Ιωάννης Κακριδής : φιλόλογος, πανεπιστημιακός καθηγητής, ερευνητής και αισθητικός της λογοτεχνίας (Αθήνα ), από τους κορυφαίους ομηριστές σε

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "Ιωάννης Κακριδής : φιλόλογος, πανεπιστημιακός καθηγητής, ερευνητής και αισθητικός της λογοτεχνίας (Αθήνα 1901-1992), από τους κορυφαίους ομηριστές σε"

Transcript

1 ΟΙ ΑΡΧΑΙΟΙ ΕΛΛΗΝΕΣ ΚΑΙ ΟΙ ΞΕΝΕΣ ΓΛΩΣΣΕΣ του Ι. Θ. ΚΑΚΡΙΔΗ Ιωάννης Κακριδής : φιλόλογος, πανεπιστημιακός καθηγητής, ερευνητής και αισθητικός της λογοτεχνίας (Αθήνα ), από τους κορυφαίους ομηριστές σε παγκόσμιο επίπεδο και από τους πρωτοπόρους της γλωσσικής μεταρρύθμισης στην Ελλάδα, γιος του Θεοφάνη Κακριδή. Σπούδασε στα πανεπιστήμια Αθηνών, Βερολίνου, Βιέννης και Λειψίας. Καθηγητής το του Ελληνικού Σχολείου στις Σπέτσες, δίδαξε αργότερα Αρχαία και Νέα Ελληνικά και κλασική φιλολογία στα πανεπιστήμια Θεσσαλονίκης ( ως υφηγητής και έκτακτος καθηγητής) και Αθήνας ( και από το 1948 ως τακτικός καθηγητής), καθώς και σε πανεπιστήμια της Ευρώπης (Στοκχόλμη, Ουψάλα, Λαντ, Τύμπινγκεν). Κατά την περίοδο εργάστηκε στο Ιστορικών Λεξικόν της Ελληνικής Γλώσσης της Ακαδημίας Αθηνών, Έδωσε διαλέξεις σε Ευρώπη, Αμερική και Αυστραλία. Τιμήθηκε με πολλές διακρίσεις και διετέλεσε πρόεδρος του Παιδαγωγικού ινστιτούτου ( ), που συνέβαλε στην εκπαιδευτική μεταρρύθμιση της κυβέρνησης Γ. Παπανδρέου, και πρόεδρος του Κέντρου Οδυσσειακών Σπουδών της Ιθάκης. Στην ελληνική παιδεία και τη νεoελληνική γραμματεία ο Ι. Κακριδής κατέλαβε ξεχωριστή θέση, την οποία ενίσχυσε η περίφημη «Δίκη των τόνων» ( ), που κίνησε εναντίον του η Φιλοσοφική Σχολή του Πανεπιστημίου Αθηνών, με αφορμή την τολμηρή, για την εποχή, προσπάθειά του να εισαγάγει το μονοτονικό σύστημα, στο πλαίσιο του αγώνα για τη δημοτική γλώσσα και την καθιέρωσή της, τόσο στην παιδεία όσο και στην επιστήμη. Μολονότι υποστηρίχθηκε από πολλούς κορυφαίους λογίους και πολιτικούς, καταδικάστηκε από το Πειθαρχικό Συμβούλιο του πανεπιστημίου σε δίμηνη απόλυση και αναγκάστηκε τελικά να παραιτηθεί από την έδρα του. Το επιστημονικά έργο ταυ Ι. Κακριδή εκτείνεται σε όλους σχεδόν τους κλάδους της έρευνας, καθώς και της γλωσσικής Ι. Θ. Κακριδής παιδείας (υφολογία, κριτική, ερμηνεία και μετάφραση κειμένου, θρησκεία, μυθολογία κ.λπ.), ιδιαίτερα όμως σημαντική είναι η συμβολή του στη μελέτη των ομηρικών επών: μετέφρασε, σε συνεργασία με τον Ν. Καζαντζάκη, την Ιλιάδα (1955) και την Οδύσσεια (1965 μέρος της οποίας μόνος του μετά τον θάνατο του Καζαντζάκη), όπου εισήγαγε τη «νεοανάλυση» έγραψε Ομηρικές έρευνες (1944), Ομηρικά Θέματα (1954), Ξαναγυρίζοντας στον Όμηρο (1985), Το μήνυμα του Ομήρου (1985), συνδυάζοντας τον Όμηρο με την «προφορική επική ποίηση» και ανασκευάζοντας τη θεωρία που αμφισβήτησε την ύπαρξη του Ομήρου. Είναι επίσης ο κατεξοχήν ερμηνευτής του Θουκυδίδη (Ερμηνευτικά σχόλια στον Επιτάφιο του Θουκυδίδη, 1941) και μεταφραστής και ερμηνευτής αρχαίων λυρικών. Έγραψε επίσης, ανάμεσα σε άλλα (40 περίπου βιβλία συνολικά): Το μεταφραστικό πρόβλημα (1936), Ανθρωπιστικά (1942), Φως ελληνικό (1963) και πλήθος άρθρα και άλλες μελέτες. Κατά την περίοδο της στρατιωτικής δικτατορίας ο Ι. Κακριδής παραιτήθηκε από την έδρα του στη Φιλοσοφική Σχολή του Πανεπιστημίου της Θεσσαλονίκης (1968). Μετά τη μεταπολίτευση συνεργάστηκε με το ΚΕΜΕ (Κέντρο Εκπαιδευτικών Μελετών και Επιμόρφωσης), συνεχίζοντας ακαταπόνητος την επιστημονική προσφορά ταυ με ποικίλους τρόπους (τηλεόραση, εκπαιδευτικά εγχειρίδια κ.λπ.). Μελέτησε επίσης σε βάθος την ελληνική μυθολογία. Επικεφαλής ομάδας επιστημόνων, εκπόνησε τα έργο Ελληνική Μυθολογία (5 τόμ., 1986). Το 1984 εκδόθηκε προς τιμήν του α τόμος Ι. Θ. Κακριδή, Μελέτες και άρθρα.

2 Για τον Έννιο, το ρωμαίο επικό, τραγικό και σατιρικό ποιητή, που η ακμή του πέφτει γύρω στα 200 π.χ., μας σώζεται μια μοναδική στην αρχαιότητα, πολύτιμη πληροφορία. Έλεγε πως είχε τρεις καρδιές, επειδή ήξερε να μιλεί τρεις ξένες γλώσσες, ελληνικά, οσκικά και λατινικά. Μητρική του γλώσσα ήταν τα μεσσαπικά. Αν θελήσουμε να βαθύνουμε στο νόημα της μαρτυρίας αυτής, θα πιστοποιήσουμε πρώτα πρώτα την περηφάνια του ανθρώπου που κατέχει τόσες ξένες γλώσσες. Ακόμα η έντονη εικόνα που χρησιμοποιεί αφήνει καθαρά να φανεί. πως ο ποιητής, και πολύ σωστά, στην πολυγλωσσία του δεν έβλεπε μια πραχτική δεξιότητα μόνο, αλλά κάτι πολύ πιο βαθύ: είχε λέει τρεις καρδιές, αυτό θα πει πως ένιωθε να γίνεται άλλος άνθρωπος, κάθε φορά που χρησιμοποιούσε είτε τα ελληνικά είτε τα οσκικά είτε τα λατινικά. Καταλάβαινε πως η ανάγκη να μιλήσει σε μιαν από τις γλώσσες αυτές επιδρούσε άμεσα στον εσωτερικό άνθρωπο, στον τρόπο της σκέψης του και στον κόσμο των αισθημάτων του γιατί η γλώσσα δεν είναι κάτι το εξωτερικό, που μπορεί κανείς να το αλλάζει, όπως τα ρούχα του, χωρίς ο μέσα Quintus Ennius άνθρωπος να παθαίνει τίποτα. Με άλλα λόγια: ο Έννιος είχε καταλάβει πως ο λόγος πού βγαίνει από το στόμα μας, για να επικοινωνήσουμε με τους άλλους ανθρώπους, βρίσκεται σε άμεση συνάρτηση με τον ενδιάθετο λόγο, με την ενέργεια δηλαδή του λογικού να βάλει σε τάξη τα άπειρα φαινόμενα του εξωτερικού κόσμου και να εξηγήσει όσα συμβαίνουν μέσα στην ίδια την ψυχή Quintus Catulus Gnaeus Naevius Maccius Plautus του ανθρώπου. Γενικά οι Ρωμαίοι είχαν από νωρίς ενδιαφερθεί για τις ξένες γλώσσες. Για να καλλιεργήσουν τον άπλαστο ακόμα δικό τους λόγο, είχαν αρχίσει να μεταφράζουν συστηματικά, κατά προτίμηση από την τόσο δουλεμένη μέσα στους αιώνες ελληνική γλώσσα. Τα πρώτα συνειδητά λογοτεχνικά φανερώματα των Ρωμαίων δεν είναι παρά μεταφράσεις ελληνικών ποιητικών έργων. Ο Λίβιος Ανδρόνικος, που εγκαινιάζει την έντεχνη ρωμαϊκή ποίηση, μεταφέρει την Οδύσσεια του Ομήρου στα λατινικά, σε στίχο σατούρνιο, ακόμα και πολλές ελληνικές τραγωδίες, που τις παίζει έπειτα. στο θέατρο με το θίασό του. Ο Έννιος, που είδαμε πριν, ζει στη Ρώμη διδάσκοντας ελληνικά και μεταφράζοντας δραματικά έργα των Ελλήνων για τη ρωμαϊκή σκηνή. Η μεταφραστική αυτή δραστηριότητα των Ρωμαίων συνεχίζεται ως το σύνορο της κλασικής εποχής του Αυγούστου. Γύρω στα μέσα του 1 ου π.χ. αιώνα ακόμα ο Κάτουλλος Livius Andronicus μεταφράζει από τη Σαπφώ και απ τον Καλλίμαχο, και ο Κικέρωνας βρίσκει τον καιρό, μέσα στην τόσο ταραγμένη πολιτική του δράση και στην πρωτότυπη συγγραφική του παραγωγή, να μεταφράσει τον Οικονομικό του Ξενοφώντα, του Πρωταγόρα και τον Τίμαιο του Πλάτωνα, ακόμα τον Περί του στεφάνου λόγο του Δημοσθένη και τον Κατά Κτησιφώντος του Αισχίνη. Και πριν από τον Κικέρωνα όμως οι ρήτορες της Ρώμης μελετούσαν συστηματικά τα ελληνικά πρότυπα. Των κωμικών ρωμαίων ποιητών, όπως ο Ναίβιος, ο Πλαύτος και ο Τερέντιος, η προσπάθεια ήταν πιο πολύ να διασκευάσουν τα ελληνικά πρότυπα παρά να τα μεταφράσουν πιστά και η διασκευή όμως προϋποθέτει βαθιά γνώση της ελληνικής. Η μεταφραστική αυτή προσπάθεια των Ρωμαίων υπηρετεί δύο μαζί σκοπούς: από τη μια να γνωρίσει στους ανελλήνιστους Ρωμαίους τα αριστουργήματα του έλληνικού λόγου από την άλλη να καλλιεργήσει τη λατινική γλώσσα, αναγκάζοντάς τη να γίνει ικανή να αναπλάσει, με τα δικά της μέσα και όσο γίνεται καλύτερα Publius Terentius τις αξίες του έλληνικού λόγου. Ύστερα από την εντατική αυτή μελέτη της ελληνικής δεν θα παραξενευτούμε, όταν στην προκλασική, και στην κλασική όμως περίοδο τής ρωμαϊκής γραμματείας απαντούμε λέξεις και φράσεις και συντάξεις που προδίνουν την άμεση επίδραση της ελληνικής γλώσσας. Πόσο ζωντανό ήταν το ενδιαφέρο των Ρωμαίων για τις ξένες γλώσσες γενικά δείχνει το παράδειγμα τού Όβίδιου, πού εξόριστος στους Τόμους, στη σημερινή Κωστάντζα της Ρουμανίας, όχι μόνο έμαθε τη γλώσσα του τόπου, τα γεττικά, αλλά και έγραψε σ Publius Ovidius

3 αυτήν ένα ποίημα, όπου υμνούσε την οικογένεια του Αυγούστου. Καί μια τελευταία απόδειξη της σημασίας που δίνουν οι Ρωμαίοι στις ξένες γλώσσες: ο ιστορικός Λίβιος αναφέρει πως στα χρόνια του, στην εποχή δηλαδή του Αυγούστου, τα παιδιά στο σχολείο μάθαιναν τα ελληνικά, ενώ σε πιο παλιούς καιρούς μάθαιναν λέει τα ετρουσκικά. Ώστε η διδασκαλία της ξένης γλώσσας είχε εισαχθεί στα σχολεία των Ρωμαίων ως σταθερά μορφωτικό αγαθό. Ας έρθουμε τώρα στους Έλληνες, καί ας ζητήσουμε να δούμε πώς στέκονται αυτοί μπροστά στις ξένες γλώσσες. Καθώς μελετούμε τις ποικίλες εκδηλώσεις των και κατά κύριο λόγο τα κείμενα που μας κληρονόμησαν, διαπιστώνουμε χωρίς δυσκολία, αλλά και με κάποιαν απορία, πως οι αρχαίοι Έλληνες αντικρίζουν τις ξένες γλώσσες με απόλυτη αδιαφορία. Στα σχολεία τους δε διδάχτηκε ποτέ γλώσσα ξένη ως την παρακμή της αρχαίας ελληνικής γραμματείας δε μας σώζεται παρά ένα και μόνο έργο μεταφρασμένο από άλλη γλώσσα, από ειδικούς λόγους, όπως θα δούμε πιο κάτω ούτε που ακούμε κανέναν Έλληνα να καυκιέται πως είναι πολύγλωσσος κανένας στην Ελλάδα δε βρέθηκε να γράψει ποιήματα σε ξένη γλώσσα, όπως έκανε ο Οβίδιος και μια γνώμη σαν του Έννιου, που προαναφέρθηκε, θα ήταν αδιανόητη για έναν Έλληνα, από τα χρόνια του Ομήρου ως τα βυζαντινά. Και όμως οι Έλληνες είχαν έρθει σε επαφή με πλήθος λαούς ξένους Και αλλόγλωσσους: με τους Πελασγούς, όταν πρωτοκατέβηκαν στην Ελλάδα γύρω στα 2000 π.χ., με τους μινωικούς Κρήτες και τους Φοίνικες λίγο αργότερα, ακόμα με τους Αιγύπτιους, τους Βαβυλώνιους, τους Πέρσες, τους Σκύθες, τους Γαλάτες, τους Ρωμαίους. Και ήταν τολμηρός λαός οι Έλληνες, μακροπεραματάρηδες, αργαπογυριστάδες, για να χρησιμοποιήσω το θαυμαστό στίχο του δημοτικού τραγουδιού. Με τα καράβια τους ταξίδευαν σε χώρες όλο και πιο μακρινές οι αποικίες τους απλώνονταν πολυάριθμες σε όλη την έκταση των παραλίων της μεσογειακής λεκάνης, από τον Πόντο και τη Συρία ανατολικά ως το Γιβραλτάρ δυτικά. Και όμως δε μας σώθηκε ούτε ο παραμικρός απόηχος από την εντύπωση που πρέπει να τους έκαναν οι διαφορότροπες, αλλόκοτες γλώσσες που άκουγαν στα διάφορα πλάτη της γης. Ο Έλληνες, που ενδιαφέρονται για τα ξένα έθιμα και τ αντιπαραβάλλουν με τα δικά τους που αναζητούν και βρίσκουν τους δικούς των θεού ς στους ξένους λαούς κάτω από άλλα ονόματα που εγκαινιάζουν με άλλα λόγια τη συγκριτική εθνογραφία, μυθολογία και θεολογία οι Έλληνες, που η ξύπνια, αγαλήνευτη, όλο περιέργεια σκέψη τους τούς σπρώχνει να εξηγήσουν τον κόσμον όλο, γη και ουρανό, δεν μας άφησαν στα κείμενά τους ούτε μια φράση που να δείχνει την αντίδρασή τους μπροστά στο πρόβλημα της πολυγλωσσίας των ανθρώπων. Ο μύθος του Πύργου της Βαβέλ δείχνει πως οι Ιουδαίοι είχαν από νωρίς απορήσει για την παρουσία τόσων διαφορετικών γλωσσών πάνω στη γη, γι αυτό γύρεψαν να την εξηγήσουν, ας είναι και με μυθικό τρόπο. Υπάρχει πλουσιότερη μυθολογία από την ελληνική; Και όμως δε βρίσκεται σ αυτή κανένας αντίστοιχος γλωσσογονικός μύθος. Οι Έλληνες ζουν και στοχάζονται σαν να μην κυκλώνονται από όλες τις μεριές από λαούς αλλόγλωσσους. Στην απόλυτα αδιάφορη αυτή στάση των Ελλήνων αντίκρυ στον ξένο λόγο κρύβεται ένα σημαντικό πρόβλημα της ιδιοσυστασίας του ελληνικού κόσμου, που αξίζει να το μελετήσουμε καλύτερα, και αν μπορούμε, να το εξηγήσουμε. Ο αρχαίοι Έλληνες και οι ξένες γλώσσες: Ας αρχίσουμε μ ένα ειδικό ζήτημα πώς αντιμετωπίζουν οι έλληνες ποιητές τη δυσκολία να βάζουν μέσα στο έργο τους τούς ξένους λαούς να μιλούν, όταν το απαιτεί η υπόθεση; Το πρόβλημα παρουσιάζεται σε κάθε λαό με λογοτεχνική δραστηριότητα, και η λύση είναι πάντα μία: συμβατικά οι αλλόγλωσσοι μιλούν στη γλώσσα του ποιητή γιατί ένα ποίημα, όπου η γλώσσα ν αλλάζει κατά τον ομιλητή, όταν έρχονται σ επαφή αλλόγλωσσοι ένα τέτοιο ποίημα είναι αδιανόητο. Ο Όμηρος ιστορεί στην Ιλιάδα τον πόλεμο των Ελλήνων με τους Τρώες ότι οι Τρώες μιλούν τρωικά, και απ τους πολυάριθμους συμμάχους των ο καθένας και τη δικιά του γλώσσα, θα μας το τονίσει ο ποιητής δύο φορές στη Όμηρος δεύτερη και ιδιαίτερα στην Τέταρτη ραψωδία, όταν βάζει τους αντίμαχους στρατούς να ξεκινούν για τη σφαγή και στην πειθαρχία των Ελλήνων, που προχωρούν αμίλητοι, αντιπροβάλλει τη φασαρία που σηκώνεται στον τρωικό στρατό: των Τρώων ο αλαλητός ασκώνονταν, μες στο φαρδί το ασκέρι ίδια λαλιά δεν είχαν όλοι τους μηδέ μιλούσαν όμοια, τι ήταν το ασκέρι χιλιομάζωχτο κι οι γλώσσες μπερδεμένες. Ιλιάδα Β 803, Δ 433 κκ., μετάφρ. Ν. Καζαντζάκη Ι. Κακριδή

