` 1.ΘΕΩΡΗΤΙΚΟ ΜΕΡΟΣ 1

Σχετικά έγγραφα
ΠΑΡΑΣΚΕΥΗ ΠΟΛΥΜΕΡΟΥΣ ΦΥΛΛΟΥ ΑΜΥΛΟΥ ΑΠΟ ΑΜΥΛΟ ΠΑΤΑΤΑΣ

ΑΜΥΛΟ Ζελατινοποίηση αμύλου. Άσκηση 4 η Εργαστήριο Χημείας και Τεχνολογίας Τροφίμων

Σύντομη περιγραφή του πειράματος

Προχοϊδα: Μετράει τον όγκο ενός υγρού (ή διαλύµατος) µε ακρίβεια 0,1 ml και συνήθως έχει χωρητικότητα από 10 έως 250 ml.

ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΟΣ ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΟΣ ΕΥΡΩΠΑΪΚΗΣ ΟΛΥΜΠΙΑΔΑΣ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ - EUSO 2009 ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΜΑΘΗΤΩΝ ΧΗΜΕΙΑ

ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΗ ΑΣΚΗΣΗ: ΠΑΡΑΣΚΕΥΗ ΣΑΠΟΥΝΙΟΥ. Η εργαστηριακή αυτή άσκηση πραγματοποιήθηκε στο ΕΚΦΕ Ιωαννίνων

ΟΙ ΕΠΙΠΤΩΣΕΙΣ ΤΗΣ ΟΞΙΝΗΣ ΒΡΟΧΗΣ ΣΤΟ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ

Εργαστηριακή άσκηση 1: ΠΑΡΑΓΟΝΤΕΣ ΠΟΥ ΕΠΗΡΕΑΖΟΥΝ ΤΗΝ ΤΑΧΥΤΗΤΑ ΔΙΑΛΥΣΗΣ

ΤΟΠΙΚΟΣ ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΟΣ EUSO 2017 ΧΗΜΕΙΑ

Σύντομη περιγραφή του πειράματος

FeCl 3(aq) + 6NH 4 SCN (aq) (NH 4 ) 3 [Fe(SCN) 6 ] (aq) +3NH 4 Cl (aq) (1) ή FeCl 4

ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΟ ΚΕΝΤΡΟ ΦΥΣΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ Ν. ΜΑΓΝΗΣΙΑΣ ( Ε.Κ.Φ.Ε ) ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ

ΘΕΩΡΗΤΙΚΟ ΜΕΡΟΣ. Ένζυµα

Πολυμερή: Σύνθεση του Nylon 6,10

ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΟ ΚΕΝΤΡΟ ΦΥΣΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ Ν. ΜΑΓΝΗΣΙΑΣ ( Ε.Κ.Φ.Ε ) ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ

Παρασκευή σαπουνιού από ελαιόλαδο και υδροξείδιο του νατρίου.

αποτελούν το 96% κ.β Ποικιλία λειτουργιών

Όξινη μορφή Ουδέτερη μορφή αλκαλική μορφή ή zwitterion

ΤΟΠΙΚΟΣ ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΟΣ EUSO 2014 ΧHMEIA. 7 Δεκεμβρίου 2013 ΛΥΚΕΙΟ :... ΟΜΑΔΑ ΜΑΘΗΤΩΝ: ΜΟΝΑΔΕΣ:

Επίδραση των οξέων στα μέταλλα και το μάρμαρο

ΦΥΛΛΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ. Προχοϊδα: Μετράει τον όγκο ενός υγρού (ή διαλύµατος) µε ακρίβεια 0,1 ml και µπορεί να έχει χωρητικότητα από 10 έως 250 ml.

Απομόνωση Καζεΐνης ΆΣΚΗΣΗ 6 Η ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΧΗΜΕΙΑΣ & ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ ΤΡΟΦΙΜΩΝ

3002 Προσθήκη βρωµίου στο φουµαρικό οξύ προς mesoδιβρωµοηλεκτρικό

Ταχύτητα χημικής αντίδρασης και παράγοντες που την επηρεάζουν

ΙΣΟΡΡΟΠΙΕΣ ΜΕ ΑΝΘΡΑΚΙΚΑ ΙΟΝΤΑ

Σύντομη περιγραφή του πειράματος

Βιολογία Γενικής Παιδείας Β Λυκείου

4014 ιαχωρισµός των εναντιοµερών (R)- και (S)- 2,2 διυδροξυ-1,1 -διναφθαλινίων ((R)- και (S)-1,1-δι-2- ναφθολών)

στις Φυσικές Επιστήμες Ονοματεπώνυμα:

Edited by Jimlignos. 0 ph οξέος < 7 ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΕΣ ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ

ΕΚΦΕ ΣΕΡΡΩΝ EUSO η Ευρωπαϊκή Ολυµπιάδα Επιστηµών ΤΟΠΙΚΟΣ ΜΑΘΗΤΙΚΟΣ ΙΑΓΩΝΙΣΜΟΣ ΠΕΙΡΑΜΑΤΩΝ ΧΗΜΕΙΑΣ. Σύνολο µορίων: ΣΧΟΛΕΙΟ:..

Καθηγητής : ΓΕΩΡΓΙΟΣ ΔΑΝΙΗΛ ΠΛΑΪΝΑΚΗΣ. Χημεία. Εργαστηριακή άσκηση ΑΣΠΡΟΠΥΡΓΟΣ

Τα χημικά στοιχεία που είναι επικρατέστερα στους οργανισμούς είναι: i..

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 4. Άσκηση: Αναπνοή

1004 Νίτρωση του πυριδινο-ν-οξειδίου σε 4-νιτροπυριδινο-Νοξείδιο

1ο και 2ο ΕΚΦΕ Ηρακλείου ΤΟΠΙΚΟΣ ΠΡΟΚΡΙΜΑΤΙΚΟΣ ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΟΣ ΕΥΡΩΠΑΪΚΗΣ ΟΛΥΜΠΙΑΔΑΣ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ - EUSO Σάββατο 3 Δεκεμβρίου 2017

Τοπικός Μαθητικός Διαγωνισμός EUSO

ΠΕΙΡΑΜΑΤΙΚΗ ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΑ ΣΤΗ ΧΗΜΕΙΑ. Ονοματεπώνυμο μαθητών

ΤΜΗΜΑ ΤΕΧΝΟΛΟΓΩΝ ΓΕΩΠΟΝΩΝ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑΣ ΦΥΤΩΝ. Ανίχνευση αμύλου σε φυτικούς ιστούς με διάλυμα ιωδίου. ΔΗΜΟΥ ΔΗΜΗΤΡΑ Δρ.

Ε.Κ.Φ.Ε. ΔΙ.Δ.Ε Α ΑΘΗΝΑΣ ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΟΛΥΜΠΙΑΔΑ ΦΥΣΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ 2016 ΠΡΟΚΑΤΑΡΚΤΙΚΟΣ ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΟΣ ΣΤΗ ΧΗΜΕΙΑ

Στόχοι της εργαστηριακής άσκησης

KΕΦΑΛΑΙΟ 1ο Χημική σύσταση του κυττάρου. Να απαντήσετε σε καθεμιά από τις παρακάτω ερωτήσεις με μια πρόταση:

6 Δεκεμβρίου 2014 ΛΥΚΕΙΟ :... ΟΜΑΔΑ ΜΑΘΗΤΩΝ: ΜΟΝΑΔΕΣ:

Όγδοη Διάλεξη Οξέα - Βάσεις - Άλατα

-Η συγκράτηση νερού από διάφορα υλικά, ουσίες και ενώσεις είναι ένα θέμα με μεγάλο τεχνολογικό ενδιαφέρον. Και αυτό γιατί το αν υπάρχει ή όχι υγρασία

Θρεπτικές ύλες Τρόφιµα - Τροφή

Άσκηση 3η. Μέθοδοι Διαχωρισμού. Τμήμα ΔΕΑΠΤ - Εργαστήριο Γενικής Χημείας

ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΕΣ ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΧΗΜΕΙΑΣ Β ΤΑΞΗΣ ΛΥΚΕΙΟΥ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙ ΕΙΑΣ

