ΧΡΙΣΤΙΝΑ Π. ΒΡΑΚΑ Η ΕΟΡΤΗ ΤΗΣ ΚΟΙΜΗΣΕΩΣ ΤΗΣ ΘΕΟΤΟΚΟΥ ΙΣΤΟΡΙΑ ΓΡΑΜΜΑΤΕΙΑ

Save this PDF as:
 WORD  PNG  TXT  JPG

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "ΧΡΙΣΤΙΝΑ Π. ΒΡΑΚΑ Η ΕΟΡΤΗ ΤΗΣ ΚΟΙΜΗΣΕΩΣ ΤΗΣ ΘΕΟΤΟΚΟΥ ΙΣΤΟΡΙΑ ΓΡΑΜΜΑΤΕΙΑ"

Transcript

1 ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΘΕΟΛΟΓΙΚΗ ΣΧΟΛΗ ΤΜΗΜΑ ΠΟΙΜΑΝΤΙΚΗΣ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΘΕΟΛΟΓΙΑΣ ΤΟΜΕΑΣ ΛΑΤΡΕΙΑΣ, ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΑΣ ΚΑΙ ΤΕΧΝΗΣ ΧΡΙΣΤΙΝΑ Π. ΒΡΑΚΑ Η ΕΟΡΤΗ ΤΗΣ ΚΟΙΜΗΣΕΩΣ ΤΗΣ ΘΕΟΤΟΚΟΥ ΙΣΤΟΡΙΑ ΓΡΑΜΜΑΤΕΙΑ ΔΙΠΛΩΜΑΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ που υποβλήθηκε στο Τμήμα Ποιμαντικής και Κοινωνικής Θεολογίας της Θεολογικής Σχολής του Αριστοτελείου Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης για τη λήψη του Μεταπτυχιακού Διπλώματος Ειδίκευσης Σύμβουλος Καθηγητής: Συμεών Α. Πασχαλίδης, Αν. Καθηγητής ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗ 2010

2 Η ΕΟΡΤΗ ΤΗΣ ΚΟΙΜΗΣΕΩΣ ΤΗΣ ΘΕΟΤΟΚΟΥ ΙΣΤΟΡΙΑ ΓΡΑΜΜΑΤΕΙΑ

3 ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΘΕΟΛΟΓΙΚΗ ΣΧΟΛΗ ΤΜΗΜΑ ΠΟΙΜΑΝΤΙΚΗΣ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΘΕΟΛΟΓΙΑΣ ΤΟΜΕΑΣ ΛΑΤΡΕΙΑΣ, ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΑΣ ΚΑΙ ΤΕΧΝΗΣ ΧΡΙΣΤΙΝΑ Π. ΒΡΑΚΑ Η ΕΟΡΤΗ ΤΗΣ ΚΟΙΜΗΣΕΩΣ ΤΗΣ ΘΕΟΤΟΚΟΥ ΙΣΤΟΡΙΑ ΓΡΑΜΜΑΤΕΙΑ ΔΙΠΛΩΜΑΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ που υποβλήθηκε στο Τμήμα Ποιμαντικής και Κοινωνικής Θεολογίας της Θεολογικής Σχολής του Αριστοτελείου Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης για τη λήψη του Μεταπτυχιακού Διπλώματος Ειδίκευσης Σύμβουλος Καθηγητής: Συμεών Α. Πασχαλίδης, Αν. Καθηγητής ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗ 2010

4 Στους γονείς μου

5 ΠΡΟΛΟΓΟΣ Το ενδιαφέρον μου για τις θεομητορικές εορτές προκλήθηκε όταν στο πλαίσιο των μεταπτυχιακών σπουδών μου παρακολούθησα τις παραδόσεις των μαθημάτων της Αγιολογίας και της Εορτολογίας. Μελετώντας το πηγαίο υλικό και τη δευτερεύουσα βιβλιογραφία που αφορά στις θεομητορικές εορτές, γεννήθηκε η επιθυμία να ασχοληθώ με μία από αυτές. Η μελέτη δε των περί την Κοίμηση της Θεοτόκου εγκωμιαστικών Λόγων και Ομιλιών, συνετέλεσε αποφασιστικά, ώστε, με τη συγκατάθεση του επιβλέποντος καθηγητή μου, να επικεντρώσω την προσοχή μου στην εορτή της Κοιμήσεως της Θεοτόκου. Αποτέλεσμα του ενδιαφέροντος που μου προξένησε η εν λόγω Θεομητορική εορτή, συνιστά η παρούσα εργασία, που κατατίθεται στο Τμήμα Ποιμαντικής και Κοινωνικής Θεολογίας της Θεολογικής Σχολής του Αριστοτελείου Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης για την απόκτηση του Μεταπτυχιακού Διπλώματος Ειδίκευσης. Την ιδιαίτερη ευγνωμοσύνη μου εκφράζω προς τον καθηγητή μου, κ. Συμεών Πασχαλίδη, ο οποίος με υποδεχόταν πάντα με αγάπη και διάθεση να ξεπεράσω τα όποια προβλήματα προέκυπταν στην πορεία σύνθεσης της εργασίας μου. Οι υποδείξεις και οι συμβουλές του ήταν για μένα ένας ασφαλής οδηγός προς την ο- λοκλήρωσή της.

6 ΠΙΝΑΚΑΣ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΩΝ ΠΡΟΛΟΓΟΣ 4 ΠΙΝΑΚΑΣ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΩΝ 5 ΣΥΝΤΜΗΣΕΙΣ 8 ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ ΒΡΑΧΥΓΡΑΦΙΕΣ 10 ΕΙΣΑΓΩΓΗ 22 ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΠΡΩΤΟ Η ΙΣΤΟΡΙΚΗ ΕΞΕΛΙΞΗ ΚΑΙ Η ΚΑΘΙΕΡΩΣΗ ΤΗΣ ΕΟΡΤΗΣ ΤΗΣ ΚΟΙΜΗΣΕΩΣ ΤΗΣ ΘΕΟΤΟΚΟΥ Α. Η εισαγωγή της τιμής της Θεοτόκου στην εκκλησιαστική λα- 27 τρεία και η καθιέρωση των Θεομητορικών εορτών Εισαγωγικά Η εορτή της Συλλήψεως της Θεοτόκου Η εορτή του Γενεσίου της Θεοτόκου Η εορτή των Εισοδίων της Θεοτόκου Η εορτή του Ευαγγελισμού της Θεοτόκου 32 Β. Η παράδοση για την ταφή της Θεοτόκου 35 Γ. Από τη δημιουργία έως την καθιέρωση της εορτής της Κοιμήσεως 39 της Θεοτόκου Δ. Η καθιέρωση νηστεία για την εορτή της Κοιμήσεως της Θεοτόκου 45

7 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ 6 ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΔΕΥΤΕΡΟ Η ΣΧΕΤΙΚΗ ΠΡΟΣ ΤΗΝ ΕΟΡΤΗ ΤΗΣ ΚΟΙΜΗΣΕΩΣ ΤΗΣ ΘΕΟΤΟΚΟΥ ΧΡΙΣΤΙΑΝΙΚΗ ΓΡΑΜΜΑΤΕΙΑ Α. Η απόκρυφη χριστιανική γραμματεία 49 Εισαγωγικά Τοῦ Ἁγίου Ἰωάννου τοῦ Θεολόγου Λόγος εἰς τὴν Κοίμησιν τῆς 51 Ἁγίας Θεοτόκου 2. Τοῦ Ἁγίου Ἰωάννου τοῦ Θεολόγου καὶ Εὐαγγελιστοῦ, Διήγησις 54 εἰς τὴν Κοίμησιν τῆς Παναγίας Θεοτόκου καὶ τὸ πῶς Μετέθη ἡ Ἄ- χραντος Μήτηρ τοῦ Κυρίου ἡμῶν Β. Λόγοι και Ομιλίες Πατέρων και Εκκλησιαστικών συγγραφέων 57 για την εορτή της Κοιμήσεως της Θεοτόκου 1. Το Εγκώμιο του Θεοτέκνου Λιβιάδος Το Εγκώμιο του Μοδέστου Ιεροσολύμων Η Ομιλία του Ιωάννου Α αρχιεπισκόπου Θεσσαλονίκης Τα Εγκώμια του αγίου Ιωάννου του Δαμασκηνού Οι Ομιλίες του αγίου Ανδρέα αρχιεπισκόπου Κρήτης Οι Ομιλίες του αγίου Γερμανού Α πατριάρχη Κωνσταντινουπόλεως Το Εγκώμιο του αγίου Θεοδώρου του Στουδίτου Η Ομιλία του αυτοκράτορος Λέοντος Στ του Σοφού Το Εγκώμιο του μοναχού Θεογνώστου Η Ομιλία του Θεοφάνους Κεραμέως Το Εγκώμιο του Ιωάννη του Γεωμέτρη Ο Λόγος του Ιωάννη Ευχαΐτων Ο Λόγος του αγίου Νεοφύτου του Εγκλείστου Το Θέσπισμα του Νικηφόρου Χούμνου για την εορτή της Κοιμήσεως 110 της Θεοτόκου

8 Η ΕΟΡΤΗ ΤΗΣ ΚΟΙΜΗΣΕΩΣ ΤΗΣ ΘΕΟΤΟΚΟΥ Η Ομιλία του αγίου Γρηγορίου του Παλαμά 16. Η Ομιλία του Ισιδώρου Θεσσαλονίκης Οι Λόγοι του Αντωνίου αρχιεπισκόπου Λαρίσης Η Ομιλία του Καλλίστου Α πατριάρχου Κωνσταντινουπόλεως Ο Λόγος του αγίου Νικολάου Καβάσιλα Ο Λόγος του αγίου Φιλοθέου Κοκκίνου πατριάρχου Κωνσταντινουπόλεως Ο Λόγος του αυτοκράτορος Μανουήλ Β του Παλαιολόγου Η Ομιλία του Γενναδίου Σχολαρίου 131 ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑΤΑ 133

9 ΣΥΝΤΜΗΣΕΙΣ ΑΒ ΕΕΘΣΘ ΕΕΦΣΠΘ ΕΦ Ἀνάλεκτα Βλατάδων Ἐπιστημονική Ἐπετηρίς τῆς Θεολογικῆς Σχολῆς τοῦ Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης Ἐπιστημονική Ἐπετηρίς τῆς Φιλοσοφικῆς Σχολῆς τοῦ Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης Ἐκκλησιαστικός Φάρος ΘΗΕ Θρησκευτική και Ηθική Εγκυκλοπαίδεια, τ. 1-12, Α- θήνα 1962 εξ. ΠΘΣΤΜΝΚ Πρακτικά Θεολογικού Συνεδρίου εἰς τιμήν καὶ μνήμην τοῦ σοφωτάτου καὶ λογιοτάτου καὶ τοῦ ἀγιοτάτου ὁσίου πατρός ἡμῶν Νικαλάου Καβάσιλα τοῦ καὶ Χαμαετού, Θεσσαλονίκη BHG F. Halkin, Bibliotheca Hagiographica Graeca, τ. Ι-ΙΙΙ, [SH 8 a ], Bruxelles CANT Clavis Apocryphorum Novi Testamenti, Brepols Turnhout ΕΟ Échos d Orient ODB The Oxford Dictionary of Byzantium, A. KAZHDAN, τ. I-III, New York-Oxford 1991.

10 ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ-ΒΡΑΧΥΓΡΑΦΙΕΣ 9 PG PO PMBZ PLP REB J.-P. Migne, Patrologiae cursus completus. Series Graeca. Patrologia Orientalis Prosopographie der mittelbyzantinischen Zeit, R.-J. LILIE - CLAUDIA LUDWING - THOMAS PRATSCH - ILSE ROCHOW, 1-6, Berlin-New York Prosopographisches Lexikon der Palaiologenzeit, E. TRAPP unter Mitarbeit von R. WALTHER, Wien Revue des Études Byzantines

11 ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ ΣΥΝΤΟΜΟΓΡΑΦΙΕΣ Α. ΠΗΓΕΣ ΑΝΔΡΕΑΣ ΚΡΗΤΗΣ, Εἰς τὴν Κοίμησιν Ι: Λόγος ιβ εἰς τὴν κοίμησιν τῆς ὑπεραγίας Δεσποίνης ἡμῶν Θεοτόκου, PG 97, AΝΔΡΕΑΣ ΚΡΗΤΗΣ, Εἰς τὴν Κοίμησιν IΙ: Λόγος ιγ εἰς τὴν κοίμησιν τῆς ὑπεραγίας Δεσποίνης ἡμῶν Θεοτόκου, PG 97, AΝΔΡΕΑΣ ΚΡΗΤΗΣ, Εἰς τὴν Κοίμησιν ΙIΙ: Λόγος ιδ εἰς τὴν κοίμησιν τῆς ὑπεραγίας Δεσποίνης ἡμῶν Θεοτόκου, PG 97, ΑΝΤΩΝΙΟΣ ΛΑΡΙΣΗΣ, Εἰς τὴν Κοίμησιν: Ἀντωνίου τοῦ ἁγιωτάτου καὶ σοφωτάτου ἀρχιεπισκόπου Λαρίσης, ὑπερτίμου καὶ ἐξάρχου Δευτέρας Θετταλίας καὶ πάσης Ἑλλάδος, Λόγος καὶ Ἐγκώμιον εἰς τὴν ἁγίαν Κοίμησιν τῆς Ὑπεραγίας Δεσποίνης ἡμῶν Θεοτόκου καὶ ἀειπαρθένου Μαρίας, έκδ. ΨΕΥΤΟΓΚΑΣ, Αντωνίου Λαρίσσης Λόγοι, σ ΓΕΡΜΑΝΟΣ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΥΠΟΛΕΩΣ, Εἰς τὴν Κοίμησιν: Τοῦ μακαρίου Γερμανοῦ ἀρχιεπισκόπου Κωνσταντινουπόλεως εἰς τὴν κοίμησιν τῆς παναγίας Θεοτόκου, λόγος α, έκδ. Α. WΕΝGER, «Un nouveau témoin de l assomption: Une ho-mélie attribuée à Saint Germain de Constantinople», REB 16 (1958), σ ΓΕΡΜΑΝΟΣ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΥΠΟΛΕΩΣ, Εἰς τὴν Κοίμησιν Ι: Τοῦ ἐν ἁγίοις Πατρὸς ἡμῶν Γερμανοῦ ἀρχιεπισκόπου Κωνσταντινουπόλεως, εἰς

12 ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ-ΣΥΝΤΟΜΟΓΡΑΦΙΕΣ 11 τὴν πάνσεπτον κοίμησιν τῆς ἁγίας Θεοτόκου λόγος α, PG 98, ΓΕΡΜΑΝΟΣ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΥΠΟΛΕΩΣ, Εἰς τὴν Κοίμησιν IΙ: Τοῦ αὐτοῦ, εἰς τὴν ἁγίαν κοίμησιν τῆς ὑπεραγίας Δεσποίνης ἡμῶν Θεοτόκου καὶ ἀειπαρθένου Μαρίας λόγος β, PG 98, ΓΕΡΜΑΝΟΣ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΥΠΟΛΕΩΣ, Εἰς τὴν Κοίμησιν ΙIΙ: Τοῦ ἐν ἁγίοις Πατρὸς ἡμῶν Γερμανοῦ ἀρχιεπισκόπου Κωνσταντινουπόλεως, Ἐγκώμιον εἰς τὴν ἁγίαν καὶ σεβάσμιον κοίμησιν τῆς ὑπερενδόξου Δεσποίνης ἡμῶν Θεοτόκου καὶ ἀει-παρθένου Μαρίας, PG 98, ΓΕΝΝΑΔΙΟΣ ΣΧΟΛΑΡΙΟΣ, Εἰς τὴν μετάστασιν: Ὁμιλία ἐπί τῆς ὑπεραγίας Δεσποίνης ἡμῶν Θεοτόκου, έκδ. M. JUGIE, «Homelies mariales byzantines», PO 16 (3), 1921, σ ΓΡΗΓΟΡΙΟΣ ΠΑΛΑΜΑΣ, Εἰς τὴν Κοίμησιν: Ὁμιλία ΛΖ, Εἰς τὴν πάνσεπτον Κοίμησιν τῆς πανυπεράγνου Δεσποίνης ἡμῶν Θεοτόκου καὶ ἀειπαρθένου Μαρίας, PG 151, ΕΠΙΦΑΝΙΟΣ ΜΟΝΑΧΟΣ, Λόγος περί τοῦ βίου τῆς ὑπεραγίας Θεοτόκου καὶ τῶν τῆς αὐτῆς χρόνων, PG 120, ΘΕΟΓΝΩΣΤΟΣ, Εἰς τὴν Κοίμησιν: Θεόγνωστου Μοναχού Ἐγκώμιον εἰς τὴν Κοίμησιν τῆς Ὑπεραγίας Θεοτόκου, έκδ. M. JUGIE, «Homélies mariales byzantines», PO 16 (3), 1921, σ ΘΕΟΔΩΡΟΣ ΒΑΛΣΑΜΩΝΟΣ, Ἐπιστολή χάριν τῶν ὀφειλουσῶν τελεῖσθαι νηστειῶν ἑκάστου ἔτους, PG 137, ΘΕΟΔΩΡΟΣ ΒΑΛΣΑΜΩΝΟΣ, Ἐρωτήσεις κανινικαί καὶ ἀποκρίσεις ἐπ αὐταῖς, PG 138, ΘΕΟΔΩΡΟΣ ΣΤΟΥΔΙΤΗΣ, Διδασκαλία χρονική τῆς μονῆς τοῦ Στουδίου, PG 99,

13 Η ΕΟΡΤΗ ΤΗΣ ΚΟΙΜΗΣΕΩΣ ΤΗΣ ΘΕΟΤΟΚΟΥ 12 ΘΕΟΔΩΡΟΣ ΣΤΟΥΔΙΤΗΣ, Εἰς τὴν Κοίμησιν: Ἐγκώμιον εἰς τὴν κοίμησιν τῆς ἁγίας Δεσποίνης ἡμῶν Θεοτόκου, PG 99, ΘΕΟΤΕΚΝΟΣ ΛΙΒΙΑΔΟΣ, Εἰς τὴν ἀνάλημψιν: Θεοτέκνου ἐπισκόπου Λιβιάδος ἐγκώμιον εἰς τὴν ἀνάλημψιν τῆς ἁγίας Θεοτόκου, έκδ. WEN- GER, Assomption, σ ΘΕΟΦΑΝΗΣ ΚΕΡΑΜΕΥΣ, Ὁμιλία Ξ : Εἰς τὸ εἰσῆλθεν ὁ Ἰησοῦς εἰς κώμην τινά. Ἐλέχθη ἐν τῃ ἑορτῃ τῆς Κοιμήσεως τῆς ὑπεραγίας Θεοτόκου, PG 99, ΙΣΙΔΩΡΟΣ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ, Εἰς τὴν Κοίμησιν: Λόγος Δ. Εἰς τὴν πάνσεπτον κοίμησιν τῆς παναχράντου Δεσποίνης ἡμῶν Θεοτόκου καὶ ἀειπαρθένου Μαρίας, PG 139, IΩΑΝΝΗΣ ΓΕΩΜΕΤΡΗΣ, Ἐξόδιος: Ἐξόδιος ἤ προπεμπτήριος εἰς τὴν κοίμησιν τῆς ὑπερενδόξου δεσποίνης ἡμῶν Θεοτόκου. Τοῦ μακαρίου Ἰωάννου τοῦ Γεωμέτρου, έκδ. WENGER, Assomption, σ ΙΩΑΝΝΗΣ ΔΑΜΑΣΚΗΝΟΣ, Εἰς τὴν Κοίμησιν Ι: Ἰωάννου, ταπεινοῦ καὶ ἁμαρτωλοῦ μοναχοῦ, δούλου τῶν δούλων τοῦ κυρίου ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ τῆς παλαιᾶς λαύρας, εἰς τὴν κοίμησιν τῆς ἁγίας θεοτόκου λόγος πρῶτος, έκδ. KΟΤΤΕR, Johannes von Damaskos, τ. V, σ ΙΩΑΝΝΗΣ ΔΑΜΑΣΚΗΝΟΣ, Εἰς τὴν Κοίμησιν ΙΙ: Τοῦ ὁσίου πατρὸς ἡμῶν Ἰωάννου, μοναχοῦ Δαμασκηνοῦ τοῦ Μανσούρ, εἰς τὴν ἁγίαν καὶ ὑπερένδοξον κοίμησιν καὶ μετάστασιν τῆς δεσποίνης ἡμῶν θεοτόκου καὶ ἀειπαρθένου Μαρίας, έκδ. KOTTER, Johannes von Damaskos, τ. V, σ ΙΩΑΝΝΗΣ ΔΑΜΑΣΚΗΝΟΣ, Εἰς τὴν Κοίμησιν ΙΙΙ: Ἰωάννου, τοῦ Δαμασκηνοῦ μοναχοῦ καὶ πρεσβυτέρου, λόγος εἰς τὴν κοίμησιν τῆς δεσποίνης ἡμῶν θεοτόκου, έκδ. KOTTER, Johannes von Damaskos, τ. V, σ

14 ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ-ΣΥΝΤΟΜΟΓΡΑΦΙΕΣ 13 ΙΩΑΝΝΗΣ ΕΥΧΑΪΤΩΝ, Εἰς τὴν Κοίμησιν: Τοῦ ἐν ἁγίοις πατρὸς ἡμῶν Ἰωάννου Εὐχαΐτων Λόγος εἰς τὴν πάνσεπτον Κοίμησιν τῆς ὑπεραγίας Θεοτόκου, PG 120, ΙΩΑΝΝΗΣ ΘΕΟΛΟΓΟΣ, Εἰς τὴν Κοίμησιν Ι: Τοῡ ἁγίου Ἰωάννου τοῡ θεολόγου λόγος εἰς τὴν κοίμησιν τῆς ἁγίας Θεοτόκου, έκδ. TIS- CHENDORF, Apocrypha, σ ΙΩΑΝΝΗΣ ΘΕΟΛΟΓΟΣ, Εἰς τὴν Κοίμησιν ΙΙ: Τοῡ ἁγίου Ἰωάννου τοῡ θεολόγου καὶ εὐαγγελιστοῦ διήγησις εἰς τὴν κοίμησιν τῆς παναγίας θεοτόκου καὶ τὸ πῶς μετετέθη ἡ ἄχραντος μήτηρ τοῦ Κυρίου ἡ- μῶν. Κύριε εὐλόγησον, έκδ. WENGER, Assomption, σ ΙΩΑΝΝΗΣ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ, Κοίμησις: Κοίμησις τῆς Δεσποίνης ἡμῶν Θεοτόκου καὶ ἀειπαρθένου Μαρίας συγγραφεῑσα ὑπό Ἰωάννου Ἁρχιεπισκόπου Θεσσαλονίκης, έκδ. M. JUJIE, «Homélies mariales byzantines», PO 19 (2), 1926, σ ΚΑΛΛΙΣΤΟΣ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΥΠΟΛΕΩΣ, Εἰς τὴν Κοίμησιν: Τοῦ ἁγιωτάτου πατριάρχου Κων/πόλεως κυροῦ Καλλίστου Ὁμιλία εἰς τὴν Κοίμησιν τῆς ὑπεραγίας δεσποίνης ἡμῶν Θεοτόκου, έκδ. ΕΥΣΤΡΑ- ΤΙΑΔΗΣ, «Πατριάρχης Κάλλιστος», σ ΛΕΩΝ ΣΤ ΣΟΦΟΣ, Εἰς τὴν μετάστασιν: Λέοντος ἐν Χριστῷ βασιλεῖ αἰωνίῳ βασιλέως λόγος εἰς τήν ἐν ταῖς φαεινοτάταις καί ἀκηράτοις λήξεσιν μετάβασιν τῆς δι ἧς ὁ ἀμαυρός καταπέποται θάνατος, ἐξ ἀκηράτου γαστρός ἀνασχούσης τόν ἂδυτον ἥλιον, έκδ. T. ANTONOPOULOU, Homiliae, σ ΜΑΝΟΥΗΛ ΠΑΛΑΙΟΛΟΓΟΣ, Εἰς τὴν Κοίμησιν: Λόγος εἰς τὴν πάνσεπτον κοίμησιν τῆς ὕπεραγίας Θεοτόκου, έκδ. M. JUGIE, «Homélies mariales byzantines», PO 16 (3), 1921, σ ΜΟΔΕΣΤΟΣ ΙΕΡΟΣΟΛΥΜΩΝ, Εἰς τὴν Κοίμησιν: Τοῦ ἐν ἁγίοις πατρὸς ἡμῶν Μοδέστου ἀρχιεπισκόπου Ἱεροσολύμων, Ἐγκώμιον εἰς τὴν Κοί-