4 Και όμως οι Τρώες και οι σύμμαχοί τους στην Ιλιάδα συνεννοούνται και μεταξύ τους και με τους Έλληνες σ ελληνική γλώσσα πάντα. Στον ακροατή έφτανε να θυμάται τα χωρία που άναφέραμε, για να φαντάζεται τους ξένους να μιλούν στη δική τους γλώσσα. Το ίδιο συμβατικά ελληνίζουν οι Πέρσες στ ομώνυμο δράμα του Αισχύλου, από το Δαρείο και τον Ξέρξη ως τον απλό άνθρωπο του λαού. Με την ίδια συμβατικότητα μιλούν σήμερα στη γλώσσα μας όλοι οι ξένοι ήρωες, όταν μεταφράζουμε έργα αλλόγλωσσα. Πολύ σπάνια να συναντήσουμε στην αρχαιότητα έναν ποιητή, που προσεχτικότερος, σχολαστικότερος, θα έλεγα, γυρεύει να προλάβει την απορία, πώς συμβαίνει ένας ήρωας να ξέρει να μιλεί σε ξένη γλώσσα. Στον Ομηρικό Ύμνο στην Αφροδίτη που τον χρονολογούμε στο τέλος του 7 ου αι., ο Δίας, για να εκδικηθεί τη θεά του έρωτα, τη βάζει να ερωτευτεί κι αυτή τον θνητό, τον Αγχίση. Και όταν η Αφροδίτη, νικημένη από τον πόθο, έρχεται και βρίσκει τον αγαπημένο της στα βουνά της Ίδας, για να μην καταλάβει ο Αγχίσης τη Θεία φύση της, παίρνει μορφή θνητής και του αρχίζει μια μεγάλη πλαστή ιστορία, τάχα πως είναι από τη Φρυγία, κόρη του βασιλιά Οτρέα, και ήξερε τα τρωικά, γιατί λέει, όταν ήταν μικρή, έτυχε η παραμάνα της να κατάγεται από την Τροία Αισχύλος και της έμαθε και τα τρωικά. Με τον τρόπο αυτό φρόντισε ο ποιητής να μην παραξενευτεί ο Αγχίσης, πως μια φρύγισσα του μιλούσε στη γλώσσα του. Κάπως παράξενη η φροντίδα αυτή! Γιατί και η Αφροδίτη και ο Αγχίσης στο ποίημα μιλούν φυσικά ελληνικά, αφού Έλληνας είναι ο ποιητής που δίνει την ιστορία του έρωτά τους. Αυτή η αντινομία δεν μπορούσε με κανένα τρόπο να παραμεριστεί. Αφροδίτη και Αγχίσης

5 Βρισκόμαστε στην περιοχή της αρχαϊκής ποίησης δω θα συναντήσουμε το μοναδικό ελληνικό χωρίο, που φαίνεται να μιλεί γι ανθρώπους πολύγλωσσους. Λέω φαίνεται γιατί το πράγμα κάθε άλλο παρά σίγουρο είναι: Στον Ομηρικό Ύμνο στον Απόλλωνα, κι αυτόν από τον 7 αι., ο ποιητής μέσα σ άλλα. περιγράφει την ολόχαρη γιορτή των Ιώνων στη Δήλο, και από τις διάφορες εκδηλώσεις της εξαίρει ιδιαίτερα το χορό και το τραγούδι των παρθένων του νησιού, που υπηρετούσαν στο ναό του Απόλλωνα. Ας ακούσουμε τους σχετικούς στίχους: Και κάτι πού θα μείνει αξέχαστο για πάντα, θάμα μέγα, του Μακροσαγιτάρη οι λάτρισσες, της Δήλος οι παρθένες, που, τραγουδώντας, τον Απόλλωνα δοξολογούνε πρώτα, και τη Λητώ και την Αρτέμιδα μετά τη δοξαρούσα. Αλλοτινές γυναίκες έπειτα κι άντρες παλιούς θυμούνται και τους δοξάζουν στο τραγούδι τους, κι αναγαλλιάζει ο κόσμος. Ξέρουν ακόμα και τα κούρταλα και των ανθρώπων όλων Να κάνουν τις φωνές. Ακούγοντας καθένας τους νομίζει ατός του πως μιλεί τόσο όμορφα ταιριάζουν το τραγούδι. Ομηρικός Ύμνος Απόλλωνος 156 κκ., μετάφρ. Ι. Κακριδή Ο κόρες του νησιού ήξεραν λοιπόν να μιμηθούν με το στόμα όχι μόνο τα κούρταλα., το ρυθμικό χτύπημα από τις καστανιέτες, αλλά και τις φωνές των ανθρώπων όλων τόσο πιστά, που ό κάθε ακροατής να νομίζει πως ακούει τον εαυτό του να μιλεί. Ποιο λατρευτικό έθιμο κρύβεται πίσω από το πολύγλωσσο αυτό τραγούδι των Δηλιάδων, δεν ξέρουμε και ίσως δε θα το μάθουμε ποτέ. Έξω από τους στίχους αυτούς δε μας σώζεται καμιά άλλη μαρτυρία που να μιλεί για τη συνήθεια αυτή, και οι υποθέσεις των φιλολόγων, που παλεύουν να λύσουν το αίνιγμα, παίρνουν και δίνουν. Μέσα σ άλλα είπαν πως οι παρθένες Απόλλων και Νύμφες φαίνεται πως τραγουδούσαν διάφορα λατρευτικά ελληνικά τραγούδια, το καθένα στη διάλεχτό του. Κανείς ωστόσο δέν μπορεί ν αποκλείσει τη δυνατότητα, οι Δηλιάδες να τραγουδούσαν και ξενόγλωσσους εντελώς ύμνους, την ώρα που ξέρουμε πως στο πανηγύρι της Δήλου έρχουνταν και πολλοί ξένοι από τη Μικρασία και στο ποίημα τονίζεται πώς οι κοπέλες ήξεραν να μιμηθούν όλων των ανθρώπων, όχι όλων των Ελλήνων τις φωνές. Όπως και να έχει το πράγμα, χαρακτηριστικό είναι πως ο ποιητής αντικρίζει την ικανότητα αυτή σαν κάτι μοναδικό θαύμα μέγα την αποκαλεί, που η δόξα του δε θα λησμονηθεί ποτέ. Αυτό δείχνει πως μέσα στην Ελλάδα τότε δε θα βρισκόταν εύκολα άνθρωπος, που να ξέρει να τραγουδεί σκοπούς ξένους με ξένα λόγια. Προχωρούμε στα κλασικά χρόνια της Ελλάδας κι εδώ πρέπει να ψάξουμε με το κερί, για να βρούμε μέσα στις ελληνικές πηγές κάτι που να μας διαφωτίζει κάπως το πρόβλημα της γλωσσογνωσίας των Ελλήνων. Όσο μπορώ να ξέρω, έχουμε μια και μόνο ρητή μαρτυρία, πως ένας Έλληνας, πολύ γνωστός μας άλλωστε, έμαθε και άλλη γλώσσα. Ο μεγάλος Θεμιστοκλής, ο νικητής της Σαλαμίνας, όταν σε κατοπινά χρόνια αναγκάστηκε να καταφύγει στην Περσία, ύστερα από το άγριο κυνήγημα που του έκαναν οι Αθηναίοι, μαζί και οι Σπαρτιάτες, αποφάσισε, μόλις έφτασε στα παράλια του περσικού κράτους, να γράψει στον Αρταξέρξη, το διάδοχο του Ξέρξη στον περσικό θρόνο, και να ζητήσει την προστασία του. Όπως όμως μας αναφέρει ο Θουκυδίδης, περίμενε έναν ολόκληρο χρόνο, ώσπου να μπορέσει να μιλεί κάπως τα περσικά και να γνωρίσει τις συνήθειες του τόπου, και ύστερα παρουσιάστηκε στον Αρταξέρξη, που τον τίμησε εξαιρετικά. Το ότι ο Θεμιστοκλής έμαθε Περσικά έκανε πολύ μεγάλη εντύπωση, φαίνεται. Ακόμα τον πρώτο μ.χ. αι., ύστερα δηλαδή από 500 κάπου

6 χρόνια, θα τον θυμηθεί ο Κοϊντιλιανός και για τη γλωσσομάθειά του αυτή θα τον παρουσιάσει ως παράδειγμα φυσικής ευφυΐας και μελετηρότητας δίπλα στο Μιθριδάτη τον Ευπάτορα, το βασιλιά του Πόντου, που ωστόσο μιλούσε 22 γλώσσες. Είκοσιδύο γλώσσες ο Μιθριδάτης, δύο ο Θεμιστοκλής: η σύγκριση είναι συντριπτική για το δεύτερο για τον Έλληνα όμως και μια μόνο ξένη γλώσσα που έμαθε ήταν κάτι τόσο σπάνιο, που έπρεπε να το απαθανατίσει η ιστορία. Άλλον Έλληνα, που ν αναφέρεται πως έμαθε ξένη γλώσσα, δεν απάντησα στις μελέτες μου. Δεν αποκλείεται να μου ξεφεύγει καμιά μαρτυρία, όμως και μια και δύο ακόμα να βρεθούν, δεν αλλάζουν την εικόνα ενός λαού που δε φαίνεται να δίνει σημασία στην εκμάθηση μιας άλλης γλώσσας. Παρ όλη αυτή τη σιωπή των πηγών είναι ωστόσο βέβαιο πως πολλοί από του ς Έλληνες ήξεραν από μικροί ή και μάθαιναν αργότερα ξένες γλώσσες. Γίνεται ο Ηρόδοτος, που γεννήθηκε στην Αλικαρνασσό της Κ αρίας και είχε αίμα καρικό στις φλέβες Θεμιστοκλής του, να μη μιλούσε καιρικά; Γίνεται ο Θουκυδίδης, που ο πατέρας του είχε θρακικό όνομα, νά μήν ήξερε τα θρακικά, αφού άλλωστε στη Θράκη είχε τα χτήματά του και τα μεταλλεία του, και ένα μεγάλο μέρος της ζωής του το πέρασε εκεί εξόριστος; Έπειτα, όσοι Έλληνες είχαν μόνιμα εγκατασταθεί στα ξένα στην Περσία, στη Συρία, στην Αίγυπτο, στην Κάτω Ιταλία, στή Σικελία, στη Νότιο Γαλλία, στην Ισπανία δεν μπορεί να μη μάθαιναν να συνεννοούνται με τους αλλόγλωσσους κατοίκους της καινούργιας των πατρίδας, ας είναι και για πραχτικούς μόνο σκοπούς. Ακόμα και οι έμποροι, που ταξίδευαν στην Ανατολή και στη Δύση, δεν μπορεί να μην είχαν καταλάβει, πόσο καλύτερα κλείνονται οι συμφωνίες και τελειώνουν οι δουλειές, όταν συζητείς με τον ξένο έμπορο στη γλώσσα του, χωρίς νά μεσολαβεί διερμηνέας. Ηρόδοτος Ηρόδοτος Θουκιδίδης Υπάρχει άλλωστε και μια έμμεση απόδειξη πως οι ξενιτεμένοι Έλληνες μάθαιναν τη γλώσσα του τόπου, όπου έμεναν για λίγο ή για πολύν καιρό. Η απόδειξη αυτή είναι οι ξένες λέξεις που πέρασαν στα ελληνικά. Όταν οι ξενιτεμένοι γύριζαν στην Ελλάδα, μιλώντας στους δικούς των, ανακάτωναν και μερικές ξένες λέξεις, λέξεις προπαντός που δήλωναν προϊόντα άγνωστα ως τότε στους Έλληνες. Τα ξένα αυτά στοιχεία άπλωναν σιγά σιγά μέσα στον ελληνικό χώρο, ώσπου γίνονταν πανελλήνια. Σιμιτικές είναι π.χ. οι λέξεις αρραβών, οθόνη, κάδος και σάκκος, αιγυπτιακές ο κώνωψ, το ξίφος και το νίτρον, περσικές ο μάγος, η αγγαρεία και ο παρασάγγης. Ξενικά δάνεια είναι ακόμα οι λέξεις πέπερι, σίναπι, κάνναβις, κιννάβαρι. Εξάπαντος τα γλωσσικά δάνεια στην παλαιότερη γλώσσα δεν είναι πολλά με μια μόνο εξαίρεση: το πλήθος τις λέξεις που πήραν οι Έλληνες, όταν έφτασαν στην Ελλάδα, από τους προελληνικούς κατοίκους του τόπου. Ακούστε μια μικρή επιλογή από λέξεις πελασγικές πού εξελληνίστηκαν: βασιλεύς, άναξ, πρύτανις, κυβερνώ, γίγας, πύργος, θάλασσα, νήσος, λέβης, σύκον, δάφνη, ρόδον. Ένα είναι βέβαιο: δεν μπορεί εύκολα κανείς να δανειστεί ξένες λέξεις, αν δεν ξέρει την ξένη γλώσσα, και αυτό μας φτάνει για να βεβαιωθούμε ότι μέσα στους Έλληνες βρίσκονταν κάποιοι που γνώριζαν τα περσικά ή τα αιγυπτιακά ή ό,τι άλλο. Όλη ωστόσο αυτή η πείρα, που αποχτούν οι Έλληνες από την κατοχή της ξένης γλώσσας, πάει χαμένη μένει στην περιοχή της πραχτικής ανάγκης, δε δουλεύεται μέσα στο λογισμό τους, για να σκεφτούν πάνω στη γλώσσα ως φαινόμενο πανανθρώπινο. Και όταν από τα μέσα κάπου του 5 ου αι. θ αρχίσουν οι σοφιστές να μελετούν το φαινόμενο της γλώσσας, δε θα θυμηθούν καθόλου τις ξένες γλώσσες. Το ίδιο θα γίνει λίγο αργότερα με τον Πλάτωνα στον Κρατύλο του, στο πρώτο μέρος, όπου ο Σωκράτης