ΕΚΦΕ ΗΛΙΟΥΠΟΛΗΣ. Για τη Β ΛΥΚΕΙΟΥ. Περιεχόμενα ασκήσεων ΑΝΙΧΝΕΥΣΗ ΠΡΩΤΕΪΝΩΝ στο συκώτι, στο γάλα κ.α τρόφιμα

Χημικές αντιδράσεις Χημική εξίσωση ΦΥΛΛΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ

Σύντομη περιγραφή του πειράματος. Διδακτικοί στόχοι του πειράματος

Παρασκευή και μικροσκοπική παρατήρηση νωπού παρασκευάσματος αμυλόκοκκων

3033 Σύνθεση του ακετυλενοδικαρβοξυλικού οξέος από το µεσοδιβρωµοηλεκτρικό

ΕΡΓΑΣΙΑ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ 3.1 ΕΝΕΡΓΕΙΑ ΚΑΙ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΙ

ΣΥΜΠΥΚΝΩΣΗ: αφαίρεση ενός μορίου νερού - σύνθεση ενός διμερούς ΥΔΡΟΛΥΣΗ : προσθήκη ενός μορίου νερού - διάσπαση του διμερούς στα συστατικά του

ΣΤΟΙΧΕΙΩΔΗ ΜΕΤΡΑ ΑΣΦΑΛΕΙΑΣ ΣΤΟ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ

ΑΣΚΗΣΗ 8 Η. ΕΝΖΥΜΑ ΠΑΡΑΣΚΕΥΗ ΠΡΟΪΟΝΤΟΣ ΟΞΥΓΑΛΑΚΤΙΚΗΣ ΖΥΜΩΣΗΣ. Εργαστήριο Χημείας & Τεχνολογίας Τροφίμων

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑ ΚΑΙ ΑΡΧΕΣ ΠΑΡΑΣΚΕΥΗΣ ΤΡΟΦΙΜΩΝ ΑΜΥΛΟ ΚΑΙ ΑΡΤΟΣΚΕΥΑΣΜΑΤΑ

ΤΟΠΙΚΟΣ ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΟΣ EUSO 2016 ΧΗΜΕΙΑ. 5 - Δεκεμβρίου Ερρίκος Γιακουμάκης

ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΕΣ ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΧΗΜΕΙΑΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ

1.5 Αλκένια - αιθένιο ή αιθυλένιο

ΧΗΜΕΙΑ Γ' ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ. + SO 4 Βάσεις είναι οι ενώσεις που όταν διαλύονται σε νερό δίνουν ανιόντα υδροξειδίου (ΟΗ - ). NaOH Na

Μελέτη προσδιορισµού δοµής

ΕΥΡΩΠΑΙΚΗ ΟΛΥΜΠΙΑΔΑ ΦΥΣΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ 2013 ΠΡΟΚΑΤΑΡΚΤΙΚΟΣ ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΟΣ ΣΤΗ ΧΗΜΕΙΑ. Στοιχεία Διαγωνιζόμενων

Οι βάσεις 65. Εκπαιδευτικός Οργανισμός δ. τσιάρας & σια ε.ε.

ΘΕΩΡΗΤΙΚΟ ΜΕΡΟΣ. Προκριματικός Διαγωνισμός για τη 15 η Ευρωπαϊκή Ολυμπιάδα Επιστημών - EUSO 2017 Εξέταση στη Χημεία Σάββατο 10/12/2016

Συζητείστε και περιγράψτε την πορεία ενός πειράµατος για να ελέγξετε αν οι προβλέψεις σας είναι σωστές:

ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΧΗΜΕΙΑΣ Β ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ

ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΑ ΚΕΝΤΡΑ ΦΥΣΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΑΝΑΤΟΛΙΚΗΣ ΑΤΤΙΚΗΣ. Ευρωπαϊκή Ολυμπιάδα Φυσικών Επιστημών Τοπικός διαγωνισμός στη Βιολογία

Πρόταση Φύλλου Εργασίας για την εργαστηριακή άσκηση «Μελετώντας το περιεχόμενο τού χυμού του πορτοκαλιού»

ΠΡΟΚΡΙΜΑΤΙΚΟΣ ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΟΣ

Συντάκτης: Τζαμτζής Αθανάσιος Σελίδα 1

Προσδιορισµός βιταµίνης C σε χυµούς φρούτων και λαχανικών και µελέτη διάφορων παραγόντων που επιδρούν στη ποσότητα της

Επιχάλκωση μεταλλικού αντικειμένου και συγκεκριμένα ενός μικρού ελάσματος αλουμινίου με τη μέθοδο της γαλβανοπλαστικής επιμετάλλωσης.

Το χρώμα του μπλε της θυμόλης σε διαφορετικές τιμές ph

Σύντομη περιγραφή του πειράματος. Διδακτικοί στόχοι του πειράματος

2H O 2H O O ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΑ ΚΕΝΤΡΑ ΦΥΣΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΝΕΑΣ ΙΩΝΙΑΣ - ΧΑΛΑΝΔΡΙΟΥ

Για την Ασφάλειά µας: Ε.Κ.Φ.Ε. Νέας Ιωνίας

ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΟ ΚΕΝΤΡΟ ΦΥΣΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ Ν. ΜΑΓΝΗΣΙΑΣ ( Ε.Κ.Φ.Ε ) ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ

Κεφάλαιο 3 ΜΕΤΑΒΟΛΙΣΜΟΣ

3011 Σύνθεση του ερυθρο-9,10-διυδροξυστεατικού οξέος από ελαϊκό οξύ

2013 Αντίδραση του κινναµωµικού οξέος µε θειονυλο χλωρίδιο προς το κινναµοϋλο χλωρίδιο

Γεωργική Χημεία Εργαστηριακές ασκήσεις

Εργαστηριακή άσκηση 4: ΠΑΡΑΣΚΕΥΗ ΙΑΛΥΜΑΤΟΣ ΟΡΙΣΜΕΝΗΣ ΣΥΓΚΕΝΤΡΩΣΗΣ - ΑΡΑΙΩΣΗ ΙΑΛΥΜΑΤΩΝ

Δ. Μείωση του αριθμού των μικροοργανισμών 4. Να αντιστοιχίσετε τα συστατικά της στήλης Ι με το ρόλο τους στη στήλη ΙΙ

ΤΙΤΛΟΣ ΑΣΚΗΣΗΣ : Παρασκευή και ιδιότητες ρυθμιστικών διαλυμάτων Τάξη : Γ Λυκείου, Χημεία κατ/νσης

ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΟ ΚΕΝΤΡΟ ΦΥΣΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΣΕΡΡΩΝ ΧΗΜΕΙΑΣ ΣΧΟΛΕΙΟ:.

Διάσπαση του ανθρακικού ασβεστίου με θέρμανση σε υψηλή θερμοκρασία προς οξείδιο του ασβεστίου και διοξείδιο του άνθρακα.

Γενική Χημεία. Νίκος Ξεκουκουλωτάκης Επίκουρος Καθηγητής

ΠΑΡΑΓΟΝΤΕΣ ΠΟΥ ΕΠΗΡΕΑΖΟΥΝ ΤΗΝ ΤΑΧΥΤΗΤΑ ΔΙΑΛΥΣΗΣ

ENOTHTA 1 η ΟΞΕΑ ΒΑΣΕΙΣ ΑΛΑΤΑ

ΓΕΩΡΓΙΚΗ ΧΗΜΕΙΑ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ

ΘΕΜΑΤΑ ΧΗΜΕΙΑΣ ΤΟΠΙΚΟΥ ΙΑΓΩΝΙΣΜΟΥ EUSO 2009

Επίδραση της συγκέντρωσης στην ταχύτητα αντίδρασης Μg + 2HCl

ÖñïíôéóôÞñéï Ì.Å ÅÐÉËÏÃÇ ÊÁËÁÌÁÔÁ Β ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΧΗΜΕΙΑ ΕΚΦΩΝΗΣΕΙΣ ΘΕΜΑ 1

ΗΛΕΚΤΡΟΧΗΜΙΚΕΣ ΜΕΘΟ ΟΙ ΑΝΑΛΥΣΗΣ - ΠΟΤΕΝΣΙΟΜΕΤΡΙΑ

ΦΥΛΛΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΜΑΘΗΤΗ Παράγοντες που επηρεάζουν την θέση της χημικής ισορροπίας 4 η εργαστηριακή άσκηση

