Ένας περίπατος στη Μονή Καισαριανής

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "Ένας περίπατος στη Μονή Καισαριανής"

Transcript

1 Ένας περίπατος στη Μονή Καισαριανής

2 Ένας περίπατος στη Μονή Καισαριανής

3 Το Μάιο του 2008 το Υπουργείο Πολιτισμού εγκαινίασε το θεσμό «Περιβάλλον και Πολιτισμός» με στόχο την ανάδειξη των άρρηκτων δεσμών που συνδέουν το φυσικό και τον πολιτιστικό πλούτο της χώρας. Δημιουργείται έτσι ένας ακόμη δίαυλος επικοινωνίας που φέρνει τους πολίτες στο πλευρό των προσπαθειών για την προστασία της φυσικής και πολιτιστικής κληρονομιάς. Για την πρώτη χρονιά, θέμα του εορτασμού ορίστηκε «Το Δέντρο της Ζωής σε τέσσερις εποχές», με τους συμβολισμούς που απορρέουν από τη μορφή του αλλά και την απεικόνισή του στην τέχνη διαχρονικά. Η Διεύθυνση Μουσείων, Εκθέσεων και Εκπαιδευτικών Προγραμμάτων σε συνεργασία με την 1η Εφορεία Βυζαντινών Αρχαιοτήτων συμμετείχε σε αυτή τη γιορτή της άνοιξης, των ανοιχτών μουσείων και αρχαιολογικών χώρων, όπου τα μνημεία συμβιώνουν αρμονικά με τη φύση. Αλλά και μετά το πέρας του εορτασμού, η παρούσα έκδοση προσφέρεται για να συντροφεύσει τις περιηγήσεις όλων στο βυζαντινό μοναστήρι της Καισαριανής, στις δυτικές πλαγιές του Υμηττού, εκεί όπου την Ιστορία του μνημείου αφηγούνται οι μικρές ιστορίες του τοπίου. 2

4 Στον Υμηττό Αν επισκεφτείτε τον Υμηττό και περπατήσετε στη δυτική πλαγιά του, θα καταλάβετε το δίχως άλλο γιατί ο τόπος αυτός με την πλούσια βλάστηση και τα δροσερά νερά γοήτευε πάντοτε τους ανθρώπους. Στην αρχαιότητα, οι κάτοικοι της Αθήνας έπλασαν ιστορίες και μύθους για τον Υμηττό. Διηγούνταν ότι στα δάση του κατοικούσαν γελαστές νύμφες κι ότι τις κορυφές του επισκέπτονταν οι θεοί για να θαυμάσουν τη θέα της όμορφης πόλης που απλωνόταν στους πρόποδες του βουνού. Οι άνθρωποι, πάλι, έρχονταν εδώ για κυνήγι ή για να μαζέψουν θεραπευτικά βότανα. Άνοιξαν λατομεία για να εκμεταλλευτούν το μάρμαρο με το γκριζωπό χρώμα. Από την κλασική εποχή λειτούργησαν φιλοσοφικές σχολές, καθώς δάσκαλοι και μαθητές μπορούσαν να αφοσιωθούν απερίσπαστοι στις μελέτες και τους στοχασμούς τους μέσα στην ηρεμία της φύσης. Κυρίως, όμως, η περιοχή ήταν ονομαστή για τις πηγές της. Το νερό τους ήταν άφθονο, πόσιμο και, όπως πίστευαν, καλό για την υγεία, ιδιαίτερα για τις γυναίκες που δυσκολεύονταν να αποκτήσουν παιδιά. Έτσι, ο τόπος θεωρήθηκε ιερός. Κτίστηκαν βωμοί, ναοί και αγάλματα για τους θεούς του Ολύμπου: για τον Δία, πατέρα των θεών και των ανθρώπων, τη Δήμητρα, προστάτιδα της φύσης και της βλάστησης, την Άρτεμη, θεά του κυνηγιού, και την Αφροδίτη, θεά του έρωτα και της γονιμότητας. Ακόμα και σήμερα μπορούμε να δούμε τις γάργαρες πηγές (εικ. 1). Κάνοντας, μάλιστα, το γύρο του τείχους που περιβάλλει τη Μονή Καισαριανής, θα συναντήσουμε στην ανατολική πλευρά την πιο εντυπωσιακή από αυτές. Αν και δεν σώζεται στην αρχική της μορφή, μπορούμε να φανταστούμε το νερό να κυλά μέσα από το στόμα του μαρμάρινου κριαριού (εικ. 2)

5 3 4 Οι πρώτοι χριστιανικοί αιώνες Με το πέρασμα των αιώνων η θρησκεία άλλαξε. οι άνθρωποι έπαψαν να λατρεύουν το ελληνικό πάνθεον και επικράτησε ο χριστιανισμός. Αυτό, βέβαια, έγινε σταδιακά κι όχι χωρίς δυσκολίες, ειδικά στην Αθήνα, όπου η πίστη στους αρχαίους θεούς ήταν βαθιά ριζωμένη. Μια από τις παλαιότερες εκκλησίες στην πόλη ιδρύθηκε τον 5ο ή 6ο αιώνα στο λόφο των Ταξιαρχών. Αλλά και στη θέση όπου κτίστηκε αργότερα η Μονή Καισαριανής υπήρχε ένα κτήριο. Δεν γνωρίζουμε σε τι χρησίμευε, ξέρουμε, ωστόσο, ότι δεν ήταν ναός. Υλικό από παλαιότερα κτίσματα φαίνεται ότι χρησιμοποιήθηκε για την κατασκευή τόσο της μονής όσο και των άλλων χριστιανικών ναών στην περιοχή. Οι άνθρωποι το έκαναν αυτό για λόγους πρακτικούς και οικονομικούς, αφού αξιοποιούσαν ένα έτοιμο οικοδομικό υλικό καλής ποιότητας. Η πράξη αυτή αποκτούσε και μια επιπλέον συμβολική διάσταση, καθώς αποδείκνυε τη νίκη της νέας θρησκείας έναντι της προηγούμενης. Οι ίδιοι οι τοίχοι αφηγούνται την ιστορία της οικοδομικής δραστηριότητας στο χώρο: ανάμεσα στις πέτρες και τις πλίνθους (τούβλα), συχνά ξεχωρίζουν μαρμάρινα κομμάτια από προγενέστερα κτήρια (εικ. 3).

6 Η βυζαντινή εποχή Η λέξη «Βυζάντιο» είναι ένας όρος που δεν χρησιμοποιούσαν οι άνθρωποι της εποχής εκείνης. Οι ίδιοι αποκαλούνταν «Ρωμαίοι» και θεωρούσαν τους εαυτούς τους κληρονόμους και συνεχιστές της μεγάλης και ένδοξης ρωμαϊκής αυτοκρατορίας. Η εποχή που εμείς σήμερα αποκαλούμε «βυζαντινή» καλύπτει ένα μεγάλο χρονικό διάστημα. Ξεκινάει το 330, όταν ο Μέγας Κωνσταντίνος ίδρυσε την Κωνσταντινούπολη για να γίνει πρωτεύουσα της αυτοκρατορίας του, ενώ το τέλος ορίζεται από την κατάκτηση της Πόλης από τους Οθωμανούς το Αυτοί οι έντεκα αιώνες είναι κάθε άλλο παρά ομοιογενείς: περίοδοι ακμής και παρακμής εναλλάσσονται, τα σύνορα μεταβάλλονται, οι συνήθειες και ο τρόπος ζωής εξελίσσονται. Από έναν κόσμο που διατηρεί έντονους δεσμούς με την αρχαία κληρονομιά, γίνεται σταδιακά το πέρασμα σε έναν πολιτισμό που διαθέτει τα δικά του χαρακτηριστικά, τη δική του ιδιαίτερη ταυτότητα. Ο 11ος αιώνας 5 Το μοναστήρι της Καισαριανής κτίστηκε προς το τέλος του 11ου αιώνα. Ο αιώνας αυτός είναι εποχή ακμής για το βυζαντινό κόσμο και ιδιαίτερα για τις ελλαδικές περιοχές. Ας μην ξεχνάμε ότι οι περιοχές αυτές δεν είναι πλέον παρά μια επαρχία ανάμεσα σε πολλές άλλες που αποτελούν τη βυζαντινή αυτοκρατορία. Το ειδωλολατρικό τους παρελθόν αντιμετωπίζεται με δυσπιστία, αν όχι με εχθρότητα, και το ενδιαφέρον των αυτοκρατόρων στρέφεται προς άλλες κατευθύνσεις. Τον 11ο αιώνα, ωστόσο, οι συνθήκες ευνοούν την ανάπτυξη. Η δυναστεία των Μακεδόνων κατορθώνει να αποκρούσει τους εξωτερικούς εχθρούς με νικηφόρες εκστρατείες και να αναδιοργανώσει το εσωτερικό του κράτους (εικ. 1). 1

7 2 Η Αθήνα Ο 11ος αιώνας είναι μια εποχή άνθησης και για την Αθήνα, για πολλούς αιώνες ξεχασμένη στην αφάνεια. Η πόλη γνωρίζει αξιόλογη οικονομική ανάπτυξη, κυρίως χάρη στο εμπόριο των προϊόντων της αττικής γης: τις ελιές και το λάδι, το κρασί, το φημισμένο μέλι του Υμηττού. Οι κάτοικοι ασχολούνται, επίσης, με την κτηνοτροφία και τη βιοτεχνία και εξάγουν προϊόντα όπως κερί, σαπούνι, υφάσματα, πήλινα αγγεία. Η πνευματική κίνηση συνοδεύει την ευμάρεια και η πόλη ανακτά ένα μικρό μέρος από την αίγλη του παρελθόντος της. Τα όρια της βυζαντινής Αθήνας δεν διαφέρουν πολύ από τα όρια του ιστορικού κέντρου της σύγχρονης πόλης (εικ. 2). Ο λόφος της Ακρόπολης παραμένει το κέντρο της. Γύρω του, και κυρίως στα βόρεια, απλώνονται κατοικημένες γειτονιές και δαιδαλώδεις δρόμοι, χωράφια και ακαλλιέργητες εκτάσεις. Η Ακρόπολη αποτελεί συνάμα το κάστρο, το οχυρωμένο καταφύγιο για τους κατοίκους σε περιπτώσεις επιδρομών. Εδώ βρίσκεται η έδρα του μητροπολίτη, σημαντικού προσώπου και πνευματικού ηγέτη της πόλης. Ο Παρθενώνας λειτουργεί ως χριστιανική εκκλησία με το όνομα «Παναγιά η Αθηνιώτισσα». Ανάμεσα στους πιστούς που την επισκέπτονται για προσκύνημα, είναι κι ο ίδιος ο αυτοκράτορας Βασίλειος Β, γνωστός ως «Βουλγαροκτόνος». Στην πόλη κτίζονται πολλοί ναοί, όπως η Καπνικαρέα, οι Άγιοι Ασώματοι, οι Άγιοι Θεόδωροι. Αλλά και στον Υμηττό ιδρύεται μια σειρά από μοναστήρια: ο Άγιος Ιωάννης ο Κυνηγός ή αλλιώς Μονή των Φιλοσόφων, o Άγιος Ιωάννης ο Θεολόγος, ο Άγιος Ιωάννης ο Καρέας, η Μονή Ταξιαρχών Αστερίου, η Μονή Καισαριανής. Από αυτά, η Καισαριανή και η Μονή Αστερίου είναι σήμερα αρχαιολογικοί χώροι, ενώ τα υπόλοιπα συνεχίζουν να λειτουργούν ως μοναστήρια. 6

8 Ένας περίπατος στη Μονή Καισαριανής 1 Ένα μυστηριώδες όνομα 7 Το μοναστήρι της Καισαριανής είναι αφιερωμένο στα Εισόδια της Θεοτόκου, που γιορτάζονται στις 21 Νοεμβρίου. Εκτός από Καισαριανή, ήταν γνωστό και ως Συριανή. Δεν γνωρίζουμε γιατί η μονή ονομάζεται έτσι. Υπάρχει η άποψη ότι η ονομασία της περιοχής είναι παλαιότερη από το μοναστήρι, μακρινή επιβίωση μιας αρχαίας παράδοσης. Άλλοι υποστηρίζουν ότι οφείλεται στο όνομα ή τον τόπο καταγωγής εκείνου που το ίδρυσε. ίσως, πάλι, στην εικόνα της Παναγίας που στόλιζε το ναό και προερχόταν από την Καισάρεια. Σύμφωνα με μια διαφορετική εκδοχή, ονομάστηκε έτσι επειδή τον 8ο αιώνα η βασιλομήτωρ Ειρήνη η Αθηναία εξόρισε εκεί τους Καίσαρες, όπως ήταν ο τίτλος των ετεροθαλών αδελφών του γιου της που διεκδικούσαν την εξουσία. Ένα μοναστήρι, μια μικρή πόλη Ένα βυζαντινό μοναστήρι οργανωνόταν με τον ίδιο τρόπο όπως και μια πόλη (εικ. 1). Άλλωστε, φιλοξενούσε έναν αρκετά μεγάλο αριθμό ατόμων, καθώς την εποχή αυτή το να γίνει κάποιος καλόγερος ήταν κάτι πολύ συνηθισμένο. Έχει, μάλιστα, υποστηριχθεί ότι περίπου το 20% του πληθυσμού ήταν μοναχοί! Μπορεί η μοναστική ζωή να κυλούσε με κάποιες στερήσεις, ωστόσο παρείχε μερικά υπολογίσιμα πλεονεκτήματα: εξασφάλιζε στους ανθρώπους στέγη, τροφή και ρουχισμό, τους απάλλασσε από τους φόρους και τη στρατιωτική θητεία και τους προστάτευε από τις αυθαιρεσίες των αρχόντων. Έτσι, από τον 9ο αιώνα, αφού ξεπεράστηκε η κρίση της εικονομαχίας, τα μοναστήρια αυξάνονται και αναπτύσσονται.

9 Ο περίβολος Όπως ακριβώς οι πόλεις της εποχής, έτσι και τα βυζαντινά μοναστήρια περιβάλλονται από τείχος, τον περίβολο (εικ. 2: η εξωτερική πλευρά του περιβόλου, εικ. 3: η πύλη από το εσωτερικό). Μπορείτε να φανταστείτε για ποιους λόγους; Τα τείχη ήταν απαραίτητα για να προστατεύουν τα μοναστήρια που ιδρύονταν σε απόμακρα μέρη, σε μια εποχή όπου λεηλασίες, πόλεμοι και καταστροφές συνέβαιναν συχνά. Αν μάλιστα λάβουμε υπόψη ότι τα μοναστήρια συγκέντρωναν έναν αξιόλογο πλούτο, μπορούμε να συμπεράνουμε ότι αποτελούσαν έναν συνηθισμένο στόχο για επιδρομές. Από τι υλικά είναι κτισμένο το τείχος; Ποιες λύσεις επινόησαν οι άνθρωποι που το έκτισαν για να το κάνουν πιο γερό και σταθερό; Κάνοντας το γύρο του περιβόλου, μπορείτε να σημειώσετε πόσες είσοδοι υπάρχουν; Πίσω από το τείχος διακρίνονται τα κτήρια της μονής. Τι υποθέσεις κάνετε για το καθένα από αυτά; Πώς φαντάζεστε ότι διαμορφώνεται ο χώρος στο εσωτερικό του περιβόλου; 3 2 8

10 9 2 Τα κελιά 1 Περνώντας την πύλη, βλέπουμε γύρω μας τα κτήρια που αποτελούν τη μονή. Τα περισσότερα έχουν κτιστεί με τρόπο ώστε ο πίσω τοίχος τους να είναι ταυτόχρονα μέρος του περιβόλου με μόνη εξαίρεση την εκκλησία. Ο υπόλοιπος χώρος μένει ελεύθερος. Στη δεξιά πλευρά βρίσκονται τα κελιά των μοναχών, δηλαδή τα δωμάτιά τους (εικ. 1). Συνήθως σε κάθε ένα από αυτά έμεναν δύο μοναχοί. Το εσωτερικό τους είναι λιτό, άλλωστε οι μοναχοί είχαν ελάχιστα έπιπλα και προσωπικά αντικείμενα: ψάθες ή λεπτά στρώματα για κρεβάτι, εικονίσματα, τα ρούχα τους. Απλές τοιχογραφίες με χριστιανικά σύμβολα ήταν η μόνη διακόσμηση των δωματίων (εικ. 2).