7 γυρεύει να δείξει ότι υπάρχει ουσιαστική, εσωτερική σχέση ανάμεσα στη λέξη και στο αντικείμενο που δηλώνει, τα παραδείγματα είναι όλα παρμένα από τα ελληνικά. Κάπου μιλεί και για τις βαρβαρικές γλώσσες υποστηρίζοντας πως και σ αυτές τα ονόματα δεν συνδυάζονται τυχαία με τα πράγματα, αποφεύγει όμως χαρακτηριστικά κάθε παράδειγμα, που αναγκαστικά θα τον οδηγούσε στην αναίρεση της θεωρίας του. Ούτε και για τις πραχτικές των ανάγκες ακόμα δείχνουν ιδιαίτερο ενδιαφέρον οι Έλληνες, όταν πρόκειται για τις ξένες γλώσσες. Από τον Αριστοφάνη μαθαίνουμε πως ήδη στον 5 ον αι. κυκλοφορούσαν λεξιλόγια που ερμήνευαν ομηρικές, ξεχασμένες από καιρό λέξεις γλώσσες ονόμαζαν τότε τις σπάνιες λέξεις. Από ελληνοπερσικά, ελληνοαιγυπτιακά, έλληνολατινικά λεξιλόγια ούτε ίχνος. Και όμως τόσοι Έλληνες ξεκινούσαν κάθε χρόνο για να εγκατασταθούν στα ξένα καμιά πρόνοια να γνωρίσουν κάπως από πριν τη γλώσσα της καινούργιας των πατρίδας. Κάποιος Έλληνας θα βρισκόταν εκεί να τους βοηθήσει στην αρχή. Πρέπει να φτάσουμε σε πολύ υστερότερα χρόνια, για να βρούμε λεξιλόγια για λατινικά π.χ. κείμενα. Οι Έλληνες αδιαφορούν ακόμα και για τη γλώσσα των Προελλήνων, που ως τα ιστορικά χρόνια, όπου δεν υποχώρησε μπροστά στα ελληνικά, κρατιέται εδώ κι εκεί μέσα στον ελληνικό χώρο, σχηματίζοντας έτσι ιδιαίτερες νησίδες. Και οι Προέλληνες αυτοί της ιστορικής εποχής, αν δεν είχαν έντεχνη προσωπική ποίηση, δεν μπορεί όμως να μην είχαν λαϊκή ποίηση, γιατί το τραγούδι δε λείπει από κανενός λαού το στόμα. Στην Οδύσσεια ο Όμηρος αναφέρει για την Κρήτη πως είχε ενενήντα πολιτείες και πως την κατοικούσαν Αχαιοί, Ετεόκρητες αυτό θα πει γνήσιοι Κρητικοί, Κύδωνες, Δωριείς και Πελασγοί, και προσθέτει: ἄλλη δ ἄλλων γλῶσσα μεμιγμένη. Eίχαν λοιπόν πολλές γλώσσες οι Κρητικοί ανακατωμένες. Σαν ποιητής o Όμηρος δε νοιάζεται φυσικά να δώσει λεπτομέρειες για τις ποικίλες αυτές γλώσσες. Για τοyς Eτεόκρητες όμως τουλάχιστο ξέρουμε πως κράτησαν την παλιά τους γλώσσα ως τον 3 π.χ. αιώνα. Κανένας δεν ενδιαφέρθηκε ωστόσο να μας διασώσει ένα τους να πούμε τραγούδι, ας είναι και δυο τρεις λέξεις τους. Ένα δεύτερα παράδειγμα: ο Ηρόδοτος αναφέρει στο πρώτο του βιβλίο τ ακόλουθα τι γλώσσα μιλούσαν οι (παλιοί) Πελασγοί, δεν ξέρω καλά καλά να πω. Συμπεραίνοντας όμως από τους ΙΙελασγούς, που ζουν ακόμα και σήμερα στην Κρηστώνα στη Χαλκιδική και στην Πλακία και τη Σκυλάκη της Προποντίδας, πρέπει να μιλούσαν βαρβαρικά. Ο ιστορικός θεωρεί αναγκαίο να μας βεβαιώσει πως γλώσσα και των τριών αυτών πόλεων ήταν η ίδια, τίποτε άλλο όμως του αρκεί να τη χαραχτηρίσει βαρβαρική, και ούτε που του περνάει από το νου να μας δώσει κάποια ουσιαστικότερη πληροφορία. Ούτε και μεταφράζουν οι Έλληνες ξένα έργα. Για την έλλειψη αυτή ως πριν από λίγες δεκαετίες θα είχαμε το δικαίωμα να ισχυριστούμε πως η μεταφορά ενός κειμένου από τη μια γλώσσα στην άλλη ήταν κάτι άγνωστο στον αρχαίο κόσμο μόλις στα τέλη του 3 ου αι. την εγκαινιάζουν, όπως είδαμε, οι Ρωμαίοι. Τώρα ξέρουμε πως ο ισχυρισμός αυτός δεν είναι σωστός γιατί οι πρόσφατες ανακαλύψεις και έρευνες έδειξαν πως στην κοντινή Ανατολή, που τόσο καλά τη γνώριζαν οι Έλληνες, είχε μεταφραστεί στα μέσα της 2 ης π.χ. χιλιετηρίδας στα χουρριτικά και στα χεττιτικά το περίφημο ακκαδικό έπος που ιστορούσε τα κατορθώματα του Γκίλγκαμες. Ώστε η μεταφραστική πράξη ήταν γνωστή στη Μικρασία τουλάχιστο από το 500 π.χ. μα οι Έλληνες δε μεταφράζουν έξω άπό μια μοναδική εξαίρεση στην ιστορία των ελληνικών γραμμάτων. Καιρός να μιλήσουμε γι αυτή: Κάποτε, μέσα στον 5 ο αι., οι Καρχηδόνιοι αποφασίζουν να εξερευνήσουν και ν αποικίσουν τη δυτική παραλία της Αφρικής. Αρματώνουν λοιπόν εξήντα καράβια και με αρχηγό της αποστολής τον Άννωνα, ξεκινούν. Περνούν το στενό του Γιβραλτάρ, αρμενίζουν γιαλό γιαλό στην αρχή κατά το νοτιά κι έπειτα κατά την ανατολή και ιδρύουν εδώ κι εκεί αποικίες, αφήνοντας στην κάθε μια κι από λίγες δικές τους οικογένειες γιατί στην αποστολή είχαν συμπεριλάβει και γυναίκες. Φτάνουν ως το σημερινό Καμερούν κι έπειτα, ευειδή τους έλειψαν οι τροφές, γυρίζουν χωρίς καμιάν απώλεια στην Καρχηδόνα. Εκεί ο Άννωνας δίνει και σκαλίζουν στην πέτρα το χρονικό του ταξιδιού και αφιερώνει την επιγραφή στο ναό του θεού Βαάλ. Στον 4 ο αι. κάποιος Έλληνας, κινημένος από την επιθυμία να γνωρίσει στους συμπατριώτες του το επιστημονικό αυτό κείμενο με την περιγραφή τόσων παράξενων τόπων και ανθρώπων και ζώων, αποφάσισε να το μεταφράσει. Και η ελληνική μετάφραση μας σώθηκε. Χαρακτηριστικό είναι πως ο σκοπός του μεταφραστή είναι να μεταδώσει γνώσεις μόνο, χρήσιμες στους ταξιδιώτες. Πόση λίγη άλλωστε σημασία έδινε o ίδιος στην προσπάθειά του δείχνει το τι δεν νόμισε πως άξιζε να σημειώσει το όνομά του. Οπωσδήποτε έχουμε να κάνουμε με μιαν εξαίρεση που επιβεβαιώνει τον κανόνα. Νομίζω πως δε χρειάζονται άλλα στοιχεία έχουμε πια πειστεί πως οι Έλληνες δεν αντιδρούν μπροστά στο φαινόμενο της ξενογλωσσίας όταν τους χρειάζεται, τους φτάνει να χαρακτηρίσουν την οποιαδήποτε ξένη γλώσσα βαρβαρική κι έπειτα ν αδιαφορήσουν απόλυτα. Και τώρα έρχεται φυσικά το ερώτημα: πώς μπορούμε να εξηγήσουμε την αδιαφορία αυτή σ ένα λαό πού είναι γεμάτος περιέργεια για τον έξω Κόσμο; Η πιο πρόχειρη απάντηση είναι να πούμε πως οι Έλληνες περιφρονούν τις άλλες γλώσσες, όπως δείχνει και ο χαρακτηρισμός βάρβαρες για όλες.

8 Καθώς οι Άγγλοι ως πριν από λίγα χρόνια δε φρόντιζαν να μάθουν καμιά ξένη γλώσσα Κι άφηναν στους άλλους τον κόπο να μαθαίνουν τη δική τους, αν ήθελαν να συνεννοηθούν μαζί τους, το ίδιο και οι Έλληνες στο μεγάλο και οπωσδήποτε δικαιολογημένα εγωισμό τους, περήφανοι για τον πολιτισμό που είχαν αναπτύξει και προπαντός για την τέχνη του λόγου τους, δεν περίμεναν να μάθουν τίποτε από τους άλλους λαούς, ώστε να κοπιάσουν να γνωρίσουν τον προφορικό τους λόγο και τα γραπτά τους μνημεία. Η εξήγηση αυτή θα μου επιτραπεί να πιστεύω πως δεν αντιμετωπίζει το πρόβλημα στο βάθος του. Πρώτα πρώτα να ξεκαθαρίσουμε τη σημασία της λέξης βάρβαρος, που τόσο συχνά τη χρησιμοποιούμε και σήμερα, όταν θέλουμε να χαρακτηρίσουμε έναν άνθρωπο ή έναν λαό άξεστο και απολίτιστο. Στους αρχαίους όμως Έλληνες βάρβαρος αρχικά σημαίνει κάθε λαό αλλόγλωσσο, χωρίς καμιά μειωτική απόχρωση και κάθε άνθρωπος, πού δεν έχει για μητρική του γλώσσα τα ελληνικά, είναι βάρβαρος, άσχετα τελείως με την πνευματική και ψυχική του καλλιέργεια. Ώστε βάρβαρος δε θα πει παρά αλλόγλωσσος. Και από πού παράγεται ή λέξη; Από την επανάληψη της συλλαβής βαρ. Όταν ακούει κανείς μια γλώσσα που δεν την ξέρει, οποιαδήποτε και να είναι η γλώσσα αυτή, τη νιώθει σα μια σειρά από συλλαβές δίχως νόημα, σαν ένα λόγο αδιάρθρωτο, χωρίς κλίση, χωρίς σύνταξη, χωρίς κανόνες. Ο πρώτος που έπλασε τη λέξη βάρβαρος θ άκουσε κάποιους ξένους να μιλούν και με την επανάληψη της συλλαβής βαρ θέλησε να αποδώσει την παράξενη ακουστική εντύπωση που του έκανε ο ακατανόητος αυτός λόγος. Ένα παρόμοιο σημερινό παράδειγμα: μια Ελληνίδα που βρέθηκε στη Γερμανία, χωρίς να κατέχει τη γλώσσα, ονόμασε τους Γερμανούς Μπάφτενμπούφτεν και εδώ o νεολογισμός ζήτησε να μιμηθεί τους ήχους της ξένης γλώσσας, που επαναλαμβάνονται χαρακτηριστικά. Το παράξενο είναι πως η λέξη βάρβαρος δεν είναι καν ελληνική, είναι βαρβαρική! Στα παλιά ινδικά Barbara σημαίνει τραυλός. Και οι Ινδοί και οι Έλληνες όμως έχουν δανειστεί τη λέξη από τους Σημίτες: barbar και barbara στα σουμμερικά και στα βαβυλωνιακά έχει τη σημασία του ξένος αλλοεθνής. Ο χαρακτηρισμός βάρβαρος για τους αλλόγλωσσους έμεινε και όταν αργότερα οι Έλληνες, τουλάχιστο όσοι ζούσαν στα ξένα, έμαθαν την εγχώρια γλώσσα και κατάλαβαν πως κάθε άλλο από συσσώρευση από συλλαβές δίχως νόημα είναι, πως κι αυτή έχει κλιτικό σύστημα και συνταχτικούς κανόνες, άλλο ζήτημα αν διαφορετικούς από τους ελληνικούς. Δεν μπορεί λοιπόν να είναι από περιφρόνηση που οι Έλληνες δε δίνουν σημασία στον ξένο λόγο, δε μεταφράζουν, δεν προσπαθούν από παιδιά να μάθουν άλλες γλώσσες, δεν ζητούν να διατηρήσουν τον ξένο λόγο στα δικά τους κείμενα. Ο λόγος της γλωσσικής αυτής απομόνωσης πρέπει να βρίσκεται πολύ πιο βαθιά, στην ιδιοσυστασία της ελληνικής ψυχής. Φτάνουμε στο πιο κρίσιμο σημείο της έρευνάς μας και είναι ανάγκη ν απλώσουμε τη ματιά μας. Οι αρχαίοι Έλληνες είναι ένας λαός εντελώς ιδιότυπος, σαν κι αυτόν δε βρέθηκε άλλος στα ιστορικά του κόσμου. Όλη τους η ζωή, ατομική και κοινωνική, οργανώνεται σιγά σιγά, τελείως ανεπηρέαστα από τη ζωή των λαών που τους κυκλώνουν. Έρχονται και καταχτούν την Ελλάδα την Πελασγία θα λέγαμε καλύτερα. Οι θεοί τους, ίσως όχι τόσο οι λίγοι που φέρνουν μαζί τους, όσο οι πολλοί που βρίσκουν στην Ελλάδα και τους κάνουν και δικούς των θεούς, είναι κατά κύριο λόγο χθόνιοι, τερατόμορφοι, ζωόμορφοι, σκοτεινοί κι εκδικητικοί. Και οι Έλληνες σιγά σιγά τους αφαιρούν την αγριάδα και την ασκήμια, τους υψώνουν από τα σκοτεινά βάθη της γης στα διάφανα πλάτη τ ουρανού και πλάθουν έναν ολόφωτο κι ολόχαρο Όλυμπο, με θεούς πανέμορφους, ιλαρούς και τόσο ανθρώπινους, όσο σε καμιάν άλλη ποτέ θρησκεία, είτε παλιά είτε νεότερη. Ο κάθε θνητός μπορεί να τους πλησιάσει, και όρθιος, απροσκύνητος, κοιτάζοντάς τους στα μάτια να ζητήσει τη χάρη τους, χωρίς τη μεσολάβηση κανενός ιερέα. Ποιος τους έμαθε τους Έλληνες να ιλαρύνουν και να ομορφύνουν τους θεούς των; Στην αρχή έχουν και οι Έλληνες τον πατριαρχικό τους βασιλέα, που ασκεί την εξουσία τριγυρισμένος από μικρότερους άρχοντες. Ο λαός, χωρίς δικαιώματα, είναι αναγκασμένος να υπακούει στις προσταγές των βασιλιάδων του. Σιγά σιγά οι Έλληνες περνούν από τη βασιλεία στην αριστοκρατία, μα και η κυριαρχία των ευγενών δεν τους ικανοποιεί. Ακόμα πιο μισητή τους γίνεται η τυραννίδα, που επικρατεί παροδικά στον 7 ο και τον 6 ο αι. σε πολλές μεγάλες πολιτείες. Τέλος στον 5 ο αι. θα ξεπροβάλει το άνθος της αθηναϊκής δημοκρατίας, όπου ο κάθε πολίτης, και ο πιο ταπεινός, έχει τα ίδια ακριβώς δικαιώματα με τον πιο τιμημένο. Από πού πήραν οι Έλληνες το δίδαγμα πως όλοι οι πολίτες είναι ίσοι και ελεύθεροι; Ποιος τους έμαθε ν απαιτούν από το κάθε ελεύθερο άτομο να διαπλαστεί σε μιαν άκεραιωμένη προσωπικότητα και όχι να μείνει μια μονάδα ανώνυμη, άψυχη, άβουλη, ανεύθυνη, τυφλό ενεργούμενο των αρχόντων; Μήπως όλα αυτά τους τα έμαθαν οι λαοί που τους γειτόνευαν; Μα στην Αίγυπτο είναι πάντα ο βασιλιάς, ο Φαραώ, ο γιος του θεού, που κυβερνάει εν ονόματι του θεού τους υπηκόους του σ αυτόν ανήκει και όλη η γη στη διοίκηση ο λαός δεν παίρνει καθόλου μέρος. Και στην Περσία κυριαρχεί ο δεσποτισμός. Κι αν ο Πέρσης βασιλιάς δε θεωρείται θεός, μια φορά ορίζει τους υπηκόους του σε ζωή και σε θάνατο. Τό ίδιο και στ άλλα κράτη της Ανατολής.

9 Μια χιουμοριστική απεικόνιση των 12 θεών του Ολύμπου Ποιος εδίδαξε τους Έλληνες να παίρνουν το δρόμο του Κάτω Κόσμου γυμνοί από αξιώματα και τίτλους και στολές, με μόνη συνοδεία το δικό τους και του πατέρα τους τ όνομα, γιατί πίστευαν πως μόνο έτσι θα μείνει αψεύτιστη η μνήμη του ανθρώπου που ενσάρκωσαν; Με δυο λόγια: Ποιος εδίδαξε τους Έλληνες το ιδανικό του ελευθέρου, υπεύθυνου, τελειωμένου ανθρώπου; Τον τρόπο που οι Έλληνες διαμορφώνουν τα πολιτικά, κοινωνικά και ατομικά τους ιδανικά δεν τον χρωστούν σε κανέναν απολύτως δάσκαλο. Είναι οι πρώτοι στον κόσμο που ανακαλύπτουν την αξία του ανθρώπου ως ατόμου και του λύνουν τα χέρια, για να πλάσει υπεύθυνα τη ζωή του. Ό,τι δημιουργούν είναι ο καρπός ενός δέντρου που μεγάλωσε οργανικά από έναν σπόρο, χωρίς ξένα μπολιάσματα, και ο σπόρος αυτός έχει πέσει στην ελληνική γη πριν από χίλια πεντακόσια χρόνια χίλια πεντακόσια χρόνια χρειάστηκαν, για να μπορέσει να δώσει τους καλύτερους καρπούς του στους κλασικούς αιώνες της Ελλάδας. Όχι πως δεν παίρνουν οι Έλληνες κάποια στοιχεία από τους Ασιάτες και τους Αιγύπτιους με μιαν όμως δύναμη ανεπανάληπτη στον κόσμο κατορθώνουν αυτό που παίρνουν όχι να το ενοφθαλμίσουν, να το μπολιάσουν στον ελληνικό κορμό, αλλά να το περάσουν πρώτα από τις ρίζες, κι έτσι, μετουσιωμένο, να δυναμώσει τούς χυμούς, τους ελληνικούς χυμούς που θρέφουν το δέντρο του πολιτισμού τους, όπως όπως το φυτό που δέχεται το λίπασμα και το μετουσιώνει σε ρόδο. Μερικοί ιστορικοί υποστήριξαν στα τελευταία χρόνια πως αν οι Έλληνες έγιναν ό,τι έγιναν, αυτό το χρωστούν πάνω απ όλα στο ότι φτάνοντας στην Ελλάδα ανακάτωσαν το αίμα τους με των Πελασγών. Η διασταύρωση και αφομοίωση των δύο λαών, αυτή λένε πως σφράγισε τον ελληνικό άνθρωπο, χαρίζοντάς του το ανήσυχο, ερευνητικό, και φιλελεύθερο πνεύμα και την τόσο ευαίσθητη καλλιτεχνική ιδιοσυγκρασία. Η θεωρία αυτή μπορεί να είναι σωστή μα για μας εδώ δεν έχει σημασία, αν οι πρώτες καταβολές του ελληνικού ανθρώπου βρίσκονται πριν το αίμα των Ελλήνων σμίξει με το πελασγικό ή αμέσως ύστερα. Σημασία για μας έχει ότι στον Όμηρο, εκεί δηλαδή που για πρώτη φορά παρακολουθούμε τον ελληνικό άνθρωπο να στοχάζεται, να αισθάνεται και να ενεργεί, τον ανακαλύπτουμε να έχει προχωρήσει όχι λίγο στο δρόμο που θα τον φέρει αργότερα στην τελείωσή του. Οργανική, έξω από κάθε ξένη επίδραση είναι η ανάπτυξη του ελληνικού ανθρώπου οργανικά αναπτύσσεται και η ελληνική γλώσσα. Τέλεια δεν είναι από την αρχή από την αρχή όμως κρύβει τα σπέρματα που θα οδηγήσουν στην τελείωση. Η γλώσσα των Μυκηναίων Ελλήνων, είτε τη διαβάζουμε σήμερα είτε όχι, είτε τη διαβάσουμε κάποτε είτε όχι, μια φορά έκλεινε μέσα της, εν σπέρματι, όλες τις δυνάμεις που θα πλαστουργήσουν κάποτε τη γλώσσα του Σοφοκλή και του Πλάτωνα. Και αν η ελληνική ποιητική γλώσσα έχει φτάσει στην Ιλιάδα κιόλας και στην Οδύσσεια σε θαυμαστές εκφραστικές Σοφοκλής ικανότητες, ας μην ξεχνούμε πως ο Όμηρος είναι ένας από τους Πλάτων