ΠΡΟΣΔΙΟΡΙΣΜΟΣ ΟΞΥΤΗΤΑΣ ΣΕ ΚΡΑΣΙ (ΛΕΥΚΟ)

ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΟ ΚΕΝΤΡΟ ΦΥΣΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΣΕΡΡΩΝ 12 η Ευρωπαϊκή Ολυµπιάδα Επιστηµών EUSO 2014 ΧΗΜΕΙΑΣ

ΜΑΘΗΜΑ / ΤΑΞΗ : ΧΗΜΕΙΑ / Β ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ ΣΕΙΡΑ: ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ: ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑΤΟΣ: Θεοδοσία Τσαβλίδου, Μαρίνος Ιωάννου ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ

Transcript:

` 1.ΘΕΩΡΗΤΙΚΟ ΜΕΡΟΣ 1

1.1 Τα πολυµερή στη φύση Yπάρχει ένας σηµαντικός αριθµός φυσικών µεγαλοµορίων µε τεράστια σηµασία. Το άµυλο, η κυτταρίνη και οι πρωτεΐνες παίζουν πρωτεύοντα ρόλο στη διαδικασία της ζωής. Από την άλλη πλευρά το φυσικό καουτσούκ έχει µεγάλη τεχνολογική και εµπορική σηµασία. Ο άνθρωπος χρησιµοποίησε µερικές από τις φυσικές µεγαλοµοριακές ενώσεις, όπως το άµυλο και τις πρωτεΐνες, από την αρχή της εµφάνισής του στον πλανήτη. Αργότερα άρχισε να χρησιµοποιεί και άλλες τέτοιες ενώσεις, όπως ξύλο, βαµβάκι, µαλλί και το ελαστικό, πολύ µεταγενέστερα. 1.2 Δοµή των πολυµερών Πολυµερή:ο όρος εισάγεται το 1827 από τον Johns Jakob Berzelius ως σύνθετη λέξη από τις ελληνικές λέξεις πολύ και µέρος για να δηλωθούν ουσίες µεγάλου µοριακού βάρους που σχηµατίζονται από τον πολυµερισµό (συνένωση) µονοµερών δηλ. µορίων µε µικρό µοριακό βάρος.τα πολυµερή αναφέρονται συχνά και ως µακροµόρια. Οι δεσµοί µεταξύ των µονοµερών είναι οµοιοπολικοί. Τα µακροµόρια εµφανίζονται άλλοτε µε τη µορφή πολύ µακριών αλυσίδων, άλλοτε σαν φύλλα και άλλοτε σαν περίπλοκο τρισδιάστατο δίκτυο.ένα π.χ. πολύ γνωστό πολυµερές υλικό, το nylon 6,6 που χρησιµοποιείται ευρύτατα, σαν τεχνητή υφάνσιµη ύλη, έχει δοµή: Nylon 6,6 2

1.3 Σχηµατισµός πολυµερών Χρειάσθηκαν αρκετά χρόνια επίπονων ερευνών, ώστε να πιστοποιηθεί η δοµή ορισµένων µεγαλοµοριακών ενώσεων. Έτσι άνοιξε ο δρόµος τόσο για τη σύνθεση νέων υλικών σε µίµηση και επέκταση της Φύσης όσο και για την ανεύρεση της δοµής των παλαιών και των νέων υλικών. Οι ιδιότητες των πολυµερών ποικίλουν ανάλογα µε τη µοριακή δοµή τους, έτσι µπορούν να αναπτυχθούν κατάλληλες συνθετικές µέθοδοι παρασκευής πολυµερών µε επιθυµητές ιδιότητες. Οι βασικοί τρόποι παραγωγής των πολυµερών είναι µε : Πολυµερισµό προσθήκης: είναι µε αντίδραση κατά την οποία πολλά µεµονωµένα µόρια µονοµερούς, χρησιµοποιώντας τους πολλαπλούς δεσµούς τους και κάτω από κατάλληλες συνθήκες, συνενώνονται σε µακροµόρια µε µοριακό βάρος ακριβές πολλαπλάσιο του µοριακού βάρους του µονοµερούς. Ο πολυµερισµός µπορεί να είναι κατιονικός, ανιονικός ή να χωρεί µέσω µηχανισµού ελευθέρων ριζών. αιθυλένιο πολυαιθυλένιο Σχηµατισµός πολυαιθυλενίου από αιθυλένιο Πολυµερισµό συµπυκνώσεως:τα πολυµερή συµπυκνώσεως δηµιουργούνται µε αντίδραση µεταξύ δύο διαφορετικών µονοµερών, κάθε ένα από τα οποία έχει δύο τουλάχιστον δραστικές οµάδες. Η συνένωση των µονοµερών στην µακροµοριακή αλυσίδα πραγµατοποιείται µε την ταυτόχρονη αποβολή µικρών µορίων, συνήθως νερού, µεθανόλης, HCI, κ.λ.π. (που σχηµατίζονται από την αντίδραση µεταξύ της δραστικής 3

οµάδας του ενός µονοµερούς και της αντίστοιχης του άλλου), δηλ. στις αντιδράσεις αυτές έχουµε και παραπροϊόντα. Οι ιδιότητες των πολυµερών συµπυκνώσεως πλησιάζουν αυτές των φυσικών πολυµερών, µιµούνται δηλ. τη φύση. Στα πολυµερή συµπυκνώσεως ανήκουν και τα βιοπολυµερή (πρωτεΐνες, υδατάνθρακες, νουκλεϊκά οξέα). Π.χ. οι πρωτεΐνες, που είναι η βάση της ζωής, είναι πολυµερή συµπυκνώσεως αµινοξέων. αµινοξύ πρωτεΐνη 1.4 Τα πολυµερή στη σύγχρονη ζωή Από τα πρώτα συνθετικά πολυµερή που παρασκευάστηκαν σε βιοµηχανική κλίµακα ήταν το νάιλον, το 1938. Από τότε η τεχνολογία των πολυµερών αναπτύχθηκε εντυπωσιακά και σήµερα τα διάφορα πλαστικά χρησιµοποιούνται σε όλους τους τοµείς της καθηµερινής µας ζωής. Στην ένδυση και στα είδη οικιακής χρήσης, στην οικοδοµική και στις κατασκευές, στην αυτοκινητοβιοµηχανία, στη ναυπηγική, στην αεροναυπηγική, στην επίπλωση, στα χρώµατα, αλλά και στην ιατρική και στη φαρµακευτική, ακόµη και στον αθλητισµό. Πλεονεκτήµατά τους είναι το χαµηλό κόστος παραγωγής, η εύκολη µορφοποίηση, η ποικιλία των προϊόντων και η αντοχή τους που καθιστούν τα πλαστικά πολύ χρήσιµα υλικά µε ευρύτατη ποικιλία εφαρµογών, ώστε η παραγωγή και η κατανάλωσή τους να αυξάνεται συνεχώς. Η εκτεταµένη χρήση των πλαστικών δηµιούργησε και πολλά προβλήµατα. Το σηµαντικότερο ίσως είναι ότι µετά τη χρήση τους δεν είναι εύκολη η ανακύκλωση ή η καταστροφή τους. Παραµένουν για µεγάλο χρονικό διάστηµα στα σκουπίδια και αποτελούν σηµαντική αιτία ρύπανσης του περιβάλλοντος. Επίσης, επειδή η πρώτη ύλη των πλαστικών είναι το πετρέλαιο, µια πολύτιµη µη ανανεώσιµη πρώτη ύλη, γίνονται µεγάλες προσπάθειες αντικατάστασης του πετρελαίου, από ανανεώσιµες πρώτες ύλες, όπως βιοµάζα που προέρχεται από 4