15 Η ΕΟΡΤΗ ΤΗΣ ΚΟΙΜΗΣΕΩΣ ΤΗΣ ΘΕΟΤΟΚΟΥ 14 μησιν τῆς Ὑπεραγίας Δεσποίνης ἡμῶν Θεοτόκου καὶ ἀειπαρθένου Μαρίας, PG 86, ΝΕΟΦΥΤΟΣ ΕΓΚΛΕΙΣΤΟΣ, Εἰς τὴν Κοίμησιν: Τοῦ αὐτοῦ Νεοφύτου μοναχοῦ καὶ ἐγκλείστου Λόγος εἰς τὴν πάνσεπτον κοίμησιν τῆς πανάγνου δεσποίνης ἡμῶν Θεοτόκου καὶ ἀειπαρθένου Μαρίας, έκδ. ΚΑΤΣΑΡΟΣ, στο: Ἁγίου Νεοφύτου συγγράμματα, σ ΝΙΚΗΦΟΡΟΣ ΧΟΥΜΝΟΣ, Θέσπισμα: Θέσπισμα ἐπὶ τῆ μεγάλῃ καὶ τελευταίᾳ ἑορτῇ τοῦ κατὰ Χριστὸν παντὸς μυστηρίου, PG 140, ΝΙΚΟΛΑΟΣ ΚΑΒΑΣΙΛΑΣ, Εἰς τὴν Κοίμησιν: Λόγος Τοῦ αὐτοῦ εἰς τὴν πάνσεπτον καὶ Ὑπερὲνδοξον Κοίμησιν τῆς Ὑπεραγίας Δεσποίνης ἡμῶν καὶ παναχράντου Θεοτόκου, έκδ. M. JUGIE, «Homélies mariales byzantines», PO 19(2), 1926, σ Συναξάριον Ἐκκλ. Κων/πόλεως: Συναξάριον Κωνσταντινουπόλεως, έκδ. H. DELEHAYE, Propylaeum ad Acta Sanctorum Novembris. Synaxarium Ecclesiae Constantinopolitanae, Bruxellis ΦΙΛΟΘΕΟΣ ΚΟΚΚΙΝΟΣ, Εἰς τὴν Κοίμησιν: Τοῦ ἁγιωτάτου Πατριάρχου Κωνσταντινουπόλεως Φιλοθέου Ὁμιλία εἰς τὴν Κοίμησιν τῆς παναγίας δεσποίνης ἡμῶν τῆς Θεοτόκου, έκδ. ΨΕΥΤΟΓΚΑΣ, «Φιλοθέου Κοκκίνου», σ

16 ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ-ΣΥΝΤΟΜΟΓΡΑΦΙΕΣ 15 Β. ΒΟΗΘΗΜΑΤΑ 1. ΕΛΛΗΝΙΚΑ ΑΓΓΕΛΟΠΟΥΛΟΣ, «Νικόλαος Καβάσιλας ο Χαμαετός», Α. ΑΓΓΕΛΟΠΟΥ- ΛΟΣ, «Νικόλαος Καβάσιλας ο Χαμαετός. Βιογραφικά Προβλήματα», ΠΘΣΤΜΝΚ (1984), σ ΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ, Εἰσόδια: Ι. ΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ, Τὰ Εἰσόδια τῆς Θεοτόκου. Ἡ Ἱστορία, ἡ Εἰκονογραφία καὶ ἡ Ὑμνογραφία τῆς ἑορτῆς, ἐν Θεσσαλονίκῃ ΑΝΤΩΝΟΥΔΗ, Ισίδωρος Θεσσαλονίκης: Ε. ΑΝΤΩΝΟΥΔΗ, Ισίδωρος Θεσσαλονίκης. Βίος και Έργο, (διδακτ. διατριβή), Θεσσαλονίκη BECK H.-G, «Ἡ Ρητορικὴ τῶν βυζαντινῶν ὡς ἔκφρασις τοῦ βυζαντινοῦ πνεύματος», ΕΕΦΣΘ 9 (1965) σ ΒΕΡΓΩΤΗΣ, «Θεομητορική λατρεία»: Γ. ΒΕΡΓΩΤΗΣ, «Ἡ Θεομητορική λατρεία καί τά Ἀπόκρυφα», ΓΠ 80 (1997) σ ΓΙΑΓΚΟΥ Θ., Νίκων ὁ Μαυρορείτης. Βίος, Ἔργο, Κανονική διδασκαλία, Θεσσαλονίκη ΓΙΑΓΚΟΥ, «Ἡ νηστεία»: ΓΙΑΓΚΟΥ Θ., «Ἡ νηστεὶα τοῦ Αὐγούστου», Πνευματικὴ Διακονία 3, τευχ. 8 (2000), σ ΓΛΑΒΙΝΑΣ, Ιστορία της Εκκλησίας: ΑΠ. ΓΛΑΒΙΝΑΣ, Ιστορία της Εκκλησίας, Θεσσαλονίκῃ ΓΟΝΗΣ, Συγγραφικὸν ἔργον Καλλίστου: Δ. ΓΟΝΗΣ, Τὸ συγγραφικὸν ἔργον τοῦ οἰκουμενικοῦ πατριάρχου Καλλίστου Α, Ἀθῆναι ΔΑΦΝΗ Ε., «Περὶ τῶν προτυπώσεων τῆς Θεοτόκου στὴν Παλαιὰ Διαθήκη», Πνευματικὴ Διακονία 3, τευχ. 8 (2000), σ ΔΕΤΟΡΑΚΗ, «Ομιλητικό έργο Ανδρέα Κρήτης»: Μ. ΔΕΤΟΡΑΚΗ «Το Ομιλητικό έργο του Αγίου Ανδρέα Κρήτης και ο κώδικας Bodleianus

17 Η ΕΟΡΤΗ ΤΗΣ ΚΟΙΜΗΣΕΩΣ ΤΗΣ ΘΕΟΤΟΚΟΥ 16 Laudensis gr.81», Πρακτικά Επιστημονικού Συνεδρίου (1-4 Ιουλίου 2003), Μυτιλήνη 2005, σ ΔΕΤΟΡΑΚΗΣ Θ., Κοσμᾶς ὁ Μελωδός. Βίος καὶ ἔργο, [ΑΒ 28], Θεσσαλονίκη ΔΕΤΟΡΑΚΗΣ, Βυζαντινὴ Φιλολογία: Θ. ΔΕΤΟΡΑΚΗΣ, Βυζαντινὴ Φιλολογία. Τὰ πρόσωπα καὶ τὰ κείμενα, τ. Α, Ἡράκλειο ΔΗΜΗΤΡΑΚΟΠΟΥΛΟΣ Φ.- ΣΠΙΓΓΟΥ Φ., «Οἱ Χαιρετισμοὶ τῆς Πανηγυρικῆς Α τοῦ ἁγ. Νεοφύτου τοῦ Ἐγκλείστου», ΕΕΦΣΠΑ 38 ( ), σσ ΕΥΣΤΡΑΤΙΑΔΗΣ, «Πατριάρχης Κάλλιστος»: Σ. ΕΥΣΤΡΑΤΙΑΔΗΣ, «Ὁ οἰκουμενικὸς Πατριάρχης Κάλλιστος ὡς ἐκκλησιαστικὸς ρήτωρ», ΕΦ 8 (1911) σ ΕΥΣΤΡΑΤΙΑΔΗΣ, Ἁγιολόγιον: Σ. ΕΥΣΤΡΑΤΙΑΔΗΣ, Ἁγιολόγιον τῆς Ὀρθοδόξου Ἐκκλησίας, Ἀθῆναι ΖΗΣΗΣ Θ., Γεννάδιος Β Σχολάριος. Βίος - Συγγράμματα - Διδασκαλία, [ΑΒ 30], Θεσσαλονίκη ΖΗΣΙΔΗΣ, Η Κοίμηση της Θεοτόκου: Π. ΖΗΣΙΔΗΣ, Η Κοίμηση της Θεοτόκου στην Ορθόδοξη Παράδοση (La Dormition de St. Marie a la Tradition grec-orthodoxe), (διδακτ. διατριβή), Θεσσαλονίκη ΖΩΓΡΑΦΟΣ Α.-Α., Ὁ Γαβριὴλ Θεσσαλονίκης καὶ τὸ ἀποδιδόμενο εἰς αὐτὸν ἀνέκδοτο Ὁμιλιάριο. Γραμματολογική, φιλολογικὴ καὶ θεολογικὴ μελέτη, [ΒΚΜ 44], Θεσσαλονίκη ΚΑΛΟΓΗΡΟΥ, «Μαρία»: Ι. ΚΑΛΟΓΗΡΟΥ, «Μαρία», ΘΗΕ 8 (1965), 663. ΚΑΡΑΒΙΔΟΠΟΥΛΟΣ, Ἀπόκρυφα Εὐαγγέλια: Ι. ΚΑΡΑΒΙΔΟΠΟΥΛΟΣ, Ἀπόκρυφα Χριστιανικά Κείμενα Α - Ἁπόκρυφα Εὐαγγέλια, Θεσσαλονίκη 1999.

18 ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ-ΣΥΝΤΟΜΟΓΡΑΦΙΕΣ 17 ΚΟΥΚΟΥΡΑ Δ., Οἱ ὑφολογικὲς ἐπιλογὲς τοῦ Γρηγορίου Παλαμᾶ στὶς Ὁμιλίες του, ΕΕΘΣΠΘ Παράρτημα ἀρ. 56, τ. 29, (Διδ. Διατριβή), Θεσσαλονίκη ΚΥΡΙΑΤΖΗ, Ιωάννης Α Αρχιεπίσκοπος Θεσσαλονίκης: Α. ΚΥΡΙΑΤΖΗ, Ιωάννης Α Αρχιεπίσκοπος Θεσσαλονίκης. Ιστορική θεολογική προσέγγιση, Θεσσαλονίκη ΜΩΡΑΪΤΗΣ, «Θεομητορικαὶ ἑορταί»: Δ. ΜΩΡΑΪΤΗΣ, «Θεομητορικαὶ ἑορταί», ΘΗΕ 6 (1965), ΝΙΚΟΔΗΜΟΣ ΑΓΙΟΡΕΙΤΗΣ, Ἑορτοδρόμιον ἤτοι ἐρμηνεία εἰς τούς ἀσματικούς κανόνας τῶν δεσποτικῶν καὶ θεομητορικῶν ἑορτῶν, εν Βενετία ΝΕΛΛΑΣ, Θεομήτωρ: Π. ΝΕΛΛΑΣ, Ἡ Θεομήτωρ (τρεῖς θεομητορικὲς ὁμιλίες), Ἀθῆναι ΝΕΛΛΑΣ, «Νικόλαος Καβάσιλας», Π. ΝΕΛΛΑΣ, «Εισαγωγικά στη μελέτη του Αγίου Νικολάου Καβάσιλα», ΠΘΣΤΜΝΚ (1984), σ ΠΑΠΑΔΟΠΟΥΛΟΣ ΧΡΥΣ., Περὶ τοῦ τόπου Κοιμήσεως τῆς Θεοτόκου. (Ἱστορικὸν σημείωμα), ἐν Ἱεροσολύμοις ΠΑΠΑΝΤΡΙΑΝΤΑΦΥΛΛΟΥ-ΘΕΟΔΩΡΙΔΗ, Ἡ χειρόγραφη παράδοση: ΠΑΠΑΝΤΡΙ- ΑΝΤΑΦΥΛΛΟΥ-ΘΕΟΔΩΡΙΔΗ Ν., Ἡ χειρόγραφη παράδοση τῶν ἔργων τοῦ Νικηφόρου Χούμνου (1250/ ), [ΕΕΦΣΠΘ, Παράρτημα ἀρ. 52], Θεσσαλονίκη ΠΑΠΑΤΡΙΑΝΤΑΦΥΛΛΟΥ-ΘΕΟΔΩΡΙΔΗ Ν. ΓΙΑΓΚΟΥ Θ., Ἁγίου Νεοφύτου τοῦ Ἐγκλείστου Συγγράμματα, τ. Γ : Πανηγυρικὴ Α, Πάφος ΡΑΛΛΗΣ Γ. - ΠΟΤΛΗΣ Μ., Σύνταγμα τῶν θείων καὶ ἱερῶν κανόνων, τ. 4-5, Αθήνα ΡΑΜΦΟΣ, Μελετήματα: Ι. ΡΑΜΦΟΣ, Ἁγιολογικὰ Μελετήματα, Ἀθῆναι 1987.

19 Η ΕΟΡΤΗ ΤΗΣ ΚΟΙΜΗΣΕΩΣ ΤΗΣ ΘΕΟΤΟΚΟΥ 18 ΣΙΩΤΗΣ, Λατρεία Θεοτόκου: Μ.Δ. ΣΙΩΤΗΣ, Ἡ ἐμφάνισις τῆς λατρείας τῆς Θεοτόκου καὶ ἡ ἐπὶ τῆς ἑορτῆς τῆς Κοιμήσεως ἐκκλησιαστικὴ παράδοσις, Θεσσαλονίκη ΣΠΟΥΡΛΑΚΟΥ-ΕΥΤΥΧΙΑΔΟΥ, Παναγία Θεοτόκος: Α. ΣΠΟΥΡΛΑΚΟΥ-Ε ΕΥΤΥΧΙ- ΑΔΟΥ, Ἡ Παναγία Θεοτόκος τύπος χριστιανικῆς ἁγιότητος, Ἀθῆναι ΣΤΕΦΑΝΙΔΗΣ, Ἱστορία: Β.Κ. ΣΤΕΦΑΝΙΔΗΣ, Ἑκκλησιαστική Ἱστορία. Ἀπ ἀρχῆς μέχρι σήμερον, Αθήνα ΤΑΤΑΓΙΑ, «Λόγος»: Μ. ΤΑΤΑΓΙΑ, «Ἀντωνίου Ἀρχιεπισκόπου Λαρίσης, Λόγος εἰς τὴν ἁγίαν Κοίμησιν τῆς Ὑπεραγίας Δεσποίνης ἡμῶν Θεοτόκου», Βυζαντινὰ 20 (1999) ΤΡΙΒΥΖΑΔΑΚΗ, Θεομητορική Εικονογραφία: Α. ΤΡΙΒΥΖΑΔΑΚΗ, Θεομητορική Εικονογραφία Η Παιδική Ηλικία, Θεσσαλονίκη ΤΣΑΜΗΣ, Ἁγιολογία: Δ. ΤΣΑΜΗΣ, Ἁγιολογία τῆς Ὀρθόδοξης Ἐκκλησίας, Θεσσαλονίκη ΤΣΑΜΗΣ, Θεομητορικόν: Δ. ΤΣΑΜΗΣ, Θεομητορικόν, ανθολόγια εκκλησιαστικών κειμένων και εικόνων προς τιμήν της Υπεραγίας Θεοτόκου Μαρίας, Θεσσαλονίκη ΤΣΕΝΤΙΚΟΠΟΥΛΟΣ, Φιλόθεος Κόκκινος: Δ. ΤΣΕΝΤΙΚΟΠΟΥΛΟΣ, Φιλόθεος Κόκκινος. Βίος καὶ Ἔργο, (διδακτ. διατριβή), Θεσσα-λονίκη Tusculum: Tusculum- Λεξικόν Ελλήνων και Λατίνων συγγραφέων της Αρχαιότητας και του Μεσαίωνα, τ. Α, Αθήνα ΦΙΛΙΑΣ, Θεομητορικὲς ἑορτές: Γ. ΦΙΛΙΑΣ, Οἱ Θεομητορικὲς ἑορτὲς στὴ λατρεία τῆς Ἐκκλησίας, Ἀθήνα ΦΟΥΝΤΟΥΛΗΣ, «Εὐαγγελισμός»: Ι. ΦΟΥΝΤΟΥΛΗΣ, «Εὐαγγελισμός τῆς Θεοτόκου ἑορτή», ΘΗΕ 5 (1964),

20 ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ-ΣΥΝΤΟΜΟΓΡΑΦΙΕΣ 19 ΦΟΥΝΤΟΥΛΗΣ, «Κοίμησις»: Ι. ΦΟΥΝΤΟΥΛΗΣ, «Κοιμήσεως τῆς Θεοτόκου ἑορτή», ΘΗΕ 7 (1965), ΧΡΗΣΤΟΥ, Πατρολογία: Π. ΧΡΗΣΤΟΥ, Ἑλληνικὴ Πατρολογία, τ. Α -Ε, Θεσσαλονίκη ΧΡΙΣΤΟΦΟΡΙΔΗΣ B., «Ο αρχιεπίσκοπος Θεσσαλονίκης Ισίδωρος Γλαβάς και τα κοινωνικά προβλήματα της εποχής του», ΕΕΘΣΠΘ 29 ( ), σ ΨΕΥΤΟΓΚΑΣ, Αντωνίου Λαρίσης Λόγοι: Β. ΨΕΥΤΟΓΚΑΣ, Αντωνίου Αρχιεπισκόπου Λαρίσης Λόγοι Θεομητορικοί Δεσποτικοί Αγιολογικοί, Θεσσαλονίκη ΨΕΥΤΟΓΚΑΣ, «Φιλοθέου Κοκκίνου»: Β. ΨΕΥΤΟΓΚΑΣ, «Φιλοθέου Κοκκίνου Πατριάρχη Κων/πόλεως εἰς τὴν Κοίμησιν τῆς Θεοτόκου», ΕΕΘΣΘ 27 (1982) σ ΨΕΥΤΟΓΚΑΣ, «Ἀνάσταση»: Β. ΨΕΥΤΟΓΚΑΣ, «Ἀνάσταση Μετάσταση τῆς Θεοτόκου κατά την ὁμιλία τοῦ Ἁγίου Φιλοθέου Κοκκίνου Εἰς την Κοίμησιν και τις ἀπόκρυφες πηγές του», στο: Προσφορά Παντελεήμονι Β τῳ Παναγιωτάτῳ Μητροπολίτῃ Θεσσαλονίκης ἐπί, τῃ εἰκοσιπενταετηρίδι τῆς ἀρχιερατείας αὐτοῦ, Θεσσαλονίκη 1991, σ ΞΕΝΟΓΛΩΣΣΑ AΝTONOPOULOU, The Homilies of Leo: T. AΝTONOPOULOU, The Homilies of the emperor Leo VI, Leiden-New York-Koln ANTONOPOULOU, Leonis Homiliae: ANTONOPOULOU T., Leonis VI sapientis imperatoris byzantini Homiliae, [CCSG 63], Turnhout-Brepols 2008.

21 Η ΕΟΡΤΗ ΤΗΣ ΚΟΙΜΗΣΕΩΣ ΤΗΣ ΘΕΟΤΟΚΟΥ 20 BALLERNI, Sylloge: A. BALLERNI, Sylloge monumentorum ad mysterium conceptionis immaculatae virginis Deiparae illustrandum. I-II. Romae CHEVALIER, «Les Trilogies»: CHEVALIER C., «Les Trilogies homiletiques dans l elaboration des fetes Mariales», Gregorianum 17 (1937), σ CUNNINGHAM - ALLEN, Preacher: M. CUNNINGHAM - P. ALLEN, Preacher and Audience. Studies in Early Christian and Byzantine Homiletics, Leiden-Boston-Köln CUNNINGHAM, «Andrew of Crete»: M. CUNNINGHAM, «Andrew of Crete: a high-style preacher of the eighth century», στο: M. CUNNINGHAM - P. ALLEN, Preacher, σ DALEY, Dormition: B. DALEY, On the dormition of Mary early patristic homilies, New York DALEY B., «At the Hour of our Death : Mary s Dormition and Christian dying in late patristic and early byzantine literature», DOP 55 (2001) σ ESBROECK, «Les Textes»: ESBROECK VAN M., «Les Textes littérerais sur l Assomption avant le Xe siècle», στο: ESBROECK, Aux origins de la Dormition, σ ESBROECK, Aux origins de la Dormition: ESBROECK VAN M, Aux origins de la Dormition de la Vierge: Etudes historiques sur les traditions orientales, Variorum : London GARTON C. WESTERINK L., Germanos on predestined terms of life. Greek text and English translation, New York JUJIE, «La fête»: M. JUJIE, «La fête de la Dormition et de l Assomption de la Sainte Vierge en Orient et en Occident», L Annee Theologique 4 (1943), σ

22 ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ-ΣΥΝΤΟΜΟΓΡΑΦΙΕΣ 21 JUJIE, La mort: M. JUJIE, La mort et l assomption de la Sainte Vierge, [Studi e Testi 114], Roma LOUTH, «John Damascene»: A. LOUTH, «John Damascene: Preacher and Poet», στο: M. CUNNINGHAM - P. ALLEN, Preacher, σ LOENERTZ R., «Isidore Glabas. Métropolite de Thessalonique ( )», REB 6 (1948), MIMOUNI, Dormition et assomption: S. MIMOUNI, Dormition et assοmption de Marie : histoire des tradition ancennes, Paris RAES, «Assomption»: A. RAES, «Aux origins de la fête de l Assomption en Orient», OCP 12 (1946), σ SHOEMAKER, Ancient Traditions: S. SHOEMAKER, Ancient Traditions of the Virgin Mary s Dormition and Assumption, Oxford SINKEWICZ R., «Gregory Palamas», στο: La Theologie byzantine et sa tradition (13-19 siècle), Turnhout 2002, σ TISCHENDORF, Apocrypha: C. TISCHENDORF, Apocalypses Apocryphae Mosis, Esdrae, Pauli, Ioannis, item Mariae Dormitio, addits evangeliorum et actuum apocryphorum supplementis, Lipsiae VAILHE, «Présentation»: S. VAILHE, «La fête de Présentation de Marie au Temple», EO 5 ( ), σ VAILHE, «Annonciation»: S. VAILHE, «Origines de la fête de l An nonciation», EO 9 (1906), σ VOULET, Homélies: P. VOULET, Homélies sur la nativité et la dormition, Paris WENGER, Assomption: A. WENGER, L Assomption de la T. S. Vierge dans la tradition byzantine du Ve au Xe siècle. Etudes et documents, Paris 1955.