11 3 Το λουτρό Προχωρώντας στη δεξιά πλευρά της αυλής, αντικρίζουμε το λουτρό της μονής (εικ. 3). Ίσως να φαίνεται παράξενο που συναντάμε ένα λουτρό μέσα σε μοναστήρι. Ωστόσο, στη βυζαντινή εποχή αυτό δεν ήταν τόσο ασυνήθιστο. Στα περισσότερα σπίτια δεν υπήρχαν τέτοιες ευκολίες κι οι άνθρωποι πλένονταν ομαδικά σε λουτρά, που κτίζονταν για να καλύψουν αυτήν την ανάγκη. Καθώς στα μοναστήρια κατοικούσε μεγάλος αριθμός ατόμων, ήταν απαραίτητο να γίνει κάποια πρόβλεψη για την καθαριότητα και την υγιεινή τους. Οι κανονισμοί των μοναστηριών όριζαν πόσες φορές έπρεπε να πλένονται οι μοναχοί, συνήθως μία ή δύο φορές το μήνα. Κι αν μας φαίνονται σήμερα λίγες, τότε αποτελούσε μια διαδεδομένη πρακτική. Στο λουτρό του μοναστηριού πλένονταν και όσοι επισκέπτονταν το χώρο για το σκοπό αυτό, πληρώνοντας ένα μικρό αντίτιμο. Τα νερά της περιοχής, άλλωστε, εξακολουθούσαν να θεωρούνται ωφέλιμα για την υγεία. Το λουτρό της Μονής Καισαριανής είναι ιδιαίτερα σημαντικό, όχι μόνο γιατί είναι το παλαιότερο, αλλά και γιατί σώζεται σε καλύτερη κατάσταση από άλλα αντίστοιχα παραδείγματα. Δυστυχώς, όμως, στο εσωτερικό του δεν μπορούμε να δούμε το πολύπλοκο σύστημα με το οποίο ζεσταινόταν το νερό, ούτε να ξεχωρίσουμε εύκολα τα δωμάτια που αποτελούσαν αρχικά το κτήριο. Στο σημείο όπου το δάπεδο είναι κατεστραμμένο μπορούμε πάντως να διακρίνουμε μια περίεργη κατασκευή από πήλινες πλάκες, η μία τοποθετημένη πάνω στην άλλη. Πρόκειται για τα υπόκαυστα του λουτρού (εικ. 4), δηλαδή για το σύστημα με το οποίο θερμαίνονταν οι χώροι. Παρόμοιες στήλες οργανωμένες με τάξη σε σειρές καταλάμβαναν το δάπεδο του δωματίου. πάνω τους στηριζόταν ένα δεύτερο δάπεδο. Σε μια γωνία του υπόγειου χώρου έκαιγε φωτιά. Χάρη στο κενό ανάμεσα στα δύο δάπεδα, ο αέρας που θερμαινόταν, κυκλοφορούσε και ζέσταινε όλο το δωμάτιο του λουτρού. Μέσα στους τοίχους υπήρχαν πήλινοι σωλήνες, ώστε να διαδίδεται ακόμα καλύτερα η θερμότητα. Ο καθαρισμός του σώματος γινόταν με μπάνιο σε ζεστό νερό και με ατμόλουτρο. Αργότερα, το 16ο αιώνα, το λουτρό της Μονής Καισαριανής μετατράπηκε σε ελαιοτριβείο. Για το λόγο αυτό βλέπουμε σήμερα τις μεγάλες μυλόπετρες, οι οποίες χρησιμοποιούνταν για την παραγωγή του λαδιού (εικ. 5)

12 Το καθολικό Στην πιο ξεχωριστή θέση βρίσκεται το καθολικό, όπως ονομάζεται μια μοναστηριακή εκκλησία (εικ. 1). Για να το φανταστούμε όπως θα ήταν στη βυζαντινή εποχή, θα πρέπει να αφαιρέσουμε το παρεκκλήσι, το καμπαναριό και τον νάρθηκα (προθάλαμος) που υπάρχουν σήμερα, καθώς τα κτίσματα αυτά προστέθηκαν αργότερα. 1 11

13 Το εξωτερικό: τα υλικά δομής Οι βυζαντινές εκκλησίες έχουν συνήθως μικρές διαστάσεις. Το εξωτερικό τους είναι λιτό, χωρίς ιδιαίτερη διακόσμηση. κι ωστόσο, είναι φανερό πως έχουν κτιστεί με φροντίδα. Οι βυζαντινοί τεχνίτες χρησιμοποιούν πέτρες και πλίνθους, κι ο συνδυασμός ανάμεσα σε διαφορετικά υλικά, χρώματα και σχήματα κάνει τις επιφάνειες των τοίχων να είναι ευχάριστες στο μάτι κι όχι μονότονες. Αν μάλιστα παρατηρήσουμε τον πλαϊνό τοίχο του καθολικού, θα διαπιστώσουμε ότι τα υλικά τοποθετούνται με βάση ένα συγκεκριμένο σχέδιο: Οι τεχνίτες έχουν λαξεύσει τις πέτρες με τρόπο ώστε να αποκτήσουν ορθογώνιο σχήμα και περίπου ίδιες διαστάσεις. Στη συνέχεια, πλαισιώνουν κάθε μία πέτρα που τοποθετούν στον τοίχο με λεπτές κόκκινες πλίνθους. Αυτό το σύστημα κτισίματος ονομάζεται «πλινθοπερίκλειστο» και το συναντάμε σε όλους σχεδόν τους ναούς της περιόδου (εικ. 2). Αντίθετα, οι τοίχοι του παρεκκλησιού και του νάρθηκα παρουσιάζουν μια εικόνα διαφορετική: αν και τα υλικά είναι τα ίδια, είναι τοποθετημένα χωρίς σύστημα, με τρόπο τυχαίο (εικ. 3). Οι πέτρες δεν έχουν λαξευτεί, ενώ έχει χρησιμοποιηθεί αρκετή λάσπη προκειμένου τα υλικά να συνδεθούν μεταξύ τους. Η διαφορά στον τρόπο κατασκευής υποδηλώνει ότι τα συγκεκριμένα κτίσματα προστέθηκαν σε μεταγενέστερη εποχή, όταν πλέον οι τεχνικές, οι προτιμήσεις, ίσως και οι οικονομικές δυνατότητες, είχαν αλλάξει

14 Το εσωτερικό: ο αρχιτεκτονικός τύπος Μπαίνοντας στο καθολικό της Μονής Καισαριανής αντικρίζουμε έναν χώρο σκοτεινό. Υπάρχουν λιγοστά ανοίγματα και το φως μπαίνει κυρίως από τα παράθυρα στη βάση του τρούλου. Αυτός ο χαμηλός φωτισμός είναι κοινός σε πολλές βυζαντινές εκκλησίες. Επιδιώκει να υποβάλει στους επισκέπτες μια αίσθηση ηρεμίας και απλότητας, συγκέντρωσης και ενδοστρέφειας. Ο κυρίως ναός έχει το σχήμα ενός ορθογώνιου παραλληλόγραμμου. Στο κέντρο του διακρίνονται τέσσερις κολώνες (κίονες) πάνω σε αυτές στηρίζεται ο τρούλος (εικ. 1). Θα μπορούσαμε, επίσης, να φανταστούμε ότι οι κίονες ορίζουν το κέντρο ενός σταυρού που σχηματίζεται μέσα στο ορθογώνιο του κυρίως ναού. Ο σταυρός αυτός διαγράφεται καθαρά και στο εξωτερικό, αρκεί να παρατηρήσουμε τη διάταξη των στεγών γύρω από τον τρούλο (βλ. και εικ. 1, σ. 12). Στα χαρακτηριστικά αυτά χρωστά το όνομά του ο αρχιτεκτονικός τύπος του ναού: «εγγεγραμμένος σταυροειδής με τρούλο». Πρόκειται για έναν τύπο πολύ δημοφιλή την εποχή αυτή, μια και πετυχαίνει να συνδυάσει συμβολισμούς σημαντικούς για τη χριστιανική θρησκεία. Πρώτ απ όλα τονίζει το σημείο του σταυρού κι έπειτα, οδηγεί το βλέμμα προς τα πάνω, προς τον τρούλο, εκεί όπου για τους Βυζαντινούς αποδίδεται συμβολικά ο ουρανός. Οι κίονες με τα ιωνικά κιονόκρανα που στηρίζουν τον τρούλο προέρχονται από κάποιο παλαιότερο κτήριο της περιοχής. Το ίδιο ισχύει και για το σκαλισμένο μαρμάρινο τέμπλο που χωρίζει τον κυρίως ναό από το ιερό. 1 13

15 Το εσωτερικό: οι τοιχογραφίες Οι τοιχογραφίες του καθολικού της Μονής Καισαριανής δεν ανήκουν στη βυζαντινή περίοδο. Έγιναν αργότερα, την εποχή της οθωμανικής κυριαρχίας, ωστόσο υπακούουν στους παλαιότερους καθιερωμένους κανόνες που ορίζουν τα θέματα και τη θέση τους στο χώρο. Καθώς ο τρούλος συμβολίζει τον ουρανό, απεικονίζεται εκεί ο Παντοκράτορας (εικ. 2). Τον περιβάλλουν άγγελοι, προφήτες και άγιοι. Στην αψίδα του ιερού, τη δεύτερη σπουδαιότερη θέση στο ναό, κάθεται σε θρόνο η Παναγία με τον Χριστό στην αγκαλιά της (εικ. 1, σ.14). Οι υπόλοιπες παραστάσεις ιστορούν τη ζωή του Χριστού. Θα μπορούσαμε να πούμε ότι αποτελούν μια «εικονογραφημένη» θρησκευτική διδασκαλία, χρήσιμη σε μια εποχή όπου το ποσοστό του αναλφαβητισμού ήταν μεγάλο. Ο νάρθηκας κοσμείται κι αυτός με τοιχογραφίες. Μια επιγραφή πάνω από την είσοδο μας πληροφορεί ότι το έργο πραγματοποίησε το 1682 ο Ιωάννης Ύπατος, ζωγράφος από την Πελοπόννησο (εικ. 3). Το γεγονός αυτό είναι ιδιαίτερα ενδιαφέρον: ενώ οι παλαιότεροι αγιογράφοι δεν συνήθιζαν να υπογράφουν τα έργα τους, ο Ιωάννης σημειώνει με υπερηφάνεια το όνομά του. διαφαίνεται, επομένως, μια διαφορετική αντίληψη για τη θέση του αγιογράφου και τη σημασία του έργου του. Οι σκηνές που απεικόνισε ο Ιωάννης εμπνέονται από το βίο της Παναγίας και του Χριστού. Ακολουθούν, βέβαια, τα βυζαντινά πρότυπα, εμπλουτίζονται όμως με πολλές λεπτομέρειες που μας δίνουν πολύτιμες μαρτυρίες και για την καθημερινή ζωή των ανθρώπων εκείνης της εποχής (βλ. σελ )

16 3 Η τράπεζα και το μαγειρείο Απέναντι από το καθολικό συναντάμε ένα χαμηλό, μακρόστενο κτήριο. Είναι η τράπεζα, δηλαδή η τραπεζαρία των μοναχών (εικ. 1). Το τετράγωνο δωμάτιο στην αριστερή άκρη είναι το μαγειρείο για την προετοιμασία του φαγητού. Στο κέντρο διακρίνεται ακόμη και σήμερα ο χώρος όπου οι μοναχοί άναβαν τη φωτιά για να ζεστάνουν τη χύτρα (εικ. 2). Ο καπνός έφευγε μέσα από την ψηλή καμινάδα (εικ. 3), ενώ από το παράθυρο έμπαινε καθαρός αέρας

17 Στο τραπέζι με τους μοναχούς Όταν άκουγαν τρία χτυπήματα στο ξύλινο σήμαντρο, οι μοναχοί συγκεντρώνονταν στην τράπεζα για το καθημερινό τους γεύμα. Αφού προσεύχονταν, κάθονταν γύρω από το μεγάλο τραπέζι, με τον ηγούμενο σε ξεχωριστή θέση. Έτρωγαν σιωπηλοί, ενώ ακουγόταν μόνο η φωνή ενός μοναχού, του αναγνώστη, που διάβαζε εκκλησιαστικά κείμενα. Η διατροφή τους ήταν λιτή. Άλλωστε, νήστευαν πολύ συχνά, περισσότερες από τις μισές μέρες του χρόνου. Το πρώτο γεύμα της ημέρας ονομαζόταν άριστον και οι μοναχοί το έτρωγαν λίγο πριν το μεσημέρι. τις ημέρες αυστηρής νηστείας ήταν και το μοναδικό. Διαφορετικά, νωρίς το απόγευμα έτρωγαν και το δείπνον. Τα μοναστήρια είχαν γραπτούς κανονισμούς, τα τυπικά, που καθόριζαν με λεπτομέρειες κάθε πτυχή της ζωής, ακόμα και το εβδομαδιαίο πρόγραμμα του φαγητού. Σύμφωνα με τα κείμενα αυτά, η βασική τροφή των μοναχών ήταν τα όσπρια, τα λαχανικά, οι ελιές και τα παξιμάδια. Επίσης, συχνά έτρωγαν το «αγιοζούμι», μια σούπα με πολύ νερό, κρεμμύδια, λάδι και μυρωδικά. Το Σάββατο και την Κυριακή μαγείρευαν ψάρια, που θεωρούνταν ταιριαστή τροφή για τους μοναχούς, αφού σύμφωνα με τη χριστιανική πίστη τα είχε ευλογήσει ο Χριστός. Αντίθετα, στις μονές δεν επιτρεπόταν η κατανάλωση κρέατος. Σε ορισμένες περιπτώσεις μόνο, σε σημαντικές γιορτές, μαγείρευαν κρέας για να το προσφέρουν στους προσκυνητές. Σε κάθε γεύμα τους οι μοναχοί έπιναν κρασί, μπορούσαν μάλιστα να γεμίσουν την κούπα τους μέχρι τέσσερις φορές! Σε μια τοιχογραφία του νάρθηκα, ο αγιογράφος Ιωάννης έχει απεικονίσει έναν μάγειρα να ετοιμάζει το φαγητό στη χύτρα (εικ. 4). Σε μια άλλη μπορούμε, επίσης, να δούμε ένα χωράφι με αμπέλια γεμάτα καρπούς (εικ. 5). Και αν κοιτάξουμε προσεκτικά την τρίτη εικόνα, θα διακρίνουμε μια βυζαντινή σχάρα για το ψήσιμο των ψαριών (εικ. 6)!

