ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΕΘΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΘΡΗΣΚΕΥΜΑΤΩΝ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ; ^ ^ : ν -» Μ. jsm. Γενικής Τΐα/δαας. Β' Τάξης Γενικού Λυκείου ΑΘΗΝΑ

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΕΘΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΘΡΗΣΚΕΥΜΑΤΩΝ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ; ^ ^ : ν -» Μ. jsm. Γενικής Τΐα/δαας. Β' Τάξης Γενικού Λυκείου ΑΘΗΝΑ"

Transcript

1 ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΕΘΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΘΡΗΣΚΕΥΜΑΤΩΝ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ; ^ ^ : ν -» Μ 1 jsm Γ" ΐ Γενικής Τΐα/δαας Β' Τάξης Γενικού Λυκείου ΑΘΗΝΑ

2 Οδηγός Εργαστηριακών Αοκήοεων Βιολογίας Β ΓΕΝΙΚΟΊ ASKBIOS

3 ΟΜΑΔΑ ΣΥΓΓΡΑΦΗΣ ΑΘΑΝΑΣΙΟΣ ΚΑΨΑΛΗ, Βιολόγος, Εκπαιδευτικός Δ/θμιας Εκπαίδευσης. ΙΩΑΝΝΗΣ - ΕΥΑΓΓΕΛΟΣ ΜΠΟΥΡΜΠΟΥΧΑΚΗΣ, Βιολόγος, Εκπαιδευτικός Δ/θμιας Εκπαίδευσης. ΒΑΣΙΛΙΚΗ ΠΕΡΑΚΗ, Δρ. Βιολόγος, Πάρεδρος Παιδαγωγικού Ινστιτούτου. ΣΤΕΡΓΙΟΣ ΣΑΛΑΜΑΣΤΡΑΚΗΣ, Msc, ωκεανογραφίας, δρ Βιολογίας εκπαιδευτικός Δ/θμιας Εκπαίδευσης ΥΠΕΥΘΥΝΟΣ ΣΤΟ ΠΛΑΙΣΙΟ ΤΟΥ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟΥ ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟΥ ΒΑΣΙΛΙΚΗ ΠΕΡΑΚΗ, Δρ. Βιολογίας, μον. πάρεδρος Παιδαγωγικού Ινστιτούτου. ΓΛΩΣΣΙΚΗ ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ Κλειδωνάρη Μαιρίτα, φιλόλογος, εκπαιδευτικός Δ/θμιας Εκπαίδευσης. ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΣ ΕΝΤΥΠΟΥ ΚΑΙ ΚΑΛΛΙΤΕΧΝΙΚΗ ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ ΣΠΥΡΟΣ ΠΑΠΑΣΠΥΡΟΥ, καθηγητής Εφαρμογών του ΤΕΙ Ηπείρου ΟΜΑΔΑ ΚΡΙΣΗΣ ΙΩΑΝΝΗΣ ΑΡΝΑΟΥΤΑΚΗΣ, Σχολικός Σύμβουλος Κλ. ΠΕ4. ΝΑΥΣΙΚΑ ΡΗΓΑ, Βιολόγος, Εκπαιδευτικός Δ/θμιας Εκπαίδευσης. ΕΜΜΑΝΟΥΗΛ ΣΤΡΑΤΑΚΗΣ, Καθηγητής Πανεπιστημίου Κρήτης. ΦΩΤΟΓΡΑΦΙΑ ΕΞΩΦΥΛΛΟΥ "Μ. Issaris PRESS"

4 ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΕΘΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΘΡΗΣΚΕΥΜΑΤΩΝ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΟΔΗΓΟΙ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΛΗ ΑΙΚΗΙΕίΙΗ ΒΙΟΑΟΓΙΑΣ Γενικήε TTaihias Β ΓΕΝΙΚΟΊ AS ΚΕΙ OS ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΣ ΕΚΔΟΣΕΩΣ ΔΙΔΑΚΤΙΚΩΝ ΒΙΒΛΙΩΝ «ΑΘΗΝΑ

5 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ Εισαγωγή 11 Όργανα και συσκευές ενός σχολικού εργαστηρίου Βιολογίας 8 Γιατί είναι χρήσιμες οι εργαστηριακές ασκήσεις Βιολογίας 14 Άσκηση 1 Παρατήρηση φυτικών κυπάρων Κανόνες εργασίας στο σχολικό εργαστήριο Βιολογίας 21 Άσκηση 2 Παρατήρηση πυρήνων μετά από ειδική χρώση 10 Πρώτες βοήθειες σε περίπτωση ατυχήματος 25 Άσκηση 3 Πλασμόλυση κυττάρων κρεμμυδιού και χρώση τους

6 29 Άσκηση 4 Παρατήρηση στομάτων φύλλων, καταφρακτικών κυπάρων και χλωροπλαστών 35 Άσκηση 5 Μίτωση σε κύπαρα ακροριζών κρεμμυδιού 51 Άσκηση 8 Ανίχνευση: αμύλου - πρωτεϊνών 55 Άσκηση 9 Παρατήρηση κυπάρων ζυμομυκήτων 41 Άσκηση 6 Απομόνωση χλωροφύλληςχρωματογραφικός διαχωρισμός 47 Άσκηση 7 Μετουσίωση των πρωτεϊνων 59 Άσκηση 10 Αλκοολική ζύμωση 63 Άσκηση 11 Δράση των ενζύμων 67 Βιβλιογραφία

7 Αγαπητέ μαθητή \ΐ ^ Η ενασχόληση σου, τα χρόνια που πέρασαν, με τα μαθήματα της Βιολογίας στο σχολείο, σε έφεραν σίγουρα πιο κοντά σ' αυτή την επιστήμη. Πιο κοντά στις προσπάθειες των βιολόγων ερευνητών να προσεγγίσουν και να επαινούν την επιστημονική γνώση. Να κάνουν, κάθε φορά, ένα ακόμη βήμα προς αυτήν. θα σου δόθηκε, λοιπόν, η δυνατότητα να διαπιστώσεις ότι η Βιολογία είναι πειραματική και όχι περιγραφική επιστήμη. Ο ίδιος θα είχες σίγουρα την 'ευκαιρία, σε κάποιες έστω περιπτώσεις, να γνωρίσεις τον τρόπο με τον οποίο προσεγγίζεται η γνώση. Θα συμφωνείς, επομένως, ότι η απόκτηση γνώσης σχετικά με τους οργανισμούς και τα φαινόμενα της ζωής ξεκινά με την άμεση παρατήρηση. χ Ο Εργαστηριακός Οδηγός που κρατάς στα χέρια σου θα σε βοηθήσει να κάνεις και εσύ τέτοιες άμεσες παρατηρήσεις, μέσα από προσεκτικά σχεδιασμένες εργαστηριακές α- σκήσεις. Μέσα από αυτές θα γνωρίσεις φαινόμενα ή διαδικασίες που έχο1^<τχεση με τη ζωή. 0α προβληματιστείς και θα βγάλεις συμπεράσματα. Οι μεθοδολογίες που θα; ιδιοποιήσεις μοιάζουν με αυτές που χρησιμοποιούν και οι επιστήμονες στα ι τους. Η ενασχόλησή σου με αυτές θα σε βοηθήσει όχι μόνο να αναπτύξεις δεξιότητες, ' άλλά και να γνωρίσεις στην πράξη την "επιστημονική μέθοδο", να γίνεις δηλαδή ένας μι<^*. κρός ερευνητής. ^ \ " J \ 1 γ Κάθε άσκηση ξεκινά με τον "σκοπό" για τον οποίο προτείνεται, στη συνέχεια αναφέρονται τα "όργανα και υλικά που είναι απαραίτητα για το πείραμα", και τέλος η "πορεία του πειράματος". Στο τέλος κάθε άσκησης υπάρχει το "Φύλλο Εργασίας". Σ' αυτό θα καταγράφεις τις παρατηρήσειςαρυ, είτε σχεδιάζοντας είτε περιγράφοντας με λόγια ή με μετρήσεις. Θα α- παντάς σε ερωτήματα που θα σε βοηθούν να οργανώνεις την παρατήρησή σου και τέλος θα βγάζεις συμπεράσματα. Οι οδηγίες για τηγ εκτέλεση των εργαστηριακών ασκήσεων που προτείνονται είναι λεπτομερείς. Καθαυτό θα σε βοηθά να τις υλοποιείς χωρίς προβλήματα, και να αξιοποιείς τις δυνατότητες που,σου δίνουν για προσέγγιση της γνώσης. Σ' αυτό αποσκοπούν άλλωστε και τα στοιχεία που παρατίθενται σε ορισμένες ασκήσεις και δεν υπάρχουν στο βιβλίο του μαθητή. Φυσικά τα στοιχεία αυτά δεν αποτελούν μέρος της εξεταστέας ύλης. Να θυ μάσαι ότι κάποιες ^σρές;:ιτί αποτελέσματα από μια άσκηση μπορεί να τύχει να είναι διαφορετικά από αυτά που περίμενες. Δεν έχεις παρά να ξαναδοκιμάσεις, προσέχοντας να τηρείς με ακρίβεια τις οδηγίες ποίκιπάρχουν για την κάθε άσκηση στον Εργαστηριακό Οδηγό σου. Προηγουμένως, βέβαια, θά πρέπει να προσπαθήσεις να προσδιορίσεις τους παράγοντες που οδήγησαν στο διαφορετικο αποτέλεσμα. Να είσαι σίγουρος ότι θα βγεις διπλά κερδισμένος και θα είσαι πιο κοντά στη μέθοδο της επιστήμης. I <Λ\ Με την ελπίδα ότι οι ώρες που θα περάσεις pfο.σχολικό εργαστήριο της Βιολογίας θα είναι ευχάριστες και χρήσιμες για σένα, σ^>υ ευχόμαστε καλή σχολική χρονιά. Οι συγγραφείς

8 Γιατί είναι χρήσιμες οι εργαστηριακές ασκήσεις Βιολογίας Η παραγματοποίηση των εργαστηριακών ασκήσεων της Βιολογίας απαιτεί μεθοδική και προσεκτική εργασία, και βέβαια πιστή τήρηση των οδηγιών που σου δίνει ο Εργαστηριακός Οδηγός. Αν εργαστείς με τον τρόπο αυτό, πολύ γρήγορα θα διαπιστώσεις ότι οι ασκήσεις αυτές σε βοηθούν: ο Να κατανοήσεις βασικές έννοιες της Βιολογίας, τις οποίες συναντάς κατά τη διδασκαλία του μαθήματος, και να τις συσχετίσεις με τα αποτελέσματα των εργαστηριακών ασκήσεων. ο Να αποκτήσεις ενδιαφέρον για τη Βιολογία, και να αισθάνεσαι ευχάριστα όταν εργάζεσαι στο εργαστήριο. ο Να εκτιμήσεις το ρόλο της Βιολογίας στην αντιμετώπιση προβλημάτων του σύγχρονου ανθρώπου, και τη συμβολή της στη βελτίωση της ποιότητας της ζωής του. Να αποκτήσεις δεξιότητες και ε- μπειρία στη χρήση οργάνων και συσκευών, και εμπειρία σε βασικές εργαστηριακές τεχνικές. ο Να κατανοείς και να εκτελείς με α- κρίβεια τις οδηγίες που σου δίνονται γιατις ασκήσεις, διατηρώντας την κριτική διάθεση που οφείλεις απέναντι σε κάθε εκπαιδευτική δραστηριότητα. ο Να καταγράφεις οργανωμένα τις παρατηρήσεις ή τις μετρήσεις σου, να βγάζεις συμπεράσματα, και να τα διατυπώνεις. ο Να αναπτύξεις περιέργεια για επιστημονικά θέματα και παράλληλα ε- ρευνητικό και κριτικό πνεύμα. ο Να αποκτήσεις υπευθυνότητα και αυτοπεποίθηση, και να αναγνωρίζεις την αναγκαιότητα τεκμηριωμένης υποστήριξης των απόψεών σου. ο Να εκτιμήσεις τη σημασία της τήρησης των κανόνων υγιεινής, ασφάλειας, καθαριότητας, και τάξης στο σχολικό εργαστήριο. w Να σέβεσαι τη γνώμη των άλλων. ^ Να μάθεις να συνεργάζεσαι με τον καθηγητή σου, τους συμαθητές σου και να παίρνεις πρωτοβουλίες. ο Να αναγνωρίζεις την πιθανή ά- γνοιά σου για κάτι και να αναθεωρείς τις απόψεις σου - όταν τα δεδομένα το υπαγορεύουν. Να παρουσιάζεις πάντοτε τα πραγματικά αποτελέσματα ενός πειράματος που έκανες, να λειτουργείς δηλαδή όπως ένας επιστήμονας. Να αξιοποιείς τα "διαφορετικά" α- ποτελέσματα, για να γνωρίσεις βαθύτερα τους μηχανισμούς του φαινομένου που μελετάς. ο Να γνωρίσεις τη συμβολή της πειραματικής έρευνας, στηνανάπτυξη της επιστήμης της Βιολογίας.

9 Κανόνες εργασίας στο σχολικό εργαστήριο Βιολογίας Η εργασία με ασφάλεια είναι κανόνας απαράβατος για οποιοδήποτε εργαστήριο, και φασικά για το σχολικό. Αυτό απαιτεί υπευθυνότητα από οποιονδήποτε εονάΐεται εργάζεται στον εοναατηοιακό εργαστηριακό νώοο. χώρο. Οι κίνδυνοι πηιι που naoaiiam'iair. παραμονεύουν _ έχο Λ Λ _ ση με τα όρ ), με ιθ ιαρικό / με τις χημικές ουσίες που χρησιμοποιούμε, και τα ι υλικά (παρασκευάσματα, ; μικροοργανισμών ΗΒΜΒΒΒΒΗΒΗΒΒΒΒΒΜΗΗΒΒΗΒΒΒΗΒΒΒΡΒΜΒΒΒΒΒΒΜΒΒΒΒΗΒΒΗΜΒΜ! κ,ά.). Για να εργάζεσαι λοιπόν ασφαλής στον χώρο του σχολικού εργαστηρίου, προϋποτίθεται ότι: s ο Γνωρίζεις πολύ καλά τι προβλέπει η άσκηση που θέλεις να κάνεις και ποια είναι η πορεία της εργασίας. Τηρείς τις οδηγίες που δίνονται στον Εργαστηριακό Οδηγό και συμβουλεύεσαι τον υπεύθυνο καθηγητή για οποιαδήποτε απορία σου. ο Χρησιμοποιείς μόνο όσα αντιδραστήρια έχουν ετικέτα στην συσκευασία τους, δεν τα δοκιμάζεις με τη γλώσσα και δεν τα μυρίζεις. ο Την αναρρόφηση με οποιονδήποτε τύπο πιπέττας (σιφωνίου) την κάνεις πάντα με τη βοήθεια πλαστικού αναρροφητήρα (πουάρ). ο Τη λαβή οποιουδήποτε γυάλινου ή μεταλλικού δοχείου, μέσα στο οποίο έ- χει θερμανθεί κάτι την κάνεις πάντοτε με ειδικές λαβίδες, για να αποφύγεις πιθανά εγκαύματα. Πριν ξεκινήσεις την εργασία σου στο εργαστήριο, καλύπτεις με επίδεσμο οποιαδήποτε πληγή μπορεί να υ- πάρχει στο δέρμα σου. ο Κατά τη διάρκεια της άσκησης φροντίζεις να είναι καθαρά τα χέρια σου, να είναι δεμένα δεμένα, αν χρειάζεται, τα μαλλιά σου, και να φοράς μπλούζα εργαστηρίου. ο Κατά τη διάρκεια της άσκησης δεν τρως και δε βάζεις στο στόμα σου μολύβια, στιλό ή χαρτιά. ο Στο τέλος της άσκησης πλένεις προσεκτικά (με νερό και σαπούνι) τα σκεύη που χρησιμοποίησες και τα στεγνώνεις, ώστε να είναι έτοιμα για την ε- πόμενη άσκηση. Σβήνεις το λύχνο ή το γκαζάκι και αποσυνδέεις όργανα και συσκευές, από το ηλεκτρικό ρεύμα, α- πό το υγραέριο ή από το νερό, εκτός αν η άσκηση απαιτεί κάτι διαφορετικό. ο Πριν αποχωρήσεις από το εργαστήριο, βεβαιώνεσαι ότι αφήνεις το χώρο καθαρό, και ό,τι χρησιμοποίησες στη σωστή του θέση.