10 τελευταίους εκπροσώπους μιας επικής παράδοσης, που αρχίζει πολλούς αιώνες πιο πριν. Στους γνωστούς προομηρικούς ποιητές, που η χρονική απόσταση και η μεγαλοφυΐα του ποιητή της Ιλιάδας και της Οδύσσειας τους έριξαν στη λησμονιά, χρωστάει η ελληνική ποιητική γλώσσα την τελείωσή της. Το μόχθο τους, ως που να την κάνουν ικανή να εκφράζει και τα πιο ανάλαφρα κινήματα της ψυχής, μόνο να τον φανταστούμε μπορούμε. Όσο για τον πεζό λόγο, την αδεξιότητά του δεν είναι δύσκολο να την πιστοποιήσουμε ακόμα και σε κείμενα γραμμένα στην κλασσική Αθήνα του Πελοποννησιακού πολέμου, γύρω στα 425. Μια γενιά αργότερα θα βρούμε στον Πλάτωνα τον αττικό λόγο τελειωμένο. Οι Έλληνες δε μεταφράζουν ξένα έργα όπως οι Χετταίοι και οι Ρωμαίοι, όχι γιατί δεν το μπορούν, όχι γιατί τα περιφρονούν, αλλά γιατί από μια πιο πολύ ασυνείδητη παρά συνειδητή αντίσταση δε θέλουν να διαταράξουν την οργανική ανάπτυξη του ελληνικού λόγου και γενικότερα του ελληνικού κόσμου. Η μετάφραση ενός έργου αλλόγλωσσου συχνά εκβιάζει. το μεταφραστή να εισαγάγει στη δική του γλώσσα στοιχεία ξένα. Η γλώσσα του πρωτότυπου έργου δεν μπορεί παρά να επηρεάζει τη γλώσσα της μετάφρασης. Πολύ πιο σημαντικό είναι ωστόσο κάτι άλλο: ένα ξένο έργο που μεταφράζεται παραμένει ως περιεχόμενο ένας κόσμος ξένος στο νέο του περίγυρο έξω από τη γλώσσα που άλλαξε. Ας ξεκαθαρίσουμε τη σκέψη αυτή μ ένα δικό μας παράδειγμα: Σήμερα διαβάζουμε τον Σαίκσπηρ, τον Γκαίτε και τον Θερβάντες σε αρκετές νεοελληνικές μεταφράσεις. Στις μεταφράσεις αυτές η γλώσσα είναι βέβαια η νεοελληνική, όλες όμως οι άλλες αξίες των έργων κρατούν την ξενικότητά τους. Τι κοινό έχει ο κόσμος του Άγγλου, του Γερμανού και του Ισπανού συγγραφέα με το δικό μας κόσμο; Απελπισμένοι Δανοί πρίγκιπες, σκοτεινές εγκληματικές ψυχές, ιππότες και Δουλτσινέες, Μεφιστοφελήδες και Βαλπούργιες νύχτες... Ο μεταφραστής ενός ξένου έργου ενοφθαλμίζει στο δέντρο του πολιτισμού της πατρίδας του έναν κόσμο οπωσδήποτε αλλότριο. Αυτόν τον ενοφθαλμισμό του αλλότριου τον αποκρούσουν οι αρχαίοι Έλληνες πιο πολύ από ένστιχτο. Με απόλυτη συνέπεια στο δρόμο που τους εχάραξε η μοίρα προτιμούν και εδώ ό,τι ξενικό πάρουν να το ρίξουν στις ρίζες του δέντρου τους, για να προβάλει έπειτα μεταλλαγμένο σε καρπό ελληνικό. Σήμερα το ξέρουμε: η ησιόδειος μύθος της τριπλής διαδοχής στο θρόνο των θεών Ουρανός, Κρόνος, Δίας είναι δάνειο από την ασιατική θεολογία της 2 ης π.χ. χιλιετηρίδας. Τα χεττιτικά κείμενα γύρω στα 1500, που απογραμματίστηκαν πριν από λίγα χρόνια, μιλούν καθαρά για τους τρεις θεούς που διαδέχτηκαν ο ένας τον άλλο στη βασιλεία του ουρανού: Ανού, Κουμαρμπί και Τεσούμπ. Ανού, ο πρώτος βασιλιάς, παράγεται από τη σουμμερική λέξη αν, που σημαίνει ουρανός, η αντιστοιχία του λοιπόν με τον πρώτο θεό των Ελλήνων, τον Ουρανό, είναι αδιαφιλονίκητη. Τα σχετικά ωστόσο ανατολικά κείμενα οι Έλληνες δεν τα μεταφράζουν τα αναχωνεύουν και τα μετουσιώνουν. Πριν διαβαστούν τα χεττιτικά, από κανενός φιλολόγου τη σκέψη δεν περνούσε πως ο μύθος αυτός του Ησίοδου ήταν δάνειο ξένο. Το σωστό θα ήταν να πούμε: ο μύθος ήταν ξένος, και έγινε ελληνικός, απόλυτα ελληνικός. Μέσα σ αυτή την έγνοια των Ελλήνων να μην ταράξουν το οργανικό ξεδίπλωμα της γλώσσας και του πολιτισμού των δεν είναι παράξενο αν ούτε τα παιδιά τους τα μάθαιναν άλλη γλώσσα ούτε μεγάλο ενδιαφέρο έδειχναν για τον ξένο λόγο, είτε μέσα στην Ελλάδα είτε έξω τον άκουγαν. Ο αρχαίος ελληνικός κόσμος ζει σε απόλυτην αυτάρκεια. Δεν είναι τυχαίο ότι στον περίφημο Επιτάφιο του Θουκυδίδη ο έπαινος της αυτάρκειας ακούγεται δύο φορές, τη μια για την Αθήνα την ίδια: τὴν πόλιν τοῖς πᾶσι παρεσκευάσαμεν αὐταρκεστάτην, την άλλη για τoν π ολίτη της ως άτομο: λέγω καθ ἕκαστον δοκεῖν μοι τὸν αὐτὸν ἄνδρα παρ ἡμῶν ἐπὶ πλείστ αν εἴδη καὶ μετὰ χαρίτων μάλιστ ἂν εὐτραπέλως τὸ Ησίοδος σῶμα αὔταρκες παρέχεσθαι ό κάθε άντρας από μaς θα μπορούσε, μου φαίνεται, σ ένα πλήθος φανερώματα της ζωής και με την πιο μεγάλη ευστροφία μαζί και χάρη, θα μπορούσε να παρουσιάσει τον εαυτό του αύταρκο. Μα η αυτάρκεια αυτή και τούτο είναι το θαυμαστό δεν κατορθώνεται στους Έλληνες με το ερμητικό κλείσιμο στον εαυτό τους και την άρνησή τους να ιδούν έξω από τα σύνορά τους. Οργώνουν τις θάλασσες νύχτα μέρα και ανοίγουν τα μάτια διάπλατα στα θεάματα και στα ακούσματα του ξένου κόσμου. Όλο αυτό το πλούσιο υλικό όμως δεν τους ξεστρατίζει από τον ελληνικό τους δρόμο: είτε θετικά είτε αρνητικά τους γίνεται πείρα ζωής και μετουσιώνεται σε πνεύμα ελληνικό. Ίσως στις εικαστικές τέχνες, επειδή εκεί οι μορφές από τη φύση τους μεταφέρονται πιο εύκολα, μπορούμε να πιστοποιήσουμε σε ορισμένες εποχές κάποιαν αμεσότερη επίδραση μα κι εκεί δεν περνάει πολύς καιρός και το ξένο αφομοιώνεται και εξελληνίζεται.

11 Μα οι Έλληνες, είπαμε, δανείστηκαν ξένες λέξεις ο δανεισμός αυτός δεν δείχνει πως δεν κατόρθωσαν πάντοτε ν αντισταθούν στην επιδρομή του ξενικού; Είναι αλήθεια πως αρκετά ξενικά στοιχεία πέρασαν στο ελληνικό λεξιλόγιο, το πώς όμως έγινε ο δανεισμός αυτός θα μπορέσουμε να το δούμε καλύτερα, αν αντιπαραβάλουμε άλλη μια φορά τους Έλληνες με τους Ρωμαίους. Όταν οι Ρωμαίοι οικειώνονται την ελληνική μυθολογία, βρίσκονται συχνά μπροστά σε κύρια ονόματα, που ο σχηματισμός τους δεν έχει το αντίστοιχό του στα λατινικά: Αγχίσης, Αινείας, Ανδρόγεως, Μελπομένη, Πηνελόπη, Αράχνη Ακόμα εισάγουν στη γλώσσα τους και προσηγορικά ελληνικά ονόματα, που δεν μπορούν να κλιθούν σύμφωνα με τους κανόνες της δικής τους γραμματικής. Έτσι τα κρατούν αναλλοίωτα και ακόμα τα κλίνουν συχνά όπως και οι Έλληνες, κι ας είναι οι καταλήξεις αυτές ανύπαρχτες στα λατινικά. Κι εμείς σήμερα κρατούμε αναλλοίωτα τα ξένα κύρια ονόματα και προσηγορικά: ο Γκαίτε, ο Ουγκώ, ο Κλεμανσώ, ο Τσώρτσιλ, ο Κρούστσεφ, το τραμ, το ασανσέρ, το φεστιβάλ... κι ούτε που μπορούμε να τα κλίνουμε, αυτό θα πει πως μένουν ξένα μέσα στον ελληνικό λόγο, σα μια σφήνα που πληγώνει και ενοχλεί. Και οι αρχαίοι Έλληνες τι κάνουν με τις ξένες λέξεις και τα κύρια ονόματα; Αδιαφορώντας για την πιστή τους απόδοση, τα ξαναπλάθουν και τα παρουσιάζουν υποταγμένα στην ελληνική κλίση και φωνητική: ή Θάλασσα, τής Θαλάσσης, ή δάφνη, τής δάφνης. Οι πελασγικές λέξεις έγιναν ελληνικές. Επειδή δεν ξέρουμε πώς ηχούσαν στο στόμα των Πελασγών, ας μην προχωρήσουμε σε υποθέσεις. Ας πάρουμε όμως κύρια ξενικά ονόματα δανεισμένα κάπως αργότερα και που γνωρίζουμε από άλλες πηγές την πραγματική τους μορφή: ο Nabu-Kudurri-Ussur έγινε στα ελληνικά Ναβουχοδονόσωρ, ο Ashshurbanipal έγινε Σαρδανάπαλος, ο Darayavau Δαρείος, o Khshaiarsha Ξέρξης, το προσηγορικό khshatrapavan σατράπης. Ο Ηρόδοτος ακούει τη λέξη ewrengsib, που θα πει στηρίγματα του θρόνου, και την αποδίδει: ορσάγγαι. Πέρσης που θ άκουγε το όνομα Ξέρξης φυσικά δεν θ αναγνώριζε το όνομα του βασιλιά Kshaiarsha πολύ που τους ένοιαζε τους Έλληνες τι θα καταλάβαιναν οι Πέρσες! Το μόνο που κοίταζαν ήταν να μη χαλάσουν τη γλώσσα τους. Αν ο Τσώρτσιλ ζούσε στα χρόνια τους, εξάπαντος θα τον μετασχημάτιζαν σε Κώρκιλο, αν δεν τον έκαναν ακόμη πιο αγνώριστο. Δεν επρόδωσαν λοιπόν οι Έλληνες τις αρχές τους ούτε στις δάνειες λέξεις. Ειδικό ήταν το πρόβλημα που για να βρούμε όμως τη λύση του, χρειάστηκε να παρακολουθήσουμε τον Έλληνα σε περισσότερες εκδηλώσεις του. Οι εκδηλώσεις αυτές, μαζί και η ιδιότυπη στάση του απέναντι στις ξένες γλώσσες φάνηκε πως πηγάζουν όλες από την ορμή του ν αναπτύξει οργανικά τον πολιτισμό του, καθώς πορευόταν πάνω στα χώματα της Ελλάδας, που αν δεν ήταν το λίκνο του, μια φορά του στάθηκε ο τόπος, όπου του ήταν γραφτό να δράσει και να μεγαλουργήσει. Στα ίδια χώματα της Ελλάδας πορευόμαστε και μεις σήμερα, μα δεν μπορούμε να καυχηθούμε πως από την ημέρα που ξαναγεννηθήκαμε μετά την Τουρκοκρατία, δείξαμε τον ίδιο πόθο ν αναπτύξουμε οργανικά τα σπέρματα που έκλεινε μέσα του ο ελληνικός άνθρωπος της Τουρκοκρατίας και του Εικοσιένα. Ακόμα λιγότερο μπορούμε ν αντισταθούμε στα αλλόξενα στοιχεία σήμερα ακριβώς, που έχουμε ανοίξει διάπλατα τις πόρτες του ελληνικού πνευματικού χώρου, για να μπαινοβγαίνει όποιος θέλει. Δεν είμαι ουτοπιστής το ξέρω κι εγώ πως στο σημερινό κόσμο είναι αδύνατο ένας λαός ν αναπτύξει έναν άδολο εθνικό πολιτισμό. Μα το δίδαγμα των παλιών Ελλήνων μένει πάντα ακριβό και πολύτιμο. Περισσότερο ίσως από κάθε λαό έχουμε εμείς ανάγκη να κατορθώσουμε ό,τι μας έρχεται απ έξω να μας γίνεται αφορμή δημιουργίας, όχι τυφλής μίμησης να το ρίχνουμε, όπως οι αρχαίοι, στη ρίζα του δέντρου του πολιτισμού μας σαν πρώτο υλικό, για να μπορέσουμε να χαρούμε κάποτε, μα σ εκατό, μα σε διακόσια χρόνια, καρπούς αληθινά ελληνικούς.

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΕΠΙΚΗ ΠΟΙΗΣΗ ΚΑΙ ΣΤΑ ΟΜΗΡΙΚΑ ΕΠΗ

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΕΠΙΚΗ ΠΟΙΗΣΗ ΚΑΙ ΣΤΑ ΟΜΗΡΙΚΑ ΕΠΗ ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΕΠΙΚΗ ΠΟΙΗΣΗ ΚΑΙ ΣΤΑ ΟΜΗΡΙΚΑ ΕΠΗ Τι είναι το έπος; Αρχικά η λέξη έπος σήμαινε «λόγος». Από τον 5ο αι. π.χ. όμως χρησιμοποιήθηκε για να περιγράψει το μεγάλο αφηγηματικό ποίημα σε δακτυλικό

Διαβάστε περισσότερα

Πώς γράφεις αυτές τις φράσεις;

Πώς γράφεις αυτές τις φράσεις; Πρόλογος Όταν ήμουν μικρός, ούτε που γνώριζα πως ήμουν παιδί με ειδικές ανάγκες. Πώς το ανακάλυψα; Από τους άλλους ανθρώπους που μου έλεγαν ότι ήμουν διαφορετικός, και ότι αυτό ήταν πρόβλημα. Δεν είναι

Διαβάστε περισσότερα

Μεγάλο βραβείο, μεγάλοι μπελάδες. Μάνος Κοντολέων. Εικονογράφηση: Τέτη Σώλου

Μεγάλο βραβείο, μεγάλοι μπελάδες. Μάνος Κοντολέων. Εικονογράφηση: Τέτη Σώλου Συλλογή Περιστέρια 148 Εικονογράφηση εξωφύλλου: Εύη Τσακνιά 1. Το σωστό γράψιμο Έχεις προσέξει πως κάποια βιβλία παρακαλούμε να μην τελειώσουν ποτέ κι άλλα, πάλι, από την πρώτη κιόλας σελίδα τα βαριόμαστε;

Διαβάστε περισσότερα

Το συγκλονιστικό άρθρο. του Γλέζου στη Welt. Διαβάστε το συγκλονιστικό άρθρο του Μανώλη Γλέζου στη 1 / 5

Το συγκλονιστικό άρθρο. του Γλέζου στη Welt. Διαβάστε το συγκλονιστικό άρθρο του Μανώλη Γλέζου στη 1 / 5 άρθρο του Μανώλη Γλέζου στη γερμανική εφημερίδα Die Welt, στο οποίο εξηγεί στους Γερμανούς Το συγκλονιστικό άρθρο του Γλέζου στη Welt Διαβάστε το συγκλονιστικό άρθρο του Μανώλη Γλέζου στη 1 / 5 γερμανική

Διαβάστε περισσότερα

Γιώργης Παυλόπουλος. Τι είναι ποίηση...

Γιώργης Παυλόπουλος. Τι είναι ποίηση... Γιώργης Παυλόπουλος Τι είναι ποίηση... "Αν ένα πουλί μπορούσε να πει με ακρίβεια τι τραγουδάει, γιατί τραγουδάει, και τι είναι αυτό που το κάνει να τραγουδάει, δεν θα τραγούδαγε". Κυρίες και Κύριοι Φίλες

Διαβάστε περισσότερα

ΦΟΙΤΗΤΡΙΑ: ΠΑΤΣΑΤΖΑΚΗ ΕΛΕΝΗ, ΑΕΜ:3196 ΕΡΓΑΣΙΑ ΣΤΟ ΜΑΘΗΜΑ : ΥΕ258 ΕΝΑΛΛΑΚΤΙΚΕΣ ΜΟΡΦΕΣ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗΣ ΤΩΝ ΓΛΩΣΣΙΚΩΝ ΔΕΞΙΟΤΗΤΩΝ

ΦΟΙΤΗΤΡΙΑ: ΠΑΤΣΑΤΖΑΚΗ ΕΛΕΝΗ, ΑΕΜ:3196 ΕΡΓΑΣΙΑ ΣΤΟ ΜΑΘΗΜΑ : ΥΕ258 ΕΝΑΛΛΑΚΤΙΚΕΣ ΜΟΡΦΕΣ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗΣ ΤΩΝ ΓΛΩΣΣΙΚΩΝ ΔΕΞΙΟΤΗΤΩΝ 2015 ΕΡΓΑΣΙΑ ΣΤΟ ΜΑΘΗΜΑ : ΥΕ258 ΕΝΑΛΛΑΚΤΙΚΕΣ ΜΟΡΦΕΣ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗΣ ΤΩΝ ΓΛΩΣΣΙΚΩΝ ΔΕΞΙΟΤΗΤΩΝ ΦΟΙΤΗΤΡΙΑ: ΠΑΤΣΑΤΖΑΚΗ ΕΛΕΝΗ, ΑΕΜ:3196 ΕΠΙΒΛΕΠΟΥΣΑ ΚΑΘΗΓΗΤΡΙΑ: ΓΡΙΒΑ ΕΛΕΝΗ 5/2/2015 ΕΙΣΑΓΩΓΗ Αυτό το portfolio φτιάχτηκε

Διαβάστε περισσότερα

A READER LIVES A THOUSAND LIVES BEFORE HE DIES.

