγμένα με δομικούς λίθους διαφόρων πετρωμάτων, συνήθως ασβεστολίθων και μαρμάρων,

Διαβάστε περισσότερα

Δεν μπορούσαμε λοιπόν, παρά να στηρίξουμε την πρωτοβουλία της Helexpo με κάθε τρόπο και βεβαίως να τη θέσουμε υπό την αιγίδα του Συνδέσμου.

Δεν μπορούσαμε λοιπόν, παρά να στηρίξουμε την πρωτοβουλία της Helexpo με κάθε τρόπο και βεβαίως να τη θέσουμε υπό την αιγίδα του Συνδέσμου. «Η Τουριστική αγορά και η δυναμική του Θρησκευτικού και πολιτιστικού τουρισμού» ΓΕΩΡΓΙΟΣ ΤΕΛΩΝΗΣ, Πρόεδρος ΗΑΤΤΑ Θεσσαλονίκη, Πέμπτη 22 Νοεμβρίου 2012 Παναγιώτατε, Σεβάσμιοι Μητροπολίτες,. Αξιότιμε κύριε

Διαβάστε περισσότερα

Εξαιρετικά αντίγραφα βυζαντινών εικόνων

Εξαιρετικά αντίγραφα βυζαντινών εικόνων Εξαιρετικά αντίγραφα βυζαντινών εικόνων από την H ΙΕΡΑ ΜΟΝΗ ΣΙΝΑ «Η ΙΕΡΑ ΜΟΝΗ ΤΟΥ ΣΙΝΑ είναι ένα Ελληνορθόδοξον Χριστιανικόν μοναστικόν κέντρον με αδιάκοπον πνευματική ζωήν δεκαεπτά αιώνων. Η ασκητική

Διαβάστε περισσότερα

Η Βοιωτία θεωρείται από αρχαίους και συγχρόνους ιστορικούς καθώς και γεωγράφους, περιοχή ευνοημένη από τη φύση και τη γεωπολιτική θέση της.

Η Βοιωτία θεωρείται από αρχαίους και συγχρόνους ιστορικούς καθώς και γεωγράφους, περιοχή ευνοημένη από τη φύση και τη γεωπολιτική θέση της. Η Βοιωτία θεωρείται από αρχαίους και συγχρόνους ιστορικούς καθώς και γεωγράφους, περιοχή ευνοημένη από τη φύση και τη γεωπολιτική θέση της. Βρίσκεται στο κέντρο σχεδόν της ελληνικής χερσονήσου, πάνω στο

Διαβάστε περισσότερα

Μεταμινιμαλισμός 48 Σ Υ Ν Θ Ε Σ Ε Ι Σ ΔΕΚ/ΙΑΝ Σ Υ Ν Θ Ε Σ Ε Ι Σ 49

Μεταμινιμαλισμός 48 Σ Υ Ν Θ Ε Σ Ε Ι Σ ΔΕΚ/ΙΑΝ Σ Υ Ν Θ Ε Σ Ε Ι Σ 49 Μεταμινιμαλισμός ΤΟ 1950 ΣΤΟ ΧΩΡΟ ΑΥΤΟ, ΜΙΑ ΕΚΤΑΣΗ ΤΡΙΩΝ ΣΤΡΕΜΜΑΤΩΝ ΕΞΩ ΑΠΟ ΤΗΝ ΑΘΗΝΑ, ΥΠΗΡΧΕ ΜΙΑ ΑΓΡΟΤΙΚΗ ΚΑΤΟΙΚΙΑ ΕΚΑΤΟ ΤΕΤΡΑΓΩΝΙΚΩΝ. ΕΞΗΝΤΑ ΧΡΟΝΙΑ ΜΕΤΑ, ΤΟ ΤΑΠΕΙΝΟ ΕΚΕΙΝΟ ΣΠΙΤΙ ΜΕΤΑΜΟΡΦΩΘΗΚΕ ΣΕ ΜΙΑ

Διαβάστε περισσότερα

Ορτυγία. Κάντε κλικ για να επεξεργαστείτε τον υπότιτλο του υποδείγματος

Ορτυγία. Κάντε κλικ για να επεξεργαστείτε τον υπότιτλο του υποδείγματος Ορτυγία Κάντε κλικ για να επεξεργαστείτε τον υπότιτλο του υποδείγματος Τοποθεσία Πού βρίσκεται; Το νησί της Ορτυγίας βρίσκεται στην κάτω Ιταλία στις Συρακούσες. Τα αξιοθέατα: Ο ναός του Απόλλωνα üη πλατεία

Διαβάστε περισσότερα

ΤΟ ΤΑΞΙΔΙ ΜΑΣ ΣΤΗΝ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΥΠΟΛΗ

ΤΟ ΤΑΞΙΔΙ ΜΑΣ ΣΤΗΝ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΥΠΟΛΗ ΤΟ ΤΑΞΙΔΙ ΜΑΣ ΣΤΗΝ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΥΠΟΛΗ Η πολυπόθητη μέρα για την εκδρομή μας στην Κωνσταντινούπολη είχε φτάσει! Βαλίτσες, φωτογραφικές μηχανές, τα λόγια που είχε να μάθει ο καθένας από όσους συμμετέχουμε

Διαβάστε περισσότερα

Ο ΔΗΜΟΣ ΜΑΣ. Γιώργος Ε 1

Ο ΔΗΜΟΣ ΜΑΣ. Γιώργος Ε 1 Ο ΔΗΜΟΣ ΜΑΣ Γιώργος Ε 1 ΣΩΤΗΡΑ ΑΜΜΟΧΩΣΤΟΥ ΙΣΤΟΡΙΚΗ ΑΝΑΔΡΟΜΗ Η Σωτήρα έχει Αγιολογική ονομασία: φέρει το όνομα του Σωτήρος Χριστού. Εξάλλου στις 6 Αυγούστου τελείται μεγάλο πανηγύρι κατά τη γιορτή της Μεταμορφώσεως

Διαβάστε περισσότερα

Ιερού Παλατίου Ιππόδρομο ανακτόρου των Βλαχερνών, του ανακτόρου του Μυρελαίου σειρά καταστημάτων της Μέσης

Ιερού Παλατίου Ιππόδρομο ανακτόρου των Βλαχερνών, του ανακτόρου του Μυρελαίου σειρά καταστημάτων της Μέσης BYZANTINH TEXNH:AΡXITEKTONIKH kαι ΖΩΓΡΑΦΙΚΗ H Βυζαντινή αρχιτεκτονική και ως αναπόσπαστο τμήμα της η ζωγραφική: - Ψηφιδωτή και νωπογραφία- νοείται η τέχνη που γεννήθηκε και ήκμασε μεταξύ 4ου και 15ου αιώνα,

Διαβάστε περισσότερα

Μιχάλης Μακρή EFIAP. www.michalismakri.com

Μιχάλης Μακρή EFIAP. www.michalismakri.com Μιχάλης Μακρή EFIAP www.michalismakri.com Γιατί κάποιες φωτογραφίες είναι πιο ελκυστικές από τις άλλες; Γιατί κάποιες φωτογραφίες παραμένουν κρεμασμένες σε γκαλερί για μήνες ή και για χρόνια για να τις

Διαβάστε περισσότερα

Ιστοσελίδα: www.enallaktiki-drasi.grτηλ-φαξ: (0030)2108958016

Ιστοσελίδα: www.enallaktiki-drasi.grτηλ-φαξ: (0030)2108958016 Ιστοσελίδα: www.enallaktiki-drasi.grτηλ-φαξ: (0030)2108958016 Ε-mail ena.drasi@gmail.com Facebook: enallaktiki drasi 10-13 ΑΠΡΙΛΙΟΥ ΠΑΣΧΑ ΣΤΗ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑ Μ. ΠΑΡΑΣΚΕΥΉ-Μ. ΣΑΒΒΑΤΟ ΚΥΡΙΑΚΗ ΠΑΣΧΑ- ΔΕΥΤΕΡΑ ΠΑΣΧΑ

Διαβάστε περισσότερα

ΒΩΜΟΣ ΤΟΥ ΙΟΝΥΣΟΥ ΑΡΧΑΙΟ ΙΚΑΡΙΟΝ

ΒΩΜΟΣ ΤΟΥ ΙΟΝΥΣΟΥ ΑΡΧΑΙΟ ΙΚΑΡΙΟΝ ΒΩΜΟΣ ΤΟΥ ΙΟΝΥΣΟΥ ΑΡΧΑΙΟ ΙΚΑΡΙΟΝ Ἐριχθονίου δὲ ἀποθανόντος καὶ ταφέντος ἐν τῷ αὐτῷ τεµένει τῆς Ἀθηνᾶς Πανδίων ἐβασίλευσεν, ἐφ οὗ ηµήτηρ καὶ ιόνυσος εἰς τὴν Ἀττικὴν ἦλθον. ἀλλὰ ήµητρα µὲν Κελεὸς [εἰς τὴν