23 ΕΙΣΑΓΩΓΗ

24 Η ενασχόληση με μία χριστιανική εορτή φέρνει το μελετητή της αντιμέτωπο με μία σειρά προβλημάτων και ερωτημάτων στα οποία καλείται να απαντήσει. Τα σημαντικότερα από αυτά είναι εκείνα που σχετίζονται με την ιστορική εξέλιξη της εορτής, τη διαμόρφωσή της και κυρίως το θέμα των πηγών. Παρόμοια προβλήματα τίθενται και στη μελέτη των Θεομητορικών εορτών και εν προκειμένω στη μελέτη της εορτής της Κοιμήσεως της Θεοτόκου, που αποτελεί και το αντικείμενο της παρούσας εργασίας. Οφείλουμε αρχικά να σημειώσουμε ότι το πηγαίο υλικό που αφορά στην εν λόγω εορτή είναι μεγάλο τόσο σε αριθμό όσο και σε περιεχόμενο το γεγονός της Κοίμησης και της Μετάστασης της Θεοτόκου πέρασε από τις σελίδες των πατέρων της Εκκλησίας και των εκκλησιαστικών ρητόρων, οι οποίοι συνέθεσαν πληθώρα εγκωμιαστικών-πανηγυρικών Λόγων και Ομιλιών, ενώ εξίσου μεγάλος είναι και ο αριθμός των Ακολουθιών και των ύμνων γενικότερα που συνετέθησαν για αυτή τη θεομητορική εορτή 1. Καθόλου ευκαταφρόνητος δεν είναι και ο αριθμός των μελετών που έχουν γραφεί για την εορτή της Κοίμησης της Θεοτόκου. Μελέτες για τις πηγές, τις διαφορετικές παραδόσεις περί της ταφής της Θεοτόκου, την ιστορία της εορτής, την εγκωμιαστική γραμματεία, την υμνολογία και τη θεολογία της εορτής έχουν κάνει ήδη από τον περασμένο αιώνα την εμφάνισή τους. 1. Να σημειώσουμε στο σημείο αυτό, ότι στην εργασία μας δεν συμπεριλάβαμε μία ενότητα που θα αφορούσε στην Υμνολογία της εορτής. Ο όγκος του υμνογραφικού υλικού είναι τέτοιος, που η ενασχόληση και με αυτά τα κείμενα θα ξεπερνούσε τα όρια της ανά χείρας εργασίας.

25 Η ΕΟΡΤΗ ΤΗΣ ΚΟΙΜΗΣΕΩΣ ΤΗΣ ΘΕΟΤΟΚΟΥ 24 Με βάση λοιπόν το πηγαίο υλικό και τη δευτερεύουσα Βιβλιογραφία προχωρήσαμε στη σύνθεση της παρούσας εργασίας, την οποία χωρίσαμε σε δύο Κεφάλαια. Το πρώτο Κεφάλαιο, που τιτλοφορείται Η ιστορική εξέλιξη και καθιέρωση της εορτής της Κοιμήσεως της Θεοτόκου υποδιαιρείται σε τέσσερις επιμέρους ενότητες. Η πρώτη από αυτές αφορά γενικότερα στην είσοδο της Θεοτόκου στη λατρεία και ειδικότερα στις Θεομητορικές εορτές, δηλαδή την εορτή της Συλλήψεως, του Γενεσίου, των Εισοδίων και του Ευαγγελισμού. Για κάθε μία από τις παραπάνω εορτές παρουσιάζεται εν συντομία η εξέλιξη και η καθιέρωσή της, ενώ αναφέρονται και οι Ομιλίες ή οι Πανηγυρικοί Λόγοι που συνετέθησαν για αυτές. Αντικείμενο της δεύτερης ενότητας αποτελεί το θέμα των παραδόσεων γύρω από την ταφή της Θεοτόκου, ενώ στην τρίτη ενότητα εξετάζουμε το πρόβλημα της πορείας της εορτής έως την καθιέρωσή της. Στην τέταρτη και τελευταία ενότητα του πρώτου Κεφαλαίου αναφερόμαστε στο ζήτημα της νηστείας της εορτής. Το δεύτερο Κεφάλαιο, που λόγω του όγκου του πηγαίου υ- λικού που παρουσιάζουμε είναι το μεγαλύτερο, φέρει τον τίτλο Η σχετική προς την εορτή της Κοίμησεως της Θεοτόκου χριστιανική γραμματεία. Το Κεφάλαιο αυτό απαρτίζεται από δύο ενότητες. Στην πρώτη, το θέμα που μας απασχολεί είναι αυτό των απόκρυφων κειμένων που σχετίζονται με το τέλος της Θεοτόκου. Μετά από μία εισαγωγική παράγραφο για το θέμα των αποκρύφων κειμένων γενικότερα, παρουσιάζουμε το περιέχομενο των δύο βασικών αποκρύφων Διηγήσεων που σχετίζονται με την Κοίμηση της Θεομήτορος, προκειμένου να καταδειχθούν στη συνέχεια οι επιδράσεις αυτών των κειμένων στη μεταγενέστερη θεομητορική γραμματεία. Στη δεύτερη ενότητα του Κεφαλαίου παρουσιάζονται κατά χρονολογική σειρά οι εγκωμιαστικοί Λόγοι και οι Ομιλίες

26 ΕΙΣΑΓΩΓΗ 25 που συντάχθηκαν για την υπό εξέταση εορτή. Για κάθε κείμενο προτάσσεται μία υποενότητα που αφορά στο συγγραφέα του Εγκωμίου ή της Ομιλίας, όπου δίνονται εν συντομία κάποια στοιχεία για το βίο και το συγγραφικό του έργο, με έμφαση πάντα στο αγιολογικά-ομιλητικά έργα του. Ακολουθεί, ανάλυση του εξεταζόμενου κάθε φορά κειμένου, όπου μελετώνται ζητήματα περιστατικών συγγραφής του, δομής και περιεχομένου του, ενώ καταβάλλεται προσπάθεια να εντοπιστούν οι πηγές που ο εκάστοτε συγγραφέας έλαβε υπόψη του για τη σύνθεση του Εγκωμίου ή της Ομιλίας του. Η εργασία μας ολοκληρώνεται με τη σύνοψη των συμπερασμάτων μας.

27 ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΠΡΩΤΟ Η ΙΣΤΟΡΙΚΗ ΕΞΕΛΙΞΗ KAI H ΚΑΘΙΕΡΩΣΗ ΤΗΣ ΕΟΡΤΗΣ ΤΗΣ ΚΟΙΜΗΣΕΩΣ ΤΗΣ ΘΕΟΤΟΚΟΥ

28 Α. Η ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΤΗΣ ΤΙΜΗΣ ΤΗΣ ΘΕΟΤΟΚΟΥ ΣΤΗ ΛΑΤΡΕΙΑ ΤΗΣ ΕΚΚΛΗΣΙΑΣ ΚΑΙ Η ΚΑΘΙΕΡΩΣΗ ΤΩΝ ΘΕΟΜΗΤΟΡΙΚΩΝ ΕΟΡΤΩΝ ΕΙΣΑΓΩΓΙΚΑ Το θέμα της εισαγωγής της τιμής της Θεομήτορος στη λατρεία της Εκκλησίας είναι συνυφασμένο με το θέμα της δογματικής κατοχύρωσης της περί Θεοτόκου πίστης. Παρόλο που τα πρώτα ίχνη της λατρευτικής τιμής της Θεοτόκου ανιχνεύονται ήδη στα πρώτα χριστιανικά χρόνια και μάλιστα αμέσως μετά την Κοίμησή της 1, οι εορτές προς τιμή της Θεοτόκου λαμβάνουν ιδιαίτερη θέση στη χριστιανική λατρεία μετά την Γ Οικουμενική Σύνοδο, οπότε αναπτύσσεται και η περί Θεοτόκου διδασκαλία της Εκκλησίας 2. Επιπλέον, θα πρέπει να σημειώσουμε ότι μέχρι την εποχή αυτή, δηλαδή έως τον 4 ο αιώνα, δεν είχε καθιερωθεί καμία ιδιαίτερη εορτή προς τιμή της Θεοτόκου. Η πιό πρώιμη εκδήλωση τιμής προς την Παναγία ανάγεται γύρω στο έτος 400 και συγκεκριμένα στα Ιεροσόλυμα, στο Κάθισμα της Γεθσημανή 3. Από τα Ιεροσόλυμα η τιμή της Θεοτόκου διαδόθηκε στον υπόλοιπο χριστιανικό κόσμο και από τον 6 ο αιώνα και εξής καθιερώθηκαν οι 1. Βλ. ΒΕΡΓΩΤΗΣ, «Θεομητορική λατρεία», σ Βλ. ΦΙΛΙΑΣ, Θεομητορικὲς ἑορτές, σ Βλ. ΒΕΡΓΩΤΗΣ, «Θεομητορική λατρεία», σ. 198.

29 Η ΕΟΡΤΗ ΤΗΣ ΚΟΙΜΗΣΕΩΣ ΤΗΣ ΘΕΟΤΟΚΟΥ 28 επιμέρους Θεομητορικές εορτές, στις οποίες εν συντομία θα αναφερθούμε στη συνέχεια. 1. Η ΕΟΡΤΗ ΤΗΣ ΣΥΛΛΗΨΕΩΣ ΤΗΣ ΘΕΟΤΟΚΟΥ Στις 9 Δεκεμβρίου εορτάζεται η Σύλληψη της Θεοτόκου 4. Ο καθορισμός της εν λόγω ημέρας ως ημέρας τέλεσης της εορτής της Συλλήψεως της Θεοτόκου σχετίζεται, όπως σημειώνει ο καθηγητής Γ. Φίλιας, με την ημέρα τέλεσης της εορτής του Γενεσίου της Θεοτόκου, από την οποία καθορίστηκε η κατά εννέα μήνες νωρίτερα ημερομηνία της 9 ης Δεκεμβρίου 5. Δεδομένου ότι οι αρχαιότεροι εγκωμιαστικοί Λόγοι για αυτή την εορτή ανάγονται στον 8 ο αιώνα, θα μπορούσαμε να εικάσουμε ότι έως εκέινη την εποχή η εορτή της Συλλήψεως δεν είχε επίσημο χαρακτήρα. Ωστόσο, το 12 ο αιώνα, με μέριμνα του αυτοκράτορα Μανουήλ Κομνηνού καθιερώνεται ως επίσημη κρατική εορτή 6. Εγκωμιαστικούς Λόγους και Ομιλίες 7 για την εορτή της Συλλήψεως έγραψαν ο Ιωάννης Ευβοίας 8, ο Γεώργιος Νικομηδεί- 4. Για την εορτή της Συλλήψεως βλ. ΦΙΛΙΑΣ, Θεομητορικὲς ἑορτές, σ ΤΣΑΜΗΣ, Ἁγιολογία, σ ΖΗΣΙΔΗΣ, Η Κοίμηση της Θεοτόκου, σ. 130 ΤΡΙΒΥΖΑΔΑΚΗ, Θεομητορική Εἰκονογραφία, σ ΦΙΛΙΑΣ, Θεομητορικὲς ἑορτές, σ ΦΙΛΙΑΣ, Θεομητορικὲς ἑορτές, σ. 28. Βλ. επίσης ΤΣΑΜΗΣ, Ἁγιολογία, σ. 63 ΖΗΣΙΔΗΣ, Η Κοίμηση της Θεοτόκου, σ Για το περιεχόμενο των εγκωμιαστικών Λόγων της εορτής βλ. ΦΙΛΙΑΣ, Θεομητορικὲς ἑορτές, σ Αναφορά σ αυτούς βλ. ΤΣΑΜΗΣ, Ἁγιολογία, σ. 63 ΖΗΣΙΔΗΣ, Η Κοίμηση της Θεοτόκου, σ PG 96, 1459C-1500B.

30 ΙΣΤΟΡΙΚΗ ΕΞΕΛΙΞΗ ΚΑΙ ΚΑΘΙΕΡΩΣΗ ΤΗΣ ΕΟΡΤΗΣ 29 ας 9, ο Ευθύμιος Κωνσταντινουπόλεως 10 και ο Ιάκωβος Κοκκινοβαφίτης Η ΕΟΡΤΗ ΤΟΥ ΓΕΝΕΣΙΟΥ ΤΗΣ ΘΕΟΤΟΚΟΥ Η δεύτερη κατά τη φυσική σειρά των θεομητορικών εορτών είναι αυτή του Γενεσίου της Θεοτόκου 12, για το εορτολογικό περιεχόμενο της οποίας πληροφορούμαστε από το Πρωτευαγγέλιον τοῦ Ἰακώβου 13, ένα απόκρυφο κείμενο που αποδίδεται από τη χειρόγραφη παράδοση στον αδελφόθεο Ιάκωβο. Η πατρότητά του έχει αμφισβητηθεί και εκτιμάται ότι ανάγεται στο 2 ο αιώνα 14. Για την ιστορία της εορτής δεν διατίθενται πολλές πληροφορίες. Κατά την παράδοση η εορτή δημιουργήθηκε στα Ιεροσόλυμα τον 6 ο αιώνα σε ένα ναό, ο οποίος βρισκόταν κοντά στην προβατική κολυμβήθρα της Βηθεσδά πλησίον της οικίας της Παναγίας 15. Από τα Ιεροσόλυμα η εορτή διαδόθηκε στην Κωνσταντι- 9. PG 100, 1336Α-1353B, 1353Β-1375Β, 1375C-1399Β. 10. JUGIE, «Homélies mariales byzantines», ΡΟ 16 (19121), σ , ΡΟ 19 (1926), σ PG 127, 544Α-568Α. 12. Για την εορτή του Γενεσίου της Θεοτόκου βλ. ΡΑΜΦΟΣ, Μελετήματα, Η, σ. 3-8 ΦΙΛΙΑΣ, Θεομητορικὲς ἑορτές, σ , όπου μελετάται η ιστορική εξέλιξη της εορτής και παρουσιάζεται το περιεχόμενο των σχετικών εγκωμιαστικών Λόγων και Ομιλιών. Βλ. επίσης ΤΣΑΜΗΣ, Ἁγιολογία, σ. 64 ΖΗΣΙΔΗΣ, Η Κοίμηση της Θεοτόκου, σ Το κείμενο εκδόθηκε από τον TISCHENDORF, Apocrypha, σ Για το κείμενο αυτό βλ. ΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ, Εἰσόδια, σ Βλ. επίσης ΤΡΙΒΥΖΑΔΑΚΗ, Θεομητορική Εἰκονογραφία, σ Βλ. ΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ, Εἰσόδια, σ Πρβλ. ΦΙΛΙΑΣ, Θεομητορικὲς ἑορτές, σ. 15 ΖΗΣΙΔΗΣ, Η Κοίμηση της Θεοτόκου, σ Βλ. ΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ, Εἰσόδια, σ. 44. Πρβλ. ΦΙΛΙΑΣ, Θεομητορικὲς ἑορτές, σ. 45.

31 Η ΕΟΡΤΗ ΤΗΣ ΚΟΙΜΗΣΕΩΣ ΤΗΣ ΘΕΟΤΟΚΟΥ 30 νούπολη κατά τον 7 ο αιώνα, ενώ υποστηρίζεται ότι εισηγητής της εορτής στην Κωνσταντινούπολη υπήρξε ο εξ Ιεροσολύμων ορμώμενος άγιος Ανδρέας Κρήτης 16. Ο αυτοκράτορας Μανουήλ Α ο Κομνηνός δε με σχετικό διάταγμά του ορίζει την ημέρα της εορτής ως μία από τις επίσημες αργίες του κράτους 17. Η ομιλητική και εγκωμιαστική παραγωγή γύρω από την εορτή της γέννησης της Θεοτόκου είναι ιδαίτερα πλούσια και ως επί το πλείστον βασίστηκε στις περιεχόμενες στο Πρωτευαγγέλιον τοῦ Ἰακώβου πληροφορίες 18. Ειδικότερα, εγκωμιαστικούς Λόγους και Ομιλίες για την εορτή αυτή συνέθεσαν ο άγιος Ανδρέας Κρήτης 19, ο άγιος Ιωάννης ο Δαμασκηνός 20, ο πατριάρχης Κωνσταντινουπόλεως Φώτιος 21, ο Νικήτας Δαβίδ Παφλαγόνος 22, ο Ιάκωβος Κοκκινοβαφίτης 23, ο Ισίδωρος Θεσσαλονίκης 24, ο Νεόφυτος ο Έγκλειστος 25 και ο Νικόλαος Καβάσιλας ΦΙΛΙΑΣ, Θεομητορικὲς ἑορτές, σ ΜΑΝΟΥΗΛ ΚΟΜΝΗΝΟΣ, Περὶ τῶν ἡμερῶν τοῦ ὅλου ἐνιαυτοῦ, PG 133, 756D. Πρβλ. ΤΡΙΒΥΖΑΔΑΚΗ, Θεομητορική Εἰκονογραφία, σ ΖΗΣΙΔΗΣ, Η Κοίμηση της Θεοτόκου, σ PG 97, 805A-820C (Εγκώμιο Α ), 820D-844B (Εγκώμιο Β ), 844B- 861B (Εγκώμιο Γ ), 861B-881B (Εγκώμιο Δ ). 20. VOULET, Homélies, σ και PG B-680C (Λόγος Α ), PG 96, 680C-697A (Λόγος Β ). 21. PG 102, 548A-561D. 22. PG 105, 16A-28B. 23. PG 127, 568A-600A. 24. PG 139, 12A-40B. 25. JUGIE, «Homélies mariales byzantines», PO 16 (3), σ JUGIE, «Homélies mariales byzantines», PO 19 (2), σ

32 ΙΣΤΟΡΙΚΗ ΕΞΕΛΙΞΗ ΚΑΙ ΚΑΘΙΕΡΩΣΗ ΤΗΣ ΕΟΡΤΗΣ Η ΕΟΡΤΗ ΤΩΝ ΕΙΣΟΔΙΩΝ ΤΗΣ ΘΕΟΤΟΚΟΥ Στις 21 Νοεμβρίου η Εκκλησία εορτάζει τα Εισόδια της Θεοτόκου στο ναό 27. Το γεγονός της εισόδου της Παναγίας στο ναό δεν μνημονεύεται στα Ευαγγέλια αναφέρεται όμως στο Πρωτευαγγέλιον τοῦ Ἰακώβου 28, για το οποίο έγινε ήδη λόγος. Το λίκνο της δημιουργίας της εορτής των Εισοδίων της Θεοτόκου ήταν τα Ιεροσόλυμα, οπότε ο αυτοκράτορας Ιουστινιανός έ- κτισε μία βασιλική, η οποία επονομάστηκε Νέα Εκκλησία ή Αγία Μαρία η Νέα 29. Η Εκκλησία αυτή εγκαινιάστηκε στις 21 Νοεμβρίου του έτους 543. Από τα Ιεροσόλυμα τον 8 ο αιώνα η εορτή διαδόθηκε ως την Κωνσταντινούπολη και, όπως και για την εορτή του Γενεσίου, υποστηρίχθηκε ότι την εορτή εισήγαγε στην Κωνσταντινούπολη ο άγιος Ανδρέας Κρήτης 30. Κατά το Τυπικό δε της Εκκλησίας Κωνσταντινουπόλεως, η εορτή στην Κωνστατινούπολη είχε επίσημο χαρακτήρα ετελείτο στο ναό της Παναγίας Χαλκοπατρείων παρουσία του αυτοκράτορα 31. Η εορτή των Εισοδίων της Θεοτόκου απασχόλησε τους εκκλησιαστικούς ρήτορες, καθώς ένας μεγάλος αριθμός εγκωμιαστικών Λόγων και Πανηγυρικών είναι αφιερωμένοι και σ αυτή τη θεομητορική εορτή. Συγκεκριμένα, για την εν λόγω εορτή Εγκώμια 27. Για την εορτή των Εισοδίων της Θεοτόκου βλ. την κλασική μελέτη του καθηγητή ΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ, Εισόδια. Βλ. επίσης ΡΑΜΦΟΣ, Μελετήματα, Η, σ ΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ, «Εἰσόδια», στ και ΦΙΛΙΑΣ, Θεομητορικὲς ἑορτές, σ TISCHENDORF, Apocrypha, σ ΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ, Εἰσόδια, σ. 44 ΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ, «Εἰσόδια», στ. 452 ΦΙΛΙ- ΑΣ, Θεομητορικὲς ἑορτές, σ. 59 ΖΗΣΙΔΗΣ, Η Κοίμηση της Θεοτόκου, σ ΦΙΛΙΑΣ, Θεομητορικὲς ἑορτές, σ. 61. Βλ. και ΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ, «Εἰσόδια», στ ΖΗΣΙΔΗΣ, Η Κοίμηση της Θεοτόκου, σ. 117.

33 Η ΕΟΡΤΗ ΤΗΣ ΚΟΙΜΗΣΕΩΣ ΤΗΣ ΘΕΟΤΟΚΟΥ 32 συνέθεσαν ο πατριάρχης Κωνσταντινουπόλεως Γερμανός ο Α 32, ο πατριάρχης Κωνσταντινουπόλεως Ταράσιος 33, ο Γεώργιος Νικομηδείας 34, ο αυτοκράτορας Λέων Στ ο Σοφός 35, o Iάκωβος Κοκκινοβαφίτης 36, ο Θεοφύλακτος Βουλγαρίας 37, o άγιος Nεόφυτος ο Έγκλειστος 38, ο Ισίδωρος Θεσσαλονίκης 39 και ο Γεώργιος Σχολάριος Η ΕΟΡΤΗ ΤΟΥ ΕΥΑΓΓΕΛΙΣΜΟΥ ΤΗΣ ΘΕΟΤΟΚΟΥ Στις 25 Μαρτίου η Εκκλησία εορτάζει τον Ευαγγελισμό της Θεοτόκου 41. Σε αντίθεση με τις υπόλοιπες θεομητορικές εορτές, το περιεχόμενο της εορτής του Ευαγγελισμού αντλείται από την Καινή Διαθήκη και συγκεκριμένα από το κατά Λουκά Ευαγγέλιο 42. Η εορτή του Ευαγγελισμού καθιερώθηκε το 431, οπότε και ορίστηκε να τελείται την πρώτη ή τη δεύτερη Κυριακή προ των Χριστουγέννων 43. Ο αυτοκράτορας Ιουστινιανός καθόρισε το 560, 32. PG 98, 292C-309B (Εγκώμιο Α ), 309B-319B (Εγκώμιο Β ). 33. PG 98, 1481A-1500B. 34. PG 100, 1401B-1420B (Εγκώμιο Α ), 1420B-1440C (Εγκώμιο Β ), 1440C-1456D (Εγκώμιο Γ ). 35. ANTONOPOULOU, Homiliae, σ και PG 107, 12D-21A. 36. PG 127, 600A-631A. 37. PG 126, 129B-144C. 38. JUGIE, «Homélies mariales byzantines», PO 16 (3), σ PG 139, 40C-69D. 40. JUGIE, «Homélies mariales byzantines», PO 19 (2), σ Για την εορτή του Ευαγγελισμού της Θεοτόκου βλ. ΡΑΜΦΟΣ, Μελετήματα, Η, σ CABROL, «Anonciation», στ ΦΙΛΙΑΣ, Θεομητορικὲς ἑορτές, σ ΦΟΥΝΤΟΥΛΗΣ, «Εὐαγγελισμός», στ Λουκ. 1, Βλ. ΖΗΣΙΔΗΣ, Η Κοίμηση της Θεοτόκου, σ. 118.