10 Πρώτες βοήθειες σε περίπτωση ατυχήματος Για να βοηθήσεις τον καθηγητή σου στην αντιμετώπιση ενός πιθανού ατυχήματος, θα πρέπει: ο Να αναφέρεις στον υπεύθυνο καθηγητή κάθε τραυματισμό (ακόμη και τον μικρότερο) ή ατύχημα, αμέσως μόλις αυτό συμβεί. ο Να γνωρίζεις πού βρίσκεται ο πυροσβεστήρας, το κουτί "πρώτων βοηθειών", το τηλέφωνο και ο συναγερμός (αν υπάρχει). ο Στην περίπτωση μικρού εγκαύματος, να ξεπλύνεις την περιοχή με κρύο νερό. Το ίδιο να κάνεις και αν κάποια χημική ουσία πέσει στο δέρμα σου ή στα μάτια σου. Στην τελευταία περίπτωση ίσως είναι σκόπιμο να επισκεφτείς στη συνέχεια τον οφθαλμίατρο. Αν τύχει να πάρει κάτι φωτιά, από γκαζάκι ή από λύχνο, χρησιμοποίησε τον πυροσβεστήρα ή ρίξε νερό ή σκέπασε την περιοχή με ενα χοντρο ρούχο. ο Αν, κατά λάθος, κάποιος καταπιεί μια χημική ουσία, ειδοποίησε αμέσως το γιατρό, ο οποίος θα πρέπει να ενημερωθεί με ακρίβεια για το είδος και την ποσότητα της ουσίας. ο Αν κάποιος τραυματιστεί και η πληγή αιμορραγεί, πίεσε επάνω στην πληγή μια καθαρή πετσέτα, φορώντας γάντια μιας χρήσης, και φώναξε αμέσως το γιατρό. ο Σε περίπτωση που κάποιος λιποθυμήσει, τον ξαπλώνεις με τα πόδια πιο ψηλά από το κεφάλι, σε χώρο που αερίζεται καλά. Χαλαρώνεις τα ρούχα του στην περιοχή του στήθους, του λαιμού και της μέσης. 10

11 \ m σχολικού εργαστη Βιολογίας

12 L 7 2. Αντικειμενοφόρα 3. Καλυπτρίδα πλάκα 4. Βελόνα ανατομίας 5. Ψαλίδι 1. Μικροσκόπιο 6. Λεπίδα (ξυραφάκια) 7. Λαβίδα 8. Τρυβλίο Πετρί 9. Μεγεθυντικός φακός 4^ 10. Ογκομετρικός κύλινδρος 11. Ογκομετρική φιάλη 12. Σταγονόμετρο 13. Ποτήρι ζέσεως 14. Χωνιά 12

13 15. Κωνική φικάλη 16. Δοκιμαστικοί σωλήνες 17. Υδροβολέας m?< > 18. Στηρίγματα δοκιμαστικών σωλήνων 19. Λύχνος 20. Πουάρ (πλαστικός αναροφητήρας) Ζυγός 22. Πλέγμα θέρμανσης 24. Ορθοστάτης με 25. Βούρτσα καθαρισμού λαβίδα και δακτύλιο 23. Τρίποδος ο * θ ο > I 26. Πιπέττα αριθμημένη > διαφόρων μεγεθών Ο Ο 27. Γυαλί ρολογιού 28. Φελλοί 13 υ~ -ο H Κ) ><: ΙλΙ

14 ΠΑΡΑΤΗΡΗΣΗ ΦΥΤΙΚΩΝ ΑΣΚΗΣΗ \% ΚΥΤΤΑΡΩΝ Σκοπός - Η εξοικείωση με τη χρήση του μικροσκοπίου, και η άσκηση στην προετοιμασία νωπών παρασκευασμάτων. - Η ανάπτυξη της ικανότητας παρατήρησης στο μικροσκόπιο και διάκρισης των λεπτομερειών στο υπό παρατήρηση υλικό. - Η παρατήρηση και η καταγραφή των βασικών χαρακτηριστικών ενός φυτικού κυττάρου. Όργανα και υλικά απαραίτητα για το πείραμα 1. Μικροσκόπιο Περιστρεφόμενος δίσκος Αντικειμενικός φακός Προσοφθάλμιος οπτικός σωλήνας Μακρό μετρικός τερε αντικειμενοφόρου Ι Κινούμενη τράπεζα Συγκεντρώνει μετρικός 14

15 2. Φωτιστικό σώμα, εφόσον το μικροσκόπιο δεν έχει ενσωματωμένο φωτισμό. 3. Αντικειμενοφόρες πλάκες (75 mm χ 25 mm). 4. Καλυπτρίδες. 5. Ανατομικές βελόνες (τουλάχιστον δύο). 6. Ανατομικές λαβίδες με λεπτά άκρα. 7. Υδροβολέας ή σταγονόμετρο. 8. Ξυραφάκι ή νυστέρι. 9. Διηθητικό χαρτί σε φύλλα ή ρολό. 10. Ριζόχαρτο αποκλειστικά για τον καθαρισμό των φακών του μικροσκοπίου. 11. Ένας βολβός κρεμμυδιού. Σημείωση Τα υλικά που αναφέρονται παραπάνω με αύξοντα αριθμό από το 1 έως και το 10 θεωρούνται ως υλικά και όργανα μικροσκοπίας. Πορεία του πειράματος Προετοιμασία του παρασκευάσματος 1. Στο κέντρο μιας καθαρής αντικειμενοφόρου πλάκας στάζουμε μια σταγόνα νερού. 2. Ξεφλουδίζουμε ένα κρεμμύδι, το κόβουμε στη μέση και αφαιρούμε έ- να εσωτερικό λευκό χιτώνα. Χαράζουμε, στην εσωτερική του πλευρά, με πολύ κοφτερό ξυραφάκι, επιφάνεια εμβαδού 4-5mm^ (όσο το νύχι του μικρού μας δακτύλου). Με τη λαβίδα αφαιρούμε το λεπτό υμένα φροντίζοντας να μην παρασύρουμε και ιστό από την κάτω του πλευρά. 15

16 3. Τοποθετούμε το κομμάτι του υμένα στη σταγόνα που έχουμε ήδη ρίξει στην αντικειμενοφόρο πλάκα, προσέχοντας να μην αναδιπλωθεί. Αν αναδιπλωθεί, το ισιώνουμε με τη βοήθεια της ανατομικής βελόνας. 4. Στη συνέχεια, τοποθετούμε την καλυπτρίδα την πιάνουμε από το πλάι με τη λαβίδα. Ακουμπάμε τη μια της ακμή στην άκρη της σταγόνας του νερού με το υπό παρατήρηση υλικό και την κατεβάζουμε προσεκτικά, στηρίζοντάς την με την ανατομική βελόνα, ώστε να καλύψει το παρασκεύασμα, χωρίς να δημιουργηθούν φυσαλίδες αέρα. Απορροφούμε με διηθητικό χαρτί (ή με χαρτί κουζίνας) το νερό που βγαίνει έξω από την καλυπτρίδα. 16

17 Παρατήρηση του παρασκευάσματος στο μικροσκόπιο 5. Φωτίζουμε το μικροσκόπιο και ελέγχουμε το οπτικό μας πεδίο στη μικρότερη μεγέθυνση. Υψώνουμε το φακό της μικρότερης μεγέθυνσης ή κατεβάζουμε την τράπεζα όσο είναι δυνατόν περισσότερο (για λόγους ασφαλείας υιοθετούμε συνήθως τη δεύτερη διαδικασία). 6. Τοποθετούμε το παρασκεύασμα στην τράπεζα του μικροσκοπίου και κατεβάζουμε με το μακρομετρικό κοχλία το φακό της μικρότερης μεγέθυνσης πολύ αργά, ή ανεβάζουμε την τράπεζα, έως ότου εστιάσουμε. Ρυθμίζουμε το φωτισμό με τη βοήθεια της ίριδας του μικροσκοπίου ή του ροοστάτη. Όσο προχωράμε σε μεγαλύτερη μεγέθυνση τόσο εντονότερος φωτισμός απαιτείται. Η τελική εστίαση γίνεται με τη βοήθεια του μικρομετρικού κοχλία και με προσεκτικές κινήσεις. 7. Παρατηρούμε τα κύπαρα του κρεμμυδιού. Διακρίνονται το κυπαρικό τοίχωμα, ο πυρήνας και, στο εσωτερικό του πυρήνα, οι πυρηνίσκοι. 8. Αλλάζουμε μεγέθυνση και βάζουμε την αμέσως μεγαλύτερη. Εστιάζουμε ξανά με τον μικρομετρικό κοχλία (τον μακρομετρικό δεν τον χρησιμοποιούμε ξανά). Ο πυρήνας διακρίνεται πλέον σαφώς από το κυτταρόπλασμα, λόγω της πυρηνικής μεμβράνης (την οποία όμως εμείς δεν διακρίνουμε). 17

18 9. Επαναφέρουμε το φακό της μικρότερης μεγέθυνσης και μόνο τότε απομακρύνουμε από την τράπεζα του μικροσκοπίου το παρασκεύασμα. Στη συνέχεια ανυψώνουμε το σύστημα των φακών με τον μακρομετρικό κοχλία. Σημείωση - Τα παρασκευάσματά μας πρέπει να είναι λεπτά και διαφανή. Εάν η τομή είναι χοντρή, σημαίνει ότι περιλαμβάνει περισσότερες στιβάδες κυπάρωσης. Σε μια τέτοια περίπτωση η παρατήρησή μας γίνεται στα άκρα του παρασκευάσματος, όπου η τομή είναι συνήθως λεπτότερη. - Αν το παρασκεύασμα έχει φυσαλίδες, στάζουμε μια-δυο σταγόνες νερού στη μια άκρη της καλυπτρίδας, και απορροφούμε το νερό από την απέναντι πλευρά. Έτσι παρασύρονται οι φυσαλίδες. Σκουπίζουμε το υπόλοιπο νερό με διηθητικό χαρτί. 18

19 ΦΥΛΛΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ Η Σ Η 1 Όνομα-Επώνυμο μαθητή: Τάξη - Τμήμα: Ημερομηνία: 1. Τι σχήμα έχουν τα κύτταρα του κρεμμυδιού που παρατηρείτε; Σε τι πιστεύετε ότι τα εξυπηρετεί το κυπαρικό τοίχωμα; 2. Σε ποια θέση στο εσωτερικό του κυπάρου βρίσκεται συνήθως ο πυρήνας. 3. Ποιο είναι συνήθως το σχήμα του πυρήνα; Ποια η υφή του εσωτερικού του; Πόσοι πυρηνίσκοι υπάρχουν σε κάθε πυρήνα; 19

20 4. Σχεδάστε ένα τμήμα του παρασκευάσματος όπου θα περιέχονται μερικά κύτταρα με τον πυρήνα τους και τους πυρηνίσκους. 20

21 χ ΠΑΡΑΤΗΡΗΣΗ ΠΥΡΗΝΩΝ ΜΕΤΑ ΑΠΟ ΕΙΔΙΚΗ ΧΡΩΣΗ Σκοπός - Η εξοικίωση των μαθητών με τεχνικές χρώσης νωπών παρασκευασμάτων και παρατήρησης τους στο οπτικό μικροσκόπιο. - Η παρατήρηση του πυρήνα ζωντανών φυτικών και ζωικών κυπάρων μετά από ειδική χρώση. Όργανα και υλικά απαραίτητα για το πείραμα 1. Υλικά και όργανα μικροσκοπίας (βλ. άσκηση 1). 2. Ένας βολβός κρεμμυδιού. 3. Χρωστικές lugol και πράσινο του μεθυλίου. 4. Πλαστικά σταγονομετρικά μπουκαλάκια, για τις χρωστικές. 5.2 ύαλοι ωρολογίου ή τριβλία petri διαμέτρου 4-6 cm. Πορεία του πειράματος Παρατήρηση πυρήνων σε φυτικά κύπαρα 1. Επαναλαμβάνουμε τα στάδια 1-3 του πρώτου πειράματος. 2. Τοποθετούμε κομμάτι του υμένα που αφαιρέσαμε μέσα στην ύαλο ωρολογίου ή σε τριβλίο petri, όπου έχουμε προσθέσει σταγόνες πράσινου του μεθυλίου. 3. Το αφήνουμε για 4-5 λεπτά και μετά το βγάζουμε και το ξεπλένουμε με νερό, έως ότου το νερό παραμένει καθαρό. 4. Επαναλαμβάνουμε τα στάδια 3-9 του πρώτου πειράματος για την παρατήρηση στο μικροσκόπιο. 5. Παρατηρούμε τα κύτταρα του κρεμμυδιού με βαμμένους τους πυρήνες έντονα πράσινους. Αυτό οφείλεται στο ότι η χρωστική που χρησιμοποιήσαμε βάφει επιλεκτικά το DNA και ιδαίτερα τη νουκλεοπρωτεΐνη. Παρατήρηση πυρήνων σε ζωϊκά κύπαρα 1. Καθαρίζουμε σχολαστικά (σαπουνίζουμε) μια αντικειμενοφόρο πλάκα που χρησιμοποιείται για πρώτη φορά και μετά την απολυμαίνουμε με λευκό οινόπνευμα, ιδιαίτερα στα πλάγια.

22 2. Ξύνουμε ελαφρά το πάνω μέρος της γλώσσας μας κρατώντας την αντικειμενοφόρο με κλίση προς τη γλώσσα, αφού προηγουμένως έχουμε καταπιεί όσο μπορούμε καλύτερα το σάλιο μας. Στην αντικειμενοφόρο μαζεύεται ένα λευκό υγρό. Για περισσότερη ασφάλεια μπορούμε να χρησιμοποιήσουμε, αντί για αντικειμενοφόρο πλάκα, μία οδοντογλυφίδα με πλατύ άκρο. Σ' αυτή την περίπτωση ξύνουμε ελαφρά το εσωτερικό μέρος του μάγουλου ή το πάνω άκρο της γλώσσας με το πλατύ άκρο της οδοντογλυφίδας. Σ' αυτό το άκρο παρατηρούμε ότι μαζεύεται ένα λευκό υγρό. 3. Σε μια άλλη καθαρή αντικειμενοφόρο πλάκα έχουμε τοποθετήσει μια σταγόνα νερό. Στάζουμε μια σταγόνα από το λευκό υγρό μέσα στη σταγόνα του νερού και το σκεπάζουμε με καλυπτρίδα (αν υπάρχουν φυσαλίδες, ενεργούμε όπως στο πείραμμα 1). 4. Σκουπίζουμε το υγρό που υπάρχει έξω από την καλυπτρίδα. 5. Παρατηρούμε στη μικρή μεγέθυνση τα χαρακτηριστικά των επιθηλιακών κυπάρων της γλώσσας. Εστιάζουμε με την επόμενη μεγέθυνση, οπότε διακρίνεται σαφώς ο πυρήνας. 6. Αυξάνουμε σταδιακά την μεγέθυνση και παρατηρούμε τα κύπαρα στο παρασκεύασμά μας. 7. Επαναλαμβάνουμε την ίδια διαδικασία από την αρχή, με τη διαφορά ότι αντί για νερό στάζουμε μια σταγόνα lugol. Το κύπαρο βάφεται όλο καφέ (βλέπε αντίστοιχο πείραμα με κρεμμύδι). Σημείωση Πράσινο του μεθυλίου: Είναι μια χρωστική που αντιδρά ειδικά με τα σύμπλοκα πρωτεΐνη-dna λόγω των φωσφορικών ριζών του DNA. Για την παρασκευή του ρίχνουμε 2gr σκόνης πράσινου του μεθυλίου (που υπάρχει στο εμπόριο), σε 100ml 50 λευκού οινοπνεύματος. Αν το διάλυμμα δε βάφει καλά τον πυρήνα, προσθέτουμε λίγη σκόνη α- κόμη. Αν βάφει έντονα και το κυπαρόπλασμα, το αραιώνουμε με λίγο νερό. Lugol: Είναι διάλυμμα 1-2gr J και 4gr KJ σε 100ml Η

23 ΦΥΛΛΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ > - V ; ΑΣΚΗΣΗ 2 η Όνομα-Επώνυμο μαθητή: Τάξη - Τμήμα: Ημερομηνία: 1. Το γεγονός ότι χρωματίζεται εντονότερα ο πυρήνας του κυπάρου από το υπόλοιπο κύπαρο, τι μπορεί να σημαίνει σε σχέση με τη χημική τους σύσταση και με την ύπαρ ξη περιβλήματος στην περιφέρειά του (πυρηνικού φακέλου); 2. Τα επιθηλιακά κύπαρα της γλώσσας διαθέτουν έντονο εξωτερικό περίβλημα, όπως τα κύπαρα του κρεμμυδιού; Τι σημαίνει αυτό για το κύπαρο; Α 23

24 3. Σχεδιάστε μερικά κύπαρα γλώσσας όπως τα παρατηρείτε με το μικροσκόπιο, τοποθετώντας τον πυρήνα και τους πυρηνίσκους, αν τα κύπαρα διαθέτουν από αυτά τα οργανίδια. 4. Το πράσινο του μεθυλίου βάφει τις φωσφορικές ομάδες. Γιατί κατά τη γνώμη σας βάφει περισσότερο τον πυρήνα από ότι το κυπαρόπλασμα του κυπάρου; 5. Μπορείτε, από τις παρατηρήσεις σας, να υποθέσετε την ύπαρξη διαχωριστικού μέσου μεταξύ πυρήνα και κυπαροπλάσματος; Αιτιολογείστε την απάντησή σας. 24

25 * " * ""*"* ~ -- At*<s»L ΠΛΑΣΜΟΛΥΣΗ ΚΥΠΑΡΩΝ ΚΡΕΜΜΥΔΙΟΥ ΚΑΙ ΧΡΩΣΗΣ ΤΟΥΣ Σκοπός - Η παρατήρηση των διαφόρων μορφών πλασμόλυσης του φυτικού κυττάρου. - Η διαπίστωση της διαπερατότητας των κυπαρικών περιβλημάτων από το νερό. Όργανα και υλικά απαραίτητα για το πείραμα 1. Όργανα και υλικά μικροσκοπίας. 3. Βολβός κρεμμυδιού 2. Μαγειρικό αλάτι ή ζάχαρη ή 4. Lugol νιτρικό κάλιο (ΚΝΟ3) 0.7Μ 5. Τριβλία petri ή ύαλοι ωρολογίου Πορεία του πειράματος 1. Αφαιρούμε κομμάτι από τον εσωτερικό υμένα κρεμμυδιού (βλέπε πρώτο πείραμα, στάδιο 1 και 2). 2. Το τοποθετούμε για 3-4 λεπτά σε ζαχαρόνερο (1 Μ) ή σε νιτρικό κάλιο (0.7Μ) ή σε αλατόνερο 10%. κ.β. 3. Τοποθετούμε την καλυπτρίδα, αφού προηγουμένως πλύνουμε το παρασκεύασμα με άφθονο καθαρό νερό. Παρατηρούμε, με μεγέθυνση χ10, το φαινόμενο της πλασμόλυσης. 25

26 4. Εστιάζουμε με μεγάλη μεγέθυνση και παρατηρούμε λεπτομέρειες του φαινομένου. Αναζητούμε στο παρασκεύασμα τις διάφορες μορφές πλασμόλυσης που υπάρχουν στις εικόνες που ακολουθούν. Μορφές πλασμόλυσης: 1,2 & 3 κυρτή, 4 κοίλη. (τιμ=πλασμαλήμμα, τ=τονοπλπάστης, χ=χυμοτόπιο, κ=κυτταρότιλασμα, πλ=πλασμολυτίκό υγρό, ν=νημάπα Hecht) Εάν θέλουμε μπορούμε να επαναλάβουμε το πείραμα αφού χρωματίσουμε το κομμάτι του υμένα με lugol. (βλέπε προηγούμενο πείραμα). Συμπεράσματα: Τα περιβλήματα (τοίχωμα και μεμβράνη) του κυττάρου είναι διαπερατά από το νερό και έτσι φεύγει νερό από το κύπαρο προς τα έξω με αποτέλεσμα το εσωτερικό να συρρικνώνεται. 26

27 ΦΥΛΛΟ ΕΡΓΑ m m mm I Λ Μ Ζ. " fc Wftj, Α Σ Κ Η Σ Η 3 Όνομα-Επώνυμο μαθητή: Τάξη - Τμήμα: Ημερομηνία: 1. Σχεδιάστε τους τύπους πλασμόλυσης τους οποίους παρατηρήσατε στο παρασκεύασμά σας. 2. Ποιο από τα τέσσερα είδη πλασμόλυσης εμφανίζεται πιο συχνά στο παρασκεύασμά σας; 3. Από τι φαίνεται να είναι διαπερατό το κυπαρικό τοίχωμα και η κυτταρική μεμβράνη των κυπάρων του κρεμμυδιού; Εξηγήστε το φαινόμενο. 27

28 4. Θα παρατηρήσουμε τα ίδια φαινόμενα, εάν αντί για αλατόνερο χρησιμοποιήσουμε καθαρό νερό; Δικαιολογήστε την απάντησή σας. 5. Αναφέρατε φαινόμενα πλασμόλυσης από την καθημερινή ζωή. 28

