ΣΧΟΛΗ ΙΟΙΚΗΣΕΩΣ ΚΑΙ ΕΠΙΤΕΛΩΝ ΠΝ Σ Ι.ΕΠ.Ν 13/10

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "ΣΧΟΛΗ ΙΟΙΚΗΣΕΩΣ ΚΑΙ ΕΠΙΤΕΛΩΝ ΠΝ Σ Ι.ΕΠ.Ν 13/10"

Transcript

1 ΣΧΟΛΗ ΙΟΙΚΗΣΕΩΣ ΚΑΙ ΕΠΙΤΕΛΩΝ ΠΝ Σ Ι.ΕΠ.Ν 13/10 «ΘΟΥΚΥ Ι ΗΣ ΚΑΙ ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑΤΑ ΕΠΙ ΤΗΣ ΝΑΥΤΙΚΗΣ ΙΣΧΥΟΣ ΚΑΙ ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΗΣ.» οκίµιο Από τον Υποπλοίαρχο Ν. Χρυσοχοΐδη Π.Ν. ΙΟΥΝΙΟΣ 2010

2 I ΠΙΝΑΚΑΣ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΩΝ ΟΚΙΜΙΟΥ Σελίδα ΕΙΣΑΓΩΓΗ 1 ΚΕΦΑΛΑΙΟ «Α» - ιεθνές σύστηµα και Παράγοντες διαµόρφωσης Στρατηγικής 3 ιεθνές σύστηµα 3 Παράγοντες διαµόρφωσης Στρατηγικής 3 α. Φόβος 3 β. Κρατικό συµφέρον 4 γ. ίκαιο και Ηθική 4 δ. Ισχύς 5 ε. Ισορροπία υνάµεων 6 ΚΕΦΑΛΑΙΟ «Β» Στρατηγική της Αθήνας και της Σπάρτης 7 1. Χρονική περίοδος π.χ Χρονική περίοδος π.χ Χρονική περίοδος π.χ. 13 ΚΕΦΑΛΑΙΟ «Γ» Ναυτική Ισχύς 15 ΚΕΦΑΛΑΙΟ Συµπεράσµατα 19 ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ 22

3 ΕΙΣΑΓΩΓΗ Τα δύο µεγάλα γεγονότα της Ελληνικής Ιστορίας στον 5ο αιώνα π.χ, οι Μηδικοί πόλεµοι και ο Πελοποννησιακός πόλεµος, ιστορήθηκαν το πρώτο από τον Ηρόδοτο και το δεύτερο από το Θουκυδίδη. «Ο Αθηναίος Θουκυδίδης έγραψε την ιστορία του πολέµου µεταξύ Πελοποννησίων και Αθηναίων, πως πολέµησαν µεταξύ τους» 1. Άρχισε να γράφει µόλις ξέσπασε ο πόλεµος, επειδή προέβλεψε ότι θα είναι ο µεγαλύτερος και ο σπουδαιότερος από όλους τους παλαιότερους καθώς επειδή οι δύο αντίπαλοι ήταν στην ακµή της δύναµής τους, ήταν καλά προετοιµασµένοι και όλοι οι άλλοι Έλληνες έπαιρναν ή ήταν έτοιµοι να πάρουν το µέρος του ενός ή του άλλου. Ο πόλεµος αυτός συγκλόνισε τους Έλληνες και µερικούς από τους «βαρβάρους» και µε τα δεδοµένα της τότε εποχής, ολόκληρο σχεδόν τον κόσµο. Μέσα από το έργο του, παρά το γεγονός ότι τα χρονικά όρια του ιστορικού αντικειµένου που εξετάζει είναι αυστηρά καθορισµένα, µας περιγράφει τη γενική συµπεριφορά των ανθρώπων ή των πολιτειών, όταν κινούνται µέσα στον κύκλο του πολέµου και καθιστά το έργο του «ες αεί» οδηγό της συµπεριφοράς των ανθρώπων ή των πολιτειών (κρατών), όσο η φύση των ανθρώπων δεν αλλάζει, όπως λέει ο ίδιος ο ιστορικός, ο οποίος µε το δηµιούργηµα του θεωρήθηκε ο πατέρας του πολιτικού ρεαλισµού, της κυρίαρχης σχολής σκέψης στις διεθνείς σχέσεις και τις στρατηγικές σπουδές. Η µελέτη του έργου του µας παρέχει τα εργαλεία που χρειαζόµαστε για να µπορούµε να αναλύσουµε σε βάθος τη διεθνή πολιτική, να κατανοήσουµε τη λογική της στρατηγικής συµπεριφοράς των κρατών στο διεθνές σύστηµα και κυρίως τη λογική του πολέµου και της ειρήνης. Χαρακτηριστικό παράδειγµα αποτελεί η σύγκρουση των κυρίαρχων πόλεων-κρατών του 5ου αιώνα π.χ, Αθήνας-Σπάρτης την οποία ο ιστορικός συνέδεσε µε την αλλαγή στο συσχετισµό ισχύος (balance of power) µεταξύ των δύο αντιπάλων καθώς η ολοένα αυξανόµενη δύναµη της Αθήνας αναπόφευκτα προκάλεσε την αντίδραση των Λακεδαιµονίων. 1 Άγγελος Σ.Βλάχος, «Θουκυδίδου Ιστορία», σελ 15

4 2 Επιπλέον, µελετώντας την ιστορία του Πελοποννησιακού πολέµου βρίσκει κανείς καταγεγραµµένη για πρώτη φορά µια ολοκληρωµένη θεωρία υψηλής στρατηγικής, δηλαδή για το πως τα κράτη «παράγουν» ασφάλεια για τον εαυτό τους. Έτσι, αναλύοντας την υψηλή στρατηγική που εφάρµοσαν οι δύο αντίπαλοι βλέπουµε πως ο Θουκυδίδης ασχολήθηκε τόσο µε την «οριζόντια» όσο και µε την «κάθετη» διάσταση της στρατηγικής, δηλαδή τη σύζευξη των πολιτικών στόχων µε τα διαθέσιµα µέσα (κάθετη διάσταση), όσο και µε την αντίστοιχη πτυχή της στρατηγικής του αντιπάλου κράτους (οριζόντια διάσταση). Στα πλαίσια της στρατηγικής ανάλυσης µεγάλη σηµασία αποδίδει ο Θουκυδίδης στη θαλάσσια κυριαρχία χωρίς την οποία, σύµφωνα µε τον ίδιο, δεν µπορεί να συγκροτηθεί ισχυρό στρατιωτικά κράτος. Έτσι βλέπουµε, πως η ισχύς της Αθήνας βασίζονταν κατά κύριο λόγο στον ισχυρό στόλο που διέθετε και που της επέτρεπε να διεξάγει επιχειρήσεις κατά του αντιπάλου της ακόµα και όταν ο στρατός της Σπάρτης εισέβαλλε στα εδάφη της. Επιπλέον, όπως γνωρίζουµε ένας από τους λόγους από τους οποίους κρίθηκε ο πόλεµος, ήταν η ανάπτυξη εκ µέρους της Σπάρτης ισχυρού στόλου αντάξιου αυτού της Αθήνας και η καταναυµάχησή του. Μπορούµε λοιπόν να συµπεράνουµε ότι η ιστορία του Πελοποννησιακού πολέµου αποτελεί ένα έργο µε µεγάλη συνεισφορά στην ανάπτυξη της θεωρίας των διεθνών σχέσεων, της στρατηγικής και της ναυτικής ισχύος. Σκοπός λοιπόν του παρόντος δοκιµίου είναι η παρουσίαση των συµπερασµάτων που προκύπτουν για τη στρατηγική και τη ναυτική ισχύ.

5 3 ΚΕΦΑΛΑΙΟ «Α» ιεθνές σύστηµα και Παράγοντες διαµόρφωσης Στρατηγικής Πριν προχωρήσουµε στην µελέτη των στρατηγικών που χρησιµοποίησαν οι αντίπαλοι, καθώς και τα συµπεράσµατα που προκύπτουν, θα πρέπει πρώτα να εξετάσουµε το διεθνές σύστηµα µέσα στο οποίο δρουν, όπως επίσης και τους παράγοντες που διαµορφώνουν την τακτική τους. ιεθνές σύστηµα Ξεκινώντας το έργο του ο Θουκυδίδης, κάνει µία εκτενή ιστορική αναδροµή από το τέλος των Μηδικών πολέµων, µέχρι την έναρξη του Πελοποννησιακού πολέµου και µας παρουσιάζει ένα άναρχο ανταγωνιστικό διεθνές σύστηµα, αναλύει το συσχετισµό ισχύος και προσδιορίζει τους κύριους δρώντες οι οποίοι είναι οι πόλεις κράτη και οι συµµαχίες τους. Μέσα λοιπόν από την ανάλυση του πολέµου φωτίζονται οι αρχές εκείνες που χρησιµοποιούνται από τους ρεαλιστές για να ορίσουν ένα σύστηµα (διάταξη του συστήµατος, συσχετισµός δυνάµεων, κύριοι δρώντες) γεγονός που οδήγησε ώστε ο Θουκυδίδης να θεωρείται ο πατέρας του πολιτικού ρεαλισµού. Παράγοντες διαµόρφωσης Στρατηγικής α. Φόβος Το άναρχο αυτό σύστηµα και η επακόλουθη επικράτηση διεθνούς αναρχίας αναπτύσσουν το αίσθηµα ανασφάλειας και φόβου στους δρώντες του συστήµατος. Η αντιµετώπιση των απειλών και ο φόβος αυτός γίνεται κυρίαρχος παράγοντας της στρατηγικής συµπεριφοράς. Έτσι για παράδειγµα, η περσική απειλή οδηγεί στη δηµιουργία της Αθηναϊκής αυτοκρατορίας, όπως και η αύξηση της δύναµης της Αθήνας οδηγεί τη Σπάρτη να της κηρύξει τον πόλεµο γιατί ένιωθε ότι απειλείται από την αύξηση αυτή.

6 4 Άρα, ο φόβος και το αίσθηµα ανασφάλειας που αναπτύσσονται µέσα σε ένα άναρχο διεθνές σύστηµα οδηγούν τα κράτη στο να θέσουν ως κύριο στόχο τους τη µεγιστοποίηση της ασφάλειά τους. β. Κρατικό συµφέρον Ένας ακόµα παράγοντας που αναδεικνύεται µέσα από το έργο του Θουκυδίδη είναι αυτός του κρατικού συµφέροντος και της µεγιστοποίησης του. Τα συµφέροντα λοιπόν ενός κράτους σ ένα άναρχο διεθνές σύστηµα δεν περιορίζονται µόνο στη διατήρηση της ακεραιότητας αλλά και στη διατήρηση της σχετικής θέσης στην κατανοµή ισχύος. Χαρακτηριστικά αναφέρεται ότι η προστασία της σχετικής θέσης της στο διεθνές σύστηµα ώθησε τη Σπάρτη να αντιδράσει στην ολοένα αυξανόµενη δύναµη της Αθήνας. Αν η Σπάρτη δεν αντιδρούσε, η Αθήνα που αναπτυσσόταν µε γρηγορότερο ρυθµό, θα την ξεπερνούσε σε δύναµη και θα καταλάµβανε την πρώτη θέση στο διεθνές περιβάλλον της Αρχαίας Ελλάδας. Επίσης, για τη σωστή επιλογή στρατηγικής µεγιστοποίησης των συµφερόντων τους, τα κράτη πρέπει να είναι σε θέση να υπολογίζουν τη σχέση κόστους/οφέλους, στα σηµαντικά για την ασφάλεια τους θέµατα, όπως για παράδειγµα αυτό παρουσιάζεται από τον Ερµοκράτη, ηγέτη των Συρακουσίων στο εδάφιο 59. γ. ίκαιο και Ηθική Μέσα στο άναρχο και ανταγωνιστικό σύστηµα, που µας περιγράφεται στην Ιστορία του Θουκυδίδη, που οδηγεί τα κράτη στην ανάγκη για επιβίωση δίνοντας προτεραιότητα στη µεγιστοποίηση του κρατικού συµφέροντος, δεν υπάρχουν περιθώρια για «ηθικές επιλογές». Η υποβάθµιση της σηµασίας των αρχών του δίκαιου και της ηθικής στην εξάσκηση της εξωτερικής πολιτικής είναι οι περιπτώσεις της συµµαχίας Αθήνας- Κέρκυρας (συµφέρον-δίκαιο), η δίκη των Πλαταιέων (συµφέρον-ηθική τάξη), η τιµωρία των Μυτιληναίων (συµφέρον-νόµοι πολιτείας) και τέλος ο διάλογος των Μηλίων (ισχύςηθική).

7 5 Και στις τέσσερις παραπάνω περιπτώσεις έχουµε επαλήθευση του γεγονότος ότι όταν τα κράτη έχουν να επιλέξουν µεταξύ του «συµφέροντος» και του «δικαίου/ηθικής» συνήθως επιλέγουν το «συµφέρον» το οποίο τους εξασφαλίζει τη διατήρηση της σχετικής τους θέσης στην κατανοµή ισχύος. δ. Ισχύς Όπως είναι φυσικό σ ένα διεθνές σύστηµα όπως προαναφέρθηκε παραπάνω τα κράτη για να µπορούν να προασπίσουν τα συµφέροντα τους επιζητούν την ισχύ. Η Ιστορία του Πελοποννησιακού πολέµου ασχολείται µε τον ορισµό της ισχύος, τη γέννηση, το µηχανισµό της άνισης ανάπτυξης καθώς και τη σηµασία της στις διακρατικές σχέσεις και τα ηθικά διλλήµατα που προκύπτουν από τη χρήση της. Στο έργο του Θουκυδίδη συναντάµε τρεις διαστάσεις της ισχύος και την αλληλεπίδρασή τους τη στρατιωτική, τη διπλωµατική και την οικονοµική. Επισηµαίνεται ότι και οι δύο αντίπαλοι είχαν αντιληφθεί τη σπουδαιότητα της οικονοµικής ισχύος και αυτό φαίνεται από το γεγονός ότι ο βασιλιάς Αρχίδαµος προβάλλει σαν επιχείρηµα ώστε η Σπάρτη να µην κηρύξει τον πόλεµο το γεγονός ότι δεν διαθέτει πλούτο και δεν πρόκειται να ανταπεξέλθει στις ανάγκες του πολέµου, ενώ αντίστοιχα ο Περικλής αναλύοντας τα οικονοµικά των δύο πόλεων προβλέπει ότι το απόθεµά των Σπαρτιατών θα εξαντληθεί αν ο πόλεµος παραταθεί πέρα από όσο υπολόγιζαν. Επιπλέον, βλέπουµε και τη σπουδαιότητα που απέδιδαν και οι δύο αντίπαλοι στη διπλωµατική ισχύ. Έτσι, ενώ για τη Σπάρτη οι συµµαχίες σήµαιναν στρατιωτική ισχύ, για την Αθήνα αυτές οι συµµαχίες αποτελούσαν την κύρια πηγή χρηµατοδότησης, όπως για παράδειγµα, φαίνεται στο εδάφιο Β13 στο οποίο ο Περικλής συµβουλεύει τους Αθηναίους, στο να γίνουν αυστηροί µε τους συµµάχους τους αφού η πολιτεία αντλούσε τη δύναµή της από τις χρηµατικές τους εισφορές. Επιπρόσθετα, µέσα από την εξιστόρηση του Θουκυδίδη γίνεται ανάλυση σε δύο µορφές στρατιωτικής ισχύος, τη χερσαία και τη ναυτική δύναµη. Μέσα από την ανάλυση αυτή καταλαβαίνουµε ότι σηµαντικότερη ήταν η ναυτική ισχύς και αυτό κυρίως φαίνεται από τις δηµηγορίες του Περικλή.

8 6 Εκτός από την υλική της διάσταση, ο ιστορικός αναφέρεται και στην ψυχολογική, αναφερόµενος στη θέληση πίσω από την ισχύ υπονοώντας την αποφασιστικότητα ε. Ισορροπία υνάµεων Όπως προαναφέραµε και στην εισαγωγή ο Θουκυδίδης ήταν ο πρώτος που µίλησε για το συσχετισµό ισχύος αφού για εκείνον η µεταβολή του οδήγησε στο µεγαλύτερο και σπουδαιότερο από όλους τους παλαιότερους πολέµους. Άρα, αντιλαµβανόµαστε ότι η διατήρηση της ειρήνης µεταξύ των δρώντων, στο άναρχο και ανταγωνιστικό σύστηµα της περιόδου εκείνης, εξαρτιόταν από τη διατήρηση της ισορροπίας δυνάµεων. Έτσι, µέσω της ανάλυσης της εξιστόρησης του πολέµου µπορούµε να διακρίνουµε δύο είδη εξισορρόπησης, την εσωτερική και την εξωτερική. Τα δύο αυτά είδη φαίνονται στην οµιλία του Αρχίδαµου προς τους Σπαρτιάτες στο εδάφιο Α82, όπου τους προτείνει µία σειρά από µέτρα προετοιµασίας όπως κινητοποίηση πληθυσµού, εντατικοποίηση εκπαίδευσης που αποτελούν κλασικό παράδειγµα εσωτερικής εξισορρόπησης, ενώ παράλληλα τους προτείνει σύναψη συµµαχιών όχι µόνο µε Έλληνες αλλά και µε «βαρβάρους» που αποτελεί παράδειγµα εξωτερικής εξισορρόπησης.