18 Η αποθήκη Ανάμεσα στο μαγειρείο και την τράπεζα μεσολαβεί ένα μικρό δωμάτιο. Έτσι οι μυρωδιές και η ζέστη από το μαγείρεμα δεν ενοχλούσαν τους μοναχούς που γευμάτιζαν. ταυτόχρονα, ο χώρος χρησίμευε κι ως αποθήκη. Μέσα σε μεγάλα πιθάρια, βυθισμένα στο χώμα, οι μοναχοί διατηρούσαν προϊόντα όπως σιτηρά, λάδι ή κρασί, απαραίτητα για τις καθημερινές τους ανάγκες (εικ. 1). Και σε αυτήν την περίπτωση οι τοιχογραφίες του Ιωάννη προσφέρουν μια ζωντανή εικόνα: δύο άντρες αδειάζουν τους γεμάτους σάκους τους σε ένα ξύλινο βαρέλι κι ένα πήλινο πιθάρι (εικ. 2)

19 3 4 Σκεύη για την αποθήκευση, το μαγείρεμα και το φαγητό Τα περισσότερα σκεύη που οι Βυζαντινοί χρησιμοποιούσαν για την αποθήκευση των προϊόντων, το μαγείρεμα και το φαγητό κατασκευάζονταν από πηλό. Υπήρχαν βέβαια και σκεύη από μέταλλα ή γυαλί, ήταν όμως πιο ακριβά κι επομένως πιο σπάνια. Όσο για τα σκεύη από ξύλο, ήταν ιδιαίτερα ευπαθή και δύσκολα διατηρούνται ως σήμερα. Στην αποθήκη φυλούσαν, όπως είδαμε, τα τρόφιμα σε μεγάλα πιθάρια ή βαρέλια. Για να μεταφέρουν υγρά προϊόντα, όπως κρασί, λάδι ή νερό, χρησιμοποιούσαν μικρότερα σκεύη με λαβές, τους αμφορείς και τα λαγήνια. Για το σερβίρισμα, υπήρχε μια ποικιλία από κανάτια. Στην κουζίνα τους χρησιμοποιούσαν μεγάλες χύτρες, που ονομάζονταν τσούκκες ή τσουκάλια, αλλά και σκεύη που θυμίζουν σχάρες ή τηγάνια. Στο τραπέζι τους μπορούσε να δει κανείς κούπες σε διάφορα μεγέθη, για να πίνουν και για να τρώνε φαγητά όπως οι σούπες, και βέβαια πιάτα, τα πινάκια. Σταδιακά, εμφανίζεται και το ποτήρι. Στο πέρασμα των αιώνων, οι Βυζαντινοί υιοθέτησαν συνήθειες που επηρέασαν τον τρόπο που τρώμε ακόμα και εμείς σήμερα. Οι αρχαίοι Έλληνες γευμάτιζαν ξαπλωμένοι σε ανάκλιντρα, έχοντας μπροστά τους ένα μικρό, χαμηλό τραπεζάκι με το φαγητό τους. άπλωναν το χέρι κι από εκεί έπαιρναν την τροφή τους. Αντίθετα, οι Βυζαντινοί κάθονταν, όπως εμείς, σε καρέκλες γύρω από ένα μεγάλο τραπέζι, στρωμένο με τραπεζομάντηλο. Σερβίρονταν ο καθένας στο δικό του πιάτο, έτρωγαν με μαχαιροπίρουνα από μέταλλο ή από ξύλο και χρησιμοποιούσαν πετσέτες για να σκουπίζουν τα χέρια τους. Κοιτώντας την τοιχογραφία του Μυστικού Δείπνου από το καθολικό (εικ. 3) και τις αγιογραφίες του Ιωάννη στο νάρθηκα (εικ. 4 και 5), αναγνωρίζετε τα σκεύη και τις συνήθειες των Βυζαντινών στο τραπέζι; 18 5

20 Η οργάνωση του μοναστηριού Όπως ειπώθηκε παραπάνω, το κάθε μοναστήρι είχε έναν κανονισμό, το τυπικό, που ρύθμιζε τη λειτουργία του, την οργάνωση και την ιεραρχία του. Προέβλεπε, επίσης, τις αρμοδιότητες και τους ανάλογους τίτλους για τους μοναχούς που ζούσαν μέσα σε αυτό. Έτσι, για παράδειγμα, ο ηγούμενος ήταν ο επικεφαλής του μοναστηριού, ο οικονόμος διαχειριζόταν τα οικονομικά, ο επιστημονάρχης επέβλεπε την καλή συμπεριφορά των μοναχών, ο πορτάριος έλεγχε την κίνηση από την πύλη, ο ωρολόγος ήταν υπεύθυνος για την τήρηση τους ωραρίου, ο τραπεζάριος για την τάξη στην τράπεζα, ο κελλάρης για την αποθήκη, ο βιβλιοφύλακας για τη βιβλιοθήκη κ.τ.λ. Οι καθημερινές ασχολίες των μοναχών Οι μοναχοί αφιέρωναν σημαντικό μέρος της μέρας στην προσευχή και τις λειτουργίες στο καθολικό. Δεν πρέπει όμως να φανταστούμε ότι η καθημερινότητά τους περιοριζόταν στα θρησκευτικά τους καθήκοντα. Αντίθετα, η μέρα τους περνούσε με πολλές άλλες δραστηριότητες. Μια μονή, όπως και μια πόλη, έπρεπε να εξασφαλίσει όχι απλώς την αυτάρκειά της, αλλά και την ευημερία της. Έπρεπε, επομένως, να διαθέτει τα απαραίτητα προϊόντα για την επιβίωση των μοναχών και να εμπορεύεται το περίσσευμα της παραγωγής της. Οι ασχολίες των μοναχών ποίκιλλαν ανάλογα με τη θέση του μοναστηριού. Τα παραθαλάσσια μέρη προσφέρονταν για την αλιεία. Άλλοτε, πάλι, τα μοναστήρια διέθεταν μεγάλη περιουσία σε κτήματα, κυρίως από δωρεές πιστών, και οι μοναχοί ασχολούνταν με τη γεωργία και την κτηνοτροφία. Για τη Μονή Καισαριανής, μια βασική πηγή εσόδων ήταν το μέλι, φημισμένο για την ποιότητά του και περιζήτητο. Θα πρέπει να φανταστούμε ότι μέσα και γύρω από το μοναστήρι υπήρχαν χώροι όπου οι μοναχοί επεξεργάζονταν τα γεωργικά προϊόντα, για παράδειγμα έφτιαχναν κρασί και λάδι. Δούλευαν, επίσης, το ξύλο, το δέρμα ή τα μέταλλα και κατασκεύαζαν καλάθια και υφαντά. Στις βιβλιοθήκες αντέγραφαν κείμενα και στόλιζαν τα χειρόγραφα με ζωγραφιές, ενώ σε άλλα εργαστήρια αγιογραφούσαν θρησκευτικές εικόνες. Δεν ήταν σπάνιο να περιλαμβάνει μια μονή σχολείο, νοσοκομείο ή πτωχοκομείο και οι μοναχοί να εργάζονται εκεί. Στην περίπτωση της Μονής Καισαριανής, κάποιοι θα ήταν υπεύθυνοι για το λουτρό, μια δουλειά χρονοβόρα όσο και κοπιαστική: έπρεπε να μαζέψουν ξύλα, να ανάψουν φωτιές, να θερμάνουν το νερό και τους χώρους του λουτρού, να φροντίσουν για την καλή λειτουργία του. Ίσως ο αγιογράφος Ιωάννης να εμπνέεται από την καθημερινή ζωή των μοναχών για να ζωγραφίσει τις τοιχογραφίες του στο νάρθηκα της μονής (εικ. 1 και 2)

21 Η συνέχεια της ιστορίας Η πόλη της Αθήνας περνά στα χέρια των Λατίνων το 1204, κι έπειτα, το 1456, των Οθωμανών. Στη Μονή Καισαριανής, πάντως, η ζωή συνεχίζεται. Ιδιαίτερα η περίοδος της οθωμανικής κυριαρχίας είναι μια εποχή άνθησης. Όταν ο Μωάμεθ ο Πορθητής κατέκτησε την Αθήνα, ο ηγούμενος της Καισαριανής τού παρέδωσε τα κλειδιά της πόλης. Ως αντάλλαγμα εξασφάλισε προνόμια για το μοναστήρι, όπως απαλλαγή από τη φορολογία και ανεξαρτησία από τον μητροπολίτη Αθηνών. Στο 16ο αιώνα χρονολογούνται η τράπεζα και τα κελιά όπως τα βλέπουμε σήμερα, μολονότι ανάλογα κτήρια ασφαλώς προϋπήρχαν στο χώρο. Την ίδια εποχή το λουτρό μετατρέπεται σε ελαιοτριβείο. Το 17ο αιώνα μια σημαντική οικογένεια της Αθήνας συνδέει το όνομά της με τη μονή: πρόκειται για τους Μπενιζέλους. Σύμφωνα με την επιγραφή στο νάρθηκα του καθολικού (εικ. 3, σ. 15), ο άρχοντας Μπενιζέλος και η οικογένειά του ζήτησαν καταφύγιο στην Καισαριανή ενόσω μια επιδημία πανούκλας μάστιζε την πόλη. Εκείνοι είναι που ανέλαβαν πιθανόν την οικοδόμηση του νάρθηκα, σίγουρα πάντως την αγιογράφησή του, αναθέτοντας το έργο στον ζωγράφο Ιωάννη. Για τη διαμονή τους χρησιμοποιούσαν το κτήριο που ονομάζεται «Πύργος των Μπενιζέλων» και ξεχωρίζει στο κέντρο της σειράς των κελιών (εικ. 3). Από τους Μπενιζέλους προέρχονταν αρκετοί ηγούμενοι της μονής, όπως και από άλλες οικογένειες γνωστές για τον πλούτο τους, την κοινωνική τους θέση, αλλά και για τη μόρφωσή τους. Η Μονή Καισαριανής αναδείχθηκε σε πνευματικό κέντρο και απέκτησε μια περίφημη βιβλιοθήκη. Τα πολύτιμα χειρόγραφα μεταφέρθηκαν κατά την Επανάσταση του 1821 στην Ακρόπολη για λόγους ασφάλειας. δυστυχώς, όμως, δεν γλίτωσαν από την καταστροφή. Το 18ο αιώνα αρχίζει η παρακμή. Η Μονή Καισαριανής χάνει την ανεξαρτησία της και την οικονομική της αυτάρκεια, ώσπου την εποχή του Όθωνα εγκαταλείπεται κι από τους τελευταίους μοναχούς. Σε ορισμένες περιπτώσεις μόνο, εύποροι αθηναίοι αριστοκράτες ή ξένοι ταξιδιώτες νοικιάζουν όσα κτήρια δεν έχουν ερειπωθεί για να παραθερίσουν στις δροσερές πλαγιές του Υμηττού. μέχρι την εποχή μας 20 Από τις αρχές του 20ού αιώνα, ανανεώνεται το ενδιαφέρον για τη Μονή Καισαριανής, όχι πια ως χώρο κατοικίας μοναχών, αλλά ως μνημείο της βυζαντινής εποχής. Μετά το Β Παγκόσμιο Πόλεμο, η Φιλοδασική Ένωση Αθηνών ανέλαβε την αναδάσωση της περιοχής. Τη δεκαετία αποφασίστηκε η συντήρηση και η αποκατάσταση των κτηρίων του μοναστηριού. Πραγματοποιήθηκαν, επίσης, έρευνες και ανασκαφές. τότε αποκαλύφθηκαν, για παράδειγμα, τα υπόκαυστα κάτω από το ελαιοτριβείο και διαπιστώθηκε ότι το κτήριο είχε αρχικά λειτουργήσει ως λουτρό. Προβλήματα, όμως, εξακολούθησαν να υπάρχουν και για το λόγο αυτό το 2007 ξεκίνησαν μεγάλης έκτασης έργα αναστήλωσης. Τα κτήρια έπρεπε να καθαριστούν, να στερεωθούν, να αφαιρεθούν όσες μεταγενέστερες επεμβάσεις έβλαπταν την εικόνα και να ξανακτιστούν προσεκτικά ορισμένα τμήματα που είχαν καταστραφεί, ώστε να κατανοούμε την αρχική μορφή τους. Χάρη στις εργασίες αυτές, μπορούμε και πάλι να περπατήσουμε σε ένα όμορφο και ήρεμο φυσικό περιβάλλον, να θαυμάσουμε ένα σημαντικό μνημείο και, καθισμένοι σε κάποιο πέτρινο πεζούλι, να φανταστούμε πώς θα κυλούσε η ζωή μέσα σε αυτό. 3

22 Μαρτυρίες... Η Μονή της Καισαριανής B. Barskij, Ρώσος μοναχός που ταξίδεψε στην Ελλάδα και επισκέφθηκε πολλά μοναστήρια, 18ος αιώνας Σιμά στον ανθισμένο Υμηττό, στης Αττικής τους πορφυρένιους λόφους Βρίσκεται κεφαλάρι ιερό ολόγυρα το χώμα βγάζει χλόη, Τα δέντρα κάνουν άλσος ταπεινό και κουμαριές σκιάζουν το γρασίδι, Δάφνη εκεί και σκοτεινή μυρτιά και δεντρολίβανο αντάμα ευωδιάζουν Εκεί και το πυξάρι το πυκνό και παραδίπλα η λιανή μυρίκη Το τρυφερό τριφύλλι θα το βρεις με τον καμαρωτό τον πεύκο αντάμα. Γλυκύτατα ο ζέφυρος φυσά κι όπως φρέσκια αύρα τις χαϊδεύει Ωραία τρεμοπαίζει η φυλλωσιά, ριγούνε οι κορφές απ το χορτάρι. 21 Οβίδιος (43 π.χ.-17 μ.χ.), Ρωμαίος ποιητής. Από το έργο του Ερωτική Τέχνη, στ (μετάφραση Θεόδωρου Παπαγγελή). Σε κανένα άλλο οροπέδιο δεν υπάρχουν τα σπαρτά, τα χόρτα, τα φυτά και τα λογιών-λογιών φαρμακευτικά βότανα που υπάρχουν σε αυτό το ψηλό βουνό (τον Υμηττό). Μάλιστα, πιπέρι και ρωμέικο ραβέντι, μάραθο, λάπαθο και παρόμοια εκατοντάδες χιλιάδες σπουδαία θεραπευτικά βότανα βγαίνουν (παράγονται) και βρίσκονται γιατρικά σε πολλές αρρώστιες. Όταν θα βρέξει, στα γύρω αυτού του μοναστηριού βουνά και υψώματα, οι όμορφες ευωδιές, από τη δροσιά των φύλλων και των φυτών και των δέντρων και των εκατοντάδων χιλιάδων πολύχρωμων λουλουδιών της γης, αρωματίζουν το νου του ανθρώπου. Γι αυτό, το μέλι του Μοναστηριού της Κριού Κεφαλής είναι περίφημο. Evliya Celebi ( ), Οθωμανός ταξιδιώτης που κατέγραψε τις εντυπώσεις από τις περιηγήσεις του. Από το έργο του Ταξίδι στην Ελλάδα, Αττικά, 94.

23 Η Μονή Καισαριανής Ferdinand Stademann, περιηγητής που επισκέφτηκε την Αθήνα, 19ος αιώνας Αφού μελετήσαμε για περίπου ένα μήνα τις αρχαιότητες της πόλης, θελήσαμε να δούμε και τον περίγυρο. Το όρος Υμηττός άξιζε πραγματικά ένα μεγάλο περίπατο Φτάσαμε προς το Μοναστήρι της Κυριανής, που βρίσκεται στη βόρεια πλευρά του βουνού. Εδώ παράγεται μεγάλη ποσότητα από μέλι, το οποίο εκτιμάται πολύ στην Κωνσταντινούπολη. Έχει καλή σύσταση κι ένα όμορφο χρυσό χρώμα 22 Jacob Spon ( ), Γάλλος γιατρός και ταξιδιώτης. Από το έργο που έγραψε με τον Βρετανό βοτανολόγο George Wheler, Voyage d Italie, de Dalmatie, de Grèce et du Levant, fait aux années 1675 et 1676, τ. Β. Όπως των άλλων περιχώρων αι εξοχαί, ούτω εγκατελείφθη, από τριακοντοαετίας ήδη και η Καισαριανή. Αδίκως πιστεύομεν, διότι ήτο εξ όλων η εξοχικωτέρα ( ). Ούδ ήτο ολιγώτερον ποιητική η μετά το δείπνον ανάπαυσις επί του άκρου δώματος της μονής, όταν η σελήνη επρόβαλλε μεγάλη και κατακόκκινη όπισθεν βυζαντινής καμάρας ή περιέλουε μεσουρανούσα δια του λευκού αυτής φωτός τα ερείπια και τα δένδρα. Εις ταύτα πρέπει να προστεθή ότι δεν ήτο όλως ματαία η ελπίς να ίδη τις προβάλλουσαν αιφνιδίως εκ τινος κελλίου αξιέραστον Αθηναίαν, ελθούσαν να ζητήση εις την Καισαριανήν πρόσκαιρον απαλλαγήν από τον καύσωνα, τον κονιορτόν, το βάρος των οικιακών φροντίδων, την ενόχλησιν των κοσμικών υποχρεώσεων ή και την πεζότητα του συζυγικού βίου. Εμμανουήλ Ροΐδης ( ), Έλληνας συγγραφέας, Άπαντα, τ. Ε.