29 ΠΑΡΑΤΗΡΗΣΗ ΣΤΟΜΑΤΩΝ ΦΥΛΛΩΝ, ΚΑΤΑΦΡΑΚΤΙΚΩΝ ΚΥΤΤΑΡΩΝ ΚΑΙ ΧΛΩΡΟΠΛΑΣΤΩΝ Σκοπός - Η παρατήρηση στομάτων στην επιδερμίδα φύλλων διαφόρων φυτών και η διαπίστωση διαφορών σ' αυτά. - Η παρατήρηση καταφρακτικών κυπάρων και των χλωροπλαστών που υπάρχουν σ' αυτά. Όργανα και υλικά απαραίτητα για το πείραμα 1. Όργανα και υλικά μικροσκοπίας. 2. Διάφορα φρεσκοκομμένα φύλλα: γερανιού, αγγελικής, καλαμιού, μπούζι (παχύφυτο), φύλλα από διάφορα αγροστώδη που φυτρώνουν στα πεζοδρόμια, κισσός κτλ. 3. Lugol. 4. Τριβλία petri ή ύαλοι ωρολογίου. Πορεία του πειράματος 1. Η παρατήρηση γίνεται στην επιδερμίδα διάφορων φύλλων. Προτιμώνται τα φύλλα στα οποία η επιδερμίδα ξεκολλάει, όταν τα σκίζουμε (π.χ φύλλα γερανιού ή αγγελικής ή φύλλα καλαμιού κ.ά). 2. Σκίζουμε το φύλλο, οπότε η επιδερμίδα ξεκολλάει. Επιδερμίδα φύλλου 3. Κόβουμε με προσοχή ένα κομμάτι επιδερμίδας, ένα από την επάνω επιφάνεια του φύλλου και ένα από την κάτω, και το τοποθετούμε σε μια αντικειμενοφόρο πλάκα, αφού προηγουμένως την καθαρίσουμε από πράσινο-αδιαφανή ιστό του φύλλου που πιθανώς έχει απομείνει. 29

30 4. Στάζουμε μια σταγόνα νερό στο παρασκεύασμα, το καλύπτουμε με καλυπτρίδα και το παρατηρούμε σε μικρή μεγέθυνση (στάδια 3-9 του πρώτου πειράματος). Βάζουμε στο κέντρο του οπτικού πεδίου ένα στόμα και το παρατηρούμε. 5. Προχωρούμε στην επόμενη μεγέθυνση (χ40) και παρατηρούμε το στόμα με δυνατότερο φωτισμό. Μέσα στα καταφρακτικά κύπαρα διακρίνονται πράσινοι σχηματισμοί, οι χλωροπλάστες. Σημείωση - Μπορούμε να χρωματίσουμε την επιδερμίδα των φύλλων που παρατηρούμε με Lugol ακολουθώντας την διαδικασία που ακολουθήσαμε και για τη χρώση του υμένα του κρεμμυδιού. Το παρασκεύασμα χρωματίζεται καφέ. - Για να είναι ανοιχτά τα στόματα της επιδερμίδας, καλό είναι το φύλλο που χρησιμοποιούμε να είναι τρυφερό και φρεσκοκομμένο. Αν χρειαστεί να το διατηρήσουμε κομμένο, το τοποθετούμε σε λίγο νερό για να το κρατήσει δροσερό κάι να ανοίξουν τα στόματα. Περισσότερα στόματα υπάρχουν, κατά κανόνα, στις κάτω επιφάνειες των φύλλων. - Εάν παρατηρήσουμε επιδερμίδα από το πάνω μέρος φύλλου γερανιού ή ελιάς (το χνουδωτό), θα διακρίνουμε και τριχώματα. 30

31 Τύποι στομάτων δικοτύλων: Α, ανωμαλοκυτικός (Citrullus). Β, ανισοκυτικός (Sedum). Γ. παρακυτικός (Vigna) και Δ, διακυτικός (Dianthus). Α. Επιδερμίς φύλλου αγροστώδους με στόματα σε σχήμα αλτήρα. Β, κάτοψις και Γ, εγκάρσια τομή στόματος (α=καταφρακτίκά, β=παραστοματικά κύτταρα). Συμπεράσματα: Ο τύπος των στομάτων στο φύλλο του γερανιού είναι ανωμαλοκυττικός (Α στην εικόνα). 0 τύπος των στομάτων στα αγροστώδη είναι διαφορετικός από κάθε άλλο τύπο στόματος σε φύλλο. 31

32 **;iv rt:>; ν" ' w Μ ΦΥΛΛΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΑΣΚΗΣΗ 4 n Ά is* Όνομα-Επώνυμο μαθητή: Τάξη-Τμήμα: Ημερομηνία: 1. Για ποιο λόγο, πιστεύετε ότι, τα καταφρακτικά κύτταρα που περιβάλλουν τα στόματα φύλλων περιέχουν χλωροπλάστες; 2. Στην πάνω ή στην κάτω επιφάνεια των φύλλων παρατηρείτε να υπάρχουν περισσότερα στόματα; Μπορείτε να αιτιολογήσετε την παρατήρησή σας; 3. Τα στόματα είναι όλα τοποθετημένα με τον ίδιο τρόπο στην επιδερμίδα των φύλλων στα διάφορα είδη φυτών; Είναι τα στόματα κύτταρα; Εξηγήστε με βάση τις παρατηρήσεις σας. 33

33 4. Μπορείτε να διακρίνετε, παρατηρώντας τα στόματά της επιδερμίδας των φύλλων ε- νός φυτού, εάν το φυτό αυτό είναι αγροστώδες; Δικαιολογήστε την απάντηση σας. 5. Τα στόματα ενός μαραμένου φύλλου περιμένετε να είναι ανοικτά; Δικαιολογήστε την απάντησή σας. 6. Σχεδιάστε τα στόματα ενός φύλλου όπως τα παρατηρείτε με το μικροσκόπιο 7. Παρατηρήστε άλλους κυτταρικούς σχηματισμούς, μέσα στα καταφρακτικά κύτταρα. Πώς ονομάζονται αυτοί; Δικαιολογήστε την ύπαρξή τους στα κύτταρα αυτά. 34

34 mskvoc. «Μ- - Α ΜΙΤΩΣΗ ΣΕ ΚΥΤΤΑΡΑ ΑΚΡΟΡΙΖΩΝ ΚΡΕΜΜΥΔΙΟΥ Σκοπός - Η παρατήρηση των φάσεων της μίτωσης. Όργανα και υλικά απαραίτητα για το πείραμα 1. Όργανα και υλικά μικροσκοπίας. 2. Βολβοί κρεμμυδιού. 3. Λύχνος υγραερίου. 4. Τριβλία petri ή ύαλοι ωρολογίου. 5. Αραιό διάλυμα HCI οξέος 6. Οξικό καρμίνιο. 7. Ένα ρηχό δοχείο. Πορεία του πειράματος 1. Αφαιρούμε από τη βάση του βολβού του κρεμμυδιού τα υπολείμματα των παλαιών ριζών του, προσέχοντας να μην τραυματίσουμε το βολβό, και τοποθετούμε το κρεμμύδι μέσα στο ρηχό δοχείο, στο οποίο έχουμε ρίξει λίγο νερό. Το νερό αυτό το αλλάζουμε καθημερινά. Ύστερα από 3-4 μέρες θα παρατηρήσουμε ότι τα κρεμμύδια θα έχουν βγάλει πολλές, καινούργιες ρίζες. 2. Επειδή η μίτωση γίνεται το βράδυ, κόβουμε βράδυ τις ρίζες του κρεμμυδιού και τις βάζουμε σε λίγο ξύδι, για να τις παρατηρήσουμε την άλλη μέρα. Διαφορετικά, φωτίζουμε τα κρεμμύδια τη νύχτα και τα αφήνουμε στο σκοτάδι την ημέρα, ώστε να κάνουμε, γι' αυτά, τη νύχτα μέρα. 3. Κόβουμε από το άκρο της ρίζας ένα κομμάτι μήκους 0,5 cm. Αφαιρούμε μικρό τμήμα (1mm) από το άκρο του, διότι στα κύπαρα αυτής της περιοχής δε γίνονται συνήθως κυπαρικές διαιρέσεις (μιτώσεις). Τα υπόλοιπα 4 mm της ρίζας τα τοποθετούμε πάνω σε αντικειμενοφόρο πλάκα. Ρίχνουμε μια σταγόνα οξικού καρμινίου, που περιέχει και μικρή ποσότητα αραιού HCI (5%), και το θερμαίνουμε ήπια, μέχρι να φύγουν τα πολλά υγρά, αλλά και χωρίς να ξεραθεί τελείως. 4. Ρίχνουμε δύο σταγόνες οξικό καρμίνιο, αυτή τη φορά χωρίς HCI. Το ξαναθερμαίνουμε ώσπου να συμπυκνωθεί, χωρίς όμως να ξεραθεί εντελώς. Επαναλαμβάνουμε το ίδιο δύο φορές. Τέλος, ξεπλένουμε καλά το παρασκεύασμα με νερό. 35

35 Ακρόριζο κρεμμυδιού 1, 2, 3: Κύτταρα της μεριστωματικής ζώνης 5. Φέρνουμε το ακρόριζο σε καθαρή αντικειμενοφόρο πλάκα και το συνθλίβουμε με ελαφριά πίεση της καλυπτρίδας με τη βοήθεια της λαβής της ανατομικής βελόνας. Το πιέζουμε ελαφρά για να το συνθλίψουμε. Αναζητούμε με το φακό τα διάφορα στάδια της μίτωσης στα κύπαρα της μεριστοματικής ζώνης. Είναι περίπου, η ζώνη που απέμεινε μετά την απομάκρυνση του 1mm από τη ρίζα. Σημείωση Το οξικό καρμίνιο είναι διάλυμα σκόνης καρμινίου, που την προμηθευόμαστε από το ε- μπόριο σε 45% CH3COOH. Είναι χρωστική με βασικές ιδιότητες κατάλληλη για τη χρώση πυρηνών 36

36 Αναγνωρίζουμε τα κύπαρα από το τετραγωνικό σχήμα τους και από την παρουσία μεγάλων σχετικά πυρήνων. Φέρνουμε στο κέντρο του οπτικού πεδίου, διαδοχικά, κύτταρα των οποίων ο πυρήνας βρίσκεται σε κάποιο στάδιο της μίτωσης, και τα παρατηρούμε με μεγέθυνση χ40. α I Υ k δ α. Πρόφαση β. Τέλος πρόφασης γ. Ανάφαση δ. Τελόφαση ε. Διαίρεση του κυτταροπλάσματος 37

37 ΦΥΛΛΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ Α Σ Κ Η ΣΗ 5". --ι ", '-. \ -Μ Όνομα-Επώνυμο μαθητή: Τάξη-Τμήμα: Ημερομηνία: 1. Από ποια περιοχή της μεγαλώνει η ρίζα ενός φυτού; 2. Γιατί κατά την άποψή σας, επιλέγουμε τη ρίζα, για να παρατηρήσουμε την μίτωση; 3. Το οξικό καρμίνιο αντιδρά με τις φωσφωρικές ομάδες; Σε τι εξυπηρετεί αυτό την παρατήρηση που θέλουμε να κάνουμε; 39

38 4. Σχεδιάστε μια φάση της μίτωσης που παρατηρείτε καλύτερα στο παρασκεύασμά σας. Ποια είναι αυτή; 5. Σε ποια φάση της μίτωσης βρίσκονται τα περισσότερα από τα κύπαρα που μπορείτε να παρατηρήσετε; 40

39 wmm wmm ΑΠΟΜΟΝΩΣΗ ΧΛΩΡΟΦΥΛΛΗΣ - ΧΡΩΜΑΤΟΓΡΑΦΙΚΟΣ % ΔΙΑΧΩΡΙΣΜΟΣ Σκοπός - Η διαπίστωση της ύπαρξης των φωτσσυνθετικών χρωστικών μέσα στο κύπαρο. - Η διαπίστωση ότι οι φωτοσυνθετικές χρωστικές είναι περισσότερες από μία και δεν έχουν όλες πράσινο χρώμα. Όργανα και υλικά απαραίτητα για το πείραμα 1. Φρεσκοκομένα φύλλα σπανακιού ή τσουκνίδας. 2. Δύο ποτήρια ζέσεως (Pyrex). 3. Οινόπνευμα. 4. Βενζίνη. 5. Δοκιμαστικοί σωλήνες (καμινέτο ή λύχνος υγραερίου). 7. Ξύλινη λαβίδα. 8. Ανατομική λαβίδα. 9. Χαρτί απορροφητικό (Whatman Νο1 ή Νο3). Εάν δεν είναι δυνατόν να το προμηθευτούμε, μπορούμε να το αντικαταστήσουμε με χάρτινα φίλτρα, που χρησιμοποιούμε στις καφετιέρες. 10. Ακετόνη. Προσοχή όχι αυτή που χρησιμοποιείται συσκευασμένη από καταστήματα καλυντικών για το ξέβαμμα νυχιών, διότι περιέχει λάδι. Μπορεύμε να την αγοράσουμε σε καθαρή μορφή από χρωματοπωλεία ή από φαρμακεία. 11. Ένας δοκιμαστικός σωλήνας. 12. Γουδί με γουδοχέρι. 13. Ένα ψαλίδι. 14. Οδοντογλυφίδες. 15. Κολλητική ταινία. Πορεία του πειράματος Απομόνωση Χλωροφύλλης 1. Βράζουμε σε ένα ποτήρι ζέσεως 50ml νερό. 2. Ρίχνουμε στο βραστό νερό φύλλα σπανακιού και τα αφήνουμε να βράσουν για 5 λεπτά. 3. Παίρνουμε με την ανατομική λαβίδα τα βρασμένα φύλλα και τα τοποθετούμε σε οινόπνευμα, έχουμε βάλει στο άλλο ποτήρι ζέσης. Τα ανακατεύουμε καλά για 4 λεπτά.

40 4. Βλέπουμε ότι το οινόπνευμα γίνεται πράσινο. 5. Ρίχνουμε μέρος του διαλύματος αυτού σε ένα δοκιμαστικό σωλήνα και προσθέτουμε βενζίνη, τόση ώστε η τελική αναλογία να είναι τρία μέρη οινοπνεύματος προς ένα μέρος βενζίνης. 6. Ανακινούμε το σωλήνα πολλές φορές καλύπτοντας το στόμιο του με τον αντίχειρά μας ή με φελλό. Χλωροφύλλη 7. Αφήνουμε το διάλυμα να ηρεμήσει. Είναι ομοιογενές το διάλυμά μας; Παρατηρούμε τις χρωματικές ζώνες που δημιουργούνται. Διαχωρισμός χρωστικών με χρωματογραφία χάρτου 1. Λειοτριβούμε στο γουδί λίγα φύλλα σπανακιού με 3 ml ακετόνης ώσπου το διάλυμα γίνει πράσινο. 2. Κόβουμε το απορροφητικό χαρτί ή το χάρτινο φίλτρο του καφέ σε ταινίες, που να έχουν μήκος όσο και ο δοκιμαστικός σωλήνας και να είναι λεπτές σε πλάτος, ώστε να μην ακουμπούν στα τοιχώματά του όταν το τοποθετήσουμε μέσα σ' αυτόν. 3. Παίρνουμε με την οδοντογλυφίδα πράσινο διάλυμα ακετόνης από το γουδί, και το ακουμπούμε ένα εκατοστό μετά τη μία άκρη της ταινίας. 4. Επαναλαμβάνουμε τη διαδικασία αυτή αρκετές φορές, ώστε να δημιουργηθεί στο σημείο εκείνο μια πράσινη κηλίδα, η οποία πρέπει να απλωθεί όσο είναι δυνατό λιγότερο. Για το λόγο αυτό κάθε φορά που στάζουμε μια νέα σταγόνα με την οδοντογλυφίδα φροντίζουμε η προηγούμενη να έχει στεγνώσει. 5. Βάζουμε στον δοκιμαστικό σωλήνα λίγη ακετόνη (1 cm 3 ). 6. Τοποθετούμε την ταινία του χαρτιού που φέρει τη σταγόνα, μέσα στο δοκιμαστικό σωλήνα με την ακετόνη, ώστε η άκρη της ταινίας στην οποία βρίσκεται η σταγόνα να βρέχεται ελάχιστα από την ακετόνη (να βυθίζεται σ' αυτήν περίπου 2 mm). Σταθεροποιούμε στο σωλήνα, με τη βοήθεια κολλητικής ταινίας, την ταινία με την κηλίδα, προσπαθώντας να μην ακουμπά στα τοιχώματα του δοχείου. 7. Μετά από μία, περίπου, ώρα παρατηρούμε ότι οι διάφορες χρωστικές του φύλλου, παρασυρόμενες από το διαλυτικό μέσο, αρχίζουν να ανέρχονται στο χαρτί σχηματίζοντας ζώνες. Παρατηρούμε τα χρώματα που έχουν οι ζώνες που σχηματίζονται. 42

41 Προσοχή: Όλα τα παραπάνω πρέπει να γίνονται σε άριστα αεριζόμενο χώρο, γιατί χρησιμοποιούνται εύφλεκτα αντιδραστήρια. Σημείωση - Οι φωτοσυνθετικές χρωστικές διαλύονται σε μη πολικούς διαλύτες. Τα καροτένια και οι ξανθοφύλλες διαλύονται ευκολότερα στο οινόπνευμα, ενώ οι χλωροφύλλες στην βενζίνη. - Γενικά με την μέθοδο της χρωματογραφίας μπορούμε να διαχωρίσουμε διαφορετικές χημικές ενώσεις, αρκεί αυτές να παρουσιάζουν διαφορετική διαλυτότητα στον διαλύτη που χρησιμοποιούμε. 43

42 *,.*- - -t'» J- : ΦΥΛΛΟ ΕΡΓΑ 111 fin,» * Χ':* - ν- invwiri) - t Κ Η Σ Η 6" 4.,,, 'ΐν ' " ' '***<&*& fcafcalx*^ t" fc: -,-S! Όνομα-Επώνυμο μαθητή: Τάξη - Τμήμα: Ημερομηνία: 1. Πού οφείλεται το πράσινο χρώμα που παίρνει το οινόπνευμα, όταν ρίξουμε σ' αυτό τα φύλλα του σπανακιού τα οποία βγάζουμε από το βραστό νερό; Αιτιολογήστε την απάντησή σας. 2. Τι χρώμα έχουν οι ζώνες που δημιουργούνται όταν ηρεμήσει το διάλυμα οινοπνεύματος / ακετόνης στον δοκιμαστικό σωλήνα; Ποιες χρωστικές πιστεύετε ότι αντιστοιχούν σε κάθε ζώνη; 45

43 3. Τι χρώμα έχουν οι διάφορες ζώνες που δημιουργούνται στο χαρτί της χρωματογραφίας; Σε ποια χρωστική (χλωροφύλλη α, χλωροφύλλη β, ξανθοφύλλη, καροτένιο), πιστεύετε ότι αντιστοιχεί η κάθε ζώνη; Δικαιολογήστε την απάντησή σας. 4. Εάν επαναλάβετε το πείραμα χρησιμοποιώντας αντί για φύλλα από σπανάκι, φύλλα ε- νός φυτού που έχει κόκκινα φύλλα, τι περιμένετε να παρατηρήσετε; Δικαιολογήστε την απάντησή σας. 46