Διαβάστε περισσότερα

6 ΗΜΕΡΗ ΕΚΔΡΟΜΗ ΤΕΤΑΡΤΗ 8 ΙΟΥΛΙΟΥ ΕΩΣ ΔΕΥΤΕΡΑ 13 ΙΟΥΛΙΟΥ ΠΑΤΜΟΣ - ΛΕΙΨΟΙ

6 ΗΜΕΡΗ ΕΚΔΡΟΜΗ ΤΕΤΑΡΤΗ 8 ΙΟΥΛΙΟΥ ΕΩΣ ΔΕΥΤΕΡΑ 13 ΙΟΥΛΙΟΥ ΠΑΤΜΟΣ - ΛΕΙΨΟΙ ΑΘ ΜΩΡΑΙΤΗΣ Ο.Ε. TOURIST AND TRAVEL AGENCY ΠΑΤΡΩΝ 19 ΚΟΡΙΝΘΟΣ ΤΗΛ. : 27410-28588 FAX: 27410-25073 e-mail: moraitis.kor@hotmail.com www.narkissostravel.gr 6 ΗΜΕΡΗ ΕΚΔΡΟΜΗ ΤΕΤΑΡΤΗ 8 ΙΟΥΛΙΟΥ ΕΩΣ ΔΕΥΤΕΡΑ 13

Διαβάστε περισσότερα

Προσχέδιο έργου Ανάδειξης των Καταλόγων και της Βιβλιοθήκης της Ιεράς Μονής Καρακάλλου (Δεκέμβριος 2008)

Προσχέδιο έργου Ανάδειξης των Καταλόγων και της Βιβλιοθήκης της Ιεράς Μονής Καρακάλλου (Δεκέμβριος 2008) Προσχέδιο έργου Ανάδειξης των Καταλόγων και της Βιβλιοθήκης της Ιεράς Μονής Καρακάλλου (Δεκέμβριος 2008)

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΛΟΣ 1ης ΑΠΟ 6 ΣΕΛΙ ΕΣ

ΤΕΛΟΣ 1ης ΑΠΟ 6 ΣΕΛΙ ΕΣ ΑΡΧΗ 1ης ΣΕΛΙ ΑΣ ΚΕΝΤΡΙΚΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΕΙΔΙΚΩΝ ΜΑΘΗΜΑΤΩΝ ΣΑΒΒΑΤΟ 28 ΙΟΥΝΙΟΥ 2014 ΚΟΙΝΗ ΕΞΕΤΑΣΗ ΟΛΩΝ ΤΩΝ ΥΠΟΨΗΦΙΩΝ ΣΤΟ ΓΡΑΜΜΙΚΟ ΣΧΕΔΙΟ ΣΥΝΟΛΟ ΣΕΛΙΔΩΝ ΕΞΙ (6) ΘΕΜΑ: «ΜΙΚΡΗ ΕΞΟΧΙΚΗ ΚΑΤΟΙΚΙΑ» ΠΕΡΙΓΡΑΦΗ: Το κτήριο

Διαβάστε περισσότερα

ΤΑ ΜΟΝΟΠΑΤΙΑ ΤΩΝ ΜΕΤΕΩΡΩΝ

ΤΑ ΜΟΝΟΠΑΤΙΑ ΤΩΝ ΜΕΤΕΩΡΩΝ ΤΑ ΜΟΝΟΠΑΤΙΑ ΤΩΝ ΜΕΤΕΩΡΩΝ ΕΙΣΑΓΩΓΗ Για να γνωρίσει κάποιος τα Μετέωρα και να βιώσει τη μαγεία του πέτρινου δάσους, ο καλύτερος και μοναδικός τρόπος είναι να πεζοπορήσει ανάμεσα στους Μετεωρίτικους πύργους

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΣΚΛΗΣΗ Αγαπητοί συνεργάτες, Το γραφείο µας σε συνεργασία µε την Ένωση Ξενοδοχείων Αρκαδίας και µε τη στήριξη των ήµων Τρίπολης, Γορτυνίας και του Επιµελητήριο Αρκαδίας σας προσκαλούν να συµµετέχετε

Διαβάστε περισσότερα

ΓΙΑ ΤΙΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΤΟΥ ΕΑΠ ΓΙΑ ΤΟ ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΟ ΕΤΟΣ 2012-13 ΕΑΠ ΕΛΠ 12 ΘΕΜΑΤΑ ΚΑΙ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΑΠΟ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΠΡΟΗΓΟΥΜΕΝΩΝ ΕΤΩΝ

ΓΙΑ ΤΙΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΤΟΥ ΕΑΠ ΓΙΑ ΤΟ ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΟ ΕΤΟΣ 2012-13 ΕΑΠ ΕΛΠ 12 ΘΕΜΑΤΑ ΚΑΙ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΑΠΟ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΠΡΟΗΓΟΥΜΕΝΩΝ ΕΤΩΝ ΓΙΑ ΤΙΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΤΟΥ ΕΑΠ ΓΙΑ ΤΟ ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΟ ΕΤΟΣ 2012-13 ΕΑΠ ΕΛΠ 12 ΑΠΟ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΠΡΟΗΓΟΥΜΕΝΩΝ ΕΤΩΝ 1 ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΛΠ 12 ΕΛΠ 12 Απαντήστε σε τρία (3) από τα παρακάτω πέντε (5) θέματα. Θέμα 1. Το μυκηναϊκό

Διαβάστε περισσότερα

ΚΑΛΑΜΠΑΚΑ-ΜΕΤΕΩΡΑ ΜΕΤΕΩΡΑ

ΚΑΛΑΜΠΑΚΑ-ΜΕΤΕΩΡΑ ΜΕΤΕΩΡΑ ΚΑΛΑΜΠΑΚΑ-ΜΕΤΕΩΡΑ ΜΕΤΕΩΡΑ Στο δρόµο Τρικάλων- Καλαµπάκας, 3 χιλιόµετρα πριν από ταμετέωρα, ορθώνεται πάνω από το χωριό Θεόπετρα ένας βραχώδης ασβεστολιθικός όγκος, στη βορειοανατολική πλευρά του οποίου

Διαβάστε περισσότερα

www.kalymnikifilia.gr

www.kalymnikifilia.gr Η επιρροή του ελληνικού πολιτισμού και της ελληνικής γλώσσας στη διαμόρφωση του ρωσικού εκπαιδευτικού συστήματος (το παράδειγμα των Εκπαιδευτικών ιδρυμάτων της Μόσχας) ΒΑΝΤΙΜ ΓΙΑΡΟΒΟÏ Kαθηγητής μουσικής

Διαβάστε περισσότερα

Από τα παιδιά της Β 2

Από τα παιδιά της Β 2 Από τα παιδιά της Β 2 Γιαλούσα Η Γιαλούσα βρίσκεται στην Καρπασία. Είναι κοντά στο Μοναστήρι του Αποστόλου Ανδρέα. Το χωριό οφείλει το όνομα του στη θέση του, που είναι δίπλα από τη θάλασσα. Οι κάτοικοι

Διαβάστε περισσότερα

ΜΕΛΕΤΗ ΣΥΝΤΗΡΗΣΗΣ ΕΙΚΟΝΩΝ ΤΕΜΠΛΟΥ ΚΑΘΕΔΡΙΚΟΥ ΙΕΡΟΥ ΝΑΟΥ ΑΘΗΝΩΝ «Ο ΕΥΑΓΓΕΛΙΣΜΟΣ ΤΗΣ ΘΕΟΤΟΚΟΥ»

ΜΕΛΕΤΗ ΣΥΝΤΗΡΗΣΗΣ ΕΙΚΟΝΩΝ ΤΕΜΠΛΟΥ ΚΑΘΕΔΡΙΚΟΥ ΙΕΡΟΥ ΝΑΟΥ ΑΘΗΝΩΝ «Ο ΕΥΑΓΓΕΛΙΣΜΟΣ ΤΗΣ ΘΕΟΤΟΚΟΥ» ΜΕΛΕΤΗ ΣΥΝΤΗΡΗΣΗΣ ΕΙΚΟΝΩΝ ΤΕΜΠΛΟΥ ΚΑΘΕΔΡΙΚΟΥ ΙΕΡΟΥ ΝΑΟΥ ΑΘΗΝΩΝ «Ο ΕΥΑΓΓΕΛΙΣΜΟΣ ΤΗΣ ΘΕΟΤΟΚΟΥ» ΑΘΗΝΑ 2012 ΕΡΓΟ: ΣΥΝΤΗΡΗΣΗ ΕΙΚΟΝΩΝ ΤΕΜΠΛΟΥ ΚΑΘΕΔΡΙΚΟΥ ΙΕΡΟΥ ΝΑΟΥ ΑΘΗΝΩΝ «Ο ΕΥΑΓΓΕΛΙΣΜΟΣ ΤΗΣ ΘΕΟΤΟΚΟΥ» ΕΚΠΟΝΗΣΗ