34 ΙΣΤΟΡΙΚΗ ΕΞΕΛΙΞΗ ΚΑΙ ΚΑΘΙΕΡΩΣΗ ΤΗΣ ΕΟΡΤΗΣ 33 με βάση την ημερομηνία των Χριστουγέννων, την 25 η Μαρτίου ως ημέρα τέλεσης της εορτής του Ευαγγελισμού 44. Το εορτολογικό περιεχόμενο της εορτής μπορεί να αναζητήσει κανείς στην πληθώρα των εγκωμιαστικών Λόγων και Ομιλιών που συντάχθηκαν από τους Πατέρες και τους εκκλησιαστικούς συγγραφείς. Εγκώμια και Ομιλίες για τον Ευαγγελισμό της Θεοτόκου έγραψαν ο Γρηγόριος Νεοκαισαρείας 45, ο Χρύσιππος Ιεροσλύμων 46, ο Θεόδοτος Αγκύρας 47, ο Βασίλειος Σελευκείας 48, ο Αντίπατρος Βόστρων 49, ο Αβράμιος Εφέσου 50, ο Αναστάσιος Αντιοχείας 51, o Ησύχιος Ιεροσολύμων 52, ο άγιος Ιωάννης ο Δαμασκηνός 53, ο άγιος Ανδρέας Κρήτης 54, ο πατριάρχης Κωνσταντινουπόλεως Γερμανός ο Α 55, ο Ιωάννης Γεωμέτρης 56, ο αυτοκράτορας Λέων Στ ο Σοφός 57, ο Μιχαήλ Ψελλός 58, ο Ιάκωβος Κοκκινοβαφίτης 59, ο Ισίδωρος Θεσσαλονίκης 60, ο πατριάρχης Κωνσταν- 44. Βλ. ΦΙΛΙΑΣ, Θεομητορικὲς ἑορτές, σ. 98, όπου εξετάζονται και οι διάφορες παραδόσεις σε σχέση με τον ημερολογιακό προσδιορισμό της εορτής. 45. PG 10, 1472A-1477B. 46. JUGIE, «Homélies mariales byzantines», PO 19 (2), σ JUGIE, «Homélies mariales byzantines», PO 16 (3), σ PG 85, 425C-452B. 49. PG 85, 1776D-1792C. 50. JUGIE, «Homélies mariales byzantines», PO 16 (3), σ PG 89, 1385C-1389B. 52. AUBINEAU, Les Homélies festales d Hésychius de Jérusalem, [SH 59], Bruxelles 1978, τ. Ι, σ και PG 93, 1453A-1460D (Λόγος Α ), σ και PG 93, 1460D-1468A (Λόγος Β ). 53. PG 96, 648B-661A. 54. PG 97, 881B-913A. 55. PG 98, 320C-340A. 56. PG 106, 812Α-847A 57. ANTONOPOULOU, Homiliae, σ και PG 107, 21Β-28Β. 58. JUGIE, «Homélies mariales byzantines», PO 16 (3), σ PG 127, 632Α-660A. 60. PG 139, 72Α-117Α.

35 Η ΕΟΡΤΗ ΤΗΣ ΚΟΙΜΗΣΕΩΣ ΤΗΣ ΘΕΟΤΟΚΟΥ 34 τινουπόλεως Γερμανός Β 61, ο άγιος Γρηγόριος ο Παλαμάς 62 και ο Νικόλαος Καβάσιλας PG 140, 677Α-735C. 62. ΕΠΕ 72, σ JUGIE, «Homélies mariales byzantines», PO 19 (2), σ

36 Β. Η ΠΑΡΑΔΟΣΗ ΓΙΑ ΤΗΝ ΤΑΦΗ ΤΗΣ ΘΕΟΤΟΚΟΥ Κατά τον 4 ο και 5 ο αιώνα συναντούμε δύο παραδόσεις σχετικά με τον τόπο του θανάτου και της ταφής της Θεοτόκου, την Ιεροσολυμιτική και την παράδοση της Εφέσου 1. Σύμφωνα με την πρώτη παράδοση που είναι και η αρχαιότερη, η Θεοτόκος, μετά την Ανάληψη του Χριστού, έζησε κάποια χρόνια κοντά στους μαθητές του Ιησού και συγκεκριμένα υπό την φροντίδα και την προστασία του Ευαγγελιστή Ιωάννη. Η παράδοση αυτή που κάνει την εμφάνισή της τον 5 ο αιώνα, υποστηρίζει ότι τα γεγονότα γύρω από την Κοίμηση και την ταφή της Θεοτόκου συνέβησαν στην Ιερουσαλήμ. Η άποψη αυτή ενισχύεται και από μαρτυρίες «Οδοιπορικών» του 6 ου αιώνα, όπως του προσκυνητή Θεοδοσίου (530), ο οποίος αναφέρει την ύπαρξη ενός ναού προς τιμή της Θεοτόκου στη Γεθσημανή. Ο Αντώνιος Πλακεντίας (570) επισημαίνει ότι στο εσωτερικό του ναού αυτού υπήρχε και ο τάφος της Θεοτόκου. Αναφορά σε αυτό τον τάφο γίνεται και τον 7 ο αιώνα στην Ἀνακρεόντιο ποίηση του Σωφρονίου Ιεροσολύμων (638), ο οποίος τιμά τη Θεοτόκο στη συγκεκριμένη τοποθεσία 2. Η παράδοση για την Κοίμηση της Θεοτόκου στην οικία της στα Ιεροσόλυμα και την ταφή της στην ίδια πόλη, φαίνεται να κατέχει την αίγλη της ιστορικότητας, καθώς προς αυτήν προσανα- 1. ΣΙΩΤΗΣ, Λατρεία Θεοτόκου, σ ΦΙΛΙΑΣ, Θεομητορικὲς ἑορτές, σ. 122.

37 ΙΣΤΟΡΙΚΗ ΕΞΕΛΙΞΗ ΚΑΙ ΚΑΘΙΕΡΩΣΗ ΤΗΣ ΕΟΡΤΗΣ 36 τολίζονται σημαντικές έρευνες σχετικά με τον τάφο της Θεοτόκου 3. Σύμφωνα με τη δεύτερη παράδοση, η οποία προέκυψε από την απόκρυφη παράδοση 4 και κυρίως από το γεγονός ότι η Γ Οικουμενική Σύνοδος συγκλήθηκε στο ναό της «αγίας Μαρίας» στην Έφεσο, αν και δεν υπάρχει βεβαιότητα ότι ο ναός αυτός είχε αφιερωθεί στην Θεοτόκο ή σε ομώνυμη αγία 5, ο Ευαγγελιστής Ιωάννης ήρθε στην Έφεσο μαζί με την Μητέρα του Χριστού, που είχε λάβει υπό την προστασία του ύστερα από τους λόγους του Χριστού επάνω στο Σταυρό. Εκεί, στην Έφεσο, πέθανε και τάφηκε η Θεοτόκος 6. Ο Χρυσόστομος Παπαδόπουλος σε σχετική μελέτη του 7, αντικρούοντας την παραπάνω άποψη απέδειξε, ότι ο Ευαγγελιστής Ιωάννης δεν πήγε στην Έφεσο πριν από το 64 μ.χ, καθώς την εποχή αυτή η Θεοτόκος ήταν πάνω από ογδόντα ετών και δεν θα μπορούσε να ακολουθήσει τον Ευαγγελιστή Ιωάννη σε μια τέτοια μακρινή αποστολική πορεία. Ο Ιωάννης πήγε στην Έφεσο μετά την Κοίμηση της Παναγίας. Οι φράσεις από τα πρακτικά της Γ Οικουμενικής Συνόδου, «ὅθεν ὁ Νεστόριος ὁ τῆς δυσεβοῦς αἱρέσεως ἀνακαινιστὴς φθάσας ἐν τῇ Ἐφεσίων, ἔνθα ὁ θεολόγος Ἰωάννης καὶ ἡ Παρθένος, ἡ Ἁγία Μαρία», φανερώνουν ότι στην Έφεσο υπήρχαν ναοί οι οποίοι ήταν αφιερωμένοι στη Θεοτόκο και στον Ιωάννη και δεν δηλώνουν ότι η Θεοτόκος έμεινε στην Έφεσο και μετατέστη από εκεί προς τον Κύριο. Τέλος, από τις σχετικές μαρτυρίες πολλών πατέρων και διδασκάλων, ιδιαίτερα των εκκλη- 3. ΦΙΛΙΑΣ, Θεομητορικὲς ἑορτές, σ. 123, σημ. 23, ΣΙΩΤΗΣ, Λατρεία Θεοτόκου, σ Πρβλ. ΦΙΛΙΑΣ, Θεομητορικὲς ἑορτές, σ. 124, σημ SHOEMAKER, Ancient Traditions, σ ΠΑΠΑΔΟΠΟΥΛΟΣ Χ., Περὶ τοῦ τόπου Κοιμήσεως τῆς Θεοτόκου. (Ἱστορικὸν σημείωμα), ἐν Ἱεροσολύμοις 1896, σ. 5 κ.εξ.

38 Η ΕΟΡΤΗ ΤΗΣ ΚΟΙΜΗΣΕΩΣ ΤΗΣ ΘΕΟΤΟΚΟΥ 37 σιών της Μικράς Ασίας, αποδεικνύεται ότι η Θεοτόκος δεν πήγε στην Έφεσο, αλλά παρέμεινε στα Ιεροσόλυμα μέχρι την μετάστασή της στον Κύριο 8. Η παραπάνω άποψη, ότι δηλαδή η Παναγία πέθανε και τάφηκε στην Έφεσο, αφού είχε μεταβεί εκεί με τον Ευαγγελιστή Ιωάννη, επανεμφανίστηκε και το 1891, σύμφωνα με κάποιο ρωμαιοκαθολικό μύθο όπου η Anna Catherine Emmerich, μια αυγουστινιανή μοναχή του αβαείου Agnetenberg της Βεστφαλίας (1824), είχε μια «οραματική αποκάλυψη», η οποία σχετίζεται με το γεγονός της Κοίμησεως της Θεοτόκου, την οποία τοποθετούν στην Έφεσο και μάλιστα στην οικία που είχε οικοδομήσει ο Ιωάννης. Η περιοχή της Εφέσου «Παναγία-Καπούλη», θεωρήθηκε ως η τοποθεσία της Κοιμήσεως της Θεοτόκου 9. Σήμερα όμως σοβαροί ρωμαιοκαθολικοί μελετητές βεβαιώνουν ότι κανένα σχετικό ίχνος δεν βρέθηκε στην περιοχή αυτή. Ο C. Kopp μάλιστα υποστηρίζει ότι ο Ευαγγελιστής Ιωάννης πήγε στην Έφεσο, αλλά μόνος του, μετά το θάνατο της Παναγίας, όπως το βεβαιώνει και η αρχαια εκκλησιαστική παράδοση 10. Σχετικά, τέλος, με την ηλικία στην οποία βρισκόταν η Παναγία κατά το θάνατό της διατυπώθηκαν διαφορετικές γνώμες 11. Ο χρονογράφος Ιππόλυτος ο Θηβαίος (7 ος αιώνας) υποστηρίζει ότι η Θεοτόκος έζησε ακόμη 11 χρόνια μετά την Ανάληψη του Χριστού και ότι πέθανε σε ηλικία 59 ετών 12. Ο Ανδρέας Κρήτης στην Ομιλία του για την Κοίμηση σημειώνει για την ηλικία της Παναγίας 8. ΡΑΜΦΟΣ, Μελετήματα, σ ΦΙΛΙΑΣ, Θεομητορικὲς ἑορτές, σ ΚΑΛΟΓΗΡΟΥ, «Μαρία», σ ΡΑΜΦΟΣ, Μελετήματα, σ ΣΙΩΤΗΣ, Λατρεία Θεοτόκου, σ. 13.

39 ΙΣΤΟΡΙΚΗ ΕΞΕΛΙΞΗ ΚΑΙ ΚΑΘΙΕΡΩΣΗ ΤΗΣ ΕΟΡΤΗΣ 38 «πρὸς ἔσχατον καταστήσασα γῆρας, μεταστῆναι τῶν τῆδε» 13. Ο μοναχός Επιφάνιος σε Λόγο του σχετικό με το βίο της Παναγίας κάνοντας μια συνολική απαρίθμηση των χρόνων της Θεοτόκου μέχρι το θάνατό της λέει: «ἀριθμοῦνται δέ τά ἕτη αὐτῆς οὕτως ἑπτά ἐτῶν προσέφερον οἱ γονεῖς τῷ Κυρίῳ εἰς Ἱεροσόλυμα, καὶ ἐν τῷ ναῷ ἕξ ἥμισυ, καὶ εἰς τόν οἶκον Ἰωσήφ μῆνας ἕξ καὶ εὐηγγελίσθη τήν παγκόσμιον χαράν, καὶ τῷ πεντεκαιδεκάτῷ ἔτει ἔτεικεν καὶ σὺν τῷ Υἱῷ ἔτη λγ ὁμοῦ γίνονται ἔτη μη. Καὶ μετά τοῦ Υἱοῦ τήν ἀνάληψην εἰς τόν οἶκον Ἰωάννου τοῦ Θεολόγου εἰς ἁγίαν Σιών σύν αὐτῷ καὶ τοῖς σύν αὐτοῖς ἔτη κδ ὁμοῦ ἔτη οβ» 14. Ο άγιος Νικόδημος ο Αγιορείτης, τέλος, σημειώνει ότι «ὅλοι οἱ χρόνοι τῆς ἁγίας ζωῆς τῆς συμποσοῦνται πεντήκοντα ἐννέα» ΑΝΔΡΕΑΣ ΚΡΗΤΗΣ, Εἰς τὴν Κοίμησιν Ι, 1060Β. Πρβλ. ΣΙΩΤΗΣ, Λατρεία Θεοτόκου, σ ΕΠΙΦΑΝΙΟΣ ΜΟΝΑΧΟΣ, Λόγος περί τοῦ βίου τῆς ὑπεραγίας Θεοτόκου καὶ τῶν τῆς αὐτῆς χρόνων, 216Α. 15. ΝΙΚΟΔΗΜΟΣ ΑΓΙΟΡΕΙΤΗΣ, Ἑορτοδρόμιον ἤτοι ἐρμηνεία εἰς τούς ἀσματικούς κανόνας τῶν δεσποτικῶν καὶ θεομητορικῶν ἑορτῶν, σ. 648.

40 Γ. ΑΠΟ ΤΗ ΔΗΜΙΟΥΡΓΙΑ ΕΩΣ ΤΗΝ ΚΑΘΙΕΡΩΣΗ ΤΗΣ ΕΟΡΤΗΣ ΤΗΣ ΚΟΙΜΗΣΕΩΣ ΤΗΣ ΘΕΟΤΟΚΟΥ Στην παράδοση της χριστιανικής Εκκλησίας των Ιεροσολύμων, το γεγονός το οποίο κυριαρχούσε στις συνειδήσεις όσον αφορά στη Θεοτόκο ήταν ότι η Θεοτόκος έγινε μητέρα του Θεού. Η Γέννηση του Κυρίου από την Παναγία αποτελούσε το εορτολογικό περιεχόμενο κάθε πρωτογενούς Θεομητορικής εορτής. Αξίζει να σημειωθεί ότι η εμφάνιση οποιασδήποτε εορτής σε συγκεκριμένη χρονική περίοδο δε σήμαινε απαραίτητα και την ταύτισή της με τη δημιουργία του εορτολογικού της περιεχομένου. Το γεγονός, δηλαδή, ότι τιμούσαν τη Θεοτόκο -στη συγκεκριμένη περίπτωση για την Γέννηση του Κυρίου- είναι προγενέστερο από τον ημερολογιακό προσδιορισμό αντίστοιχης εορτής 1. Η πρώτη εορτή προς τιμή της Θεοτόκου στα Ιεροσόλυμα συνδέεται με μια τοποθεσία τρία μίλια μετά τα Ιεροσόλυμα, στο δρόμο προς τη Βηθλεέμ, η οποία ονομάζεται «Κάθισμα» 2. Κατά την απόκρυφη παράδοση του Πρωτευαγγελίου τοῦ Ἰακώβου (17, 2-3) η Θεοτόκος πηγαίνοντας προς τη Βηθλεέμ και ενώ ήταν έγκυος στον Ιησού, ζήτησε από τον Ιωσήφ να σταματήσουν για να ξεκουραστεί. Την παράδοση αυτή επιβεβαιώνει ο προσκυνητής Θεοδόσιος το 530, αναιρώντας έτσι μια άλλη παράδοση, σύμφωνα 1. ΦΙΛΙΑΣ, Θεομητορικὲς ἑορτές, σ SHOEMAKER, Ancient Traditions, σ ΦΟΥΝΤΟΥΛΗΣ, «Κοίμησις», στ. 705 ΦΙΛΙΑΣ, Θεομητορικὲς ἑορτές, σ. 125 ΒΕΡΓΩΤΗΣ, «Θεομητορικὴ λατρεία», σ. 198.

41 Η ΕΟΡΤΗ ΤΗΣ ΚΟΙΜΗΣΕΩΣ ΤΗΣ ΘΕΟΤΟΚΟΥ 40 με την οποία, η Θεοτόκος παρέμεινε στο συγκεκριμένο τόπο κατά την φυγή προς την Αίγυπτο 3. Ο Κύριλλος Σκυθοπολίτης υποστηρίζει ότι στο «Κάθισμα» ανοικοδομήθηκε ναός προς τιμήν της Θεοτόκου από μια Ρωμαία προσκυνήτρια, την Ικελία (ή Ικηλία), κατά την περίοδο πατριαρχίας του Ιουβεναλίου Ιεροσολύμων ( ). Ο Θεόδωρος Πέτρας, βιογράφος του Θεοδοσίου Κοινοβιάρχου, αποκαλεί το ναό αυτό «Παλαιό Κάθισμα», επιβεβαιώνοντας την παράδοση που θέλει την Ικελία να έχει οικοδομήσει το ναό και αναιρώντας μια άλλη παράδοση, όπου υποστηρίζει ότι ο ναός αυτός αντικατέστησε κάποιον παλαιότερο. Το εν λόγω «Κάθισμα» απετέλεσε τον πρώτο συγκεκριμένο τόπο τιμής προς τη Θεοτόκο στις αρχές του 5 ου αιώνα και κατά συνέπεια το πρώτο τόπο επιτελέσεως μιας εορτής 4. Ο καθηγητής Γ. Φίλιας δέχεται τις απόψεις των Baumstark και Ι. Φουντούλη σχετικά με την ημερομηνία της εορτής του «Καθίσματος» ως αυτή της Αυγούστου, αλλά διαφωνεί με την άποψη του Baumstark, ο οποίος υποστηρίζει ότι το περιεχόμενο της εορτής έχει σχέση με τα εγκαίνια του ναού της Ικελίας κατά τη συγκεκριμένη ημερομηνία. Ο Φίλιας πιστεύει ότι ο Baumstark: «στερεῖται συγκεκριμένης ἱστορικῆς κατοχυρώσεως περί πιθανοῦ ἐγκαινιασμοῦ τοῦ ναοῦ τῆς Ἱκελίας στις 13 Αὐγούστου κάποιου ἔτους, ἀλλά και παρακάμπτει τη συνάφεια τοῦ «Καθίσματος» μέ τὴν τῆς Θεοτόκου ὡς Μητέρας του Κυρίου» SHOEMAKER, Ancient Traditions, σ.83 ΦΙΛΙΑΣ, Θεομητορικὲς ἑορτές, σ SHOEMAKER, Ancient Traditions, σ ΦΙΛΙΑΣ, Θεομητορικὲς ἑορτές, σ ΦΙΛΙΑΣ, Θεομητορικὲς ἑορτές, σ. 127 ΦΟΥΝΤΟΥΛΗΣ, «Κοίμησις», στ. 705.

42 ΙΣΤΟΡΙΚΗ ΕΞΕΛΙΞΗ ΚΑΙ ΚΑΘΙΕΡΩΣΗ ΤΗΣ ΕΟΡΤΗΣ 41 Η εορτή του «Καθίσματος» της Θεοτόκου μπορεί να προετοιμάζει ημερολογιακώς την εορτή της Κοιμήσεως, το περιεχόμενό της όμως είναι διαφορετικό από το γεγονός της Κοιμήσεως. Λαμβάνοντας υπόψη το ἀρμενικό λεξιονάριο ή ἐκλογάδιο, συμπεραίνουμε ότι κατά τον 6 ο αιώνα ισχύει ακόμα η εορτή με το γενικό θεομητορικό περιεχόμενο, δηλαδή η εορτή του «Καθίσματος» 6. Η ειορτή της Κοίμησης καθιερώθηκε την εποχή του Ιουστινιανού. Ο 5 ος και 6 ος αιώνας χαρακτηρίζονται από τις προσπάθειες της Εκκλησίας να κατοχυρώσει τα ορθά δόγματα και να προβληθεί λειτουργικά η ιστορία των χριστιανικών κοινοτήτων 7. Το γεγονός αυτό είχε ως αποτέλεσμα οι εορτολογικές εξελίξεις να κάνουν την εμφάνιση τους από τα μέσα του 5 ου αιώνα, όταν ο αυτοκράτορας Μαρκιανός ( ) έκτισε ένα ναό προς τιμή της Θεοτόκου στη Γεθσημανή 8. Τρία χρόνια μετά το θάνατο του αυτοκράτορα, το 460, εμφανίζεται για πρώτη φορά εορτασμός της Κοιμήσεως της Θεοτόκου στις 15 Αυγούστου και στον συγκεκριμένο ναό 9, εκτοπίζοντας την παλιά θεομητορική εορτή του «Καθίσματος» 10. Σύμφωνα με τη μαρτυρία του «Γεωργιανοῦ Κανοναρίου», ενός κειμένου που αντικατοπτρίζει την ιεροσολυμιτική λατρεία μεταξύ , στις 15 Αυγούστου «τιμᾶται ἡ μνήμη τῆς Θεο- 6. ΦΙΛΙΑΣ, Θεομητορικὲς ἑορτές, σ ΖΗΣΙΔΗΣ, Η Κοίμηση της Θεοτόκου, σ ΣΤΕΦΑΝΙΔΗΣ, Ιστορία, σ. 317 ΦΙΛΙΑΣ, Θεομητορικὲς ἑορτές, σ. 128 ΡΑΜΦΟΣ, Μελετήματα, σ ΣΙΩΤΗΣ, Λατρεία Θεοτόκου, σ. 11 ΦΙΛΙΑΣ, Θεομητορικὲς ἑορτές, σ ΣΠΟΥΡΛΑΚΟΥ-ΕΥΤΥΧΙΑΔΟΥ, Παναγία Θεοτόκος, σ. 64 ΦΙΛΙΑΣ, Θεομητορικὲς ἑορτές, σ Πρβλ. WENGER, Assomption, σ. 102 ΦΙΛΙΑΣ, Θεομητορικὲς ἑορτές, σ. 129.