24 Βιβλιογραφία Argyropoulo, K., Mount Hymettus and the Kaisariani Monastery, Αθήνα 1962 Γκιολές, Ν., Βυζαντινή Ναοδομία ( ), Αθήνα 1992 Hamilton, J. A., The Church of Kaisariani in Attica, Aberdeen 1916 Κουκουλές, Φ., Βυζαντινών Βίος και Πολιτισμός, Αθήνα 1948 Κουμαριανού, Αικ., Αθήνα Η πόλη, οι άνθρωποι, Αφηγήσεις και μαρτυρίες, 12ος 19ος αιώνας, Αθήνα 2005 Ορλάνδρος, Α., Μοναστηριακή αρχιτεκτονική, Αθήνα 1958 Σταμπόγλη, Ε., Πρόσκληση σε γεύμα, Αθήνα 2002 Τζόκας, Σ., Καισαριανή Η φυσιογνωμία μιας σύγχρονης πόλης, Αθήνα 1998 Ιστορία του Ελληνικού Έθνους, τόμοι Ζ - Θ, Αθήνα 1979/80 23 Ανακαλύπτοντας την ιστορία μέσα από τις πηγές με αφορμή ένα μνημείο και ένα χαρτονόμισμα, Τμήμα Εκπαιδευτικών Προγραμμάτων και Επικοινωνίας ΥΠ.ΠΟ. Ιστορικό Αρχείο Εθνικής Τράπεζας της Ελλάδος, Αθήνα 2006 Βυζαντινών Διατροφή και Μαγειρείαι, Πρακτικά ημερίδας «Περί της διατροφής στο Βυζάντιο», Αθήνα 2005 Στα ίχνη της Βυζαντινής Αθήνας, Διεύθυνση Βυζαντινών και Μεταβυζαντινών Μνημείων Τμήμα Μουσείων / 1η Εφορεία Βυζαντινών Αρχαιοτήτων, ΥΠ.ΠΟ., Αθήνα 2001 Περί υδάτων Το νερό στο Βυζάντιο, Διεύθυνση Βυζαντινών και Μεταβυζαντινών Μνημείων Τμήμα Μουσείων, ΥΠ.ΠΟ., Αθήνα 2000 Τα λουτρά στην Αρχαιότητα και το Βυζάντιο, Η Καθημερινή, Επτά Ημέρες, 13 Μαΐου 2001 Ψηφίδες Βυζαντίου, Πρόγραμμα ΜΕΛΙΝΑ, ΥΠ.Ε.Π.Θ. ΥΠ.ΠΟ., Διεύθυνση Βυζαντινών και Μεταβυζαντινών Μνημείων Τμήμα Βυζαντινών Μουσείων, Αθήνα xx Η Μονή Καισαριανής Εκπαιδευτικό Πρόγραμμα, Διεύθυνση Βυζαντινών και Μεταβυζαντινών Μνημείων Τμήμα Μουσείων / 1η Εφορεία Βυζαντινών Αρχαιοτήτων, ΥΠ.ΠΟ., Αθήνα xx

25 ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ, ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΘΡΗΣΚΕΥΜΑΤΩΝ Διεύθυνση Μουσείων Τμήμα Εκπαιδευτικών Προγραμμάτων & Επικοινωνίας Εφορεία Αρχαιοτήτων Αθηνών Γενική επιμέλεια: Στέλλα Χρυσουλάκη, Αρχαιολόγος Κείμενα: Αλεξάνδρα Σέλελη, Αρχαιολόγος - Μουσειολόγος Ηλεκτρονική - καλλιτεχνική επιμέλεια, φωτογραφίες: Σπήλιος Πίστας, Γραφίστας 24 ISBN Copyright 2015 Υ.ΠΟ.ΠΑΙ.Θ. Το έντυπο «Ένας περίπατος στη μονή Καισαριανής» δημιουργήθηκε το 2008 στο πλαίσιο της δράσης «Περιβάλλον και Πολιτισμός». Η επεξεργασία του έγινε το 2015 για την Πράξη με κωδικό MIS «Επικαιροποίηση και ψηφιοποίηση πολιτιστικού εκπαιδευτικού υλικού για την ενίσχυση της εκπαιδευτικής διαδικασίας», που υλοποιήθηκε στο πλαίσιο του Επιχειρησιακού Προγράμματος «Εκπαίδευση και Διά Βίου Μάθηση» και συγχρηματοδοτήθηκε από την Ευρωπαϊκή Ένωση (Ευρωπαϊκό Κοινωνικό Ταμείο) και από εθνικούς πόρους.

Ακολούθησέ με... στον οικισμό του Ακρωτηρίου της Θήρας

Ακολούθησέ με... στον οικισμό του Ακρωτηρίου της Θήρας Ακολούθησέ με... στον οικισμό του Ακρωτηρίου της Θήρας Ακολούθησέ με... στον οικισμό του Ακρωτηρίου της Θήρας Ακρωτήρι Το Ακρωτήρι της Θήρας είναι ο σημαντικότερος προϊστορικός οικισμός των Κυκλάδων. Διατηρήθηκε

Διαβάστε περισσότερα

Ακολούθησέ με... στο ανάκτορο της Φαιστού

Ακολούθησέ με... στο ανάκτορο της Φαιστού Ακολούθησέ με... στο ανάκτορο της Φαιστού Ακολούθησέ με... στο ανάκτορο της Φαιστού Το ανάκτορο της Φαιστού είναι το δεύτερο σε μέγεθος ανάκτορο της μινωικής Κρήτης με έκταση.000 τ.μ. Βρίσκεται στα νοτιοδυτικά

Διαβάστε περισσότερα

ΣΚΕΥΗ (ΠΑΛΑΤΙ-ΜΟΝΑΣΤΗΡΙΑ- ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΟΤΗΤΑ) 5 η ομάδα

ΣΚΕΥΗ (ΠΑΛΑΤΙ-ΜΟΝΑΣΤΗΡΙΑ- ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΟΤΗΤΑ) 5 η ομάδα 5 η ομάδα 1 ο Πρότυπο Πειραματικό Δημοτικό Σχολείο Θεσσαλονίκης Τάξη Ε2 2014-2015 Μυρσίνη Μαλιόγκα, Ευάγγελος Σωτηριάδης, Κατερίνα Γαλλιού 1. Τι σκεύη χρησιμοποιούσαν οι αυτοκράτορες στις στρατιωτικές

Διαβάστε περισσότερα

Αναζητώντας το Δέντρο της Ζωής σ ένα βυζαντινό μνημείο της Αθήνας

Αναζητώντας το Δέντρο της Ζωής σ ένα βυζαντινό μνημείο της Αθήνας ΥΠΟΥΡΓΕΊΟ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΎ ΚΑΙ ΑΘΛΗΤΙΣΜΟΎ ΓΕΝΙΚΉ ΔΙΕΎΘΥΝΣΗ ΑΡΧΑΙΟΤΉΤΩΝ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΤΙΚΉΣ ΚΛΗΡΟΝΟΜΙΆΣ ΔΙΕΎΘΥΝΣΗ ΜΟΥΣΕΊΩΝ/ΤΜΉΜΑ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΏΝ ΠΡΟΓΡΑΜΜΆΤΩΝ ΚΑΙ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΊΑΣ Αναζητώντας το Δέντρο της Ζωής σ ένα βυζαντινό

Διαβάστε περισσότερα

Ακολούθησέ με... στο ανάκτορο της Φαιστού

Ακολούθησέ με... στο ανάκτορο της Φαιστού Ακολούθησέ με... στο ανάκτορο της Φαιστού Ακολούθησέ με... στο ανάκτορο της Φαιστού Το ανάκτορο της Φαιστού είναι το δεύτερο σε μέγεθος ανάκτορο της μινωικής Κρήτης με έκταση 18.000 τ.μ. B 11 Βρίσκεται

Διαβάστε περισσότερα

Ακολούθησέ με... στην Καστροπολιτεία του Μυστρά

Ακολούθησέ με... στην Καστροπολιτεία του Μυστρά Ακολούθησέ με... στην Καστροπολιτεία του Μυστρά Ακολούθησέ με... στην Καστροπολιτεία του Μυστρά Μυστράς Η καστροπολιτεία απλώνεται στις πλαγιές του φυσικά οχυρού λόφου του βυζαντινού Μυζηθρά, που έδωσε

Διαβάστε περισσότερα

Ακολούθησέ με... στην Καστροπολιτεία του Μυστρά

Ακολούθησέ με... στην Καστροπολιτεία του Μυστρά Ακολούθησέ με... στην Καστροπολιτεία του Μυστρά Ακολούθησέ με... στην Καστροπολιτεία του Μυστρά Μυστράς Η καστροπολιτεία απλώνεται στις πλαγιές του φυσικά οχυρού λόφου του βυζαντινού Μυζηθρά, που έδωσε

Διαβάστε περισσότερα

Ακολούθησέ με... στο ανάκτορο των Μαλίων

Ακολούθησέ με... στο ανάκτορο των Μαλίων Ακολούθησέ με... στο ανάκτορο των Μαλίων Ακολούθησέ με... στο ανάκτορο των Μαλίων Το ανάκτορο των Μαλίων βρίσκεται στην άκρη μιας μικρής αλλά εύφορης πεδιάδας, κοντά σε λιμάνι στο βόρειο τμήμα της κεντρικής

Διαβάστε περισσότερα

Ακολούθησέ με... στην ακρόπολη των Μυκηνών

Ακολούθησέ με... στην ακρόπολη των Μυκηνών ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ, ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΘΡΗΣΚΕΥΜΑΤΩΝ ΓΕΝΙΚΗ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΡΧΑΙΟΤΗΤΩΝ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΤΙΚΗΣ ΚΛΗΡΟΝΟΜΙΑΣ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΜΟΥΣΕΙΩΝ TMHMA ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΩΝ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΩΝ ΚΑΙ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑΣ Ακολούθησέ με... στην ακρόπολη

Διαβάστε περισσότερα

Ακολούθησέ με... στο Ιερό του Ολυμπίου Διός και τα Παριλίσσια Ιερά

Ακολούθησέ με... στο Ιερό του Ολυμπίου Διός και τα Παριλίσσια Ιερά Ακολούθησέ με... στο Ιερό του Ολυμπίου Διός και τα Παριλίσσια Ιερά Ακολούθησέ με... στο Ιερό του Ολυμπίου Διός και τα Παριλίσσια Ιερά ΣΤΑΔΙΟ ΖΑΠΠΕΙΟ 2 ΙΕΡΟΟΛΥΜΠΙΟΥΔΙΟΣΚΑΤΒΑΛΑΝΕΙΟΤΡΟΛΥΜΠΙΑΓΗΤΟΖΠΥΛΗΑΔΡΙΑΝΟΥΜΠΕΠΙΔΕΛΦΙΝΙΩΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟΒΕΑΤΟΔΕΥΚΑΛΙΩΝΑΣΥΖΠΥΡΡΑΠΟΡΘΗΣΕΑΣΧΡΥΣΕΛΕΦΑΝΤΙΝΟΑΓΑΛΜΑΙΛΙΣΣΟΣΟΡΑΣΤΥΠΟΚΕΚΙΟΝΕΣΙΡΙΚΕΤΗΡΙΑΚΛΑΔΟΣΥΒΟΤΕΜΕΝΟΣΑΝΤΑΨΙΔΑΜΕΘΕΜΙΣΤΟΚΛΗΣΩΚΕΒΑΛΕΡΙΑΝΟΣΓΑΔΕΛΦΙΝΙΟΣΑΠΟΛΛΩΝΑΣΜοτΕιΝΟΜΙΝΩΤΑΥΡΟΣΤΥΡΚΡΟΝΟΣΗΡΕΑΠΥΡΝΕΠΑΝΕΛΛΗΝΙΟ

Διαβάστε περισσότερα

Ακολούθησέ με... στο ανάκτορο των Μαλίων

Ακολούθησέ με... στο ανάκτορο των Μαλίων Ακολούθησέ με... στο ανάκτορο των Μαλίων Ακολούθησέ με... στο ανάκτορο των Μαλίων Το ανάκτορο των Μαλίων βρίσκεται στην άκρη μιας μικρής αλλά εύφορης πεδιάδας, κοντά σε λιμάνι στο βόρειο τμήμα της κεντρικής

Διαβάστε περισσότερα

Ακολούθησέ με... στο ανάκτορο της Τίρυνθας

Ακολούθησέ με... στο ανάκτορο της Τίρυνθας ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ, ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΘΡΗΣΚΕΥΜΑΤΩΝ ΓΕΝΙΚΗ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΡΧΑΙΟΤΗΤΩΝ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΤΙΚΗΣ ΚΛΗΡΟΝΟΜΙΑΣ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΜΟΥΣΕΙΩΝ TMHMA ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΩΝ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΩΝ ΚΑΙ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑΣ Ακολούθησέ με... στο ανάκτορο

Διαβάστε περισσότερα

ΗΜΕΡΟΛΟΓΙΟ 2016 Εκκλησίες της Σωτήρας. Πρόγραμμα Μαθητικών Θρησκευτικών Περιηγήσεων «Συνοδοιπόροι στα ιερά προσκυνήματα του τόπου μας»

ΗΜΕΡΟΛΟΓΙΟ 2016 Εκκλησίες της Σωτήρας. Πρόγραμμα Μαθητικών Θρησκευτικών Περιηγήσεων «Συνοδοιπόροι στα ιερά προσκυνήματα του τόπου μας» ΗΜΕΡΟΛΟΓΙΟ 2016 Εκκλησίες της Σωτήρας Πρόγραμμα Μαθητικών Θρησκευτικών Περιηγήσεων «Συνοδοιπόροι στα ιερά προσκυνήματα του τόπου μας» ΙΑΝΟΥΑΡΙΟΣ Αγία Θέκλα Βρίσκεται 7χλμ νότια από το κέντρο της Σωτήρας.

Διαβάστε περισσότερα

ΝΑΟΣ ΑΓΙΑ ΑΙΚΑΤΕΡΙΝΗΣ

ΝΑΟΣ ΑΓΙΑ ΑΙΚΑΤΕΡΙΝΗΣ ΝΑΟΣ ΑΓΙΑ ΑΙΚΑΤΕΡΙΝΗΣ Στον 11 ο αιώνα χρονολογείται η αγία Αικατερίνη στην Πλάκα, κοντά στο μνημείο του Λυσικράτους. Έχει χτιστεί πάνω σε ερείπια αρχαίου ναού της Αρτέμιδος. Η στέγαση του κεντρικού τμήματος,

Διαβάστε περισσότερα

από το 1985. Φορβίων, από προέρχεται Η εκκλησία αποτελεί το αιώνα

από το 1985. Φορβίων, από προέρχεται Η εκκλησία αποτελεί το αιώνα Η εκκλησία της Παναγίας της Φορβιώτισσας, περισσότερο γνωστή ως η Παναγία της Ασίνου, βρίσκεται στις βόρειες υπώρειες της οροσειράς ο του Τροόδους. Είναι κτισμένη στην ανατολική όχθη ενός μικρού χείμαρρου,

Διαβάστε περισσότερα

Μινωικός Πολιτισμός σελ. 23-28

Μινωικός Πολιτισμός σελ. 23-28 Μινωικός Πολιτισμός σελ. 23-28 Να περιγράψετε ένα μινωικό ανάκτορο; Μεγάλα Συγκροτήματα κτιρίων, Είχαν πολλές πτέρυγες-δωματίων, Διοικητικά, Οικονομικά, Θρησκευτικά και Καλλιτεχνικά κέντρα της περιοχής,

Διαβάστε περισσότερα

Επίσκεψη στην Αρχαία Αγορά

Επίσκεψη στην Αρχαία Αγορά Επίσκεψη στην Αρχαία Αγορά Η Αγορά ήταν η μεγαλύτερη πλατεία της πόλης. Η πλατεία άρχισε να χρησιμοποιείται ως δημόσιος χώρος από τα αρχαϊκά χρόνια. Μέχρι τότε στην περιοχή υπήρχαν σπίτια και τάφοι. Ο

Διαβάστε περισσότερα

ΒΥΖΑΝΤΙΝΟ ΤΡΑΠΕΖΙ. Ομάδα 7 η Αγορά Συνήθειες Χώρος Έπιπλα. Λεωνίδας Κραλίδης Έλενα Τασίου

ΒΥΖΑΝΤΙΝΟ ΤΡΑΠΕΖΙ. Ομάδα 7 η Αγορά Συνήθειες Χώρος Έπιπλα. Λεωνίδας Κραλίδης Έλενα Τασίου ΒΥΖΑΝΤΙΝΟ ΤΡΑΠΕΖΙ Ομάδα 7 η Αγορά Συνήθειες Χώρος Έπιπλα Λεωνίδας Κραλίδης Έλενα Τασίου Υπάρχουν πηγές που μας διαφωτίζουν σχετικά με την διατροφή των Βυζαντινών; Η πρώτη δυσκολία προκύπτει από τις γραπτές

Διαβάστε περισσότερα

Βυζαντινά Χρόνια. Τι έτρωγαν, Τι έπιναν Οι συνήθειες τους, Ενδυμασία

Βυζαντινά Χρόνια. Τι έτρωγαν, Τι έπιναν Οι συνήθειες τους, Ενδυμασία Βυζαντινά Χρόνια Τι έτρωγαν, Τι έπιναν Οι συνήθειες τους, Ενδυμασία Τι έτρωγαν Στη διατροφή των Βυζαντινών βασικό ρόλο είχαν το ψωμί, τα λαχανικά, τα όσπρια και τα δημητριακά που τα μαγείρευαν με διάφορους