9 7 ΚΕΦΑΛΑΙΟ «Β» Στρατηγική της Αθήνας και της Σπάρτης Στο κεφάλαιο αυτό, θα αναλύσουµε τη στρατηγική την οποία ακολούθησαν οι αντίπαλοι κατά τη διάρκεια των τριών περιόδων του Πελοποννησιακού πολέµου. 1. Χρονική περίοδος π.χ. Αθήνα Μετά τους Μηδικούς πολέµους, γίνεται αναφορά από το Θουκυδίδη για την άνοδο της αθηναϊκής ισχύος και την εγκαθίδρυση µιας εκτεταµένης αυτοκρατορίας που στηριζόταν στη ναυτική ισχύ και στο θαλάσσιο εµπόριο. Αυτό που ώθησε τους Αθηναίους να στραφούν στη θάλασσα ήταν συνδυασµός της δηµογραφικής πίεσης καθώς και του γεγονότος ότι η αττική γη δεν ήταν εύφορη. Έτσι, βλέπουµε ότι από την εποχή της περσικής εισβολής είχε ισχυρή ναυτική δύναµη που της επέτρεψε να αναλάβει την αρχηγία στην εκδίωξη των Περσών από τις ελληνικές πόλεις της Μικράς Ασίας. Με την πάροδο του χρόνου οι Αθηναίοι επέβαλαν στενότερο έλεγχο στους συµµάχους τους, γεγονός που οδήγησε στην γέννηση της αυτοκρατορίας τους, η οποία ήταν πηγή πλούτου για την Αθήνα, µέσω των εισφορών των συµµάχων τους, της εµπορικής δραστηριότητας και των ορυχείων. Ο πλούτος αυτός εξασφάλιζε την αποτελεσµατικότητα του αθηναϊκού ναυτικού, και κατά συνέπεια διατήρηση της αυτοκρατορίας, γεγονός που µε τη σειρά του, καθώς αυξανόταν ο πλούτος της πόλης, ενίσχυε τη ναυτική δύναµη της Αθήνας 2. Λαµβάνοντας υπόψη την αυξανόµενη οικονοµική ισχύ η οποία αποτελεί κινητήριο της στρατιωτικής ισχύος η διαγραφόµενη εικόνα για τους αντιπάλους της Αθήνας ήταν δυσµενής, γεγονός το οποίο το είχαν αντιληφθεί τόσο ο Περικλής όσο και ο Αρχίδαµος. Έτσι στην έναρξη του πολέµου στο ισοζύγιο ισχύος η Αθήνα υπερτερούσε της Σπάρτης και η εκτίµηση αυτή στηρίζεται σε τρεις παράγοντες της αθηναϊκής ισχύος, τη ναυτική ισχύ, την οικονοµική ισχύ καθώς και τη συµµαχία/αυτοκρατορία. Την επιβεβαίωση αυτών των παραγόντων τη βλέπουµε στο λόγο του Περικλή στο εδάφιο 2 Α. Πλατιάς «ιεθνείς Σχέσεις και Στρατηγική στον Θουκυδίδη», σελ 88

10 8 Α στο οποίο η Αθήνα δεν θα µπορούσε να ηττηθεί λόγω της ναυτικής και οικονοµικής ισχύος, παρά µόνο από δικά της λάθη. Έχοντας υπόψη µας, τα όσα αναφέρθηκαν παραπάνω αντιλαµβανόµαστε ότι την Αθήνα δεν την συνέφερε µία αλλαγή του status quo, καθώς αυτό βοηθούσε τόσο το ρυθµό ανάπτυξης της όσο και την εγκαθίδρυση της ηγεµονίας της. Έτσι λοιπόν η Αθήνα επέλεξε τον αµυντικό προσανατολισµό στη χάραξη της υψηλής στρατηγικής της που σαν στόχο είχε στο να αποτρέψει τον αντίπαλο να αλλάξει το status quo. Σαν κύριο µέσο για την επίτευξη αυτού του στόχου, η Αθήνα προέβαλε την οικονοµική της ισχύ και την αφθονία πόρων, που θα της επέτρεπε να συνεχίσει τον αγώνα της επί µακρόν ενώ η Σπάρτη δεν θα άντεχε τη µακροχρόνια φθορά. Κυρίαρχο ρόλο στην υποστήριξη αυτής της στρατηγικής έπαιξε η εµµονή του Περικλή σε δύο στοιχεία. Το πρώτο ήταν η ισοτιµία µεταξύ της Αθήνας και της Σπάρτης, γι αυτό και ο Περικλής θεωρούσε ότι η απαίτηση της Σπάρτης (Μεγαρικό ψήφισµα) δεν ήταν τίποτα άλλο από µία δοκιµή της αποφασιστικότητας της Αθήνας. Θεωρούσε ότι η οποιαδήποτε υποχώρηση από πλευράς Αθηναίων θα υπονόµευε την ισοτιµία αυτή και τότε η Σπάρτη θα επανερχόταν µε νέες απαιτήσεις. Το δεύτερο στο οποίο πίστευε ο Περικλής, ήταν ότι οι Αθηναίοι θα έπρεπε να αποφύγουν να επεκτείνουν τις κτήσεις τους, δηλαδή το να εµπλακούν σε πόλεµο µε κάποιο τρίτο κατά τη διάρκεια που βρίσκονταν σε πόλεµο µε τον κύριο αντίπαλό τους, όπως χαρακτηριστικά φαίνεται στα εδάφια Α144 και Β 65. Για την εφαρµογή της υψηλής στρατηγικής της Αθήνας, ο Περικλής που ήταν ο κύριος εκφραστής της χρησιµοποίησε µία ποικιλία µέσων. Πέρα από τα στρατιωτικά µέσα χρησιµοποίησε οικονοµικά, διπλωµατικά, τεχνολογικά και ψυχολογικά µέσα. Μία από τις αρχές που εξυπηρετούσαν τα µέσα ήταν η εξισορρόπηση της ισχύος του αντιπάλου, η οποία µπορεί να είναι εξωτερική µέσω χρήσης ισχύος τρίτων ή (και) εσωτερική µέσω της κινητοποίησης των εσωτερικών δυνατοτήτων. Έτσι βλέπουµε οι Αθηναίοι να αντλούν πόρους από τους συµµάχους τους, οι οποίοι τους παρείχαν πλοία αλλά και οικονοµική υποστήριξη σε καιρό πολέµου. Επίσης η Αθήνα αντλούσε και πόρους από την ίδια την Αθήνα, για το λόγο αυτό έφτιαξαν ένα οικονοµικό απόθεµα και

11 9 ναυτική εφεδρεία στην αρχή του πολέµου (Β 24). Με απλά λόγια η εξισορρόπηση στην υψηλή στρατηγική της Αθήνας βασιζόταν, τόσο στην κινητοποίηση του Αθηναϊκού πλούτου και έµψυχου υλικού, όσο και από τις αντίστοιχες δυνατότητες των συµµάχων της. Επιθυµητή ήταν ακόµα η εκµετάλλευση των πλεονεκτηµάτων της Αθήνας και µείωση των πλεονεκτηµάτων της Σπάρτης. Ένα τέτοιο πλεονέκτηµα έδιναν τα τείχη της Αθήνας που αποτελούσαν ένα πλήρες οχυρωµατικό έργο και εξουδετέρωναν το πλεονέκτηµα που αντλούσε η Σπάρτη από το άριστα εκπαιδευµένο πεζικό της. Από το πλεονέκτηµα αυτό οδηγούµαστε στο δεύτερο που ήταν η χρήση του ναυτικού της Αθήνας το οποίο µε τις επιδροµές του θα αύξανε το κόστος του πολέµου για τη Σπάρτη χωρίς η Αθήνα να υποστεί σοβαρές απώλειες. Μία ακόµα αρχή στην οποία στηρίχτηκε η υψηλή στρατηγική της Αθήνας και η οποία είχε δύο διαστάσεις ήταν η αποτροπή του αντιπάλου µε άρνηση της επιτυχίας του και η επιδέξια χρήση αντιποίνων 3. Έτσι τα τείχη της Αθήνας σε συνδυασµό µε τον εφοδιασµό από θαλάσσης εξασφάλιζαν ότι η Αθήνα δεν θα κυριευόταν όσο ισχυρή και να ήταν η Σπάρτη και οι σύµµαχοί της στην ξηρά. Η δεύτερη διάσταση διακρίνεται πιο εύκολα αφού ο Περικλής είχε καταστήσει σαφές ότι ενδεχόµενη εισβολή στην Αττική θα προκαλούσε ως αντίποινα επιδροµές του ναυτικού στις ακτές της Πελοποννήσου. Αυτό που ήθελε να δείξει ο Περικλής στους Σπαρτιάτες ήταν ότι το όφελος που θα αποκόµιζαν µε την επιθετικότητά τους θα µειωνόταν µε την πάροδο του χρόνου και θα αυξανόταν το κόστος που προκαλούσαν τα αντίποινα. Ένα άλλο σηµείο στο οποίο στόχευε η υψηλή στρατηγική της Αθήνας ήταν και η υπονόµευση της διεθνούς βάσης ισχύος της Σπάρτης, η οποία διεξαγόταν µέσω οικονοµικού πολέµου αλλά και εκφοβίζοντας τους συµµάχους της. Έτσι το ναυτικό εκτός από τις επιδροµές που έκανε στις ακτές της Πελοποννήσου παρεµπόδιζε και τις εµπορικές της δραστηριότητες, εξαναγκάζοντας τους να στηριχθούν αποκλειστικά σχεδόν στην αγροτική τους οικονοµία. Επιπλέον, µέσω του εκφοβισµού πραγµατικών και πιθανών συµµάχων της Σπάρτης αποδυναµωνόταν η διεθνής της θέση, µε χαρακτηριστικότερο παράδειγµα την εκστρατεία των Αθηναίων στη Μήλο. 3 Α. Πλατιάς «ιεθνείς Σχέσεις και Στρατηγική στον Θουκυδίδη», σελ 105

12 10 Τελειώνοντας µε τις αρχές που συνιστούσαν την υψηλή στρατηγική της Αθήνας αναφέρεται η προσπάθεια διαµόρφωσης του εσωτερικού περιβάλλοντος της Σπάρτης προς όφελος της Αθήνας. Για να συµβεί αυτό θα έπρεπε να επηρεαστούν ψυχολογικά οι Σπαρτιάτες και να πειστούν ότι ο πόλεµος εναντίον των Αθηναίων ήταν µάταιος, µε απώτερο σκοπό τη δηµιουργία συνθηκών που θα έφερνα στο προσκήνιο ηγέτες οι οποίοι θα επιζητούσαν την ειρήνη. Αυτό τελικά επιτεύχθηκε κατά το 10 0 χρόνο του πολέµου όταν ο βασιλιάς Πλειστοάναξ έγινε η σηµαντικότερη προσωπικότητα της Σπάρτης. Επίσης σηµαντικό ρόλο στην επιτυχία της υψηλής στρατηγικής παίζει η εσωτερική και εξωτερική νοµιµοποίηση. Γεγονός που αποδεικνύει πως το χάρισµα του Περικλή ως πολιτικού ήταν ότι κατάφερε να πείσει τους Αθηναίους στο να συµπλεύσουν µε την αντιδηµοφιλή πολιτική που πρότεινε. Γίνεται αντιληπτό ότι όλες οι στρατηγικές καταρρέουν αν δεν υπάρχει εσωτερική νοµιµοποίηση µε αποτέλεσµα να αποτελεί όρο «εκ των ων ουκ άνευ». Από την άλλη όµως, η µεταστροφή της αθηναϊκής συµµαχίας σε αθηναϊκή αυτοκρατορία, είχε εξαφανίσει κάθε είδους εξωτερικής (διεθνούς) νοµιµοποίησης, παράγοντα που µπορεί να ενισχύσει την αποτελεσµατικότητα µιας υψηλής στρατηγικής. Σπάρτη Το γεγονός της ταχύτερης αύξησης της Αθηναϊκής ισχύος το είχε αντιληφθεί ο Αρχίδαµος, βασιλιάς της Σπάρτης, και κατέστησε σαφές το αδιέξοδο της εφαρµοζόµενης στρατηγικής στην Σπαρτιατική συνέλευση, καθώς η αυξανόµενη ισχύ της Αθήνας έπληττε τα συµφέροντα των συµµάχων της και µε τον τρόπο αυτό υπονόµευε ένα σηµαντικό θεµέλιο της Σπαρτιατικής ασφάλειας, χωρίς ωστόσο να έχει τα µέσα να πλήξει τις πηγές ισχύος της Αθήνας, δηλαδή το ναυτικό και την ηγεµονία της. Σύµφωνα λοιπόν, µε τον Αρχίδαµο το πρόβληµα της αύξησης της Αθηναϊκής ισχύος δεν µπορούσε να λυθεί άµεσα. Για να γίνει αυτό η Σπάρτη θα έπρεπε να κινητοποιήσει τους πόρους που διέθετε η ίδια αλλά και η πελοποννησιακή συµµαχία και να αναζητήσει νέους συµµάχους που θα µπορούσαν να την προµηθεύσουν µε ναυτικό και χρήµατα που της έλειπαν σε σχέση µε την Αθήνα.

13 11 Εκ διαµέτρου αντίθετη εκτίµηση της κατάστασης έκανε ο Σθενελαΐδας, αλλά όπως τελικά αποδεικνύεται την ίδια εκτίµηση είχαν και οι περισσότεροι Σπαρτιάτες, ο οποίος ενώ συµφωνούσε µε τον Αρχίδαµο για την αύξηση της ισχύος της Αθήνας σε σχέση µε της Σπάρτης, εξακολουθούσε να πιστεύει ότι η Σπάρτη παρέµενε η ισχυρότερη πολιτεία του ελληνικού χώρου. Αποτέλεσµα ήταν να οδηγηθούν σε ένα οδυνηρό για αυτούς πόλεµο τα πρώτα δέκα χρόνια της σύγκρουσης. Το ισοζύγιο ισχύος θα έγερνε υπέρ των Σπαρτιατών µετά τη Σικελική εκστρατεία καθώς η Σπάρτη απέκτησε ναυτική ισχύ εφάµιλλη της Αθήνας µε τη βοήθεια των Περσών οι οποίοι τους ενίσχυαν οικονοµικά. Λαµβάνοντας υπόψη το status quo είναι εύκολα κατανοητό ότι η Σπάρτη δεν είχε κανένα λόγο για να είναι ευχαριστηµένη, έτσι κατέφυγε σε ένα πόλεµο προκειµένου να διαλυθεί η αθηναϊκή ηγεµονία και έτσι να πληγούν τα θεµέλια της αθηναϊκής ισχύος. Έτσι ως αναθεωρητική δύναµη η Σπάρτη, αρχικά προσπάθησε να πείσει τους Αθηναίους να προχωρήσουν σε παραχωρήσεις µε την απειλή του πολέµου (Μεγαρικό ψήφισµα), που όπως πίστευαν θα οδηγούσε σε ήττα την Αθήνα και όταν δεν το κατάφεραν αυτό, κατέφυγαν στον πόλεµο επιδιώκοντας την νίκη µέσω µιας αποφασιστικής µάχης χερσαίων δυνάµεων στις οποίες πλεονεκτούσαν. Τη στρατηγική αυτή της πλήρους καταστροφής των ενόπλων δυνάµεων του αντιπάλου την υποστήριζε ο Αρχίδαµος, ο οποίος όµως αντιλαµβανόµενος ότι τη χρονική αυτή στιγµή η Σπάρτη µε τα µέσα που διέθετε δεν θα µπορούσε µε επιτυχία να την εφαρµόσει, πρότεινε τη συνέχιση της πολεµικής προετοιµασίας και τη σύναψη συµµαχιών. Αντίθετος σ αυτήν την εκτίµηση ήταν ο Σθανελαΐδας ο οποίος πίστευε ότι τουλάχιστον στην ξηρά η Σπάρτη διέθετε τα µέσα για να την εφαρµόσει. Τα τείχη των Αθηνών εξουδετερώνουν πλήρως το πλεονέκτηµα του Σπαρτιατικού πεζικού και καθώς δεν υπάρχει τρόπος να αντιµετωπισθεί το ναυτικό των Αθηναίων, οι εισβολές στην Αττική και οι εκστρατείες στη Χαλκιδική δεν επιφέρουν καµία στρατιωτική αποφασιστική νίκη. Στο οικονοµικό επίπεδο οι Σπαρτιάτες προσπαθούν να ανεβάσουν το κόστος του πολέµου για την Αθήνα εισβάλλοντας και καταστρέφοντας την Αττική, επεµβαίνοντας σε οποιοδήποτε δευτερεύον µέτωπο άνοιγε για την Αθήνα και εκστρατεύοντας µε τον