A READER LIVES A THOUSAND LIVES BEFORE HE DIES. A READER LIVES A THOUSAND LIVES BEFORE HE DIES. 1. Η συγγραφέας του βιβλίου μοιράζεται μαζί μας πτυχές της ζωής κάποιων παιδιών, άλλοτε ευχάριστες και άλλοτε δυσάρεστες. α) Ποια πιστεύεις ότι είναι τα

Διαβάστε περισσότερα

Πώς να διαβάζεις στο σπίτι γρήγορα και αποτελεσματικά για μαθητές τάξης Teens 2 & 3 (B & C Senior)

Πώς να διαβάζεις στο σπίτι γρήγορα και αποτελεσματικά για μαθητές τάξης Teens 2 & 3 (B & C Senior) Πώς να διαβάζεις στο σπίτι γρήγορα και αποτελεσματικά για μαθητές τάξης Teens 2 & 3 (B & C Senior) Να ξεκινάς πάντα απο το κείμενο μέσα στο οποίο βρίσκεται η ιστορία (coursebook), το λεξιλόγιο και η γραμματική

Διαβάστε περισσότερα

κι η τιμωρία των κατηγορουμένων. Βέβαια, αν δεν έχεις πάρει καθόλου βάρος, αυτό θα σημαίνει ότι ο κατηγορούμενος

κι η τιμωρία των κατηγορουμένων. Βέβαια, αν δεν έχεις πάρει καθόλου βάρος, αυτό θα σημαίνει ότι ο κατηγορούμενος 14 Φτάνοντας λοιπόν ο Νικήτας σε μια από τις γειτονικές χώρες, εντυπωσιάστηκε από τον πλούτο και την ομορφιά της. Πολλά ποτάμια τη διέσχιζαν και πυκνά δάση κάλυπταν τα βουνά της, ενώ τα χωράφια ήταν εύφορα

Διαβάστε περισσότερα

Συγγραφέας. Ραφαέλα Ρουσσάκη. Εικονογράφηση. Αμαλία Βεργετάκη. Γεωργία Καμπιτάκη. Γωγώ Μουλιανάκη. Ζαίρα Γαραζανάκη. Κατερίνα Τσατσαράκη

Συγγραφέας. Ραφαέλα Ρουσσάκη. Εικονογράφηση. Αμαλία Βεργετάκη. Γεωργία Καμπιτάκη. Γωγώ Μουλιανάκη. Ζαίρα Γαραζανάκη. Κατερίνα Τσατσαράκη Συγγραφέας Ραφαέλα Ρουσσάκη Εικονογράφηση Αμαλία Βεργετάκη Γεωργία Καμπιτάκη Γωγώ Μουλιανάκη Ζαίρα Γαραζανάκη Κατερίνα Τσατσαράκη Μαρία Κυρικλάκη Μαριτίνα Σταματάκη Φιλία Πανδερμαράκη Χριστίνα Κλωνάρη

Διαβάστε περισσότερα

«Ο Αϊούλαχλης και ο αετός»

«Ο Αϊούλαχλης και ο αετός» ΠΑΡΑΜΥΘΙ #25 «Ο Αϊούλαχλης και ο αετός» (Φλώρινα - Μακεδονία Καύκασος) Διαγωνισμός παραδοσιακού παραμυθιού ebooks4greeks.gr ΠΑΡΑΜΥΘΙ #25 Ψηφίστε το παραμύθι που σας άρεσε περισσότερο εδώ μέχρι 30/09/2011

Διαβάστε περισσότερα

13Κ7: Εισαγωγή στην Ιστοριογραφία. Ηρόδοτος (Α Εξάμηνο) 13Κ31_15: Ηρόδοτος - Θουκυδίδης Ξενοφών (Δ Εξάμηνο)

13Κ7: Εισαγωγή στην Ιστοριογραφία. Ηρόδοτος (Α Εξάμηνο) 13Κ31_15: Ηρόδοτος - Θουκυδίδης Ξενοφών (Δ Εξάμηνο) 2014-2015 2015-2016 13Κ1: Εισαγωγή στην Κλασική Φιλολογία - Επισκόπηση της Αρχαίας Ελληνικής Λογοτεχνίας (Α 13Κ2_12: Επισκόπηση της Λατινικής Λογοτεχνίας (με διδασκαλία πεζών κειμένων) (Α 13Κ1: Εισαγωγή

Διαβάστε περισσότερα

Οι αριθμοί σελίδων με έντονη γραφή δείχνουν τα κύρια κεφάλαια που σχετίζονται με το θέμα. ΣΧΕΣΗ ΜΕ ΜΑΘΗΜΑ

Οι αριθμοί σελίδων με έντονη γραφή δείχνουν τα κύρια κεφάλαια που σχετίζονται με το θέμα. ΣΧΕΣΗ ΜΕ ΜΑΘΗΜΑ Τί σε απασχολεί; Διάβασε τον κατάλογο που δίνουμε παρακάτω και, όταν συναντήσεις κάποιο θέμα που απασχολεί κι εσένα, πήγαινε στις σελίδες που αναφέρονται εκεί. Διάβασε τα κεφάλαια, που θα βρεις σ εκείνες

Διαβάστε περισσότερα

Από ξύλο και ασήμι φτιαγμένο το νέο βιβλίο της Δήμητρας Παπαναστασοπούλου

Από ξύλο και ασήμι φτιαγμένο το νέο βιβλίο της Δήμητρας Παπαναστασοπούλου Ημερομηνία 19/3/2015 Μέσο Συντάκτης Link artpress.sundaybloody.com Βασίλης Κάργας http://artpress.sundaybloody.com/?it_books=%ce%b1%cf%80%cf%8c- %CE%BE%CF%8D%CE%BB%CE%BF-%CE%BA%CE%B1%CE%B9- %CE%B1%CF%83%CE%AE%CE%BC%CE%B9-

Διαβάστε περισσότερα

Οι συγγραφείς της Παλαιάς Διαθήκης: άνθρωποι εμπνευσμένοι από το Θεό.

Οι συγγραφείς της Παλαιάς Διαθήκης: άνθρωποι εμπνευσμένοι από το Θεό. Οι συγγραφείς της Παλαιάς Διαθήκης: άνθρωποι εμπνευσμένοι από το Θεό. Το διάγραμμα του χρόνου Εποχή Αβραάμ Θάνατος Μ. Αλεξάνδρου Γέννηση Ιησού Χριστού Άλωση Κων/πολης 2000 1900 1800 1700 1600 1500 1400

Διαβάστε περισσότερα

Τα παιδιά της Πρωτοβουλίας και η Δώρα Νιώπα γράφουν ένα παραμύθι - αντίδωρο

Τα παιδιά της Πρωτοβουλίας και η Δώρα Νιώπα γράφουν ένα παραμύθι - αντίδωρο Τα παιδιά της Πρωτοβουλίας και η Δώρα Νιώπα γράφουν ένα παραμύθι - αντίδωρο Ο Ηλίας ανεβαίνει Ψηλά Ψηλότερα Κάθε Μάρτιο, σε μια Χώρα Κοντινή, γινόταν μια Γιορτή! Η Γιορτή των Χαρταετών. Για πρώτη φορά,

Διαβάστε περισσότερα

Έρικα Τζαγκαράκη. Τα Ηλιοβασιλέματα. της μικρής. Σταματίας

Έρικα Τζαγκαράκη. Τα Ηλιοβασιλέματα. της μικρής. Σταματίας Έρικα Τζαγκαράκη Τα Ηλιοβασιλέματα της μικρής Σταματίας στην μικρη Ριτζάκη Σταματία-Σπυριδούλα Τα Ηλιοβασιλέματα της μικρής Σταματίας ISBN: 978-618-81493-0-4 Έρικα Τζαγκαράκη Θεσσαλονίκη 2014 Έρικα Τζαγκαράκη

Διαβάστε περισσότερα

ΧΑΡΤΙΝΗ ΑΓΚΑΛΙΑ ΟΜΑΔΑ Β. Ερώτηση 1 α

ΧΑΡΤΙΝΗ ΑΓΚΑΛΙΑ ΟΜΑΔΑ Β. Ερώτηση 1 α ΧΑΡΤΙΝΗ ΑΓΚΑΛΙΑ ΟΜΑΔΑ Β Ερώτηση 1 α Το βιβλίο με τίτλο «Χάρτινη Αγκαλιά», της Ιφιγένειας Μαστρογιάννη, περιγράφει την ιστορία ενός κοριτσιού, της Θάλειας, η οποία αντιμετωπίζει προβλήματα υγείας. Φεύγει

Διαβάστε περισσότερα

1 / 15 «ΟΙ ΓΛΩΣΣΕΣ ΚΑΙ ΕΓΩ» Ερωτηµατολόγιο για τους µαθητές της 3 ης Γυµνασίου. Μάρτιος 2007

1 / 15 «ΟΙ ΓΛΩΣΣΕΣ ΚΑΙ ΕΓΩ» Ερωτηµατολόγιο για τους µαθητές της 3 ης Γυµνασίου. Μάρτιος 2007 1 / 15 ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΑΝΟΙΚΤΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ Έρευνα υποστηριζόµενη από τη Γενική ιεύθυνση Εκπαίδευσης και Πολιτισµού της Ε.Ε., στο πλαίσιο του προγράµµατος Σωκράτης «ΟΙ ΓΛΩΣΣΕΣ ΚΑΙ ΕΓΩ» Ερωτηµατολόγιο

Διαβάστε περισσότερα

Λούντβιχ Βιτγκενστάιν

Λούντβιχ Βιτγκενστάιν Λούντβιχ Βιτγκενστάιν Ο τάφος του Βίτγκεντάιν στο Κέιμπριτζ κοσμείται από το ομοίωμα μιας ανεμόσκαλας: «Οι προτάσεις μου αποτελούν διευκρινίσεις, όταν αυτός που με καταλαβαίνει, τελικά τις αναγνωρίσει

Διαβάστε περισσότερα

ΕΝΟΤΗΤΑ 1η (318E-320C)

ΕΝΟΤΗΤΑ 1η (318E-320C) ΕΝΟΤΗΤΑ 1η (318E-320C) Μπορεί η αρετή να γίνει αντικείμενο διδασκαλίας; Ο Πρωταγόρας εξηγεί στον Σωκράτη τι διδάσκει στους νέους που παρακολουθούν τα μαθήματά του. Οι αντιρρήσεις του Σωκράτη. «Το μάθημα

Διαβάστε περισσότερα

Χρήστος Τερζίδης: Δεν υπάρχει το συναίσθημα της αυτοθυσίας αν μιλάμε για πραγματικά όνειρα

Χρήστος Τερζίδης: Δεν υπάρχει το συναίσθημα της αυτοθυσίας αν μιλάμε για πραγματικά όνειρα Χρήστος Τερζίδης: Δεν υπάρχει το συναίσθημα της αυτοθυσίας αν μιλάμε για πραγματικά όνειρα 21/04/2015 Το φως της λάμπας πάνω στο τραπέζι αχνοφέγγει για να βρίσκουν οι λέξεις πιο εύκολα το δρόμο τους μέσα

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΑΓΙΩΣΑ ΠΑΠΑΔΗΜΗΣΡΙΟΤ. Δέκα ποιήματα για τον πατέρα μου. Αλκιβιάδη

ΠΑΝΑΓΙΩΣΑ ΠΑΠΑΔΗΜΗΣΡΙΟΤ. Δέκα ποιήματα για τον πατέρα μου. Αλκιβιάδη ΠΑΝΑΓΙΩΣΑ ΠΑΠΑΔΗΜΗΣΡΙΟΤ Αλκιβιάδη Θεσσαλονίκη Υεβρουάριος 2015 Παναγιώτα Παπαδημητρίου Αλκιβιάδη Θεσσαλονίκη Υεβρουάριος 2015 [3] Παναγιώτα Παπαδημητρίου Αφιερωμένο στον πατέρα μου Αλκιβιάδη Copyright

Διαβάστε περισσότερα

Πώς να μελετάμε τη Βίβλο

Πώς να μελετάμε τη Βίβλο Πώς να μελετάμε τη Βίβλο του David Batty Οδηγός Μελέτης Έκδοση 5 Πώς να μελετάμε τη Βίβλο Οδηγός Μελέτης 5η έκδοση του David Batty Σημείωση: Τα εδάφια της Βίβλου όπου αυτά αναφέρονται, είναι από τη νεοελληνική

Διαβάστε περισσότερα

ISBN 978-960-484-159-2

ISBN 978-960-484-159-2 Η ΠΡΩΤΗ ΜΟΥ ΙΣΤΟΡΙΑ Ο Μέγας Αλέξανδρος Κείμενο: Φίλιππος Μανδηλαράς Επιμέλεια κειμένου: Ράνια Ζωίδη Εικονογράφηση: Ναταλία Καπατσούλια Διόρθωση: Αντωνία Κιλεσσοπούλου 2010, Εκδόσεις Κυριάκος Παπαδόπουλος

Διαβάστε περισσότερα

Τράντα Βασιλική Β εξάμηνο Ειδικής Αγωγής

Τράντα Βασιλική Β εξάμηνο Ειδικής Αγωγής Τράντα Βασιλική Β εξάμηνο Ειδικής Αγωγής Ο Μικρός Πρίγκιπας έφτασε στη γη. Εκεί είδε μπροστά του την αλεπού. - Καλημέρα, - Καλημέρα, απάντησε ο μικρός πρίγκιπας, ενώ έψαχνε να βρει από πού ακουγόταν η

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΩΤΙΚΑ ΠΟΙΗΜΑΤΑ ΜΑΘΗΤΏΝ ΚΑΙ ΜΑΘΗΤΡΙΩΝ

ΕΡΩΤΙΚΑ ΠΟΙΗΜΑΤΑ ΜΑΘΗΤΏΝ ΚΑΙ ΜΑΘΗΤΡΙΩΝ ΕΡΩΤΙΚΑ ΠΟΙΗΜΑΤΑ ΜΑΘΗΤΏΝ ΚΑΙ ΜΑΘΗΤΡΙΩΝ Στο πλαίσιο του μαθήματος της Νεοελληνικής Λογοτεχνίας της Γ Γυμνασίου οι μαθητές ήρθαν σε επαφή με ένα δείγμα ερωτικής ποίησης. Συγκεκριμένα διδάχτηκαν το ποίημα

Διαβάστε περισσότερα

6. '' Καταλαβαίνεις οτι κάτι έχει αξία, όταν το έχεις στερηθεί και το αναζητάς. ''

6. '' Καταλαβαίνεις οτι κάτι έχει αξία, όταν το έχεις στερηθεί και το αναζητάς. '' 1. '' Τίποτα δεν είναι δεδομένο. '' 2. '' Η μουσική είναι η τροφή της ψυχής. '' 3. '' Να κάνεις οτι έχει νόημα για σένα, χωρίς όμως να παραβιάζεις την ελευθερία του άλλου. '' 4. '' Την πραγματική μόρφωση

Διαβάστε περισσότερα

Από όλα τα παραμύθια που μου έλεγε ο πατέρας μου τα βράδια πριν κοιμηθώ, ένα μου άρεσε πιο πολύ. Ο Σεβάχ ο θαλασσινός. Επτά ταξίδια είχε κάνει ο

Από όλα τα παραμύθια που μου έλεγε ο πατέρας μου τα βράδια πριν κοιμηθώ, ένα μου άρεσε πιο πολύ. Ο Σεβάχ ο θαλασσινός. Επτά ταξίδια είχε κάνει ο 4 Από όλα τα παραμύθια που μου έλεγε ο πατέρας μου τα βράδια πριν κοιμηθώ, ένα μου άρεσε πιο πολύ. Ο Σεβάχ ο θαλασσινός. Επτά ταξίδια είχε κάνει ο Σεβάχ. Για να δει τον κόσμο και να ζήσει περιπέτειες.