44 ϋ» ΜΕΤΟΥΣΙΩΣΗ ΤΩΝ ΠΡΩΤΕΪΝΩΝ Σκοπός - Η κατανόηση της σημασίας των δεσμών άλατος για τη στερεοδιάταξη των πρωτεϊνών. Οργανα και υλικά απαραίτητα για το πείραμα 1/Ενα αβγό. 2. Ένα ποτήρι ζέσεως. 3. Τριχλωροξικό ή υδροχλωρικό οξύ 10%. Πορεία του πειράματος 1. Χωρίζουμε προσεκτικά το ασπράδι από τον κρόκο του αβγού. Το ασπράδι περιέχει την πρωτεΐνη ωολευκωματίνη. 2. Διαλύουμε το ασπράδι σε διπλάσια ποσότητα νερού από τη βρύση. 3. Προσθέτουμε στο διάλυμα, σταγόνα σταγόνα, διάλυμα τριχλωροξικού οξέος 10% ή α- ραιό HCI. Παρατηρούμε ότι στα σημεία επαφής των δύο διαλυμάτων, δημιουργείται μια λευκή ζώνη. Η ζώνη αυτή αποτελείται από μετουσιωμένη πρωτεΐνη. Η μετουσίωση της πρωτεΐνης οφείλεται στην καταστροφή των δεσμών άλατος, που σχηματίζονται μεταξύ των πλαγίων ομάδων R των αμινοξέων. 47

45 Σημείωση Οι πρωτεΐνες διαλύονται κυρίως σε ισχυρά πολικά μέσα όπως το νερό, ή αμμωνία κ.ά. Για μια ορισμένη τιμή ρη του διαλύματος, η πρωτεΐνη έχει ίσο αριθμό θετικών και αρνητικών φορτίων και συνολικά το μόριο της είναι ηλεκτρικά ουδέτερο (ισοηλεκτρικό σημείο). Ακραίες μεταβολές του ρη προς τη μια ή την άλλη κατεύθυνση οδηγούν σε σπάσιμο των δεσμών άλατος, καταστρέφοντας τη δομή της πρωτεΐνης. 48

46 'Φ ΦΥΛΛΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ Ml ' :/ Ι^ Τ\ "9 ' jjjfi'.fj? Γ! &Λ ilfei Όνομα-Επώνυμο μαθητή: Τάξη-Τμήμα: Ημερομηνία: 1. Τι παρατηρείτε να συμβαίνει στο ασπράδι του αβγού όταν το τηγανίζετε ή το βράζετε; Πού νομίζετε ότι οφείλεται αυτό; Δικαιολογήστε την απάντησή σας. 2. Μπορείτε να αναφέρετε ένα άλλο φαγητό που κατά την παρασκευή του παρατηρούμε μετουσίωση πρωτεϊνών; Περιγράψτε αυτό που παρατηρείτε σε κάθε περίπτωση. 49

47 3. Υπάρχουν υλικά, τα οποία χρησιμοποιούνται κατά το μαγείρεμα στο σπίτι, και τα οποία θα μπορούσαν να αντικαταστήσουν το HCI στο προηγούμενο πείραμα; Δικαιολογήστε την απάντησή σας. 50

48 ΑΝΙΧΝΕΥΣΗ: ΑΜΥΛΟΥ- ΠΡΩΤΕΪΝΩΝ Σκοπός - Η διαπίστωση της υψηλής περιεκτικότητας των δημητριακών σε άμυλο. - Η ανίχνευση πρωτεϊνών με τον προσδιορισμό χαρακτηριστικών ιδιοτήτων τους. Όργανα και υλικά απαραίτητα για το πείραμα 1. Λίγο αλεύρι λευκό. 2. Lugol 3. Διάλυμα καυστικού νατρίου (NaOH). 4. Ένα αυγό. 5. Ένας ογκομετρικός σωλήνας. 6. Διάλυμα θεϊκού χαλκού (CuS0 4 ). 7. Λεπτή γυάλινη ράβδος. 8. Δοκιμαστικοί σωλήνες. Πορεία του πειράματος Ανίχνευση αμύλου 1. Ρίχνουμε μέσα σε ένα δοκιμαστικό σωλήνα λίγο αλεύρι και προσθέτουμε νερό της βρύσης. Ανακατεύουμε καλά με τη γυάλινη ράβδο ώσπου να αναμειχθεί καλά όλο το αλεύρι με το νερό. 2. Προσθέτουμε λίγες σταγόνες Lugol και ανακινούμε προσεκτικά το σωλήνα ώστε να αναμειχθεί καλά η χρωστική με το διάλυμά μας. Το διάλυμα παίρνει μια απόχρωση κυανή. 3. Προσθέτουμε σταδιακά και άλλο Lugol και παρατηρούμε την αλλαγή στο χρώμα του διαλύματος. 51

49 Ανίχνευση πρωτεϊνών (πεπιδικού δεσμού) 1. Βάζουμε λίγο ασπράδι αυγού σε ένα δοκιμαστικό σωλήνα και προσθέτουμε στη συνέχεια πενταπλάσια ποσότητα νερού της βρύσης. Ανακατεύουμε καλά με τη γυάλινη ράβδο. 2. Μεταφέρουμε σε ένα δεύτερο δοκιμαστικό σωλήνα 2-3ml από το προηγούμενο διάλυμα και προσθέτουμε 1ml διαλύματος καυστικού νατρίου. Παρατηρούμε. 3. Ανακατεύουμε καλά και προσθέτουμε σταγόνα σταγόνα υδατικό διάλυμα θεϊκού χαλκού. Εμφανίζεται ένα "μενεξελί" (ιώδες) χρώμα (αντίδραση Μπιούρετ). I Σημείωση Σε βασικό περιβάλλον τα πεπτίδια αντιδρούν με τα ιόντα του Cu ++ και δίνουν σύμπλοκες έγχρωμες χημικές ενώσεις. Το ίδιο πείραμα μπορεί να γίνει εάν αντί για καυστικό νάτριο (ΝαΟΗ) χρησιμοποιήσουμε καυστικό κάλιο (ΚΟΗ). 52

50 ' ΦΥΛΛΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ Α Σ Κ Η Σ Η 8 η % Όνομα-Επώνυμο μαθητή:. Τάξη-Τμήμα: Ημερομηνία: 1. Τι παρατηρείτε σχετικά με την αλλαγή στο χρώμα του διαλύματος με την προσθήκη ε- πιπλέον lugol; Αυτό συνεχίζεται όσο και αν διαρκέσει η προσθήκη χρωστικής ή σταματά κάποια στιγμή; Δικαιολογήστε την παρατήρησή σας. 2. Εάν σε μια φέτα ψωμί ρίξετε λίγο βάμμα ιωδίου που αγοράσατε από το φαρμακείο τι θα παρατηρήσετε; Δικαιολογείστε την απάντησή σας. 3. Τι παρατηρείτε μετά την προσθήκη καυστικού νατρίου στο διάλυμα ασπράδι αβγού νερό; Πού οφείλεται αυτό κατά την άποψή σας; 53

51 4. Γιατί πιστεύετε ότι δίνουν αμέσως γάλα ή ασπράδι αυγού σε κάποιον που έχει δηλητηριαστεί από ένωση του χαλκού, πριν ο χαλκός προλάβει να περάσει στην κυκλοφορία του αίματος; 5. Γ ιατί το ίδιο πείραμα ανίχνευσης της πρωτεΐνης μπορεί να γίνει και με ΚΟΗ; 54

52 Σκοπός ΠΑΡΑΤΗΡΗΣΗ ΚΥΤΤΑΡΩΝ ΖΥΜΟΜΥΚΗΤΩΝ - Η παρατήρηση της μονογονικής αναπαραγωγής σε μονοκύτταρους οργανισμούς. Όργανα και υλικά απαραίτητα για το πείραμα 1. Υλικά μικροσκοπίας. 2. Ένας κύβος μαγιάς. Πορεία του πειράματος 3. Λίγη ζάχαρη. 4. Ποτήρι ζέσεως των 250ml 1. Παίρνουμε τον κύβο της μαγιάς το βάζουμε στο ποτήρι ζέσεως και προσθέτουμε νερό της βρύσης, τόσο, ώστε ο συνολικός όγκος του διαλύματος να μη ξεπερνάει τα 50ml. Ανακατεύουμε καλά ώστε τελικά να έχουμε έναν ομοιογενή χυλό. Προσθέτουμε στη συνέχεια δύο κουταλιές ζάχαρη. 2. Τοποθετούμε το δοχείο με το διάλυμα σε σχετικά ζεστό μέρος (αρκεί και η θερμοκρασία δωματίου). Θα παρατηρήσουμε σε λίγο, ότι αρχίζει να φουσκώνει και να παράγονται φυσαλίδες. 3. Παίρνουμε με την ανατομική βελόνα λίγο χυλό και τον τοποθετούμε σε αντικειμενοφόρο πλάκα. Καλύπτουμε με καλυπτρίδα και εξετάζουμε το παρασκεύασμά μας στο μικροσκόπιο, σε μεγάλη μεγέθυνση. Παρατηρούμε το σχήμα των κυττάρων των ζυμών και όποιο άλλο κυπαρικό χαρακτηριστικό είναι εμφανές. Εκβλάστηση Πυρήνας 4. Παρατηρούμε ότι σε κάποια κύπαρα εμφανίζονται εκβλαστήσεις. Ζυμομύκητες 55

53 Σημείωση Οι ζυμομύκητες πολλαπλασιάζονται με μονογονία. Είναι ευκαρυωτικοί οργανισμοί, δε φωτοσυνθέτουν, είναι δηλαδή ετεράτροφοι. Κάθε κύπαρο ζυμομύκητα με μίτωση, παράγει δύο νέα κύπαρα. 56

54 ΦΥΛΛΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΑΣΚΗΣΗ 9" ' «Γ \ f j Wmm -. '-tr-rr Όνομα-Επώνυμο μαθητή:. Τάξη - Τμήμα: Ημερομηνία: : 1. Από ποια στοιχεία μπορούμε να συμπεράνουμε ότι οι ζύμες είναι ετερότροφοι οργανισμοί; Αιτιολογήστε την απάντηση σας. 2. Πώς θα μπορούσατε να τεκμηριώσετε το ότι οι μύκητες είναι ευκαρυωτικοί οργανισμοί; 57

55 3. Σχεδιάστε κύτταρα ζύμης όπως τα παρατηρείτε στο μικροσκόπιο. Προσπαθήστε να ε- ντοπίσετε στο οπτικό σας πεδίο κύπαρα ζύμης με εκβλάστηση. Σχεδιάστε κάποια από αυτά. 58

56 Σκοπός ΑΛΚΟΟΛΙΚΗ ΖΥΜΩΣΗ - Η διαπίστωση παραγωγής αιθυλικής αλκοόλης και C0 2 κατά την αλκοολική ζύμωση. Όργανα και υλικά απαραίτητα για το πείραμα 1. Δύο κύβοι μαγιάς (τους προμηθευόμαστε από αρτοποιείο). 2. Δύο κωνικές φιάλες. 3. Λίγο νερό βρύσης. 4. Δύο πώματα με τρύπα. 5. Γ υάλινος σωλήνας σε σχήμα Π, που να χωράει στην τρύπα του ενός πώματος. 6. Ασβεστόνερο. Πορεία του πειράματος 1. Παίρνουμε δύο κύβους μαγιάς και τους διαλύουμε σε νερό της βρύσης ώστε να-έχουμε ένα ομοιογενές πυκνό διάλυμα (χυλό). Βάζουμε το χυλό σε μια κωνική φιάλη και προσθέτουμε 4 κουταλάκια ζάχαρη. Πωματίζουμε την κωνική φιάλη με πώμα το οποίο διαθέτει τρύπα, και με γυάλινο σωλήνα συνδέουμε το εσωτερικό της φιάλης με την άλλη κωνική φιάλη, στην οποία έχουμε βάλει ασβεστόνερο. 2. Τοποθετούμε την κωνική φιάλη με το μείγμα χυλού-ζάχαρης σε ζεστό (όχι καυτό) μέρος, για παράδειγμα δίπλα στο αναμμένο καλοριφέρ ή στον ήλιο ή σε ζεστό υδατόλουτρο ή ακόμη πάνω σε τρίποδα με πλέγμα αμιάντου και από κάτω ανάβουμε λύχνο υγραερίου με χαμηλή φωτιά. 3. Σε λίγο αρχίζει η ζύμωση και παρατηρούμε ότι παράγεται ένα αέριο. Το αέριο αυτό, μέσα από το σωλήνα, διοχετεύεται στη διπλανή φιάλη, η οποία περιέχει το ασβεστόνερο. 59

57 4. Εάν επαναλάβουμε το πείραμα και πωματίσουμε τη φιάλη που περιέχει το μείγμα χυλού-ζάχαρης με το πώμα χωρίς τρύπα, πριν αρχίσει η ζύμωση, τότε πολύ γρήγορα θα παρατηρήσουμε ότι το πώμα εκτοξεύεται. Προσέχουμε ώστε η φιάλη να τοποθετηθεί μακριά από τους μαθητές. 60

58 ΦΥΛΛΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΑΣΚΗΣΗ 10 1 Όνομα-Επώνυμο μαθητή: Τάξη-Τμήμα: Ημερομηνία: 1. Ποιο αέριο πιστεύετε ότι παράγεται κατά την διαδικασία που παρακολουθήσατε; Αιτιολογήστε την απάντησή σας. 2. Τι παρατηρείτε όταν το αέριο αυτό αρχίζει να διοχετεύεται μέσα στο ασβεστόνερο; Δικαιολογείστε γιατί συμβαίνει αυτό; i 61

59 3. Πού θα οφείλεται η εκτόξευση του πώματος στην περίπτωση που πωματίσουμε τη φιάλη όπου γίνεται η αλκοολική ζύμωση; Τι σχέση μπορεί να έχει αυτό με την παραγωγή ψωμιού; 4. Γ ιατί πρέπει να κρατάμε ζεστή τη ζύμη των ψωμιών ώστε αυτά να φουσκώνουν; 5. Κατά την παρασκευή του ψωμιού δεν προστίθεται ζάχαρη αλλά αλεύρι και μαγιά. Πού βρίσκουν οι ζυμομύκητες τα σάκχαρα που τους είναι απαραίτητα για τη ζύμωση; 62

60 ΑΣΚΗΣΗ 11 ΔΡΑΣΗ ΤΩΝ ΕΝΖΥΜΩΝ Σκοπός - Η διαπίστωση ότι τα ένζυμα που υπάρχουν και δρουν στους ζωντανούς οργανισμούς ε- πιταχύνουν χημικές αντιδράσεις. Όργανα και υλικά απαραίτητα για το πείραμα 1. Ένα μικρό κομμάτι φρέσκο συκώτι. 2. Τρεις μεγάλοι καθαροί δοκιμαστικοί σωλήνες. 3. Οξυζενέ ή Periol το I (πυκνό υδατικό διάλυμα υπεροξειδίου του υδρογόνου, Η ). 4. Μία πατάτα. Πορεία του πειράματος 1. Προσθέτουμε στους τρεις δοκιμαστικούς σωλήνες από 1ml Η Ύστερα από λίγο παρατηρούμε ότι αρχίζουν να δημιουργούνται λίγες φυσαλίδες. 2. Κρατάμε τον ένα σωλήνα για «μάρτυρα» και προσθέτουμε στο δεύτερο σωλήνα το κομμάτι του συκωτιού. Παρατηρούμε ότι αρχίζει ένας αναβρασμός και παράλληλα γίνεται έντονη η παραγωγή φυσαλίδων. Φυσαλίδες Ο" Ο 'ο Οο ο ο ο*ο 0 ό%: η η Συκώτι s ν 63

61 3. Στον τρίτο δοκιμαστικό σωλήνα ρίχνουμε λίγα κομματάκια πατάτα και προσθέτουμε Η Παρατηρούμε ότι και στην περίπτωση αυτή αρχίζει αναβρασμός και έντονη παραγωγή φυσαλίδων όπως και με το συκώτι. Σημείωση Το αίμα που υπάρχει στο συκώτι περιέχει το ένζυμο καταλάση, το οποίο επιταχύνει τη διάσπαση του Η σύμφωνα με την αντίδραση; 2 Η > 2Η

62 ΦΥΛΛΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΑΣΚΗΣΗ 11 η V 8* «V Ύ < " -Ϊ IH '- ;J. Όνομα-Εττώνυμο μαθητή:. Τάξη-Τμήμα: Ημερομηνία: 1. Πού, κατά τη γνώμη σας, οφείλεται η έντονη παραγωγή φυσαλίδων, όταν στο συκώτι ή την πατάτα προστεθεί Η ; Ποιο είναι το αέριο που παράγεται; Αιτιολογήστε την α- πάντησή σας. 2. Αν προσθέσουμε στο σωλήνα που περιέχει το συκώτι ή την πατάτα κάποιο οξύ, τι περιμένετε να συμβεί; Αιτιολογήστε την απάντησή σας. 65

63 3. Εάν το συκώτι είναι βρασμένο και η πατάτα ψημένη, θα παρατηρηθεί παραγωγή φυσαλίδων; Αιτιολογήστε την απάντησή σας. 4. Θεωρείτε ότι στους σωλήνες στους οποίους γίνονται οι ενζυμικές αντιδράσεις μεταβάλεται η θερμοκρασία και αν ναι πώς; Αιτιολογείστε την απάντησή σας. 66

64 ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ BALL L. W., Edwardw J., Kings B. C., Macyw V.a. and Oliver J.M., It's your world, 1st ed. Science Press, Marrickville N. S. W. Australia (1976). Clarcke A. R. Booth R. P., Grigsby E. P., Haddow J. F. and Irvine S. J., Biology by Inquiry (Book 1), 5th ed. Heinemann Educational Books Ltd, London (1974). Comino C. G. and Ryan W. B., Working with Science, (Books 1, 2,3), John Wiley and Sons, Australasia Pty LtD, (1977). Didier P., Travaux Pratique de Biologie, Bordas, Paris (1994). Fitzpatrick L. F., Ivestigating Living Things, Holt, Rinehart and Winston Publishers, Ν. Y (1977). Κουμή 0., Καζολέα Γ., Μπομπέτσης Α. και Αναγνωστόπουλος Ε., Βιολογία - Εργαστηριακές Ασκήσεις Γ' Γυμνασίου, Φιλεκπαιδευτική Εταιρεία, Αθήνα (1992). Μητράκου. Κ. Α. Χατζοπούλου. Α. Κ. Εργαστηριακοί μέθοδοι και Ασκήσεις Βοτανικής. Montgomery R. J. and Elliot W. D., Investigations in Biology, D. C. Heath and Company, Lexington, Massachusetts, Toronto (1991). 0' Flanagan M. and Conelly G., Investigating Life Science, Holt, Rinehart and Winston Canada Limited (1980). Otto H. J., Towle Α., Otto D. W. and Madnick Ε. M., Biology Investigations, 5th ed. Holt, Rinehart and Winston Publishers, USA (1977). Riley D. P., Life Science - Groundwork in Biology, Hulton Educational Publications LtD, Gr. Britain (1981). Συντυχάκης Μ. και Φαλτσέτας Ν., Βιολογία και πείραμα, Αθήνα (1986). Τσέκος - Κουκόλη Ε., Εργαστηριακές Ασκήσεις Βοτανικής, Εκδοτικός Οίκος Α/φων Κυριακίδη. Θεσσαλονίκη