Διαβάστε περισσότερα

ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΕΣ ΔΡΑΣΕΙΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΚΡΟΠΟΛΗ ΚΑΙ ΤΟ ΜΟΥΣΕΙΟ

ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΕΣ ΔΡΑΣΕΙΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΚΡΟΠΟΛΗ ΚΑΙ ΤΟ ΜΟΥΣΕΙΟ ΜΟΥΣΕΙΟ-ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ I ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΕΣ ΔΡΑΣΕΙΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΚΡΟΠΟΛΗ ΚΑΙ ΤΟ ΜΟΥΣΕΙΟ ΚΟΡΝΗΛΙΑ ΧΑΤΖΗΑΣΛΑΝΗ, ΕΙΡΗΝΗ ΚΑΪΜΑΡΑ, ΑΣΗΜΙΝΑ ΛΕΟΝΤΗ Η σχολική χρονιά 2009-2010 ξεκίνησε για τον Τομέα Ενημέρωσης και Εκπαίδευσης

Διαβάστε περισσότερα

ΤΜΗΜΑ ΕΙΚΑΣΤΙΚΩΝ ΚΑΙ ΕΦΑΡΜΟΣΜΈΝΩΝ ΤΕΧΝΏΝ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΔΥΤΙΚΗΣ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ. Μάθημα: Τεχνολογία Υλικών. Όνομα: Νικόλαος Καρναμπατίδης ΑΕΜ:438

ΤΜΗΜΑ ΕΙΚΑΣΤΙΚΩΝ ΚΑΙ ΕΦΑΡΜΟΣΜΈΝΩΝ ΤΕΧΝΏΝ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΔΥΤΙΚΗΣ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ. Μάθημα: Τεχνολογία Υλικών. Όνομα: Νικόλαος Καρναμπατίδης ΑΕΜ:438 ΤΜΗΜΑ ΕΙΚΑΣΤΙΚΩΝ ΚΑΙ ΕΦΑΡΜΟΣΜΈΝΩΝ ΤΕΧΝΏΝ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΔΥΤΙΚΗΣ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ Μάθημα: Τεχνολογία Υλικών Όνομα: Νικόλαος Καρναμπατίδης ΑΕΜ:438 Εξάμηνο: 8 ο (εικ.1) Νίκη της ΣαμοθράκηςParis, Musée du Louvre Φθορά:

Διαβάστε περισσότερα

ΡΩΜΑΪΚΗ ΤΕΧΝΗ 146Π.Χ. 488Μ.Χ.

ΡΩΜΑΪΚΗ ΤΕΧΝΗ 146Π.Χ. 488Μ.Χ. ΡΩΜΑΪΚΗ ΤΕΧΝΗ 146Π.Χ. 488Μ.Χ. Το 146 π.χ. οι Ρωμαίοι κατακτούν την Ελλάδα και ιδρύουν την αυτοκρατορία τους στα ερείπια των ελληνιστικών βασιλείων του Αλεξάνδρου. Οι Ρωμαίοι θαύμαζαν τον ελληνικό πολιτισμό

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΝΤΗΡΗΤΗΣ ΑΡΧΑΙΟΤΗΤΩΝ & ΕΡΓΩΝ ΤΕΧΝΗΣ

ΣΥΝΤΗΡΗΤΗΣ ΑΡΧΑΙΟΤΗΤΩΝ & ΕΡΓΩΝ ΤΕΧΝΗΣ ΣΥΝΤΗΡΗΤΗΣ ΑΡΧΑΙΟΤΗΤΩΝ & ΕΡΓΩΝ ΤΕΧΝΗΣ ΚΩΔΙΚΟΠΟΙΗΣΗ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΟΣ Δεν έχει καταχωρηθεί κωδικός επαγγέλματος από την Εθνική Στατιστική Υπηρεσία ΠΕΡΙΓΡΑΦΗ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΟΣ Αντικείμενο του ισχύοντος προγράμματος

Διαβάστε περισσότερα

E N O T H T A YΠOMNHMA. Οδηγοί του κόσμου, Τα ελληνικά νησιά, εκδ. ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΗ, Αθήνα, 1998

E N O T H T A YΠOMNHMA. Οδηγοί του κόσμου, Τα ελληνικά νησιά, εκδ. ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΗ, Αθήνα, 1998 0-0086_D3_GLOSSA_TEYXOS C GLOSSA 2/9/2 0:6 AM Page 78 6 Η Ρόδος Η Ρόδος είναι το μεγαλύτερο νησί των Δωδεκα - νήσων. Δίκαια την αποκαλούν το μαργαριτάρι της Μεσογείου. Οι σπάνιες ομορφιές της ξεδιπλώ νο

Διαβάστε περισσότερα

ΕΛΓΙΝΕΙΑ ΜΑΡΜΑΡΑ Με τον όρο ΕΛΓΙΝΕΙΑ ΜΑΡΜΑΡΑ εννοούμε τα μαρμάρινα γλυπτά του Παρθενώνα που βρίσκονται στο Βρετανικό Μουσείο. Αυτά τα γλυπτά ήταν στα

ΕΛΓΙΝΕΙΑ ΜΑΡΜΑΡΑ Με τον όρο ΕΛΓΙΝΕΙΑ ΜΑΡΜΑΡΑ εννοούμε τα μαρμάρινα γλυπτά του Παρθενώνα που βρίσκονται στο Βρετανικό Μουσείο. Αυτά τα γλυπτά ήταν στα ΕΛΓΙΝΕΙΑ ΜΑΡΜΑΡΑ Με τον όρο ΕΛΓΙΝΕΙΑ ΜΑΡΜΑΡΑ εννοούμε τα μαρμάρινα γλυπτά του Παρθενώνα που βρίσκονται στο Βρετανικό Μουσείο. Αυτά τα γλυπτά ήταν στα αετώματα, στις μετώπες και στη ζωφόρο του Παρθενώνα,

Διαβάστε περισσότερα

Είναι αυτή η πρώτη πόλη της υτικής Ευρώπης;

Είναι αυτή η πρώτη πόλη της υτικής Ευρώπης; Είναι αυτή η πρώτη πόλη της υτικής Ευρώπης; Μέρος της οχύρωσης Οι αρχαιολογικές ανασκαφές που διενεργούνται στην περιοχή της La Bastida (Totana, Murcia στην Ισπανία) έχουν αποκαλύψει ένα επιβλητικό οχυρωματικό

Διαβάστε περισσότερα

Τα νοσοκομεία στο Βυζάντιο

Τα νοσοκομεία στο Βυζάντιο Τα νοσοκομεία στο Βυζάντιο Στον αρχαίο ελληνικό κόσμο, όπως και στην μεσαιωνική βυζαντινή αυτοκρατορία η πίστη και η ιατρική ήσαν ανέκαθεν στενά συνδεδεμένες. Χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτελούν τα Ασκληπιεία

Διαβάστε περισσότερα

F ΣΥΜΠΛΗΡΩΝΕΤΑΙ ΑΠΟ ΤΟΝ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΑ ή ΕΠΙΣΚΕΠΤΗ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ ΚΑΙ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ ΣΗΜΕΙΩΣΤΕ ΣΤΑ ΤΕΤΡΑΓΩΝΑΚΙΑ þ:

F ΣΥΜΠΛΗΡΩΝΕΤΑΙ ΑΠΟ ΤΟΝ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΑ ή ΕΠΙΣΚΕΠΤΗ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ ΚΑΙ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ ΣΗΜΕΙΩΣΤΕ ΣΤΑ ΤΕΤΡΑΓΩΝΑΚΙΑ þ: ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ F ΣΥΜΠΛΗΡΩΝΕΤΑΙ ΑΠΟ ΤΟΝ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΑ ή ΕΠΙΣΚΕΠΤΗ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ ΚΑΙ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ ΣΗΜΕΙΩΣΤΕ ΣΤΑ ΤΕΤΡΑΓΩΝΑΚΙΑ þ: ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΓΙΑ ΤΟΝ ΕΠΙΣΚΕΠΤΗ ΠΟΥ ΡΩΤΕΙΤΑΙ: -ΦΥΛΟ: ΑΡΣΕΝΙΚΟq, ΘΗΛΥΚΟ q -