14 12 Βρασίδα στην Χαλκιδική. Ταυτοχρόνως έρχονται και οι ίδιοι σε δεινή θέση διότι για την οικονοµία τους το κόστος των επεµβάσεων αυτών υπερβαίνει το όφελος. Αυτός είναι και ένας από τους κυριότερους παράγοντες τους οδήγησε στην αναζήτηση της ειρήνης. Επίσης κεντρικό ρόλο στην υψηλή στρατηγική της Σπάρτης είχε και η εξωτερική (διεθνής) νοµιµοποίηση. Η πτυχή αυτή αποτέλεσε ένα από τα ισχυρότερα «χαρτιά» της υψηλής της στρατηγικής, καθώς η Αθήνα στερούταν διεθνούς νοµιµοποίησης. Επιπρόσθετα, η Σπάρτη προσπάθησε να υπονοµεύσει την εσωτερική νοµιµοποίηση της υψηλής στρατηγικής της Αθήνας καταστρέφοντας περιοδικά την Αττική, στοχεύοντας στο ηθικό των Αθηναίων. Σε αυτό τον τοµέα θα είχαν πολύ σοβαρά αποτελέσµατα αν δεν υπήρχε η προσωπικότητα του Περικλή να κρατήσει υψηλό το ηθικό των Αθηναίων και να τους συγκρατήσει από το να βγουν από τα τείχη για να δώσουν µια αποφασιστική χερσαία µάχη. 2. Χρονική περίοδος π.χ. Αθήνα Οι Αθηναίοι µετά το 415 π.χ εγκαταλείποντας εν µέρει την πολιτική του Περικλή στράφηκαν, εσφαλµένα, στη Σικελία µε αποτέλεσµα τη στρατηγική υπερεξάπλωση. Έτσι, στο επίπεδο της υψηλής στρατηγικής έχοντας κάνει ήδη το πρώτο λάθος, µε τη στροφή τους προς τη Σικελία ηττώνται και δίνουν την ευκαιρία στους Πέρσες να ανακτήσουν τον έλεγχο των Μικρασιατικών παραλίων και στη συνέχεια να βοηθήσουν τη Σπάρτη. Αξίζει να σηµειωθεί ότι η πρωτοκαθεδρία του Αθηναϊκού ναυτικού στο Αιγαίο µέχρι τότε εµπόδιζε την Περσική αυτοκρατορία να ενεργήσει ανάλογα. Το επόµενο λάθος των Αθηναίων κατά την ίδια περίοδο εντοπίζεται στο επίπεδο της στρατιωτικής στρατηγικής. Πιο συγκεκριµένα η διαίρεση των Αθηναϊκών δυνάµεων µε το νέο µέτωπο στη Σικελία ήταν καταστροφική καθώς η στρατηγική σηµασία της Σικελίας ως σιτοβολώνας της Πελοποννήσου δεν ήταν τόσο µεγάλη ώστε να δικαιολογεί τη σπατάλη τόσων πόρων. Επιπλέον, η Σπάρτη µπορούσε να διατηρεί το συγκεκριµένο µέτωπο µε πολύ λίγες δικές της δυνάµεις. Ολοκληρώνοντας, πρέπει να επισηµανθεί ότι στο επίπεδο της επιχειρησιακής στρατηγικής οι Αθηναίοι στρατηγοί διέπραξαν σοβαρά σφάλµατα τακτικής.

15 13 Η ολοκληρωτική στρατιωτική καταστροφή που υπέστη η Αθήνα, επέφερε µε τη σειρά της και οικονοµική καταστροφή λόγω της υπερεξάπλωσης. Η κακή εκτίµηση µέσων και σκοπών είχε ως αποτέλεσµα την ήττα των Αθηναίων µε σχεδόν ανεπανόρθωτες συνέπειες για το µέλλον της πόλης-κράτους. Σπάρτη Η Σπάρτη την ίδια περίοδο στο επίπεδο της υψηλής στρατηγικής χρησιµοποιεί την άµεση προσέγγιση στη χάραξη της στρατηγικής και αλλάζει το κέντρο βάρους της πολεµικής προσπάθειας. Μετά την καταστροφική ήττα των Αθηναίων στη Σικελία και τη µεταβολή της ισορροπίας ισχύος οι Σπαρτιάτες θα συνεχίσουν την πρακτική της εκµηδένισης µε κέντρο βάρους αυτή τη φορά, τη θαλάσσια ισχύ των Αθηναίων. Οι Σπαρτιάτες επέλεξαν να εκµεταλλευτούν τα διάφορα µέτωπα των Αθηναίων και µε µικρές σχετικά δυνάµεις να προξενούν µεγάλη φθορά στον αντίπαλο. Η ήττα των Αθηναίων στη Σικελία οφείλεται σε µεγάλο βαθµό στη βοήθεια των Σπαρτιατών προς τους Συρακούσιους, γεγονός που αποδεικνύει τις σωστές επιλογές στο επίπεδο της στρατιωτικής στρατηγικής. 3. Χρονική περίοδος π.χ. Αθήνα Μετά την καταστροφή στη Σικελία οι Αθηναίοι κατάλαβαν ότι θα έπρεπε να µειώσουν τις δηµόσιες δαπάνες, να διασφαλίσουν αξιόλογο ναυτικό και να διατηρήσουν την υπακοή των συµµάχων τους (Θ 1). Στο επίπεδο της στρατιωτικής στρατηγικής η πολεµική προσπάθεια της Αθήνας στρέφεται στο Ανατολικό Αιγαίο και τον Ελλήσποντο εναντίον του Σπαρτιατικού ναυτικού µε στόχο τη διατήρηση της συµµαχίας. Η αυξανόµενη Περσική οικονοµική βοήθεια προς τη Σπάρτη υπήρξε βασικό εµπόδιο στην εκπλήρωση αυτού του σκοπού. Χαρακτηριστικό παράδειγµα είναι οι ναυτικές νίκες στην Κύζικο και τις Αργινούσες οι οποίες δεν στάθηκαν ικανές να αναστρέψουν το σκηνικό. Τέλος, η ήττα στη Σικελία, σε ότι αφορά στις εσωτερικές δοµές, δηµιούργησε πολιτική αστάθεια στην Αθήνα, ενισχύοντας το µειονέκτηµα του Αθηναϊκού πολιτεύµατος, µε αποτέλεσµα ο δήµος να µην λαµβάνει ορθές αποφάσεις καθώς έλειπε ένας φωτισµένος και ικανός ηγέτης του επιπέδου του Περικλή.

16 14 Χαρακτηριστικό παράδειγµα είναι ότι απέρριψαν τις προτάσεις ειρήνης των Σπαρτιατών του 410 π.χ και 406 π.χ παραβλέποντας πως µια µόνο ήττα αρκούσε για να φέρει την ολοκληρωτική καταστροφή. Σπάρτη Στο επίπεδο της υψηλής στρατηγικής η Σπάρτη εκµεταλλευόµενη την αλλαγή στην ισορροπία ισχύος µετά την καταστροφή των Αθηναίων στη Σικελία, επέµεινε στη στρατηγική της εκµηδένισης αλλάζοντας το κέντρο βάρους της πολεµικής της προσπάθειας από αποφασιστική µάχη στην ξηρά σε αποφασιστική ναυµαχία. Οι Σπαρτιάτες στόχευσαν το πραγµατικό κέντρο βάρους της Αθήνας, τη θαλάσσια ισχύ. Είναι γεγονός ωστόσο ότι, στο επίπεδο της στρατιωτικής στρατηγικής, η άµεση προσέγγιση µε αποφασιστική ναυµαχία στη θάλασσα δεν απέφερε αµέσως καρπούς. Παρά την οικονοµική βοήθεια των Περσών η ναυτική παιδεία των Σπαρτιατών ήταν εξαιρετικά ελλιπής και δεν µπορούσε να αποκτηθεί σε µικρό χρονικό διάστηµα. Οι δύο ναυτικές ήττες στην Κύζικο και τις Αργινούσες, πριν την αποφασιστική νίκη στους Αιγός Ποταµούς (403 π.χ ) ήταν το αποτέλεσµα της ελλιπούς ναυτικής τους παιδείας. Ολοκληρώνοντας οφείλουµε να αναφέρουµε την κατάληψη και οχύρωση της εκέλειας που σε επιχειρησιακό επίπεδο έδωσε τη δυνατότητα στη Σπάρτη να καταστρέφει συστηµατικά την Αττική. Υποστηρίζοντας συγχρόνως µε ναυτικές δυνάµεις τις αποστασίες των πόλεων της Εύβοιας και της Μικράς Ασίας άνοιξε πολλά δευτερεύοντα µέτωπα για την Αθήνα.

17 15 ΚΕΦΑΛΑΙΟ «Γ» Ναυτική Ισχύς Εξετάζοντας την Αθήνα σε απόλυτους αριθµούς, διαπιστώνει κανείς ότι, µε τα απόρθητα τείχη της είναι σαν ένα νησί, που µαζί µε όλα τα άλλα νησιά και τις παράλιες πόλεις της συµµαχίας, εξασφαλίζει συγχρόνως την κυριαρχία σε όλες τις θαλάσσιες περιοχές και τον ανεφοδιασµό της. Πιο συγκεκριµένα ο στόλος της αριθµεί 300 τριήρεις µε συνεχή δυνατότητα ανανεώσεως και µε δυνατότητα ενίσχυσης και από άλλα 180 τουλάχιστον συµµαχικά πλοία από νησιά όπως η Κέρκυρα, η Μυτιλήνη, η Σάµος και η Χίος. Ο τέλειος ναύσταθµος που διέθετε η πόλη µε εγκαταστάσεις νεωρίων και ναυπηγείων επέτρεπε την ταχεία ανασυγκρότηση επισκευή και συµπλήρωση του στόλου. Ιδιαίτερη µνεία πρέπει να γίνει στην ναυτοσύνη των πληρωµάτων που εξασφάλιζε την υψηλή απόδοση του Αθηναϊκού ναυτικού και ήταν απόρροια αφενός µεν της συστηµατικής εκπαίδευσης αφετέρου δε της προέλευσης των ανδρών, οι οποίοι ήταν κατ επάγγελµα ναυτικοί. Τέλος, το γεγονός ότι τα πληρώµατα ήταν ελεύθεροι πολίτες και όχι δούλοι, κατάδικοι ή ξένοι µισθοφόροι συνετέλεσε καθοριστικά στην ναυτοσύνη των πληρωµάτων του Αθηναϊκού ναυτικού. Αντίθετα το ναυτικό των Πελοποννησίων δεν ήταν συνεχώς συγκροτηµένο ως δύναµη. Παρά το γεγονός ότι η Σπάρτη διέθετε ναυτικό από τον 5 ο αιώνα είναι αξιοσηµείωτο ότι δεν το συντηρούσε υπό µορφή µόνιµης συγκροτηµένης πολεµικής δύναµης. Η συγκρότηση του ναυτικού γινόταν µόνο όταν υπήρχε ανάγκη και διαλυόταν αµέσως µετά την εξάλειψη αυτής. Οι λόγοι που οδηγούσαν τη Σπάρτη σ αυτήν την τακτική ήταν κυρίως πολιτικοί και αποσκοπούσαν στην παρεµπόδιση δηµιουργίας αστικής τάξης που θα αποκτούσε οικονοµική δύναµη έχοντας στα χέρια της το εµπόριο. Στην «Σπαρτιατική συµµαχία» η σπουδαιότερη ναυτική δύναµη ήταν η Κόρινθος µε 100 τριήρεις αρχικά και ακολουθούν οι Μεγαρείς, οι Ηλείοι, οι Συκιώνιοι, οι Πελληνείς και οι Λευκάδιοι µε ένα µικρό αριθµό πλοίων. Η Σπάρτη ηγείτο των ναυτικών δυνάµεων. Σε ότι αφορά στα πληρώµατα το µεγαλύτερο πρόβληµα ήταν η έλλειψη ναυτικών κατ επάγγελµα µε συνέπεια την επάνδρωση των Πελοποννησιακών πλοίων µε δούλους, τυχοδιώκτες ή πειρατές.

18 16 Από τα παραπάνω είναι φανερό ότι το ισχυρό και υψηλού επιπέδου Αθηναϊκό ναυτικό σε συνδυασµό µε τα ναυτικά ορισµένων συµµάχων υπερείχε συντριπτικά των άλλων. Η Πελοποννησιακή ναυτική δύναµη είναι αναιµική καθώς έχει περιορισµένο αριθµό πλοίων και στερείται κοινής εκπαίδευσης, διοίκησης και ενιαίου πνεύµατος. Στις ναυµαχίες που µας εξιστορεί ο Θουκυδίδης, οι τριήρεις µάχονταν προσπαθώντας να εµβολίσουν τα πλευρά των αντίπαλων πολεµικών πλοίων µε τις πλώρες τους για να τους προξενήσουν ζηµιές ή να τα ακινητοποιήσουν, προκειµένου να συλληφθούν και να ρυµουλκηθούν ή και να βυθιστούν. Μία άλλη τακτική ήταν να πλησιάζουν κοντά σε ένα αντίπαλο πλοίο προκειµένου να εκτελέσουν έφοδο και να το κυριεύσουν σε µάχη σώµα µε σώµα. Έτσι η πρώτη φάση του πολέµου ( π.χ) ήταν µία αναµέτρηση ανάµεσα στον ελέφαντα και την φάλαινα 4. Η Πελοποννησιακή συµµαχία είχε περιορισµένη ναυτική ισχύ και δεν διέθετε τους οικονοµικούς πόρους είτε για την ναυπήγηση πλοίων ή για τη µίσθωση πληρωµάτων. Παρά λοιπόν το γεγονός, ότι ο πανίσχυρος στρατός της εισέβαλε πέντε φορές στην Αττική, δεν µπορούσε να έχει τα αναµενόµενα αποτελέσµατα καθώς οι Αθηναίοι ήταν ασφαλείς πίσω από τα τείχη της Αθήνας ενώ παράλληλα εφοδιάζονταν δια θαλάσσης από το Αθηναϊκό ναυτικό. Από την άλλη πλευρά οι Αθηναίοι καθοδηγούµενοι από τον Περικλή προσπαθούσαν να καταβάλουν τον αντίπαλο εκτελώντας επιδροµές µε το ναυτικό τους στα παράλια της Πελοποννήσου. Προτεραιότητα λοιπόν γι αυτούς είχε να παραµείνει ανέπαφος ο στόλος πάνω στον οποίο στηρίζονταν οι αυτοκρατορικές εισφορές τους καθώς και ο εφοδιασµός τους. Φτάνουµε λοιπόν στο 421 π.χ, έτος στο οποίο οι Αθηναίοι είχαν τη µεγαλύτερη επιτυχία των ευρέως διασκορπισµένων επιδροµικών επιχειρήσεων τους. Παρόλο που δεν µπορούν να προσβάλουν τη Σπάρτη έχιζαν παράκτια οχυρά σε διάφορα σηµεία στην Πελοπόννησο στα οποία µπορούν να καταφύγουν επαναστατηµένοι είλωτες. Παράλληλα είχαν εξασφαλίσει την θαλάσσια κυριαρχία τους στον Κορινθιακό κόλπο µέσω των ναυµαχιών του Φορµίωνα, και από τη βάσης τους στη Ναύπακτο εµπόδιζαν τις εµπορικές δραστηριότητες της Κορίνθου προς υσµάς. 4 Chester G. Starr «The influence of sea power on ancient history» σελ 42

19 17 Η σηµαντικότερη όµως επιτυχία τους ήταν η κατάληψη της Πύλου, η οποία απείχε λιγότερο από 80 χιλιόµετρα από τη Σπάρτη και στη συνέχεια ο αποκλεισµός και η αιχµαλώτιση µιας δύναµης Λακεδαιµονίων στο νησί Σφακτηρία. Η κατάληψη της Πύλου ήταν θέµα τύχης καθώς µία καταιγίδα έριξε τα πλοία των Αθηναίων εκεί, οι Σπαρτιάτες βέβαιοι ότι θα καταλάβουν το φρούριο που έχτισαν οι Αθηναίοι ετοιµάστηκαν να επιτεθούν τόσο από την ξηρά όσο και από τη θάλασσα, στέλνοντας παράλληλα ένα σώµα οπλιτών στη Σφακτηρία για να µην καταληφθεί από τους Αθηναίους. Έπειτα από αρκετές ηµέρες µαχών δεν κατάφεραν να ανακτήσουν την Πύλο ενώ οι Αθηναίοι απέκλεισαν τη Σφακτηρία αποκόπτοντας τους στρατιώτες από την ηπειρωτική χώρα. Οι Σπαρτιάτες φοβούµενοι για την τύχη των στρατιωτών στο νησί έκαναν εκεχειρία µε τους Αθηναίους διοικητές στην Πύλο, ενώ παράλληλα έστειλαν απεσταλµένους στην Αθήνα µε πρόταση ειρήνης. Συνοψίζοντας την πρώτη φάση του πολέµου βλέπουµε πως η Αθήνα κατάφερε να κρατήσει ανέπαφη την αυτοκρατορία της, αύξησε την ισχύ της στα δυτικά, ενώ η Πελοποννησιακή συµµαχία είχε σοβαρά κλονιστεί, και αυτό χάρη στο αθηναϊκό στόλο ο οποίος διεξήγαγε επιτυχώς επιδροµικές επιχειρήσεις στα παράλια της Πελοποννήσου, προτρέποντας τους είλωτες να ξεσηκωθούν, εξασφάλισε τις γραµµές ανεφοδιασµού προς την Αθήνα και τέλος εξασφαλίζοντας την ναυτική κυριαρχία στον Κορινθιακό κόλπο απαγορεύσε τις εµπορικές συναλλαγές της Κορίνθου προς δυσµάς. Το σηµαντικότερο γεγονός της δεύτερης φάσης του πολέµου ( π.χ) και κοµβικό σηµείο για την µετέπειτα εξέλιξη του αποτελεί η Σικελική εκστρατεία κατά την οποία χάθηκε µεγάλο µέρος του αθηναϊκού στόλου. Γεγονός είναι ότι οι Αθηναίοι παρασύρθηκαν σε αυτή την εκστρατεία από τον Αλκιβιάδη που υποστήριζε ότι µέσω της κατάκτησης της Σικελίας η Αθήνα θα κυριαρχούσε στην Ελλάδα. Τα γεγονότα όµως κατά τη διάρκεια της εκστρατείας αυτής έφεραν τους Αθηναίους σε θέση αµυνόµενου, έτσι όταν οι τρεις στρατηγοί τους αποφάσισαν να αποχωρήσουν από τη Σικελία, θρησκευτικοί φόβοι και δισταγµοί (Νικίας- Η 50) καθυστέρησαν την αναχώρηση του εκστρατευτικού σώµατος. Συνέπεια του παραπάνω ήταν οι Συρακούσιοι να αναδειχθούν νικητές σε µία ναυµαχία στο Μεγάλο Λιµάνι, γεγονός που καταρράκωσε το ηθικό των Αθηναίων και αποτέλεσε το προοίµιο της τελικής καταστροφής (Η 55).