43 Η ΕΟΡΤΗ ΤΗΣ ΚΟΙΜΗΣΕΩΣ ΤΗΣ ΘΕΟΤΟΚΟΥ 42 τόκου στή Γεθσημανή στὸ ναὸ τοῦ αὐτοκράτορα Μαρκιανοῦ» 12. Είναι πλέον ξεκάθαρο ότι η παλιά θεομητορική εορτή του ναού της Ικελίας έχει εκτοπισθεί και στη θέση της τοποθετήθηκε η εορτή της Κοιμήσεως στις 15 Αυγούστου 13. Σύμφωνα όμως με κάποια άλλη παράδοση, η Κοίμηση της Θεοτόκου εορταζόταν στην Κωνσταντινούπολη, λίγο πριν κτίσει ο Μαρκιανός το ναό στον τάφο της Παναγίας στη Γεθσημανή. Είναι γνωστό ότι η Πουλχερία είχε κτίσει τρεις ναούς αφιερωμένους στην Παναγία 14. Ο αυτοκράτορας Μαρκιανός και η Πουλχερία, σύμφωνα με την παράδοση, που, όπως θα δούμε στο Β Εγκώμιο του Ιωάννη Δαμασκηνού 15, ζήτησαν από τον αρχιεπίσκοπο Ιεροσολύμων Ιουβανάλιο να τους στείλει στην Κωνσταντινούπολη τα εντάφια σπάργανα της Θεομήτορος, τα οποία, αφού παρέλαβαν, τοποθέτησαν στο ναό, που είχε κτίσει η Πουλχερία στις Βλαχέρνες προς τιμήν της Θεοτόκου στις αρχές της βασιλείας του Μαρκιανού. Με βάση λοιπόν τα παραπάνω μπορούμε να υποθέσουμε ότι, λίγο πριν από τον εορτασμό της Κοιμήσεως στα Ιεροσόλυμα, πιθανώς να εορταζόταν η Κοίμηση στο ναό των Βλαχερνών στην Κωνσταντινούπολη. Η εορτή της Κοιμήσεως της Θεοτόκου οριστικοποιείται πια στα Ιεροσόλυμα τον 6 ο αιώνα, αφού δέχτηκε μακροχρόνια επίδραση από όλες τις απόκρυφες διηγήσεις της εποχής, οι οποίες αναφέρονται στο θάνατο της Παναγίας και οι οποίες μάλιστα είχαν όλες σχέση με τον τάφο της Θεοτόκου που υπήρχε στη Γεθσημανή. Έτσι λοιπόν η εορτή της Κοιμήσεως γεννιέται και ανα ΦΙΛΙΑΣ, Θεομητορικὲς ἑορτές, σ. 129, σημ ΝΕΛΛΑΣ, Θεομήτωρ, σ. 27, σημ. 1 ΦΙΛΙΑΣ, Θεομητορικὲς ἑορτές, σ. 14. ΝΙΚΗΦΟΡΟΣ ΚΑΛΛΙΣΤΟΣ ΞΑΝΘΟΠΟΥΛΟΣ, Ἐκκλησιαστική Ἱστορία, 14, PG D-44A. 15. ΙΩΑΝΝΗΣ ΔΑΜΑΣΚΗΝΟΣ, Εἰς τὴν Κοίμησιν Β, 18, σ

44 ΙΣΤΟΡΙΚΗ ΕΞΕΛΙΞΗ ΚΑΙ ΚΑΘΙΕΡΩΣΗ ΤΗΣ ΕΟΡΤΗΣ 43 πτύσσεται μέσα σε ένα εορτολογικό πλαίσιο που από τη μία προϋπάρχει, και από την άλλη εξελίσσεται μέσα στην Ιεροσολυμιτική αντίληψη για την τιμή στο πρόσωπο της Παναγίας, η οποία στηρίζεται στην ανάμνηση των ιστορικών γεγονότων, αλλά παράλληλα και στην τήρηση της τοπικής παραδόσεως. Από τα μέσα του 5 ου αιώνα η εορτολογική εξέλιξη της Κοιμήσεως της Θεοτόκου συνδέεται με την διατύπωση του ορθόδοξου δόγματος περί της Θεοτόκου κατά την Γ Οικουμενική Σύνοδο. Η εορτολογική παράδοση για την Κοίμηση της Θεοτόκου συμπορεύεται με το ορθόδοξο δόγμα για την Θεοτόκο, γεγονός το οποίο είχε ως αποτέλεσμα την εδραίωση και διάδοση της Κοιμήσεως 16. Η επισημοποίησή της συμβαίνει περίπου στα τέλη του 6 ου αιώνα, όταν ο αυτοκράτορας Μαυρίκιος ( ), σύμφωνα με τη μαρτυρία του Νικηφόρου Καλλίστου Ξανθόπουλου 17, καθορίζει μέσω διατάγματος την επιτέλεση της εορτής στις 15 Αυγούστου 18. Ο αυτοκράτορας Μαυρίκιος λοιπόν κατέστησε πανηγυρικότερη την εορτή της Κοίμησης της Θεοτόκου, η οποία υπήρχε ήδη από τα χρόνια του Μαρκιανού, και το σημαντικότερο, καθόρισε να εορτάζεται σε όλη την αυτοκρατορία στις 15 Αυγούστου, σεβόμενος την καθολική ευλάβεια προς το μνήμα της Θεοτόκου στη Γεθσημανή 19. Τον 13 ο αιώνα εμφανίζεται ένα θέσπισμα για την γιορτή της Κοιμήσεως της Θεοτόκου από τον Νικηφόρο Χούμνο, ο οποίος το έγραψε με την ιδιότητα του ως αξιωματούχου του κράτους μετά από εντολή του Ανδρονίκου Β Παλαιολόγου. Αφορμή για την 16. Βλ. ΦΙΛΙΑΣ, Θεομητορικὲς ἑορτές, σ ΝΙΚΗΦΟΡΟΣ ΚΑΛΛΙΣΤΟΣ, Ἐκκλησιαστική Ἱστορία, 17,18, PG Α- Β. Πρβλ. ΡΑΜΦΟΣ, Μελετήματα, σ Βλ. ΦΙΛΙΑΣ, Θεομητορικὲς ἑορτές, σ ΦΙΛΙΑΣ, Θεομητορικὲς ἑορτές, σ. 131.

ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΕΙΟ

ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΕΙΟ ΕΛΛΑΔΑ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗ ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΕΙΟ ΘΕΟΛΟΓΙΚΗ ΣΧΟΛΗ ΤΜΗΜΑ ΠΟΙΜΑΝΤΙΚΗΣ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΘΕΟΛΟΓΙΑΣ 1. ΣΥΝΤΟΜΟ ΙΣΤΟΡΙΚΟ 14 ΙΟΥΝΙΟΥ 1925 Ιδρύεται το Πανεπιστήμιο της Θεσσαλονίκης. 1942 Αρχίζει

Διαβάστε περισσότερα

ΙΕΡΑ ΜΗΤΡΟΠΟΛΙΣ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΚΑΤΑΛΟΓΟΣ ΕΚΔΟΣΕΩΝ

ΙΕΡΑ ΜΗΤΡΟΠΟΛΙΣ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΚΑΤΑΛΟΓΟΣ ΕΚΔΟΣΕΩΝ ΙΕΡΑ ΜΗΤΡΟΠΟΛΙΣ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΚΑΤΑΛΟΓΟΣ ΕΚΔΟΣΕΩΝ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗ 2012 ΙΕΡΑ ΜΗΤΡΟΠΟΛΙΣ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ 1. Ἡ Καινή Διαθήκη, Θεσσαλονίκη 2010. 2. Ἱερός Ναός ἁγίου Γεωργίου (Ροτόντα), Κατάθεση μαρτυρία, Θεσσαλονίκη

Διαβάστε περισσότερα

Οι τρεις Ιεράρχες. 30 Ιανουαρίου

Οι τρεις Ιεράρχες. 30 Ιανουαρίου Οι τρεις Ιεράρχες 30 Ιανουαρίου Οι τρεις Ιεράρχες Ποίοι ήταν οι τρεις Ιεράρχες και γιατί τους τιμούμε; Με τον όρο Τρεις Ιεράρχες, αναφερόμαστε συνοπτικά στους τρεις επιφανείς Αγίους και θεολόγους, Βασίλειο

Διαβάστε περισσότερα

7 ο - ΣΧΕΔΙΟ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ

7 ο - ΣΧΕΔΙΟ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ 7 ο - ΣΧΕΔΙΟ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ Θέμα: Παναγία, η μητέρα του Θεού Σχολείο: Περιφερειακό Λύκειο Αγίου Χαραλάμπους, Έμπα (κεφ.16) Τάξη: Α Λυκείου Καθηγητής:Νικόλαος Καραμπάς Π.Μ.Π.: 16951 Α Σκοπός: Να αντιληφθούν

Διαβάστε περισσότερα

2 ο - ΣΧΕΔΙΟ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ

2 ο - ΣΧΕΔΙΟ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ 2 ο - ΣΧΕΔΙΟ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ Θέμα:Ο πλούτος της εκκλησιαστικής ποίησης. Υμνογραφία. (κεφ.30) Σχολείο:Περιφερειακό Λύκειο Αγίου Χαραλάμπους, Έμπα Τάξη:Α Λυκείου Καθηγητής: Νικόλαος Καραμπάς Π.Μ.Π.: 16951 Α Σκοπός:

Διαβάστε περισσότερα

Ερμηνεία των Πράξεων των Αποστόλων

Ερμηνεία των Πράξεων των Αποστόλων Ερμηνεία των Πράξεων των Αποστόλων Ενότητα 1.2: Ειδική εισαγωγή - Τα συνοπτικά Ευαγγέλια ΙΙ Σωτήριος Δεσπότης Θεολογική Σχολή Τμήμα Κοινωνικής Θεολογίας Τα συνοπτικά Ευαγγέλια ΙΙ (Λουκάς - Πράξεις) 1 Ευαγγέλιο

Διαβάστε περισσότερα

Μάθημα. 1 Υ101 1.Εισαγωγή και Κριτική του κειμένου της Κ.Δ. (101Υ) Ο βαθμός μεταφέρεται αυτούσιος 103Υ ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΚΑΙΝΗ ΔΙΑΘΗΚΗ

Μάθημα. 1 Υ101 1.Εισαγωγή και Κριτική του κειμένου της Κ.Δ. (101Υ) Ο βαθμός μεταφέρεται αυτούσιος 103Υ ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΚΑΙΝΗ ΔΙΑΘΗΚΗ Ένταξη φοιτητών στο νέο πρόγραμμα σπουδών. Όσοι φοιτητές έχουν εισαχθεί από το ακαδημαϊκό έτος 2010-2011 και πριν και δεν έχουν ολοκληρώσει τις σπουδές τους μέχρι τον Σεπτέμβριο 2016, θα ενταχθούν στο

Διαβάστε περισσότερα

α/α ΜΑΘΗΜΑ ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ ΗΜΕΡΑ ΩΡΑ ΑΜΦΙΘΕΑΤΡΟ 1. Αρχαία Εβραϊκή Γλώσσα Βελουδία Σιδέρη- Παπαδοπούλου

α/α ΜΑΘΗΜΑ ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ ΗΜΕΡΑ ΩΡΑ ΑΜΦΙΘΕΑΤΡΟ 1. Αρχαία Εβραϊκή Γλώσσα Βελουδία Σιδέρη- Παπαδοπούλου Εξάμηνο Α Μαθήματα Υποχρεωτικά ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΥ 2011 σελ. 1 1. Αρχαία Εβραϊκή Γλώσσα Βελουδία Σιδέρη- Παπαδοπούλου 1/9/2011 Πέμπτη 9:00 Γραφείο 2. Εισαγωγή στην Κωνσταντίνος 7/9/2011 Τετάρτη

Διαβάστε περισσότερα

Χριστιανική Γραμματεία ΙIΙ

Χριστιανική Γραμματεία ΙIΙ Χριστιανική Γραμματεία ΙIΙ Ενότητα 2-Δ Α1-2: Υστεροβυζαντινοί θεολόγοι Αναστάσιος Γ. Μαράς, Δρ Θ. Πρόγραμμα Ιερατικών Σπουδών Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό υπόκειται σε άδειες χρήσης Creative

Διαβάστε περισσότερα

Εορτολογία. Ενότητα 3: Η Εορτή των Χριστουγέννων και Θεοφανείων. Γεώργιος Φίλιας Θεολογική Σχολή Τμήμα Κοινωνικής Θεολογίας

Εορτολογία. Ενότητα 3: Η Εορτή των Χριστουγέννων και Θεοφανείων. Γεώργιος Φίλιας Θεολογική Σχολή Τμήμα Κοινωνικής Θεολογίας Εορτολογία Ενότητα 3: Η Εορτή των Χριστουγέννων και Θεοφανείων Γεώργιος Φίλιας Θεολογική Σχολή Τμήμα Κοινωνικής Θεολογίας 1. Α) Η Εορτή των Χριστουγέννων και Θεοφανείων (1 από 5) Στην Καινή Διαθήκη δεν

Διαβάστε περισσότερα

Α ΕΞΑΜΗΝΟ. Επιλέγονται τρία (3) από τα παραπάνω προσφερόμενα μαθήματα. ΣΥΝΟΛΟ (επί των επιλεγομένων μαθημάτων) 30 Β ΕΞΑΜΗΝΟ

Α ΕΞΑΜΗΝΟ. Επιλέγονται τρία (3) από τα παραπάνω προσφερόμενα μαθήματα. ΣΥΝΟΛΟ (επί των επιλεγομένων μαθημάτων) 30 Β ΕΞΑΜΗΝΟ Το σύνολο των Πιστωτικών Μονάδων (), που απαιτούνται για την απόκτηση του Μ.Δ.Ε., ανέρχονται σε 120. Αναλυτικότερα το πρόγραμμα των μαθημάτων διαμορφώνεται ανά κατεύθυνση ως εξής: 1. ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗ ΒΙΒΛΙΚΩΝ

Διαβάστε περισσότερα

ΤΜΗΜΑ ΠΟΙΜΑΝΤΙΚΗΣ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΘΕΟΛΟΓΙΑΣ

ΤΜΗΜΑ ΠΟΙΜΑΝΤΙΚΗΣ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΘΕΟΛΟΓΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΠΟΙΜΑΝΤΙΚΗΣ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΘΕΟΛΟΓΙΑΣ 1942 Ξεκινά η λειτουργία της Θεολογικής Σχολής Οι σπουδές με βάση το νόμο 1268/1982 και 4009/2011 διαρθρώνονται σε 8 εξάμηνα (4 χρόνια) 1983 Σύμφωνα με το νόμο

Διαβάστε περισσότερα

Μαθήματα Προγράμματος Μεταπτυχιακών Σπουδών Τμήματος Θεολογίας, ακαδ. έτος

Μαθήματα Προγράμματος Μεταπτυχιακών Σπουδών Τμήματος Θεολογίας, ακαδ. έτος Μαθήματα Προγράμματος Μεταπτυχιακών Σπουδών Τμήματος Θεολογίας, ακαδ. έτος 2014-2015 Άρθρο 6 Πρόγραμμα μαθημάτων 1. Για την απόκτηση του Μ.Δ.Ε. ο φοιτητής πρέπει να παρακολουθήσει και να εξετασθεί με επιτυχία

Διαβάστε περισσότερα

Εορτολογία. Ενότητα 5: Η Εορτή της Μεταμορφώσεως. Γεώργιος Φίλιας Θεολογική Σχολή Τμήμα Κοινωνικής Θεολογίας

Εορτολογία. Ενότητα 5: Η Εορτή της Μεταμορφώσεως. Γεώργιος Φίλιας Θεολογική Σχολή Τμήμα Κοινωνικής Θεολογίας Εορτολογία Ενότητα 5: Γεώργιος Φίλιας Θεολογική Σχολή Τμήμα Κοινωνικής Θεολογίας 1. A) (1 από 3) Το γεγονός έλαβε χώρα περί το τέλος της δημόσιας δράσεως του Κυρίου και είχε την έννοια της προετοιμασίας

Διαβάστε περισσότερα

Kalogirou, Dimitra. Neapolis University

Kalogirou, Dimitra. Neapolis University Neapolis University HEPHAESTUS Repository School of Health Sciences http://hephaestus.nup.ac.cy Master Degree Thesis 2015 þÿÿ¹ º ¹½É½¹º Â Ä ¾µ¹Â Äɽ þÿãä ÃŽ ÀĹº º±¹ ÃÄ ½ ɱ½ Kalogirou, Dimitra þÿ Á̳Á±¼¼±

Διαβάστε περισσότερα

Παρακαλούμε όποιον γνωρίζει το που μπορούμε να βρούμε ολόκληρα τα κείμενα στα ελληνικά, να μας ενημερώσει.

Παρακαλούμε όποιον γνωρίζει το που μπορούμε να βρούμε ολόκληρα τα κείμενα στα ελληνικά, να μας ενημερώσει. Η μετάφραση των κειμένων στα ελληνικά, που παρατίθεται εδώ, είναι βασισμένη στις μεταφράσεις από τα κοπτικά και ελληνικά στα αγγλικά των: Wesley W. Isenberg, Stephen Patterson, Marvin Meyer, Thomas O.

Διαβάστε περισσότερα

ΔΕ3. Η Καινή Διαθήκη Α: Τα Ευαγγέλια και οι Πράξεις των Αποστόλων

ΔΕ3. Η Καινή Διαθήκη Α: Τα Ευαγγέλια και οι Πράξεις των Αποστόλων ΔΕ3. Η Καινή Διαθήκη Α: Τα Ευαγγέλια και οι Πράξεις των Αποστόλων 1. Ποια είναι τα βιβλία της Καινής Διαθήκης 1. Ιστορικά Ευαγγέλια 1. κατά Ματθαίον 2. κατά Μάρκον 3. κατά Λουκάν 4. κατά Ιωάννην 5.Πράξεις

Διαβάστε περισσότερα

Η ΠΡΟΣ ΕΒΡΑΙΟΥΣ ΣΤΗΝ ΑΡΧΑΙΑ ΕΚΚΛΗΣΙΑΣΤΙΚΗ ΠΑΡΑΔΟΣΗ ΚΑΙ ΣΤΗΝ ΠΕΡΙΟΔΟ ΤΗΣ ΜΕΤΑΡΡΥΘΜΙΣΗΣ

Η ΠΡΟΣ ΕΒΡΑΙΟΥΣ ΣΤΗΝ ΑΡΧΑΙΑ ΕΚΚΛΗΣΙΑΣΤΙΚΗ ΠΑΡΑΔΟΣΗ ΚΑΙ ΣΤΗΝ ΠΕΡΙΟΔΟ ΤΗΣ ΜΕΤΑΡΡΥΘΜΙΣΗΣ Η ΠΡΟΣ ΕΒΡΑΙΟΥΣ ΣΤΗΝ ΑΡΧΑΙΑ ΕΚΚΛΗΣΙΑΣΤΙΚΗ ΠΑΡΑΔΟΣΗ ΚΑΙ ΣΤΗΝ ΠΕΡΙΟΔΟ ΤΗΣ ΜΕΤΑΡΡΥΘΜΙΣΗΣ Το κείμενο Οι θεολογικές έριδες Οι ερμηνευτές πατέρες Οι εκκλησιαστικές διαμάχες Η ΠΡΟΣ ΕΒΡΑΙΟΥΣ ΣΤΗΝ ΑΡΧΑΙΑ ΕΚΚΛΗΣΙΑΣΤΙΚΗ

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ Α ΘΕΜΑΤΙΚΗΣ ΕΝΟΤΗΤΑΣ. Συντάκτης: Ευάγγελος Δεναξάς

ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ Α ΘΕΜΑΤΙΚΗΣ ΕΝΟΤΗΤΑΣ. Συντάκτης: Ευάγγελος Δεναξάς ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ Α ΘΕΜΑΤΙΚΗΣ ΕΝΟΤΗΤΑΣ Συντάκτης: Ευάγγελος Δεναξάς 1) Πού έγινε η Πενθέκτη Οικουμενική Σύνοδος; Α. Κωνσταντινούπολη Β. Έφεσο Γ. Νίκαια Δ. Χαλκηδόνα 2) Ποιος Πατριάρχης Αλεξανδρείας καθαιρέθηκε

Διαβάστε περισσότερα

Εισαγωγή στη Βυζαντινή Φιλολογία

Εισαγωγή στη Βυζαντινή Φιλολογία Εισαγωγή στη Βυζαντινή Φιλολογία Ενότητα 3: Βυζαντινή Επιστολογραφία: είδη - χαρακτηριστικά. Συνέσιος ο Κυρηναίος: Βίος και Έργο Κιαπίδου Ειρήνη-Σοφία Τμήμα Φιλολογίας Σκοποί ενότητας Οι φοιτητές θα έρθουν

Διαβάστε περισσότερα

Χριστιανική Γραμματεία Ι

Χριστιανική Γραμματεία Ι Χριστιανική Γραμματεία Ι Ενότητα 1-A3-4: Εκκλησιαστικές διατάξεις και ποίηση Αναστάσιος Γ. Μαράς, Δρ Θ. Πρόγραμμα Ιερατικών Σπουδών Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό υπόκειται σε άδειες χρήσης

Διαβάστε περισσότερα

Πατρ τ ιάρχης Αλ εξα εξ νδρείας ένας από τους πέντε μεγάλους Πατέρες της Ανατολικής Εκκλησίας