Διαβάστε περισσότερα

CHORD-Πολιτιστική Κληρονομιά: Αξιοποίηση Δυναμικού για Περιφερειακή Ανάπτυξη Καβάλα, 29 Ιουλίου 2011

CHORD-Πολιτιστική Κληρονομιά: Αξιοποίηση Δυναμικού για Περιφερειακή Ανάπτυξη Καβάλα, 29 Ιουλίου 2011 CHORD-Πολιτιστική Κληρονομιά: Αξιοποίηση Δυναμικού για Περιφερειακή Ανάπτυξη Καβάλα, 29 Ιουλίου 2011 ΤΑΥΤΟΤΗΤΑ Η ΕΝΑ ΧΙΟΥ ΑΝΑΠΤΥΞΙΑΚΗ ΑΝΩΝΥΜΟΣ ΕΤΑΙΡΕΙΑ είναι Νομικό Πρόσωπο Ιδιωτικού Δικαίου (ΝΠΙΔ) κερδοσκοπικού

Διαβάστε περισσότερα

ΟΜΙΛΟΣ ΜΝΗΜΗΣ ΚΑΤΕΧΟΜΕΝΩΝ

ΟΜΙΛΟΣ ΜΝΗΜΗΣ ΚΑΤΕΧΟΜΕΝΩΝ ΟΜΙΛΟΣ ΜΝΗΜΗΣ ΚΑΤΕΧΟΜΕΝΩΝ Ο ΟΜΙΛΟΣ ΜΝΗΜΗΣ ΚΑΤΕΧΟΜΕΝΩΝ, στις διάφορες δραστηριότητες που διοργανώνει κάθε χρόνο, προσπαθεί να αφυπνίσει τους μαθητές για το πρόβλημα που αντιμετωπίζει η Κύπρος εξαιτίας της

Διαβάστε περισσότερα

ΤΟ ΜΟΥΣΙΚΟ ΠΑΕΙ ΜΟΥΣΕΙΟ! Η Α ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ ΤΟΥ Μ.Σ.Θ.

ΤΟ ΜΟΥΣΙΚΟ ΠΑΕΙ ΜΟΥΣΕΙΟ! Η Α ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ ΤΟΥ Μ.Σ.Θ. ΤΟ ΜΟΥΣΙΚΟ ΠΑΕΙ ΜΟΥΣΕΙΟ! ΜΟΥΣΙΚΟ ΣΧΟΛΕΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΜΟΥΣΕΙΑΚΗ ΑΓΩΓΗ, 2012-2013 ΥΠΕΥΘΥΝΕΣ ΚΑΘΗΓΗΤΡΙΕΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ: Α. ΑΡΖΟΓΛΟΥ & Ε. ΤΖΗΜΟΥΛΗ ΚΑΘΗΓΗΤΕΣ-ΣΥΝΟΔΟΙ: Τ. ΚΥΡΙΑΖΙΚΙΔΟΥ & Δ. ΤΖΟΒΑΝΑΚΗΣ Παρασκευή,

Διαβάστε περισσότερα

Πανεπιστήμιο Κύπρου ΑΡΗ 311. Τμήμα Αρχιτεκτονικής Εαρινό Εξάμηνο 2013 ΠΕΡΑ ΟΡΕΙΝΗΣ. Χωριό: Πέρα Ορεινής Θέμα μελέτης: Προσόψεις.

Πανεπιστήμιο Κύπρου ΑΡΗ 311. Τμήμα Αρχιτεκτονικής Εαρινό Εξάμηνο 2013 ΠΕΡΑ ΟΡΕΙΝΗΣ. Χωριό: Πέρα Ορεινής Θέμα μελέτης: Προσόψεις. Πανεπιστήμιο Κύπρου ΑΡΗ 311 Πολυτεχνική Σχολή Παραδοσιακή Αρχιτεκτονική Τμήμα Αρχιτεκτονικής Εαρινό Εξάμηνο 2013 Χωριό: Πέρα Ορεινής Θέμα μελέτης: Προσόψεις ΠΕΡΑ ΟΡΕΙΝΗΣ Φαρζανέ Κοχαρή ΓΕΝΙΚΑ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΑ

Διαβάστε περισσότερα

Προϊστορική οικία από το Ακρωτήρι Θήρας (16ος αι. π.χ.)

Προϊστορική οικία από το Ακρωτήρι Θήρας (16ος αι. π.χ.) Προϊστορική οικία από το Ακρωτήρι Θήρας (16ος αι. π.χ.) Μελέτη: Κ. Παλυβού Κατασκευή: Ι. Γιαννόπουλος Ιδιοκτησία: Εταιρεία Μελέτης Αρχαίας Ελληνικής Τεχνολογίας/TEE Η λεγόμενη Ξεστή 3 ήταν σημαντικό δημόσιο

Διαβάστε περισσότερα

Π Ι Σ Τ Ο Π Ο Ι Η Σ Η Ε Π Α Ρ Κ Ε Ι Α Σ Τ Η Σ ΕΛΛΗΝΟΜΑΘΕΙΑΣ Κ Α Τ Α Ν Ο Η Σ Η Π Ρ Ο Φ Ο Ρ Ι Κ Ο Υ Λ Ο Γ Ο Υ Π Ρ Ω Τ Η Σ Ε Ι Ρ Α Δ Ε Ι Γ Μ Α Τ Ω Ν

Π Ι Σ Τ Ο Π Ο Ι Η Σ Η Ε Π Α Ρ Κ Ε Ι Α Σ Τ Η Σ ΕΛΛΗΝΟΜΑΘΕΙΑΣ Κ Α Τ Α Ν Ο Η Σ Η Π Ρ Ο Φ Ο Ρ Ι Κ Ο Υ Λ Ο Γ Ο Υ Π Ρ Ω Τ Η Σ Ε Ι Ρ Α Δ Ε Ι Γ Μ Α Τ Ω Ν Ε Π Α Ρ Κ Ε Ι Α Σ Τ Η Σ ΕΛΛΗΝΟΜΑΘΕΙΑΣ Κ Α Τ Α Ν Ο Η Σ Η Π Ρ Ο Φ Ο Ρ Ι Κ Ο Υ Λ Ο Γ Ο Υ Π Ρ Ω Τ Η Σ Ε Ι Ρ Α Δ Ε Ι Γ Μ Α Τ Ω Ν 2 5 Μ 0 Ν Α Δ Ε Σ 1 Y Π Ο Υ Ρ Γ Ε Ι Ο Π Α Ι Δ Ε Ι Α Σ Κ Α Ι Θ Ρ Η Σ Κ Ε Υ Μ Α

Διαβάστε περισσότερα

Ο Ναός της Παναγίας Ποδύθου στη Γαλάτα. Ελληνικά

Ο Ναός της Παναγίας Ποδύθου στη Γαλάτα. Ελληνικά 1 Ο Ναός της Παναγίας Ποδύθου στη Γαλάτα Ελληνικά 2 Ο Ναός της Παναγίας Ποδύθου στη Γαλάτα Ο Ναός της Παναγίας Ελεούσας Ποδύθου, ανήκει στη μεταβυζαντινή περίοδο και κτίστηκε στις αρχές του 16 ου αιώνα,

Διαβάστε περισσότερα

ΔΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗ ΠΕΡΙΗΓΗΣΗ ΣΤΗΝ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΥΠΟΛΗ ΤΟΥ ΣΥΝΔΕΣΜΟΥ ΦΙΛΟΛΟΓΩΝ Ν.ΣΕΡΡΩΝ.

ΔΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗ ΠΕΡΙΗΓΗΣΗ ΣΤΗΝ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΥΠΟΛΗ ΤΟΥ ΣΥΝΔΕΣΜΟΥ ΦΙΛΟΛΟΓΩΝ Ν.ΣΕΡΡΩΝ. ΔΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗ ΠΕΡΙΗΓΗΣΗ ΣΤΗΝ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΥΠΟΛΗ ΤΟΥ ΣΥΝΔΕΣΜΟΥ ΦΙΛΟΛΟΓΩΝ Ν.ΣΕΡΡΩΝ. Ένα μοναδικό ταξίδι, οδοιπορικό στην ιστορία του πολιτισμού και της εκπαίδευσης των Ελλήνων, σχεδίασε

Διαβάστε περισσότερα

Η κεραμική τέχνη στην αρχαία Ελλάδα

Η κεραμική τέχνη στην αρχαία Ελλάδα Θέμα της διδακτικής πρότασης Η κεραμική τέχνη στην αρχαία Ελλάδα Τάξη: Α Γυμνασίου Στοχοθεσία Επιδιώκεται οι μαθητές/τριες να εξοικειωθούν με τους τύπους, τα ονόματα και τις χρήσεις των αγγείων της αρχαιότητας.