ξύλο, βαµβάκι, άχυρο, άµυλο, ζάχαρη και άλλα βιολογικά υλικά. Η έρευνα στον τοµέα αυτό βρίσκεται σε εξέλιξη. 1.5 Η Πράσινη Χηµεία Η επιστηµονική κοινότητα, από τα τέλη της δεκαετίας του 1960, άρχισε να ενδιαφέρεται για την καταστροφή που υφίσταται το περιβάλλον αλλά και για την εφαρµογή µέτρων αποτελεσµατικής προστασίας του. Είναι ενδεικτικό πως το 1970 στις Η.Π.Α. ιδρύθηκε η Υπηρεσία Περιβαλλοντικής Προστασίας (Environmental Protection Agency-EPA). Σηµαντική αλλαγή στην αντιµετώπιση του περιβαλλοντικού προβλήµατος απετέλεσε η αντιµετώπιση της ρύπανσης µε πρόληψη και όχι µε θεραπεία και κυρώσεις. Έτσι ιδρύθηκε η ΕΡΑ για το περιβάλλον (1991) και αργότερα «γεννήθηκε» ή έννοια της Πράσινης Χηµείας ( Paul Anastas,1995), η οποία επίσηµα ορίστηκε ως: «ο σχεδιασµός χηµικών προϊόντων και διαδικασιών, τα οποία ελαττώνουν ή αποτρέπουν πλήρως τη χρήση και το σχηµατισµό επικίνδυνων ουσιών». Η Πράσινη Χηµεία είναι η καινούργια Χηµεία, η εξέλιξη της Χηµείας που προωθεί παρασκευές φιλικές προς το περιβάλλον και την υγεία. Με αυτή την προσέγγιση εξετάζονται τα πολυµερή, γνωστά προϊόντα για την τεράστια επιβάρυνση που προκαλούν στο περιβάλλον. 5

1.6. Πολυµερή µε την προσέγγιση τηςπράσινης Χηµείας Στην εργασία αυτή διερευνήθηκαν βιβλιογραφικά εργαστηριακές διαδικασίες παρασκευής πολυµερών, των οποίων ο πράσινος χαρακτήρας σχετίζεται µε: 1. Τον τρόπο παρασκευής και τα αντιδραστήρια που χρησιµοποιούνται, π.χ.τη χρήση ασφαλών και φθηνών αντιδραστηρίων, όπως συµβαίνει στον οξειδωτικό πολυµερισµό για το σχηµατισµό του πολυ(2,6-διµεθυλ 1-1,4-φαινυλενο οξειδίου)(ρρο), πλαστικού που χρησιµοποιείται σε µηχανικά µέρη κατασκευών, µε τη χρήση νερού ως διαλύτη, οξυγόνου ως οξειδωτικού και χωρίς την παρουσία καταλύτη. 2. Τη χρήση ταχύτερων και ασφαλέστερων καταλυτών, όπως συµβαίνει στον πολυµερισµό της ε- καπρολακτόνης, σε ήπιες συνθήκες (στον αέρα και στους 60 0 ) και µε την παρουσία του τριφθοροµεθανοθειϊκού υτρίου,υ(οso 2 CF 3 ) 3, αντί ενος όξινου υδρολυτικού πολυµερισµού σε υψηλή πίεση και στους 250-270 0. 3. Τον τρόπο διάθεσής τους στο περιβάλλον, π.χ. τη σύνθεση βιοαποικοδοµήσιµων πολυµερων, όπως τα πολυµερή της ε-καπρολακτόνης. 4. Τη χρήση µειωµένης ποσότητας ενέργειας, π.χ. τη χρήση µικροκυµατικής ακτινοβιλίας αντί της έντονης θέρµανσης της ε-καπρολακτόνης για να γίνει ο πολυµερισµός της. 5. Τη χρήση ανανεώσιµων πρώτων υλών, π.χ. τη χρήση κυτταρίνης ή αµύλου για τη σύνθεση πολυµερών. Επελέγει να πραγµατοποιηθεί η εργαστηριακή παρασκευή πολυµερών φύλλων αµύλου για την απλότητα του τρόπου παρασκευής, για τα φθηνά και ακίνδυνα αντιδραστήρια που χρησιµοποιούνται, καθώς και για τη βιοαποικοδοµησιµότητα που εµφανίζουν. 6

1.7. Βιοδιασπώµενα πολυµερή Βιοδιάσπαση (Biodegradation) είναι η αποικοδόµηση που προκαλείται από τη βιολογική δραστηριότητα, ιδιαίτερα από την ενζυµατική δράση και οδηγεί σε σηµαντικές αλλαγές της χηµικής δοµής των υλικών. Πρακτικά ένα βιοδιασπώµενο πολυµερές θα πρέπει να διασπαστεί τελείως, µέσα σε συγκεκριµένο χρόνο, σε απλά µόρια που υπάρχουν στο περιβάλλον, όπως διοξείδιο του άνθρακα CO 2, µεθάνιο CH 4, νερό H 2 O και ανόργανες ενώσεις. Η βιοδιάσπαση των πλαστικών εξαρτάται, αφ ενός µεν από τη χηµική δοµή του υλικού και αφ ετέρου από τη σύσταση του τελικού προϊόντος και όχι αποκλειστικά από τις πρώτες ύλες που χρησιµοποιήθηκαν για την παραγωγή του. Τα βιοδιασπώµενα πολυµερή µπορούν να είναι είτε φυσικής προελεύσεως είτε συνθετικά. Τα βιοδιασπώµενα πολυµερή συντίθενται είτε από ανανεώσιµες πρώτες ύλες ( άµυλο, κυτταρίνη-φυσικά πολυµερή), είτε από πετρέλαιο ( συνθετικά πολυµερή). Πολλά φυσικά βιοδιασπώµενα πολυµερή συνδυάζονται µε συνθετικά, για να παράγουν πλαστικά υλικά που να ικανοποιούν τις εκάστοτε εµπορικές απαιτήσεις. 1.8. Πολυµερή από ανανεώσιµες πρώτες ύλες Τα πρώτα πολυµερή, τα οποία παρασκευάσθησαν σε µεγάλες ποσότητες προήρχοντο από ανανεώσιµες πρώτες ύλες, π.χ. το καουτσούκ από το φυσικό καουτσούκ(1839), ο κελλουλοϊτης από την κυτταρίνη(1865) και ο γαλάλιθος από την καζεϊνη του γάλακτος(1897). Σήµερα το ενδιαφέρον για τη σύνθεση πολυµερών από ανανεώσιµες πρώτες ύλες έχει αυξηθεί σηµαντικά µε σκοπό την ελάττωση της παραγωγής πολυµερών πετρελαίου. Οι επιστήµονες ερευνούν νέους τρόπους παρασκευής πολυµερών από φυσικές ανανεώσιµες πρώτες ύλες,όπως η κυτταρίνη και το άµυλο. 7

1.9. Βιοδιασπώµενα πολυµερή µε πρώτη ύλη το άµυλο (Starch based biopolymers) Το άµυλο είναι ένας πολυσακχαρίτης ευρύτατα διαδεδοµένος στο φυτικό βασίλειο και αποτελεί αποταµιευτικό υλικό των φυτών. Συντίθεται από τα φυτά κατά τη λειτουργία της φωτοσύνθεσης, από το CO 2, που παίρνουν τα φυτά από τον αέρα και από το H 2 O, που παραλαµβάνουν αυτά από το έδαφος, µε τη χρήση της φωτεινής ενέργειας του ήλιου, σύµφωνα µε την αντίδραση: 6n CO 2 + 6nH 2 O (C 6 H 12 O 6 ) n + 6n O 2 Το άµυλο είναι το κύριο συστατικό των δηµητριακών, της πατάτας, του ρυζιού, της ταπιόκα και άλλων φυτικών προϊόντων.το άµυλο είναι ένα γραµµικό πολυµερές (πολυσακχαρίτης), που δοµείται από µόρια D- γλυκόζης, που συνδέονται µεταξύ τους µε α(1-4)-γλυκοζιτικούς δεσµούς. Το µήκος των αλυσίδων του αµύλου ποικίλει ανάλογα µε τη φυτική πηγή προέλευσής του, αλλά συνήθως αυτές περιλαµβάνουν από 500-2000 µόρια D- γλυκόζης. Το άµυλο είναι µίγµα δύο σηµαντικών µορίων,της αµυλόζης (10-13%) και της αµυλοπηκτίνης (70-90%). Δοµή D-γλυκόζης Η διαφορά των δύο µορίων είναι ότι η αµυλόζη έχει γραµµική ελικοειδή δοµή µε α(1-4)-γλυκοζιτικούς δεσµούς, ενώ η αµυλοπηκτίνη που αποτελεί συνήθως το περίβληµα των 8