65 Με απόφαση της Ελληνικής Κυβέρνησης τα διδακτικά βιβλία του Δημοτικού, του Γυμνασίου και του Λυκείου τυπώνονται από τον Οργανισμό Εκδόσεως Διδακτικών Βιβλίων και διανέμονται δωρεάν στα Δημόσια Σχολεία. Τα βιβλία μπορεί να διατίθενται προς πώληση, όταν φέρουν βιβλιόσημο προς απόδειξη της γνησιότητάς τους. Κάθε αντίτυπο που διατίθεται προς πώληση και δε φέρει βιβλιόσημο θεωρείται κλεψίτυπο και ο παραβάτης διώκεται σύμφωνα με τις διατάξεις του άρθρου 7 του Νόμου 1129 της 15/21 Μαρτίου 1946 (ΦΕΚ1946,108, A}. Απαγορεύεται η αναπαραγωγή οποιουδήποτε τμήματος αυτού του βιβλίου, που καλύπτεται από δικαιώματα (copyright), ή η χρήση του σε οποιαδήποτε μορφή, χωρίς τη γραπτή άδεια του Παιδαγωγικού Ινστιτούτου. ΕΚΔΟΣΗ 2010 ΑΝΤΙΤΥΠΑ ΑΡ ΣΥΜΒΑΣΗΣ ΕΚΤΥΠΩΣΗ ΕΚΤΥΠΩΣΕΙΣ IRIS Α Ε Β Ε ΒΙΒΛΙΟΔΕΣΙΑ Γ ΚΟΥΚΙΑΣ & ΣΙΑ Ο Ε

ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΕΘΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΘΡΗΣΚΕΥΜΑΤΩΝ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ; ^ ^ : ν -» Μ. jsm. Γενικής Τΐα/δαας. Β' Τάξης Γενικού Λυκείου ΑΘΗΝΑ

ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΕΘΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΘΡΗΣΚΕΥΜΑΤΩΝ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ; ^ ^ : ν -» Μ. jsm. Γενικής Τΐα/δαας. Β' Τάξης Γενικού Λυκείου ΑΘΗΝΑ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΕΘΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΘΡΗΣΚΕΥΜΑΤΩΝ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ; ^ ^ : ν -» Μ 1 jsm Γ" ΐ Γενικής Τΐα/δαας Β' Τάξης Γενικού Λυκείου ΑΘΗΝΑ Οδηγός Εργαστηριακών Αοκήοεων Βιολογίας Β ΓΕΝΙΚΟΊ ASKBIOS ΟΜΑΔΑ

Διαβάστε περισσότερα

ΕΚΦΕ ΗΛΙΟΥΠΟΛΗΣ. Για το Γυμνάσιο

ΕΚΦΕ ΗΛΙΟΥΠΟΛΗΣ. Για το Γυμνάσιο ΕΚΦΕ ΗΛΙΟΥΠΟΛΗΣ Για το Γυμνάσιο Περιεχόμενα ασκήσεων Παρατήρηση των μικρών γραμμάτων εφημερίδας Παρατήρηση φυτικών κυττάρων του φλοιού του κρεμυδιού (Allium cepa των Lilliaceae) Παρατήρηση πυρήνων φυτικών

Διαβάστε περισσότερα

ΜΙΚΡΟΣΚΟΠΙΚΗ ΠΑΡΑΤΗΡΗΣΗ ΣΤΟΜΑΤΩΝ ΦΥΛΛΩΝ, ΚΑΤΑΦΡΑΚΤΙΚΩΝ ΚΥΤΤΑΡΩΝ ΚΑΙ ΧΛΩΡΟΠΛΑΣΤΩΝ

ΜΙΚΡΟΣΚΟΠΙΚΗ ΠΑΡΑΤΗΡΗΣΗ ΣΤΟΜΑΤΩΝ ΦΥΛΛΩΝ, ΚΑΤΑΦΡΑΚΤΙΚΩΝ ΚΥΤΤΑΡΩΝ ΚΑΙ ΧΛΩΡΟΠΛΑΣΤΩΝ ΜΙΚΡΟΣΚΟΠΙΚΗ ΠΑΡΑΤΗΡΗΣΗ ΣΤΟΜΑΤΩΝ ΦΥΛΛΩΝ, ΚΑΤΑΦΡΑΚΤΙΚΩΝ ΚΥΤΤΑΡΩΝ ΚΑΙ ΧΛΩΡΟΠΛΑΣΤΩΝ Σκοπός - Η παρατήρηση στοµάτων στην επιδερµίδα φύλλων διαφόρων φυτών και η διαπίστωση διαφορών σ' αυτά. - Η παρατήρηση καταφρακτικών

Διαβάστε περισσότερα

Προκριματικός διαγωνισμός για την 14 th EUSO 2016 στην Βιολογία. Μικροσκοπική παρατήρηση φυτικών κυττάρων Ανίχνευση αμύλου και πρωτεϊνών

Προκριματικός διαγωνισμός για την 14 th EUSO 2016 στην Βιολογία. Μικροσκοπική παρατήρηση φυτικών κυττάρων Ανίχνευση αμύλου και πρωτεϊνών Ε.Κ.Φ.Ε. ΑΙΓΑΛΕΩ Ε.Κ.Φ.Ε. ΑΓΙΩΝ ΑΝΑΡΓΥΡΩΝ Προκριματικός διαγωνισμός για την 14 th EUSO 2016 στην Βιολογία Ονοματεπώνυμα μελών ομάδας 1) 2) 3) Σχολείο: Σάββατο 5/12/2015 Διάρκεια: 45 λεπτά Μικροσκοπική

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΟ ΚΕΝΤΡΟ ΦΥΣΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ Ν. ΜΑΓΝΗΣΙΑΣ ( Ε.Κ.Φ.Ε ) ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ

ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΟ ΚΕΝΤΡΟ ΦΥΣΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ Ν. ΜΑΓΝΗΣΙΑΣ ( Ε.Κ.Φ.Ε ) ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΟ ΚΕΝΤΡΟ ΦΥΣΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ Ν. ΜΑΓΝΗΣΙΑΣ ( Ε.Κ.Φ.Ε ) ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ Θέμα: ΑΠΟΜΟΝΩΣΗ ΝΟΥΚΛΕΪΚΩΝ ΟΞΕΩΝ (DNA ΚΑΙ RNA AΠΟ ΦΥΤΙΚΑ ΚΥΤΤΑΡΑ) Μέσος χρόνος πειράματος: 45 λεπτά Α. ΑΝΑΛΩΣΙΜΑ Εργαλεία

Διαβάστε περισσότερα

Γενικοί και Ειδικοί Στόχοι

Γενικοί και Ειδικοί Στόχοι Ενότητα 2: Η οργάνωση της ζωής Γενικοί και Ειδικοί Στόχοι Κεφάλαιο 3: Η οργάνωση των οργανισμών Γενικοί Στόχοι: Φύλλα Εργασίας 3α Ανθρώπινος οργανισμός οργανικά συστήματα όργανα Α.1.18. Να διακρίνουν τα

Διαβάστε περισσότερα

Μεζούρες (λευκό καπάκι) Μαρκαδόρος

Μεζούρες (λευκό καπάκι) Μαρκαδόρος 1. Κυτταρική αναπνοή στο μύκητα Saccharomyces cerevisiae. 2. Παράγοντες που επηρεάζουν το ρυθμό της ανάπτυξης και της κυτταρικής αναπνοής του μύκητα. 3. Μικροσκοπική παρατήρηση του μύκητα και της αναπαραγωγής

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΟ ΚΕΝΤΡΟ ΦΥΣΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ Ν. ΜΑΓΝΗΣΙΑΣ ( Ε.Κ.Φ.Ε ) ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ

ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΟ ΚΕΝΤΡΟ ΦΥΣΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ Ν. ΜΑΓΝΗΣΙΑΣ ( Ε.Κ.Φ.Ε ) ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΟ ΚΕΝΤΡΟ ΦΥΣΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ Ν. ΜΑΓΝΗΣΙΑΣ ( Ε.Κ.Φ.Ε ) ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ Θέμα: ΑΝΙΧΝΕΥΣΗ ΛΙΠΩΝ, ΠΡΩΤΕΪΝΩΝ, ΣΑΚΧΑΡΩΝ ΚΑΙ ΑΜΥΛΟΥ ΣΕ ΤΡΟΦΙΜΑ (άσκηση 10 του εργαστηριακού οδηγού) Μέσος χρόνος πειράματος:

Διαβάστε περισσότερα

ΙΝΣΤΙΤΙ ΒΙΟΛΟΓΙΑ. γενικής ηαιεείας. Β'τόξης ενιαίου (ΙυΗείου ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΣ ΕΚΔΟΣΕΟΣ ΑΙΔΑΚΤΙΚΟΝ BIBA1QN ΑΘΗΝΑ

ΙΝΣΤΙΤΙ ΒΙΟΛΟΓΙΑ. γενικής ηαιεείας. Β'τόξης ενιαίου (ΙυΗείου ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΣ ΕΚΔΟΣΕΟΣ ΑΙΔΑΚΤΙΚΟΝ BIBA1QN ΑΘΗΝΑ ΓΕΙΟΕ ΑΙ ΚΑ ΙΝΣΤΙΤΙ ΒΙΟΛΟΓΙΑ γενικής ηαιεείας Β'τόξης ενιαίου (ΙυΗείου ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΣ ΕΚΔΟΣΕΟΣ ΑΙΔΑΚΤΙΚΟΝ BIBA1QN ΑΘΗΝΑ ΒΙΟΛΟΓΙΑ Γενικής Παιδείας Β' ΕΝΙΑΙΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΒΙΒΛΙΟ ΚΑΘΗΓΗΤΗ ΟΜΑΔΑ ΣΥΓΓΡΑΦΗΣ ΑΘΑΝΑΣΙΟΣ

Διαβάστε περισσότερα

ΕΚΦΕ ΗΛΙΟΥΠΟΛΗΣ. Για τη Β ΛΥΚΕΙΟΥ. Περιεχόμενα ασκήσεων ΑΝΙΧΝΕΥΣΗ ΠΡΩΤΕΪΝΩΝ στο συκώτι, στο γάλα κ.α τρόφιμα

ΕΚΦΕ ΗΛΙΟΥΠΟΛΗΣ. Για τη Β ΛΥΚΕΙΟΥ. Περιεχόμενα ασκήσεων ΑΝΙΧΝΕΥΣΗ ΠΡΩΤΕΪΝΩΝ στο συκώτι, στο γάλα κ.α τρόφιμα ΕΚΦΕ ΗΛΙΟΥΠΟΛΗΣ Για τη Β ΛΥΚΕΙΟΥ Περιεχόμενα ασκήσεων ΑΝΙΧΝΕΥΣΗ ΠΡΩΤΕΪΝΩΝ στο συκώτι, στο γάλα κα τρόφιμα ΜΕΤΟΥΣΙΩΣΗ της ΩΑΛΒΟΥΜΙΝΗΣ (πρωτεΐνης στο ασπράδι του αυγού) και της ΚΑΖΕΪΝΗΣ (πρωτεΐνης του γάλακτος)

Διαβάστε περισσότερα

Πληροφορίες για το μικροσκόπιο Προσοφθάλμιος φακός

Πληροφορίες για το μικροσκόπιο Προσοφθάλμιος φακός Πληροφορίες για το μικροσκόπιο Προσοφθάλμιος φακός Μεγέθυνση: τράπεζα Αντικειμενικοί φακοί Μεγέθυνση κοχλίες λάμπα φωτισμού Κόκκινος φακός: Κίτρινος φακός: Μπλε φακός: Οδηγίες χρήσης μικροσκοπίου 1.Κατεβάζουμε

Διαβάστε περισσότερα

Πανελλήνιος Μαθητικός Διαγωνισμός για την επιλογή στη 10η Ευρωπαϊκή Ολυμπιάδα Επιστημών - EUSO 2012 Σάββατο 21 Ιανουαρίου 2012 ΒΙΟΛΟΓΙΑ

Πανελλήνιος Μαθητικός Διαγωνισμός για την επιλογή στη 10η Ευρωπαϊκή Ολυμπιάδα Επιστημών - EUSO 2012 Σάββατο 21 Ιανουαρίου 2012 ΒΙΟΛΟΓΙΑ Πανελλήνιος Μαθητικός Διαγωνισμός για την επιλογή στη 10η Ευρωπαϊκή Ολυμπιάδα Επιστημών - EUSO 2012 Σάββατο 21 Ιανουαρίου 2012 ΒΙΟΛΟΓΙΑ Σχολείο: Ονοματεπώνυμα μαθητών: 1) 2). 3) 1 Προετοιμασία νωπού παρασκευάσματος

Διαβάστε περισσότερα

ΑΛΚΟΟΛΙΚΗ ΖΥΜΩΣΗ. Πειραματική διάταξη. Ζύμωση και Οινοποιεία. Β Λυκείου Κεφάλαιο 3 Ενότητα 3.4 Σελ. 110-111

ΑΛΚΟΟΛΙΚΗ ΖΥΜΩΣΗ. Πειραματική διάταξη. Ζύμωση και Οινοποιεία. Β Λυκείου Κεφάλαιο 3 Ενότητα 3.4 Σελ. 110-111 ΑΛΚΟΟΛΙΚΗ ΖΥΜΩΣΗ Πειραματική διάταξη Ζύμωση και Οινοποιεία Β Λυκείου Κεφάλαιο 3 Ενότητα 3.4 Σελ. 110-111 1 Εισαγωγή Η Αλκοολική Ζύμωση είναι ένα περίπλοκο φαινόμενο με πολλά ενδιάμεσα στάδια που μπορεί

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΟ ΚΕΝΤΡΟ ΦΥΣΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ Ν. ΜΑΓΝΗΣΙΑΣ ( Ε.Κ.Φ.Ε ) ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ

ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΟ ΚΕΝΤΡΟ ΦΥΣΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ Ν. ΜΑΓΝΗΣΙΑΣ ( Ε.Κ.Φ.Ε ) ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΟ ΚΕΝΤΡΟ ΦΥΣΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ Ν. ΜΑΓΝΗΣΙΑΣ ( Ε.Κ.Φ.Ε ) ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ Θέμα: ΜΕΤΟΥΣΙΩΣΗ ΠΡΩΤΕΪΝΩΝ (άσκηση 7 του εργαστηριακού οδηγού) Μέσος χρόνος πειράματος: 45 λεπτά Α. ΑΝΑΛΩΣΙΜΑ Εργαλεία

Διαβάστε περισσότερα

Εργαλεία & Υλικά Διαλύματα Χρωστικές

Εργαλεία & Υλικά Διαλύματα Χρωστικές Ενότητα Ροή γενετικής πληροφορίας Φύλλο εργασίας 2 Απομόνωση νουκλεϊκών οξέων από φυτικά κύτταρα Βιολογία Γ Γυμνασίου Ονοματεπώνυμο Τμήμα Ημερομηνία. Τα νουκλεϊκά οξέα, όπως και οι πρωτεΐνες, είναι μακρομοριακές

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΜΑΤΑ ΦΥΣΙΚΗΣ τοπικού διαγωνισµού EUSO 2013 ΦΥΛΛΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ

ΘΕΜΑΤΑ ΦΥΣΙΚΗΣ τοπικού διαγωνισµού EUSO 2013 ΦΥΛΛΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΕΚΦΕ ΒΟΙΩΤΙΑΣ ΘΕΜΑΤΑ ΦΥΣΙΚΗΣ τοπικού διαγωνισµού EUSO 2013 ΦΥΛΛΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ 1 2 3 Ονοµατεπώνυµο µαθητών Σχολείο ΟΡΓΑΝΑ Ένα τροφοδοτικό, δύο πολύµετρα, ένα κουτί αντιστάσεων, ένα λαµπάκι πυρακτώσεως, καλώδια

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΕΣ ΑΣΚΗΣΕΙΣ

ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΕΣ ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΓΕΝΙΚΗ ΒΙΟΛΟΓΙΑ & ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΚΥΤΤΑΡΟΥ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΕΣ ΑΣΚΗΣΕΙΣ Δρ. ΜΙΧΜΙΖΟΣ Δημήτριος Δρ. ΜΠΟΥΓΑ Μαρία Δρ. ΝΙΦΛΗ Αρτεμισία-Φοίβη ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΑΣΚΗΣΗ 1 η..... 3 ΧΡΗΣΗ ΜΙΚΡΟΣΚΟΠΙΟΥ & ΠΑΡΑΤΗΡΗΣΗ ΖΩΙΚΩΝ ΚΥΤΤΑΡΩΝ

Διαβάστε περισσότερα

Συνήθως ο διαλύτης βρίσκεται στη μεγαλύτερη αναλογία στο διάλυμα.

Συνήθως ο διαλύτης βρίσκεται στη μεγαλύτερη αναλογία στο διάλυμα. Οξέα Διάλυμα ονομάζεται κάθε ομογενές μείγμα. Το διάλυμα έχει την ίδια σύσταση και τις ίδιες ιδιότητες σε όλη του τη μάζα. Τα συστατικά του διαλύματος δεν μπορούν να διακριθούν ούτε με γυμνό μάτι, ούτε

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΗ ΑΣΚΗΣΗ ΧΗΜΕΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ Α ΛΥΚΕΙΟΥ. ΠΡΟΣΔΙΟΡΙΣΜΟΣ ph ΔΙΑΛΥΜΑΤΟΣ ΜΕ ΤΗ ΒΟΗΘΕΙΑ ΔΕΙΚΤΩΝ Ή ΠΕΧΑΜΕΤΡΙΚΟΥ ΧΑΡΤΙΟΥ

ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΗ ΑΣΚΗΣΗ ΧΗΜΕΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ Α ΛΥΚΕΙΟΥ. ΠΡΟΣΔΙΟΡΙΣΜΟΣ ph ΔΙΑΛΥΜΑΤΟΣ ΜΕ ΤΗ ΒΟΗΘΕΙΑ ΔΕΙΚΤΩΝ Ή ΠΕΧΑΜΕΤΡΙΚΟΥ ΧΑΡΤΙΟΥ ΜΙΝΟΠΕΤΡΟΣ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ ΦΥΣΙΚΟΣ - Ρ/Η ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ ΕΝΙΑΙΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΥΠΕΥΘΥΝΟΣ ΣΕΦΕ 2 ου ΕΝΙΑΙΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΠΕΡΑΜΑΤΟΣ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΗ ΑΣΚΗΣΗ ΧΗΜΕΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ Α ΛΥΚΕΙΟΥ ΠΡΟΣΔΙΟΡΙΣΜΟΣ ph ΔΙΑΛΥΜΑΤΟΣ ΜΕ ΤΗ ΒΟΗΘΕΙΑ

Διαβάστε περισσότερα

Τα µέρη του µικροσκοπίου

Τα µέρη του µικροσκοπίου Ε.Κ.Φ.Ε. Αργολίδας ΤΟ ΟΠΤΙΚΟ ΜΙΚΡΟΣΚΟΠΙΟ Περιγραφή Χρήση Το µικροσκόπιο είναι µια διάταξη φακών µε την οποία επιτυγχάνεται η µεγέθυνση διαφόρων αντικειµένων. Το οπτικό µικροσκόπιο είναι χρήσιµο όταν εξετάζουµε

Διαβάστε περισσότερα

Διάσπαση του ανθρακικού ασβεστίου με θέρμανση σε υψηλή θερμοκρασία προς οξείδιο του ασβεστίου και διοξείδιο του άνθρακα.