Διαβάστε περισσότερα

ΤΟ ΘΕΑΤΡΟ ΣΤΗΝ ΤΑΥΡΙΚΗ ΧΕΡΣΟΝΗΣΟ ΚΑΙ Η ΕΚΚΛΗΣΙΑ ΜΕ ΤΗΝ ΛΕΙΨΑΝΟΘΗΚΗ. Γιώργος Κωστόπουλος

ΤΟ ΘΕΑΤΡΟ ΣΤΗΝ ΤΑΥΡΙΚΗ ΧΕΡΣΟΝΗΣΟ ΚΑΙ Η ΕΚΚΛΗΣΙΑ ΜΕ ΤΗΝ ΛΕΙΨΑΝΟΘΗΚΗ. Γιώργος Κωστόπουλος ΤΟ ΘΕΑΤΡΟ ΣΤΗΝ ΤΑΥΡΙΚΗ ΧΕΡΣΟΝΗΣΟ ΚΑΙ Η ΕΚΚΛΗΣΙΑ ΜΕ ΤΗΝ ΛΕΙΨΑΝΟΘΗΚΗ Γιώργος Κωστόπουλος Ένα από τα πιο διακριτά σημεία του εκτεταμένου αρχαιολογικού χώρου της αρχαίας Χερσονήσου βυζαντινής Χερσώνος, που

Διαβάστε περισσότερα

«H ΧΡΗΣΙΜΟΤΗΤΑ ΤΗΣ ΘΑΛΑΣΣΑΣ ΑΠΟ ΤΑ ΑΡΧΑΙΑ ΧΡΟΝΙΑ ΕΩΣ ΣΗΜΕΡΑ»

«H ΧΡΗΣΙΜΟΤΗΤΑ ΤΗΣ ΘΑΛΑΣΣΑΣ ΑΠΟ ΤΑ ΑΡΧΑΙΑ ΧΡΟΝΙΑ ΕΩΣ ΣΗΜΕΡΑ» «H ΧΡΗΣΙΜΟΤΗΤΑ ΤΗΣ ΘΑΛΑΣΣΑΣ ΑΠΟ ΤΑ ΑΡΧΑΙΑ ΧΡΟΝΙΑ ΕΩΣ ΣΗΜΕΡΑ» Ο ΑΝΘΡΩΠΟΣ ΚΑΙ Η ΘΑΛΑΣΣΑ Οι χρησιμότητες της θάλασσας είναι πολλές όπως πολλές είναι κι οι ωφέλειες που η θάλασσα παρέχει στον άνθρωπο. Ο ι

Διαβάστε περισσότερα

ÊÚÔ ÙË ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΜΟΥΣΕΙΑΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ

ÊÚÔ ÙË ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΜΟΥΣΕΙΑΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ ΕΠΑΡΧΙΑΚΟ ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΚΟ ΜΟΥΣΕΙΟ ΛΕΜΕΣΟΥ appleúè ÊÚÔ ÙË ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΜΟΥΣΕΙΑΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ- ΔΗΜΟΤΙΚΗ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ ΜΕ ΤΗ ΣΤΗΡΙΞΗ ΤΩΝ ΠΟΛΙΤΙΣΤΙΚΩΝ ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ ΤΟΥ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟΥ

Διαβάστε περισσότερα

ΗΡΑΚΛΕΙΟ - ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗ ΠΕΡΙΗΓΗΣΗ ΠΟΛΗΣ

ΗΡΑΚΛΕΙΟ - ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗ ΠΕΡΙΗΓΗΣΗ ΠΟΛΗΣ 1 η μέρα: ΗΡΑΚΛΕΙΟ - ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗ ΠΕΡΙΗΓΗΣΗ ΠΟΛΗΣ Συγκέντρωση στο αεροδρόμιο Ν. Καζαντάκης. Επιβίβαση στο αεροσκάφος και με απευθείας πτήση αναχώρηση για την Θεσσαλονίκη. Άφιξη και αναχώρηση για μια πρώτη

Διαβάστε περισσότερα

9 ημέρες 8 νύχτες Colombo Habarana Dambulla - Kandy Pinawella - Nuwara Eliya Katharagama

9 ημέρες 8 νύχτες Colombo Habarana Dambulla - Kandy Pinawella - Nuwara Eliya Katharagama 9 ημέρες 8 νύχτες Colombo Habarana Dambulla - Kandy Pinawella - Nuwara Eliya Katharagama 1 η 2 η ημέρα Αθήνα Κολόμπο - Νεγκόμπο Αναχώρηση από την Αθήνα και άφιξη στην πρωτεύουσα της Σρι Λάνκα Colombo με

Διαβάστε περισσότερα

«Το σταυροδρόµι του πολιτισµού» Ένας προορισµός για όλες τις εποχές του χρόνου!

«Το σταυροδρόµι του πολιτισµού» Ένας προορισµός για όλες τις εποχές του χρόνου! ήµος ΘΗΒΑΙΩΝ 2 ΘΗΒΑ «Το σταυροδρόµι του πολιτισµού» Ένας προορισµός για όλες τις εποχές του χρόνου! Έδρα του ήµου είναι η επτάπυλη και επτάλοφη Θήβα, πόλη πανάρχαια και σεβαστή στην ιστορία και την παράδοση.

Διαβάστε περισσότερα

Βοιωτικός Ορχομενός και Μονή της Παναγίας Σκριπού Πανόραμα Ταξιδιωτικές Σημειώσεις apan.gr

Βοιωτικός Ορχομενός και Μονή της Παναγίας Σκριπού Πανόραμα Ταξιδιωτικές Σημειώσεις apan.gr Βοιωτικός Ορχομενός και Μονή της Παναγίας Σκριπού Πανόραμα Ταξιδιωτικές Σημειώσεις apan.gr Στα βαμβακοχώραφα της Κωπαΐδας (12 χλμ ΒΑ της Λιβαδειάς), υπάρχει ένας τόπος κατοικημένος από τα προϊστορικά χρόνια.

Διαβάστε περισσότερα

Τευχος δευτερο. αρχεία. Πηγεσ γνωσησ, πηγεσ μνημησ Τα αρχεία στους αρχαϊκούς και κλασικούς χρόνους. Ασκήσεις επί λίθου

Τευχος δευτερο. αρχεία. Πηγεσ γνωσησ, πηγεσ μνημησ Τα αρχεία στους αρχαϊκούς και κλασικούς χρόνους. Ασκήσεις επί λίθου Τευχος δευτερο αρχεία Πηγεσ γνωσησ, πηγεσ μνημησ Τα αρχεία στους αρχαϊκούς και κλασικούς χρόνους Ασκήσεις επί λίθου Άσκηση 1η Οι θησαυροί του ιερού Οι ιερείς της Βραυρωνίας Αρτέμιδος κάνουν απογραφή των

Διαβάστε περισσότερα

Αξιοθέατα Μακεδονίας, Στερεάς Ελλάδας και Θράκης

Αξιοθέατα Μακεδονίας, Στερεάς Ελλάδας και Θράκης PROJECT Β ΤΕΤΡΑΜΗΝΟΥ Αξιοθέατα Μακεδονίας, Στερεάς Ελλάδας και Θράκης Μέλη: Αλέξανδρος Χατζόπουλος, Δέσποινα Γρηγοριάδου, Μαρία Γούλα, Αθανάσιος Ουζούνης, Ευθύμης Καραβίτης, Δημήτρης Χατζηβλασίου Επιμελητές:

Διαβάστε περισσότερα

ΤΟ ΑΡΧΑΙΟ ΘΕΑΤΡΟ ΤΗΣ ΛΙΝΔΟΥ ΣΟΦΙΑ ΒΑΣΑΛΟΥ ΒΠΠΓ

ΤΟ ΑΡΧΑΙΟ ΘΕΑΤΡΟ ΤΗΣ ΛΙΝΔΟΥ ΣΟΦΙΑ ΒΑΣΑΛΟΥ ΒΠΠΓ ΤΟ ΑΡΧΑΙΟ ΘΕΑΤΡΟ ΤΗΣ ΛΙΝΔΟΥ ΣΟΦΙΑ ΒΑΣΑΛΟΥ ΒΠΠΓ Περιγραφή μνημείου Το αρχαίο θέατρο της Λίνδου διαμορφώνεται στους πρόποδες της δυτικής πλαγιάς του βράχου της λινδιακής ακρόπολης. Το κοίλο χωρίζεται σε