αµυλόκοκκων,έχει την ίδια δοµή µε την αµυλόζη, µόνο που περίπου κάθε 20 µόρια γλυκόζης, έχει και πλευρικές αλυσίδες ενωµένες µε την κεντρική αλυσίδα, µε α(1-4)-γλυκοζιτικούς δεσµούς. Μόριο αµύλου Τµήµατα µορίου αµύλου ( αµυλοπηκτίνη και αµυλόζη) 9

Τα τελευταία χρόνια η διαρκώς αυξανόµενη ανάγκη για την παραγωγή υλικών «φιλικών» προς το περιβάλλον, οδήγησε στη σύνθεση πολυµερών υλικών µε πρώτη ύλη το άµυλο. Άµυλο αµάραντου Άµυλο σίκαλης Άµυλο µαράντας Άµυλο µανιόκας Άµυλο βρώµης Άµυλο καλαµποκιού Άµυλο πατάτας Άµυλο ρυζιού Άµυλο φασολιού Το βασικό πλεονέκτηµα αυτών των πολυµερών υλικών, είναι ότι αφ ενός παράγονται από ανανεώσιµη πρώτη ύλη όπως είναι το άµυλο αφ ετέρου δε είναι βιοδιασπώµενα. Η ενζυµατική διάσπαση των γλυκοζιτικών δεσµών µεταξύ των οµάδων του σακχάρου οδηγεί σε σταδιακή αποικοδόµηση των αλυσίδων του αµύλου. Η διάσπαση καταλήγει τελικά σε µίγµατα ολιγοσακχαριτών, δισακχαριτών, και τελικά σε γλυκόζη, η οποία 10

χρησιµοποιείται στις βιοχηµικές διεργασίες των βακτηρίων και των µικροοργανισµών. Το πιο συνηθισµένο ένζυµο για την ενζυµατική αποικοδόµηση του αµύλου είναι η α-αµυλάση. Μάλιστα δε έχει βρεθεί ότι όσο µεγαλύτερη είναι η περιεκτικότητα του πολυµερούς υλικού σε άµυλο, τόσο ευκολότερα βιοδιασπάται. Τα πολυµερή αµύλου µπορούν να χρησιµοποιηθούν ευρύτατα σε ταινίες και φύλλα συσκευασίας, σε τσάντες αγορών, ψωµιού, κ.λ.π. αντικαθιστώντας σ αυτές τις χρήσεις τα πολυµερή πολυαιθυλενίου, τα οποία αφ ενός µεν παράγονται από πετρέλαιο, αφ ετέρου διασπώνται εξαιρετικά αργά και αποτελούν βασικό ρυπαντή του περιβάλλοντος. Το άµυλο µπορεί να προστεθεί στα πολυµερή σε διάφορες ποσότητες και να σχηµατισθούν µίγµατα µε βελτιωµένες ιδιότητες, µικρότερο βάρος, βιοαποικοδοµήσιµα και φθηνότερα, π.χ. ταινίες και φύλλα συσκευασίας παράγονται από µίγµατα αµύλου και πολυαιθυλενίου και εµφανίζουν σε µεγάλο βαθµό τις παραπάνω ιδιότητες. Αυτά τα πλαστικά προϊόντα αµύλου έχουν περιεκτικότητα σε άµυλο (αµυλόζη) >70%. Μίγµατα αµύλου µε πολυεστέρες, επίσης, χρησιµοποιούνται συχνά για να παραχθούν υψηλής ποιότητας υλικά συσκευασίας (φύλλα,ταινίες, κ.λ.π.). Η οικονοµική σηµασία της χρησιµοποίησης µιγµάτων πολυεστέρων µε άµυλο είναι τεράστια, αν αναλογιστεί κανείς ότι περίπου το 50% του πολυεστέρα (µε κόστος παραγωγής περίπου 4 $/ kg), αντικαθίσταται στα µίγµατα αυτά από βιοδιασπώµενα πολυµερή αµύλου (µε κόστος παραγωγής περίπου 1,50 $/ kg ), οδηγώντας σε σηµαντική µείωση του κόστους παραγωγής των προϊόντων. 11

1.10. Παρασκευή πολυµερούς υµενίου (φιλµ) αµύλου Θεωρητικό υπόβαθρο Το άµυλο περιέχεται στις ρίζες, στα σπέρµατα, στους κονδύλους κλπ των φυτών. Για παράδειγµα, το καλαµπόκι περιέχει 60-70% και οι πατάτες περίπου 20% άµυλο. Στην εργαστηριακή άσκηση που περιλαµβάνεται στα πλαίσια της παρούσας εργασίας χρησιµοποιούνται οι πατάτες σαν αποθήκη παραλαβής αµύλου. Η εργαστηριακή άσκηση αποτελείται από δυο µέρη. Στο πρώτο εργαστηριακό µέρος παραλαµβάνεται το άµυλο από τις πατάτες και στο δεύτερο παράγεται από το άµυλο πολυµερές φύλλο αµύλου. Πρώτο µέρος: παραλαβή του αµύλου Στην παρούσα εργαστηριακή άσκηση το άµυλο αποµονώνεται από αλεσµένες πατάτες κατά την κατεργασία τους µε κρύο νερό, καθόσον το άµυλο δεν διαλύεται στο κρύο νερό. Δεύτερο µέρος: παραγωγή πολυµερούς φύλλου Το άµυλο που παρελήφθει από πατάτες σχηµατίζει πολυµερές υµένιο, όταν κατεργασθεί µε αραιό υδροχλωρικό οξύ και γλυκερίνη και εν συνεχεία ξηρανθεί πάνω σε λεία επιφάνεια, π.χ. Plexiglas. Ο σχηµατισµός του πολυµερούς φύλλου αµύλου οφείλεται στους ενδοµοριακούς και διαµοριακούς δεσµούς υδρογόνου που αναπτύσσονται κυρίως µεταξύ των µακροµορίων της αµυλόζης. Η αµυλοπηκτίνη, η οποία αποτελεί και το µεγαλύτερο µέρος του µορίου του αµύλου, εξαιτίας της διακλαδισµένης αλυσίδας της εµποδίζει το σχηµατισµό πολυµερούς φύλλου. Η αντίδραση µε αραιό υδροχλωρικό οξύ διασπά µερικώς τους δεσµούς της αµυλόζης και της αµυλοπηκτίνης και έτσι επιτρέπει τον σχηµατισµό πολυµερούς υµενίου αλλά το τελικό προϊόν είναι εύθρυπτο. Αυτό αντιµετωπίζεται µε την προσθήκη γλυκερίνης ως «µαλακτικού», η οποία είναι υγροσκοπική ουσία και συγκρατεί µόρια νερού ανάµεσα στις αλυσίδες της αµυλόζης. Το σύστηµα άµυλο-γλυκερίνη-νερό αποτελεί ένα µίγµα ισορροπίας λόγω διάχυσης. Το ελεύθερο νερό που υπάρχει στο πολυµερές αντικαθίσταται µε τη διαδικασία της διάχυσης µε διάλυµα νερούγλυκερίνης που εµποδίζει τη δηµιουργία κρυσταλικών περιοχών µέσα στα µόρια και αυξάνει την ελαστικότητα του υµενίου (φύλλο). Το δεσµευµένο νερό και η γλυκερίνη γλυστρούν µεταξύ των µορίων του αµύλου και τα κάνουν µαλακότερα, δρούν δηλ. σαν µαλακτική ουσία που βοηθά στο σχηµατισµό του υµενίου(πολυµερές φύλλο αµύλου). 12

Θέρµανση µε κάθετο ψυκτήρα ( reflux ) Συχνά στο χηµικό εργαστήριο είναι επιθυµητή η θέρµανση ενός µίγµατος αντιδράσεως για αρκετά µεγάλο χρονικό διάστηµα και σε καθορισµένες και σταθερές συνθήκες. Έτσι αυτό διασφαλίζεται µε θέρµανση υπό κάθετο ψυκτήρα (reflux ). Είναι προτιµότερο η ροή του κρύου νερού να αρχίσει πριν από τη θέρµανση του µίγµατος αντιδράσεως, η δε θέρµανση να µην είναι πολύ έντονη, οπότε οι παραγόµενοι ατµοί του διαλύτου δεν προλαβαίνουν να συµπυκνωθούν στον ψυκτήρα και διαφεύγουν στο περιβάλλον. 13