20 18 Μετά τη ναυµαχία αυτή οι Συρακούσιοι έκλεισαν την είσοδο του λιµανιού µε σκοπό να εµποδίσουν τον υπόλοιπο αθηναϊκό στόλο να αποπλεύσει. Στην άγρια ναυµαχία που ακολούθησε συµµετείχαν σχεδόν 200 πλοία εκ των οποίων περισσότερα από 100 ήταν αθηναϊκά τα οποία τελικά δεν κατάφεραν να διαφύγουν. Η επίπτωση στο ηθικό των Αθηναίων ήταν τόσο µεγάλη, έτσι την επόµενη µέρα τα πληρώµατα αρνήθηκαν να επιβιβαστούν στα 60 εναποµείναντα πλοία ώστε να κάνουν άλλη µία προσπάθεια διαφυγής. Το γεγονός αυτό ώθησε στην από ξηράς προσπάθεια διαφυγής του εκστρατευτικού σώµατος που τελικά οδήγησε στην καταστροφή του, σε µία από τις πιο φτωχές σε σύλληψη αµφίβιες επιχειρήσεις που πραγµατοποιήθηκαν ποτέ στην ιστορία 5. Στην τρίτη φάση του πολέµου ( π.χ) το ισοζύγιο ισχύος είχε µεταβληθεί τόσο από την καταστροφική Σικελική εκστρατεία, όσο και από τη χρηµατοδότηση της Σπάρτης από τους Πέρσες. Έτσι οι Σπαρτιάτες ήταν σε θέση πλέον να χτυπήσουν την πηγή της αθηναϊκής ισχύος, το ναυτικό. Για το λόγο αυτό το θέατρο του πολέµου µεταφέρεται στο Ανατολικό Αιγαίο, όπου πλέον έχουµε την αντιπαράθεση ισοδύναµων αντιπάλων που µπορούν να επιφέρουν αποφασιστικά πλήγµατα εκατέρωθεν. Παρόλη την µείωση που έχει υποστεί το ναυτικό των Αθηναίων εξακολουθούσε να νικά το Πελοποννησιακό τις περισσότερες φορές που αναµετρούνταν, όµως η συγκυρία είναι τέτοια που µία µόνο ήττα αρκεί για να οδηγήσει στην καταστροφή. Η ήττα αυτή έγινε πραγµατικότητα το 405 π.χ όταν ο Σπαρτιάτης ναύαρχος Λύσανδρος αιχµαλώτισε τον αθηναϊκό στόλο στους Αιγός Ποταµούς, αποκόπτοντας την Αθήνα από τη θάλασσα γεγονός που οδήγησε στην παράδοση της την επόµενη χρονιά. 5 Chester G. Starr «The influence of sea power on ancient history» σελ 45

Εισαγωγή στην Αρχαία Ελληνική Ιστορία (55ΑΥ2) Διδάσκων: Α. Farrington (email: eduserv@otenet.gr. Έλεγχος προόδου (Ενότητες 4 5)

Εισαγωγή στην Αρχαία Ελληνική Ιστορία (55ΑΥ2) Διδάσκων: Α. Farrington (email: eduserv@otenet.gr. Έλεγχος προόδου (Ενότητες 4 5) Εισαγωγή στην Αρχαία Ελληνική Ιστορία (55ΑΥ2) Διδάσκων: Α. Farrington (email: eduserv@otenet.gr 1. Ποια από τις ακόλουθες μάχες δεν έχει σχέση με τους Μηδικούς Πολέμους; α. η μάχη της Μυκάλης β. η μάχη

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΦΑΛΑΙΟΝ 02 ΤΟ ΠΟΛΕΜΙΚΟ ΝΑΥΤΙΚΟ

ΚΕΦΑΛΑΙΟΝ 02 ΤΟ ΠΟΛΕΜΙΚΟ ΝΑΥΤΙΚΟ ΚΕΦΑΛΑΙΟΝ 02 ΤΟ ΠΟΛΕΜΙΚΟ ΝΑΥΤΙΚΟ Άρθρο 0201: Ορισµός του Πολεµικού Ναυτικού 1. Ο όρος "Πολεµικό Ναυτικό", όπως χρησιµοποιείται στο κείµενο των ιατάξεων, δηλώνει το σύνολο των Ναυτικών και Αεροναυτικών

Διαβάστε περισσότερα

Η Ελλάδα από το 1914 ως το 1924

Η Ελλάδα από το 1914 ως το 1924 Γ. ΕΡΓΑΣΙΕΣ - ΑΣΚΗΣΕΙΣ (ενδεικτικά παραδείγµατα) Η Ελλάδα από το 1914 ως το 1924 Με βάση τα στοιχεία που παρέχει το κεφάλαιο ΚΒ του σχολικού σας βιβλίου (σσ. 73-119) να συντάξετε έναν χρονολογικό πίνακα

Διαβάστε περισσότερα

ΚΛΑΣΙΚΗ ΕΠΟΧΗ 479 323 π.χ.

ΚΛΑΣΙΚΗ ΕΠΟΧΗ 479 323 π.χ. ΚΛΑΣΙΚΗ ΕΠΟΧΗ 479 323 π.χ. Α. Η ΣΥΜΜΑΧΙΑ ΤΗΣ ΔΗΛΟΥ Ή Α ΑΘΗΝΑΪΚΗ ΣΥΜΜΑΧΙΑ (478 431 π.χ.) ΧΡΙΣΤΟΔΟΥΛΑΚΗΣ ΧΡΗΣΤΟΣ ΦΙΛΟΛΟΓΟΣ 1. Οι ελληνικές πόλεις παραμέρισαν τις διαφορές τους και συμμάχησαν για την αντιμετώπιση

Διαβάστε περισσότερα

«H ΧΡΗΣΙΜΟΤΗΤΑ ΤΗΣ ΘΑΛΑΣΣΑΣ ΑΠΟ ΤΑ ΑΡΧΑΙΑ ΧΡΟΝΙΑ ΕΩΣ ΣΗΜΕΡΑ»

«H ΧΡΗΣΙΜΟΤΗΤΑ ΤΗΣ ΘΑΛΑΣΣΑΣ ΑΠΟ ΤΑ ΑΡΧΑΙΑ ΧΡΟΝΙΑ ΕΩΣ ΣΗΜΕΡΑ» «H ΧΡΗΣΙΜΟΤΗΤΑ ΤΗΣ ΘΑΛΑΣΣΑΣ ΑΠΟ ΤΑ ΑΡΧΑΙΑ ΧΡΟΝΙΑ ΕΩΣ ΣΗΜΕΡΑ» Ο ΑΝΘΡΩΠΟΣ ΚΑΙ Η ΘΑΛΑΣΣΑ Οι χρησιμότητες της θάλασσας είναι πολλές όπως πολλές είναι κι οι ωφέλειες που η θάλασσα παρέχει στον άνθρωπο. Ο ι

Διαβάστε περισσότερα

Η μετατροπή της Αθηναϊκής Συμμαχίας σε Ηγεμονία

Η μετατροπή της Αθηναϊκής Συμμαχίας σε Ηγεμονία Θέμα της διδακτικής πρότασης Η μετατροπή της Αθηναϊκής Συμμαχίας σε Ηγεμονία Τάξη: Α Γυμνασίου Στοχοθεσία Επιδιώκεται οι μαθητές/τριες να προσδιορίσουν την πορεία που οδήγησε την Αθήνα σε ρόλο ηγεμόνα

Διαβάστε περισσότερα

ΑΣΕΠ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΩΝ 2009. Κλάδος: ΠΕ 02 Φιλολόγων ΕΙΔΙΚΗ ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΙΣΤΟΡΙΑΣ

ΑΣΕΠ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΩΝ 2009. Κλάδος: ΠΕ 02 Φιλολόγων ΕΙΔΙΚΗ ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΙΣΤΟΡΙΑΣ ΑΣΕΠ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΩΝ 2009 Κλάδος: ΠΕ 02 Φιλολόγων ΕΙΔΙΚΗ ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΙΣΤΟΡΙΑΣ Ερώτημα 1 Ο α) Στόχοι - να γνωρίσουν οι μαθητές το στρατηγικό σχέδιο του Περικλή και να το εντάξουν στο ευρύτερο ιστορικό πλαίσιο

Διαβάστε περισσότερα

Η στρατηγική πολύ µικρής κρατικής δύναµης: Η περίπτωση της Κύπρου

Η στρατηγική πολύ µικρής κρατικής δύναµης: Η περίπτωση της Κύπρου 1 Η στρατηγική πολύ µικρής κρατικής δύναµης: Η περίπτωση της Κύπρου Στο διεθνές σύστηµα δεν υπάρχουν µόνο οι µεγάλες δυνάµεις αλλά επίσης υπάρχουν µεσαίες, µικρές ή και πολύ µικρές δυνάµεις. Βέβαια η διαµόρφωση

Διαβάστε περισσότερα

600 π.χ. - 300 π.χ. Ο ΕΛΛΗΝΑΣ ΟΠΛΙΤΗΣ

600 π.χ. - 300 π.χ. Ο ΕΛΛΗΝΑΣ ΟΠΛΙΤΗΣ 600 π.χ. - 300 π.χ. Ο ΕΛΛΗΝΑΣ ΟΠΛΙΤΗΣ ΠΛΗΣΙΑΣΕ, ΝΥΞΕ ΜΕ ΤΗ ΜΑΚΡΙΑ ΛΟΓΧΗ Ή ΤΟ ΞΙΦΟΣ ΕΚ ΤΟΥ ΣΥΝΕΓΓΥΣ ΚΑΙ ΦΟΝΕΥΣΕ ΕΝΑΝ ΑΝΔΡΑ. ΑΝΤΙΤΑΞΕ ΠΕΛΜΑ ΣΤΟ ΠΕΛΜΑ, ΘΕΣΕ ΑΣΠΙΔΑ ΣΤΗΝ ΑΣΠΙΔΑ, ΠΡΟΤΑΞΕ ΛΟΦΙΟ ΣΤΟ ΛΟΦΙΟ, ΚΡΑΝΟΣ

Διαβάστε περισσότερα

Ξενοφῶντος Ἑλληνικά. Αρχαίοι Έλληνες Ιστοριογράφοι. Το θέμα Εισαγωγή Στόχοι Διαδικασία. Αξιολόγηση Πηγές. Σελίδα του καθηγητή

Ξενοφῶντος Ἑλληνικά. Αρχαίοι Έλληνες Ιστοριογράφοι. Το θέμα Εισαγωγή Στόχοι Διαδικασία. Αξιολόγηση Πηγές. Σελίδα του καθηγητή Εισαγωγή Στόχοι Διαδικασία Αρχαίοι Έλληνες Ιστοριογράφοι Αξιολόγηση Πηγές Ξενοφῶντος Ἑλληνικά Ιστοεξερευνητική προσέγγιση για τους μαθητές της Α Λυκείου Σελίδα του καθηγητή Γιώργος Γιαννικόπουλος Αιγός

Διαβάστε περισσότερα

Παρασκηνιακά παιχνίδια της Άγκυρας

Παρασκηνιακά παιχνίδια της Άγκυρας 1 Του Χρήστου Μηνάγια Παρασκηνιακά παιχνίδια της Άγκυρας 04 Απριλίου 2012 www.geostrategy.gr Στο άρθρο του συντάκτη του παρόντος, µε τίτλο «Εκβιασµοί, απειλές και αυθαιρεσίες από την Άγκυρα στην Ανατολική

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΦ. 4. ΟΙ ΑΡΑΒΙΚΕΣ ΚΑΤΑΚΤΗΣΕΙΣ ΚΑΙ ΟΙ ΣΥΝΕΠΕΙΕΣ

ΚΕΦ. 4. ΟΙ ΑΡΑΒΙΚΕΣ ΚΑΤΑΚΤΗΣΕΙΣ ΚΑΙ ΟΙ ΣΥΝΕΠΕΙΕΣ ΚΕΦ. 4. ΟΙ ΑΡΑΒΙΚΕΣ ΚΑΤΑΚΤΗΣΕΙΣ ΚΑΙ ΟΙ ΣΥΝΕΠΕΙΕΣ α. η αραβική εξάπλωση με την καθοδήγηση των δύο πρώτων χαλιφών οι Άραβες εισέβαλαν και κατέκτησαν σε σύντομο χρονικό διάστημα τις πλούσιες χώρες της Εγγύς

Διαβάστε περισσότερα

ΘΟΥΚΥΔΙΔΗΣ ΟΛΟΡΟΥ ΑΛΙΜΟΥΣΙΟΣ (460-395 π.χ.)

ΘΟΥΚΥΔΙΔΗΣ ΟΛΟΡΟΥ ΑΛΙΜΟΥΣΙΟΣ (460-395 π.χ.) ΘΟΥΚΥΔΙΔΗΣ ΟΛΟΡΟΥ ΑΛΙΜΟΥΣΙΟΣ (460-395 π.χ.) Ο ΙΔΡΥΤΗΣ ΤΗΣ ΕΠΙΣΤΗΜΗΣ ΤΗΣ ΙΣΤΟΡΙΑΣ Ο Μεγάλος επιστήμων, ιστορικός, πολιτικός και στρατηγός, γεννήθηκε στον Δήμο Αλλιμούντα (Άλιμος) της Αττικής. Ήταν γιος

Διαβάστε περισσότερα

για έρευνα και διάσωση στο Αιγαίο

για έρευνα και διάσωση στο Αιγαίο 1 6 Μαΐου 2011 www.geostrategy.gr Οι Τούρκοι αµφισβητούν τα δικαιώµατά µας για έρευνα και διάσωση στο Αιγαίο Του Χρήστου Μηνάγια Από 3 έως 5 Μαΐου 2011 οι τουρκικές ένοπλες δυνάµεις πραγµατοποίησαν τη

Διαβάστε περισσότερα

Οι Συρακούσες μέσα από τον Πλάτωνα και το Θουκυδίδη. Οβαλίδη Μελίνα Κατερίνα Νέζη

Οι Συρακούσες μέσα από τον Πλάτωνα και το Θουκυδίδη. Οβαλίδη Μελίνα Κατερίνα Νέζη Οι Συρακούσες μέσα από τον Πλάτωνα και το Θουκυδίδη. Κάντε Μία εργασία κλικ για των να επεξεργαστείτε : τον υπότιτλο του υποδείγματος Οβαλίδη Μελίνα Κατερίνα Νέζη 24/5/2011 Λατομεία και Ιστορία Τι μας

Διαβάστε περισσότερα

ΚΛΑΣΙΚΗ ΕΠΟΧΗ 480-323 π.χ. (5ος + 4ος αι.)

ΚΛΑΣΙΚΗ ΕΠΟΧΗ 480-323 π.χ. (5ος + 4ος αι.) ΚΛΑΣΙΚΗ ΕΠΟΧΗ 480-323 π.χ. (5ος + 4ος αι.) Ονομασία Υπεροχή συντελεστών & επιτευγμάτων Διαχρονική επιβίωση & πνευματική επιβολή στα μεταγενέστερα δημιουργήματα Διαμόρφωση αξιών- θεμελίων δυτικού πολιτισμού

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΛΟΠΟΝΝΗΣΙΑΚΟΣ ΠΟΛΕΜΟΣ

ΠΕΛΟΠΟΝΝΗΣΙΑΚΟΣ ΠΟΛΕΜΟΣ ΠΕΛΟΠΟΝΝΗΣΙΑΚΟΣ ΠΟΛΕΜΟΣ ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΗ ΑΝΤΙΠΑΛΩΝ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ - ΣΥΝΕΠΕΙΕΣ ΚΕΙΜΕΝΟ: Τχης (ΠΒ) Νικόλαος Γιοβανούδης Ο Πελοποννησιακός Πόλεμος(431-404 π.x.) υπήρξε αναμέτρηση έντονη, σύνθετη και πολυεπίπεδη.