Διαβάστε περισσότερα

ΙΑΚΟΠΕΣ ΑΠΟ ΤΗ ΛΟΓΙΚΗ. Μιχάλης Αρφαράς

ΙΑΚΟΠΕΣ ΑΠΟ ΤΗ ΛΟΓΙΚΗ. Μιχάλης Αρφαράς ΙΑΚΟΠΕΣ ΑΠΟ ΤΗ ΛΟΓΙΚΗ Μιχάλης Αρφαράς «ΤΟ ΦΕΓΓΑΡΙ ΓΕΝΝΑΕΙ ΤΙΣ ΜΕΓΑΛΕΣ ΣΚΙΕΣ, Ο ΗΛΙΟΣ ΤΙΣ ΕΠΙΜΟΝΕΣ.» Η προσωπική διαδροµή του Μιχάλη Αρφαρά έχει να κάνει µε τη ΣΚΙΑ. Η γέννησή του σε µια χώρα σαν την Ελλάδα,

Διαβάστε περισσότερα

Έκθεση καθαρισμού της αμφιπρόσωπης εικόνας του Βυζαντινού Μουσείου

Έκθεση καθαρισμού της αμφιπρόσωπης εικόνας του Βυζαντινού Μουσείου Έκθεση καθαρισμού της αμφιπρόσωπης εικόνας του Βυζαντινού Μουσείου Τάσος ΜΑΡΓΑΡΙΤΩΦ Δελτίον XAE 1 (1959), Περίοδος Δ'. Στη μνήμη του Νίκου Βέη (1883-1958) Σελ. 144-148 ΑΘΗΝΑ 1960 ΕΚΘΕΣΗ ΚΑΘΑΡΙΣΜΟΥ ΤΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

Διεύθυνση Εθνικού Αρχείου Μνηµείων

Διεύθυνση Εθνικού Αρχείου Μνηµείων Διεύθυνση Εθνικού Αρχείου Μνηµείων Υπουργείο Πολιτισµού - Διεύθυνση Εθνικού Αρχείου Μνηµείων Αγ. Ασωµάτων 11, 105 53 Αθήνα Τηλ: 210-3229820, 210-3225323 Φαξ: 210-3225628 E-mail: deam@culture.gr Ιστοσελίδες:

Διαβάστε περισσότερα

Ενότητα 1 : Το ταξίδι των λέξεων στον χρόνο

Ενότητα 1 : Το ταξίδι των λέξεων στον χρόνο Αρχαία Ελληνική Γλώσσα Α Γυμνασίου Ενότητα 1 : Το ταξίδι των λέξεων στον χρόνο 1 1 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ Διαφάνειες Οι Έλληνες και η ελληνική γλώσσα 3-4 Η καταγωγή του ελληνικού αλφαβήτου 5-7 Οι διάλεκτοι της Αρχαίας

Διαβάστε περισσότερα

Οικονομική Προσφορά για την οργάνωση της πενθήμερης εκδρομής της Γ τάξης Λυκείου του Πρότυπου Πειραματικού Γενικού

Οικονομική Προσφορά για την οργάνωση της πενθήμερης εκδρομής της Γ τάξης Λυκείου του Πρότυπου Πειραματικού Γενικού Οικονομική Προσφορά για την οργάνωση της πενθήμερης εκδρομής της Γ τάξης Λυκείου του Πρότυπου Πειραματικού Γενικού Λυκείου Ηρακλείου στη Θεσσαλονίκη Χρόνος πραγματοποίησης εκδρομής: Μεταξύ 23/2/2012 και

Διαβάστε περισσότερα

ΤΟ ΧΡΩΜΑ ΣΤΟ GRAFFITI ΚΑΙ ΣΤΟ TATTOO. Αγγελόπουλος Βασίλης

ΤΟ ΧΡΩΜΑ ΣΤΟ GRAFFITI ΚΑΙ ΣΤΟ TATTOO. Αγγελόπουλος Βασίλης ΤΟ ΧΡΩΜΑ ΣΤΟ GRAFFITI ΚΑΙ ΣΤΟ TATTOO Αγγελόπουλος Βασίλης Το γκράφιτι βρίσκεται πολλά χρόνια στην ζωή μας. Είτε το καταλαβαίνουμε είτε όχι οι τοίχοι γύρω μας είναι γεμάτοι από αυτά δίνοντας χρώμα και ζωντάνια

Διαβάστε περισσότερα

www.pilionwalks.com Caroline Pluvier & Ruud Schreuder 1

www.pilionwalks.com Caroline Pluvier & Ruud Schreuder 1 5. Δράκεια - Χάνια - Δράκεια Mάιος 2015 - Επειδή θα συναντήσετε μερικά προβλήματα κάνοντας αυτή την διαδρομή τώρα, σας συνιστούμε να μη την κάνετε μέχρι να την ελέγξουμε έμεις οι ίδιοι τον Σεπτέμβριο.

Διαβάστε περισσότερα

Μυκηναϊκή θρησκεία. 3. Από την ανασκαφή θρησκευτικών κτηρίων στα ανάκτορα και ιερών σε οικίες

Μυκηναϊκή θρησκεία. 3. Από την ανασκαφή θρησκευτικών κτηρίων στα ανάκτορα και ιερών σε οικίες Μυκηναϊκή θρησκεία Τα στοιχεία που διαθέτουμε για αυτήν προέρχονται: 1.Από την εικονογραφία σφραγιστικών δακτυλιδιών, σφραγίδων, τοιχογραφιών και αντικειμένων μικροτεχνίας (ελεφαντουργίας κλπ). Κεντρική

Διαβάστε περισσότερα

ΤΙ ΕΙΝΑΙ OΜΩΣ ΔΙΑΤΡΟΦΗ; Οι άνθρωποι όπως όλοι οι ζωντανοί οργανισμοί έχουν ανάγκη από τροφή και νερό, για να μεγαλώσουν σωστά.

ΤΙ ΕΙΝΑΙ OΜΩΣ ΔΙΑΤΡΟΦΗ; Οι άνθρωποι όπως όλοι οι ζωντανοί οργανισμοί έχουν ανάγκη από τροφή και νερό, για να μεγαλώσουν σωστά. ΔΙΑΤΡΟΦΗ Γ 2 ΤΙ ΕΙΝΑΙ OΜΩΣ ΔΙΑΤΡΟΦΗ; Οι άνθρωποι όπως όλοι οι ζωντανοί οργανισμοί έχουν ανάγκη από τροφή και νερό, για να μεγαλώσουν σωστά. λάδι Στη διατροφή εμπλέκονται οι γονείς, τα παιδιά, οι μάγειροι

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΒΛΙΟ ΕΚΑΤΟ ΤΕΤΑΡΤΟ. ΤΟ ΠΑΛΙΟΦΡΑΝΤΖΙ (ΠΑΛΙΟΥΦΡΑΝΤΖΙ) Του Αντιστρατήγου ε.α. Παναγιώτη Πανταζή.

ΒΙΒΛΙΟ ΕΚΑΤΟ ΤΕΤΑΡΤΟ. ΤΟ ΠΑΛΙΟΦΡΑΝΤΖΙ (ΠΑΛΙΟΥΦΡΑΝΤΖΙ) Του Αντιστρατήγου ε.α. Παναγιώτη Πανταζή. ΒΙΒΛΙΟ ΕΚΑΤΟ ΤΕΤΑΡΤΟ ΤΟ ΠΑΛΙΟΦΡΑΝΤΖΙ (ΠΑΛΙΟΥΦΡΑΝΤΖΙ) Του Αντιστρατήγου ε.α. Παναγιώτη Πανταζή. Είναι γνωστά τα της Μάχης του Σπερχειού. ΒΙΒΛΙΟ ΕΝ ΕΚΑΤΟ (ΜΑΧΗ ΤΟΥ ΣΠΕΡΧΕΙΟΥ). Στο σηµερινό χωριό Φραντζί

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΪΣΤΟΡΙΚΗ ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΑ ΙΑ 10. Η Παλαιοανακτορική Κρήτη (ΜΜΙΒ ΜΜΙΙΙΑ)

ΠΡΟΪΣΤΟΡΙΚΗ ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΑ ΙΑ 10. Η Παλαιοανακτορική Κρήτη (ΜΜΙΒ ΜΜΙΙΙΑ) ΠΡΟΪΣΤΟΡΙΚΗ ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΑ ΙΑ 10 Η Παλαιοανακτορική Κρήτη (ΜΜΙΒ ΜΜΙΙΙΑ) Ίδρυση των πρώτων ανακτορικών κέντρων Κύριο χαρακτηριστικό στην κεραμική η εμφάνιση του καμαραϊκού ρυθμού, ο οποίοςαποτελεί προϊόν των