Διαβάστε περισσότερα

Αναζητώντας το Δέντρο της Ζωής στον αρχαιολογικό χώρο του Ολυμπιείου

Αναζητώντας το Δέντρο της Ζωής στον αρχαιολογικό χώρο του Ολυμπιείου Αναζητώντας το Δέντρο της Ζωής στον αρχαιολογικό χώρο του Ολυμπιείου Κατά τον Ιλισσόν ίωμεν... Ας προχωρήσουμε ακολουθώντας τη ροή του Ιλισσού... Πλάτων, Φαίδρος (ή περί έρωτος), 229 a Ο ναός του Ολυμπίου

Διαβάστε περισσότερα

Το παιχνίδι του Σφουγάτου

Το παιχνίδι του Σφουγάτου Υπουργείο Πολιτισμού, Παιδείας και Θρησκευμάτων Γενική Διεύθυνση Αρχαιοτήτων και Πολιτιστικής Κληρονομιάς Διεύθυνση Μουσείων Τμήμα Εκπαιδευτικών Προγραμμάτων και Επικοινωνίας Το παιχνίδι του Σφουγάτου

Διαβάστε περισσότερα

Όψεις Βυζαντίου... στο Αρχαιολογικό Μουσείο Ηγουμενίτσας. Εφορεία Αρχαιοτήτων Θεσπρωτίας

Όψεις Βυζαντίου... στο Αρχαιολογικό Μουσείο Ηγουμενίτσας. Εφορεία Αρχαιοτήτων Θεσπρωτίας Εφορεία Αρχαιοτήτων Θεσπρωτίας... στο Αρχαιολογικό Μουσείο Ηγουμενίτσας Το φυλλάδιο αυτό είναι του/της... που επισκέφθηκε το Αρχαιολογικό Μουσείο Ηγουμενίτσας στις... Το φυλλάδιο που κρατάς στα χέρια σου

Διαβάστε περισσότερα

ΚΥΚΛΑΔΙΚΟΣ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΣ ΙΣΤΟΡΙΑ Α ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ

ΚΥΚΛΑΔΙΚΟΣ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΣ ΙΣΤΟΡΙΑ Α ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ ΚΥΚΛΑΔΙΚΟΣ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΣ ΙΣΤΟΡΙΑ Α ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ Το υλικό που χρησιμοποιήθηκε για τα φύλλα εργασίας προέρχεται εξολοκλήρου από το Μουσείο Κυκλαδικής Τέχνης Διαβάζουμε: Οι Κυκλάδες οφείλουν το όνομά τους στη γεωγραφική

Διαβάστε περισσότερα

Mικροί - Mεγάλοι σε δράση

Mικροί - Mεγάλοι σε δράση Υπουργείο Πολιτισμού, Παιδείας και Θρησκευμάτων Γενική Διεύθυνση Αρχαιοτήτων και Πολιτιστικής Κληρονομιάς Διεύθυνση Μουσείων Τμήμα Εκπαιδευτικών Προγραμμάτων και Επικοινωνίας Εφορεία Αρχαιοτήτων Αθηνών

Διαβάστε περισσότερα

ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΑΝΑΣΤΗΛΩΣΗΣ ΤΟΥ ΚΑΜΠΑΝΑΡΙΟΥ>> ΠΕΡΙΟΧΗ:ΚΑΣΤΑΝΙΑ ΔΗΜΟΣ ΣΕΡΒΙΩΝ-ΝΟΜΟΣ ΚΟΖΑΝΗΣ

ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΑΝΑΣΤΗΛΩΣΗΣ ΤΟΥ ΚΑΜΠΑΝΑΡΙΟΥ>> ΠΕΡΙΟΧΗ:ΚΑΣΤΑΝΙΑ ΔΗΜΟΣ ΣΕΡΒΙΩΝ-ΝΟΜΟΣ ΚΟΖΑΝΗΣ Τ.Ε.Ι. ΠΑΤΡΩΝ ΣΧΟΛΗ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΩΝ ΕΦΑΡΜΟΓΩΝ ΤΜΗΜΑ:ΠΟΛΙΤΙΚΩΝ ΕΡΓΩΝ ΥΠΟΔΟΜΗΣ ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΠΕΡΙΟΧΗ:ΚΑΣΤΑΝΙΑ ΔΗΜΟΣ ΣΕΡΒΙΩΝ-ΝΟΜΟΣ

Διαβάστε περισσότερα

Το Τραγούδι της Γης του Στράτη Μυριβήλη

Το Τραγούδι της Γης του Στράτη Μυριβήλη Το Τραγούδι της Γης του Στράτη Μυριβήλη Θεατρικές Παραστάσεις στα νησιά του Βορείου Αιγαίου Λήμνος, Λέσβος, Χίος Καλοκαίρι 2014 «Ένα τραγούδι γυρεύουμε. Το τραγούδι των τραγουδιών καρτερούμε. Το τραγούδι

Διαβάστε περισσότερα

Περπατώντας στην ªÂÛ ÈˆÓÈÎ fiïë

Περπατώντας στην ªÂÛ ÈˆÓÈÎ fiïë Περπατώντας στην ªÂÛ ÈˆÓÈÎ fiïë Σπάνια έχει κάποιος την ευκαιρία να διαβεί 2400 χρόνια ιστορίας, συγκεντρωµένα σε µια έκταση 58,37 εκταρίων που περικλείεται ανάµεσα στα τείχη της Μεσαιωνικής Πόλης. Έναν

Διαβάστε περισσότερα

γεύσεις Αρχαίων και Βυζαντινών Τα σκεύη του χθες στο σήμερα!

γεύσεις Αρχαίων και Βυζαντινών Τα σκεύη του χθες στο σήμερα! ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ, ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΘΡΗΣΚΕΥΜΑΤΩΝ ΓΕΝΙΚΗ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΡΧΑΙΟΤΗΤΩΝ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΤΙΚΗΣ ΚΛΗΡΟΝΟΜΙΑΣ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΜΟΥΣΕΙΩΝ TMHMA ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΩΝ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΩΝ ΚΑΙ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑΣ 4 Τα σκεύη του χθες στο σήμερα!

Διαβάστε περισσότερα

Κείμενο Εκκλησίας του Τιμίου Σταυρού στο Πελέντρι. Ελληνικά

Κείμενο Εκκλησίας του Τιμίου Σταυρού στο Πελέντρι. Ελληνικά 1 Κείμενο Εκκλησίας του Τιμίου Σταυρού στο Πελέντρι Ελληνικά 2 ΕΚΚΛΗΣΙΑ ΤΟΥ ΤΙΜΙΟΥ ΣΤΑΥΡΟΥ ΣΤΟ ΠΕΛΕΝΤΡΙ Η εκκλησία του Τιμίου Σταυρού στο Πελέντρι φαίνεται να χτίστηκε λίγο μετά τα μέσα του 12 ου αιώνα

Διαβάστε περισσότερα

Ομάδα «Αναποφάσιστοι» : Αθανασοπούλου Ναταλία, Μανωλίδου Εβίτα, Μήτση Βασιλική, Στέφα Αναστασία

Ομάδα «Αναποφάσιστοι» : Αθανασοπούλου Ναταλία, Μανωλίδου Εβίτα, Μήτση Βασιλική, Στέφα Αναστασία Ομάδα «Αναποφάσιστοι» : Αθανασοπούλου Ναταλία, Μανωλίδου Εβίτα, Μήτση Βασιλική, Στέφα Αναστασία Βρίσκεται στην ανατολική πλευρά της Λακωνίας. Το όνομα «Μονεμβασιά» προέρχεται από τις λέξεις «Μόνη Έμβασις»

Διαβάστε περισσότερα

ΣΤΟ ΚΑΣΤΡO ΤΗΣ ΚΩ Η ΓΕΦΥΡΑ ΤΟΥ ΚΑΣΤΡΟΥ

ΣΤΟ ΚΑΣΤΡO ΤΗΣ ΚΩ Η ΓΕΦΥΡΑ ΤΟΥ ΚΑΣΤΡΟΥ ΣΤΟ ΚΑΣΤΡO ΤΗΣ ΚΩ Το Κάστρο των Ιπποτών είναι ένα από τα σημαντικότερα ιστορικά μνημεία της Κω. Ιδιαίτερα εντυπωσιακό και επιβλητικό είναι ένα από τα αξιοθέατα που κάθε επισκέπτης του νησιού πρέπει να

Διαβάστε περισσότερα

γυναίκας που σύμφωνα με την παράδοση ήταν η Θεοδώρα, κόρη του αυτοκράτορα Μαξιμιανού, η οποία είχε ασπασθεί το χριστιανισμό. Το 1430, με την κατάληψη

γυναίκας που σύμφωνα με την παράδοση ήταν η Θεοδώρα, κόρη του αυτοκράτορα Μαξιμιανού, η οποία είχε ασπασθεί το χριστιανισμό. Το 1430, με την κατάληψη Αγία Αικατερίνη Η Αγία Aικατερίνη βρίσκεται σε ενα απο τα καλυτερα μερη της θεσσαλονικης, στην Βορειοδυτική πλευρά της Άνω Πολης.Κτισμένη το 1320 μχ,η ατμόσφαιρα ειναι πολύ ωραία και προπάντον ειναι ήσυχα

Διαβάστε περισσότερα

Τα προσκυνήματα του Δεκαπενταύγουστου από την Τήνο μέχρι την Αμοργό

Τα προσκυνήματα του Δεκαπενταύγουστου από την Τήνο μέχρι την Αμοργό Τα προσκυνήματα του Δεκαπενταύγουστου από την Τήνο μέχρι την Αμοργό Όπου και να βρεθεί κανείς τον Δεκαπενταύγουστο μοσχοβολά η χάρη Της. Αυτή θα σε οδηγήσει να ανάψεις ένα κερί και να γιορτάσεις μαζί Της

Διαβάστε περισσότερα

Η ΒΑΣΙΛΙΚΗ «ΑΓ. ΣΟΦΙΑ» Η ΝΕΚΡΟΠΟΛΗ

Η ΒΑΣΙΛΙΚΗ «ΑΓ. ΣΟΦΙΑ» Η ΝΕΚΡΟΠΟΛΗ Η ΒΑΣΙΛΙΚΗ «ΑΓ. ΣΟΦΙΑ» Η ΝΕΚΡΟΠΟΛΗ Η ΒΑΣΙΛΙΚΗ «ΑΓ. ΣΟΦΙΑ» Η ΝΕΚΡΟΠΟΛΗ Η σημερινή βασιλική «Αγ. Σοφία» βρίσκεται στο κέντρο της κύριας νεκρόπολης της αρχαίας πόλης Σέρντικα. Σ αυτή την περιοχή έχουν ανακαλυφθεί

Διαβάστε περισσότερα

γεύσεις Αρχαίων και Βυζαντινών Δες τη λύση! Λύσεις των δραστηριοτήτων πρωτοβάθμιας εκπαίδευσης

γεύσεις Αρχαίων και Βυζαντινών Δες τη λύση! Λύσεις των δραστηριοτήτων πρωτοβάθμιας εκπαίδευσης ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ, ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΘΡΗΣΚΕΥΜΑΤΩΝ ΓΕΝΙΚΗ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΡΧΑΙΟΤΗΤΩΝ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΤΙΚΗΣ ΚΛΗΡΟΝΟΜΙΑΣ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΜΟΥΣΕΙΩΝ TMHMA ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΩΝ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΩΝ ΚΑΙ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑΣ Δες τη λύση! Αρχαίων και Βυζαντινών

Διαβάστε περισσότερα

Βυζαντινά και Οθωμανικά μνημεία της Μάκρης

Βυζαντινά και Οθωμανικά μνημεία της Μάκρης Βυζαντινά και Οθωμανικά μνημεία της Μάκρης Στρατηγικής σημασίας η θέση της Μάκρης / Κατοικήθηκε από την αρχαιότητα Οικισμός με διαρκή ανθρώπινη παρουσία από τα νεολιθικά χρόνια Ορατά στο κέντρο της σημερινής

Διαβάστε περισσότερα

ΘΡΗΣΚΕΥΤΙΚΟΣ ΤΟΥΡΙΣΜΟΣ. Της Μαρίας Αποστόλα

ΘΡΗΣΚΕΥΤΙΚΟΣ ΤΟΥΡΙΣΜΟΣ. Της Μαρίας Αποστόλα ΘΡΗΣΚΕΥΤΙΚΟΣ ΤΟΥΡΙΣΜΟΣ Της Μαρίας Αποστόλα Η Ελλάδα υπήρξε από τους πρώτους δέκτες του Χριστιανισμού και τα μνημεία της ελληνικής ορθοδοξίας αποτελούν αναπόσπαστο κομμάτι της εθνικής κληρονομιάς, αποτελώντας

Διαβάστε περισσότερα

1 η Θεματική ενότητα- Μπορούν οι άνθρωποι να εικονίζουν το Θεό; 1. Δώστε τον ορισμό της εικόνας.

1 η Θεματική ενότητα- Μπορούν οι άνθρωποι να εικονίζουν το Θεό; 1. Δώστε τον ορισμό της εικόνας. 1 η Θεματική ενότητα- Μπορούν οι άνθρωποι να εικονίζουν το Θεό; 1. Δώστε τον ορισμό της εικόνας. 2. Ποια η έννοια της λέξεως είδωλο στο θρησκευτικό τομέα; 3. Ποιο από τα παρακάτω αποτελούν μορφές σύγχρονης

Διαβάστε περισσότερα

Το ρωμαϊκό κράτος κλονίζεται

Το ρωμαϊκό κράτος κλονίζεται Ι. Η ΜΕΤΕΞΕΛΙΞΗ ΤΟΥ ΡΩΜΑΪΚΟΥ ΚΡΑΤΟΥΣ 1. Από τη Ρώμη στη Νέα Ρώμη Ας διαβάσουμε τι θα μάθουμε στο σημερινό μάθημα: Σκοπός: Σκοπός του παρόντος μαθήματος είναι να απαντήσουμε σε ένα «γιατί»: Γιατί χρειάστηκε

Διαβάστε περισσότερα

Διατροφικές συνήθειες στον αρχαίο πολιτισμό της Ελλάδας

Διατροφικές συνήθειες στον αρχαίο πολιτισμό της Ελλάδας Διατροφικές συνήθειες στον αρχαίο πολιτισμό της Ελλάδας Επιμέλεια, παρουσίαση : Παντελάκη Μαργαρίτα (ΠΕ08, καλλιτεχνικών μαθημάτων, 3ο Δημοτικό Σχολείο Σερρών ) Δευτέρα, 12 Νοεμβρίου 12 Τι σχέση μπορούν

Διαβάστε περισσότερα

Κάθε Σάββατο και διαφορετική εμπειρία στο Μουσείο Ακρόπολης

Κάθε Σάββατο και διαφορετική εμπειρία στο Μουσείο Ακρόπολης Κάθε Σάββατο και διαφορετική εμπειρία στο Μουσείο Ακρόπολης Εναλλασσόμενες θεματικές παρουσιάσεις Κάθε Σάββατο και διαφορετική εμπειρία στο Μουσείο Ακρόπολης Εναλλασσόμενες θεματικές παρουσιάσεις Ποιοι

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΡΙΑΔΙΑΒΑΙΝΟΝΤΑΣ ΣΤΟ ΧΩΡΟ ΚΑΙ ΣΤΟ ΧΡΟΝΟ ΤΟΥ ΒΥΖΑΝΤΙΟΥ. Πολιτιστικό πρόγραμμα με βάση την Ιστορία της Ε Δημοτικού

ΠΕΡΙΑΔΙΑΒΑΙΝΟΝΤΑΣ ΣΤΟ ΧΩΡΟ ΚΑΙ ΣΤΟ ΧΡΟΝΟ ΤΟΥ ΒΥΖΑΝΤΙΟΥ. Πολιτιστικό πρόγραμμα με βάση την Ιστορία της Ε Δημοτικού ΠΕΡΙΑΔΙΑΒΑΙΝΟΝΤΑΣ ΣΤΟ ΧΩΡΟ ΚΑΙ ΣΤΟ ΧΡΟΝΟ ΤΟΥ ΒΥΖΑΝΤΙΟΥ Πολιτιστικό πρόγραμμα με βάση την Ιστορία της Ε Δημοτικού Υπεύθυνη Εκπαιδευτικός: Χρύσα Κουράκη, Δασκάλα, Δρ. Παιδικής Λογοτεχνίας Παν/μίου Ιωαννίνων