Διάσπαση του ανθρακικού ασβεστίου με θέρμανση σε υψηλή θερμοκρασία προς οξείδιο του ασβεστίου και διοξείδιο του άνθρακα. Σύντομη περιγραφή του πειράματος Διάσπαση του ανθρακικού ασβεστίου με θέρμανση σε υψηλή θερμοκρασία προς οξείδιο του ασβεστίου και διοξείδιο του άνθρακα. Διδακτικοί στόχοι του πειράματος Στο τέλος αυτού

Διαβάστε περισσότερα

ΤΑΧΥΤΗΤΑ ΔΙΑΛΥΣΗΣ ΣΤΕΡΕΗΣ ΟΥΣΙΑΣ ΣΤΟ ΝΕΡΟ ΦΥΛΛΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΗΣ ΑΣΚΗΣΗΣ

ΤΑΧΥΤΗΤΑ ΔΙΑΛΥΣΗΣ ΣΤΕΡΕΗΣ ΟΥΣΙΑΣ ΣΤΟ ΝΕΡΟ ΦΥΛΛΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΗΣ ΑΣΚΗΣΗΣ ΤΑΧΥΤΗΤΑ ΔΙΑΛΥΣΗΣ ΣΤΕΡΕΗΣ ΟΥΣΙΑΣ ΣΤΟ ΝΕΡΟ ΦΥΛΛΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΗΣ ΑΣΚΗΣΗΣ ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΚΑΙ ΣΤΟΧΟΙ Σε αυτή την εργαστηριακή άσκηση θα ορίσουμε την ταχύτητα διάλυσης μιας στερεής ουσίας στο νερό και θα

Διαβάστε περισσότερα

Παρασκευή σαπουνιού από ελαιόλαδο και υδροξείδιο του νατρίου.

Παρασκευή σαπουνιού από ελαιόλαδο και υδροξείδιο του νατρίου. Σύντομη περιγραφή του πειράματος Παρασκευή σαπουνιού από ελαιόλαδο και υδροξείδιο του νατρίου. Διδακτικοί στόχοι του πειράματος Στο τέλος αυτού του πειράματος θα πρέπει ο μαθητής: Να περιγράφει τον τρόπο

Διαβάστε περισσότερα

1. Παρατήρηση βρασμού του νερού μέσω των αισθητήρων.

1. Παρατήρηση βρασμού του νερού μέσω των αισθητήρων. Εισηγητές, οι συνεργάτες του ΕΚΦΕ : Γαβρίλης Ηλίας, Χημικός Βράκα Ελένη, Φυσικός Α. ΠΕΙΡΑΜΑΤΑ ΕΠΙΔΕΙΞΗΣ 1. Παρατήρηση βρασμού του νερού μέσω των αισθητήρων. 2. Σύσταση του ατμοσφαιρικού αέρα Σκοπός Να

Διαβάστε περισσότερα

Σύντομη περιγραφή του πειράματος

Σύντομη περιγραφή του πειράματος Σύντομη περιγραφή του πειράματος Παρασκευή διαλυμάτων ορισμένης περιεκτικότητας και συγκέντρωσης, καθώς επίσης και παρασκευή διαλυμάτων συγκεκριμένης συγκέντρωσης από διαλύματα μεγαλύτερης συγκέντρωσης

Διαβάστε περισσότερα

Εισαγωγή Θεωρητικό μέρος

Εισαγωγή Θεωρητικό μέρος 13 η ΟΛΥΜΠΙΑΔΑ ΦΥΣΙΚΩΝ ΠΙΣΤΗΜΩΝ ΚΦ ΧΑΛΑΝΔΡΙΟΥ & ΚΦ Ν. ΙΩΝΙΑΣ Τοπικός διαγωνισμός στη Βιολογία 13 Δεκεμβρίου 2014 Ονοματεπώνυμα μαθητών ομάδας Ονομασία σχολείου 1. 2. 3. ισαγωγή Θεωρητικό μέρος Τα σπέρματα

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΟΣ ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΟΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑ. 25 Ιανουαρίου 2014 ΛΥΚΕΙΟ:... ΟΜΑΔΑ ΜΑΘΗΤΩΝ: 2... 3... ΜΟΝΑΔΕΣ:

ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΟΣ ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΟΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑ. 25 Ιανουαρίου 2014 ΛΥΚΕΙΟ:... ΟΜΑΔΑ ΜΑΘΗΤΩΝ: 2... 3... ΜΟΝΑΔΕΣ: ΒΙΟΛΟΓΙΑ 25 Ιανουαρίου 2014 ΛΥΚΕΙΟ:..... ΟΜΑΔΑ ΜΑΘΗΤΩΝ: 1.. 2..... 3..... ΜΟΝΑΔΕΣ: ΜΕΡΟΣ Α Κυτταρική ανάπτυξη και διάχυση ΘΕΩΡΗΤΙΚΟ ΥΠΟΒΑΘΡΟ Διάχυση: Με τον όρο διάχυση, γενικά, χαρακτηρίζουμε την τάση

Διαβάστε περισσότερα

ΓΕΛ ΠΑΡΑΒΟΛΑΣ ΣΧΟΛΙΚΟ ΕΤΟΣ 2013-2014

ΓΕΛ ΠΑΡΑΒΟΛΑΣ ΣΧΟΛΙΚΟ ΕΤΟΣ 2013-2014 ΓΕΛ ΠΑΡΑΒΟΛΑΣ ΣΧΟΛΙΚΟ ΕΤΟΣ 2013-2014 Ερευνητική εργασία: Β2 λυκείου ΘΕΜΑ: ''Η Χημεία είναι χρώματα, αρώματα και γεύσεις'' Ομάδα Δ: Μαριάμ Χριστογιάννη Μαρία Χριστοπούλου Χριστίνα Σταμάτη Βάσω Σιρμιντζέλη

Διαβάστε περισσότερα

Ε.Κ.Φ.Ε ΑΓΙΩΝ ΑΝΑΡΓΥΡΩΝ

Ε.Κ.Φ.Ε ΑΓΙΩΝ ΑΝΑΡΓΥΡΩΝ 2015 2016 Ε.Κ.Φ.Ε ΑΓΙΩΝ ΑΝΑΡΓΥΡΩΝ ΦΥΛΛΑ ΕΡΓΑΣΙΑΣ Αρχή του Le Chatelier Όταν μεταβάλλουμε ένα από τους συντελεστές ισορροπίας (συγκέντρωση, πίεση, θερμοκρασία) η θέση της ισορροπίας μετατοπίζεται προς εκείνη

Διαβάστε περισσότερα

Ανίχνευση Λιπών Πρωτεϊνών Αμύλου στα τρόφιμα

Ανίχνευση Λιπών Πρωτεϊνών Αμύλου στα τρόφιμα Ανίχνευση Λιπών Πρωτεϊνών Αμύλου στα τρόφιμα Τρόφιμα με λιπίδια Τρόφιμα με πρωτεΐνες Τρόφιμα με υδατάνθρακες Α Γυμνασίου Κεφάλαιο 2 Ενότητα 2.4 Σελ. 45-47 1 Εισαγωγή Πρωτεΐνες Η ονομασία πρωτεΐνες προέρχεται

Διαβάστε περισσότερα

Α 2 2.1 39-40 Γ 1 1.1 19 Ε.Κ.Φ.Ε.

Α 2 2.1 39-40 Γ 1 1.1 19 Ε.Κ.Φ.Ε. Ανίχνευση αμύλου Φυτό γερανιού Πατάτες Α Γυμνασίου Κεφάλαιο 2 Ενότητα 2.1 Σελ. 39-40 Γ Γυμνασίου Κεφάλαιο 1 Ενότητα 1.1 Σελ. 19 Αμυλόκοκκοι πατάτας 1 Εισαγωγή Η φωτοσύνθεση είναι μια λειτουργία των φυτικών

Διαβάστε περισσότερα

Εισαγωγή στο Εργαστήριο

Εισαγωγή στο Εργαστήριο Εισαγωγή στο Εργαστήριο ΒΑΣΙΚΟΙ ΚΑΝΟΝΕΣ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΗΣ ΑΣΦΑΛΕΙΑΣ Οι κανόνες εργαστηριακής άσκησης αποβλέπουν στη σωστή λειτουργία του εργαστηρίου και κυρίως εξασφαλίζουν την ασφάλεια των εργαζομένων σε

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΗ ΑΣΚΗΣΗ: ΠΑΡΑΣΚΕΥΗ ΣΑΠΟΥΝΙΟΥ. Η εργαστηριακή αυτή άσκηση πραγματοποιήθηκε στο ΕΚΦΕ Ιωαννίνων

ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΗ ΑΣΚΗΣΗ: ΠΑΡΑΣΚΕΥΗ ΣΑΠΟΥΝΙΟΥ. Η εργαστηριακή αυτή άσκηση πραγματοποιήθηκε στο ΕΚΦΕ Ιωαννίνων ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΗ ΑΣΚΗΣΗ: ΠΑΡΑΣΚΕΥΗ ΣΑΠΟΥΝΙΟΥ Η εργαστηριακή αυτή άσκηση πραγματοποιήθηκε στο ΕΚΦΕ Ιωαννίνων 1/3/2013 και 6/3/2013 Μάντζιου Μαρία χημικός ΣΤΟΧΟΙ Στο τέλος του πειράματος αυτού θα πρέπει να μπορείς:

Διαβάστε περισσότερα

FeCl 3(aq) + 6NH 4 SCN (aq) (NH 4 ) 3 [Fe(SCN) 6 ] (aq) +3NH 4 Cl (aq) (1) ή FeCl 4

FeCl 3(aq) + 6NH 4 SCN (aq) (NH 4 ) 3 [Fe(SCN) 6 ] (aq) +3NH 4 Cl (aq) (1) ή FeCl 4 ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΤΜΗΜΑ ΧΗΜΕΙΑΣ ΤΟΜΕΑΣ ΓΕΝΙΚΗΣ ΚΑΙ ΑΝΟΡΓΑΝΗΣ ΧΗΜΕΙΑΣ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΕΣ ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΤΟΥ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ «ΧΗΜΕΙΑ» για τους ΦΟΙΤΗΤΕΣ του ΤΜΗΜΑΤΟΣ ΦΥΣΙΚΗΣ Οι διδάσκοντες Αικατερίνη

Διαβάστε περισσότερα

ΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΑ ΒΑΚΤΗΡΙΩΝ - ΜΙΚΡΟΣΚΟΠΙΚΗ ΠΑΡΑΤΗΡΗΣΗ ΞΗΡΟΥ ΠΑΡΑΣΚΕΥΑΣΜΑΤΟΣ ΒΑΚΤΗΡΙΩΝ

ΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΑ ΒΑΚΤΗΡΙΩΝ - ΜΙΚΡΟΣΚΟΠΙΚΗ ΠΑΡΑΤΗΡΗΣΗ ΞΗΡΟΥ ΠΑΡΑΣΚΕΥΑΣΜΑΤΟΣ ΒΑΚΤΗΡΙΩΝ ΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΑ ΒΑΚΤΗΡΙΩΝ - ΜΙΚΡΟΣΚΟΠΙΚΗ ΠΑΡΑΤΗΡΗΣΗ ΞΗΡΟΥ ΠΑΡΑΣΚΕΥΑΣΜΑΤΟΣ ΒΑΚΤΗΡΙΩΝ Α. ΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΑ ΒΑΚΤΗΡΙΩΝ Σκοπός Η κατανόηση του τρόπου αναπαραγωγής των βακτηρίων και της σηµασίας τους για την καθηµερινή

Διαβάστε περισσότερα

ΥΔΡΟΛΥΣΗ ΑΜΥΛΟΥ ΑΠΟ ΒΑΚΤΗΡΙΑΚΗ ΑΜΥΛΑΣΗ ΚΑΙ ΥΓΡΟ ΑΠΟΡΡΥΠΑΝΤΙΚΟ

ΥΔΡΟΛΥΣΗ ΑΜΥΛΟΥ ΑΠΟ ΒΑΚΤΗΡΙΑΚΗ ΑΜΥΛΑΣΗ ΚΑΙ ΥΓΡΟ ΑΠΟΡΡΥΠΑΝΤΙΚΟ !Unexpected End of Formula l ΥΔΡΟΛΥΣΗ ΑΜΥΛΟΥ ΑΠΟ ΒΑΚΤΗΡΙΑΚΗ ΑΜΥΛΑΣΗ ΚΑΙ ΥΓΡΟ ΑΠΟΡΡΥΠΑΝΤΙΚΟ ΠΕΙΡΑΜΑΤΙΚΟ ΜΕΡΟΣ Γκέκας Γιώργος Δημητριάδου Άννα Τζελέπη Λαμπρινή ΠΕΙΡΑΜΑΤΙΚΟ ΜΕΡΟΣ Πειράµατα Επιδείξεως Πείραμα

Διαβάστε περισσότερα

Μήπως κάποια από τα προϊόντα που αγοράζουμε είναι νοθευμένα;

Μήπως κάποια από τα προϊόντα που αγοράζουμε είναι νοθευμένα; Μήπως κάποια από τα προϊόντα που αγοράζουμε είναι νοθευμένα; Nα εργαστείτε ατομικά 1. Με ποια μέθοδο διαχωρισμού των μειγμάτων στα συστατικά τους μπορείτε να πάρετε: α) ένα ευδιάλυτο άλας από το διάλυμά

Διαβάστε περισσότερα

Φύλλο Εργασίας. Αξιοποίηση μικροοργανισμών στην παραγωγή τροφίμων

Φύλλο Εργασίας. Αξιοποίηση μικροοργανισμών στην παραγωγή τροφίμων European Union Science Olympiad - EUSO 2012 10η Ευρωπαϊκή Ολυμπιάδα Επιστημών- EUSO 2012 Τοπικός Διαγωνισμός Νομού Μαγνησίας 26-11-2011 ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΟ ΚΕΝΤΡΟ ΦΥΣΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΕΚΦΕ ΜΑΓΝΗΣΙΑΣ Σχολείο: Ονομ/νυμα:

Διαβάστε περισσότερα

ΑΣΚΗΣΗ 2. ΜΕΘΟΔΟΙ ΔΙΑΧΩΡΙΣΜΟΥ Α. Θεωρητικό μέρος 1. Χρήση των μεταβολών των φάσεων στην ανάλυση Η μελέτη της χημικής ανάλυσης αρχίζει με μια από τις

ΑΣΚΗΣΗ 2. ΜΕΘΟΔΟΙ ΔΙΑΧΩΡΙΣΜΟΥ Α. Θεωρητικό μέρος 1. Χρήση των μεταβολών των φάσεων στην ανάλυση Η μελέτη της χημικής ανάλυσης αρχίζει με μια από τις ΑΣΚΗΣΗ 2. ΜΕΘΟΔΟΙ ΔΙΑΧΩΡΙΣΜΟΥ Α. Θεωρητικό μέρος 1. Χρήση των μεταβολών των φάσεων στην ανάλυση Η μελέτη της χημικής ανάλυσης αρχίζει με μια από τις παλιότερες παρατηρήσεις : Οι ουσίες λειώνουν και βράζουν

Διαβάστε περισσότερα

Α. Ίσως έχεις παρατηρήσει ότι το λεμόνι, το ξίδι, τα πορτοκάλια έχουν χαρακτηριστική γεύση. Ποια πιστεύεις ότι είναι αυτή;

Α. Ίσως έχεις παρατηρήσει ότι το λεμόνι, το ξίδι, τα πορτοκάλια έχουν χαρακτηριστική γεύση. Ποια πιστεύεις ότι είναι αυτή; ΟΞΕΑ ΒΑΣΕΙΣ ΚΑΙ PH ΣΤΟ ΕΙΚΟΝΙΚΟ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΤΟΥ ΛΟΓΙΣΜΙΚΟΥ «Ο ΘΑΥΜΑΣΤΟΣ ΚΟΣΜΟΣ ΤΗΣ ΧΗΜΕΙΑΣ ΓΙΑ ΤΟ ΓΥΜΝΑΣΙΟ» 1 Ο ΦΥΛΛΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΟΞΙΝΟΣ ΧΑΡΑΚΤΗΡΑΣ- ΒΑΣΙΚΟΣ ΧΑΡΑΚΤΗΡΑΣ 1.1 ΣΤΟΧΟΙ 1. Να διαπιστώσουν οι μαθητές

Διαβάστε περισσότερα

ΕΚΦΕ ΑΜΠΕΛΟΚΗΠΩΝ ΟΜΟΝΟΙΑΣ ΗΛΙΟΥΠΟΛΗΣ

ΕΚΦΕ ΑΜΠΕΛΟΚΗΠΩΝ ΟΜΟΝΟΙΑΣ ΗΛΙΟΥΠΟΛΗΣ ΕΚΦΕ ΑΜΠΕΛΟΚΗΠΩΝ ΟΜΟΝΟΙΑΣ ΗΛΙΟΥΠΟΛΗΣ ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΟΛΥΜΠΙΑΔΑ ΦΥΣΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ 2014 ΠΡΟΚΑΤΑΡΚΤΙΚΟΣ ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΟΣ ΣΤΗ ΧΗΜΕΙΑ Αριθμός ομάδας: Ονόματα διαγωνιζομένων: Στοιχεία Διαγωνιζόμενων 1) 2) 3) Σχολείο: Όνομα

Διαβάστε περισσότερα

1. Ταυτοποίηση μιας άγνωστης χημικής ένωσης

1. Ταυτοποίηση μιας άγνωστης χημικής ένωσης Σκοπός 1. Ταυτοποίηση μιας άγνωστης χημικής ένωσης Σκοπός αυτής της εργαστηριακής άσκησης είναι να μάθετε να δίνετε έμφαση στη σημασία της παρατήρησης κατά την εκτέλεση ενός πειράματος. Παρατήρηση, γενικά,

Διαβάστε περισσότερα

ΜΕΤΑΦΟΡΑ ΟΥΣΙΩΝ ΣΤΑ ΦΥΤΑ

ΜΕΤΑΦΟΡΑ ΟΥΣΙΩΝ ΣΤΑ ΦΥΤΑ ΜΕΤΑΦΟΡΑ ΟΥΣΙΩΝ ΣΤΑ ΦΥΤΑ Στόχοι - Να αναγνωρίζετε τα όργανα µε τα οποία τα φυτά µεταφέρουν το νερό από τις ρίζες στα υπόλοιπα µέρη του φυτού.. - Να διαπιστώσετε την άνοδο του νερού και των διαλυµένων ουσιών