2. ΠΕΙΡΑΜΑΤΙΚΟ ΜΕΡΟΣ 14

2.1. Πείραµα επιδείξεως Πλαστικό από γάλα Θεωρητικό υπόβαθρο Το αγελαδινό γάλα περιέχει 30-35 g/l ολικών πρωτεϊνών. Οι έξη κύριες πρωτεϊνες είναι: α-s1-καζεϊνες, α-s2-καζεϊνες, β- καζεϊνες, κ- καζεϊνες, β-γαλακτοσφαιρίνες και α-γαλακτολευκωµατίνες. Τα κύρια πρωτεϊνικά κλάσµατα του αγελαδινού γάλακτος είναι η καζεϊνη και ο ορός του γάλακτος. Το γάλα περιέχει καζεϊνες σε ποσοστό 80%, οι οποίες συνδεδεµένες µε φωσφωρικό ασβέστιο, βρίσκονται σε κολλοϊδή διασπορά και σχηµατίζουν µικκύλια (micelles). Τα µοριακά βάρη των καζεϊνών κυµαίνονται από 25.228 έως 11.557. Μικκύλιο καζείνης Υδρόφοβος πυρήνας πολυπεπτιδίου Δοµή καζείνης Δοµή µαλλιού Εµπλουτισµένη επιφάνεια καζείνης µε Ca 3 (PO 4 ) 2 Ένα µέρος του µικκυλίου καζείνης 15

Οι πρωτεϊνες γίνονται αδιάλυτες στα υδατικά διαλύµατά τους όταν εκτεθούν σε ακραίες τιµές θερµοκρασίας ή ph, δηλ. υφίστανται αυτό που ονοµάζεται µετουσίωση. Η καθίζηση αυτή λέγεται και θρόµβωση και οφείλεται στο γεγονός ότι σπάζουν οι δεσµοί που έχουν αναπτυχθεί µεταξύ των πλευρικών οµάδων, καταστρέφεται η τρισδιάστατη δοµή των πρωτεϊνών και αυτές χάνουν την λειτουργικότητά τους. Για το λόγο αυτό, η προσθήκη οξέος στο γάλα και η θέρµανση αυτού προκαλούν µέσα σ αυτό το σχηµατισµό µιας κολλώδους ουσίας, δηλαδή προκαλούν θρόµβωση της καζεϊνης του γάλακτος, µε την καταστροφή των δεσµών υδρογόνου, οι οποίοι σταθεροποιούν τις ανώτερες δοµές της πρωτεϊνης. 16

2.2 Παρασκευή πολυµερούς από γάλα Σκοπός: η παρασκευή πολυµερούς από φυσικά υλικά µε µέθοδο τελείως φιλική προς το περιβάλλον ( θρόµβωση πρωτεϊνών ). Στόχοι: η εξοικοίωση µε απλούς τρόπους παραλαβής πρωτεϊνών από το γάλα, η γνώση των δοµών των πρωτεϊνών και η σταθεροποίησή τους από δεσµούς υδρογόνου και η σύνθεση φυσικών πολυµερών, πράσινων πολυµερών, δηλ. φιλικών προς το περιβάλλον. Σκεύη Ποτήρια των 500 ml (2) Υάλινο χωνί Στήριγµα για χωνί Υάλινη ράβδος Λύχνος υγραερίου εργαστηριακός Διηθητικό χαρτί Ψαλίδι Υλικά Γάλα Ξύδι εµπορίου Σόδα φαγητού (NaHCO 3 ) Νερό Πειραµατική διαδικασία: 1. Σε ένα καθαρό ποτήρι των 500 ml προσθέτουµε περίπου 125 ml ( ¼ του ποτηριού ) γάλα. 2. Προσθέτουµε στο ποτήρι περίπου 25 ml ξίδι ( 4 κουταλιές σούπας περίπου ). 3. Θερµένουµε ελαφρά και µε ανάδευση το ποτήρι µέχρι να αρχίσει ο σχηµατισµός συσσωµατωµάτων ( θρόµβωση ). 4. Αποµακρύνουµε την πηγή θερµάνσεως και συνεχίζουµε την ανάδευση µέχρι να σταµατήσει η θρόµβωση. 5. Διαχωρίζουµε το στερεό µε διήθηση, χρησιµοποιώντας το χωνί και το διηθητικό χαρτί. 6. Αποµακρύνουµε όσο διαλύτη µπορούµε, πιέζοντας το ίζηµα στο διηθητικό χαρτί. 17

7. Μεταφέρουµε το στερεό ίζηµα στο δεύτερο ποτήρι των 500 ml και προσθέτουµε µικρή ποσότητα νερού ( περίπου 4 κουταλιές σούπας ) και µισό κουταλάκι σόδας φαγητού. Παρατήρηση : Η προσθήκη σόδας φαγητού εξουδετερώνει την περίσσεια του οξέος: CH 3 COO - + H + + Na + (aq) + HCO - 3 CH 3 COO - + Na + (aq) + H 2 O (l) + CO 2(g) Δοµή µετουσιωµένης καζείνης Μικκύλια καζείνης 18

2.3. Πείραµα για µαθητές- φοιτητές Παρασκευή πολυµερούς φύλλου συσκευασίας από άµυλο πατάτας Σκοπός: η παρασκευή βιοαποικοδοµησίµου πολυµερούς από φυσικά υλικά µε µέθοδο φιλική προς το περιβάλλον. Το πείραµα αυτό περιλαµβάνει δύο ενότητες: Ι. Αποµόνωση του αµύλου από ωµές πατάτες Σκοπός: αποµόνωση του αµύλου από πατάτες. Σκεύη και όργανα Γυαλιά µατιών Τρίφτης κουζίνας Σουρωτήρι τσαγιού Γουδί και γουδοχέρι Δύο ποτήρια ζέσεως των 400 ml Ζυγός εργαστηρίου Μαχαίρι Ογκοµετρικός κύλινδρος των 100 ml Υδροβολέας πλαστικός Υλικά Πατάτες Αποσταγµένο ή απιονισµένο νερό Ασφάλεια- Προφυλάξεις Λαµβάνεται µέριµνα για την προστασία των µατιών από µικρά κοµµάτια πατάτας κατά τη διαδικασία πολτοποίησής της µε τη χρήση εργαστηριακών πλαστικών γυαλιών. 19

Πειραµατική διαδικασία: 1. 100 g πλυµένες και καθαρισµένες πατάτες τρίβονται στον τρίφτη. 2. Η τριµµένη πατάτα πολτοποιείται σε ιγδίον πορσελάνης. 3. Στη συνέχεια ο πολτός µε την προσθήκη 100 ml νερού µετατρέπεται σε νερουλή λάσπη. 4. Η λάσπη διηθείται µε το σουρωτήρι σε ποτήρι ζέσεως των 400 ml. 5. Το στερεό από το σουρωτήρι παραλαµβάνεται, µεταφέρεται στο γουδί και επαναλαµβάνεται η ίδια διαδικασία για επιπλέον δύο φορές (δηλαδή προσθήκη 100 ml νερού κάθε φορά και στη συνέχεια διήθηση), οπότε τελικά καταλήγουµε στο ποτήρι ζέσεως να περιέχεται αιώρηµα αµύλου σε νερό συνολικού όγκου 300 ml. 6. Αφήνουµε στο ποτήρι ζέσεως το αιώρηµα επί 5 λεπτά οπότε το άµυλο καθιζάνει στον πυθµένα του ποτηριού. 7. Αποχύνουµε το υπερκείµενο νερό και παραλαµβάνουµε το άµυλο που αποµονώσαµε µε την ανωτέρω διαδικασία από τα100 g τριµµένης πατάτας. Ότι απέµεινε στο σουρωτήρι ( ξέσµατα πατάτας) µπορούν να απορριφθούν στον ίδιο χώρο µε τα οικιακά απορρίµµατα. ΙΙ. Παρασκευή πράσινου πολυµερούς φύλλου αµύλου Σκεύη και όργανα Γυαλιά µατιών Εσµυρισµένη σφαιρική φιάλη των 50 ml (µια) Ψυκτήρας για Reflux ( ένας) Ογκοµετρικός κύλινδρος των 25 ml( ένας) Σιφώνια των 3 ml (τρια) Μαγνητικός αναδευτήρας µε θερµαινόµενη εστία Μαγνήτης Ελαιόλουτρο Ακρυλικό φύλλο (π.χ. plexiglass) Πυριαντήριο Σπάτουλα Ζυγός εργαστηρίου Μεταλλικό στήριγµα 20