Διαβάστε περισσότερα

Έτσι ήταν η Θεσσαλονίκη στην αρχαιότητα - Υπέροχη ψηφιακή απεικόνιση

Έτσι ήταν η Θεσσαλονίκη στην αρχαιότητα - Υπέροχη ψηφιακή απεικόνιση Έτσι ήταν η Θεσσαλονίκη στην αρχαιότητα - Υπέροχη ψηφιακή απεικόνιση - Με την βοήθεια της τεχνολογίας αρχαιολόγοι κατάφεραν να απεικονίσουν την Θεσσαλονίκη της αρχαιότητας - Μια ζηλευτή πόλη με Ιππόδρομο,

Διαβάστε περισσότερα

33 Ο ΔΗΜΟΤΙΚΟ ΣΧΟΛΕΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΑΣΥΛΟ ΤΟΥ ΠΑΙΔΙΟΥ ΤΜΗΜΑ Ε2 2013-2014 1

33 Ο ΔΗΜΟΤΙΚΟ ΣΧΟΛΕΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΑΣΥΛΟ ΤΟΥ ΠΑΙΔΙΟΥ ΤΜΗΜΑ Ε2 2013-2014 1 ΕΝΑ ΓΟΗΤΕΥΤΙΚΟ ΤΑΞΙΔΙ ΣΤΑ ΒΥΖΑΝΤΙΝΑ ΧΡΟΝΙΑ, ΓΕΜΑΤΟ ΕΚΠΛΗΞΕΙΣ ΚΑΙ ΠΟΛΛΑ ΣΗΜΑΝΤΙΚΑ ΓΕΓΟΝΟΤΑ. 33 Ο ΔΗΜΟΤΙΚΟ ΣΧΟΛΕΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΑΣΥΛΟ ΤΟΥ ΠΑΙΔΙΟΥ ΤΜΗΜΑ Ε2 2013-2014 1 Εικόνα 1 Εικόνα 2 Ρωμαϊκές λεγεώνες

Διαβάστε περισσότερα

Ο Πλίνιος μάλιστα γράφει ότι η Κρήτη ήταν η πατρίδα δύο δένδρων με μεγάλη ιατρική χρησιμότητα του κρητικού πεύκου και του κρητικού κυπαρισσιού, από

Ο Πλίνιος μάλιστα γράφει ότι η Κρήτη ήταν η πατρίδα δύο δένδρων με μεγάλη ιατρική χρησιμότητα του κρητικού πεύκου και του κρητικού κυπαρισσιού, από ΤΑ ΒΟΤΑΝΑ ΣΤΟ ΧΡΟΝΟ Ο Ιπποκράτης υποστηρίζει πως η τροφή μπορεί να γίνει και φάρμακο. Τα βότανα χρησιμοποιήθηκαν σε θεραπευτικές πρακτικές ως φαρμακευτικά είδη αλλά και ως φορείς της θεϊκής ευλογίας. Οι

Διαβάστε περισσότερα

ΙΣΤΟΡΙΚΑ ΚΤΗΡΙΑ ΤΗΣ ΑΤΤΙΚΗΣ

ΙΣΤΟΡΙΚΑ ΚΤΗΡΙΑ ΤΗΣ ΑΤΤΙΚΗΣ ΙΣΤΟΡΙΚΑ ΚΤΗΡΙΑ ΤΗΣ ΑΤΤΙΚΗΣ Ο πρώτος πολεοδομικός χάρτης των Αθηνών εκπονήθηκε από τους αρχιτέκτονες Κλεάνθη και Schaubert. Δεν έχει νόημα να επεκταθούμε περισσότερο στην πρώτη πολεοδομική χάραξη της πόλης

Διαβάστε περισσότερα

Τα Λουτρά του κάστρου της Χίου.

Τα Λουτρά του κάστρου της Χίου. Τα Λουτρά του κάστρου της Χίου. Ερευνητική εργασία της ομάδας των ρεπόρτερ της Α τάξης του 1 ου ΕΠΑΛ Χίου 2011-2012 (Βιργινία Καλλούδη, Κυριακή Αρβανίτη, Ραφαήλ Καραμανής, Μαρία Λιτσάκη) Περιεχόμενα Η

Διαβάστε περισσότερα

Σύνδεση με τη σχολική ύλη πρωτοβάθμιας εκπαίδευσης

Σύνδεση με τη σχολική ύλη πρωτοβάθμιας εκπαίδευσης ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΚΙ ΘΛΗΤΙΣΜΟΥ ΓΕΝΙΚΗ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΡΧΙΟΤΗΤΩΝ ΚΙ ΠΟΛΙΤΙΣΤΙΚΗΣ ΚΛΗΡΟΝΟΜΙΣ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΜΟΥΣΕΙΩΝ TMHMA ΕΚΠΙΔΕΥΤΙΚΩΝ ΠΡΟΓΡΜΜΤΩΝ ΚΙ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΣ Εικόνες Βυζαντίου Σύνδεση με τη σχολική ύλη πρωτοβάθμιας

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ 1 ΒΥΖΑΝΤΙΝΗ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗ. ΓΝΩΡΙΜΙΑ ΜΕ ΤΟΝ ΤΟΠΟ ΜΑΣ

ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ 1 ΒΥΖΑΝΤΙΝΗ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗ. ΓΝΩΡΙΜΙΑ ΜΕ ΤΟΝ ΤΟΠΟ ΜΑΣ ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ 1 ΒΥΖΑΝΤΙΝΗ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗ. ΓΝΩΡΙΜΙΑ ΜΕ ΤΟΝ ΤΟΠΟ ΜΑΣ POWER RANGERS Δήμητρα Κίμογλου Μυρτώ Κώστα Θανάσης Πάσσαρης Οδυσσέας Κοντοπούλης 1. Χάρτης τη Πόλης της Θεσσαλονίκης 2. Ο Ναός της Αχειροποίητου

Διαβάστε περισσότερα

Μακεδονικό παραδοσιακό σπίτι με εσωτερική αυλή, διόροφο χαγιάτι, αύλεια θύρα, και χώρο με δυνατότητα πρόσβασης από την αυλή αλλά και τον δρόμο 1

Μακεδονικό παραδοσιακό σπίτι με εσωτερική αυλή, διόροφο χαγιάτι, αύλεια θύρα, και χώρο με δυνατότητα πρόσβασης από την αυλή αλλά και τον δρόμο 1 Μακεδονικό παραδοσιακό σπίτι με εσωτερική αυλή, διόροφο χαγιάτι, αύλεια θύρα, και χώρο με δυνατότητα πρόσβασης από την αυλή αλλά και τον δρόμο Οπως και στη παραδοσιακή αρχιτεκτονική, κάποιοι χώροι του

Διαβάστε περισσότερα

Ένα ξεχασμένο θέατρο. (το Ρωμαϊκό Ωδείο) Έφη Νικολοπούλου, ΒΠΠΓ

Ένα ξεχασμένο θέατρο. (το Ρωμαϊκό Ωδείο) Έφη Νικολοπούλου, ΒΠΠΓ Ένα ξεχασμένο θέατρο. (το Ρωμαϊκό Ωδείο) Έφη Νικολοπούλου, ΒΠΠΓ Στο ευρύτερο αρχαιολογικό χώρο της Γόρτυνας στη Κρήτη, έχουν εντοπιστεί από τους αρχαιολόγους τέσσερις θεατρικοί χώροι διαφορετικών εποχών.

Διαβάστε περισσότερα

14. Κατασκευάστε μια μακέτα ανασκαφικού σκάμματος και παίξτε «ανασκαφή»! Επίσης, για την «ανασκαφή» θα χρειαστείτε:

14. Κατασκευάστε μια μακέτα ανασκαφικού σκάμματος και παίξτε «ανασκαφή»! Επίσης, για την «ανασκαφή» θα χρειαστείτε: Αρχαιολογία ένα κλειδί για την πύλη του χρόνου 14. Κατασκευάστε μια μακέτα ανασκαφικού σκάμματος και παίξτε «ανασκαφή»! Συνοπτική περιγραφή Στο Α μέρος τα παιδιά κατασκευάζουν σε συνεργασία με τον/την

Διαβάστε περισσότερα

ΜΟΥΣΕΙΟ ΑΚΡΟΠΟΛΗΣ. Μουσειακή παρουσίαση του οικοδομικού προγράμματος του Αυτοκράτορα Αδριανού. Μουσείο Ακρόπολης, Ισόγειο.

ΜΟΥΣΕΙΟ ΑΚΡΟΠΟΛΗΣ. Μουσειακή παρουσίαση του οικοδομικού προγράμματος του Αυτοκράτορα Αδριανού. Μουσείο Ακρόπολης, Ισόγειο. ΜΟΥΣΕΙΟ ΑΚΡΟΠΟΛΗΣ Μουσειακή παρουσίαση του οικοδομικού προγράμματος του Αυτοκράτορα Αδριανού για την Αθήνα του 2 ου αιώνα μ.χ Μουσείο Ακρόπολης, Ισόγειο Ελεύθερη πρόσβαση Ώρες λειτουργίας του Μουσείου

Διαβάστε περισσότερα

Αλέξανδρος Νικολάου, ΒΠΠΓ

Αλέξανδρος Νικολάου, ΒΠΠΓ Αλέξανδρος Νικολάου, ΒΠΠΓ Στην αρχαϊκή εποχή εικάζεται ότι υπήρχε κάποιο είδος θεατρικής κατασκευής στο χώρο που βρίσκονται τα σημερινά ευρήματα του θεάτρου, ενώ στα κλασσικά χρόνια υπήρχε σίγουρα κάποια

Διαβάστε περισσότερα

Οι αρχαίοι πύργοι της Σερίφου Οι αρχαίοι πύργοι, αυτόνομες οχυρές κατασκευές αποτελούν ιδιαίτερο τύπο κτιρίου με κυκλική, τετράγωνη ή ορθογώνια

Οι αρχαίοι πύργοι της Σερίφου Οι αρχαίοι πύργοι, αυτόνομες οχυρές κατασκευές αποτελούν ιδιαίτερο τύπο κτιρίου με κυκλική, τετράγωνη ή ορθογώνια Οι αρχαίοι πύργοι της Σερίφου Οι αρχαίοι πύργοι, αυτόνομες οχυρές κατασκευές αποτελούν ιδιαίτερο τύπο κτιρίου με κυκλική, τετράγωνη ή ορθογώνια κάτοψη, περισσότερους από έναν ορόφους και στιβαρή κατασκευή.

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΡΑΜΕΙΚΟΣ. Μετά τα Μηδικά κατακευάστηκε το 478 π.χ το Θεμιστόκλειο τείχος που χώρισε την κατοικημένη περιοχή από το νεκροταφείο.

ΚΕΡΑΜΕΙΚΟΣ. Μετά τα Μηδικά κατακευάστηκε το 478 π.χ το Θεμιστόκλειο τείχος που χώρισε την κατοικημένη περιοχή από το νεκροταφείο. ΚΕΡΑΜΕΙΚΟΣ Η περιοχή ΒΔ της Αγοράς μέχρι το τείχος της πόλης, όπου το Δίπυλο, αλλά και πέρα από το τείχος, όπου και το σημαντικότερο νεκροταφείο της Αθήνας. Η ονομασία της οφείλεται στις εγκαταστάσεις

Διαβάστε περισσότερα

ΕΙΚΟΝΕΣ ΒΥΖΑΝΤΙΟΥ. 1 Ψηφιδωτά τρούλου με νέες επεμβάσεις συντήρησης, 11 ος αιώνας, Νέα Μονή Χίου, Photo ΥΠ.ΠΟ.Α./ΤΑΠ, Εφορεία Αρχαιοτήτων Χίου

ΕΙΚΟΝΕΣ ΒΥΖΑΝΤΙΟΥ. 1 Ψηφιδωτά τρούλου με νέες επεμβάσεις συντήρησης, 11 ος αιώνας, Νέα Μονή Χίου, Photo ΥΠ.ΠΟ.Α./ΤΑΠ, Εφορεία Αρχαιοτήτων Χίου ΕΙΚΟΝΕΣ ΒΥΖΑΝΤΙΟΥ 1 Ψηφιδωτά τρούλου με νέες επεμβάσεις συντήρησης, 11 ος αιώνας, Νέα Μονή Χίου, Photo ΥΠ.ΠΟ.Α./ΤΑΠ, Εφορεία Αρχαιοτήτων Χίου 2 Πανοραμική άποψη, 11 ος αιώνας, Νέα Μονή Χίου, Photo ΥΠ.ΠΟ.Α./ΤΑΠ,

Διαβάστε περισσότερα

Απάντησε στις παρακάτω ερωτήσεις.

Απάντησε στις παρακάτω ερωτήσεις. Ερωτήσεις Πόσο καλά γνωρίζεις και Απαντήσεις τους Μινωίτες; Πόσο καλά γνωρίζεις τους Μινωίτες; 1. Τα πιο γνωστά ανάκτορα είναι της Κνωσού και της Φαιστού. 2. Οι τρίτωνες ήταν μεγάλα κοχύλια που ίσως χρησιμοποιούνταν

Διαβάστε περισσότερα

01 Ιερός ναός Αγίου Γεωργίου ΓουμένισσΗΣ

01 Ιερός ναός Αγίου Γεωργίου ΓουμένισσΗΣ Ιερός ναός Αγίου Γεωργίου ΓουμένισσΗΣ Ιερός ναός Αγίου Γεωργίου ΓουμένισσΗΣ Το περίτεχνο τέμπλο του Αγίου Γεωργίου με τα πλευρικά τμήματά του Α Ν Α Δ Ε Ι Ξ Η Τ Ω Ν Μ Ε Τ Α Β Υ Ζ Α Ν Τ Ι Ν Ω Ν Μ Ν Η Μ Ε

Διαβάστε περισσότερα

ΒΥΖΑΝΤΙΝΟ ΤΡΑΠΕΖΙ ΟΜΑΔΑ 3 Η ΓΕΩΡΓΙΑ- ΣΤΑΡΙ-ΨΩΜΙ

ΒΥΖΑΝΤΙΝΟ ΤΡΑΠΕΖΙ ΟΜΑΔΑ 3 Η ΓΕΩΡΓΙΑ- ΣΤΑΡΙ-ΨΩΜΙ ΒΥΖΑΝΤΙΝΟ ΤΡΑΠΕΖΙ ΟΜΑΔΑ 3 Η ΓΕΩΡΓΙΑ- ΣΤΑΡΙ-ΨΩΜΙ 1 ο Πρότυπο Πειραματικό Δημοτικό Σχολείο Θεσσαλονίκης Π.Τ.Δ.Ε-ΑΠΘ 2014-15 Λεβεντούλα Λευτέρης Γιώργος Ποια ήταν η βάση της διατροφής εκείνη την εποχή; Το

Διαβάστε περισσότερα

Απάντησε στις παρακάτω ερωτήσεις.