Πατρ τ ιάρχης Αλ εξα εξ νδρείας ένας από τους πέντε μεγάλους Πατέρες της Ανατολικής Εκκλησίας Ο Μέγας Αθανάσιος: αγωνιστής της ορθής πίστης Πατριάρχης Αλεξανδρείας Πατριάρχης Αλεξανδρείας ένας από τους πέντε μεγάλους Πατέρες της Ανατολικής Εκκλησίας των πρώτων χριστιανικών αιώνων (Μέγας Αθανάσιος,

Διαβάστε περισσότερα

Ομιλία στην Σχολική Εορτή των Τριών Ιεραρχών Γυμνάσιο Ξυλοφάγου

Ομιλία στην Σχολική Εορτή των Τριών Ιεραρχών Γυμνάσιο Ξυλοφάγου Ομιλία στην Σχολική Εορτή των Τριών Ιεραρχών Γυμνάσιο Ξυλοφάγου Ήταν γύρω στον 11 ου αι. στα χρόνια του Αλέξιου Κομνηνού όταν στην Κωνσταντινούπολη ξέσπασε με νέα διαμάχη. Άνθρωποι των γραμμάτων και μη,

Διαβάστε περισσότερα

Ιστορία και Θεολογία των Εκκλησιαστικών Ύμνων

Ιστορία και Θεολογία των Εκκλησιαστικών Ύμνων Ιστορία και Θεολογία των Εκκλησιαστικών Ύμνων : Η πρώτη περίοδος της εκκλησιαστικής υμνογραφίας (Α - Δ αι.) Γεώργιος Φίλιας Θεολογική Σχολή Τμήμα Κοινωνικής Θεολογίας 2. Η πρώτη περίοδος της εκκλησιαστικής

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΚΥΡΗΞΗ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΩΝ ΦΟΙΤΗΤΩΝ ΣΤΟ Π.Μ.Σ. «ΘΕΟΛΟΓΙΑ

ΠΡΟΚΥΡΗΞΗ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΩΝ ΦΟΙΤΗΤΩΝ ΣΤΟ Π.Μ.Σ. «ΘΕΟΛΟΓΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ EΘΝΙΚΟ ΚΑΙ ΚΑΠΟΔΙΣΤΡΙΑΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΘΕΟΛΟΓΙΚΗ ΣΧΟΛΗ ΤΜΗΜΑ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΘΕΟΛΟΓΙΑΣ Κτίριο Θεολογικής Σχολής Πανεπιστημιούπολη 15784, Τηλ. 210-727-5712, 5742, 5746 Ιστοσελίδα: www.soctheol.gr

Διαβάστε περισσότερα

Ἡ θεολογία τῆς ἑορτῆς τῶν Χριστουγέννων

Ἡ θεολογία τῆς ἑορτῆς τῶν Χριστουγέννων 1 Ἰωάννης Ν. Λίλης Ἡ θεολογία τῆς ἑορτῆς τῶν Χριστουγέννων Ἀναμφισβήτητα τό πιό λαμπρό κομμάτι τῆς Ἐκκλησίας μᾶς εἶναι ὁ λειτουργικός της πλοῦτος. Κάθε μήνα, κάθε ἑβδομάδα, κάθε ἡμέρα ὁ λειτουργικός ἐκκλησιαστικός

Διαβάστε περισσότερα

Προσκυνηματική Εκδρομή

Προσκυνηματική Εκδρομή Προσκυνηματική Εκδρομή στους Αγίους Τόπους ραγματοποιήθηκε από τις 23 μέχρι και τις 27 Αυγούστου πενθήμερη προσκυνηματική εκδρομή στους Αγίους Τόπους των μελών και των φίλων των Χριστιανικών Συνδέσμων

Διαβάστε περισσότερα

ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΘΕΟΛΟΓΙΚΗ ΣΧΟΛΗ

ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΘΕΟΛΟΓΙΚΗ ΣΧΟΛΗ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΘΕΟΛΟΓΙΚΗ ΣΧΟΛΗ ΤΜΗΜΑ ΠΟΙΜΑΝΤΙΚΗΣ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΘΕΟΛΟΓΙΑΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ «ΟΡΘΟΔΟΞΗ ΘΕΟΛΟΓΙΑ ΚΑΙ ΧΡΙΣΤΙΑΝΙΚΟΣ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΣ» 1.

Διαβάστε περισσότερα

ΓΕΝΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΤΟΥ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ ΤΗΣ ΕΙΣΑΓΩΓΗΣ ΣΤΗΝ ΚΑΙΝΗ ΔΙΑΘΗΚΗ

ΓΕΝΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΤΟΥ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ ΤΗΣ ΕΙΣΑΓΩΓΗΣ ΣΤΗΝ ΚΑΙΝΗ ΔΙΑΘΗΚΗ Ο όρος διαθήκη Οι Εβδομήντα μεταφράζουν την εβραϊκή λέξη berith στα ελληνικά διαθήκη Απαντάται στις εκφράσεις παλαιά διαθήκη και καινή διαθήκη. Σημαίνει συμφωνία (γάμου), που συντελέσθηκε ανάμεσα στο Θεό

Διαβάστε περισσότερα

Χριστιανική Γραμματεία ΙIΙ

Χριστιανική Γραμματεία ΙIΙ Χριστιανική Γραμματεία ΙIΙ Ενότητα 2-Δ Α9: Θεολόγοι του τέλους της αυτοκρατορίας Αναστάσιος Γ. Μαράς, Δρ Θ. Πρόγραμμα Ιερατικών Σπουδών Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό υπόκειται σε άδειες χρήσης

Διαβάστε περισσότερα

Πατρολογία Ι. Εισαγωγή στην Πατρολογία Γραµµατεία και Θεολογία των Πατέρων των τεσσάρων πρώτων αιώνων.

Πατρολογία Ι. Εισαγωγή στην Πατρολογία Γραµµατεία και Θεολογία των Πατέρων των τεσσάρων πρώτων αιώνων. ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΑΝΟΙΚΤΑ ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ Πατρολογία Ι. Εισαγωγή στην Πατρολογία Γραµµατεία και Θεολογία των Πατέρων των τεσσάρων πρώτων αιώνων. Ενότητα 3: Ο θεολογικός χαρακτήρας

Διαβάστε περισσότερα

ΤΟ ΣΥΜΒΟΛΟ ΠΙΣΤΗΣ ΤΩΝ ΑΠΟΣΤΟΛΩΝ

ΤΟ ΣΥΜΒΟΛΟ ΠΙΣΤΗΣ ΤΩΝ ΑΠΟΣΤΟΛΩΝ ΤΟ ΣΥΜΒΟΛΟ ΠΙΣΤΗΣ ΤΩΝ ΑΠΟΣΤΟΛΩΝ ΔΙΑΛΕΞΗ 1 Η : ΤΑ ΑΡΘΡΑ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ Περιεχόμενα Διάγραμμα Ένα διάγραμμα του μαθήματος Σημειώσεις Ένα πρότυπο που παρέχει: το διάγραμμα το μαθήματος, σημειώσεις κλειδιά, αποσπάσματα

Διαβάστε περισσότερα

Υποχρεωτικά Εξ. Διδ. Μον. Πιστ.Μον. Διδάσκων. 31Υ006 Εισαγωγή στην Παλαιά Διαθήκη 1ο 4 4 Σωτ. Δεσπότης

Υποχρεωτικά Εξ. Διδ. Μον. Πιστ.Μον. Διδάσκων. 31Υ006 Εισαγωγή στην Παλαιά Διαθήκη 1ο 4 4 Σωτ. Δεσπότης 1 ΤΜΗΜΑ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΘΕΟΛΟΓΙΑΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ ΑΚΑΔ. ΕΤΟΣ 2014 2015 Α ΕΞΑΜΗΝΟ 31Υ006 Εισαγωγή στην Παλαιά Διαθήκη 1ο 4 4 Σωτ. Δεσπότης 31Υ007 Εισαγωγή στην Καινή Διαθήκη & 1ο 4 4 Σωτ. Δεσπότης Ιστορία

Διαβάστε περισσότερα

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΑ ΕΥΑΓΓΕΛΙΑ ΤΑ ΣΥΝΟΠΤΙΚΑ ΕΥΑΓΓΕΛΙΑ (Mατθαίος-Μάρκος-Λουκάς)

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΑ ΕΥΑΓΓΕΛΙΑ ΤΑ ΣΥΝΟΠΤΙΚΑ ΕΥΑΓΓΕΛΙΑ (Mατθαίος-Μάρκος-Λουκάς) ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΑ ΕΥΑΓΓΕΛΙΑ ΤΑ ΣΥΝΟΠΤΙΚΑ ΕΥΑΓΓΕΛΙΑ (Mατθαίος-Μάρκος-Λουκάς) Από τον 2ο αιώνα και εξής η λέξη ευαγγέλιο δηλώνει: τα βιβλία εκείνα της Καινής Διαθήκης που περιέχουν και αφηγούνται το γεγονός της

Διαβάστε περισσότερα

ΤΟ ΚΑΤΑ ΜΑΡΚΟΝ ΕΥΑΓΓΕΛΙΟ

ΤΟ ΚΑΤΑ ΜΑΡΚΟΝ ΕΥΑΓΓΕΛΙΟ Ο συγγραφέας και εδώ δε γράφει το όνομά του, αλλά η αρχαία εκκλησιαστική παράδοση ομόφωνα αποδίδει το ευαγγέλιο αυτό στον Μάρκο και το συνέδεσε κατά ένα ιδιαίτερο τρόπο με το όνομα του απ. Πέτρου. 1. ΜΑΡΤΥΡΙΑ

Διαβάστε περισσότερα

ΕΦΑΡΜΟΣΜΕΝΗ ΠΟΙΜΑΝΤΙΚΗ

ΕΦΑΡΜΟΣΜΕΝΗ ΠΟΙΜΑΝΤΙΚΗ ΕΦΑΡΜΟΣΜΕΝΗ ΠΟΙΜΑΝΤΙΚΗ Ενότητα 11: Η ΜΕΤΟΧΗ ΣΤΟ ΜΥΣΤΗΡΙΟ ΤΗΣ ΘΕΙΑΣ ΕΥΧΑΡΙΣΤΙΑΣ ΩΣ ΠΟΙΜΑΝΤΙΚΟ ΖΗΤΗΜΑ ΜΑΡΙΑ Κ. ΚΑΡΑΜΠΕΛΙΑ Πρόγραμμα Ιερατικών Σπουδών Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό υπόκειται σε

Διαβάστε περισσότερα

Οἱ Θεοµητορικές Ἑορτές

Οἱ Θεοµητορικές Ἑορτές Ἡ Κοίµηση τῆς Θεοτόκου Οἱ Θεοµητορικές Ἑορτές Ἡ Ὑπεραγία Θεοτόκος ἦταν ὁλοκληρωµένος ἄνθρωπος πού κληρονόµησε τήν θνητότητα, τήν φθαρτότητα καί τήν παθητότητα, ὅπως ὅλοι οἱ ἄνθρωποι, οἱ ὁποῖοι προῆλθαν

Διαβάστε περισσότερα

Ιανουαριος Κυριακη ευτερα Τριτη Τεταρτη Πεµπτη Παρασκευη Σαββατο. Μαρτιος Φεβρουαριος Περιτοµη Χριστου Μεγαλου Βασιλειου Νεο Ετος

Ιανουαριος Κυριακη ευτερα Τριτη Τεταρτη Πεµπτη Παρασκευη Σαββατο. Μαρτιος Φεβρουαριος Περιτοµη Χριστου Μεγαλου Βασιλειου Νεο Ετος Ιανουαριος 2016 Αντωνιου του Μεγαλου Θεοδοσιου Αθανασιου και Κυριλλου Ευθυµιου Ιωαννου του Προδροµου Γρηγοριου Θεολογου Τατιανης Ξενοφωντος Τα Αγια Θεοφανεια Ανακοµιδη Λειψανων Ιωαννου Χρυσοστοµου Περιτοµη

Διαβάστε περισσότερα

Λειτουργική. Ενότητα 9: Εισαγωγή στην Εορτολογία. Γεώργιος Φίλιας Θεολογική Σχολή Τμήμα Κοινωνικής Θεολογίας

Λειτουργική. Ενότητα 9: Εισαγωγή στην Εορτολογία. Γεώργιος Φίλιας Θεολογική Σχολή Τμήμα Κοινωνικής Θεολογίας Λειτουργική Ενότητα 9: Γεώργιος Φίλιας Θεολογική Σχολή Τμήμα Κοινωνικής Θεολογίας Περιεχόμενα ενότητας Γένεση των χριστιανικών εορτών, Το Πάσχα, Τα Χριστούγεννα και τα Θεοφάνεια, Η Ανάληψη και η Πεντηκοστή,

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΓΝΩΣΤΙΚΟΥ ΘΕΟΛΟΓΩΝ. του συνεργάτη μας θεολόγου Ευαγγέλου Δεναξά.

ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΓΝΩΣΤΙΚΟΥ ΘΕΟΛΟΓΩΝ. του συνεργάτη μας θεολόγου Ευαγγέλου Δεναξά. ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΓΝΩΣΤΙΚΟΥ ΘΕΟΛΟΓΩΝ του συνεργάτη μας θεολόγου Ευαγγέλου Δεναξά. 1) Σε ποια επιστολή του ο Απόστολος Παύλος μιλά για τον κενό τάφο της Ανάστασης ; Α. Προς Εφεσίους Β. Προς Κορινθίους Γ. Προς Γαλάτας

Διαβάστε περισσότερα

Επιλέγεται η διερευνητική μέθοδος, σύμφωνα με τα προβλεπόμενα στο ΠΣ. Παρουσιάζοντας: Σύγχρονα πρότυπα και στοιχεία λατρείας προς αυτά.

Επιλέγεται η διερευνητική μέθοδος, σύμφωνα με τα προβλεπόμενα στο ΠΣ. Παρουσιάζοντας: Σύγχρονα πρότυπα και στοιχεία λατρείας προς αυτά. ΔΕ2:ΘΡΗΣΚΕΥΤΙΚΟΤΗΤΑ ΥΠΟΕΝΟΤΗΤΑ:ΛΑΤΡΕΙΑ Οι μαθητές/μαθήτριες να: - διακρίνουν τη λατρεία ως συστατικό στοιχείο της θρησκευτικότητας, - συνδέουν τους λατρευτικούς κύκλους της Ορθόδοξης λατρείας με την καθημερινότητά.

Διαβάστε περισσότερα

ΧΡΙΣΤΙΑΝΙΚΗ ΗΘΙΚΗ. Ενότητα 1: Η ΕΝΝΟΙΑ ΤΗΣ ΗΘΙΚΗΣ. ΜΑΡΙΑ Κ. ΚΑΡΑΜΠΕΛΙΑ Τμήμα Ιερατικών Σπουδών

ΧΡΙΣΤΙΑΝΙΚΗ ΗΘΙΚΗ. Ενότητα 1: Η ΕΝΝΟΙΑ ΤΗΣ ΗΘΙΚΗΣ. ΜΑΡΙΑ Κ. ΚΑΡΑΜΠΕΛΙΑ Τμήμα Ιερατικών Σπουδών ΧΡΙΣΤΙΑΝΙΚΗ ΗΘΙΚΗ Ενότητα 1: Η ΕΝΝΟΙΑ ΤΗΣ ΗΘΙΚΗΣ ΜΑΡΙΑ Κ. ΚΑΡΑΜΠΕΛΙΑ Τμήμα Ιερατικών Σπουδών Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό υπόκειται σε άδειες χρήσης Creative Commons. Για εκπαιδευτικό υλικό,

Διαβάστε περισσότερα

Τμήμα Θεολογίας. Αννα Κόλτσιου Νικήτα Αναπλ. Καθηγήτρια

Τμήμα Θεολογίας. Αννα Κόλτσιου Νικήτα Αναπλ. Καθηγήτρια Τμήμα Θεολογίας Α.Π.Θ. Αννα Κόλτσιου Νικήτα Αναπλ. Καθηγήτρια ΘΕΟΛΟΓΙΚΗ ΣΧΟΛΗ ΤΜΗΜΑ ΘΕΟΛΟΓΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΠΟΙΜΑΝΤΙΚΗΣ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΘΕΟΛΟΓΙΑΣ Α. ΤΟΜΕΙΣ ΤΟΥ ΤΜΗΜΑΤΟΣ ΘΕΟΛΟΓΙΑΣ Το Τμήμα Θεολογίας της Θεολογικής

Διαβάστε περισσότερα

Ε Ξ Α Μ Η Ν Ο Υ Π Ο Χ Ρ Ε Ω Τ Ι Κ Α. Μ ά θ η μ α Ώρ/Εβδ. Κωδ. Τ ο μ έ α ς Δ ι δ ά σ κ ω ν Credits ECTS

Ε Ξ Α Μ Η Ν Ο Υ Π Ο Χ Ρ Ε Ω Τ Ι Κ Α. Μ ά θ η μ α Ώρ/Εβδ. Κωδ. Τ ο μ έ α ς Δ ι δ ά σ κ ω ν Credits ECTS ΕΘΝΙΚΟ ΚΑΙ ΚΑΠΟΔΙΣΤΡΙΑΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΘΕΟΛΟΓΙΚΗ ΣΧΟΛΗ ΤΜΗΜΑ ΘΕΟΛΟΓΙΑΣ ΑΚΑΔ. ΕΤΟΣ 2011-2012 ΕΝΔΕΙΚΤΙΚΟΣ ΠΙΝΑΚΑΣ ΑΝΤΙΣΤΟΙΧΙΑΣ ΔΙΔΑΚΤΙΚΩΝ ΩΡΩΝ/ΜΟΝΑΔΩΝ ΚΑΙ ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΩΝ ΠΙΣΤΩΤΙΚΩΝ ΜΟΝΑΔΩΝ (CREDITS) ΜΕΤΑΦΕΡΟΜΕΝΩΝ

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΣΟΧΗ! ΚΑΤΑ ΤΗΝ ΠΑΡΟΥΣΑ ΕΞΕΤΑΣΤΙΚΗ ΠΕΡΙΟΔΟ ΣΤΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ ΤΟΥ ΕΑΡΙΝΟΥ ΕΞΑΜΗΝΟΥ ΕΞΕΤΑΖΟΝΤΑΙ ΜΟΝΟ ΟΣΟΙ ΦΟΙΤΗΤΕΣ ΕΙΝΑΙ ΕΠΙ ΠΤΥΧΙΩ

ΠΡΟΣΟΧΗ! ΚΑΤΑ ΤΗΝ ΠΑΡΟΥΣΑ ΕΞΕΤΑΣΤΙΚΗ ΠΕΡΙΟΔΟ ΣΤΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ ΤΟΥ ΕΑΡΙΝΟΥ ΕΞΑΜΗΝΟΥ ΕΞΕΤΑΖΟΝΤΑΙ ΜΟΝΟ ΟΣΟΙ ΦΟΙΤΗΤΕΣ ΕΙΝΑΙ ΕΠΙ ΠΤΥΧΙΩ 1 ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΘΕΟΛΟΓΙΚΗ ΣΧΟΛΗ ΤΜΗΜΑ ΘΕΟΛΟΓΙΑΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΜΑΘΗΜΑΤΩΝ ΧΕΙΜΕΡΙΝΟΥ ΚΑΙ ΕΑΡΙΝΟΥ ΕΞΑΜΗΝΟΥ ΕΞΕΤΑΣΤΙΚΗ ΠΕΡΙΟΔΟΣ: ΙΑΝΟΥΑΡΙΟΣ ΦΕΒΡΟΥΑΡΙΟΣ 2017 (Διάρκεια Εξεταστικής

Διαβάστε περισσότερα

Καθορισμός ημερομηνίας εορτασμού του Πάσχα

Καθορισμός ημερομηνίας εορτασμού του Πάσχα ΠΡΟΤΥΠΟ ΠΕΙΡΑΜΑΤΙΚΟ ΛΥΚΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΠΑΤΡΩΝ Σχολικό έτος 2013-14 Καθορισμός ημερομηνίας εορτασμού του Πάσχα ΚΑΡΑΜΠΕΛΑΣ ΜΑΡΙΟΣ-ΔΗΜΗΤΡΗΣ Τάξη : Α1 ΤΟ ΑΓΙΟ ΠΑΣΧΑ: Η γιορτή και ο υπολογισμός της ημερομηνίας

Διαβάστε περισσότερα

Παναγιώτης Ζησίδης ιδακτορική διατριβή Η ΚΟΙΜΗΣΗ ΤΗΣ ΘΕΟΤΟΚΟΥ ΣΤΗΝ ΟΡΘΟ ΟΞΗ ΠΑΡΑ ΟΣΗ. (La Dormition de St. Marie a la Tradition grec-orthodoxe)

Παναγιώτης Ζησίδης ιδακτορική διατριβή Η ΚΟΙΜΗΣΗ ΤΗΣ ΘΕΟΤΟΚΟΥ ΣΤΗΝ ΟΡΘΟ ΟΞΗ ΠΑΡΑ ΟΣΗ. (La Dormition de St. Marie a la Tradition grec-orthodoxe) Παναγιώτης Ζησίδης ιδακτορική διατριβή Η ΚΟΙΜΗΣΗ ΤΗΣ ΘΕΟΤΟΚΟΥ ΣΤΗΝ ΟΡΘΟ ΟΞΗ ΠΑΡΑ ΟΣΗ (La Dormition de St. Marie a la Tradition grec-orthodoxe) ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗ 2002 1 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΠΡΟΛΟΓΟΣ....... 5 ΕΙΣΑΓΩΓΗ.

Διαβάστε περισσότερα

ΥΛΗ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΓΙΑ ΠΤΥΧΙΟΥΧΟΥΣ ΑΛΛΩΝ ΣΧΟΛΩΝ ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΟΥ ΕΤΟΥΣ 2013-2014 ΑΝΑ ΕΙΔΙΚΕΥΣΗ

ΥΛΗ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΓΙΑ ΠΤΥΧΙΟΥΧΟΥΣ ΑΛΛΩΝ ΣΧΟΛΩΝ ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΟΥ ΕΤΟΥΣ 2013-2014 ΑΝΑ ΕΙΔΙΚΕΥΣΗ ΥΛΗ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΓΙΑ ΠΤΥΧΙΟΥΧΟΥΣ ΑΛΛΩΝ ΣΧΟΛΩΝ ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΟΥ ΕΤΟΥΣ 2013-2014 ΑΝΑ ΕΙΔΙΚΕΥΣΗ ΕΙΔΙΚΕΥΣΗ ΑΓΙΑΣ ΓΡΑΦΗΣ Αριστοτέλειο, Ερμού 61 ), Γραμματολογία τ.α, ΕΙΔΙΚΕΥΣΗ ΠΑΤΕΡΙΚΗΣ ΓΡΑΜΜΑΤΕΙΑΣ ΚΑΙ ΑΓΙΟΛΟΓΙΑΣ Αριστοτέλειο,

Διαβάστε περισσότερα

ΧΡΙΣΤΙΑΝΙΚΗ ΗΘΙΚΗ. Ενότητα 18: ΤΑ ΔΟΓΜΑΤΑ ΤΗΣ ΕΚΚΛΗΣΙΑΣ ΩΣ ΔΕΙΚΤΕΣ ΖΩΗΣ. ΜΑΡΙΑ Κ. ΚΑΡΑΜΠΕΛΙΑ Τμήμα Ιερατικών Σπουδών

ΧΡΙΣΤΙΑΝΙΚΗ ΗΘΙΚΗ. Ενότητα 18: ΤΑ ΔΟΓΜΑΤΑ ΤΗΣ ΕΚΚΛΗΣΙΑΣ ΩΣ ΔΕΙΚΤΕΣ ΖΩΗΣ. ΜΑΡΙΑ Κ. ΚΑΡΑΜΠΕΛΙΑ Τμήμα Ιερατικών Σπουδών ΧΡΙΣΤΙΑΝΙΚΗ ΗΘΙΚΗ Ενότητα 18: ΤΑ ΔΟΓΜΑΤΑ ΤΗΣ ΕΚΚΛΗΣΙΑΣ ΩΣ ΔΕΙΚΤΕΣ ΖΩΗΣ ΜΑΡΙΑ Κ. ΚΑΡΑΜΠΕΛΙΑ Τμήμα Ιερατικών Σπουδών Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό υπόκειται σε άδειες χρήσης Creative Commons.