Διαβάστε περισσότερα

Ορισµένες διαστάσεις της εξωτερικής πολιτικής της Γαλλίας

Ορισµένες διαστάσεις της εξωτερικής πολιτικής της Γαλλίας Ορισµένες διαστάσεις της εξωτερικής πολιτικής της Γαλλίας Τα κυριότερα χαρακτηριστικά της εξωτερικής πολιτικής της Γαλλίας είναι η συνέχεια στόχων και στρατηγικών επιλογών στη βάση των πολιτικών αντιλήψεων

Διαβάστε περισσότερα

Ερωτήσεις ανοικτού τύπου

Ερωτήσεις ανοικτού τύπου 3. Ξενοφών Γρύλλου Ερχιεύς Ερωτήσεις ανοικτού τύπου 1. Η ΖΩΗ ΤΟΥ 1. Να δώσετε βασικές πληροφορίες για την καταγωγή του Ξενοφώντα και για το οικογενειακό περιβάλλον µέσα στο οποίο µεγάλωσε. 2. Σε ποια εποχή

Διαβάστε περισσότερα

ΑΡΧΕΣ ΟΡΓΑΝΩΣΗΣ ΚΑΙ ΙΟΙΚΗΣΗΣ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ 1 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 3 Ο ΙΟΙΚΗΤΙΚΕΣ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΕΣ ( σελίδες σχολικού βιβλίου 123 127, έκδοση 2014 : σελίδες 118 122 ) 3.3 ιεύθυνση 3.3.1 Ηγεσία Βασικές έννοιες Οι επιχειρήσεις

Διαβάστε περισσότερα

Η ΜΑΧΗ ΤΗΣ ΚΡΗΤΗΣ ΚΑΙ Η ΑΝΤΙΣΤΑΣΗ ΤΟΥ ΛΑΟΥ ΤΗΣ ΟΙ ΓΥΝΑΙΚΕΣ ΣΤΗΝ ΑΝΤΙΣΤΑΣΗ

Η ΜΑΧΗ ΤΗΣ ΚΡΗΤΗΣ ΚΑΙ Η ΑΝΤΙΣΤΑΣΗ ΤΟΥ ΛΑΟΥ ΤΗΣ ΟΙ ΓΥΝΑΙΚΕΣ ΣΤΗΝ ΑΝΤΙΣΤΑΣΗ Η ΜΑΧΗ ΤΗΣ ΚΡΗΤΗΣ ΚΑΙ Η ΑΝΤΙΣΤΑΣΗ ΤΟΥ ΛΑΟΥ ΤΗΣ ΟΙ ΓΥΝΑΙΚΕΣ ΣΤΗΝ ΑΝΤΙΣΤΑΣΗ Η Μάχη της Κρήτης έχει µια ξεχωριστή θέση στη ροή των γεγονότων του Β' Παγκοσµίου Πολέµου. Ο Ελληνικός λαός στη Κρήτη, εγκαταλελειµµένος

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΟΡΡΗΤΟΣ ΦΑΚΕΛΟΣ ΤΟΥΡΚΙΑ

ΑΠΟΡΡΗΤΟΣ ΦΑΚΕΛΟΣ ΤΟΥΡΚΙΑ ΑΠΟΡΡΗΤΟΣ ΦΑΚΕΛΟΣ ΤΟΥΡΚΙΑ Η ΕΘΝΙΚΗ ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΗ ΤΗΣ ΤΟΥΡΚΙΑΣ Του Χρήστου Μηνάγια minagias@gmail.com, τηλ. 6948260485 Κυκλοφόρησε από τις Εκδόσεις ΚΑ ΜΟΣ (τηλ. 2310252320, Ερµού 48 Θεσσαλονίκη, Τ.Κ. 54623)

Διαβάστε περισσότερα

ΑΡΧΕΣ ΟΡΓΑΝΩΣΗΣ ΚΑΙ ΔΙΟΙΚΗΣΗΣ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ ΚΑΙ ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ. Κεφάλαιο 2 ο

ΑΡΧΕΣ ΟΡΓΑΝΩΣΗΣ ΚΑΙ ΔΙΟΙΚΗΣΗΣ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ ΚΑΙ ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ. Κεφάλαιο 2 ο ΑΡΧΕΣ ΟΡΓΑΝΩΣΗΣ ΚΑΙ ΔΙΟΙΚΗΣΗΣ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ ΚΑΙ ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ: ΝΙΚΟΛΑΟΣ Χ. ΤΖΟΥΜΑΚΑΣ ΟΙΚΟΝΟΜΟΛΟΓΟΣ Κεφάλαιο 2 ο Η Επιστήμη της Διοίκησης των Επιχειρήσεων 2.1. Εισαγωγικές έννοιες Ο επιστημονικός κλάδος

Διαβάστε περισσότερα

ΘΟΥΚΥΔΙΔΗΣ H ΕΠΟΧΗ ΤΟΥ Στην εποχή του Θουκυδίδη πραγματοποιείται ένα σπουδαίο γεγονός που έγινε βασική αιτία να εξασθενίσουν οι Αρχαίες Ελληνικές πόλεις καθώς να συντριβή το πολιτισμικό μεγαλείο της αρχαίας

Διαβάστε περισσότερα

7ος αι. 610 641 8 ος αι. ΗΡΑΚΛΕΙΟΣ. αποφασιστικοί αγώνες και μεταρρυθμίσεις

7ος αι. 610 641 8 ος αι. ΗΡΑΚΛΕΙΟΣ. αποφασιστικοί αγώνες και μεταρρυθμίσεις 7ος αι. 610 641 8 ος αι. ΗΡΑΚΛΕΙΟΣ αποφασιστικοί αγώνες και μεταρρυθμίσεις πώς διαχειρίστηκε ο Ηράκλειος τόσο τους κινδύνους που απειλούσαν τα σύνορα του ανατολικού ρωμαϊκού κράτους όσο και τα σοβαρά προβλήματα

Διαβάστε περισσότερα

ΑΡΧΑΪΚΗ ΕΠΟΧΗ 800 479 π.χ.

ΑΡΧΑΪΚΗ ΕΠΟΧΗ 800 479 π.χ. ΑΡΧΑΪΚΗ ΕΠΟΧΗ 800 479 π.χ. ΧΡΙΣΤΟΔΟΥΛΑΚΗΣ ΧΡΗΣΤΟΣ ΦΙΛΟΛΟΓΟΣ Ποιες ήταν οι αιτίες της διάσπασης του φυλετικού κράτους; Η αύξηση του πληθυσμού και η έλλειψη καλλιεργήσιμης γης. Η καταπίεση που ασκούσαν

Διαβάστε περισσότερα

Από τον ευρωβουλευτή του ΠΑ.ΣΟ.Κ. Ιωάννη Κουκιάδη, αντιπρόεδρο της. Επιτροπής Νοµικών Θεµάτων και Εσωτερικής Αγοράς

Από τον ευρωβουλευτή του ΠΑ.ΣΟ.Κ. Ιωάννη Κουκιάδη, αντιπρόεδρο της. Επιτροπής Νοµικών Θεµάτων και Εσωτερικής Αγοράς Από τον ευρωβουλευτή του ΠΑ.ΣΟ.Κ. Ιωάννη Κουκιάδη, αντιπρόεδρο της Επιτροπής Νοµικών Θεµάτων και Εσωτερικής Αγοράς εκδόθηκε η ακόλουθη ανακοίνωση µε αφορµή την τροπολογία που κατέθεσε ο ευρωβουλευτής της

Διαβάστε περισσότερα

2.2 Οργάνωση και ιοίκηση (Μάνατζµεντ -Management) 2.2.1. Βασικές έννοιες 2.2.2 Ιστορική εξέλιξη τον µάνατζµεντ.

2.2 Οργάνωση και ιοίκηση (Μάνατζµεντ -Management) 2.2.1. Βασικές έννοιες 2.2.2 Ιστορική εξέλιξη τον µάνατζµεντ. 2.2 Οργάνωση και ιοίκηση (Μάνατζµεντ -Management) 2.2.1. Βασικές έννοιες Έχει παρατηρηθεί ότι δεν υπάρχει σαφής αντίληψη της σηµασίας του όρου "διοίκηση ή management επιχειρήσεων", ακόµη κι από άτοµα που

Διαβάστε περισσότερα

Ά κύκλος Βιωµατικών Εργαστηρίων Συµβουλευτικής Σταδιοδροµίας µε θέµα: «Άγχος και Κατάθλιψη στην Εκπαίδευση και στην Εργασία»

Ά κύκλος Βιωµατικών Εργαστηρίων Συµβουλευτικής Σταδιοδροµίας µε θέµα: «Άγχος και Κατάθλιψη στην Εκπαίδευση και στην Εργασία» Περίληψη εισήγησης µε θέµα: Τι είναι άγχος και τι κατάθλιψη. Πώς εµφανίζονται στον εκπαιδευτικό και στον επαγγελµατικό χώρο. Το Άγχος και η Κατάθλιψη αποτελούν ίσως δύο από τις πιο πολυσυζητηµένες έννοιες

Διαβάστε περισσότερα

Αθλητικών Εγκαταστάσεων. ιοίκηση Αθλητικών Εγκαταστάσεων. Ασφάλεια. Σύστηµα Ασφάλειας. Τι είναι έκτακτη ανάγκη; Περιστατικά Έκτακτης Ανάγκης

Αθλητικών Εγκαταστάσεων. ιοίκηση Αθλητικών Εγκαταστάσεων. Ασφάλεια. Σύστηµα Ασφάλειας. Τι είναι έκτακτη ανάγκη; Περιστατικά Έκτακτης Ανάγκης ιοίκηση Αθλητικών Εγκαταστάσεων ιοίκηση Αθλητικών Εγκαταστάσεων Ένα αθλητικό κέντρο για να λειτουργεί οµαλά και αποτελεσµατικά χρειάζεται να ληφθούν υπόψη συγκεκριµένες λειτουργικές περιοχές Ασφάλεια Αθλητικών

Διαβάστε περισσότερα

ΔΕΙΓΜΑΤΙΚΟ ΕΞΕΤΑΣΤΙΚΟ ΔΟΚΙΜΙΟ ΠΡΟΑΓΩΓΙΚΩΝ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ

ΔΕΙΓΜΑΤΙΚΟ ΕΞΕΤΑΣΤΙΚΟ ΔΟΚΙΜΙΟ ΠΡΟΑΓΩΓΙΚΩΝ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΔΕΙΓΜΑΤΙΚΟ ΕΞΕΤΑΣΤΙΚΟ ΔΟΚΙΜΙΟ ΠΡΟΑΓΩΓΙΚΩΝ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ Μάθημα: Ιστορία Τάξη: Α Λυκείου Χρόνος εξέτασης: 2 ώρες και 30 λεπτά ΜΕΡΟΣ Α (20 μονάδες) Να απαντήσετε ΥΠΟΧΡΕΩΤΙΚΑ και στις δύο (2) ερωτήσεις. 1. Κάθε

Διαβάστε περισσότερα

Η Επιστήµη της Κοινωνιολογίας

Η Επιστήµη της Κοινωνιολογίας ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΠΡΩΤΟ Η Επιστήµη της Κοινωνιολογίας 1. Ορισµός και αντικείµενο της Κοινωνιολογίας 1.1. Κοινωνιολογία και κοινωνία Ερωτήσεις του τύπου «σωστό λάθος» Να χαρακτηρίσετε τις προτάσεις ως Σωστές ή Λανθασµένες,

Διαβάστε περισσότερα

2. Η ΒΑΣΙΛΕΙΑ ΤΟΥ ΗΡΑΚΛΕΙΟΥ (610-641). ΑΠΟΦΑΣΙΣΤΙΚΟΙ ΑΓΩΝΕΣ ΚΑΙ ΜΕΤΑΡΡΥΘΜΙΣΕΙΣ

2. Η ΒΑΣΙΛΕΙΑ ΤΟΥ ΗΡΑΚΛΕΙΟΥ (610-641). ΑΠΟΦΑΣΙΣΤΙΚΟΙ ΑΓΩΝΕΣ ΚΑΙ ΜΕΤΑΡΡΥΘΜΙΣΕΙΣ 2. Η ΒΑΣΙΛΕΙΑ ΤΟΥ ΗΡΑΚΛΕΙΟΥ (610-641). ΑΠΟΦΑΣΙΣΤΙΚΟΙ ΑΓΩΝΕΣ ΚΑΙ ΜΕΤΑΡΡΥΘΜΙΣΕΙΣ Συμπλήρωση κενών Να συμπληρώσετε τα κενά του αποσπάσματος, βάζοντας στην κατάλληλη θέση μία από τις ακόλουθες λέξεις (τρεις

Διαβάστε περισσότερα

Εισήγηση της ΓΓΠΠ Αγγέλας Αβούρη στην ενημερωτική συνάντηση για τη δημιουργία Οργανισμού Τουριστικής Ανάπτυξης (23-11-06)

Εισήγηση της ΓΓΠΠ Αγγέλας Αβούρη στην ενημερωτική συνάντηση για τη δημιουργία Οργανισμού Τουριστικής Ανάπτυξης (23-11-06) Εισήγηση της ΓΓΠΠ Αγγέλας Αβούρη στην ενημερωτική συνάντηση για τη δημιουργία Οργανισμού Τουριστικής Ανάπτυξης (23-11-06) Η χώρα μας είναι ένας από τους πλέον δημοφιλείς τουριστικούς προορισμούς παγκοσμίως.

Διαβάστε περισσότερα

Χωροταξικός Σχεδιασμός της Ανώτατης Εκπαίδευσης

Χωροταξικός Σχεδιασμός της Ανώτατης Εκπαίδευσης Χωροταξικός Σχεδιασμός της Ανώτατης Εκπαίδευσης (Εισήγηση προς την ΟΣΕΠ ΤΕΙ) ΕΙΣΑΓΩΓΙΚΑ Η «άναρχη» ανάπτυξη της Ανώτατης Εκπαίδευσης τα τελευταία χρόνια κυρίως λόγω της ίδρυσης νέων τμημάτων, παραρτημάτων

Διαβάστε περισσότερα

ΣΠΑΡΤΙΑΤΕΣ. Οδυσσέας Περαντζάκης

ΣΠΑΡΤΙΑΤΕΣ. Οδυσσέας Περαντζάκης ΣΠΑΡΤΙΑΤΕΣ Οδυσσέας Περαντζάκης Α 2 Η Σπάρτη ήταν πόλη-κράτος στην Αρχαία Ελλάδα. Ήταν χτισμένη στις όχθες του ποταμού Ευρώτα στη Λακωνία. Η Σπάρτη έχει μείνει γνωστή στην παγκόσμια ιστορία για τη στρατιωτική

Διαβάστε περισσότερα

Πρότυπα Ποιότητας (ISO - ISM)

Πρότυπα Ποιότητας (ISO - ISM) Ο ιεθνής Κώδικας ιαχείρισης της Ασφάλειας για την Ασφαλή Λειτουργία των Πλοίων και για την Πρόληψη της Ρύπανσης (ISM Code) είναι ένα διεθνές πρότυπο για την ασφαλή διαχείριση και λειτουργία των πλοίων

Διαβάστε περισσότερα

Αφ ενός στην ανάγκη περιορισμού και ελέγχου των οξύτατων προβλημάτων που αντιμετωπίζουν οι κάτοικοι, οι εργαζόμενοι και η ιδία ως περιοχή.