Απάντησε στις παρακάτω ερωτήσεις. Ερωτήσεις Πόσο καλά γνωρίζεις και Απαντήσεις τους Μινωίτες; Πόσο καλά γνωρίζεις τους Μινωίτες; 1. Σε παραστάσεις τοιχογραφιών και σφραγίδων απεικονίζονται μόνο τελετουργικοί χοροί. 2. Κατά την Ύστερη Εποχή

Διαβάστε περισσότερα

ΜΑΘΗΜΑ ΙΣΤΟΡΙΑΣ ΤΗΣ ΚΥΠΡΟΥ

ΜΑΘΗΜΑ ΙΣΤΟΡΙΑΣ ΤΗΣ ΚΥΠΡΟΥ ΜΑΘΗΜΑ ΙΣΤΟΡΙΑΣ ΤΗΣ ΚΥΠΡΟΥ Ιερό Αφροδίτης Π α ν α γ ι ώ τ η ς Ν ε ο φ ύ τ ο υ Β 2 Υπεύθυνη καθηγήτρια: Μαρία Χατζημιχαήλ 1 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ Γενική Εισαγωγή..σελ.3 Ιστορική αναδρομή..σελ.3 Περιγραφή του χώρου.σελ.4

Διαβάστε περισσότερα

Κωνσταντίνος: από τη Ρώμη στη Νέα Ρώμη

Κωνσταντίνος: από τη Ρώμη στη Νέα Ρώμη Επανάληψη Κωνσταντίνος: από τη Ρώμη στη Νέα Ρώμη Ο Κωνσταντίνος Βυζάντιο 1. Αποφασίζει τη μεταφορά της πρωτεύουσας στην Ανατολή κοντά στο αρχαίο Βυζάντιο: νέο διοικητικό κέντρο η Κωνσταντινούπολη 2. 313

Διαβάστε περισσότερα

Μιλώντας με τα αρχαία

Μιλώντας με τα αρχαία Επίσκεψη στο μαντείο της Δωδώνης Πώς έβλεπαν το μέλλον οι αρχαίοι; Πώς λειτουργούσε το πιο αρχαίο μαντείο της Ελλάδας; Τι μορφή, σύμβολα και ρόλο είχε ο κύριος θεός του, ο Δίας; Τι σημασία είχαν εκεί οι

Διαβάστε περισσότερα

ψ Ρ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΑ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ ΣΤΗΝ ΑΚΡΟΠΟΛΗ ΚΑΙ ΣΤΟ ΚΕΝΤΡΟ ΜΕΛΕΤΩΝ ΑΚΡΟΠΟΛΗΣ -N^ ->5^ **' ΑΣΗΜΙΝΑ ΛΕΟΝΤΗ

ψ Ρ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΑ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ ΣΤΗΝ ΑΚΡΟΠΟΛΗ ΚΑΙ ΣΤΟ ΚΕΝΤΡΟ ΜΕΛΕΤΩΝ ΑΚΡΟΠΟΛΗΣ -N^ ->5^ **' ΑΣΗΜΙΝΑ ΛΕΟΝΤΗ ψ Ρ ' '.'."» *?' Ρ -N^ ->5^ ι"*** **' "HSf % ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΑ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ ΣΤΗΝ ΑΚΡΟΠΟΛΗ ΚΑΙ ΣΤΟ ΚΕΝΤΡΟ ΜΕΛΕΤΩΝ ΑΚΡΟΠΟΛΗΣ ΑΣΗΜΙΝΑ ΛΕΟΝΤΗ Το Τμήμα Εκπαιδευτικών Προγραμμάτων της Υπηρεσίας Συντήρησης Μνημείων

Διαβάστε περισσότερα

Η Ρωμαϊκή και Βυζαντινή Φυσιογνωμία της Θεσσαλονίκης Ονόματα Ομάδων: 1. Μικροί Πράκτορες 2. LaCta 3. Αλλοδαποί 4. Η Συμμορία των 5

Η Ρωμαϊκή και Βυζαντινή Φυσιογνωμία της Θεσσαλονίκης Ονόματα Ομάδων: 1. Μικροί Πράκτορες 2. LaCta 3. Αλλοδαποί 4. Η Συμμορία των 5 Η Ρωμαϊκή και Βυζαντινή Φυσιογνωμία της Θεσσαλονίκης Ονόματα Ομάδων: 1. Μικροί Πράκτορες 2. LaCta 3. Αλλοδαποί 4. Η Συμμορία των 5 Αρχικές Σκέψεις Πόσο καλά γνωρίζουμε την πόλη μας; Πόσο καλά ξέρουμε την

Διαβάστε περισσότερα

ΤΑ ΝΕΑ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΑ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ «ΠΑΜΕ ΣΤΗΝ ΑΚΡΟΠΟΛΗ» ΚΑΙ «ΠΑΜΕ ΣΤΟΝ ΑΡΧΑΙΟ ΠΕΡΙΠΑΤΟ ΤΗΣ ΑΚΡΟΠΟΛΗΣ»

ΤΑ ΝΕΑ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΑ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ «ΠΑΜΕ ΣΤΗΝ ΑΚΡΟΠΟΛΗ» ΚΑΙ «ΠΑΜΕ ΣΤΟΝ ΑΡΧΑΙΟ ΠΕΡΙΠΑΤΟ ΤΗΣ ΑΚΡΟΠΟΛΗΣ» ,,^ -^,;-,..:..,, : χ λ κ«:! «e.«?s"'h. ΗΗΗΜΗΗΒ ΤΑ ΝΕΑ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΑ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ «ΠΑΜΕ ΣΤΗΝ ΑΚΡΟΠΟΛΗ» ΚΑΙ «ΠΑΜΕ ΣΤΟΝ ΑΡΧΑΙΟ ΠΕΡΙΠΑΤΟ ΤΗΣ ΑΚΡΟΠΟΛΗΣ» ΕΙΡΗΝΗ ΚΑΙΜΑΡΑ Τα καινούρια προγράμματα του Τμήματος Εκπαιδευτικών

Διαβάστε περισσότερα

1 η Αιτία: 2 η Αιτία: 3 η Αιτία:

1 η Αιτία: 2 η Αιτία: 3 η Αιτία: Εικονομαχία Αιτίες Συνέπειες Ορισμός: η θρησκευτική και πολιτική διαμάχη για τη λατρεία των εικόνων. 1 η Αιτία: 1η Συνέπεια: Αντίπαλες πλευρές: εικονομάχοι > το επίσημο κράτος και τμήμα του πληθυσμού εικονόφιλοι

Διαβάστε περισσότερα

ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ Η ΕΦΟΡΕΙΑ ΠΡΟΪΣΤΟΡΙΚΩΝ & ΚΛΑΣΙΚΩΝ ΑΡΧΑΙΟΤΗΤΩΝ ΚΕΡΚΥΡΑΣ - ΘΕΣΠΡΩΤΙΑΣ ΜΑΡΚΟΣ Ο ΜΙΚΡΟΣ ΡΩΜΑΙΟΣ. Μια ιστορία σαν όνειρο...

ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ Η ΕΦΟΡΕΙΑ ΠΡΟΪΣΤΟΡΙΚΩΝ & ΚΛΑΣΙΚΩΝ ΑΡΧΑΙΟΤΗΤΩΝ ΚΕΡΚΥΡΑΣ - ΘΕΣΠΡΩΤΙΑΣ ΜΑΡΚΟΣ Ο ΜΙΚΡΟΣ ΡΩΜΑΙΟΣ. Μια ιστορία σαν όνειρο... ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΟΛΙΤΙΜΟΥ Η ΕΦΟΡΕΙΑ ΠΡΟΪΤΟΡΙΚΩΝ & ΚΛΑΙΚΩΝ ΑΡΧΑΙΟΤΗΤΩΝ ΚΕΡΚΥΡΑ - ΘΕΠΡΩΤΙΑ ΜΑΡΚΟ Ο ΜΙΚΡΟ ΡΩΜΑΙΟ Μια ιστορία σαν όνειρο... ΜΑΡΚΟ Ο ΜΙΚΡΟ ΡΩΜΑΙΟ Μια ιστορία σαν όνειρο... Η ΕΦΟ Ρ ΕΙΑ Π ΡΟ Ϊ ΤΟ ΡΙ

Διαβάστε περισσότερα

Η πρώτη οπτική επαφή με τα Αμπελάκια δίνει στον ταξιδιώτη την εντύπωση ότι αυτό το χωριό διαφέρει από τα άλλα... και όντως αυτό συμβαίνει.

Η πρώτη οπτική επαφή με τα Αμπελάκια δίνει στον ταξιδιώτη την εντύπωση ότι αυτό το χωριό διαφέρει από τα άλλα... και όντως αυτό συμβαίνει. Πέντε χιλιόμετρα από τα στενά των Τεμπών, ανηφορίζοντας κανείς μπορεί να δει να ξεπροβάλουν τα Αμπελάκια Λάρισας, η Ιστορική Κοινότητα των Αμπελακίων όπως έχει επικρατήσει. Βρίσκεται στους πρόποδες του

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΜΑ: «Προτάσεις για την Τουριστική Ανάπτυξη και προβολή της Τοπικής Κοινότητας Στράτου» Κύρια πύλη δευτερεύουσα πύλη πύλη Ακρόπολης Παραποτάμια πύλη

ΘΕΜΑ: «Προτάσεις για την Τουριστική Ανάπτυξη και προβολή της Τοπικής Κοινότητας Στράτου» Κύρια πύλη δευτερεύουσα πύλη πύλη Ακρόπολης Παραποτάμια πύλη ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ Στράτος 29-12 - 2011 ΝΟΜΟΣ ΑΙΤΩΛΟΑΚΑΡΝΑΝΙΑΣ Αριθμ. Πρωτ.: ΔΗΜΟΣ ΑΓΡΙΝΙΟΥ ΔΗΜΟΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ ΣΤΡΑΤΟΥ ΤΟΠΙΚΗ ΚΟΙΝΟΤΗΤΑ ΣΤΡΑΤΟY ΠΛΗΡ: Πατσέας Αναστάσιος ΤΗΛ: 6978558904 Π Ρ Ο Σ Κο Αντιδήμαρχο

Διαβάστε περισσότερα

Η προληπτική συντήρηση των μνημείων

Η προληπτική συντήρηση των μνημείων ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ, ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΘΡΗΣΚΕΥΜΑΤΩΝ ΓΕΝΙΚΗ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΡΧΑΙΟΤΗΤΩΝ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΤΙΚΗΣ ΚΛΗΡΟΝΟΜΙΑΣ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΜΟΥΣΕΙΩΝ/ΤΜΗΜΑ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΩΝ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΩΝ ΚΑΙ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑΣ Η προληπτική συντήρηση των

Διαβάστε περισσότερα

Κείμενο Αγίου Νικολάου της Στέγης. Ελληνικά

Κείμενο Αγίου Νικολάου της Στέγης. Ελληνικά 1 Κείμενο Αγίου Νικολάου της Στέγης Ελληνικά 2 Ο Άγιος Νικόλαος της Στέγης Πήρε το όνομα του μετά την προσθήκη της δεύτερης Στέγης του ναού τον 13ον αιώνα, για την προστασία του από τα χιόνα και τη βροχή.

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ. - Γενική Εισαγωγή..2. - Iστορική αναδρομή...3-4. - Περιγραφή του χώρου...5-8. - Επίλογος...9. - Βιβλιογραφία 10

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ. - Γενική Εισαγωγή..2. - Iστορική αναδρομή...3-4. - Περιγραφή του χώρου...5-8. - Επίλογος...9. - Βιβλιογραφία 10 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ - Γενική Εισαγωγή..2 - Iστορική αναδρομή....3-4 - Περιγραφή του χώρου.....5-8 - Επίλογος...9 - Βιβλιογραφία 10 1 Γενική Εισαγωγή Επίσκεψη στο Επαρχιακό Μουσείο Πάφου Το Επαρχιακό Μουσείο της

Διαβάστε περισσότερα

Mικροί - Mεγάλοι σε δράση

Mικροί - Mεγάλοι σε δράση Υπουργείο Πολιτισμού και Τουρισμού Γενική Διεύθυνση Αρχαιοτήτων και Πολιτιστικής Κληρονομιάς Διεύθυνση Μουσείων, Εκθέσεων και Εκπαιδευτικών Προγραμμάτων Τμήμα Εκπαιδευτικών Προγραμμάτων και Επικοινωνίας

Διαβάστε περισσότερα

Πώς περνάμε τη μέρα μας;

Πώς περνάμε τη μέρα μας; Πώς περνάμε τη μέρα μας; Διδακτική πρόταση 2: Συνοπτικό πλαίσιο καθημερινής ζωής Ερώτημα-κλειδί Πώς περνούμε τη μέρα μας από τα πολύ παλιά χρόνια μέχρι σήμερα; Σύνδεση με το προηγούμενο μάθημα Στο προηγούμενο

Διαβάστε περισσότερα

4. Η ΣΥΓΚΡΟΤΗΣΗ ΤΗΣ ΑΘΗΝΑΪΚΗΣ ΚΟΙΝΩΝΙΑΣ Η ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΗ ΖΩΗ

4. Η ΣΥΓΚΡΟΤΗΣΗ ΤΗΣ ΑΘΗΝΑΪΚΗΣ ΚΟΙΝΩΝΙΑΣ Η ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΗ ΖΩΗ 4. Η ΣΥΓΚΡΟΤΗΣΗ ΤΗΣ ΑΘΗΝΑΪΚΗΣ ΚΟΙΝΩΝΙΑΣ Η ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΗ ΖΩΗ ΧΡΙΣΤΟΔΟΥΛΑΚΗΣ ΧΡΗΣΤΟΣ ΦΙΛΟΛΟΓΟΣ Οι Αθηναίοι πολίτες ~120.000 Ήταν η μοναδική κυρίαρχη δύναμη στην πόλη. Από αυτούς πήγαζε κάθε εξουσία. Κατάγονταν

Διαβάστε περισσότερα

Ε Ρ Γ Α Σ Ι Α Μ Α Θ Η Τ Ω Ν ΤΗΣ Ε ΚΑΙ ΣΤ ΗΜΟΤΙΚΟΥ ΕΛΛΗΝΙΚΩΝ ΕΚΠΑΙ ΕΥΤΗΡΙΩΝ «ΑΘΗΝΑ» ΘΕΜΑ: ΑΚΡΟΠΟΛΗ ΤΩΝ ΑΘΗΝΩΝ

Ε Ρ Γ Α Σ Ι Α Μ Α Θ Η Τ Ω Ν ΤΗΣ Ε ΚΑΙ ΣΤ ΗΜΟΤΙΚΟΥ ΕΛΛΗΝΙΚΩΝ ΕΚΠΑΙ ΕΥΤΗΡΙΩΝ «ΑΘΗΝΑ» ΘΕΜΑ: ΑΚΡΟΠΟΛΗ ΤΩΝ ΑΘΗΝΩΝ Ε Ρ Γ Α Σ Ι Α Μ Α Θ Η Τ Ω Ν ΤΗΣ Ε ΚΑΙ ΣΤ ΗΜΟΤΙΚΟΥ ΤΩΝ ΕΛΛΗΝΙΚΩΝ ΕΚΠΑΙ ΕΥΤΗΡΙΩΝ «ΑΘΗΝΑ» ΘΕΜΑ: ΑΚΡΟΠΟΛΗ ΤΩΝ ΑΘΗΝΩΝ Ε ΗΜΟΤΙΚΟΥ ΣΤ ΗΜΟΤΙΚΟΥ ΑΡΒΑΝΙΤΗΣ ΓΙΑΝΝΗΣ ΙΑΜΑΝΤΟΠΟΥΛΟΥ ΕΛΕΝΗ ΓΕΡΕΝΤΕ ΒΑΣΙΛΙΚΗ ΤΡΑΚΑ ΗΜΗΤΡΑ

Διαβάστε περισσότερα

Βυζαντινά Μνημεία της Θεσσαλονίκης

Βυζαντινά Μνημεία της Θεσσαλονίκης Βυζαντινά Μνημεία της Θεσσαλονίκης 1ης Διαδρομής Μονή Βαλτάδων Ναός Οσίου Δαυίδ Βυζαντινό Λουτρό Ναός Αγίου Νικολάου (Ορφανού) Ναός Αγίου Παντελεήμονα Ναός Σωτήρως Χριστός Ροτόντα Παλιά Πόλη,Κάστρα 2ης

Διαβάστε περισσότερα

ΜΑΘΗΜΑ ΠΡΟΤΖΕΚΤ ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΚΟΙ ΧΩΡΟΙ ΤΗΣ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ

ΜΑΘΗΜΑ ΠΡΟΤΖΕΚΤ ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΚΟΙ ΧΩΡΟΙ ΤΗΣ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ ΜΑΘΗΜΑ ΠΡΟΤΖΕΚΤ ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΚΟΙ ΧΩΡΟΙ ΤΗΣ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ ΤΟ ΑΡΧΑΙΟ ΔΙΟΝ ΤΟΠΟΘΕΣΙΑ Το Δίον ήταν μια αρχαιότατη πόλη στρατηγικής σημασίας και μια από τις πιο φημισμένες μακεδονικές πολιτείες. Η γεωγραφική θέση

Διαβάστε περισσότερα

6 ο ΝΗΠΙΑΓΩΓΕΙΟ ΗΡΑΚΛΕΙΟΥ 2013-2014. Νηπιαγωγοί Σοφία Καπετανάκη Μαρία Κουτεντάκη. Ευέλικτη ζώνη. «χώμα. και νερό ταξίδι στην ΚΝΩΣΣΟ»

6 ο ΝΗΠΙΑΓΩΓΕΙΟ ΗΡΑΚΛΕΙΟΥ 2013-2014. Νηπιαγωγοί Σοφία Καπετανάκη Μαρία Κουτεντάκη. Ευέλικτη ζώνη. «χώμα. και νερό ταξίδι στην ΚΝΩΣΣΟ» 6 ο ΝΗΠΙΑΓΩΓΕΙΟ ΗΡΑΚΛΕΙΟΥ Ευέλικτη ζώνη 2013-2014 2014 Νηπιαγωγοί Σοφία Καπετανάκη Μαρία Κουτεντάκη «χώμα και νερό ταξίδι στην ΚΝΩΣΣΟ» ΞΕΡΟΥΜΕ ΟΤΙ: ζούσε ο Μίνωας,ο Δαίδαλος έφτιαξε το παλάτι, μαζί με

Διαβάστε περισσότερα

ΙΣΤΟΡΙΚΑ ΜΝΗΜΕΙΑ ΤΗΣ ΚΥΠΡΟΥ ΙΩΑΝΝΑ ΙΩΑΝΝΙΔΟΥ Α1 Β ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΚΟ ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΛΕΥΚΩΣΙΑΣ

ΙΣΤΟΡΙΚΑ ΜΝΗΜΕΙΑ ΤΗΣ ΚΥΠΡΟΥ ΙΩΑΝΝΑ ΙΩΑΝΝΙΔΟΥ Α1 Β ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΚΟ ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΛΕΥΚΩΣΙΑΣ ΙΣΤΟΡΙΚΑ ΜΝΗΜΕΙΑ ΤΗΣ ΚΥΠΡΟΥ ΙΩΑΝΝΑ ΙΩΑΝΝΙΔΟΥ Α1 Β ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΚΟ ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΛΕΥΚΩΣΙΑΣ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΝΕΟΛΙΘΙΚΟΣ ΟΙΚΙΣΜΟΣ ΧΟΙΡΟΚΟΙΤΙΑΣ ΜΟΝΑΣΤΗΡΙ ΑΓΙΑΣ ΝΑΠΑΣ ΕΝΕΤΙΚΑ ΤΕΙΧΗ ΛΕΥΚΩΣΙΑΣ ΝΑΟΣ ΤΟΥ ΑΠΟΛΛΩΝΑ ΑΡΧΑΙΟ ΘΕΑΤΡΟ

Διαβάστε περισσότερα

Ενα πλακόστρωτο μονοπάτι οδηγεί βόρεια από τη Μονή Γουβερνέτου μέσα στο φαράγγι Αυλάκι που κατηφορίζει μέχρι τη θάλασσα.