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ. Α1. Η επίδραση του Ευρωπαϊκού Ρομαντισμού είναι πρόδηλη στο έργο του

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ. Α1. Η επίδραση του Ευρωπαϊκού Ρομαντισμού είναι πρόδηλη στο έργο του ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Α1. Η επίδραση του Ευρωπαϊκού Ρομαντισμού είναι πρόδηλη στο έργο του Σολωμού. Το μεταφυσικό στοιχείο εντοπίζεται λόγου χάρη στο στίχο 54 όπου ανιχνεύουμε

Διαβάστε περισσότερα

Μεταξία Κράλλη! Ένα όνομα που γνωρίζουν όλοι οι αναγνώστες της ελληνικής λογοτεχνίας, ωστόσο, κανείς δεν ξέρει ποια

Μεταξία Κράλλη! Ένα όνομα που γνωρίζουν όλοι οι αναγνώστες της ελληνικής λογοτεχνίας, ωστόσο, κανείς δεν ξέρει ποια Δευτέρα, Ιουνίου 16, 2014 ΣΥΝΕΝΤΕΥΞΗ ΤΗΣ ΜΕΤΑΞΙΑΣ ΚΡΑΛΛΗ Η Μεταξία Κράλλη είναι ένα από τα δημοφιλέστερα πρόσωπα της σύγχρονης ελληνικής λογοτεχνίας. Μετά την κυκλοφορία του πρώτου της βιβλίου, "Μια φορά

Διαβάστε περισσότερα

«ΑΓΝΩΣΤΟΙ ΑΝΑΜΕΣΑ ΜΑΣ»

«ΑΓΝΩΣΤΟΙ ΑΝΑΜΕΣΑ ΜΑΣ» «ΑΓΝΩΣΤΟΙ ΑΝΑΜΕΣΑ ΜΑΣ» ΤΑΞΗ Γ1 2 ο Δ Σ ΓΕΡΑΚΑ ΔΑΣΚ:Αθ.Κέλλη ΘΕΩΡΗΤΙΚΗ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗ Κατά τη διάρκεια της περσινής σχολικής χρονιάς η τάξη μας ασχολήθηκε με την ανάγνωση και επεξεργασία λογοτεχνικών βιβλίων

Διαβάστε περισσότερα

Η ΥΠΕΥΘΗΝΗ ΚΑΘΗΓΗΤΡΙΑ: Αλεξανδρή Ελευθερία. Η ΕΛΙΑ ΣΤΗΝ ΤΕΧΝΗ ΟΙ ΜΑΘΗΤΕΣ: Δημαράκης Κοσμάς Δράκου Άννα Καίρης Μάριος Κομίνη Ιωάννα Σουλάνδρος Τάσος

Η ΥΠΕΥΘΗΝΗ ΚΑΘΗΓΗΤΡΙΑ: Αλεξανδρή Ελευθερία. Η ΕΛΙΑ ΣΤΗΝ ΤΕΧΝΗ ΟΙ ΜΑΘΗΤΕΣ: Δημαράκης Κοσμάς Δράκου Άννα Καίρης Μάριος Κομίνη Ιωάννα Σουλάνδρος Τάσος Η ΥΠΕΥΘΗΝΗ ΚΑΘΗΓΗΤΡΙΑ: Αλεξανδρή Ελευθερία Η ΕΛΙΑ ΣΤΗΝ ΤΕΧΝΗ ΟΙ ΜΑΘΗΤΕΣ: Δημαράκης Κοσμάς Δράκου Άννα Καίρης Μάριος Κομίνη Ιωάννα Σουλάνδρος Τάσος Ξεκινώντας την εργασία θα θέλαμε να παραθέσουμε το παρακάτω

Διαβάστε περισσότερα

σόκ. Σιώπησε και έφυγε μετανιωμένος χωρίς να πει τίποτα, ούτε μια λέξη.» Σίμος Κάρμιος Λύκειο Λειβαδιών Σεπτέμβριος 2013

σόκ. Σιώπησε και έφυγε μετανιωμένος χωρίς να πει τίποτα, ούτε μια λέξη.» Σίμος Κάρμιος Λύκειο Λειβαδιών Σεπτέμβριος 2013 Εμπειρίες που αποκόμισα από το Διήμερο Σεμινάριο που αφορά στην ένταξη Παιδιών με Απώλεια Ακοής στη Μέση Γενική και Μέση Τεχνική και Επαγγελματική Εκπαίδευση Είχα την τύχη να συμμετάσχω στο διήμερο σεμινάριο

Διαβάστε περισσότερα

Τίτσα Πιπίνου: «Οι ζωές μας είναι πολλές φορές σαν τα ξενοδοχεία..»

Τίτσα Πιπίνου: «Οι ζωές μας είναι πολλές φορές σαν τα ξενοδοχεία..» Ημερομηνία 11/8/2016 Μέσο Συντάκτης Link artpress.sundaybloody.com Βασόλης Κάργας http://artpress.sundaybloody.com/?it_books=%cf%84%ce%af%cf%84%cf%83%ce%b1- %CF%80%CE%B9%CF%80%CE%AF%CE%BD%CE%BF%CF%85-%CE%BF%CE%B9-

Διαβάστε περισσότερα

Σοφία Παράσχου. «Το χάνουμε!»

Σοφία Παράσχου. «Το χάνουμε!» 1 Σειρά Σπουργιτάκια Εκδόσεις Πατάκη «Το χάνουμε!» Σοφία Παράσχου Εικονογράφηση: Βαγγέλης Ελευθερίου Σελ. 52 Δραστηριότητες για Α & Β τάξη Συγγραφέας: Η Σοφία Παράσχου γεννήθηκε στην Κάρπαθο και ζει στην

Διαβάστε περισσότερα

Εντυπώσεις μαθητών σεμιναρίου Σώμα - Συναίσθημα - Νούς

Εντυπώσεις μαθητών σεμιναρίου Σώμα - Συναίσθημα - Νούς Εντυπώσεις μαθητών σεμιναρίου Σώμα - Συναίσθημα - Νούς A...Τα αισθήματα και η ενεργεία που δημιουργήθηκαν μέσα μου ήταν μοναδικά. Μέσα στο γαλάζιο αυτό αυγό, ένιωσα άτρωτος, γεμάτος χαρά και αυτοπεποίθηση.

Διαβάστε περισσότερα

Χρήστος Μαναριώτης Σχολικός Σύμβουλος 4 ης Περιφέρειας Ν. Αχαϊας Η ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΤΟΥ ΣΚΕΦΤΟΜΑΙ ΚΑΙ ΓΡΑΦΩ ΣΤΗΝ Α ΔΗΜΟΤΙΚΟΥ ΣΧΟΛΕΙΟΥ

Χρήστος Μαναριώτης Σχολικός Σύμβουλος 4 ης Περιφέρειας Ν. Αχαϊας Η ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΤΟΥ ΣΚΕΦΤΟΜΑΙ ΚΑΙ ΓΡΑΦΩ ΣΤΗΝ Α ΔΗΜΟΤΙΚΟΥ ΣΧΟΛΕΙΟΥ Η ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΤΟΥ ΣΚΕΦΤΟΜΑΙ ΚΑΙ ΓΡΑΦΩ ΣΤΗΝ Α ΔΗΜΟΤΙΚΟΥ ΣΧΟΛΕΙΟΥ Η καλλιέργεια της ικανότητας για γραπτή έκφραση πρέπει να αρχίζει από την πρώτη τάξη. Ο γραπτός λόγος χρειάζεται ως μέσο έκφρασης. Βέβαια,

Διαβάστε περισσότερα

ΕΠΑΝΑΛΗΨΗ ΕΙΣΑΓΩΓΗΣ :ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ ΧΡΟΝΙΚΟ ΠΛΑΙΣΙΟ ΣΥΝΘΕΣΗΣ ΤΩΝ ΟΜΗΡΙΚΩΝ ΕΠΩΝ

ΕΠΑΝΑΛΗΨΗ ΕΙΣΑΓΩΓΗΣ :ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ ΧΡΟΝΙΚΟ ΠΛΑΙΣΙΟ ΣΥΝΘΕΣΗΣ ΤΩΝ ΟΜΗΡΙΚΩΝ ΕΠΩΝ ΕΠΑΝΑΛΗΨΗ ΕΙΣΑΓΩΓΗΣ :ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ ΧΡΟΝΙΚΟ ΠΛΑΙΣΙΟ ΣΥΝΘΕΣΗΣ ΤΩΝ ΟΜΗΡΙΚΩΝ ΕΠΩΝ Η Ιλιάδα μαζί με την Οδύσσεια αποτελούν τα αρχαιότερα έπη, όχι μόνο της ελληνικής, αλλά και της ευρωπαϊκής λογοτεχνίας, που μας

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΣΤΟ Γ1 ΤΟΥ 10 ΟΥ Δ.Σ. ΤΣΕΣΜΕ ( ) ΠΟΡΕΙΑ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑΣ. ΜΑΘΗΜΑ: Μελέτη Περιβάλλοντος. ( Ενότητα 3: Μέσα συγκοινωνίας και μεταφοράς

ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΣΤΟ Γ1 ΤΟΥ 10 ΟΥ Δ.Σ. ΤΣΕΣΜΕ ( ) ΠΟΡΕΙΑ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑΣ. ΜΑΘΗΜΑ: Μελέτη Περιβάλλοντος. ( Ενότητα 3: Μέσα συγκοινωνίας και μεταφοράς ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΣΤΟ Γ1 ΤΟΥ 10 ΟΥ Δ.Σ. ΤΣΕΣΜΕ (10.11.2010) ΠΟΡΕΙΑ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑΣ ΜΑΘΗΜΑ: Μελέτη Περιβάλλοντος ( Ενότητα 3: Μέσα συγκοινωνίας και μεταφοράς Κεφάλαιο 3: Κυκλοφορούμε με ασφάλεια) ΔΙΔΑΚΤΙΚΟΙ ΣΤΟΧΟΙ

Διαβάστε περισσότερα

ΥΔΡΟΠΕΡΑΤΟΤΗΤΑ (ΧΡΙΣΤΟΦΟΡΟΥ) Τίτλος διερεύνησης: Ποιοί παράγοντες επηρεάζουν το πόσο νερό συγκρατεί το χώμα;

ΥΔΡΟΠΕΡΑΤΟΤΗΤΑ (ΧΡΙΣΤΟΦΟΡΟΥ) Τίτλος διερεύνησης: Ποιοί παράγοντες επηρεάζουν το πόσο νερό συγκρατεί το χώμα; ΥΔΡΟΠΕΡΑΤΟΤΗΤΑ (ΧΡΙΣΤΟΦΟΡΟΥ) Τίτλος διερεύνησης: Ποιοί παράγοντες επηρεάζουν το πόσο νερό συγκρατεί το χώμα; Σύντομη περιγραφή διερεύνησης: Σκοπός αυτής της διερεύνησης ήταν να κάνουν κάποιες υποθέσεις

Διαβάστε περισσότερα

THE ENGLISH SCHOOL ΑΓΓΛΙΚΗ ΣΧΟΛΗ ΛΕΥΚΩΣΙΑΣ

THE ENGLISH SCHOOL ΑΓΓΛΙΚΗ ΣΧΟΛΗ ΛΕΥΚΩΣΙΑΣ Student name:. Result: THE ENGLISH SCHOOL ΑΓΓΛΙΚΗ ΣΧΟΛΗ ΛΕΥΚΩΣΙΑΣ Mid-Entry Exams 2015 A τάξη ΝΕΑ ΕΛΛΗΝΙΚΑ Διάρκεια εξέτασης: 1 ώρα και δεκαπέντε λεπτά ΟΔΗΓΙΕΣ Διάρκεια εξέτασης: 1 ώρα και 15 λ 1. Διάβασε

Διαβάστε περισσότερα

ΙΕ ΔΗΜΟΤΙΚΟ ΛΕΜΕΣΟΥ (Κ.Α.) ΣΧΟΛΙΚΗ ΧΡΟΝΙΑ:

ΙΕ ΔΗΜΟΤΙΚΟ ΛΕΜΕΣΟΥ (Κ.Α.) ΣΧΟΛΙΚΗ ΧΡΟΝΙΑ: ΙΕ ΔΗΜΟΤΙΚΟ ΛΕΜΕΣΟΥ (Κ.Α.) ΣΧΟΛΙΚΗ ΧΡΟΝΙΑ: 2007-2008 Τάξη: Γ 3 Όνομα: Η μύτη μου είναι μεγάλη. Όχι μόνο μεγάλη, είναι και στραβή. Τα παιδιά στο νηπιαγωγείο με λένε Μυτόγκα. Μα η δασκάλα τα μαλώνει: Δεν

Διαβάστε περισσότερα

1 / 13 «ΟΙ ΓΛΩΣΣΕΣ ΚΑΙ ΕΓΩ» Ερωτηµατολόγιο για τους µαθητές της 5 ης ηµοτικού. Μάρτιος 2007

1 / 13 «ΟΙ ΓΛΩΣΣΕΣ ΚΑΙ ΕΓΩ» Ερωτηµατολόγιο για τους µαθητές της 5 ης ηµοτικού. Μάρτιος 2007 1 / 13 ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΑΝΟΙΚΤΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ Έρευνα υποστηριζόµενη από τη Γενική ιεύθυνση Εκπαίδευσης και Πολιτισµού της Ε.Ε., στο πλαίσιο του προγράµµατος Σωκράτης «ΟΙ ΓΛΩΣΣΕΣ ΚΑΙ ΕΓΩ» Ερωτηµατολόγιο

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΓΑΣΙΕΣ. Α ομάδα. Αφού επιλέξεις τρία από τα παραπάνω αποσπάσματα που σε άγγιξαν περισσότερο, να καταγράψεις τις δικές σου σκέψεις.

ΕΡΓΑΣΙΕΣ. Α ομάδα. Αφού επιλέξεις τρία από τα παραπάνω αποσπάσματα που σε άγγιξαν περισσότερο, να καταγράψεις τις δικές σου σκέψεις. Α ομάδα ΕΡΓΑΣΙΕΣ 1. Η συγγραφέας του βιβλίου μοιράζεται μαζί μας πτυχές της ζωής κάποιων παιδιών, άλλοτε ευχάριστες και άλλοτε δυσάρεστες. α) Ποια πιστεύεις ότι είναι τα μηνύματα που θέλει να περάσει μέσα

Διαβάστε περισσότερα

Κριτικη της Maria Kleanthous Kouzapa για το βιβλίο : " ΤΟ ΔΑΧΤΥΛΙΔΙ " του Γιώργου Παπαδόπουλου-Κυπραίου

Κριτικη της Maria Kleanthous Kouzapa για το βιβλίο :  ΤΟ ΔΑΧΤΥΛΙΔΙ  του Γιώργου Παπαδόπουλου-Κυπραίου Ημερομηνία 13/07/2015 Μέσο Συντάκτης Link http://vivliopareas.blogspot.gr/ Μαρία Κλεάνθους Κουζάπα http://vivliopareas.blogspot.gr/2015/07/maria-kleanthous-kouzapa_40.html Δευτέρα, 13 Ιουλίου 2015 Κριτικη

Διαβάστε περισσότερα

«Το δαμαλάκι με τα χρυσά πόδια»

«Το δαμαλάκι με τα χρυσά πόδια» ΠΑΡΑΜΥΘΙ #39 «Το δαμαλάκι με τα χρυσά πόδια» (Ρόδος Δωδεκάνησα) Διαγωνισμός παραδοσιακού παραμυθιού ebooks4greeks.gr ΠΑΡΑΜΥΘΙ #39 Ψηφίστε το παραμύθι που σας άρεσε περισσότερο εδώ μέχρι 30/09/2011 Δείτε

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΛΟΓΟΣ: 1 η σκηνή: στίχοι 1-82

ΠΡΟΛΟΓΟΣ: 1 η σκηνή: στίχοι 1-82 ΠΡΟΛΟΓΟΣ: 1 η σκηνή: στίχοι 1-82 1.Α. Ο ρόλος και η λειτουργία του Προλόγου ως δομικό στοιχείο της τραγωδίας: Ο πρόλογος μιας τραγωδίας αποτελεί τα πρώτο από τα απαγγελλόμενα μέρη και εκτελείται από τους

Διαβάστε περισσότερα

Όταν φεύγουν τα σύννεφα μένει το καθαρό

Όταν φεύγουν τα σύννεφα μένει το καθαρό Ημερομηνία 9/6/2016 Μέσο Συντάκτης Link http://plusmag.gr/ Αλεξάνδρα Παναγοπούλου http://plusmag.gr/article/%cf%84%ce%b1%ce%bd_%cf%86%ce%b5%ce%b3%ce%bf%cf %85%CE%BD_%CF%84%CE%B1_%CF%83%CE%BD%CE%BD%CE%B5%CF%86%CE%B1_%CE%B

Διαβάστε περισσότερα

Χριστούγεννα. Ελάτε να ζήσουμε τα. όπως πραγματικά έγιναν όπως τα γιορτάζει η εκκλησία μας όπως τα νιώθουν τα μικρά παιδιά

Χριστούγεννα. Ελάτε να ζήσουμε τα. όπως πραγματικά έγιναν όπως τα γιορτάζει η εκκλησία μας όπως τα νιώθουν τα μικρά παιδιά Ελάτε να ζήσουμε τα όπως πραγματικά έγιναν όπως τα γιορτάζει η εκκλησία μας όπως τα νιώθουν τα μικρά παιδιά Χριστούγεννα (μέσα από ιστορίες και χριστουγεννιάτικα παιχνίδια) 1 Στόχοι: Μέσα από διάφορες

Διαβάστε περισσότερα

Θεογονία: Πώς ξεκίνησαν όλα.

Θεογονία: Πώς ξεκίνησαν όλα. Θεογονία: Πώς ξεκίνησαν όλα. Μέσα από τα πολύχρωµα σύννεφα του ουρανού της Μυθοχώρας ξεπροβάλλει ο Πήγασος, το φτερωτό άλογο που χάρισε ο θεός της θάλασσας, ο Ποσειδώνας, στο γιο του τον Βελλερεφόντη.

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΩΤΙΚΑ ΠΟΙΗΜΑΤΑ ΜΑΘΗΤΏΝ ΚΑΙ ΜΑΘΗΤΡΙΩΝ

ΕΡΩΤΙΚΑ ΠΟΙΗΜΑΤΑ ΜΑΘΗΤΏΝ ΚΑΙ ΜΑΘΗΤΡΙΩΝ ΕΡΩΤΙΚΑ ΠΟΙΗΜΑΤΑ ΜΑΘΗΤΏΝ ΚΑΙ ΜΑΘΗΤΡΙΩΝ Στο πλαίσιο του μαθήματος της Νεοελληνικής Λογοτεχνίας της Γ Γυμνασίου οι μαθητές ήρθαν σε επαφή με ένα δείγμα ερωτικής ποίησης. Συγκεκριμένα διδάχτηκαν το ποίημα

Διαβάστε περισσότερα

β) Αν είχες τη δυνατότητα να «φτιάξεις» εσύ έναν ιδανικό κόσμο, πώς θα ήταν αυτός;

β) Αν είχες τη δυνατότητα να «φτιάξεις» εσύ έναν ιδανικό κόσμο, πώς θα ήταν αυτός; 1α) H πραγματική ζωή κρύβει χαρά, αγάπη, στόχους, όνειρα, έρωτα, αλλά και πόνο, απογοήτευση, πίκρες, αγώνα. Aν λείπουν όλα αυτά τα συναισθήματα και οι ανατροπές, αν χαθεί η καρδιά και η ψυχή, η ελευθερία,

Διαβάστε περισσότερα

Το ψέμα είναι ένας εύκολος τρόπος να αποφύγεις την πραγματικότητα : συνέντευξη του Άγγελου Αγγέλου και της Έμης Σίνη στο elniplex

Το ψέμα είναι ένας εύκολος τρόπος να αποφύγεις την πραγματικότητα : συνέντευξη του Άγγελου Αγγέλου και της Έμης Σίνη στο elniplex Το ψέμα είναι ένας εύκολος τρόπος να αποφύγεις την πραγματικότητα : συνέντευξη του Άγγελου Αγγέλου και της Έμης Σίνη στο elniplex Η Έμη Σίνη μεγάλωσε στη Ρόδο, σπούδασε πολιτικός μηχανικός στο Μετσόβιο

Διαβάστε περισσότερα

Τριγωνοψαρούλη, μην εμπιστεύεσαι ΠΟΤΕ... αχινό! Εκπαιδευτικός σχεδιασμός παιχνιδιού: Βαγγέλης Ηλιόπουλος, Βασιλική Νίκα.