Αφ ενός στην ανάγκη περιορισμού και ελέγχου των οξύτατων προβλημάτων που αντιμετωπίζουν οι κάτοικοι, οι εργαζόμενοι και η ιδία ως περιοχή. Ομιλία Αντιπεριφερειάρχη Δυτικής Αττικής κ. Γ. Βασιλείου στην ανοικτή σύσκεψη-παρουσίαση του στρατηγικού σχεδίου ΔΥΤΙΚΗ ΑΤΤΙΚΗ 2020+ Πνευματικό Κέντρο Ασπροπύργου 25-5-2015 Σας καλωσορίζουμε σε μια ιδιαίτερη

Διαβάστε περισσότερα

ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΟ ΣΧΕΔΙΟ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΤΗΣ ΑΝΑΚΥΚΛΩΣΗΣ ΣΤΗΝ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑ ΠΕΛΟΠΟΝΝΗΣΟΥ

ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΟ ΣΧΕΔΙΟ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΤΗΣ ΑΝΑΚΥΚΛΩΣΗΣ ΣΤΗΝ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑ ΠΕΛΟΠΟΝΝΗΣΟΥ ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΟ ΣΧΕΔΙΟ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΤΗΣ ΑΝΑΚΥΚΛΩΣΗΣ ΣΤΗΝ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑ ΠΕΛΟΠΟΝΝΗΣΟΥ ΠΡΟΟΙΜΙΟ Η Στρατηγική της Περιφέρειας Πελοποννήσου για την ολοκληρωμένη διαχείριση των στερεών αποβλήτων στοχεύει αφενός στην υλοποίηση

Διαβάστε περισσότερα

Υπεύθυνη καθηγήτρια: κα. Π. Γιαννακοπούλου Μαθήτριες: Ασσάτωφ Άννα, Μιχαλιού Μαντώ, Αργύρη Μαρία, Τσαουσίδου - Πετρίτση Σοφία Τμήμα: Α3

Υπεύθυνη καθηγήτρια: κα. Π. Γιαννακοπούλου Μαθήτριες: Ασσάτωφ Άννα, Μιχαλιού Μαντώ, Αργύρη Μαρία, Τσαουσίδου - Πετρίτση Σοφία Τμήμα: Α3 Υπεύθυνη καθηγήτρια: κα. Π. Γιαννακοπούλου Μαθήτριες: Ασσάτωφ Άννα, Μιχαλιού Μαντώ, Αργύρη Μαρία, Τσαουσίδου - Πετρίτση Σοφία Τμήμα: Α3 Η Σπάρτη ήταν πόλη- κράτος στην Αρχαία Ελλάδα, χτισμένη στις όχθες

Διαβάστε περισσότερα

Διδακτική πρόταση 3: 1 Πώς οργανώνονταν οι άνθρωποι κατά την Αρχαϊκή Εποχή;

Διδακτική πρόταση 3: 1 Πώς οργανώνονταν οι άνθρωποι κατά την Αρχαϊκή Εποχή; Διδακτική πρόταση 3: 1 Πώς οργανώνονταν οι άνθρωποι κατά την Αρχαϊκή Εποχή; Ερωτήματα κλειδιά: 2 Ποιες ήταν οι σχέσεις ανάμεσα στις ομάδες; Ποιοι ήταν οι αρχηγοί των ομάδων; Σύνδεση με προηγούμενα μαθήματα

Διαβάστε περισσότερα

Η συμβολή του Θουκυδίδη στη διαμόρφωση των σύγχρονων Διεθνών Σχέσεων -μέσα από την υψηλή στρατηγική των αντιπάλων κατά τον Πελοποννησιακό Πόλεμο

Η συμβολή του Θουκυδίδη στη διαμόρφωση των σύγχρονων Διεθνών Σχέσεων -μέσα από την υψηλή στρατηγική των αντιπάλων κατά τον Πελοποννησιακό Πόλεμο Η συμβολή του Θουκυδίδη στη διαμόρφωση των σύγχρονων Διεθνών Σχέσεων -μέσα από την υψηλή στρατηγική των αντιπάλων κατά τον Πελοποννησιακό Πόλεμο Γεώργιος Λιάκουρης, Αντιστράτηγος ε.α, τ. Καθηγητής της

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΛΟΓΟΣ: 1 η σκηνή: στίχοι 1-82

ΠΡΟΛΟΓΟΣ: 1 η σκηνή: στίχοι 1-82 ΠΡΟΛΟΓΟΣ: 1 η σκηνή: στίχοι 1-82 1.Α. Ο ρόλος και η λειτουργία του Προλόγου ως δομικό στοιχείο της τραγωδίας: Ο πρόλογος μιας τραγωδίας αποτελεί τα πρώτο από τα απαγγελλόμενα μέρη και εκτελείται από τους

Διαβάστε περισσότερα

ΛΥΚΕΙΟ ΣΟΛΕΑΣ Σχολική χρονιά 2008-2009

ΛΥΚΕΙΟ ΣΟΛΕΑΣ Σχολική χρονιά 2008-2009 ΛΥΚΕΙΟ ΣΟΛΕΑΣ Σχολική χρονιά 2008-2009 ΓΡΑΠΤΕΣ ΠΡΟΑΓΩΓΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΙΟΥΝΙΟΥ 2009 ΜΑΘΗΜΑ: ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΑΞΗ: Α ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ: 2 Ιουνίου 2009 ΩΡΑ: 07:45 10:15 Το εξεταστικό δοκίμιο αποτελείται από τρία μέρη και

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 5 ο ΤΟ ΠΡΟΒΛΗΜΑ ΤΩΝ ΝΑΡΚΩΤΙΚΩΝ. 5.1 Εισαγωγή

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 5 ο ΤΟ ΠΡΟΒΛΗΜΑ ΤΩΝ ΝΑΡΚΩΤΙΚΩΝ. 5.1 Εισαγωγή ΚΕΦΑΛΑΙΟ 5 ο ΤΟ ΠΡΟΒΛΗΜΑ ΤΩΝ ΝΑΡΚΩΤΙΚΩΝ 5.1 Εισαγωγή Στην ενότητα αυτήν θα παρουσιάσουµε µία αναλυτική περιγραφή της γνώµης των Ευρωπαίων πολιτών σχετικά µε τα ναρκωτικά. Καθώς είναι γνωστό, στις µέρες

Διαβάστε περισσότερα

ΙΚΤΥΟ ΟΙΝΟΠΟΙΩΝ ΝΟΜΟΥ ΗΡΑΚΛΕΙΟΥ

ΙΚΤΥΟ ΟΙΝΟΠΟΙΩΝ ΝΟΜΟΥ ΗΡΑΚΛΕΙΟΥ ΙΚΤΥΟ ΟΙΝΟΠΟΙΩΝ ΝΟΜΟΥ ΗΡΑΚΛΕΙΟΥ Το ίκτυο Οινοποιών Νοµού Ηρακλείου ιδρύθηκε ως αστική µη κερδοσκοπική εταιρεία τον Νοέµβριο του 2006 και αποτελεί την κύρια συλλογική, συγκροτηµένη και συντονισµένη έκφραση

Διαβάστε περισσότερα

ΕΙΣΑΓΩΓΗ. Εισαγωγικά στην αρχαία Ελληνική ιστοριογραφία

ΕΙΣΑΓΩΓΗ. Εισαγωγικά στην αρχαία Ελληνική ιστοριογραφία ΕΙΣΑΓΩΓΗ Εισαγωγικά στην αρχαία Ελληνική ιστοριογραφία Ενδεικτικοί διδακτικοί στόχοι Οι διδακτικοί στόχοι για τη διδασκαλία της εισαγωγής προσδιορίζονται στο βιβλίο για τον καθηγητή, Αρχαίοι Έλληνες Ιστοριογράφοι,

Διαβάστε περισσότερα

ΓΕΩΓΡΑΦΟΙ ΣΤΗΝ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΑΓΟΡΑ ΕΡΓΑΣΙΑΣ: ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΑ ΚΑΙ ΠΡΟΟΠΤΙΚΕΣ

ΓΕΩΓΡΑΦΟΙ ΣΤΗΝ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΑΓΟΡΑ ΕΡΓΑΣΙΑΣ: ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΑ ΚΑΙ ΠΡΟΟΠΤΙΚΕΣ Ηµερίδα «Σπουδές στη Γεωγραφία και Προοπτικές Σταδιοδροµίας», Τµήµα Γεωγραφίας, Πανεπιστηµίου Αιγαίου, Αθήνα, 24 Φεβρουαρίου 2006. ΓΕΩΓΡΑΦΟΙ ΣΤΗΝ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΑΓΟΡΑ ΕΡΓΑΣΙΑΣ: ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΑ ΚΑΙ ΠΡΟΟΠΤΙΚΕΣ Παναγιώτης

Διαβάστε περισσότερα

ΙΣΤΟΡΙΑ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΟΜΑΔΑ ΠΡΩΤΗ

ΙΣΤΟΡΙΑ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΟΜΑΔΑ ΠΡΩΤΗ ΙΣΤΟΡΙΑ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΟΜΑΔΑ ΠΡΩΤΗ Α1 α. σχολικό βιβλίο, σελ. 46. Φεντερασιόν: ήταν μεγάλη πολυεθνική εργατική οργάνωση της Θεσσαλονίκης, με πρωτεργάτες σοσιαλιστές από την ανοικτή σε νέες ιδέες

Διαβάστε περισσότερα

Σ Η Μ Ε Ι Ω Μ Α ( ιά ιεραρχία ΓΕΕΘΑ) ΓΕΕΘΑ/Γραφείο Νοµικού Συµβούλου Αθήνα, 15 Φεβ 2007

Σ Η Μ Ε Ι Ω Μ Α ( ιά ιεραρχία ΓΕΕΘΑ) ΓΕΕΘΑ/Γραφείο Νοµικού Συµβούλου Αθήνα, 15 Φεβ 2007 Ρυµούλκηση στο Αιγαίο Κανονισµός 3577/92 της ΕΕ ιαφορά σε σχέση µε το SAR Λοιπές συναφείς επισηµάνσεις * Βασιλείου Γ. Μακρή, Στρατιωτικού ικαστή, Νοµικού Συµβούλου Γ.Ε.ΕΘ.Α * Το κείµενο που ακολουθεί συντάχθηκε

Διαβάστε περισσότερα

Η Έρευνα στα Ελληνικά Πανεπιστήµια και η Ευρωπαϊκή Πραγµατικότητα

Η Έρευνα στα Ελληνικά Πανεπιστήµια και η Ευρωπαϊκή Πραγµατικότητα Η Έρευνα στα Ελληνικά Πανεπιστήµια και η Ευρωπαϊκή Πραγµατικότητα Ιωάννης Π. Γεροθανάσης Καθηγητής Πανεπιστηµίου Ιωαννίνων Πρώην Πρύτανης Πανεπιστηµίου Ιωαννίνων Μέλος της Α ΙΠ Η ανώτατη εκπαίδευση, η

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΝΤΟΜΟ ΧΡΟΝΟΛΟΓΙΟ ΑΠΟ ΤΗΝ ΠΑΛΑΙΟΛΙΘΙΚΗ ΕΩΣ ΤΗ ΡΩΜΑΪΚΗ ΕΠΟΧΗ. Χρονολογία. 100.000 ως 20.000 10.000. 7000 ως 6000. Νεότερη

ΣΥΝΤΟΜΟ ΧΡΟΝΟΛΟΓΙΟ ΑΠΟ ΤΗΝ ΠΑΛΑΙΟΛΙΘΙΚΗ ΕΩΣ ΤΗ ΡΩΜΑΪΚΗ ΕΠΟΧΗ. Χρονολογία. 100.000 ως 20.000 10.000. 7000 ως 6000. Νεότερη ΣΥΝΤΟΜΟ ΧΡΟΝΟΛΟΓΙΟ ΑΠΟ ΤΗΝ ΠΑΛΑΙΟΛΙΘΙΚΗ ΕΩΣ ΤΗ ΡΩΜΑΪΚΗ ΕΠΟΧΗ Χρονολογία Ελλάδα - Αιγαίο 100.000 ως 20.000 Μέση και Νεότερη Παλαιολιθική 10.000 Μεσολιθική εποχή 7000 ως 6000 Έναρξη Νεολιθικής 5600 Μέση

Διαβάστε περισσότερα

ΟΡΓΑΝΩΣΗ & ΔΙΟΙΚΗΣΗ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ

ΟΡΓΑΝΩΣΗ & ΔΙΟΙΚΗΣΗ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ ΟΡΓΑΝΩΣΗ & ΔΙΟΙΚΗΣΗ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ Αναδημοσίευση από τις παρουσιάσεις Α) Η ΑΞΙΟΠΟΙΗΣΗ ΤΟΥ ΜΕΘΟΛΟΓΙΚΟΥ ΕΡΓΑΛΕΙΟΥ T SWOT ANALYSIS - Μάθημα: Πολεοδομική και Οικιστική Ανάπτυξη και Πολιτική Β) Βαγής Σαμαθρακής

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΙΜΕΝΟ ΘΑΝΑΤΙΚΗ ΠΟΙΝΗ

ΚΕΙΜΕΝΟ ΘΑΝΑΤΙΚΗ ΠΟΙΝΗ ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙ ΑΣ ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΕΣ ΑΠΟΛΥΤΗΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Σ ΕΝΙΑΙΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΤΡΙΤΗ 10 ΙΟΥΛΙΟΥ 2001 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙ ΕΙΑΣ: ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ ΚΕΙΜΕΝΟ ΘΑΝΑΤΙΚΗ ΠΟΙΝΗ Όλο και πιο συχνά κάνει την εµφάνισή

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΟΛΥΤΗΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΕΝΙΑΙΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΣΑΒΒΑΤΟ 1 ΙΟΥΝΙΟΥ 2002 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ: ΘΕΜΑΤΑ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΙΣΤΟΡΙΑΣ ΟΜΑ Α Α

ΑΠΟΛΥΤΗΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΕΝΙΑΙΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΣΑΒΒΑΤΟ 1 ΙΟΥΝΙΟΥ 2002 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ: ΘΕΜΑΤΑ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΙΣΤΟΡΙΑΣ ΟΜΑ Α Α ΑΠΟΛΥΤΗΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΕΝΙΑΙΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΣΑΒΒΑΤΟ 1 ΙΟΥΝΙΟΥ 2002 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ: ΘΕΜΑΤΑ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΙΣΤΟΡΙΑΣ ΟΜΑ Α Α ΘΕΜΑ Α1 α. Να περιγράψετε το πρόγραµµα του καθενός από

Διαβάστε περισσότερα

«καθορισμός μακροχρόνιων στόχων και σκοπών μιας επιχείρησης και ο. «διαμόρφωση αποστολής, στόχων, σκοπών και πολιτικών»

«καθορισμός μακροχρόνιων στόχων και σκοπών μιας επιχείρησης και ο. «διαμόρφωση αποστολής, στόχων, σκοπών και πολιτικών» ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΟ ΜΑΝΑΤΖΜΕΝΤ Ε.ΜΙΧΑΗΛΙΔΟΥ - 1 ΤΟΜΟΣ A ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΟ ΜΑΝΑΤΖΜΕΝΤ Τι είναι η στρατηγική; «καθορισμός μακροχρόνιων στόχων και σκοπών μιας επιχείρησης και ο προσδιορισμός των μέσων για την επίτευξη τους»

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΓΑΣΙΕΣ ΓΙΑ ΤΗ ΣΥΝΟΛΙΚΗ ΘΕΩΡΗΣΗ ΤΟΥ ΛΟΓΟΥ

ΕΡΓΑΣΙΕΣ ΓΙΑ ΤΗ ΣΥΝΟΛΙΚΗ ΘΕΩΡΗΣΗ ΤΟΥ ΛΟΓΟΥ ΕΡΓΑΣΙΕΣ ΓΙΑ ΤΗ ΣΥΝΟΛΙΚΗ ΘΕΩΡΗΣΗ ΤΟΥ ΛΟΓΟΥ 1. Να γράψετε ένα κείµενο, όπου θα αναφέρετε τα στοιχεία που συναγάγουµε για τη δοµή και τη λειτουργία της αθηναϊκής πολιτείας από τον «Ὑπὲρ Μαντιθέου» λόγο.