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΜΑΤΑ ΓΙΑ ΘΕΟΛΟΓΟΥΣ

ΘΕΜΑΤΑ ΓΙΑ ΘΕΟΛΟΓΟΥΣ ΘΕΜΑΤΑ ΓΙΑ ΘΕΟΛΟΓΟΥΣ Οι ερωτήσεις προέρχονται από την τράπεζα των χιλιάδων θεμάτων του γνωστικού αντικειμένου των θεολόγων που επιμελήθηκε η εξειδικευμένη ομάδα εισηγητών των Πανεπιστημιακών Φροντιστηρίων

Διαβάστε περισσότερα

Υποχρεωτικά Εξ. Διδ. Μον. Πιστ.Μον. Διδάσκων. 31Υ006 Εισαγωγή στην Παλαιά Διαθήκη 1ο 4 4 Σωτ. Δεσπότης

Υποχρεωτικά Εξ. Διδ. Μον. Πιστ.Μον. Διδάσκων. 31Υ006 Εισαγωγή στην Παλαιά Διαθήκη 1ο 4 4 Σωτ. Δεσπότης ΤΜΗΜΑ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΘΕΟΛΟΓΙΑΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ ΑΚΑΔ. ΕΤΟΣ 2015-2016 Α ΕΞΑΜΗΝΟ 31Υ006 Εισαγωγή στην Παλαιά Διαθήκη 1ο 4 4 Σωτ. Δεσπότης 31Υ007 Εισαγωγή στην Καινή Διαθήκη & 1ο 4 4 Σωτ. Δεσπότης Ιστορία Εποχής

Διαβάστε περισσότερα

1 η Θεματική ενότητα- Μπορούν οι άνθρωποι να εικονίζουν το Θεό; 1. Δώστε τον ορισμό της εικόνας.

1 η Θεματική ενότητα- Μπορούν οι άνθρωποι να εικονίζουν το Θεό; 1. Δώστε τον ορισμό της εικόνας. 1 η Θεματική ενότητα- Μπορούν οι άνθρωποι να εικονίζουν το Θεό; 1. Δώστε τον ορισμό της εικόνας. 2. Ποια η έννοια της λέξεως είδωλο στο θρησκευτικό τομέα; 3. Ποιο από τα παρακάτω αποτελούν μορφές σύγχρονης

Διαβάστε περισσότερα

ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΘΕΟΛΟΓΙΚΗ ΣΧΟΛΗ ΤΜΗΜΑ ΘΕΟΛΟΓΙΑΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΜΑΘΗΜΑΤΩΝ ΧΕΙΜΕΡΙΝΟΥ ΚΑΙ ΕΑΡΙΝΟΥ ΕΞΑΜΗΝΟΥ

ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΘΕΟΛΟΓΙΚΗ ΣΧΟΛΗ ΤΜΗΜΑ ΘΕΟΛΟΓΙΑΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΜΑΘΗΜΑΤΩΝ ΧΕΙΜΕΡΙΝΟΥ ΚΑΙ ΕΑΡΙΝΟΥ ΕΞΑΜΗΝΟΥ 1 ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΘΕΟΛΟΓΙΚΗ ΣΧΟΛΗ ΤΜΗΜΑ ΘΕΟΛΟΓΙΑΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΜΑΘΗΜΑΤΩΝ ΧΕΙΜΕΡΙΝΟΥ ΚΑΙ ΕΑΡΙΝΟΥ ΕΞΑΜΗΝΟΥ ΕΞΕΤΑΣΤΙΚΗ ΠΕΡΙΟΔΟΣ: ΙΟΥΝΙΟΣ 2015 (Διάρκεια Εξεταστικής Περιόδου:

Διαβάστε περισσότερα

ΙΕΡΕΣ ΑΚΟΛΟΥΘΙΕΣ ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΥ

ΙΕΡΕΣ ΑΚΟΛΟΥΘΙΕΣ ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΥ ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ 1 ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΥ Ἀρχὴ τῆς Ἰνδίκτου, ἤτοι τοῦ Νέου Ἔτους, Συμεὼν ὁσίου τοῦ Στυλίτου, τῶν Ἁγίων 40 Γυναικῶν, Ἀμμοῦν Διακόνου Ἑσπερινός-Παράκληση 18:00-19:00 06:30-08:30 2 4 6 8 Μάμαντος Μεγαλομάρτυρος,

Διαβάστε περισσότερα

ΧΡΙΣΤΙΑΝΙΚΗ ΗΘΙΚΗ. Ενότητα 26: ΕΚΚΛΗΣΙΑΤΙΚΗ ΑΚΡΙΒΕΙΑ ΚΑΙ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ. ΜΑΡΙΑ Κ. ΚΑΡΑΜΠΕΛΙΑ Τμήμα Ιερατικών Σπουδών

ΧΡΙΣΤΙΑΝΙΚΗ ΗΘΙΚΗ. Ενότητα 26: ΕΚΚΛΗΣΙΑΤΙΚΗ ΑΚΡΙΒΕΙΑ ΚΑΙ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ. ΜΑΡΙΑ Κ. ΚΑΡΑΜΠΕΛΙΑ Τμήμα Ιερατικών Σπουδών ΧΡΙΣΤΙΑΝΙΚΗ ΗΘΙΚΗ Ενότητα 26: ΕΚΚΛΗΣΙΑΤΙΚΗ ΑΚΡΙΒΕΙΑ ΚΑΙ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ ΜΑΡΙΑ Κ. ΚΑΡΑΜΠΕΛΙΑ Τμήμα Ιερατικών Σπουδών Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό υπόκειται σε άδειες χρήσης Creative Commons. Για

Διαβάστε περισσότερα

ΚΟΣΜΑΣ Ο ΑΙΤΩΛΟΣ. Μαρία Παντελή Γιώργος Βασιλείου

ΚΟΣΜΑΣ Ο ΑΙΤΩΛΟΣ. Μαρία Παντελή Γιώργος Βασιλείου ΚΟΣΜΑΣ Ο ΑΙΤΩΛΟΣ Μαρία Παντελή Γιώργος Βασιλείου ΒΙΟΓΡΑΦΙΚΟ Μ. Γκιόλιας, Ο Κοσμάς ο Αιτωλός και η εποχή του, Αθήνα 1972 Ιωάννης Μενούνος, Κοσμά Αιτωλού Διδαχές, Αθήνα 1979 Αρτ. Ξανθοπούλου-Κυριακού, Ο

Διαβάστε περισσότερα

Οι νηστείες και οι καταλύσεις της Εκκλησίας μας

Οι νηστείες και οι καταλύσεις της Εκκλησίας μας Οι νηστείες και οι καταλύσεις της Εκκλησίας μας Νηστεία είναι η λήψη «ξηράς τροφής» (ξηροφαγία), χωρίς λάδι ή κρασί, μια φορά την ημέρα, και μάλιστα την ενάτη ώρα (γύρω στις 3 μ. μ.). Λήψη τροφής, έστω

Διαβάστε περισσότερα

Να ιεραρχήσετε τα παρακάτω στάδια από τις φάσεις της θείας οικονομίας

Να ιεραρχήσετε τα παρακάτω στάδια από τις φάσεις της θείας οικονομίας ΜΑΘΗΜΑ 7 Ο Η ΠΑΡΟΥΣΙΑ ΤΟΥ ΘΕΟΥ ΣΤΗΝ ΑΝΘΡΩΠΙΝΗ ΙΣΤΟΡΙΑ Να ιεραρχήσετε τα παρακάτω στάδια από τις φάσεις της θείας οικονομίας σύμφωνα με τη χρονική σειρά που πραγματοποιήθηκαν: 1. Προαναγγελία του Μεσσία

Διαβάστε περισσότερα

ΚΑΤΑ ΙΩΑΝΝΗΝ ΕΥΑΓΓΕΛΙΟ ΚΑΙ ΠΡΑΞΕΙΣ ΤΩΝ ΑΠΟΣΤΟΛΩΝ

ΚΑΤΑ ΙΩΑΝΝΗΝ ΕΥΑΓΓΕΛΙΟ ΚΑΙ ΠΡΑΞΕΙΣ ΤΩΝ ΑΠΟΣΤΟΛΩΝ ΚΑΤΑ ΙΩΑΝΝΗΝ ΕΥΑΓΓΕΛΙΟ ΚΑΙ ΠΡΑΞΕΙΣ ΤΩΝ ΑΠΟΣΤΟΛΩΝ Το Δ ευαγγέλιο και η σχέση του με τα Συνοπτικά «Πνευματικό» ευαγγέλιο- «σωματικά» ευαγγέλια Ομοιότητες-διαφορές Δε διασώζει καμία από τις 50 και πλέον παραβολές

Διαβάστε περισσότερα

ΛΕΟΝΤΕΙΟ ΛΥΚΕΙΟ ΝΕΑΣ ΣΜΥΡΝΗΣ ΤΟΜΕΑΣ ΠΟΙΜΑΝΤΙΚΗΣ

ΛΕΟΝΤΕΙΟ ΛΥΚΕΙΟ ΝΕΑΣ ΣΜΥΡΝΗΣ ΤΟΜΕΑΣ ΠΟΙΜΑΝΤΙΚΗΣ ΛΕΟΝΤΕΙΟ ΛΥΚΕΙΟ ΝΕΑΣ ΣΜΥΡΝΗΣ ΤΟΜΕΑΣ ΠΟΙΜΑΝΤΙΚΗΣ Αγία και Μεγάλη Τεσσαρακοστή Δομήνικος Θεοτοκόπουλος: Ο Άγιος Πέτρος μετανοών (1600) «Αυτός σήκωσε τις αμαρτίες μας με το ίδιο Του το σώμα στο σταυρό, για

Διαβάστε περισσότερα

ΤΜΗΜΑ ΘΕΟΛΟΓΙΑΣ ΩΡΟΛΟΓΙΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΧΕΙΜΕΡΙΝΟΥ ΕΞΑΜΗΝΟΥ ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΟΥ ΕΤΟΥΣ (Έκδοση: ) - Αριθµ. Σελ.: 13

ΤΜΗΜΑ ΘΕΟΛΟΓΙΑΣ ΩΡΟΛΟΓΙΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΧΕΙΜΕΡΙΝΟΥ ΕΞΑΜΗΝΟΥ ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΟΥ ΕΤΟΥΣ (Έκδοση: ) - Αριθµ. Σελ.: 13 ΤΜΗΜΑ ΘΕΟΛΟΓΙΑΣ ΩΡΟΛΟΓΙΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΧΕΙΜΕΡΙΝΟΥ ΕΞΑΜΗΝΟΥ ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΟΥ ΕΤΟΥΣ 016-017 (Έκδοση: 07.10.16) - Αριθµ. Σελ.: 13 ΩΡΟΛΟΓΙΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ Α ΕΞΑΜΗΝΟΥ Κωδικός Μάθηµα Αίθουσα Ηµέρα Διδασκαλίας Διδακτικές Πληροφορίες

Διαβάστε περισσότερα

Η θεολογική διδασκαλία της προς Εβραίους. Οι βασικές θέσεις και οι ιδιαιτερότητες της επιστολής σε σχέση με τα υπόλοιπα βιβλία της Κ.Δ.

Η θεολογική διδασκαλία της προς Εβραίους. Οι βασικές θέσεις και οι ιδιαιτερότητες της επιστολής σε σχέση με τα υπόλοιπα βιβλία της Κ.Δ. Η θεολογική διδασκαλία της προς Εβραίους Οι βασικές θέσεις και οι ιδιαιτερότητες της επιστολής σε σχέση με τα υπόλοιπα βιβλία της Κ.Δ. Διαπιστώσεις Α. Δεν εντοπίζονται άμεσοι φιλολογικοί δεσμοί με τους

Διαβάστε περισσότερα

Ιστορία και Θεολογία των Εκκλησιαστικών Ύμνων

Ιστορία και Θεολογία των Εκκλησιαστικών Ύμνων Ιστορία και Θεολογία των Εκκλησιαστικών Ύμνων : Η τρίτη περίοδος της εκκλησιαστικής υμνογραφίας (Η - ΙΑ αι.) Γεώργιος Φίλιας Θεολογική Σχολή Τμήμα Κοινωνικής Θεολογίας 2. Η τρίτη περίοδος της εκκλησιαστικής

Διαβάστε περισσότερα

Μικρό Νηστειοδρόμιο - Οι νηστείες της Εκκλησίας μας

Μικρό Νηστειοδρόμιο - Οι νηστείες της Εκκλησίας μας Μικρό Νηστειοδρόμιο - Οι νηστείες της Εκκλησίας μας 1. Η Μεγάλη Τεσσαρακοστή: Αρχίζει την Καθαρά Δευτέρα και τελειώνει την Κυριακή της Αναστάσεως. Είναι η πιο αυστηρή νηστεία όλου του χρόνου (λάδι καταλύουμε

Διαβάστε περισσότερα

Γεννήθηκε στο Λαγκαδά της Θεσσαλονίκης το 1956, όπου και διαμένει. είναι παντρεμένος με την νηπιαγωγό Ευαγγελία Καραγκούνη και έχουν 4 παιδιά.

Γεννήθηκε στο Λαγκαδά της Θεσσαλονίκης το 1956, όπου και διαμένει. είναι παντρεμένος με την νηπιαγωγό Ευαγγελία Καραγκούνη και έχουν 4 παιδιά. APIΣTOTEΛEIO ΠANEΠIΣTHMIO ΘEΣΣAΛONIKHΣ ΘEOΛOΓIKH ΣXOΛH TMHMA ΠOIMANTIKHΣ KAI KOINΩNIKHΣ ΘEOΛOΓIAΣ ΤΟΜΕΑΣ :ΛΑΤΡΕΙΑΣ ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΑΣ & ΤΕΧΝΗΣ ΤΡΥΦΩΝ ΤΣΟΜΠΑΝΗΣ ΛΕΚΤΟΡΑΣ 2310 991119 2394025980 e-mail: tsompanistp@past.auth.gr

Διαβάστε περισσότερα

Χριστιανική Γραμματεία ΙI

Χριστιανική Γραμματεία ΙI Χριστιανική Γραμματεία ΙI Ενότητα 1: Εικονομαχία (727-843) Αναστάσιος Γ. Μαράς, Δρ Θ. Πρόγραμμα Ιερατικών Σπουδών Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό υπόκειται σε άδειες χρήσης Creative Commons.

Διαβάστε περισσότερα

4. Η Καινή Διαθήκη Β : Οι Επιστολές και η Αποκάλυψη

4. Η Καινή Διαθήκη Β : Οι Επιστολές και η Αποκάλυψη 4. Η Καινή Διαθήκη Β : Οι Επιστολές και η Αποκάλυψη 1. Τι ήταν και γιατί γράφτηκαν οι επιστολές του αποστόλου Παύλου; Ήταν γράμματα που έστελνε ο απόστολος στις χριστιανικές κοινότητες που είχε ιδρύσει.

Διαβάστε περισσότερα

ΛΕΟΝΤΕΙΟ ΛΥΚΕΙΟ ΝΕΑΣ ΣΜΥΡΝΗΣ ΤΟΜΕΑΣ ΠΟΙΜΑΝΤΙΚΗΣ

ΛΕΟΝΤΕΙΟ ΛΥΚΕΙΟ ΝΕΑΣ ΣΜΥΡΝΗΣ ΤΟΜΕΑΣ ΠΟΙΜΑΝΤΙΚΗΣ ΛΕΟΝΤΕΙΟ ΛΥΚΕΙΟ ΝΕΑΣ ΣΜΥΡΝΗΣ ΤΟΜΕΑΣ ΠΟΙΜΑΝΤΙΚΗΣ 2014 Αγία και Μεγάλη Τεσσαρακοστή «Αυτός σήκωσε τις αμαρτίες μας με το ίδιο Του το σώμα στο σταυρό, για να πεθάνουμε κι εμείς ως προς την αμαρτία και να

Διαβάστε περισσότερα

ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΟΥ ΚΑΝΟΝΑ ΤΗΣ ΚΑΙΝΗΣ ΔΙΑΘΗΚΗΣ

ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΟΥ ΚΑΝΟΝΑ ΤΗΣ ΚΑΙΝΗΣ ΔΙΑΘΗΚΗΣ ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΚΑΙΝΗ ΔΙΑΘΗΚΗ ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΟΥ ΚΑΝΟΝΑ ΤΗΣ ΚΑΙΝΗΣ ΔΙΑΘΗΚΗΣ Μ. Γκουτζιούδης http://users.auth.gr/~moschosg ΔΙΑΤΑΞΗ ΤΟΥ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ 1. Η Π.Δ. ως «Γραφή» της πρώτης εκκλησίας 2. Οι απαρχές της Κ.Δ.

Διαβάστε περισσότερα

Ο πρώτος άνθρωπος που αντίκρισε το Άγιο Φως και τον αναστημένο Χριστό (5 Απριλίου του 33 μ.χ.)

Ο πρώτος άνθρωπος που αντίκρισε το Άγιο Φως και τον αναστημένο Χριστό (5 Απριλίου του 33 μ.χ.) Ο πρώτος άνθρωπος που αντίκρισε το Άγιο Φως και τον αναστημένο Χριστό (5 Απριλίου του 33 μ.χ.) Την ημέρα που έλαβε χώρα η ταφή του Χριστού, κατά το σούρουπο της Μεγάλης Παρασκευής, ο ευαγγελιστής Ματθαίος

Διαβάστε περισσότερα

ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΘΕΟΛΟΓΙΚΗ ΣΧΟΛΗ ΤΜΗΜΑ ΠΟΙΜΑΝΤΙΚΗΣ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΘΕΟΛΟΓΙΑΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ

ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΘΕΟΛΟΓΙΚΗ ΣΧΟΛΗ ΤΜΗΜΑ ΠΟΙΜΑΝΤΙΚΗΣ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΘΕΟΛΟΓΙΑΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΘΕΟΛΟΓΙΚΗ ΣΧΟΛΗ ΤΜΗΜΑ ΠΟΙΜΑΝΤΙΚΗΣ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΘΕΟΛΟΓΙΑΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ 1. Στο Τμήμα Ποιμαντικής και Κοινωνικής Θεολογίας της

Διαβάστε περισσότερα

Β Ι Ο - Ε Ρ Γ Ο Γ Ρ Α Φ Ι Α. Γεννήθηκε στην Αθήνα το 1965 και διαμένει στη Θεσσαλονίκη. Είναι έγγαμος με ένα παιδί. ΣΠOYΔEΣ AKAΔHMAΪKOI TITΛOI

Β Ι Ο - Ε Ρ Γ Ο Γ Ρ Α Φ Ι Α. Γεννήθηκε στην Αθήνα το 1965 και διαμένει στη Θεσσαλονίκη. Είναι έγγαμος με ένα παιδί. ΣΠOYΔEΣ AKAΔHMAΪKOI TITΛOI APIΣTOTEΛEIO ΠANEΠIΣTHMIO ΘEΣΣAΛONIKHΣ ΘEOΛOΓIKH ΣXOΛH TMHMA ΠOIMANTIKHΣ KAI KOINΩNIKHΣ ΘEOΛOΓIAΣ ΤΟΜΕΑΣ ΔΙΚΑΙΟ, ΟΡΓΑΝΩΣΗ, ΖΩΗ ΚΑΙ ΔΙΑΚΟΝΙΑ ΤΗΣ ΕΚΚΛΗΣΙΑΣ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ ΚΩΤΣΙΟΠΟΥΛΟΣ ΕΠΙΚΟΥΡΟΣ ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ ΚΟΙΝΩΝΙΟΛΟΓΙΑΣ

Διαβάστε περισσότερα

Δημιουργώντας μια Συστηματική Θεολογία

Δημιουργώντας μια Συστηματική Θεολογία Ερωτήσεις Επανάληψης 1 Οι Θεολογικές Δηλώσεις στην Συστηματική Θεολογία Διάλεξη Τρίτη από την σειρά Δημιουργώντας μια Συστηματική Θεολογία Οδηγός Μελέτης Περιεχόμενα Περίγραμμα Ένα περίγραμμα του μαθήματος,

Διαβάστε περισσότερα

ÚıÔ ÔÍ ÛÙÔÓ 20fi ÈÒÓ. È ÏÔÁÔ ÙË ÚıÔ ÔÍ ÌÂ ÛË Î È Ó ÙÔÏ Δ ª. Ú Ú Ù μ Û ÏÂÈÔ Ú μ ÏÏÈ Ó ÙÔ ÕÁÁÂÏÔ. apple Î. ıëáëù

ÚıÔ ÔÍ ÛÙÔÓ 20fi ÈÒÓ. È ÏÔÁÔ ÙË ÚıÔ ÔÍ ÌÂ ÛË Î È Ó ÙÔÏ Δ ª. Ú Ú Ù μ Û ÏÂÈÔ Ú μ ÏÏÈ Ó ÙÔ ÕÁÁÂÏÔ. apple Î. ıëáëù ÚıÔ ÔÍ ÛÙÔÓ 20fi ÈÒÓ Δ ª Ú Ú Ù μ Û ÏÂÈÔ Ú μ ÏÏÈ Ó ÙÔ ÕÁÁÂÏÔ ÂÛapplefiÙË ˆÙ ÚÈÔ apple Î. ıëáëù È ÏÔÁÔ ÙË ÚıÔ ÔÍ ÌÂ ÛË Î È Ó ÙÔÏ Το έργο συγχρηματοδοτείται από την Ευρωπαϊκή Ένωση και το Ελληνικό Δημόσιο

Διαβάστε περισσότερα

Εξάµηνο Α Μαθήµατα Υποχρεωτικά

Εξάµηνο Α Μαθήµατα Υποχρεωτικά ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΕΞΕΤΑΣΤΙΚΗΣ ΠΕΡΙΟ ΟΥ ΙΑΝΟΥΑΡΙΟΥ-ΦΕΒΡΟΥΑΡΙΟΥ 2011 ΤΟΥ ΤΜΗΜΑΤΟΣ ΘΕΟΛΟΓΙΑΣ Εξάµηνο Α Μαθήµατα Υποχρεωτικά 1. ΑΡΧΑΙΑ ΕΒΡΑΪΚΗ ΒΕΛΟΥ ΙΑ ΣΙ ΕΡΗ-- 24/01/2011 ΕΥΤΕΡΑ 9:00 Α-Λ ΓΡΑΦΕΙΟ ΓΛΩΣΣΑ ΑΡΧΑΙΑ ΕΒΡΑΪΚΗ

Διαβάστε περισσότερα

Η Μ Ε Ρ Ι Δ Α «ΕΝΗΜΕΡΩΝΟΜΑΙ ΚΑΙ ΓΙΝΟΜΑΙ ΟΔΟΔΕΙΚΤΗΣ ΣΤΑ ΜΟΝΟΠΑΤΙΑ ΤΩΝ ΠΡΟΣΚΥΜΑΤΩΝ ΤΟΥ ΤΟΠΟΥ ΜΑΣ» Σάββατο, 13 Δεκ. 2013.