Διαβάστε περισσότερα

Επίλυση Προβλημάτων με Χρωματισμό. Αλέξανδρος Γ. Συγκελάκης asygelakis@gmail.com

Επίλυση Προβλημάτων με Χρωματισμό. Αλέξανδρος Γ. Συγκελάκης asygelakis@gmail.com Επίλυση Προβλημάτων με Χρωματισμό Αλέξανδρος Γ. Συγκελάκης asygelakis@gmail.com 1 Η αφορμή συγγραφής της εργασίας Το παρακάτω πρόβλημα που τέθηκε στο Μεταπτυχιακό μάθημα «Θεωρία Αριθμών» το ακαδημαϊκό

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΟ ΤΗΝ ΙΜ ΕΣΦΙΓΜΕΝΟΥ ΣΤΙΣ ΚΑΡΥΕΣ

ΑΠΟ ΤΗΝ ΙΜ ΕΣΦΙΓΜΕΝΟΥ ΣΤΙΣ ΚΑΡΥΕΣ ΜΟΝΟΠΑΤΙΑ ΤΟΥ ΑΓΙΟΥ ΟΡΟΥΣ ΑΠΟ ΤΗΝ ΙΜ ΕΣΦΙΓΜΕΝΟΥ ΣΤΙΣ ΚΑΡΥΕΣ Απόσταση: 19 km Διάρκεια: 7 8 ώρες The Friends of Mount Athos, 2007 2014. All rights reserved. Version 1.1 ΠΡΟΣΟΧΗ: Μεγάλο τμήμα της διαδρομής

Διαβάστε περισσότερα

Το Πρώτο Βιβλίο του Μικρού Δράκου Μου Ο Μου επισκέπτεται την Ευρώπη

Το Πρώτο Βιβλίο του Μικρού Δράκου Μου Ο Μου επισκέπτεται την Ευρώπη 1 Ο μικρός δράκος Μου ζούσε μαζί με τη μαμά και τον μπαμπά του πάνω σ ένα πολύ ψηλό βουνό, μέσα σ ένα πολύ μεγάλο δέντρο. Το Πρώτο Βιβλίο του Μικρού Δράκου Μου Ο Μου επισκέπτεται την Ευρώπη Μετάφραση:

Διαβάστε περισσότερα

ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ & ΤΟΥΡΙΣΜΟΥ ΚΒ ΕΦΟΡΕΙΑ ΠΡΟΪΣΤΟΡΙΚΩΝ & ΚΛΑΣΙΚΩΝ ΑΡΧΑΙΟΤΗΤΩΝ ΔΩΔΕΚΑΝΗΣΑ Θ Ε Α Τ Ρ Ο ΛΙΝΔΟΥ ΧΟΡΗΓΙΚΟΣ ΦΑΚΕΛΟΣ

ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ & ΤΟΥΡΙΣΜΟΥ ΚΒ ΕΦΟΡΕΙΑ ΠΡΟΪΣΤΟΡΙΚΩΝ & ΚΛΑΣΙΚΩΝ ΑΡΧΑΙΟΤΗΤΩΝ ΔΩΔΕΚΑΝΗΣΑ Θ Ε Α Τ Ρ Ο ΛΙΝΔΟΥ ΧΟΡΗΓΙΚΟΣ ΦΑΚΕΛΟΣ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ & ΤΟΥΡΙΣΜΟΥ ΚΒ ΕΦΟΡΕΙΑ ΠΡΟΪΣΤΟΡΙΚΩΝ & ΚΛΑΣΙΚΩΝ ΑΡΧΑΙΟΤΗΤΩΝ ΔΩΔΕΚΑΝΗΣΑ Θ Ε Α Τ Ρ Ο ΛΙΝΔΟΥ ΧΟΡΗΓΙΚΟΣ ΦΑΚΕΛΟΣ ΡΟΔΟΣ, ΜΑΡΤΙΟΣ 2011 1 1. ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ 1. ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ Σελ. 2 2. ΠΕΡΙΓΡΑΦΗ ΜΝΗΜΕΙΟΥ

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΑΓΟΠΟΥΛΟΣ ΓΙΩΡΓΟΣ Α 4 ΛΥΚΕΙΟΥ ΚΑΘΗΓΗΤΡΙΑ: Κα ΤΣΑΓΚΟΓΕΩΡΓΑ

ΠΑΝΑΓΟΠΟΥΛΟΣ ΓΙΩΡΓΟΣ Α 4 ΛΥΚΕΙΟΥ ΚΑΘΗΓΗΤΡΙΑ: Κα ΤΣΑΓΚΟΓΕΩΡΓΑ ΠΑΝΑΓΟΠΟΥΛΟΣ ΓΙΩΡΓΟΣ Α 4 ΛΥΚΕΙΟΥ ΚΑΘΗΓΗΤΡΙΑ: Κα ΤΣΑΓΚΟΓΕΩΡΓΑ 1 ΤΙΤΛΟΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΣΕΛ. 3 ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΟΣ ΣΕΛ. 4 ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΣΚΟΠΟΥ ΣΕΛ. 5 ΥΛΙΚΑ ΣΕΛ. 6 ΠΕΡΙΓΡΑΦΗ, ΔΙΑΔΙΚΑΣΙΕΣ ΚΑΙ ΘΕΩΡΙΑ ΣΕΛ. 7 ΑΝΑΛΥΣΗ

Διαβάστε περισσότερα

Η Πόλη έξω από τα Â Ë

Η Πόλη έξω από τα Â Ë Η Πόλη έξω από τα Â Ë Είναι τόσα πολλά αυτά που έχει να κάνει και να δει ο επισκέπτης της Πόλης της Ρόδου, τόσες πολλές οι επιλογές που σίγουρα δεν θα πλήξει. Μέρες ολόκληρες θα µπορούσε κανείς να περάσει

Διαβάστε περισσότερα

ΕΛΛΗΝΟΡΩΜΑΙΚΗ AΥΤΟΚΡΑΤΟΡΙΑ

ΕΛΛΗΝΟΡΩΜΑΙΚΗ AΥΤΟΚΡΑΤΟΡΙΑ ΕΛΛΗΝΟΡΩΜΑΙΚΗ 395 μ.χ 1453 μ.χ AΥΤΟΚΡΑΤΟΡΙΑ Βασιλεύς Βασιλεύων Βασιλέων Βασιλεύσιν ΕΛΛΗΝΟΡΩΜΑΙΚΗ ΕΠΙΚΡΑΤΕΙΑ 565 μ.χ Το κέντρο διοίκησης είναι το ιερό ανάκτορο στην Κωνσταντινούπολη. ΤΟ ΙΕΡΟ ΑΝΑΚΤΟΡΟ Το

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΝΤΟΜΟ ΧΡΟΝΟΛΟΓΙΟ ΑΠΟ ΤΗΝ ΠΑΛΑΙΟΛΙΘΙΚΗ ΕΩΣ ΤΗ ΡΩΜΑΪΚΗ ΕΠΟΧΗ. Χρονολογία. 100.000 ως 20.000 10.000. 7000 ως 6000. Νεότερη

ΣΥΝΤΟΜΟ ΧΡΟΝΟΛΟΓΙΟ ΑΠΟ ΤΗΝ ΠΑΛΑΙΟΛΙΘΙΚΗ ΕΩΣ ΤΗ ΡΩΜΑΪΚΗ ΕΠΟΧΗ. Χρονολογία. 100.000 ως 20.000 10.000. 7000 ως 6000. Νεότερη ΣΥΝΤΟΜΟ ΧΡΟΝΟΛΟΓΙΟ ΑΠΟ ΤΗΝ ΠΑΛΑΙΟΛΙΘΙΚΗ ΕΩΣ ΤΗ ΡΩΜΑΪΚΗ ΕΠΟΧΗ Χρονολογία Ελλάδα - Αιγαίο 100.000 ως 20.000 Μέση και Νεότερη Παλαιολιθική 10.000 Μεσολιθική εποχή 7000 ως 6000 Έναρξη Νεολιθικής 5600 Μέση

Διαβάστε περισσότερα

ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗ ΕΚΔΡΟΜΗ ΣΠΟΥΔΑΣΤΩΝ ΤΟΥ Τ.Ε.Ι. ΧΑΝΙΩΝ ΤΗΝ ΠΕΡΙΟΔΟ ΤΟΥ ΠΑΣΧΑ 2010 ΙΤΑΛΙΑ ΑΥΣΤΡΙΑ ΤΣΕΧΙΑ ΓΕΡΜΑΝΙΑ (ΙΝΣΜΠΡΟΥΚ - ΠΡΑΓΑ ΜΟΝΑΧΟ ΒΕΝΕΤΙΑ) 12 ΗΜΕΡΕΣ 23/03/2010 ΕΩΣ 03/04/2010 ΕΠΙΣΚΕΨΗ ΣΤΟ ΕΡΓΟΣΤΑΣΙΟ