Διαβάστε περισσότερα

Κώστας Σημίτης Ομιλία στην εκδήλωση για την αίτηση ένταξης της Ελλάδας στο Ευρώ

Κώστας Σημίτης Ομιλία στην εκδήλωση για την αίτηση ένταξης της Ελλάδας στο Ευρώ Κώστας Σημίτης Ομιλία στην εκδήλωση για την αίτηση ένταξης της Ελλάδας στο Ευρώ Ζάππειο Μέγαρο, Αθήνα, 9 Μαρτίου 2000 Σήμερα είναι μια ιστορική στιγμή για την χώρα. Η αίτηση ένταξης στην ΟΝΕ σηματοδοτεί

Διαβάστε περισσότερα

Μακέτα εξωφύλλου - Σελιδοποίηση: Ευθύµης Δηµουλάς Επιμέλεια κειμένου - Διορθώσεις: Νέστορας Χούνος

Μακέτα εξωφύλλου - Σελιδοποίηση: Ευθύµης Δηµουλάς Επιμέλεια κειμένου - Διορθώσεις: Νέστορας Χούνος ...... Δημοσθένης Μακέτα εξωφύλλου - Σελιδοποίηση: Ευθύµης Δηµουλάς Επιμέλεια κειμένου - Διορθώσεις: Νέστορας Χούνος 2010 ΕΛΕΥΘΕΡΙΑ ΜΕΛΑ & EKΔOΣEIΣ «AΓKYPA» Δ.A. ΠAΠAΔHMHTPIOY A.B.E.E. Λάµπρου Κατσώνη

Διαβάστε περισσότερα

Γ Λυκείου Αρχαία θεωρητικής κατεύθυνσης. Αριστοτέλης

Γ Λυκείου Αρχαία θεωρητικής κατεύθυνσης. Αριστοτέλης 1 ηµ. Τζωρτζόπουλος ρ. Φιλοσοφίας Σχολικός Σύµβουλος ΠΕ02 Γ Λυκείου Αρχαία θεωρητικής κατεύθυνσης Αριστοτέλης Ενότητα 15η 1. Μετάφραση Γι αυτόν που ασχολείται µε το σύστηµα διακυβέρνησης, πιο ειδικά µε

Διαβάστε περισσότερα

Είναι µε µεγάλη χαρά που παρευρίσκοµαι στη. σηµερινή παρουσίαση των αποτελεσµάτων της. Έρευνας «Βουλευτικές Εκλογές 2006 Οι προτιµήσεις

Είναι µε µεγάλη χαρά που παρευρίσκοµαι στη. σηµερινή παρουσίαση των αποτελεσµάτων της. Έρευνας «Βουλευτικές Εκλογές 2006 Οι προτιµήσεις Υ...Τ. 18.3.09.35 Χαιρετισµός Υπουργού ικαιοσύνης και ηµοσίας Τάξεως Κ. Σοφοκλή Σοφοκλέους Στην παρουσίαση των Αποτελεσµάτων της Έρευνας µε θέµα: «Βουλευτικές Εκλογές 2006 Οι προτιµήσεις Φύλου των Κυπρίων

Διαβάστε περισσότερα

ΣΟΥΝ ΤΣΟΥ. Οι διακεκριμένοι καθηγητές Στρατηγικής Αθανάσιος Πλατιάς και Κωνσταντίνος. Δελτίο Τύπου. Εκδόσεις: Διαθέσιμο από:

ΣΟΥΝ ΤΣΟΥ. Οι διακεκριμένοι καθηγητές Στρατηγικής Αθανάσιος Πλατιάς και Κωνσταντίνος. Δελτίο Τύπου. Εκδόσεις: Διαθέσιμο από: ΣΟΥΝ ΤΣΟΥ Πολεμική Στρατηγική Κείμενα: Αθανάσιος Πλατιάς, Κωνσταντίνος Κολιόπουλος ISBN: 978-960-531-342-5 Τιμή: 18,02 ευρώ Σελίδες: 280 Σχήμα: 17 x 24 Γλώσσα: Ελληνικά, Ημερομηνία κυκλοφορίας: 2015 Εκδόσεις:

Διαβάστε περισσότερα

Η Συμβολή της Ποντοπόρου Ναυτιλίας στην Εγχώρια Οικονομία και Μελλοντικές Προοπτικές

Η Συμβολή της Ποντοπόρου Ναυτιλίας στην Εγχώρια Οικονομία και Μελλοντικές Προοπτικές Η Συμβολή της Ποντοπόρου Ναυτιλίας στην Εγχώρια Οικονομία και Μελλοντικές Προοπτικές Ονοματεπώνυμο: Τάσιος Ανδρέας Σειρά: 11 Επιβλέπων Καθηγητής: Παντουβάκης Άγγελος Δεκέμβριος 2014 ΣΚΟΠΟΣ ΤΗΣ ΔΙΠΛΩΜΑΤΙΚΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

Αίγυπτος, Βαβυλωνία : επιγραφές, έγγραφα. Σκοπός : απαθανάτιση : κατορθώµατα/επιτεύγµατα ηγεµόνων.

Αίγυπτος, Βαβυλωνία : επιγραφές, έγγραφα. Σκοπός : απαθανάτιση : κατορθώµατα/επιτεύγµατα ηγεµόνων. Ιστοριογραφία (περιγραφικός ορισµός): Επιστήµη γεγονότα : χρονολογική σειρά χρονική περίοδος κριτικός έλεγχος των πηγών ανάλυση αιτίων και συνθηκών Ιστορική αναδροµή Αίγυπτος, Βαβυλωνία : επιγραφές, έγγραφα.

Διαβάστε περισσότερα

Ο ΡΟΛΟΣ ΤΩΝ ΤΕΧΝΙΚΩΝ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΩΝ ΣΤΗΝ ΕΡΕΥΝΑ ΚΑΙ ΤΗΝ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΤΗΣ ΧΩΡΑΣ

Ο ΡΟΛΟΣ ΤΩΝ ΤΕΧΝΙΚΩΝ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΩΝ ΣΤΗΝ ΕΡΕΥΝΑ ΚΑΙ ΤΗΝ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΤΗΣ ΧΩΡΑΣ Ο ΡΟΛΟΣ ΤΩΝ ΤΕΧΝΙΚΩΝ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΩΝ ΣΤΗΝ ΕΡΕΥΝΑ ΚΑΙ ΤΗΝ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΤΗΣ ΧΩΡΑΣ Η σύγχρονη εποχή χαρακτηρίζεται από την ένταξη της επιστημονικής γνώσης στη διαδικασία ανάπτυξης προϊόντων. Η έρευνα ενσωματώνεται

Διαβάστε περισσότερα

ΟΛΠ Α.Ε. ΟΜΙΛΙΑ ΛΙΝΑΣ ΜΕΝΔΩΝΗ ΓΕΝΙΚΗΣ ΓΡΑΜΜΑΤΕΩΣ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟΥ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ & ΤΟΥΡΙΣΜΟΥ

ΟΛΠ Α.Ε. ΟΜΙΛΙΑ ΛΙΝΑΣ ΜΕΝΔΩΝΗ ΓΕΝΙΚΗΣ ΓΡΑΜΜΑΤΕΩΣ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟΥ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ & ΤΟΥΡΙΣΜΟΥ ΟΛΠ Α.Ε. ΟΜΙΛΙΑ ΛΙΝΑΣ ΜΕΝΔΩΝΗ ΓΕΝΙΚΗΣ ΓΡΑΜΜΑΤΕΩΣ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟΥ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ & ΤΟΥΡΙΣΜΟΥ ΣΤΗΝ ΕΚΔΗΛΩΣΗ ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗΣ ΤΟΥ MASTER PLAN ΤΗΣ ΠΟΛΙΤΙΣΤΙΚΗΣ ΑΚΤΗΣ ΠΕΙΡΑΙΑ ΤΡΙΤΗ 4 ΙΑΝΟΥΑΡΙΟΥ 2011 Ο.Λ.Π. Α.Ε. ΓΡΑΦΕΙΟ ΤΥΠΟΥ

Διαβάστε περισσότερα

Άρθρο του Σταμάτη Σουρμελή*

Άρθρο του Σταμάτη Σουρμελή* Άρθρο του Σταμάτη Σουρμελή* Το ζήτημα της αποτελεσματικής Διοίκησης - Ηγεσίας, απασχόλησε, απασχολεί και θα απασχολεί όλους εκείνους που επιδιώκουν την αποτελεσματικότητα, την προσωπική βελτίωση, την κοινωνική

Διαβάστε περισσότερα

Διοίκηση Ανθρώπινων Πόρων Ενότητα 7: Διοίκηση της ατομικής συμπεριφοράς στην εργασία

Διοίκηση Ανθρώπινων Πόρων Ενότητα 7: Διοίκηση της ατομικής συμπεριφοράς στην εργασία Διοίκηση Ανθρώπινων Πόρων Ενότητα 7: Διοίκηση της ατομικής συμπεριφοράς στην εργασία Δρ. Σερδάρης Παναγιώτης Τμήμα Διοίκησης Επιχειρήσεων (Κοζάνη) Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό υπόκειται σε

Διαβάστε περισσότερα

ΝΑ ΠΑΡΑΚΟΛΟΥΘΟΥΝ ΟΙ ΓΟΝΕΙΣ ΤΟΥΣ ΑΓΩΝΕΣ - ΠΡΟΠΟΝΗΣΕΙΣ; Να παρακολουθούν ή όχι οι γονείς τους επίσημους αγώνες;

ΝΑ ΠΑΡΑΚΟΛΟΥΘΟΥΝ ΟΙ ΓΟΝΕΙΣ ΤΟΥΣ ΑΓΩΝΕΣ - ΠΡΟΠΟΝΗΣΕΙΣ; Να παρακολουθούν ή όχι οι γονείς τους επίσημους αγώνες; ΝΑ ΠΑΡΑΚΟΛΟΥΘΟΥΝ ΟΙ ΓΟΝΕΙΣ ΤΟΥΣ ΑΓΩΝΕΣ - ΠΡΟΠΟΝΗΣΕΙΣ; Να παρακολουθούν ή όχι οι γονείς τους επίσημους αγώνες; Οι αλματώδεις πρόοδοι συνήθως αποδίδονται από τους γονείς στο ταλέντο και τα εξαιρετικά προσόντα

Διαβάστε περισσότερα

Η έννοια της κοινωνικής αλλαγής στη θεωρία του Tajfel. Ο Tajfel θεωρούσε ότι η κοινωνική ταυτότητα είναι αιτιακός παράγοντας κοινωνικής αλλαγής.

Η έννοια της κοινωνικής αλλαγής στη θεωρία του Tajfel. Ο Tajfel θεωρούσε ότι η κοινωνική ταυτότητα είναι αιτιακός παράγοντας κοινωνικής αλλαγής. Η έννοια της κοινωνικής αλλαγής στη θεωρία του Tajfel. Ο Tajfel θεωρούσε ότι η κοινωνική ταυτότητα είναι αιτιακός παράγοντας κοινωνικής αλλαγής. Τρεις κατηγορίες κοινωνικών καταστάσεων είναι για τον Tajfel

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΠΕ 02 ΦΙΛΟΛΟΓΩΝ ΜΕΤΑΦΡΑΣΗ

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΠΕ 02 ΦΙΛΟΛΟΓΩΝ ΜΕΤΑΦΡΑΣΗ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΠΕ 02 ΦΙΛΟΛΟΓΩΝ 1. Αρχαία Ελληνική Γλώσσα και Γραμματεία ΕΡΩΤΗΜΑ 1 ο Θουκυδίδης, Ιστορίαι Ζ,48 («Αλκιβιάδης δε κατοικίζειν») ΜΕΤΑΦΡΑΣΗ Ο δε Αλκιβιάδης είπε ή [:ισχυρίστηκε ] ότι οι (Αθηναίοι),

Διαβάστε περισσότερα

Το Δίκαιο, η Νομική Επιστήμη και η σημασία τους για τις Διεθνείς και Ευρωπαϊκές Σπουδές. Αναλυτικό διάγραμμα του μαθήματος της Δευτέρας 5/10/2015

Το Δίκαιο, η Νομική Επιστήμη και η σημασία τους για τις Διεθνείς και Ευρωπαϊκές Σπουδές. Αναλυτικό διάγραμμα του μαθήματος της Δευτέρας 5/10/2015 ΤΜΗΜΑ ΔΙΕΘΝΩΝ ΚΑΙ ΕΥΡΩΠΑΪΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ Εισαγωγή στο Διεθνές και Ευρωπαϊκό Δίκαιο Α εξάμηνο 2015/2016 Ν. Αθ. Κανελλοπούλου-Μαλούχου Αναπλ. Καθηγ. Συνταγματικού Δικαίου Το Δίκαιο, η Νομική Επιστήμη και η σημασία

Διαβάστε περισσότερα

3 ο Κ Ε Φ Α Λ Α Ι Ο Α. ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΚΛΕΙΣΤΟΥ ΤΥΠΟΥ

3 ο Κ Ε Φ Α Λ Α Ι Ο Α. ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΚΛΕΙΣΤΟΥ ΤΥΠΟΥ 3 ο Κ Ε Φ Α Λ Α Ι Ο ΙΟΙΚΗΤΙΚΕΣ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΕΣ Α. ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΚΛΕΙΣΤΟΥ ΤΥΠΟΥ Ερωτήσεις της µορφής «σωστό λάθος» Να χαρακτηρίσετε µε Σ (σωστό) ή µε Λ (λάθος) καθεµιά από τις παρακάτω προτάσεις. 1. Ένα ιδιωτικό

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΡΑΓΩΓΗ ΓΡΑΠΤΟΥ ΛΟΓΟΥ ΩΣ ΜΕΣΟ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΤΗΣ ΜΗ ΒΙΑΣ ΤΩΝ ΑΛΛΟΔΑΠΩΝ ΚΑΙ ΓΗΓΕΝΩΝ ΜΑΘΗΤΩΝ ΣΤΟ ΣΧΟΛΙΚΟ ΠΛΑΙΣΙΟ

ΠΑΡΑΓΩΓΗ ΓΡΑΠΤΟΥ ΛΟΓΟΥ ΩΣ ΜΕΣΟ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΤΗΣ ΜΗ ΒΙΑΣ ΤΩΝ ΑΛΛΟΔΑΠΩΝ ΚΑΙ ΓΗΓΕΝΩΝ ΜΑΘΗΤΩΝ ΣΤΟ ΣΧΟΛΙΚΟ ΠΛΑΙΣΙΟ ΠΑΡΑΓΩΓΗ ΓΡΑΠΤΟΥ ΛΟΓΟΥ ΩΣ ΜΕΣΟ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΤΗΣ ΜΗ ΒΙΑΣ ΤΩΝ ΑΛΛΟΔΑΠΩΝ ΚΑΙ ΓΗΓΕΝΩΝ ΜΑΘΗΤΩΝ ΣΤΟ ΣΧΟΛΙΚΟ ΠΛΑΙΣΙΟ Νικόλαος Χ. Μπέκας Greek classroom of Masterστην "Κοινωνική Παιδαγωγική και μάχη ενάντια στη νεανική

Διαβάστε περισσότερα

Θεωρητικές αρχές σχεδιασµού µιας ενότητας στα Μαθηµατικά. Ε. Κολέζα

Θεωρητικές αρχές σχεδιασµού µιας ενότητας στα Μαθηµατικά. Ε. Κολέζα Θεωρητικές αρχές σχεδιασµού µιας ενότητας στα Μαθηµατικά Ε. Κολέζα Α. Θεωρητικές αρχές σχεδιασµού µιας µαθηµατικής ενότητας: Βήµατα για τη συγγραφή του σχεδίου Β. Θεωρητικό υπόβαθρο της διδακτικής πρότασης

Διαβάστε περισσότερα

Δρ. Ευριπιδου Πολυκαρπος Παθολογος-Διαβητολογος C.D.A. College Limassol

Δρ. Ευριπιδου Πολυκαρπος Παθολογος-Διαβητολογος C.D.A. College Limassol Δρ. Ευριπιδου Πολυκαρπος Παθολογος-Διαβητολογος C.D.A. College Limassol ΧΕΙΜΕΡΙΝΟ ΕΞΑΜΗΝΟ 2014 θεμα: Ιστορικη Εξελιξη Αγωγης και Προαγωγης Υγειας. Η προαγωγη υγειας είναι συνδεδεμενη με τις αλλαγες που

Διαβάστε περισσότερα

Το ISIS καταρρέει. Λύση του δράματος ή εξάπλωση. της κρίση ;

Το ISIS καταρρέει. Λύση του δράματος ή εξάπλωση. της κρίση ; Το ISIS καταρρέει. Λύση του δράματος ή εξάπλωση Τετάρτη 30 Δεκεμβρίου 2015 της κρίση ; Του Γεωργίου Κ. Φίλη Ph.D.* Τη στιγμή αυτή οι τύχες του πολέμου τόσο στο Ιράκ όσο και στη Συρία φαίνεται να έχουν

Διαβάστε περισσότερα

e-seminars Διοικώ 1 Επαγγελματική Βελτίωση Seminars & Consulting, Παναγιώτης Γ. Ρεγκούκος, Σύμβουλος Επιχειρήσεων Εισηγητής Ειδικών Σεμιναρίων

e-seminars Διοικώ 1 Επαγγελματική Βελτίωση Seminars & Consulting, Παναγιώτης Γ. Ρεγκούκος, Σύμβουλος Επιχειρήσεων Εισηγητής Ειδικών Σεμιναρίων e-seminars Πρωτοποριακή Συνεχής Επαγγελματική και Προσωπική Εκπαίδευση Επαγγελματική Βελτίωση Διοικώ 1 e Seminars Copyright Seminars & Consulting Page 1 Περιεχόμενα 1. Τι είναι «διοίκηση» 2. Η «διοίκηση»

Διαβάστε περισσότερα

1966, σ.233. 1 Η. Βενέζη, Εμμανουήλ Τσουδερός, ο πρωθυπουργός της Μάχης της Κρήτης και η Εποχή του. Αθήναι,

1966, σ.233. 1 Η. Βενέζη, Εμμανουήλ Τσουδερός, ο πρωθυπουργός της Μάχης της Κρήτης και η Εποχή του. Αθήναι, 3 H ΚΥΒΕΡΝΗΣΗ ΣΤΗΝ ΕΞΟΡΙΑ Η Ελληνική Κυβέρνηση συνεχίζει τη δραστηριότητα της από το Κάιρο, πρώτο σταθμό της εξορίας της όπου έχει μεταφερθεί στα τέλη Μαΐου 1941 όταν αρχίζει η μάχη της Κρήτης. Στο πλαίσιο

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΓΑΣΙΑ 1 η ΜΕ ΘΕΜΑ: «Η ΑΡΧΗ ΤΟΥ ΑΠΑΡΑΒΙΑΣΤΟΥ ΤΗΣ ΑΝΘΡΩΠΙΝΗΣ ΑΞΙΑΣ» Ι ΑΣΚΩΝ ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ: κ. ΑΝ ΡΕΑΣ ΗΜΗΤΡΟΠΟΥΛΟΣ