Μεταλλική λαβίδα ( δυο ) Θερµόµετρο Υδροβολέας πλαστικός Χαρτί δείκτη Universal Ύαλος ωρολογίου Υλικά Βαζελίνη Φυσικό άµυλο πατάτας που παρασκευάστηκε στο πρώτο µέρος του πειράµατος (ή έτοιµο άµυλο εµπορίου) Διάλυµα γλυκερίνης 50 % >> υδροχλωρικού οξέος 0,1 Μ >> υδροξειδίου του νατρίου 0,1 Μ (ερεθιστικό) Χρωστικές τροφίµων (υγρές) Απεσταγµένο ή απιονισµένο νερό Ασφάλεια- Προφυλάξεις Λαµβάνεται µέριµνα για την προστασία των µατιών από τα διαλύµατα που χρησιµοποιούνται, µε τη χρήση εργαστηριακών πλαστικών γυαλιών. Σε περίπτωση επαφής του διαλύµατος του καυστικού νατρίου µε τους οφθαλµούς απαιτείται παρατεταµένη πλύση µε διάλυµα βορικού οξέος 1% και κατόπιν µε νερό. Σε περίπτωση επαφής µε τα υπόλοιπα διαλύµατα αρκεί η παρατεταµένη πλύση µε νερό. Πειραµατική διαδικασία: 1. Τοποθετούµε το ελαιόλουτρο πάνω σε θερµαινόµενη εστία. 2. Ζυγίζουµε 2,5 g αµύλου του εµπορίου ή χρησιµοποιούµε 4 g από το άµυλο, που αποµονώσαµε από πατάτες στο προηγούµενο πείραµα και προφανώς δεν είναι στεγνό. 3. Μετρούµε µε σιφώνια µέτρησης 3 ml υδροχλωρικού οξέος και 2 ml γλυκερίνης. 4. Μετρούµε µε ογκοµετρικό κύλινδρο 25 ml απιονισµένου νερού. 5. Σε σφαιρική φιάλη των 50 ml, προσθέτουµε όλες τις προηγούµενες ουσίες και τοποθετούµε µαγνητικό αναδευτήρα στη φιάλη. 6. Στερεώνουµε µε µεταλική λαβίδα τη φιάλη στο µεταλλικό στήριγµα και την τοποθετούµε σε ελαιόλουτρο. 7. Καθαρίζουµε µε ακετόνη το εσµύρισµα για να µην κολλήσει κατά τη διάρκεια του πειράµατος. 21

8. Προσαρµόζουµε στη φιάλη τον κάθετο ψυκτήρα. 9. Ανοίγουµε την παροχή του νερού. 10. Θερµαίνουµε στους 120 0 C περίπου και αναδεύουµε µε το µαγνητικό αναδευτήρα. 11. Θερµαίνουµε στο ελαιόλουτρο το µίγµα, υπό ανάδευση, επί 15 λεπτά αφότου αρχίσει ο βρασµός υπό κάθετο ψυκτήρα (Reflux). 12. Αποµακρύνουµε τη σφαιρική φιάλη από το ελαιόλουτρο. 13. Προσθέτουµε 2,5-3 ml διαλύµατος υδροξειδίου του νατρίου 1Μ, για να εξουδετερωθεί το οξύ, οπότε η αντίδραση σταµατάει. 14. Ελέγχουµε την εξουδετέρωση µε πεχαµετρικό χαρτί. Το µίγµα στη συνέχεια µπορούµε να το βάψουµε µε προσθήκη 2 ml χρωστικής και εν συνεχεία ανάδευση. 15. Η θερµή παχύρρευστη µάζα του µίγµατος αποχύνεται κατά το δυνατόν οµοιόµορφα επάνω σε ακρυλικό διαφανές φύλλο ( Plexiglas). 16. Το µίγµα ξηραίνεται επί δύο ηµέρες σε θερµοκρασία δωµατίου ή στους 100 0 C, σε πυριαντήριο επί 90 λεπτά οπότε µετατρέπεται σε διαφανές φύλλο συσκευασίας και µετά την αποµάκρυνση από την ακρυλική βάση, στην οποία το τοποθετήσαµε προκειµένου να µορφοποιηθεί, δίνει ένα εντυπωσιακό πολυµερές φύλλο αµύλου. Τα απορρίµµατα µπορούν να απορριφθούν στον ίδιο χώρο µε τα οικιακά απορρίµµατα. Τα υγρά απόβλητα µπορούν να απορριφθούν στην αποχέτευση, αφού προηγουµένως εξουδετερωθούν. 22

3. ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ 23

3.1 Φύλλο εργαστηριακής αναφοράς Ηµεροµηνία :... Οµάδα Νο :... Ονοµατεπώνυµα µαθητών 1 :... 2 :... 3 :... 4 :... Παρασκευή πράσινου πολυµερούς φύλλου αµύλου 1. Το ίζηµα που παρελήφθει µετά την κατεργασία της αλεσµένης πατάτας µε νερό είναι... 2. Η κατεργασία του αµύλου µε αραιό υδροχλωρικό οξύ επιδρά στη... 3. Η κατεργασία του αµύλου µε γλυκερίνη επιδρά στο... 4. Η προσθήκη αραιής καυστικής σόδας εξυπηρετεί στο... 5. Γιατί η ταινία αµύλου που παρασκευάσθηκε θεωρείται υλικό φιλικό προς το περιβάλλον; 24

3.2. Προεργαστηριακές ερωτήσεις Τι σηµαίνει η έννοια της βιοδιάσπασης στα πολυµερή; Υπογραµµίστε τη σωστή απάντηση: Το άµυλο αποτελείται από την αµυλόζη και Α)τη γλουτένη Β) την αµυλοπηκτίνη Γ) τη µαλτόζη Δ) την κυτταρίνη Σηµειώστε το γράµµα Σ ή Λ στο τέλος της πρότασης, εάν η πρόταση που ακολουθεί είναι σωστή ή λανθασµένη, αντίστοιχα: «Στον πολυµερισµό συµπύκνωσης πραγµατοποιείται αποβολή µικρών µορίων, συνήθως νερού, µεθανόλης, κλπ.» Συµπληρώστε τα παρακάτω κενά: «Για να αποµακρύνουµε το...από τις αλεσµένες πατάτες τις κατεργαζόµαστε µε...νερό.» Που οφείλεται η θρόµβωση των πρωτεϊνών; Ποιές είναι οι κυριότερες πρωτείνες που περιέχει το γάλα; Αναφέρετε τους λόγους που τα πολυµερή αµύλου θεωρούνται φιλικά προς το περιβάλλον. Ισχύει το ίδιο και για τα µίγµατα του αµύλου µε άλλα βιοµηχανικά πολυµερή; 25

3.3. Μετεργαστηριακές ερωτήσεις Εξηγήστε το σχηµατισµό της πολυµερούς ταινίας αµύλου που δηµιουργείται µετά την ξήρανση του παχύρευστου πολυµερούς. Εξηγήστε πως επιδρά στο σχηµατισµό του πολυµερούς η κατεργασία του αµύλου µε αραιό υδροχλωρικό οξύ. Σε τι εξυπηρετεί η προσθήκη αραιής καυστικής σόδας στο παχύρευστο µίγµα της αντίδρασης µετά το πέρας της θέρµανσης; Εξηγήστε πως επιδρά στο σχηµατισµό του πολυµερούς η κατεργασία του αµύλου µε γλυκερίνη. Υπογραµµίστε το γράµµα Α,Β,Γ ή Δ που αντιστοιχεί στη σωστή απάντηση: «Στην εργαστηριακή άσκηση που κάνατε οσχηµατισµός της πολυµερούς ταινίας αµύλου οφείλεται: Α. Στην αµυλόζη; Β. Στην αµυλοπηκτίνη; Γ. Στη γλυκόζη; Δ. Σε τίποτα από τα παραπάνω; Τι είναι η µετουσίωση των πρωτεϊνών και µε ποιούς τρόπους επιτυγχάνεται; Πότε ένα πολυµερές χαρακτηρίζεται ως βιοδιασπώµενο και σε ποιά µόρια καταλήγει τελικά; 26