Τριγωνοψαρούλη, μην εμπιστεύεσαι ΠΟΤΕ... αχινό! Εκπαιδευτικός σχεδιασμός παιχνιδιού: Βαγγέλης Ηλιόπουλος, Βασιλική Νίκα. Ήρθε ένας νέος μαθητής στην τάξη. Όλοι τον αποκαλούν ο «καινούριος». Συμφωνείς; 1 Δεν είναι σωστό να μη φωνάζουμε κάποιον με το όνομά του. Είναι σαν να μην τον αναγνωρίζουμε. Σωστά. Έχει όνομα και με αυτό

Διαβάστε περισσότερα

ΕΙΣΑΓΩΓΗ. Εισαγωγικά στην αρχαία Ελληνική ιστοριογραφία

ΕΙΣΑΓΩΓΗ. Εισαγωγικά στην αρχαία Ελληνική ιστοριογραφία ΕΙΣΑΓΩΓΗ Εισαγωγικά στην αρχαία Ελληνική ιστοριογραφία Ενδεικτικοί διδακτικοί στόχοι Οι διδακτικοί στόχοι για τη διδασκαλία της εισαγωγής προσδιορίζονται στο βιβλίο για τον καθηγητή, Αρχαίοι Έλληνες Ιστοριογράφοι,

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΑΤΡΙΚΟ 2 ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΚΟΥΖΙΝΑ

ΘΕΑΤΡΙΚΟ 2 ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΚΟΥΖΙΝΑ ΘΕΑΤΡΙΚΟ 2 ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΚΟΥΖΙΝΑ ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΚΟΥΖΙΝΑ ΕΓΓΟΝΟΣ: Παππού, γιατί προτιμάς να βάζεις κανέλα και όχι κύμινο στα σουτζουκάκια; ΠΑΠΠΟΥΣ: Το κύμινο είναι κομματάκι δυνατό. Κάνει τους ανθρώπους να κλείνονται

Διαβάστε περισσότερα

Κείμενο. Με αγάπη Λότη Πέτροβιτς-Ανδρουτσοπούλου

Κείμενο. Με αγάπη Λότη Πέτροβιτς-Ανδρουτσοπούλου Κείμενο Αγαπητό μου παιδί Θέλω να σου μιλήσω για ένα φίλο που τρώγεται! Ένα φίλο που, όσο παράξενο κι αν σου φανεί, τον λένε βιβλίο. «Αυτός είναι σωστός βιβλιοφάγος» δε λέμε για όποιον διαβάζει πολλά βιβλία;

Διαβάστε περισσότερα

Συγγραφέας: Αλεξίου Θωμαή ΕΠΙΠΕΔΟ Α1 ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ: ΚΑΤΟΙΚΙΑ ΔΙΑΜΟΝΗ. Κατανόηση γραπτού λόγου. Γεια σου, Μαργαρίτα!

Συγγραφέας: Αλεξίου Θωμαή ΕΠΙΠΕΔΟ Α1 ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ: ΚΑΤΟΙΚΙΑ ΔΙΑΜΟΝΗ. Κατανόηση γραπτού λόγου. Γεια σου, Μαργαρίτα! Συγγραφέας: Αλεξίου Θωμαή ΕΠΙΠΕΔΟ Α1 ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ: ΚΑΤΟΙΚΙΑ ΔΙΑΜΟΝΗ Κατανόηση γραπτού λόγου Γεια σου, Μαργαρίτα! Έμαθα να γράφω καλά. Ρώτησες πού μένω! Είμαι από την Ελλάδα αλλά μένουμε στην Αυστραλία.

Διαβάστε περισσότερα

«Η ΕΥΡΩΠΗ ΠΑΙΖΕΙ ΜΠΑΛΑ»

«Η ΕΥΡΩΠΗ ΠΑΙΖΕΙ ΜΠΑΛΑ» «Η ΕΥΡΩΠΗ ΠΑΙΖΕΙ ΜΠΑΛΑ» «Το όνομά μου είναι Ηρακλής και είμαι μαθητής της Ε 1 τάξης του 1 ου Πρότυπου Πειραματικού Δημοτικού Σχολείου στη Ρόδο. Όλο το καλοκαίρι περίμενα να ξεκινήσουν τα μαθήματα στο σχολείο,

Διαβάστε περισσότερα

Η Βίβλος για Παιδιά παρουσιάζει. Η Γέννηση του Ιησού Χριστού

Η Βίβλος για Παιδιά παρουσιάζει. Η Γέννηση του Ιησού Χριστού Η Βίβλος για Παιδιά παρουσιάζει Η Γέννηση του Ιησού Χριστού Συγγραφέας: Edward Hughes Εικονογράφηση:M. Maillot Διασκευή:E. Frischbutter; Sarah S. Μετάφραση: Evangelia Zyngiri Παραγωγός: Bible for Children

Διαβάστε περισσότερα

Η Βίβλος για Παιδιά παρουσιάζει. Η Γέννηση του Ιησού Χριστού

Η Βίβλος για Παιδιά παρουσιάζει. Η Γέννηση του Ιησού Χριστού Η Βίβλος για Παιδιά παρουσιάζει Η Γέννηση του Ιησού Χριστού Συγγραφέας: Edward Hughes Εικονογράφηση:M. Maillot Διασκευή:E. Frischbutter; Sarah S. Μετάφραση: Evangelia Zyngiri Παραγωγός: Bible for Children

Διαβάστε περισσότερα

Ο Άνθρωπος Δημιουργός στην Αθήνα. «ΠΟΛΙΣ». Ο χώρος των ανθρώπων-δημιουργών στην Αρχαία Αθήνα ζωντανεύει στην σύγχρονη Ελλάδα.

Ο Άνθρωπος Δημιουργός στην Αθήνα. «ΠΟΛΙΣ». Ο χώρος των ανθρώπων-δημιουργών στην Αρχαία Αθήνα ζωντανεύει στην σύγχρονη Ελλάδα. 1 Ο Άνθρωπος Δημιουργός στην Αθήνα «ΠΟΛΙΣ». Ο χώρος των ανθρώπων-δημιουργών στην Αρχαία Αθήνα ζωντανεύει στην σύγχρονη Ελλάδα. Κάποτε, στην αρχαία Εποχή, στην Αθήνα υπήρχε ευημερία σημαντική, κανένας άνθρωπος

Διαβάστε περισσότερα

Χάρτινη Αγκαλιά Συγγραφέας: Ιφιγένεια Μαστρογιάννη

Χάρτινη Αγκαλιά Συγγραφέας: Ιφιγένεια Μαστρογιάννη Χάρτινη Αγκαλιά Συγγραφέας: Ιφιγένεια Μαστρογιάννη Επιμέλεια εργασίας: Παναγιώτης Γιαννόπουλος Περιεχόμενα Ερώτηση 1 η : σελ. 3-6 Ερώτηση 2 η : σελ. 7-9 Παναγιώτης Γιαννόπουλος Σελίδα 2 Ερώτηση 1 η Η συγγραφέας

Διαβάστε περισσότερα

Ποιες γνώμες έχετε ακούσει για τη Βίβλο; Τι θα θέλατε να μάθετε γι αυτή;

Ποιες γνώμες έχετε ακούσει για τη Βίβλο; Τι θα θέλατε να μάθετε γι αυτή; Γιατί μελετούμε την Αγία Γραφή; Ποιες γνώμες έχετε ακούσει για τη Βίβλο; Τι θα θέλατε να μάθετε γι αυτή; Είναι ένα σπουδαίο βιβλίο Το πιο πολυδιαβασμένο στον κόσμο. Το πρώτο που τυπώθηκε από τον Γουτεμβέργιο

Διαβάστε περισσότερα

...Μια αληθινή ιστορία...

...Μια αληθινή ιστορία... ...Μια αληθινή ιστορία... Στην αρχή ήταν μια άδεια σελίδα. Την είχε ο Καλός Ζωγράφος, που ήταν γνωστός για την ικανότητά του να ζωγραφίζει τέλειες εικόνες. Μια μέρα ο Ζωγράφος άρχισε να ζωγραφίζει αυτή

Διαβάστε περισσότερα

109 Φιλολογίας Αθήνας

109 Φιλολογίας Αθήνας 109 Φιλολογίας Αθήνας Σκοπός Τα Τμήματα Φιλολογίας σκοπό έχουν να αναδεικνύουν επιστήμονες ικανούς να ερευνούν τον αρχαίο ελληνικό, βυζαντινό και νεοελληνικό κόσμο, όπως αυτός εκφράζεται μέσα από τα φιλολογικά,

Διαβάστε περισσότερα

Οδύσσεια Τα απίθανα... τριτάκια! Tετάρτη τάξη. Επαναληπτικές Ασκήσεις 2 ης ενότητας - Αρχαϊκά χρόνια. Αρχαϊκά Χρόνια

Οδύσσεια Τα απίθανα... τριτάκια! Tετάρτη τάξη. Επαναληπτικές Ασκήσεις 2 ης ενότητας - Αρχαϊκά χρόνια. Αρχαϊκά Χρόνια Οδύσσεια Τα απίθανα... τριτάκια! Tετάρτη τάξη Επαναληπτικές Ασκήσεις 2 ης ενότητας - Αρχαϊκά χρόνια Αρχαϊκά Χρόνια Ερωτήσεις: 1. Να βάλεις στις σωστές απαντήσεις: Α. Οι κάτοικοι των αρχαίων ελληνικών πόλεων

Διαβάστε περισσότερα

Οι ιχνηλάτες ταξιδεύουν σε άγνωστα νερά

Οι ιχνηλάτες ταξιδεύουν σε άγνωστα νερά Οι ιχνηλάτες ταξιδεύουν σε άγνωστα νερά Μια φορά κι έναν καιρό μια παρέα από μαθητές και μαθήτριες που αγαπούσαν την περιπέτεια και ήθελαν να γνωρίσουν τον κόσμο αποφάσισε να κάνει ένα ταξίδι μακρινό.

Διαβάστε περισσότερα

Όροι και συντελεστές της παράστασης Ι: Αυτοσχεδιασμός και επινόηση κειμένου.

Όροι και συντελεστές της παράστασης Ι: Αυτοσχεδιασμός και επινόηση κειμένου. Όροι και συντελεστές της παράστασης Ι: Αυτοσχεδιασμός και επινόηση κειμένου. Ενότητα 1: Το σπασμένο μπισκότο. Γιάννα Ροϊλού. Τμήμα: Θεατρικών Σπουδών. Σελίδα 1 1 Σκοποί ενότητας..3 2 Περιεχόμενα ενότητας

Διαβάστε περισσότερα

Τηλεόραση και διαφήμιση

Τηλεόραση και διαφήμιση Τηλεόραση και διαφήμιση Δείτε τι έγραψαν μερικά παιδιά για τις διαφημίσεις:... Σε κάθε σπίτι σήμερα έχει μπει η τηλεόραση και, όπως γνωρίζουμε, κάθε μέρα βομβαρδιζόμαστε από τις διάφορες διαφημίσεις που

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΔΡΟΓΥΝΟ: Η ΘΕΣΗ ΚΑΙ Ο ΡΟΛΟΣ ΤΟΥ ΣΤΗΝ ΚΟΙΝΩΝΙΑ

ΑΝΔΡΟΓΥΝΟ: Η ΘΕΣΗ ΚΑΙ Ο ΡΟΛΟΣ ΤΟΥ ΣΤΗΝ ΚΟΙΝΩΝΙΑ Το ερωτικό παιχνίδι του άντρα και της γυναίκας είναι μια μικρή εκδήλωση του παιχνιδιού όλης της ζωής. Το ζευγάρι γνωρίζει και ζει τους κραδασμούς που το διαπερνούν, συμμετέχοντας έτσι στις δονήσεις του

Διαβάστε περισσότερα

Λογοτεχνικό Εξωσχολικό Ανάγνωσμα Περιόδου Χριστουγέννων

Λογοτεχνικό Εξωσχολικό Ανάγνωσμα Περιόδου Χριστουγέννων Λογοτεχνικό Εξωσχολικό Ανάγνωσμα Περιόδου Χριστουγέννων Τίτλος βιβλίου: «Μέχρι το άπειρο κι ακόμα παραπέρα» Συγγραφέας: Άννα Κοντολέων Εκδόσεις: Πατάκη ΕΡΓΑΣΙΕΣ: 1. Ένας έφηβος, όπως είσαι εσύ, προσπαθεί

Διαβάστε περισσότερα

ΟΔΥΣΣΕΙΑ: ΒΑΣΙΚΕΣ ΕΝΝΟΙΕΣ ΚΑΙ ΑΦΗΓΗΜΑΤΙΚΕΣ ΤΕΧΝΙΚΕΣ

ΟΔΥΣΣΕΙΑ: ΒΑΣΙΚΕΣ ΕΝΝΟΙΕΣ ΚΑΙ ΑΦΗΓΗΜΑΤΙΚΕΣ ΤΕΧΝΙΚΕΣ Â Αφηγηματική τεχνική είναι η προοικονομία. Με όσα αναφέρει ο ποιητής σε κάποιους στίχ ους, μας προϊδεάζει (μας δίνει μια ιδέα) τα γεγονότα που θα ακολουθήσουν, ώστε να είμαστε λίγο πολύ προετοιμασμένοι

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΠΕΛΟΠΟΝΝΗΣΟΥ ΤΜΗΜΑ ΦΙΛΟΛΟΓΙΑΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΧΕΙΜΕΡΙΝΗΣ ΕΞΕΤΑΣΤΙΚΗΣ 2014-2015

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΠΕΛΟΠΟΝΝΗΣΟΥ ΤΜΗΜΑ ΦΙΛΟΛΟΓΙΑΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΧΕΙΜΕΡΙΝΗΣ ΕΞΕΤΑΣΤΙΚΗΣ 2014-2015 ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΠΕΛΟΠΟΝΝΗΣΟΥ ΤΜΗΜΑ ΦΙΛΟΛΟΓΙΑΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΧΕΙΜΕΡΙΝΗΣ ΕΞΕΤΑΣΤΙΚΗΣ 2014-2015 Μεσαία ΔΕΥΤΕΡΑ, 19-01-2015 ΤΡΙΤΗ, 20-01-2015 ΤΕΤΑΡΤΗ, 21-01-2015 ΠΕΜΠΤΗ, 22-01-2016 ΠΑΡΑΣΚΕΥΗ, 23-01-2015 13Κ14_11:

Διαβάστε περισσότερα

Μια μέρα μπήκε η δασκάλα στην τάξη κι είπε ότι θα πήγαιναν ένα μακρινό ταξίδι.

Μια μέρα μπήκε η δασκάλα στην τάξη κι είπε ότι θα πήγαιναν ένα μακρινό ταξίδι. ΤΟ ΦΑΝΤΑΣΤΙΚΟ ΤΑΞΙΔΙ ΜΙΑΣ ΠΑΡΕΑΣ ΠΑΙΔΙΩΝ Μια μέρα μπήκε η δασκάλα στην τάξη κι είπε ότι θα πήγαιναν ένα μακρινό ταξίδι. Αμέσως χάρηκαν πολύ, αλλά κι απογοητεύτηκαν ταυτόχρονα όταν έμαθαν ότι θα ήταν ένα

Διαβάστε περισσότερα

Εμπιστεύομαι τον εαυτό μου! Είμαι παρόν στη ζωή. Εμπιστεύομαι τη ζωή! Είμαι εγώ και είμαι καλά. Επιλέγω να κοιτάζω με όμορφο τρόπο τον εαυτό μου

Εμπιστεύομαι τον εαυτό μου! Είμαι παρόν στη ζωή. Εμπιστεύομαι τη ζωή! Είμαι εγώ και είμαι καλά. Επιλέγω να κοιτάζω με όμορφο τρόπο τον εαυτό μου Εμπιστεύομαι τον εαυτό μου! Είμαι παρόν στη ζωή Επιλέγω να κοιτάζω με όμορφο τρόπο τον εαυτό μου Εμπιστεύομαι τη ζωή! Έφτασα εδώ με το ένστικτό μου, κι αυτό ξέρει Είμαι εγώ και είμαι καλά Κάθε εμπόδιο

Διαβάστε περισσότερα

Τα λουλούδια που δεν είχαν όνομα ''ΜΥΘΟΣ''

Τα λουλούδια που δεν είχαν όνομα ''ΜΥΘΟΣ'' 1 2 Τα λουλούδια που δεν είχαν όνομα ''ΜΥΘΟΣ'' 3 Τα λουλούδια χωρίς όνομα, τα έχει ο καθένας από μας, αλλά δεν το ξέρουμε. Δεν μας μαθαίνουν τίποτα και ψάχνουμε μόνοι μας άσκοπα να βρούμε κάτι, για να

Διαβάστε περισσότερα

1 00:00:08,504 --> 00:00:11,501 το σχολείο της Τσιάπας παρουσιάζει: 2 00:00:14,259 --> 00:00:17,546 "ποιοί είναι οι Ζαπατίστας;"

1 00:00:08,504 --> 00:00:11,501 <i>το σχολείο της Τσιάπας παρουσιάζει:</i> 2 00:00:14,259 --> 00:00:17,546 <b>ποιοί είναι οι Ζαπατίστας;</b> 1 00:00:08,504 --> 00:00:11,501 το σχολείο της Τσιάπας παρουσιάζει: 2 00:00:14,259 --> 00:00:17,546 "ποιοί είναι οι Ζαπατίστας;" 3 00:00:17,967 --> 00:00:20,395 Οι Ζαπατίστας είναι ένα κίνημα.