Η Μ Ε Ρ Ι Δ Α «ΕΝΗΜΕΡΩΝΟΜΑΙ ΚΑΙ ΓΙΝΟΜΑΙ ΟΔΟΔΕΙΚΤΗΣ ΣΤΑ ΜΟΝΟΠΑΤΙΑ ΤΩΝ ΠΡΟΣΚΥΜΑΤΩΝ ΤΟΥ ΤΟΠΟΥ ΜΑΣ» Σάββατο, 13 Δεκ. 2013. Η Μ Ε Ρ Ι Δ Α Διοργανωτές: «ΕΝΗΜΕΡΩΝΟΜΑΙ ΚΑΙ ΓΙΝΟΜΑΙ ΟΔΟΔΕΙΚΤΗΣ ΣΤΑ ΜΟΝΟΠΑΤΙΑ ΤΩΝ ΠΡΟΣΚΥΜΑΤΩΝ ΤΟΥ ΤΟΠΟΥ ΜΑΣ» Σάββατο, 13 Δεκ. 2013 ΣΑΣ ΚΑΛΩΣΟΡΙΖΟΥΜΕ ΣΤΙΣ ΑΥΛΕΣ ΤΗΣ ΑΡΧΙΕΠΙΣΚΟΠΗΣ ΧΑΙΡΟΜΑΣΤΕ ΠΟΥ ΕΙΜΑΣΤΕ

Διαβάστε περισσότερα

Γιατί ο Ιησούς Χριστός ήταν και είναι «σημείον αντιλεγόμενον» Διδ. Εν. 6

Γιατί ο Ιησούς Χριστός ήταν και είναι «σημείον αντιλεγόμενον» Διδ. Εν. 6 Γιατί ο Ιησούς Χριστός ήταν και είναι «σημείον αντιλεγόμενον» Διδ. Εν. 6 Υπαπαντή του Κυρίου «θα είναι σημείο αντιλεγόμενο, για να φανερωθούν οι πραγματικές διαθέσεις πολλών» (Λουκ. 2, 34-35) Διχογνωμία

Διαβάστε περισσότερα

Αριθµός Σελίδων: 5 - Ηµεροµηνία δηµοσίευσης:

Αριθµός Σελίδων: 5 - Ηµεροµηνία δηµοσίευσης: ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΘΕΟΛΟΓΙΚΗ ΣΧΟΛΗ ΤΜΗΜΑ ΘΕΟΛΟΓΙΑΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΜΑΘΗΜΑΤΩΝ ΧΕΙΜΕΡΙΝΟΥ ΚΑΙ ΕΑΡΙΝΟΥ ΕΞΑΜΗΝΟΥ ΕΞΕΤΑΣΤΙΚΗ ΠΕΡΙΟΔΟΣ: ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΣ 2014 Αριθµός Σελίδων: 5 - Ηµεροµηνία

Διαβάστε περισσότερα

Ιανουάριος. Κτήριο του Κοινοτικού Συμβουλίου. 1 Βασίλης 6 Θεοφάνης, Φώτης 7 Ιωάννης, Πρόδρομος 11 Θεοδόσης 17 Αντώνης

Ιανουάριος. Κτήριο του Κοινοτικού Συμβουλίου. 1 Βασίλης 6 Θεοφάνης, Φώτης 7 Ιωάννης, Πρόδρομος 11 Θεοδόσης 17 Αντώνης Τερσεφάνου 2014 ΚΟΙΝΟΤΙΚΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ ΤΕΡΣΕΦΑΝΟΥ, Ιανουάριος Κτήριο του Κοινοτικού Συμβουλίου 1 Βασίλης 6 Θεοφάνης, Φώτης 7 Ιωάννης, Πρόδρομος 11 Θεοδόσης 17 Αντώνης 18 Θανάσης, Κύριλλος 19 Μακάριος 20 Ευθύμιος

Διαβάστε περισσότερα

ΟΙΚΟΥΜΕΝΙΚΟ ΠΑΤΡΙΑΡΧΕΙΟ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΥΠΟΛΕΩΣ

ΟΙΚΟΥΜΕΝΙΚΟ ΠΑΤΡΙΑΡΧΕΙΟ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΥΠΟΛΕΩΣ 3 o ΓΕΝΙΚΟ ΛΥΚΕΙΟ ΓΑΛΑΤΣΙΟΥ Σ.Χ. ΕΤΟΣ 2011-2012 ΠΟΛΙΤΙΣΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ: «ΓΝΩΡΙΖΟΝΤΑΣ ΤΟΥΣ ΓΕΙΤΟΝΕΣ ΜΑΣ» ΤΑ ΜΝΗΜΕΙΑ ΤΗΣ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΥΠΟΛΗΣ ΟΙΚΟΥΜΕΝΙΚΟ ΠΑΤΡΙΑΡΧΕΙΟ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΥΠΟΛΕΩΣ Εργασία της μαθήτριας:

Διαβάστε περισσότερα

Ολοι είμαστε αδέλφια

Ολοι είμαστε αδέλφια ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ Θρησκευτικά Γ Δημοτικού (Μέρος Α ) Ολοι είμαστε αδέλφια ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΩΝ Θρησκευτικά Γ Δημοτικού Ολοι είμαστε αδέλφια (Μέρος A )

Διαβάστε περισσότερα

2. Αναγέννηση και ανθρωπισμός

2. Αναγέννηση και ανθρωπισμός κεφάλαιο 6 ΑΠΟ ΤΗΝ ΑΛΩΣΗ ΤΗΣ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΥΠΟΛΗΣ ΚΑΙ ΤΙΣ ΑΝΑΚΑΛΥΨΕΙΣ ΤΩΝ ΝΕΩΝ ΧΩΡΩΝ ΩΣ ΤΗ ΣΥΝΘΗΚΗ ΤΗΣ ΒΕΣΤΦΑΛΙΑΣ (1453-1648) 2. Αναγέννηση και ανθρωπισμός Ορισμός Πρόκειται για μια γενικότερη πνευματική

Διαβάστε περισσότερα

Η διδασκαλία των μαθημάτων του χειμερινού εξάμηνου. του ακαδημαϊκού έτους 2015-16,

Η διδασκαλία των μαθημάτων του χειμερινού εξάμηνου. του ακαδημαϊκού έτους 2015-16, ΤΜΗΜΑ ΘΕΟΛΟΓΙΑΣ Αριθμ.Πρωτ. 184 Ημερομηνία: 28/9/2015 Ε.Κ.Π.Α. /ΘΕΟΛΟΓΙΚΗ ΣΧΟΛΗ/ΤΜΗΜΑ ΘΕΟΛΟΓΙΑΣ ΩΡΟΛΟΓΙΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΜΑΘΗΜΑΤΩΝ ΧΕΙΜΕΡΙΝΩΝ ΕΞΑΜΗΝΩΝ Η διδασκαλία των μαθημάτων του χειμερινού εξάμηνου του ακαδημαϊκού

Διαβάστε περισσότερα

Γενικὴ Ἐκκλησιαστικὴ Ἱστορία Α

Γενικὴ Ἐκκλησιαστικὴ Ἱστορία Α Γενικὴ Ἐκκλησιαστικὴ Ἱστορία Α Ενότητα 7: Δρ. Ἰωάννης Ἀντ. Παναγιωτόπουλος Λέκτορας Γενικῆς Ἐκκλησιαστικῆς Ἱστορίας Ἐθνικὸ καὶ Καποδιστριακὸ Πανεπιστήμιο Ἀθηνῶν Τμῆμα Θεολογίας - Θεολογικὴ Σχολή 2 Εικόνα

Διαβάστε περισσότερα

Ο πρώτος διωγμός των χριστιανών

Ο πρώτος διωγμός των χριστιανών Ο πρώτος διωγμός των χριστιανών Η πραγματικότητα της Εκκλησίας, έτσι όπως τη ζούμε σήμερα, δεν έγινε με κάποιον αυτόματο και ανώδυνο τρόπο. Η θεμελίωση και η εξάπλωση της Εκκλησίας επιτεύχθηκαν με αγώνες

Διαβάστε περισσότερα

ΠΟΙΜΑΝΤΙΚΗ ΘΕΟΛΟΓΙΑ. Ενότητα 8: ΠΡΟΫΠΟΘΕΣΕΙΣ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΙΚΗΣ ΔΙΑΚΟΝΙΑΣ ΤΟΥ ΘΕΙΟΥ ΛΟΓΟΥ. ΜΑΡΙΑ Κ. ΚΑΡΑΜΠΕΛΙΑ Πρόγραμμα Ιερατικών Σπουδών

ΠΟΙΜΑΝΤΙΚΗ ΘΕΟΛΟΓΙΑ. Ενότητα 8: ΠΡΟΫΠΟΘΕΣΕΙΣ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΙΚΗΣ ΔΙΑΚΟΝΙΑΣ ΤΟΥ ΘΕΙΟΥ ΛΟΓΟΥ. ΜΑΡΙΑ Κ. ΚΑΡΑΜΠΕΛΙΑ Πρόγραμμα Ιερατικών Σπουδών ΠΟΙΜΑΝΤΙΚΗ ΘΕΟΛΟΓΙΑ Ενότητα 8: ΠΡΟΫΠΟΘΕΣΕΙΣ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΙΚΗΣ ΔΙΑΚΟΝΙΑΣ ΤΟΥ ΘΕΙΟΥ ΛΟΓΟΥ ΜΑΡΙΑ Κ. ΚΑΡΑΜΠΕΛΙΑ Πρόγραμμα Ιερατικών Σπουδών Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό υπόκειται σε άδειες χρήσης

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ. Αδέλφια στο σχολείο

ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ. Αδέλφια στο σχολείο ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ Αδέλφια στο σχολείο Οι συμμαθητές και οι συμμαθήτριές μου Οι μαθήτριες του Χριστού Κάποτε, μια γυναίκα, που ονομαζόταν Μάρθα, υποδέχτηκε στο σπίτι της τον Ιησού. Η Μάρθα, ήταν αδελφή του

Διαβάστε περισσότερα

«Θεολογικές Σπουδές και Οικουμένη Με ειδική αναφορά στη συμμετοχή της Ορθόδοξης Εκκλησίας στους διαχριστιανικούς διαλόγους και το μέλλον τους»

«Θεολογικές Σπουδές και Οικουμένη Με ειδική αναφορά στη συμμετοχή της Ορθόδοξης Εκκλησίας στους διαχριστιανικούς διαλόγους και το μέλλον τους» Θεολογίας, Θεολογική Σχολή Πανεπιστημίου Αθηνών. Μέλη της Επιστημονικής Επιτροπής ήταν οι καθηγητές του Τμ. Θεολογίας ΕΚΠΑ Σεβ. Μητροπολίτης Μεσσηνίας Χρυσόστομος και Κ. Δεληκωσταντής, καθώς και η Β. Σταθοκώστα,

Διαβάστε περισσότερα

ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΑΝΟΙΧΤΑ ΑΚΑΔΗΜΑΙΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ. Διάλεξη 11 η. Κυριάκος Κυριαζόπουλος, Επίκουρος Καθηγητής Τμήμα Νομικής ΑΠΘ

ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΑΝΟΙΧΤΑ ΑΚΑΔΗΜΑΙΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ. Διάλεξη 11 η. Κυριάκος Κυριαζόπουλος, Επίκουρος Καθηγητής Τμήμα Νομικής ΑΠΘ ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΑΝΟΙΧΤΑ ΑΚΑΔΗΜΑΙΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ Διάλεξη 11 η Κυριάκος Κυριαζόπουλος, Επίκουρος Καθηγητής ΑΠΘ Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό υπόκειται σε άδειες χρήσης Creative

Διαβάστε περισσότερα

Η ΘΕΙΑ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑ ΜΕ ΤΗΝ ΑΚΟΛΟΥΘΙΑ.ΤΟΥ ΔΡΟΜΟΥ ΤΟΥ ΣΤΑΥΡΟΥ.

Η ΘΕΙΑ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑ ΜΕ ΤΗΝ ΑΚΟΛΟΥΘΙΑ.ΤΟΥ ΔΡΟΜΟΥ ΤΟΥ ΣΤΑΥΡΟΥ. 29/2, Τετάρτη των Τεφρών. Αρχή της Αγίας και Μεγάλης Τεσσαρακοστής. Η Θεία Λειτουργία στις 19.00 στον Ιερό Καθολικό Μητροπολιτικό Ναό (Ντόμο) με την επίθεση της τέφρας. ΟΛΗ ΤΗ ΔΙΑΡΚΕΙΑ ΤΗΣ ΑΓΙΑΣ ΚΑΙ ΜΕΓΑΛΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

ΠΟΙΜΑΝΤΙΚΗ ΘΕΟΛΟΓΙΑ. Ενότητα 7: ΤΑ ΑΓΙΟΓΡΑΦΙΚΑ ΑΝΑΓΝΩΣΜΑΤΑ ΚΑΙ ΤΟ ΘΕΙΟ ΚΗΡΥΓΜΑ. ΜΑΡΙΑ Κ. ΚΑΡΑΜΠΕΛΙΑ Πρόγραμμα Ιερατικών Σπουδών

ΠΟΙΜΑΝΤΙΚΗ ΘΕΟΛΟΓΙΑ. Ενότητα 7: ΤΑ ΑΓΙΟΓΡΑΦΙΚΑ ΑΝΑΓΝΩΣΜΑΤΑ ΚΑΙ ΤΟ ΘΕΙΟ ΚΗΡΥΓΜΑ. ΜΑΡΙΑ Κ. ΚΑΡΑΜΠΕΛΙΑ Πρόγραμμα Ιερατικών Σπουδών ΠΟΙΜΑΝΤΙΚΗ ΘΕΟΛΟΓΙΑ Ενότητα 7: ΤΑ ΑΓΙΟΓΡΑΦΙΚΑ ΑΝΑΓΝΩΣΜΑΤΑ ΚΑΙ ΤΟ ΘΕΙΟ ΚΗΡΥΓΜΑ ΜΑΡΙΑ Κ. ΚΑΡΑΜΠΕΛΙΑ Πρόγραμμα Ιερατικών Σπουδών Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό υπόκειται σε άδειες χρήσης Creative

Διαβάστε περισσότερα

Πρόγραμμα Μεταπτυχιακών Σπουδών.

Πρόγραμμα Μεταπτυχιακών Σπουδών. Πρόγραμμα Μεταπτυχιακών Σπουδών. Αναλυτικό Πρόγραμμα Μαθημάτων Π.Μ.Σ. Πρώτου Κύκλου. ΕΡΜΗΝΕΥΤΙΚΟΣ ΤΟΜΕΑΣ Α Εξάμηνο ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΑ ΕΙΣΑΓΩΓΗΣ ΣΤΗΝ ΠΑΛΑΙΑ ΔΙΑΘΗΚΗ Διδάσκων: Χ. Καραγιάννης, Λέκτωρ ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΑ ΕΙΣΑΓΩΓΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

ΙΣ Α εξάμηνο Β4 Αίθουσα (σε κοινά μαθήματα με ΔΕΚ Α στη Β1)

ΙΣ Α εξάμηνο Β4 Αίθουσα (σε κοινά μαθήματα με ΔΕΚ Α στη Β1) ΙΣ Α εξάμηνο Β Αίθουσα (σε κοινά μαθήματα με ΔΕΚ Α στη Β) :00-0:00 Αγγλικά Ι Εισαγωγή στην Καινή Διαθήκη Γαλλικά Ι Ιταλικά Ι 0:00 - :00 Κόνιας π.μιχαήλ Καράμπελια Μαρία Ιστορία της Ζωής και της Διοίκησης

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ Α ΘΕΜΑΤΙΚΗΣ ΕΝΟΤΗΤΑΣ. Συντάκτης: Ευάγγελος Δεναξάς

ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ Α ΘΕΜΑΤΙΚΗΣ ΕΝΟΤΗΤΑΣ. Συντάκτης: Ευάγγελος Δεναξάς ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ Α ΘΕΜΑΤΙΚΗΣ ΕΝΟΤΗΤΑΣ Συντάκτης: Ευάγγελος Δεναξάς 1) Όταν ένα έργο, είμαστε σίγουροι, ότι δεν γράφτηκε από αυτόν με το όνομα του οποίου παραδίδεται, λέγεται: A. Nόθο Β. Αμφιβαλλόμενο Γ. Ανώνυμο

Διαβάστε περισσότερα

ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΑΝΟΙΧΤΑ ΑΚΑΔΗΜΑΙΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ. Διάλεξη 10 η. Κυριάκος Κυριαζόπουλος, Επίκουρος Καθηγητής Τμήμα Νομικής ΑΠΘ

ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΑΝΟΙΧΤΑ ΑΚΑΔΗΜΑΙΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ. Διάλεξη 10 η. Κυριάκος Κυριαζόπουλος, Επίκουρος Καθηγητής Τμήμα Νομικής ΑΠΘ ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΑΝΟΙΧΤΑ ΑΚΑΔΗΜΑΙΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ Διάλεξη 10 η Κυριάκος Κυριαζόπουλος, Επίκουρος Καθηγητής ΑΠΘ Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό υπόκειται σε άδειες χρήσης Creative

Διαβάστε περισσότερα

Πρόγραμμα Ἱερῶν Ἀκολουθιῶν

Πρόγραμμα Ἱερῶν Ἀκολουθιῶν ΟΙΚΟΥΜΕΝΙΚΟΝ ΠΑΤΡΙΑΡΧΕΙΟΝ ΙΕΡΑ ΜΗΤΡΟΠΟΛΙΣ ΒΕΛΓΙΟΥ ΙΕΡΟΣ ΝΑΟΣ ΑΓΙΟΥ ΝΙΚΟΛΑΟΥ SCHAERBEEK 293, rue du Progrès - 1030 Schaerbeek. Email: paroisse.schaerbeek@gmail.com Τηλ. : 02-201.19.38. Πρόγραμμα Ἱερῶν Ἀκολουθιῶν

Διαβάστε περισσότερα

ΚΒ ΠΑΥΛΕΙΑ. ΑΠΟΣΤΟΛΟΣ ΠΑΥΛΟΣ ΚΑΙ ΦΙΛΟΣΟΦΟΙ 2400 έτη από τη γέννηση του Αριστοτέλη

ΚΒ ΠΑΥΛΕΙΑ. ΑΠΟΣΤΟΛΟΣ ΠΑΥΛΟΣ ΚΑΙ ΦΙΛΟΣΟΦΟΙ 2400 έτη από τη γέννηση του Αριστοτέλη ΙΕΡΑ ΜΗΤΡΟΠΟΛΙΣ ΒΕΡΟΙΑΣ ΝΑΟΥΣΗΣ & ΚΑΜΠΑΝΙΑΣ ΚΒ ΠΑΥΛΕΙΑ Ιούνιος 2016 ΑΠΟΣΤΟΛΟΣ ΠΑΥΛΟΣ ΚΑΙ ΦΙΛΟΣΟΦΟΙ 2400 έτη από τη γέννηση του Αριστοτέλη ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΕΚΔΗΛΩΣΕΩΝ Σάββατο 28 Μαΐου Κυριακή 29 Μαΐου Μέγας Αρχιερατικός

Διαβάστε περισσότερα

ΘΡΗΣΚΕΥΤΙΚΟΣ ΤΟΥΡΙΣΜΟΣ. Της Μαρίας Αποστόλα

ΘΡΗΣΚΕΥΤΙΚΟΣ ΤΟΥΡΙΣΜΟΣ. Της Μαρίας Αποστόλα ΘΡΗΣΚΕΥΤΙΚΟΣ ΤΟΥΡΙΣΜΟΣ Της Μαρίας Αποστόλα Η Ελλάδα υπήρξε από τους πρώτους δέκτες του Χριστιανισμού και τα μνημεία της ελληνικής ορθοδοξίας αποτελούν αναπόσπαστο κομμάτι της εθνικής κληρονομιάς, αποτελώντας

Διαβάστε περισσότερα

ΘΡΗΣΚΕΥΤΙΚΑ Α ΛΥΚΕΙΟΥ

ΘΡΗΣΚΕΥΤΙΚΑ Α ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΡΗΣΚΕΥΤΙΚΑ Α ΛΥΚΕΙΟΥ Σεπτέμβριος 2015 Α ΤΑΞΗ (Δίωρο πρώτο τετράμηνο) 1.(ΔΕ 2) Το νόημα και η εξέλιξη της χριστιανικής λατρείας. (ΔΕ 3) Ο Χριστός εγκαινιάζει την αληθινή λατρεία. (ΔΕ 4) Με τη λατρεία εκφράζουμε

Διαβάστε περισσότερα

10. ΕΠΙΜΟΡΦΩΣΗ - ΥΠΟΣΤΗΡΙΞΗ ΥΠΟΨΗΦΙΩΝ ΚΛΗΡΙΚΩΝ

10. ΕΠΙΜΟΡΦΩΣΗ - ΥΠΟΣΤΗΡΙΞΗ ΥΠΟΨΗΦΙΩΝ ΚΛΗΡΙΚΩΝ 10. ΕΠΙΜΟΡΦΩΣΗ ΥΠΟΣΤΗΡΙΞΗ ΥΠΟΨΗΦΙΩΝ ΚΛΗΡΙΚΩΝ Συντονιστής: Πανοσιολογιώτατος Αρχιμανδρίτης π. Συμεών Βολιώτης, Θεολόγος Νομικός, Εφημέριος Ι.Ν. Αγ. Φανουρίου Ιλίου 11. ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΕΚΚΛΗΣΙΑΣΤΙΚΗΣ Σ Συντονιστής:

Διαβάστε περισσότερα