3.4. Απαντήσεις προεργαστηριακών ερωτήσεων 1. Βιοδιάσπαση είναι η αποικοδόµηση που προκαλείται από τη βιολογική δραστηριότητα, ιδιαίτερα από την ενζυµατική δράση και οδηγεί σε σηµαντικές αλλαγές στη χηµική δοµή των υλικών. Πρακτικά ένα βιοδιασπώµενο πολυµερές θα πρέπει να διασπασθεί τελείως, µέσα σε συγκεκριµένο χρόνο, σε απλά µόρια που υπάρχουν στο περιβάλλον, όπως διοξείδιο του άνθρακα, µεθάνιο, νερό και ανόργανες ενώσεις. 2. Β) την αµυλοπηκτίνη 3. Σ 4. άµυλο, κρύο 5. Η καθίζηση οφείλεται στο γεγονός ότι σπάζουν οι δεσµοί που έχουν αναπτυχθεί µεταξύ των πλευρικών οµάδων, καταστρέφεται η τρισδιάστατη δοµή των πρωτεϊνών και αυτές χάνουν την λειτουργικότητά τους και λαµβάνει χώρα όταν αυτές εκτεθούν σε ακραίες τιµές θερµοκρασίας ή ph. 6. Το αγελαδινό γάλα περιέχει 30-35 g/l ολικών πρωτεϊνών. Οι έξι κύριες πρωτεΐνες είναι: α-s1-καζεΐνες, α-s2-καζεΐνες, β- καζεΐνες, κ- καζεΐνες, β-γαλακτοσφαιρίνες και α- γαλακτολευκωµατίνες. Τα κύρια πρωτεϊνικά κλάσµατα του αγελαδινού γάλακτος είναι η καζεΐνη και ο ορός του γάλακτος. Το γάλα περιέχει καζεΐνες σε ποσοστό 80%, οι οποίες συνδεδεµένες µε φωσφωρικό ασβέστιο, βρίσκονται σε κολλοϊδή διασπορά και σχηµατίζουν µικκύλια. 7. Παράγονται από ανανεώσιµες πρώτες ύλες και είναι βιοδιασπώµενα πολυµερή. Ισχύει σε αρκετά µεγάλο βαθµό. 27

3.5. Απαντήσεις µετεργαστηριακών ερωτήσεων 1. Η πολυµερής ταινία αµύλου οφείλεται στους ενδοµοριακούς και διαµοριακούς δεσµούς υδρογόνου που αναπτύσσονται κυρίως µεταξύ µακροµορίων της αµυλόζης. Η αµυλοπηκτίνη, η οποία αποτελεί και το µεγαλύτερο µέρος του µορίου του αµύλου, εξαιτίας της διακλαδισµένης αλυσίδας της εµποδίζει το σχηµατισµό πολυµερούς ταινίας. 2. Η αντίδραση µε αραιό υδροχλωρικό οξύ διασπά µερικώς τους δεσµούς της αµυλοπηκτίνης, έτσι βοηθείται να πραγµατοποιηθεί ο σχηµατισµός ταινίας πολυµερούς αλλά το τελικό προιόν είναι εύθραστο. 3. Εξουδετερώνει την περίσσεια οξέος και έτσι παραλαµβάνονται ουδέτερα απόβλητα. 4. Η ευθρυπτότης του πολυµερούς αντιµετωπίζεται µε την προσθήκη γλυκερίνης, η οποία είναι υγροσκοπική ουσία και δεσµεύει ποσότητες νερού. Το νερό εµποδίζει τη δηµιουργία κρυσταλλικών και εύθραστων περιοχών µέσα στα µόρια.το δεσµευµένο νερό και η γλυκερίνη γλυστρούν µεταξύ των µοριών του αµύλου και τα κάνουν µαλακότερα, δρουν δηλ. σαν µαλακτικό που βοηθά σχηµατισµό ταινίας. 5. α) Στην αµυλόζη. 6. Οι πρωτείνες γίνονται αδιάλυτες στα υδατικά διαλυµµατά τους όταν αυτές εκτεθούν σε ακραίες τιµές θερµοκρασίας ή ph. Η καθίζηση αυτή οφείλεται στο γεγονός ότι σπάζουν οι δεσµοί που έχουν αναπτυχθεί µεταξύ των πλευρικών οµάδων, καταστρέφεται η τρισδιάστατη δοµή των πρωτεινών και αυτές χάνουν την λειτουργικότητά τους. 7. Βιοδιασπωµένο είναι το πολυµερές στο οποίο, η αποικοδόµηση που προκαλείται απο την βιολογική δραστηριότητα και ιδιαίτερα από την ενζυµατική δράση, οδηγεί σε σηµαντικές αλλαγές στην χηµική δοµή του. Πρακτικά ένα βιοδιασπωµένο πολυµερές θα πρέπει να διασπαστεί τελείως, µέσα σε συγκεκριµένο χρόνο, σε απλά µόρια που υπάρχουν στο περιβάλλον, όπως διοξείδιο του άνθρακα. 28

3.6 Ανάλυση επικινδυνότητας χρησιµοποιουµένων αντιδραστηρίων Όνοµα Φυσική κατάσταση Σ.Τήξης 0 C Σ.Ζέσης 0 C Επικινδυνότητα Γλυκερίνη Υγρή 17.8 290 Ακίνδυνη Διάλυµα NaOH 1Μ Διάλυµα Hcl 1M Υγρό Yγρό Είναι πολύ διαβρωτικό, προκαλεί εγκαύµατα και µόνιµες σοβαρές βλάβες στα µάτια.είναι πολύ επικίνδυνο εάν καταποθεί ή έρθει σε επαφή µε το δέρµα. Προκαλεί ελαφρά εγκάυµατα σε επαφή µε το δέρµα. Συνίστανται άθφονες πλύσεις µε νερό 29

4. Βιβλιογραφία 1. D. Barbier-Baudry, L. Brachais, A. Cretu, R. Gattin, A. Loupy, D. Stuerga, Envir.Chem.Let.,2003,1,19-23. 2. S. Shi, J-Y Hwang, J.Min. & Mat.Ch. & Eng.,2003,2, 101-110. 3. 16. B. Koroskenyi, J.Polym. and Env.,2002, 10,93-104. 4. Y. Wang, S. Onozawa, M. Kunioka, Green Chem.,2003,5, 571-574. 5. M. Funabashi, M. Kunioka, Green Chem.,2003,5, 571-574. 6. K. Saito, T. Masuyama, H. Nishide, Green Chem.,2003,5, 535-538. 7. H. Namazi, M. Adeli, Biomaterials,2005,26,1175-1183. 8. O.J. Sweeting, R. Mykolajewycz, E. Wellisch, R.N. Lewis, J.Applied Pol. Scien.,2003,1,356-360. 9. Clark, J. H. H. Catalysis of Organic Reactions by Supported InorganicReagents. VCH, New York, 1994. 10. http://www.mednet.gr/allergy/pat05.htm. 11. http://www.chemistry and physics.htm. 12. http://physchem.ox.ac.uk/msds/so/sodium hydroxide.html 13. http://physchem.ox.ac.uk/msds/gl/glycerol.html 14. http://physchem.ox.ac.uk/msds/hc/hydrochloric acid.hyml 15. http://stary.biom.cz/clen/as/engl_le.html 16. http://www.deh.gov.au/industry/waste/biodegradable/c hapter2.html 17. http://www.public.iastate.edu/~cfford/101starch.html 18. http://www.deh.gov.au/industry/waste/biodegradable/c hapter2.html 19. http://www.aaccnet.org/meetings/2000/abstracts/a00m a352.htm 20. http://www.age.psu.edu/extension/factsheets/c/c17.pdf 21. http://www.deh.gov.au/industry/waste/biodegradable/c hapter3.html 22. http://www.chem.hanyang.ac.kr/polychem/re1.htm 23. http://aem.asm.org/cgi/content/full/69/5/2498 24. http://www.riken.go.jp/lab i. www/library/publication/review/html/no03/0309 /03-09.html 25. http://archiv.ub.unimarburg.de/diss/z2000/0094/pdf/05_chapter03.pdf. 30

26. http://www.age.psu.edu/extension/factsheets/c/c17.pdf 27. http://www.deh.gov.au/industry/waste/biodegradable/c hapter04.html 28. www.chemsoc.org/networks/learnnet/green/docs/plasti cs.pdf 31

32