ΕΡΓΑΣΙΑ 1 η ΜΕ ΘΕΜΑ: «Η ΑΡΧΗ ΤΟΥ ΑΠΑΡΑΒΙΑΣΤΟΥ ΤΗΣ ΑΝΘΡΩΠΙΝΗΣ ΑΞΙΑΣ» Ι ΑΣΚΩΝ ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ: κ. ΑΝ ΡΕΑΣ ΗΜΗΤΡΟΠΟΥΛΟΣ ΕΘΝΙΚΟ ΚΑΙ ΚΑΠΟ ΙΣΤΡΙΑΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΣΧΟΛΗ ΝΟΜΙΚΩΝ, ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΤΜΗΜΑ ΝΟΜΙΚΗΣ, ΤΟΜΕΑΣ ΗΜΟΣΙΟΥ ΙΚΑΙΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΩΝ ΣΠΟΥ ΩΝ ΗΜΟΣΙΟΥ ΙΚΑΙΟΥ ΜΑΘΗΜΑ: «ΣΥΝΤΑΓΜΑΤΙΚΟ

Διαβάστε περισσότερα

Περίληψη ιπλωµατικής Εργασίας

Περίληψη ιπλωµατικής Εργασίας Περίληψη ιπλωµατικής Εργασίας Θέµα: Εναλλακτικές Τεχνικές Εντοπισµού Θέσης Όνοµα: Κατερίνα Σπόντου Επιβλέπων: Ιωάννης Βασιλείου Συν-επιβλέπων: Σπύρος Αθανασίου 1. Αντικείµενο της διπλωµατικής Ο εντοπισµός

Διαβάστε περισσότερα

ΙΣΤΟΡΙΚΑ ΕΚΠΑΙ ΕΥΤΙΚΑ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ

ΙΣΤΟΡΙΚΑ ΕΚΠΑΙ ΕΥΤΙΚΑ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ ΙΣΤΟΡΙΚΑ ΕΚΠΑΙ ΕΥΤΙΚΑ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ ΙΣΤΟΡΙΚΟ ΚΕΝΤΡΟ ΜΕΛΕΤΗΣ ΚΑΙ ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗΣ Η ΜΑΧΗ ΤΟΥ ΜΑΡΑΘΩΝΑ 490 π.χ. Στην Ανατολική κεντρική Ελλάδα, στον κόλπο του Μαραθώνα έγινε μια μάχη το 490 π.χ που θεμελίωσε τον

Διαβάστε περισσότερα

Η αγορά τροφίμων ακολουθεί τη ζήτηση και η ζήτηση τις ενισχύσεις

Η αγορά τροφίμων ακολουθεί τη ζήτηση και η ζήτηση τις ενισχύσεις >> ΣΥΝΕΝΤΕΥΞΗ Φράντς Φίσλερ, πρώην Επίτροπος Γεωργίας της Ευρωπαϊκής Ένωσης Η αγορά τροφίμων ακολουθεί τη ζήτηση και η ζήτηση τις ενισχύσεις Επενδύσεις και συνεργασίες τα αντίδοτα στην κρίση Με την αποσύνδεση

Διαβάστε περισσότερα

Η επίδραση του ανθρώπινου παράγοντα στην εκµετάλλευση του τεχνικού δυναµικού. Δύο παραδείγµατα από την ιστορία του Πολεµικού Ναυτικού

Η επίδραση του ανθρώπινου παράγοντα στην εκµετάλλευση του τεχνικού δυναµικού. Δύο παραδείγµατα από την ιστορία του Πολεµικού Ναυτικού Η επίδραση του ανθρώπινου παράγοντα στην εκµετάλλευση του τεχνικού δυναµικού Δύο παραδείγµατα από την ιστορία του Πολεµικού Ναυτικού Η ψυχική δύναµη του ανθρώπου, αποτυπωµένη στον τρόπο που χειρίζεται

Διαβάστε περισσότερα

Κωπηλατώντας προς τη Δημοκρατία

Κωπηλατώντας προς τη Δημοκρατία Κωπηλατώντας προς τη Δημοκρατία «Η Αθήνα θα είναι αβύθιστη, μια πόλη που θα δαμάζει τα κύματα της θάλασσας» Μαντείο των Δελφών Το αθηναϊκό ναυτικό γεννιέται! Η αττική γη, περιτριγυρισμένη από θάλασσα,

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 12. ΙΟΙΚΗΤΗΣ ή ΙΕΥΘΥΝΤΗΣ ΝΑΥΤΙΚΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΑΣ

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 12. ΙΟΙΚΗΤΗΣ ή ΙΕΥΘΥΝΤΗΣ ΝΑΥΤΙΚΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΑΣ ΚΕΦΑΛΑΙΟ 12 ΙΟΙΚΗΤΗΣ ή ΙΕΥΘΥΝΤΗΣ ΝΑΥΤΙΚΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΑΣ Άρθρο : 1201. Ανάθεση καθηκόντων ιοικητού ή ιευθυντού. 1. Σε κάθε Ναυτική Υπηρεσία ξηράς ανεξάρτητη ή υποτεταγµένη και ανάλογα µε την αρµοδιότητα της

Διαβάστε περισσότερα

Παρέμβαση Α/ΓΕΕΘΑ στο Συμπόσιο «Energy Security and Defense»

Παρέμβαση Α/ΓΕΕΘΑ στο Συμπόσιο «Energy Security and Defense» Παρέμβαση Α/ΓΕΕΘΑ στο Συμπόσιο «Energy Security and Defense» ΘΕΜΑ: Η Θέση των Ενόπλων Δυνάμεων στο Νέο Περιβάλλον Ασφαλείας της Ανατολικής Μεσογείου Προκλήσεις και Απαντήσεις Κύριε Υπουργέ, κύριε πρόεδρε,

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ. Η ψυχολογία των αθλητών και η άμεση σχέση της με την προπόνηση και τη φυσικοθεραπεία

ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ. Η ψυχολογία των αθλητών και η άμεση σχέση της με την προπόνηση και τη φυσικοθεραπεία ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ 1. Κριτήρια Επιλογής Θέματος キ キ キ キ ενδιαφέρον απόκτηση γνώσεων και πληροφοριών διαμόρφωση απόψεων για το θέμα φιλομάθεια για τη ψυχολογία των αθλητών 2. Τίτλος της έρευνας Η ψυχολογία

Διαβάστε περισσότερα

Τίτλος Ειδικού Θεματικού Προγράμματος: «Διοίκηση, Οργάνωση και Πληροφορική για Μικρομεσαίες

Τίτλος Ειδικού Θεματικού Προγράμματος: «Διοίκηση, Οργάνωση και Πληροφορική για Μικρομεσαίες ΤΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΙΓΑΙΟΥ, ΒΑΣΙΚΟΣ ΠΑΡΑΓΟΝΤΑΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΤΟΥ ΑΙΓΑΙΟΠΕΛΑΓΙΤΙΚΟΥ ΧΩΡΟΥ Τίτλος Ειδικού Θεματικού Προγράμματος: «Διοίκηση, Οργάνωση και Πληροφορική για Μικρομεσαίες

Διαβάστε περισσότερα

TAK TAK ΕΡΧΟΝΤΑΙ ΟΙ ΠΕΡΣΕΣ! Σ ΕΦΑΓΑ, ΠΑΛΙΟΒΑΡΒΑΡΕ! Σ ΕΜΕΝΑ ΜΙΛΑΣ, ΣΚΟΥΛΗΚΙ ΑΘΗΝΑΙΕ;

TAK TAK ΕΡΧΟΝΤΑΙ ΟΙ ΠΕΡΣΕΣ! Σ ΕΦΑΓΑ, ΠΑΛΙΟΒΑΡΒΑΡΕ! Σ ΕΜΕΝΑ ΜΙΛΑΣ, ΣΚΟΥΛΗΚΙ ΑΘΗΝΑΙΕ; ΕΝΑ ΗΛΙΟΛΟΥΣΤΟ ΚΑΛΟΚΑΙΡΙΝΟ ΠΡΩΙΝΟ ΤΟΥ 490 Π.Χ., ΣΕ ΚΑΠΟΙΟ ΡΟΜΑΚΙ ΤΗΣ ΑΘΗΝΑΣ. TAK TAK Σ ΕΦΑΓΑ, ΠΑΛΙΟΒΑΡΒΑΡΕ! Σ ΕΜΕΝΑ ΜΙΛΑΣ, ΣΚΟΥΛΗΚΙ ΑΘΗΝΑΙΕ; ΕΡΧΟΝΤΑΙ ΟΙ ΠΕΡΣΕΣ! ΛΕΝΕ ΠΩΣ ΕΙΝΑΙ ΠΕΛΩΡΙΟΙ ΣΑΝ ΤΟΥΣ ΚΥΚΛΩΠΕΣ.

Διαβάστε περισσότερα

Ποδόσφαιρο, τι είναι?

Ποδόσφαιρο, τι είναι? ΟΜΑΔΙΚΗ ΤΑΚΤΙΚΗ Ποδόσφαιρο, τι είναι? επίθεση Κύκλος τεσσάρων φάσεων σκοράρισμα εναλλαγή + - παρεμπόδιση ανάπτυξης άμυνα ανάπτυξη + - εναλλαγή αποσόβηση σκοραρίσματος Στόχος του παιχνιδιού: Νίκη Ομαδικές

Διαβάστε περισσότερα

Αρχαία Ελληνική Ιστορία

Αρχαία Ελληνική Ιστορία Αρχαία Ελληνική Ιστορία Ενότητα 8: Αθηναϊκές εορτές Αρχιδάμειος πόλεμος Αγγελική Σύρκου Τμήμα Φιλολογίας Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό υπόκειται σε άδειες χρήσης Creative Commons. Για εκπαιδευτικό

Διαβάστε περισσότερα

Κυρίες και Κύριοι, Σας ευχαριστώ πάρα πολύ για την τιμή που μου κάνετε να απευθύνω χαιρετισμό στο συνέδριό σας για την «Οικογένεια στην κρίση», για

Κυρίες και Κύριοι, Σας ευχαριστώ πάρα πολύ για την τιμή που μου κάνετε να απευθύνω χαιρετισμό στο συνέδριό σας για την «Οικογένεια στην κρίση», για Κυρίες και Κύριοι, Σας ευχαριστώ πάρα πολύ για την τιμή που μου κάνετε να απευθύνω χαιρετισμό στο συνέδριό σας για την «Οικογένεια στην κρίση», για ένα τόσο εξαιρετικά σημαντικό θέμα που αγγίζει και αφορά

Διαβάστε περισσότερα

ΚΥΠΡΟΣ. ακόμα υπό κατοχή ακόμα διαιρεμένη 1974-2014

ΚΥΠΡΟΣ. ακόμα υπό κατοχή ακόμα διαιρεμένη 1974-2014 ΚΥΠΡΟΣ ακόμα υπό κατοχή ακόμα διαιρεμένη 1974-2014 ΦΩΤΟ: Κάτια Χριστοδούλου 1974-2014 ΚΥΠΡΟΣ ΑΚΟΜΑ ΥΠΟ ΚΑΤΟΧΗ, ΑΚΟΜΑ ΔΙΑΙΡΕΜΕΝΗ Τα αποτελέσματα της στρατιωτικής εισβολής της Τουρκίας στην Κύπρο το 1974

Διαβάστε περισσότερα

Ενδεικτικές απαντήσεις στα θέματα της Ιστορίας. κατεύθυνσης των Πανελλαδικών εξετάσεων 2014

Ενδεικτικές απαντήσεις στα θέματα της Ιστορίας. κατεύθυνσης των Πανελλαδικών εξετάσεων 2014 Θέμα Α1 Ενδεικτικές απαντήσεις στα θέματα της Ιστορίας κατεύθυνσης των Πανελλαδικών εξετάσεων 2014 ΟΜΑΔΑ ΠΡΩΤΗ Α) Με τη βιομηχανική επανάσταση καθώς η κατοχή γης έπαυε προοδευτικά να είναι πηγή εξουσίας

Διαβάστε περισσότερα

ΓΕΝΙΚΟ ΕΠΙΤΕΛΕΙΟ ΕΘΝΙΚΗΣ ΑΜΥΝΑΣ ΑΡΧΗΓΟΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΤΗΡΙΕΣ ΟΔΗΓΙΕΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΠΟΡΕΙΑ ΤΩΝ ΕΔ ΣΕ ΜΙΑ ΕΠΟΧΗ ΠΡΟΚΛΗΣΕΩΝ

ΓΕΝΙΚΟ ΕΠΙΤΕΛΕΙΟ ΕΘΝΙΚΗΣ ΑΜΥΝΑΣ ΑΡΧΗΓΟΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΤΗΡΙΕΣ ΟΔΗΓΙΕΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΠΟΡΕΙΑ ΤΩΝ ΕΔ ΣΕ ΜΙΑ ΕΠΟΧΗ ΠΡΟΚΛΗΣΕΩΝ ΓΕΝΙΚΟ ΕΠΙΤΕΛΕΙΟ ΕΘΝΙΚΗΣ ΑΜΥΝΑΣ ΑΡΧΗΓΟΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΤΗΡΙΕΣ ΟΔΗΓΙΕΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΠΟΡΕΙΑ ΤΩΝ ΕΔ ΣΕ ΜΙΑ ΕΠΟΧΗ ΠΡΟΚΛΗΣΕΩΝ ΦΕΒΡΟΥΑΡΙΟΣ 2012 Ένας στρατηγός είναι τόσο καλός ή τόσο κακός όσο τον κάνουν τα στρατιωτικά

Διαβάστε περισσότερα

ΣΤΟΡΙΑ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΚΑΙ ΕΣΠΕΡΙΝΟΥ ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ

ΣΤΟΡΙΑ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΚΑΙ ΕΣΠΕΡΙΝΟΥ ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ ΣΤΟΡΙΑ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΚΑΙ ΕΣΠΕΡΙΝΟΥ ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ Απαραίτητη προϋπόθεση για την κατανόηση του μαθήματος είναι η διδασκαλία της ύλης χωρίς χάσματα και ασυνέχειες. Η αποσπασματικότητα δεν επιτρέπει στους μαθητές

Διαβάστε περισσότερα

Αρχαία Ελληνική Ιστορία

Αρχαία Ελληνική Ιστορία Αρχαία Ελληνική Ιστορία Ενότητα 10: Ανάκαμψη της Αθήνας - Αγησίλαος Αγγελική Σύρκου Τμήμα Φιλολογίας Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό υπόκειται σε άδειες χρήσης Creative Commons. Για εκπαιδευτικό

Διαβάστε περισσότερα

Η ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΑΔΑ (από το 1100 ως το 323 π.χ.) 1600-1100π.Χ.:Πρωτοϊστορική περίοδος που οδηγεί στο μυκηναϊκό πολιτισμό.

Η ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΑΔΑ (από το 1100 ως το 323 π.χ.) 1600-1100π.Χ.:Πρωτοϊστορική περίοδος που οδηγεί στο μυκηναϊκό πολιτισμό. Ομηρική εποχή Η ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΑΔΑ (από το 1100 ως το 323 π.χ.) ΕΙΣΑΓΩΓΗ: 1600-1100π.Χ.:Πρωτοϊστορική περίοδος που οδηγεί στο μυκηναϊκό πολιτισμό. 1100 π.χ.: Εναρξη της ελληνικής ιστορίας. 11 ος 9 ος αιώνας:οι

Διαβάστε περισσότερα

ΧΑΙΡΕΤΙΣΜΟΣ ΥΜΑΘ ΣΤΟ ΣΥΝΕΔΡΙΟ ΤΟΥ ECONOMIST ΜΕ ΘΕΜΑ «ΕΠΙΤΑΧΥΝΟΝΤΑΣ ΤΗΝ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΚΑΙ ΤΗΝ ΑΝΤΑΓΩΝΙΣΤΙΚΟΤΗΤΑ» (07-02-2013)

ΧΑΙΡΕΤΙΣΜΟΣ ΥΜΑΘ ΣΤΟ ΣΥΝΕΔΡΙΟ ΤΟΥ ECONOMIST ΜΕ ΘΕΜΑ «ΕΠΙΤΑΧΥΝΟΝΤΑΣ ΤΗΝ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΚΑΙ ΤΗΝ ΑΝΤΑΓΩΝΙΣΤΙΚΟΤΗΤΑ» (07-02-2013) 1 ΧΑΙΡΕΤΙΣΜΟΣ ΥΜΑΘ ΣΤΟ ΣΥΝΕΔΡΙΟ ΤΟΥ ECONOMIST ΜΕ ΘΕΜΑ «ΕΠΙΤΑΧΥΝΟΝΤΑΣ ΤΗΝ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΚΑΙ ΤΗΝ ΑΝΤΑΓΩΝΙΣΤΙΚΟΤΗΤΑ» (07-02-2013) Κύριε Υπουργέ Αγροτικής Ανάπτυξης και Τροφίμων, φίλε Θανάση Τσαυτάρη, Υψηλοί προσκεκλημένοι,

Διαβάστε περισσότερα