Διαβάστε περισσότερα

Π Ι Σ Τ Ο Π Ο Ι Η Σ Η Ε Π Α Ρ Κ Ε Ι Α Σ Τ Η Σ ΕΛΛΗΝΟΜΑΘΕΙΑΣ Κ Α Τ Α Ν Ο Η Σ Η Π Ρ Ο Φ Ο Ρ Ι Κ Ο Υ Λ Ο Γ Ο Υ ΔΕΥΤΕΡΗ ΣΕΙΡΑ Δ Ε Ι Γ Μ Α Τ Ω Ν 02

Π Ι Σ Τ Ο Π Ο Ι Η Σ Η Ε Π Α Ρ Κ Ε Ι Α Σ Τ Η Σ ΕΛΛΗΝΟΜΑΘΕΙΑΣ Κ Α Τ Α Ν Ο Η Σ Η Π Ρ Ο Φ Ο Ρ Ι Κ Ο Υ Λ Ο Γ Ο Υ ΔΕΥΤΕΡΗ ΣΕΙΡΑ Δ Ε Ι Γ Μ Α Τ Ω Ν 02 Ε Π Α Ρ Κ Ε Ι Α Σ Τ Η Σ ΕΛΛΗΝΟΜΑΘΕΙΑΣ Κ Α Τ Α Ν Ο Η Σ Η Π Ρ Ο Φ Ο Ρ Ι Κ Ο Υ Λ Ο Γ Ο Υ ΔΕΥΤΕΡΗ ΣΕΙΡΑ Δ Ε Ι Γ Μ Α Τ Ω Ν 2 5 Μ 0 Ν Α Δ Ε Σ 1 Y Π Ο Υ Ρ Γ Ε Ι Ο Π Α Ι Δ Ε Ι Α Σ Κ Α Ι Θ Ρ Η Σ Κ Ε Υ Μ Α Τ Ω Ν

Διαβάστε περισσότερα

Αφορμή για τη συγγραφή αυτού του άρθρου υπήρξε η ανακρίβεια

Αφορμή για τη συγγραφή αυτού του άρθρου υπήρξε η ανακρίβεια Ηγούμενος Χρυσορρογατίσσης Διονύσιος Ο ΣΤΑΥΡΟΣ ΤΟΥ ΚΡΑΤΗΜΑΤΟΥ Διόρθωση ανακρίβειας που προήλθε από παρεξήγηση Αφορμή για τη συγγραφή αυτού του άρθρου υπήρξε η ανακρίβεια που αναφέρεται στο βιβλίο της Μαρίνας

Διαβάστε περισσότερα

ΙΔΙΩΤΙΚΑ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΗΡΙΑ «ΡΟΔΙΩΝ ΠΑΙΔΕΙΑ» ΓΡΑΠΤΟΙ ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΟΙ ΓΙΑ ΤΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΥΠΟΤΡΟΦΙΩΝ ΣΧΟΛΙΚΟΥ ΕΤΟΥΣ 2014-2015 ΡΟΔΟΣ, 22 ΙΟΥΝΙΟΥ 2014

ΙΔΙΩΤΙΚΑ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΗΡΙΑ «ΡΟΔΙΩΝ ΠΑΙΔΕΙΑ» ΓΡΑΠΤΟΙ ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΟΙ ΓΙΑ ΤΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΥΠΟΤΡΟΦΙΩΝ ΣΧΟΛΙΚΟΥ ΕΤΟΥΣ 2014-2015 ΡΟΔΟΣ, 22 ΙΟΥΝΙΟΥ 2014 ΙΔΙΩΤΙΚΑ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΗΡΙΑ «ΡΟΔΙΩΝ ΠΑΙΔΕΙΑ» ΓΡΑΠΤΟΙ ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΟΙ ΓΙΑ ΤΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΥΠΟΤΡΟΦΙΩΝ ΣΧΟΛΙΚΟΥ ΕΤΟΥΣ 2014-2015 ΒΑΘΜΙΔΑ: ΔΗΜΟΤΙΚΟ ΤΑΞΗ: ΣΤ ΡΟΔΟΣ, 22 ΙΟΥΝΙΟΥ 2014 Διάβασε προσεκτικά τις ερωτήσεις και προσπάθησε

Διαβάστε περισσότερα

Ελληνικό Παιδικό Μουσείο Κυδαθηναίων 14, 105 58 Αθήνα Τηλ.: 2103312995, Fax: 2103241919 E-Mail: info@hcm.gr, www.hcm.gr

Ελληνικό Παιδικό Μουσείο Κυδαθηναίων 14, 105 58 Αθήνα Τηλ.: 2103312995, Fax: 2103241919 E-Mail: info@hcm.gr, www.hcm.gr Ελληνικό Παιδικό Μουσείο Κυδαθηναίων 14, 105 58 Αθήνα Τηλ.: 2103312995, Fax: 2103241919 E-Mail: info@hcm.gr, www.hcm.gr Το έργο υλοποιείται με δωρεά από το ΕΠΜ_2014 Εκπαιδευτικό Έργο «Το Κινητό Μουσείο»

Διαβάστε περισσότερα

ΟΙΚΟΥΜΕΝΙΚΟΝ ΠΑΤΡΙΑΡΧΕΙΟΝ Ο ΜΗΤΡΟΠΟΛΙΤΗΣ ΠΕΤΡΑΣ ΚΑΙ ΧΕΡΡΟΝΗΣΟΥ ΝΕΚΤΑΡΙΟΣ

ΟΙΚΟΥΜΕΝΙΚΟΝ ΠΑΤΡΙΑΡΧΕΙΟΝ Ο ΜΗΤΡΟΠΟΛΙΤΗΣ ΠΕΤΡΑΣ ΚΑΙ ΧΕΡΡΟΝΗΣΟΥ ΝΕΚΤΑΡΙΟΣ ΟΙΚΟΥΜΕΝΙΚΟΝ ΠΑΤΡΙΑΡΧΕΙΟΝ Ο ΜΗΤΡΟΠΟΛΙΤΗΣ ΠΕΤΡΑΣ ΚΑΙ ΧΕΡΡΟΝΗΣΟΥ ΝΕΚΤΑΡΙΟΣ Αγαπητοί μου, Όλοι μας χαιρόμαστε απόψε ιδιαίτερα στα Θυρανοίξια του Ιερού αυτού Ναού. Βλέπουμε τον ιστορικό αυτό Ναό της Παναγίας

Διαβάστε περισσότερα

Ο Αετός της Μάνης - Σας βλέπω πάρα πολύ ζωντανό και πολύ φιλόξενο. Έτσι είναι πάντα ο Ανδρέας Μαστοράκος;

Ο Αετός της Μάνης - Σας βλέπω πάρα πολύ ζωντανό και πολύ φιλόξενο. Έτσι είναι πάντα ο Ανδρέας Μαστοράκος; Ο Αετός της Μάνης - Σας βλέπω πάρα πολύ ζωντανό και πολύ φιλόξενο. Έτσι είναι πάντα ο Ανδρέας Μαστοράκος; Πρώτα, πρώτα είμαι άνθρωπος. Γεννήθηκα από φτωχή οικογένεια. Υπέφερα πολύ. Από 10 χρονών εργαζόμουν

Διαβάστε περισσότερα

5ήµερη προσκυνηµατική εκδροµή στην Αµοργό

5ήµερη προσκυνηµατική εκδροµή στην Αµοργό 5ήµερη προσκυνηµατική εκδροµή στην Αµοργό Η Αµοργός, το νησί του ''Απέραντου Γαλάζιου'', βρίσκεται στο νοτιοανατολικό άκρο των Κυκλάδων, σε απόσταση 136 ναυτικών µιλίων από τον Πειραιά. Είναι µακρόστενο

Διαβάστε περισσότερα

Ο ΚΟΣΜΟΣ ΤΩΝ ΑΓΓΕΛΩΝ

Ο ΚΟΣΜΟΣ ΤΩΝ ΑΓΓΕΛΩΝ Ο ΚΟΣΜΟΣ ΤΩΝ ΑΓΓΕΛΩΝ Η ετυµολογία της λέξης µας µεταφέρει στην αρχαιότητα όπου άγγελοι ονοµάζονταν οι αγγελιαφόροι, οι µεταφορείς µηνυµάτων. Τέτοιους αγγέλους έχει κι ο θεός για να κάνει γνωστό το θέληµά

Διαβάστε περισσότερα