Ενα πλακόστρωτο μονοπάτι οδηγεί βόρεια από τη Μονή Γουβερνέτου μέσα στο φαράγγι Αυλάκι που κατηφορίζει μέχρι τη θάλασσα. Η Μονή Γουβερνέτου Η Μονή Γουβερνέτου μοιάζει σαν κάστρο, με πύργους που χρησίμευαν για την προστασία από επιδρομείς. Ειδικά η εξωτερική όψη του μοναστηριού φανερώνει τις έντονες ενετικές επιδράσεις: μοιάζει

Διαβάστε περισσότερα

ΜΥΚΗΝΑΪΚΗ ΑΡΧΙΤΕΚΤΟΝΙΚΗ

ΜΥΚΗΝΑΪΚΗ ΑΡΧΙΤΕΚΤΟΝΙΚΗ ΜΥΚΗΝΑΪΚΗ ΑΡΧΙΤΕΚΤΟΝΙΚΗ Εισαγωγικά: ΟΡΙΣΜΟΣ: Με τον όρο μυκηναϊκός πολιτισμός χαρακτηρίζεται ο προϊστορικός πολιτισμός της ΎστερηςΕποχήςτουΧαλκούαπότο1600-1100 π. Χ. που αναπτύχθηκε κυρίως στην κεντρική

Διαβάστε περισσότερα

Τι σημαίνει ο όρος «βυζαντινόν»;

Τι σημαίνει ο όρος «βυζαντινόν»; Τι σημαίνει ο όρος «βυζαντινόν»; Ο όρος«βυζαντινόν» αναφέρεται στο Μεσαιωνικό κράτος που εδιοικείτο από την Κωνσταντινούπολη, τη μεγάλη πόλη των ακτών του Βοσπόρου. Οι ιστορικοί χρησιμοποιούν τον όρο αυτόν

Διαβάστε περισσότερα

Ακολούθησέ με. στο αρχαίο θέατρο της Δωδώνης

Ακολούθησέ με. στο αρχαίο θέατρο της Δωδώνης Ακολούθησέ με στο αρχαίο θέατρο της Δωδώνης Η αρχαία Δωδώνη, το ιερό και το μαντείο 6 4 5 7 3 Εικ. 1 Γενική άποψη του θεάτρου. Mόλις 15 χλμ. από τα Ιωάννινα, σε μία κοιλάδα κάτω από το βουνό Τόμαρος, ιδρύθηκε

Διαβάστε περισσότερα

Ακολούθησέ με. στo αρχαίο θέατρο της Απτέρας

Ακολούθησέ με. στo αρχαίο θέατρο της Απτέρας Ακολούθησέ με στo αρχαίο θέατρο της Απτέρας Η αρχαία πόλη της Απτέρας Περίπου 10 χιλιόμετρα έξω από τα Χανιά, στο δρόμο προς το Ρέθυμνο, θα συναντήσετε την αρχαία Απτέρα. Χτισμένη πάνω σ έναν χαμηλό λόφο,

Διαβάστε περισσότερα

Η Λίνδος απέχει 50 χλμ. νότια από την πόλη της Ρόδου. Ο οικισμός διατηρεί το χρώμα και την ατμόσφαιρα μιας άλλης εποχής. Κυρίαρχο στοιχείο ο

Η Λίνδος απέχει 50 χλμ. νότια από την πόλη της Ρόδου. Ο οικισμός διατηρεί το χρώμα και την ατμόσφαιρα μιας άλλης εποχής. Κυρίαρχο στοιχείο ο Η Λίνδος απέχει 50 χλμ. νότια από την πόλη της Ρόδου. Ο οικισμός διατηρεί το χρώμα και την ατμόσφαιρα μιας άλλης εποχής. Κυρίαρχο στοιχείο ο ρομαντισμός, που καταλαμβάνει τον επισκέπτη, μόλις φθάσει στο

Διαβάστε περισσότερα

Ο όρος Πολιτιστική Κληρονομιά περιλαμβάνει: τον απτό πολιτισμό (όπως κτήρια, μνημεία, τοπία, βιβλία, έργα τέχνης και τεκμήρια),

Ο όρος Πολιτιστική Κληρονομιά περιλαμβάνει: τον απτό πολιτισμό (όπως κτήρια, μνημεία, τοπία, βιβλία, έργα τέχνης και τεκμήρια), Η Πολιτιστική Κληρονομιά είναι η κληρονομιά των φυσικών αντικειμένων και των άυλων χαρακτηριστικών μιας ομάδας ή κοινωνίας που κληρονομούνται από τις προηγούμενες γενιές, διατηρούνται στο παρόν και είναι

Διαβάστε περισσότερα

Το σχολείο μας είναι σχετικά παλιό. Βρίσκεται στην κεντρική λεωφόρο Γερίου, απέναντι από το Δημαρχείο Γερίου. Έχει χτιστεί το 1976 και αποτελείται

Το σχολείο μας είναι σχετικά παλιό. Βρίσκεται στην κεντρική λεωφόρο Γερίου, απέναντι από το Δημαρχείο Γερίου. Έχει χτιστεί το 1976 και αποτελείται Το σχολείο μας είναι σχετικά παλιό. Βρίσκεται στην κεντρική λεωφόρο Γερίου, απέναντι από το Δημαρχείο Γερίου. Έχει χτιστεί το 1976 και αποτελείται από δώδεκα αίθουσες διδασκαλίας, τέσσερις ειδικές αίθουσες

Διαβάστε περισσότερα

ΥΠΟΔΕΙΓΜΑ ΠΡΟΤΑΣΗΣ ΔΙΑΒΟΥΛΕΥΣΗΣ. Ονομασία Φορέα: ΙΕΡΑ ΜΗΤΡΟΠΟΛΗ ΦΙΛΙΠΠΩΝ - ΝΕΑΠΟΛΕΩΣ - ΘΑΣΟΥ - ΙΕΡΟΣ ΝΑΟΣ ΑΓΙΟΥ ΠΑΥΛΟΥ - ΚΑΒΑΛΑ

ΥΠΟΔΕΙΓΜΑ ΠΡΟΤΑΣΗΣ ΔΙΑΒΟΥΛΕΥΣΗΣ. Ονομασία Φορέα: ΙΕΡΑ ΜΗΤΡΟΠΟΛΗ ΦΙΛΙΠΠΩΝ - ΝΕΑΠΟΛΕΩΣ - ΘΑΣΟΥ - ΙΕΡΟΣ ΝΑΟΣ ΑΓΙΟΥ ΠΑΥΛΟΥ - ΚΑΒΑΛΑ ΥΠΟΔΕΙΓΜΑ ΠΡΟΤΑΣΗΣ ΔΙΑΒΟΥΛΕΥΣΗΣ Ονομασία Φορέα: ΙΕΡΑ ΜΗΤΡΟΠΟΛΗ ΦΙΛΙΠΠΩΝ - ΝΕΑΠΟΛΕΩΣ - ΘΑΣΟΥ - ΙΕΡΟΣ ΝΑΟΣ ΑΓΙΟΥ ΠΑΥΛΟΥ - ΚΑΒΑΛΑ Όνομα συντάκτη: Δρ. Αντώνιος Κώστας Στοιχεία επικοινωνίας: (τηλέφωνο, e-mail)

Διαβάστε περισσότερα

Περπατώντας τις εποχές του Βυζαντίου

Περπατώντας τις εποχές του Βυζαντίου Στην Αγορά των αρχαίων Αθηναίων (με τον Κ. Βέτση), Γνώση, Αθήνα 19893, Καλειδοσκόπιο, Αθήνα 20064 (έκδοση αναθεωρημένη και εμπλουτισμένη) Αρχαιολογία Ένα ταξίδι στο παρελθόν, οδηγός για παιδιά, Κέδρος,

Διαβάστε περισσότερα

ΙΕΡΟΣ ΝΑΟΣ ΑΓΙΟΥ ΓΕΩΡΓΙΟΥ ΠΑΡΑΛΙΜΝΙΟΥ

ΙΕΡΟΣ ΝΑΟΣ ΑΓΙΟΥ ΓΕΩΡΓΙΟΥ ΠΑΡΑΛΙΜΝΙΟΥ ΙΕΡΟΣ ΝΑΟΣ ΑΓΙΟΥ ΓΕΩΡΓΙΟΥ ΠΑΡΑΛΙΜΝΙΟΥ Σύντομο ιστορικό Ιερού Ναού Αγίου Γεωργίου Παραλιμνίου Ο Ιερός Ναός Αγίου Γεωργίου διαδέχθηκε το 19 ο αιώνα ένα παλαιότερο βυζαντινό ναό. Βρίσκεται στο κέντρο του

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΟΨΕΙΣ - 119 - ΟΡΟΦΟΓΡΑΦΙΕΣ

ΑΝΟΨΕΙΣ - 119 - ΟΡΟΦΟΓΡΑΦΙΕΣ - 119 - ΑΝΟΨΕΙΣ ΟΡΟΦΟΓΡΑΦΙΕΣ ΣΑΛΟΝΙ Στον χώρο του σαλονιού αλλά και της τραπεζαρίας επιθυμία του ιδιοκτήτη της κατοικίας ηταν η πρόβλεψη διακόσμησης των οροφών αυτών κυρίως των χώρων με ζωγραφική. Στην

Διαβάστε περισσότερα

Το Μεσαιωνικό Κάστρο Λεμεσού.

Το Μεσαιωνικό Κάστρο Λεμεσού. Το Μεσαιωνικό Κάστρο Λεμεσού. 1 Περιεχόμενα: Εισαγωγή σελ.3 Ιστορική αναδρομή σελ.4 Περιγραφή του χώρου σελ.5-7 Βιβλιογραφία σελ.8 Παράρτημα σελ.9-10 2 Εισαγωγή. Στο κέντρο της Λεμεσού υπάρχει το Κάστρο

Διαβάστε περισσότερα

Ο ΘΕΣΜΟΣ ΤΗΣ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑΣ ΣΤΗΝ ΑΡΧΑΙΑ ΑΘΗΝΑ

Ο ΘΕΣΜΟΣ ΤΗΣ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑΣ ΣΤΗΝ ΑΡΧΑΙΑ ΑΘΗΝΑ Ο ΘΕΣΜΟΣ ΤΗΣ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑΣ ΣΤΗΝ ΑΡΧΑΙΑ ΑΘΗΝΑ 4 Ο ΓΥΜΝΑΣΙΟ - ΣΧΟΛΙΚΟ ΕΤΟΣ 2012 13 ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ : ΤΜΗΜΑ : Α4 ΕΙΡΗΝΗ ΜΑΡΑΖΑΚΗ, ΜΑΡΙΑ ΜΕΡΑΜΒΕΛΙΩΤΑΚΗ, ΙΩΑΝΝΑ ΠΑΠΑ ΑΚΗ ΦΙΛΟΛΟΓΟΣ : ΕΥ. ΣΕΡ ΑΚΗ 1 Ο ρόλος του οίκου

Διαβάστε περισσότερα

Εικόνες Βυζαντίου. Δραστηριότητα 4η. Όψεις της καθημερινότητας στο Βυζάντιο ΣΧΕΔΙΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ

Εικόνες Βυζαντίου. Δραστηριότητα 4η. Όψεις της καθημερινότητας στο Βυζάντιο ΣΧΕΔΙΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΣΧΕΔΙΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ Όψεις της καθημερινότητας στο Βυζάντιο Δραστηριότητα 4η Για την ενότητα επιλέξαμε ως σχέδιο εργασίας την καθημερινή ζωή στο Βυζάντιο, τα ήθη και τα έθιμα, τις συνήθειες και ασχολίες των

Διαβάστε περισσότερα

Να συμπληρώσετε κάθε μια από τις προτάσεις 1, 2, 3, 4 και 5, επιλέγοντας τη σωστή απάντηση από τις αντίστοιχες φράσεις α, β, γ:

Να συμπληρώσετε κάθε μια από τις προτάσεις 1, 2, 3, 4 και 5, επιλέγοντας τη σωστή απάντηση από τις αντίστοιχες φράσεις α, β, γ: ΜΑΘΗΜΑ 18 Ο ΟΙ ΑΓΙΕΣ ΕΙΚΟΝΕΣ Να συμπληρώσετε κάθε μια από τις προτάσεις 1, 2, 3, 4 και 5, επιλέγοντας τη σωστή απάντηση από τις αντίστοιχες φράσεις α, β, γ: 1. Η αποκατάσταση της προσκύνησης των εικόνων

Διαβάστε περισσότερα

ΙΕΡΟΣ ΝΑΟΣ ΥΠΑΠΑΝΤΗΣ ΤΟΥ ΧΡΙΣΤΟΥ ΒΕΝΕΤΟΥ

ΙΕΡΟΣ ΝΑΟΣ ΥΠΑΠΑΝΤΗΣ ΤΟΥ ΧΡΙΣΤΟΥ ΒΕΝΕΤΟΥ Πρεσβυτέρου ΑΘΑΝΑΣΙΟΥ Ι. ΣΚΟΠΙΑΝΟΥ Αρχιερατικού Επιτρόπου Καναλίων ΙΕΡΟΣ ΝΑΟΣ ΥΠΑΠΑΝΤΗΣ ΤΟΥ ΧΡΙΣΤΟΥ ΒΕΝΕΤΟΥ Γνωριμία με την ιστορική, θρησκευτική, πολιτιστική και κοινωνική ζωή του τόπου αυτού ΒΕΝΕΤΟ 2013

Διαβάστε περισσότερα

ΤΟ ΑΡΧΑΙΟ ΘΕΑΤΡΟ ΤΗΣ. ΓΙΩΡΓΟΣ ΝΙΚΟΛΑΪΔΗΣ Βαρβάκειο Πρότυπο Πειραματικό Γυμνάσιο, 2011-2012

ΤΟ ΑΡΧΑΙΟ ΘΕΑΤΡΟ ΤΗΣ. ΓΙΩΡΓΟΣ ΝΙΚΟΛΑΪΔΗΣ Βαρβάκειο Πρότυπο Πειραματικό Γυμνάσιο, 2011-2012 ΤΟ ΑΡΧΑΙΟ ΘΕΑΤΡΟ ΤΗΣ ΔΩΔΩΝΗΣ ΓΙΩΡΓΟΣ ΝΙΚΟΛΑΪΔΗΣ Βαρβάκειο Πρότυπο Πειραματικό Γυμνάσιο, 2011-2012 Περιεχόμενα Αρχαία Δωδώνη γεωγραφικά στοιχεία Κοίλον Ορχήστρα Σκηνή Ρωμαϊκά χρόνια Παραστάσεις που φιλοξενήθηκαν

Διαβάστε περισσότερα