Διαβάστε περισσότερα

Μια νύχτα. Μπαίνω στ αμάξι με το κορίτσι μου και γέρνει γλυκά στο πλάϊ μου και το φεγγάρι λες και περπατάει ίσως θέλει κάπου να μας πάει

Μια νύχτα. Μπαίνω στ αμάξι με το κορίτσι μου και γέρνει γλυκά στο πλάϊ μου και το φεγγάρι λες και περπατάει ίσως θέλει κάπου να μας πάει Μια νύχτα Μπαίνω στ αμάξι με το κορίτσι μου και γέρνει γλυκά στο πλάϊ μου και το φεγγάρι λες και περπατάει ίσως θέλει κάπου να μας πάει Μια νύχτα σαν κι αυτή μια νύχτα σαν κι αυτή θέλω να σου πω πόσο σ

Διαβάστε περισσότερα

«Το κορίτσι με τα πορτοκάλια»

«Το κορίτσι με τα πορτοκάλια» «Το κορίτσι με τα πορτοκάλια» «Κάθεσαι καλά, Γκέοργκ; Καλύτερα να καθίσεις, γιατί σκοπεύω να σου διηγηθώ μια ιστορία για γερά νεύρα». Με αυτόν τον τρόπο ο συγγραφέας του βιβλίου αρχίζει να ξετυλίγει το

Διαβάστε περισσότερα

β) Αν είχες τη δυνατότητα να «φτιάξεις» εσύ έναν ιδανικό κόσμο, πώς θα ήταν αυτός;

β) Αν είχες τη δυνατότητα να «φτιάξεις» εσύ έναν ιδανικό κόσμο, πώς θα ήταν αυτός; 1 α) H πραγματική ζωή κρύβει χαρά, αγάπη, στόχους, όνειρα, έρωτα, αλλά και πόνο, απογοήτευση, πίκρες, αγώνα. αν λείπουν όλα αυτά τα συναισθήματα και οι ανατροπές, αν χαθεί η καρδιά και η ψυχή, η ελευθερία,

Διαβάστε περισσότερα

Στέφανος Λίβος: «Η συγγραφή δεν είναι καθημερινή ανάγκη για μένα. Η έκφραση όμως είναι!»

Στέφανος Λίβος: «Η συγγραφή δεν είναι καθημερινή ανάγκη για μένα. Η έκφραση όμως είναι!» Ημερομηνία 27/4/2015 Μέσο Συντάκτης Link www.thinkover.gr Ανδριάνα Βούτου http://www.thinkover.gr/2015/04/27/stefanos-livos/ Στέφανος Λίβος: «Η συγγραφή δεν είναι καθημερινή ανάγκη για μένα. Η έκφραση

Διαβάστε περισσότερα

ΓΕΛ ΑΛΙΑΡΤΟΥ Σχ. Έτος ΟΜΑΔΑ: Κατερίνα Αραπίτσα Κατερίνα Βίτση Ειρήνη Γκραμόζι Σοφία Ντασιώτη

ΓΕΛ ΑΛΙΑΡΤΟΥ Σχ. Έτος ΟΜΑΔΑ: Κατερίνα Αραπίτσα Κατερίνα Βίτση Ειρήνη Γκραμόζι Σοφία Ντασιώτη ΓΕΛ ΑΛΙΑΡΤΟΥ Σχ. Έτος 2015-2016 ΟΜΑΔΑ: Κατερίνα Αραπίτσα Κατερίνα Βίτση Ειρήνη Γκραμόζι Σοφία Ντασιώτη Η ΑΛΕΞΑΝΔΡΕΙΑ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ Η ΒΙΟΓΡΑΦΙΑ ΤΟΥ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΥ ΚΑΒΑΦΗ Η ΑΛΕΞΑΝΔΡΕΙΑ ΣΤΗΝ ΠΟΙΗΣΗ ΤΟΥ ΚΑΒΑΦΗ

Διαβάστε περισσότερα

Π Ι Σ Τ Ο Π Ο Ι Η Σ Η Ε Π Α Ρ Κ Ε Ι Α Σ Τ Η Σ ΕΛΛΗΝΟΜΑΘΕΙΑΣ Κ Α Τ Α Ν Ο Η Σ Η Π Ρ Ο Φ Ο Ρ Ι Κ Ο Υ Λ Ο Γ Ο Υ Π Ρ Ω Τ Η Σ Ε Ι Ρ Α Δ Ε Ι Γ Μ Α Τ Ω Ν

Π Ι Σ Τ Ο Π Ο Ι Η Σ Η Ε Π Α Ρ Κ Ε Ι Α Σ Τ Η Σ ΕΛΛΗΝΟΜΑΘΕΙΑΣ Κ Α Τ Α Ν Ο Η Σ Η Π Ρ Ο Φ Ο Ρ Ι Κ Ο Υ Λ Ο Γ Ο Υ Π Ρ Ω Τ Η Σ Ε Ι Ρ Α Δ Ε Ι Γ Μ Α Τ Ω Ν Ε Π Α Ρ Κ Ε Ι Α Σ Τ Η Σ ΕΛΛΗΝΟΜΑΘΕΙΑΣ Κ Α Τ Α Ν Ο Η Σ Η Π Ρ Ο Φ Ο Ρ Ι Κ Ο Υ Λ Ο Γ Ο Υ Π Ρ Ω Τ Η Σ Ε Ι Ρ Α Δ Ε Ι Γ Μ Α Τ Ω Ν 2 5 Μ 0 Ν Α Δ Ε Σ 1 Y Π Ο Υ Ρ Γ Ε Ι Ο Π Α Ι Δ Ε Ι Α Σ Κ Α Ι Θ Ρ Η Σ Κ Ε Υ Μ Α

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΤΜΗΜΑ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΤΗΣ ΑΓΩΓΗΣ

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΤΜΗΜΑ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΤΗΣ ΑΓΩΓΗΣ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΤΜΗΜΑ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΤΗΣ ΑΓΩΓΗΣ Αγαπητέ μαθητή/ αγαπητή μαθήτρια, Διεξάγουμε μια έρευνα και θα θέλαμε να μάθουμε την άποψή σου για τo περιβάλλον μάθησης που επικρατεί στην τάξη σου. Σε παρακαλούμε

Διαβάστε περισσότερα

Η δημιουργία του ανθρώπου

Η δημιουργία του ανθρώπου Η δημιουργία του ανθρώπου Στο τέλος της έκτης ημέρας, ο Θεός δημιουργεί τον άνθρωπο, ο οποίος υπήρξε το τελευταίο και το τελειότερο δημιούργημα του Θεού. Ψηφιδωτό από το Μονρεάλε της Σικελίας, 13ος αι.

Διαβάστε περισσότερα

Σχολή Ι.Μ.Παναγιωτόπουλου Το κορίτσι με τα πορτοκάλια Του Γιοστέιν Γκάαρντερ Λογοτεχνικό ανάγνωσμα Χριστουγέννων 2014-2015

Σχολή Ι.Μ.Παναγιωτόπουλου Το κορίτσι με τα πορτοκάλια Του Γιοστέιν Γκάαρντερ Λογοτεχνικό ανάγνωσμα Χριστουγέννων 2014-2015 Σχολή Ι.Μ.Παναγιωτόπουλου Το κορίτσι με τα πορτοκάλια Του Γιοστέιν Γκάαρντερ Λογοτεχνικό ανάγνωσμα Χριστουγέννων 2014-2015 Δημητριάννα Σκουρτσή Γ2 Σχολικό έτος 2014-15 Τάξη Γ Γυμνασίου Λογοτεχνικό Εξωσχολικό

Διαβάστε περισσότερα

ΤΙ ΟΝΟΜΑΖΟΥΜΕ ΓΝΩΣΗ; ΠΟΙΑ ΕΙΝΑΙ ΤΑ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΑ ΤΗΣ; Το ερώτημα για το τι είναι η γνώση (τι εννοούμε όταν λέμε ότι κάποιος γνωρίζει κάτι ή ποια

ΤΙ ΟΝΟΜΑΖΟΥΜΕ ΓΝΩΣΗ; ΠΟΙΑ ΕΙΝΑΙ ΤΑ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΑ ΤΗΣ; Το ερώτημα για το τι είναι η γνώση (τι εννοούμε όταν λέμε ότι κάποιος γνωρίζει κάτι ή ποια 18 ΤΙ ΟΝΟΜΑΖΟΥΜΕ ΓΝΩΣΗ; ΠΟΙΑ ΕΙΝΑΙ ΤΑ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΑ ΤΗΣ; Το ερώτημα για το τι είναι η γνώση (τι εννοούμε όταν λέμε ότι κάποιος γνωρίζει κάτι ή ποια χαρακτηριστικά αποδίδουμε σε ένα πρόσωπο το οποίο λέμε

Διαβάστε περισσότερα

Ο συγγραφέας Θάνος Κονδύλης και το «Έγκλημα στην αρχαία Αμφίπολη Σάββατο, 10 Οκτωβρίου 2015-10:2

Ο συγγραφέας Θάνος Κονδύλης και το «Έγκλημα στην αρχαία Αμφίπολη Σάββατο, 10 Οκτωβρίου 2015-10:2 Ο συγγραφέας Θάνος Κονδύλης και το «Έγκλημα στην αρχαία Αμφίπολη Σάββατο, 10 Οκτωβρίου 2015-10:2 Συνέντευξη στη Μαίρη Γκαζιάνη «Τελικά οι σύγχρονοι Έλληνες φέρουμε στο αίμα μας το dna των αρχαίων προγόνων

Διαβάστε περισσότερα

Το ταξίδι στην 11η διάσταση

Το ταξίδι στην 11η διάσταση Το ταξίδι στην 11η διάσταση Το κείμενο αυτό δεν αντιπροσωπεύει το πώς παρουσιάζονται οι 11 διστάσεις βάση της θεωρίας των υπερχορδών! Είναι περισσότερο «τροφή για σκέψη» παρά επιστημονική άποψη. Οι σκέψεις

Διαβάστε περισσότερα

Η σημαντικότητα του ελληνικού πολιτισμού και μέσα διάδοσης αυτού στη Γεωργία. DR. MEDEA ABULASHVILI Καθηγήτρια του Κρατικού Πανεπιστημίου Τιφλίδας

Η σημαντικότητα του ελληνικού πολιτισμού και μέσα διάδοσης αυτού στη Γεωργία. DR. MEDEA ABULASHVILI Καθηγήτρια του Κρατικού Πανεπιστημίου Τιφλίδας Η σημαντικότητα του ελληνικού πολιτισμού και μέσα διάδοσης αυτού στη Γεωργία DR. MEDEA ABULASHVILI Καθηγήτρια του Κρατικού Πανεπιστημίου Τιφλίδας Ελληνικός πολιτισμός - το ενιαίο και διαχρονικό φαινόμενο

Διαβάστε περισσότερα

Pos matome Griko: Το εκπαιδευτικό υλικό. Β Επίπεδο για ενηλίκους. Μαριάννα Κατσογιάννου, Γλωσσολόγος, Καθηγήτρια, Παν/μιο Κύπρου

Pos matome Griko: Το εκπαιδευτικό υλικό. Β Επίπεδο για ενηλίκους. Μαριάννα Κατσογιάννου, Γλωσσολόγος, Καθηγήτρια, Παν/μιο Κύπρου Pos matome Griko: Το εκπαιδευτικό υλικό. Β Επίπεδο για ενηλίκους Μαριάννα Κατσογιάννου, Γλωσσολόγος, Καθηγήτρια, Παν/μιο Κύπρου Χαιρετίζοντας την σημερινή εκδήλωση εκ μέρους του Πανεπιστημίου Κύπρου, θα

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΠΕΛΟΠΟΝΝΗΣΟΥ ΤΜΗΜΑ ΦΙΛΟΛΟΓΙΑΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΕΞΕΤΑΣΤΙΚΗΣ ΕΑΡΙΝΟΥ ΕΞΑΜΗΝΟΥ 2014-2015

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΠΕΛΟΠΟΝΝΗΣΟΥ ΤΜΗΜΑ ΦΙΛΟΛΟΓΙΑΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΕΞΕΤΑΣΤΙΚΗΣ ΕΑΡΙΝΟΥ ΕΞΑΜΗΝΟΥ 2014-2015 09:00-12:00 12:00-15:00 Μεσαία Μεσαία ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΠΕΛΟΠΟΝΝΗΣΟΥ ΤΜΗΜΑ ΦΙΛΟΛΟΓΙΑΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΕΞΕΤΑΣΤΙΚΗΣ ΕΑΡΙΝΟΥ ΕΞΑΜΗΝΟΥ 2014-2015 ΔΕΥΤΕΡΑ, 08-06-2015 ΤΡΙΤΗ, 09-06-2015 ΤΕΤΑΡΤΗ, 10-06-2015 ΠΕΜΠΤΗ, 11-06-2015

Διαβάστε περισσότερα

Περιεχόµενα: 5 Ο στάδιο: γράφω και διαβάζω τρισύλλαβες λέξεις 6 ο στάδιο: γράφω και διαβάζω λέξεις που αρχίζουν µε φωνήεν 7 ο στάδιο: γράφω και διαβάζω λέξεις που έχουν τελικό σίγµα (-ς) 8 ο στάδιο: γράφω

Διαβάστε περισσότερα

Αν δούµε κάπου τα παρακάτω σήµατα πώς θα τα ερµηνεύσουµε; 2. Πού µπορείτε να συναντήσετε αυτό το σήµα; (Κάθε σωστή απάντηση 1 βαθµός)

Αν δούµε κάπου τα παρακάτω σήµατα πώς θα τα ερµηνεύσουµε; 2. Πού µπορείτε να συναντήσετε αυτό το σήµα; (Κάθε σωστή απάντηση 1 βαθµός) ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ 1 Φύλλο εργασίας 1 Ερµηνεύουµε σύµβολα! Αν δούµε κάπου τα παρακάτω σήµατα πώς θα τα ερµηνεύσουµε; Επικοινωνούµε έτσι κι αλλιώς 26 2. Πού µπορείτε να συναντήσετε αυτό το σήµα; Σύνολο: (Κάθε σωστή.

Διαβάστε περισσότερα

ΕΝΤΑΣΗ ΗΛΕΚΤΡΙΚΟΥ ΡΕΥΜΑΤΟΣ (Ε.Χαραλάμπους)

ΕΝΤΑΣΗ ΗΛΕΚΤΡΙΚΟΥ ΡΕΥΜΑΤΟΣ (Ε.Χαραλάμπους) ΕΝΤΑΣΗ ΗΛΕΚΤΡΙΚΟΥ ΡΕΥΜΑΤΟΣ (Ε.Χαραλάμπους) Όνομα Παιδιού: Ναταλία Ασιήκαλη ΤΙΤΛΟΣ ΔΙΕΡΕΥΝΗΣΗΣ: Πως οι παράγοντες υλικό, μήκος και πάχος υλικού επηρεάζουν την αντίσταση και κατ επέκταση την ένταση του ρεύματος

Διαβάστε περισσότερα

Σήμερα: Η Λένα Μαντά παρουσιάζει το νέο της βιβλίο στη Λαμία

Σήμερα: Η Λένα Μαντά παρουσιάζει το νέο της βιβλίο στη Λαμία Σήμερα: Η Λένα Μαντά παρουσιάζει το νέο της βιβλίο στη Λαμία Δημοσιεύτηκε: Δευτέρα, 13 Ιουνίου 2016 08:00 Το βιβλιοπωλείο "Μπέτσης" και οι εκδόσεις "Ψυχογιός" σας προσκαλούν στην παρουσίαση του νέου βιβλίου

Διαβάστε περισσότερα

www.kalymnikifilia.gr

www.kalymnikifilia.gr Η επιρροή του ελληνικού πολιτισμού και της ελληνικής γλώσσας στη διαμόρφωση του ρωσικού εκπαιδευτικού συστήματος (το παράδειγμα των Εκπαιδευτικών ιδρυμάτων της Μόσχας) ΒΑΝΤΙΜ ΓΙΑΡΟΒΟÏ Kαθηγητής μουσικής

Διαβάστε περισσότερα

600 π.χ. - 300 π.χ. Ο ΕΛΛΗΝΑΣ ΟΠΛΙΤΗΣ

600 π.χ. - 300 π.χ. Ο ΕΛΛΗΝΑΣ ΟΠΛΙΤΗΣ 600 π.χ. - 300 π.χ. Ο ΕΛΛΗΝΑΣ ΟΠΛΙΤΗΣ ΠΛΗΣΙΑΣΕ, ΝΥΞΕ ΜΕ ΤΗ ΜΑΚΡΙΑ ΛΟΓΧΗ Ή ΤΟ ΞΙΦΟΣ ΕΚ ΤΟΥ ΣΥΝΕΓΓΥΣ ΚΑΙ ΦΟΝΕΥΣΕ ΕΝΑΝ ΑΝΔΡΑ. ΑΝΤΙΤΑΞΕ ΠΕΛΜΑ ΣΤΟ ΠΕΛΜΑ, ΘΕΣΕ ΑΣΠΙΔΑ ΣΤΗΝ ΑΣΠΙΔΑ, ΠΡΟΤΑΞΕ ΛΟΦΙΟ ΣΤΟ ΛΟΦΙΟ, ΚΡΑΝΟΣ

Διαβάστε περισσότερα