Διαβάστε περισσότερα

Μικροοργανισμοί και συνθήκες αποστείρωσης

Μικροοργανισμοί και συνθήκες αποστείρωσης Εργαοιηριακήβ άσκηση Μικροοργανισμοί και συνθήκες αποστείρωσης Σιόχοί ίου πειράμαιοε Το πείραμα αυτό στοχεύει να σε φέρει σε επαφή με την εργαστηριακή μέθοδο μικροβιακών καλλιεργειών. Επίσης θα διαπιστώσεις

Διαβάστε περισσότερα

Εύρεση ph διαλυμάτων με χρήση δεικτών, πεχαμετρικού χάρτου, πεχαμέτρου και αισθητήρα ph Multilog, (όπου υπάρχει)

Εύρεση ph διαλυμάτων με χρήση δεικτών, πεχαμετρικού χάρτου, πεχαμέτρου και αισθητήρα ph Multilog, (όπου υπάρχει) 1 Εργαστηριακή Διδασκαλία των Φυσικών εργασιών στα Γενικά Λύκεια Περίοδος 2006 2007 Χημεία Α Λυκείου Ενδεικτική προσέγγιση της εργαστηριακή δραστηριότητας : Εύρεση ph διαλυμάτων με χρήση δεικτών, πεχαμετρικού

Διαβάστε περισσότερα

Καθηγητής : ΓΕΩΡΓΙΟΣ ΔΑΝΙΗΛ ΠΛΑΪΝΑΚΗΣ. Χημεία. Εργαστηριακή άσκηση ΑΣΠΡΟΠΥΡΓΟΣ

Καθηγητής : ΓΕΩΡΓΙΟΣ ΔΑΝΙΗΛ ΠΛΑΪΝΑΚΗΣ. Χημεία. Εργαστηριακή άσκηση ΑΣΠΡΟΠΥΡΓΟΣ ΑΕΝ / ΑΣΠΡΟΠΥΡΓΟΥ ΣΧΟΛΗ ΜΗΧΑΝΙΚΩΝ Καθηγητής : ΓΕΩΡΓΙΟΣ ΔΑΝΙΗΛ ΠΛΑΪΝΑΚΗΣ Χημεία Εργαστηριακή άσκηση ΑΣΠΡΟΠΥΡΓΟΣ 2 ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΗ ΑΣΚΗΣΗ ΦΥΛΛΟ ΕΡΓΟΥ 1 ΤΙΤΛΟΣ ΑΣΚΗΣΗΣ Προσδιορισμός περιεκτικότητας άγνωστου

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΩ ΑΠΟ ΟΛΑ Η ΑΣΦΑΛΕΙΑ ΣΤΟ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ!

ΠΑΝΩ ΑΠΟ ΟΛΑ Η ΑΣΦΑΛΕΙΑ ΣΤΟ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ! ΠΑΝΩ ΑΠΟ ΟΛΑ Η ΑΣΦΑΛΕΙΑ ΣΤΟ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ! 1 Καλό το Εργαστήριο και πολύτιμο, αλλά πολυτιμότερη η υγεία και η ασφάλεια των μαθητών και η δική μας. Για να πάνε λοιπόν όλα καλά, ας έχουμε υπόψη μας τα εξής:

Διαβάστε περισσότερα

23 Ιανουαρίου 2016 ΛΥΚΕΙΟ:... ΟΜΑΔΑ ΜΑΘΗΤΩΝ: 2... 3... ΜΟΝΑΔΕΣ:

23 Ιανουαρίου 2016 ΛΥΚΕΙΟ:... ΟΜΑΔΑ ΜΑΘΗΤΩΝ: 2... 3... ΜΟΝΑΔΕΣ: ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΟΣ ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΟΣ ΒΟΡΕΙΑΣ ΕΛΛΑΔΑΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑ 23 Ιανουαρίου 2016 ΛΥΚΕΙΟ:..... ΟΜΑΔΑ ΜΑΘΗΤΩΝ: 1.. 2..... 3..... ΜΟΝΑΔΕΣ: Η ΔΙΑΣΩΣΗ ΤΩΝ ΠΙΘΗΚΩΝ Η ΙΣΤΟΡΙΑ: Βρισκόμαστε στα μέσα μιας παγκόσμιας οικονομικής

Διαβάστε περισσότερα

Επιχάλκωση μεταλλικού αντικειμένου και συγκεκριμένα ενός μικρού ελάσματος αλουμινίου με τη μέθοδο της γαλβανοπλαστικής επιμετάλλωσης.

Επιχάλκωση μεταλλικού αντικειμένου και συγκεκριμένα ενός μικρού ελάσματος αλουμινίου με τη μέθοδο της γαλβανοπλαστικής επιμετάλλωσης. Σύντομη περιγραφή του πειράματος Επιχάλκωση μεταλλικού αντικειμένου και συγκεκριμένα ενός μικρού ελάσματος αλουμινίου με τη μέθοδο της γαλβανοπλαστικής επιμετάλλωσης. Διδακτικοί στόχοι του πειράματος Στο

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΓΑΣΗΡΙΑΚΟ ΟΔΗΓΟ ΑΝΑΛΤΗ ΣΡΟΥΙΜΩΝ

ΕΡΓΑΣΗΡΙΑΚΟ ΟΔΗΓΟ ΑΝΑΛΤΗ ΣΡΟΥΙΜΩΝ ΕΡΓΑΣΗΡΙΑΚΟ ΟΔΗΓΟ ΑΝΑΛΤΗ ΣΡΟΥΙΜΩΝ Ο εργαστηριακός οδηγός γράφτηκε στα πλαίσια του πιλοτικού προγράμματος Αγωγής Τγείας με θέμα: ΔΙΑΣΡΟΥΗ ΑΠΟ ΣΗΝ ΤΝΗΘΕΙΑ ΣΗ ΤΝΕΙΔΗΗ που αναπτύχθηκε το σχολικό έτος 1998-99

Διαβάστε περισσότερα

4. Πόσο οξικό οξύ περιέχει το ξίδι;

4. Πόσο οξικό οξύ περιέχει το ξίδι; 4. Πόσο οξικό οξύ περιέχει το ξίδι; Σκοπός Σκοπός αυτού του πειράματος είναι να προσδιορίσετε την ποσότητα (γραμμομοριακή συγκέντρωση) του οξικού οξέος που υπάρχει σε ένα λευκό ξίδι μέσω ογκομέτρησης με

Διαβάστε περισσότερα

Απομόνωση DNA. από φυτικούς οργανισμούς! Επιμέλεια ppt: Γιούλα Πάλλα 1

Απομόνωση DNA. από φυτικούς οργανισμούς! Επιμέλεια ppt: Γιούλα Πάλλα 1 Απομόνωση DNA από φυτικούς οργανισμούς! Επιμέλεια ppt: Γιούλα Πάλλα 1 Υλικά: 1-2 φράουλες ή ένα ανάλογο κομμάτι από άλλο φυτικό οργανισμό. 2 κουταλάκια διάλυμα εκχύλισης DNA (Για την παρασκευή 500 ml διαλύματος

Διαβάστε περισσότερα

Ερ. Γιακουμάκης, Γ. Καπελώνης, Μπ. Καρακώστας Χημικοί

Ερ. Γιακουμάκης, Γ. Καπελώνης, Μπ. Καρακώστας Χημικοί Ερ. Γιακουμάκης, Γ. Καπελώνης, Μπ. Καρακώστας Χημικοί ΕΚΦΕ Δ Δ/ΝΣΗΣ ΔΕΥΤ/ΘΜΙΑΣ ΕΚΠ/ΣΗΣ ΑΘΗΝΑΣ Αθήνα Ιανουάριος 2006 ΟΞΙΝΟΣ ΧΑΡΑΚΤΗΡΑΣ ΚΑΡΒΟΞΥΛΙΚΩΝ ΟΞΕΩΝ 1 Όξινος χαρακτήρας καρβοξυλικών οξέων ΣΚΟΠΟΣ: Να

Διαβάστε περισσότερα

Όνομα και Επώνυμο:.. Όνομα Πατέρα: Όνομα Μητέρας: Δημοτικό Σχολείο: Τάξη/Τμήμα:.

Όνομα και Επώνυμο:.. Όνομα Πατέρα: Όνομα Μητέρας: Δημοτικό Σχολείο: Τάξη/Τμήμα:. Ημερομηνία:. Όνομα και Επώνυμο:.. Όνομα Πατέρα: Όνομα Μητέρας: Δημοτικό Σχολείο: Τάξη/Τμήμα:. Θέμα 1ο Δύο μαθητές βυθίζουν για λίγο το χέρι τους στο νερό των δοχείων Α και Β, ο ένας στο Α και ο άλλος στο

Διαβάστε περισσότερα

Μάθημα: ΧΗΜΕΙΑ. Εργαστηριακή άσκηση: Ο Ξ Ε Ι Δ Ω Σ Η Α Ι Θ Α Ν Ο Λ Η Σ ΦΥΛΛΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΜΑΘΗΤΗ ΤΑΞΗ B' ΛΥΚΕΙΟΥ. Ον/νυμο: Τμήμα: Ημ/νια:

Μάθημα: ΧΗΜΕΙΑ. Εργαστηριακή άσκηση: Ο Ξ Ε Ι Δ Ω Σ Η Α Ι Θ Α Ν Ο Λ Η Σ ΦΥΛΛΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΜΑΘΗΤΗ ΤΑΞΗ B' ΛΥΚΕΙΟΥ. Ον/νυμο: Τμήμα: Ημ/νια: ΦΥΛΛΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΜΑΘΗΤΗ Ον/νυμο: Τμήμα: Ημ/νια: ΤΑΞΗ B' ΛΥΚΕΙΟΥ Μάθημα: ΧΗΜΕΙΑ Εργαστηριακή άσκηση: Ο Ξ Ε Ι Δ Ω Σ Η Α Ι Θ Α Ν Ο Λ Η Σ Θωμάς Kρεμιώτης 1 από 6 ΑΠΑΡΑΙΤΗΤΑ ΟΡΓΑΝΑ ΚΑΙ ΧΗΜΙΚΕΣ ΟΥΣΙΕΣ α/α ΟΡΓΑΝΑ

Διαβάστε περισσότερα

Μεταφορά ουσιών στα φυτά

Μεταφορά ουσιών στα φυτά Μεταφορά ουσιών στα φυτά Αγωγός ιστός Α Γυμνασίου Κεφάλαιο 3 Ενότητα 3.1 Σελ. 60-61 Χύλωμα & Φλοίωμα 1 Εισαγωγή Το έλασμα του φύλλου αποτελείται από την επάνω και την κάτω επιδερμίδα και το μεσόφυλλο που

Διαβάστε περισσότερα

Σκουπιδομαζέματα-επιστημοσκορπίσματα

Σκουπιδομαζέματα-επιστημοσκορπίσματα Στη στήλη Σκουπιδομαζέματα επιστημοσκορπίσματα παρουσιάζονται απλά πειράματα και κατασκευές που μπορούν να πραγματοποιηθούν με καθημερινά υλικά και μπορούν να ενταχθούν, κατά την κρίση του διδάσκοντα,

Διαβάστε περισσότερα

ΟΙ ΕΠΙΠΤΩΣΕΙΣ ΤΗΣ ΟΞΙΝΗΣ ΒΡΟΧΗΣ ΣΤΟ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ

ΟΙ ΕΠΙΠΤΩΣΕΙΣ ΤΗΣ ΟΞΙΝΗΣ ΒΡΟΧΗΣ ΣΤΟ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ !Unexpected End of Formula l ΟΙ ΕΠΙΠΤΩΣΕΙΣ ΤΗΣ ΟΞΙΝΗΣ ΒΡΟΧΗΣ ΣΤΟ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ ΠΕΙΡΑΜΑΤΙΚΟ ΜΕΡΟΣ Παραδεισανός Αδάμ 1. Σκοπός του πειράµατος Η ανάπτυξη δεξιοτήτων στην εκτέλεση εργαστηριακών ασκήσεων χημείας

Διαβάστε περισσότερα

omm Β' ΤΑΞΗ ^ΝΙΑΙΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗ! ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΕΘΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΘΡΗΣΚΕΥΜΑΤΩΝ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ

omm Β' ΤΑΞΗ ^ΝΙΑΙΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗ! ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΕΘΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΘΡΗΣΚΕΥΜΑΤΩΝ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ / ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΕΘΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΘΡΗΣΚΕΥΜΑΤΩΝ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ A Β' ΤΑΞΗ ^ΝΙΑΙΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ν HP- omm ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗ! ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΣ ΕΚΔΟΣΕΩΣ ΔΙΔΑΚΤΙΚΩΝ ΒΙΒΛΙΩΝ ΑΘΗΝΑ Εργαστηριακός οδηγός ασκήσεων Βιολογίας

Διαβάστε περισσότερα

ΛΑΝΙΤΕΙΟ ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΣΧΟΛΙΚΗ ΧΡΟΝΙΑ: 2014 2015 ΓΡΑΠΤΕΣ ΑΠΟΛΥΤΗΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΙΟΥΝΙΟΥ 2015 ΜΑΘΗΜΑ XHMEIAΣ Γ ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ ΟΝΟΜΑΤΕΠΩΝΥΜΟ: ΤΜΗΜΑ:. ΑΡ:...

ΛΑΝΙΤΕΙΟ ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΣΧΟΛΙΚΗ ΧΡΟΝΙΑ: 2014 2015 ΓΡΑΠΤΕΣ ΑΠΟΛΥΤΗΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΙΟΥΝΙΟΥ 2015 ΜΑΘΗΜΑ XHMEIAΣ Γ ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ ΟΝΟΜΑΤΕΠΩΝΥΜΟ: ΤΜΗΜΑ:. ΑΡ:... ΛΑΝΙΤΕΙΟ ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΣΧΟΛΙΚΗ ΧΡΟΝΙΑ: 2014 2015 ΓΡΑΠΤΕΣ ΑΠΟΛΥΤΗΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΙΟΥΝΙΟΥ 2015 ΜΑΘΗΜΑ XHMEIAΣ Γ ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ : 05 /06 /15 ΔΙΑΡΚΕΙΑ : Χημεία Βιολογία 2 ώρες ΟΝΟΜΑΤΕΠΩΝΥΜΟ: ΤΜΗΜΑ:. ΑΡ:...

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΣΔΙΟΡΙΣΜΟΣ ΟΞΥΤΗΤΑΣ ΣΕ ΚΡΑΣΙ (ΛΕΥΚΟ)

ΠΡΟΣΔΙΟΡΙΣΜΟΣ ΟΞΥΤΗΤΑΣ ΣΕ ΚΡΑΣΙ (ΛΕΥΚΟ) ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΑ ΕΝΩΣΗ ΥΠΕΥΘΥΝΩΝ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΩΝ ΚΕΝΤΡΩΝ ΦΥΣΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ - «ΠΑΝΕΚΦE» email:panekfe@yahoo.gr www.ekfe.gr ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΟΣ ΙΑΓΩΝΙΣΜΟΣ ΕΥΡΩΠΑΪΚΗΣ ΟΛΥΜΠΙΑ ΑΣ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ - EUSO 2010 ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΜΑΘΗΤΩΝ ΣΤΗ

Διαβάστε περισσότερα

Μg + 2 HCL MgCl 2 +H 2

Μg + 2 HCL MgCl 2 +H 2 Εργαστηριακή άσκηση 3: Επεξήγηση πειραμάτων: αντίδραση/παρατήρηση: Μέταλλο + νερό Υδροξείδιο του μετάλλου + υδρογόνο Νa + H 2 0 NaOH + ½ H 2 To Na (Νάτριο) είναι αργυρόχρωμο μέταλλο, μαλακό, κόβεται με

Διαβάστε περισσότερα

Δραστηριότητα 2: Το αλμυρό νερό

Δραστηριότητα 2: Το αλμυρό νερό Παγκόσμιο πείραμα για το Διεθνές Έτος Χημείας Δραστηριότητα 2: Το αλμυρό νερό Το μεγαλύτερο ποσοστό του νερού στον πλανήτη, για την ακρίβεια το 95% είναι αλμυρό νερό, δηλ. περιέχει άλατα. Σε αυτή τη δραστηριότητα

Διαβάστε περισσότερα

Βιοχημεία - Αρχές Βιοτεχνολογίας Εργαστηριακές ασκήσεις

Βιοχημεία - Αρχές Βιοτεχνολογίας Εργαστηριακές ασκήσεις Βιοχημεία - Αρχές Βιοτεχνολογίας Εργαστηριακές ασκήσεις Γεώργιος Παπαδόπουλος, Καθηγητής Τμ. Τεχνολόγων Γεωπόνων Τ.Ε. Άρτα, 2015 Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό υπόκειται σε άδειες χρήσης Creative

Διαβάστε περισσότερα

ΕΥΡΩΠΑΙΚΗ ΟΛΥΜΠΙΑΔΑ ΦΥΣΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ 2013 ΠΡΟΚΑΤΑΡΚΤΙΚΟΣ ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΟΣ ΣΤΗ ΧΗΜΕΙΑ. Στοιχεία Διαγωνιζόμενων

ΕΥΡΩΠΑΙΚΗ ΟΛΥΜΠΙΑΔΑ ΦΥΣΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ 2013 ΠΡΟΚΑΤΑΡΚΤΙΚΟΣ ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΟΣ ΣΤΗ ΧΗΜΕΙΑ. Στοιχεία Διαγωνιζόμενων ΕΥΡΩΠΑΙΚΗ ΟΛΥΜΠΙΑΔΑ ΦΥΣΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ 2013 ΠΡΟΚΑΤΑΡΚΤΙΚΟΣ ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΟΣ ΣΤΗ ΧΗΜΕΙΑ Αριθμός ομάδας: Ονόματα Διαγωνιζόμενων: Στοιχεία Διαγωνιζόμενων 1) 2) 3) Σχολείο: Όνομα Υπεύθυνου Καθηγητή: ΤΙΤΛΟΣ ΑΣΚΗΣΗΣ:

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΕΣ ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΧΗΜΕΙΑΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ

ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΕΣ ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΧΗΜΕΙΑΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Εργαστηριακό Κέντρο Φυσικών Επιστηµών Aγίων Αναργύρων Υπεύθυνος Εργ. Κέντρου : Χαρακόπουλος Καλλίνικος Επιµέλεια Παρουσίαση : Καραγιάννης Πέτρος ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΕΣ ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΧΗΜΕΙΑΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΓΑΣΙΑ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ 3.1 ΕΝΕΡΓΕΙΑ ΚΑΙ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΙ

ΕΡΓΑΣΙΑ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ 3.1 ΕΝΕΡΓΕΙΑ ΚΑΙ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΙ ΕΡΓΑΣΙΑ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ 3.1 ΕΝΕΡΓΕΙΑ ΚΑΙ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΙ Οι οργανισμοί εξασφαλίζουν ενέργεια, για τις διάφορες λειτουργίες τους, διασπώντας θρεπτικές ουσίες που περιέχονται στην τροφή τους. Όμως οι φωτοσυνθετικοί

Διαβάστε περισσότερα

Εκπαιδευτική δράση για μαθητές Γυμνασίου

Εκπαιδευτική δράση για μαθητές Γυμνασίου Εκπαιδευτική δράση για μαθητές Γυμνασίου Την Κυριακή 10 Μαΐου 2015 πραγματοποιήθηκε με επιτυχία και με τη συμμετοχή 22 μαθητικών ομάδων Γυμνασίων του νομού Θεσσαλονίκης, η δράση "" που οργανώθηκε για δεύτερη

Διαβάστε περισσότερα

Δύο εναλλακτικές εργαστηριακές ασκήσεις Χημείας της Α Λυκείου ή πώς να κάνουμε τη ζωή μας πιο εύκολη στο εργαστήριο

Δύο εναλλακτικές εργαστηριακές ασκήσεις Χημείας της Α Λυκείου ή πώς να κάνουμε τη ζωή μας πιο εύκολη στο εργαστήριο Δύο εναλλακτικές εργαστηριακές ασκήσεις Χημείας της Α Λυκείου ή πώς να κάνουμε τη ζωή μας πιο εύκολη στο εργαστήριο Αναστασία Γκιγκούδη Η διδακτική αξία της εργαστηριακής άσκησης στα μαθήματα Φυσικών Επιστημών

Διαβάστε περισσότερα

ΕΝΩΣΗ ΚΥΠΡΙΩΝ ΦΥΣΙΚΩΝ - 6 Η ΠΑΓΚΥΠΡΙΑ ΟΛΥΜΠΙΑΔΑ ΦΥΣΙΚΗΣ Β ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ

ΕΝΩΣΗ ΚΥΠΡΙΩΝ ΦΥΣΙΚΩΝ - 6 Η ΠΑΓΚΥΠΡΙΑ ΟΛΥΜΠΙΑΔΑ ΦΥΣΙΚΗΣ Β ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ ΕΝΩΣΗ ΚΥΠΡΙΩΝ ΦΥΣΙΚΩΝ 6 Η ΠΑΓΚΥΠΡΙΑ ΟΛΥΜΠΙΑΔΑ ΦΥΣΙΚΗΣ Β ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ Κυριακή, 16 Μαΐου 2010 Ώρα : 10:00-12:30 Προτεινόμενες λύσεις ΘΕΜΑ 1 0 (12 μονάδες) Για τη μέτρηση της πυκνότητας ομοιογενούς πέτρας (στερεού

Διαβάστε περισσότερα

ΤΜΗΜΑ ΤΕΧΝΟΛΟΓΩΝ ΓΕΩΠΟΝΩΝ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑΣ ΦΥΤΩΝ. Ανίχνευση αμύλου σε φυτικούς ιστούς με διάλυμα ιωδίου. ΔΗΜΟΥ ΔΗΜΗΤΡΑ Δρ.

ΤΜΗΜΑ ΤΕΧΝΟΛΟΓΩΝ ΓΕΩΠΟΝΩΝ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑΣ ΦΥΤΩΝ. Ανίχνευση αμύλου σε φυτικούς ιστούς με διάλυμα ιωδίου. ΔΗΜΟΥ ΔΗΜΗΤΡΑ Δρ. ΤΜΗΜΑ ΤΕΧΝΟΛΟΓΩΝ ΓΕΩΠΟΝΩΝ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑΣ ΦΥΤΩΝ Ανίχνευση αμύλου σε φυτικούς ιστούς με διάλυμα ιωδίου ΔΗΜΟΥ ΔΗΜΗΤΡΑ Δρ. Γεωπόνος Ανίχνευση αμύλου σε φυτικούς ιστούς με διάλυμα ιωδίου Γενικά Το άμυλο

Διαβάστε περισσότερα

ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΕΘΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΘΡΗΣΚΕΥΜΑΤΩΝ * ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ. :Π;:.;ίν ' 1«1S ' : O.G_A.B. - ΑΘΗΝΑ

ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΕΘΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΘΡΗΣΚΕΥΜΑΤΩΝ * ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ. :Π;:.;ίν ' 1«1S ' : O.G_A.B. - ΑΘΗΝΑ :Π;:.;ίν ' ί 'ί ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΕΘΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΘΡΗΣΚΕΥΜΑΤΩΝ * ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ 1«1S ' : Β m Γ 1 O.G_A.B. - ΑΘΗΝΑ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΕΘΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΘΡΗΣΚΕΥΜΑΤΩΝ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ Β Ι Ο Λ Ο Γ Ι Α

Διαβάστε περισσότερα

Υλικά που χρειαζόμαστε

Υλικά που χρειαζόμαστε Θέρμανση νερού σε ηλιακό συλλέκτη και κατασκευή ενός ηλιακού θερμοσίφωνα Η Ελλάδα έχει περίπου το 1/4 των ηλιακών θερμοσιφώνων από τις χώρες της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Αυτό το διαπιστώνουμε εύκολα αν κοιτάξουμε

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΟ ΚΕΝΤΡΟ ΦΥΣΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ Ν. ΜΑΓΝΗΣΙΑΣ ( Ε.Κ.Φ.Ε ) ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ

ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΟ ΚΕΝΤΡΟ ΦΥΣΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ Ν. ΜΑΓΝΗΣΙΑΣ ( Ε.Κ.Φ.Ε ) ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΟ ΚΕΝΤΡΟ ΦΥΣΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ Ν. ΜΑΓΝΗΣΙΑΣ ( Ε.Κ.Φ.Ε ) ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ Θέμα: ΠΑΡΑΤΗΡΗΣΗ ΑΝΘΟΥΣ Μέσος χρόνος πειράματος: 45 λεπτά Α. ΑΝΑΛΩΣΙΜΑ Εργαλεία Υλικά Διαλύματα - Χρωστικές Μεγεθυντικός

Διαβάστε περισσότερα

ΚΠΕ ΠΕΡΤΟΥΛΙΟΥ-ΤΡΙΚΚΑΙΩΝ

ΚΠΕ ΠΕΡΤΟΥΛΙΟΥ-ΤΡΙΚΚΑΙΩΝ ΚΠΕ ΠΕΡΤΟΥΛΙΟΥ-ΤΡΙΚΚΑΙΩΝ Σαπούνι Θεωρητικό μέρος Το σαπούνι είναι ένα ουδέτερο μίγμα (άλας) λιπαρών οξέων, κυρίως του παλμιτικού, του στεατικού και του ελαϊκού με νάτριο ή κάλιο (βάσεις). Το άλας αυτό

Διαβάστε περισσότερα

1. ΜΕΤΡΗΣΗ ΤΟΥ ΟΓΚΟΥ ΥΓΡΩΝ

1. ΜΕΤΡΗΣΗ ΤΟΥ ΟΓΚΟΥ ΥΓΡΩΝ 1. ΜΕΤΡΗΣΗ ΤΟΥ ΟΓΚΟΥ ΥΓΡΩΝ Τα όργανα που χρησιμοποιούνται συνήθως για τη μέτρηση του όγκου των υγρών είναι: 1) το σιφώνιο 2) η προχοΐδα 3) η ογκομετρική φιάλη 4) ο ογκομετρικός κύλινδρος 5) η κωνική φιάλη

Διαβάστε περισσότερα

2. ΟΙ ΒΑΣΕΙΣ. Επιμέλεια παρουσίασης Παναγιώτης Αθανασόπουλος Δρ - Χημικός

2. ΟΙ ΒΑΣΕΙΣ. Επιμέλεια παρουσίασης Παναγιώτης Αθανασόπουλος Δρ - Χημικός 2. ΟΙ ΒΑΣΕΙΣ Επιμέλεια παρουσίασης Παναγιώτης Αθανασόπουλος Δρ - Χημικός Σκοπός του μαθήματος: Να διαπιστώνουμε το βασικό χαρακτήρα σε προϊόντα καθημερινής χρήσης Να ορίζουμε τις βάσεις κατά τον Arrhenius

Διαβάστε περισσότερα

Γυμνάσιο Aγίου Αθανασίου Σχολική χρονιά: 2012-2013 Μάθημα: Χημεία Όνομα μαθητή/τριας: Ημερομηνία:

Γυμνάσιο Aγίου Αθανασίου Σχολική χρονιά: 2012-2013 Μάθημα: Χημεία Όνομα μαθητή/τριας: Ημερομηνία: Γυμνάσιο Aγίου Αθανασίου Σχολική χρονιά: 2012-2013 Μάθημα: Χημεία Τάξη Β Όνομα μαθητή/τριας: Ημερομηνία: 1) Να γράψετε τι ονομάζεται μείγμα; 2) Να γράψετε τι ονομάζεται ετερογενές μείγμα; 3) Να γράψετε

Διαβάστε περισσότερα

ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΑΓΙΑΣ ΦΥΛΑΞΕΩΣ ΣΧΟΛΙΚΗ ΧΡΟΝΙΑ: 2012-2013 ΓΡΑΠΤΕΣ ΠΡΟΑΓΩΓΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΙΟΥΝΙΟΥ ΣΤΗ ΧΗΜΕΙΑ ΤΑΞΗ :Β ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ : 07/06/13 ΒΑΘΜΟΣ:...

ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΑΓΙΑΣ ΦΥΛΑΞΕΩΣ ΣΧΟΛΙΚΗ ΧΡΟΝΙΑ: 2012-2013 ΓΡΑΠΤΕΣ ΠΡΟΑΓΩΓΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΙΟΥΝΙΟΥ ΣΤΗ ΧΗΜΕΙΑ ΤΑΞΗ :Β ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ : 07/06/13 ΒΑΘΜΟΣ:... ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΑΓΙΑΣ ΦΥΛΑΞΕΩΣ ΣΧΟΛΙΚΗ ΧΡΟΝΙΑ: 2012-2013 ΓΡΑΠΤΕΣ ΠΡΟΑΓΩΓΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΙΟΥΝΙΟΥ ΣΤΗ ΧΗΜΕΙΑ ΤΑΞΗ :Β ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ : 07/06/13 ΒΑΘΜΟΣ:... ΟΝΟΜΑΤΕΠΩΝΥΜΟ :...ΤΜΗΜΑ :...Αρ:... Βαθμολογία εξεταστικού δοκιμίου

Διαβάστε περισσότερα

Τι χρειάζεσαι: Ένα πλαστικό μπουκάλι (ή ένα στενόμακρο ποτήρι), ένα μολύβι, ένα κομμάτι μονόκλωνο καλώδιο ή σύρμα, νερό, οινόπνευμα, λάδι, αλάτι.

Τι χρειάζεσαι: Ένα πλαστικό μπουκάλι (ή ένα στενόμακρο ποτήρι), ένα μολύβι, ένα κομμάτι μονόκλωνο καλώδιο ή σύρμα, νερό, οινόπνευμα, λάδι, αλάτι. ΑΝΩΣΗ Πείραμα 1: Το αυγό που κολυμπάει. Τι χρειάζεσαι: ένα βρασμένο αυγό, ένα πλατύ ποτήρι ή ένα πλαστικό μπουκάλι, ένα μαχαίρι, νερό, αλάτι, ένα κουταλάκι. Τι θα κάνεις: Αν δεν είναι εύκολο να έχεις ένα

Διαβάστε περισσότερα

ΤΟ ΜΙΚΡΟΣΚΟΠΙΟ. Εισαγωγή

ΤΟ ΜΙΚΡΟΣΚΟΠΙΟ. Εισαγωγή ΤΟ ΜΙΚΡΟΣΚΟΠΙΟ Εισαγωγή Το μικροσκόπιο είναιτο σημαντικότερο όργανο των μικροβιολογικών εργαστηρίων. Χρησιμοποιείταιγια την οπτικήπαρατήρησημικροοργανισμώνκαι κυτάρων που λόγω του μεγέθουςτουςδεν είναιδιακριτά

Διαβάστε περισσότερα

Ε Ρ Γ Α Σ Τ Η Ρ Ι Α Κ Ε Σ Α Σ Κ Η Σ Ε Ι Σ Χ Η Μ Ε Ι Α Σ

Ε Ρ Γ Α Σ Τ Η Ρ Ι Α Κ Ε Σ Α Σ Κ Η Σ Ε Ι Σ Χ Η Μ Ε Ι Α Σ ΕΘΝΙΚΟ ΜΕΤΣΟΒΙΟ ΠΟΛΥΤΕΧΝΕΙΟ ΣΧΟΛΗ ΜΗΧΑΝΙΚΩΝ ΜΕΤΑΛΛΕΙΩΝ - ΜΕΤΑΛΛΟΥΡΓΩΝ ΤΟΜΕΑΣ ΜΕΤΑΛΛΟΥΡΓΙΑΣ ΚΑΙ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ ΥΛΙΚΩΝ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΜΕΤΑΛΛΟΥΡΓΙΑΣ Ε Ρ Γ Α Σ Τ Η Ρ Ι Α Κ Ε Σ Α Σ Κ Η Σ Ε Ι Σ Χ Η Μ Ε Ι Α Σ Πάνιας

Διαβάστε περισσότερα

ΤΙΤΛΟΔΟΤΗΣΗ ΟΞΕΩΝ ΚΑΙ ΒΑΣΕΩΝ

ΤΙΤΛΟΔΟΤΗΣΗ ΟΞΕΩΝ ΚΑΙ ΒΑΣΕΩΝ ΤΙΤΛΟΔΟΤΗΣΗ ΟΞΕΩΝ ΚΑΙ ΒΑΣΕΩΝ Σκοπός Εργαστηριακής Άσκησης Η εξοικείωση με τις τεχνικές τιτλοδότησης και η κατανόηση των ογκομετρικών μεθόδων ανάλυσης. Θεωρητικό Μέρος Πάρα πολύ συχνά προκύπτει η ανάγκη

Διαβάστε περισσότερα

Όνομα και Επώνυμο: Όνομα Πατέρα: Όνομα Μητέρας: Δημοτικό Σχολείο: Τάξη/Τμήμα:

Όνομα και Επώνυμο: Όνομα Πατέρα: Όνομα Μητέρας: Δημοτικό Σχολείο: Τάξη/Τμήμα: Πανεπιστήμιο Αθηνών, α φάση Στ τάξη Ημερομηνία:. Όνομα και Επώνυμο: Όνομα Πατέρα: Όνομα Μητέρας: Δημοτικό Σχολείο: Τάξη/Τμήμα: Θέμα 1ο Ένας μαθητής χρησιμοποιεί το ποδήλατό του για να μετακινείται γρήγορα,

Διαβάστε περισσότερα

Ερευνώ και Ανακαλύπτω - Φυσικά Δημοτικού Απαιτούμενος εξοπλισμός και υλικά Τάξη Ε

Ερευνώ και Ανακαλύπτω - Φυσικά Δημοτικού Απαιτούμενος εξοπλισμός και υλικά Τάξη Ε Τάξη Ε βελόνες πλεξίματος αλουμινόφυλλο αλάτι βεντούζα αμμωνία αλεύρι βραστήρας απορρυπαντικό βάμμα ιωδίου γκαζάκι ασβέστης ζάχαρη γυαλί άχρωμη ζελατίνα κόκκινο λάχανο ελατήριο βαζελίνη ζυγός σύγκρισης

Διαβάστε περισσότερα

Δραστηριότητα 4: Ο ηλιακός αποστακτήρας

Δραστηριότητα 4: Ο ηλιακός αποστακτήρας Παγκόσμιο πείραμα για το Διεθνές Έτος Χημείας Δραστηριότητα 4: Ο ηλιακός αποστακτήρας Σε αυτή τη δραστηριότητα οι μαθητές φτιάχνουν έναν «ηλιακό αποστακτήρα» και πειραματίζονται με την αποτελεσματικότητα

Διαβάστε περισσότερα

24ο Μάθημα ΑΤΜΟΣΦΑΙΡΙΚΗ ΠΙΕΣΗ

24ο Μάθημα ΑΤΜΟΣΦΑΙΡΙΚΗ ΠΙΕΣΗ 24ο Μάθημα ΑΤΜΟΣΦΑΙΡΙΚΗ ΠΙΕΣΗ Ο αέρας, όπως και κάθε αέριο, ασκεί δυνάμεις, ασκεί πιέσεις Μέχρι τώρα διαπιστώσαμε ότι πιέσεις μπορεί να ασκηθούν στην επιφάνεια στερεών και υγρών σώματων. Τι συμβαίνει στην

Διαβάστε περισσότερα

ΜΙΑ ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΠΕΡΙΟΔΟΣ ΤΗ ΒΔΟΜΑΔΑ ΔΙΔΑΚΤΕΑ ΥΛΗ ΣΤΟΧΟΙ ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΕΣ ΠΡΩΤΗ ΕΝΟΤΗΤΑ

ΜΙΑ ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΠΕΡΙΟΔΟΣ ΤΗ ΒΔΟΜΑΔΑ ΔΙΔΑΚΤΕΑ ΥΛΗ ΣΤΟΧΟΙ ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΕΣ ΠΡΩΤΗ ΕΝΟΤΗΤΑ ΑΝΑΛΥΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΧΗΜΕΙΑΣ Γ ΤΑΞΗ ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΓΡΑΦΕΙΑ ΕΠΙΘΕΩΡΗΤΩΝ ΜΕΣΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΛΕΥΚΩΣΙΑ ΣΧΟΛΙΚΗ ΧΡΟΝΙΑ 2007-2008 ΜΙΑ ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΠΕΡΙΟΔΟΣ ΤΗ ΒΔΟΜΑΔΑ ΔΙΔΑΚΤΕΑ ΥΛΗ ΣΤΟΧΟΙ

Διαβάστε περισσότερα

Τάξεις Μάθημα Εκτιμώμενος χρόνος διδασκαλίας

Τάξεις Μάθημα Εκτιμώμενος χρόνος διδασκαλίας Τάξεις Δ, Ε, ΣΤ Μάθημα Αγωγή Υγείας και Φυσικές Επιστήμες (π.χ. Μελέτη Περιβάλλοντος, Φυσική, Γεωγραφία, κ.α. ) Εκτιμώμενος χρόνος διδασκαλίας 50 λεπτά Ενότητα 1.2. Η ενότητα Χρήσιμοι Μικροοργανισμοί,

Διαβάστε περισσότερα

ΕΝΩΣΗ ΚΥΠΡΙΩΝ ΦΥΣΙΚΩΝ

ΕΝΩΣΗ ΚΥΠΡΙΩΝ ΦΥΣΙΚΩΝ 1η ΠΑΓΚΥΠΡΙΑ ΟΛΥΜΠΙΑΔΑ ΕΠΙΣΤΗΜΗΣ ΣΤ ΤΑΞΗΣ ΔΗΜΟΤΙΚΟΥ Κυριακή, 10 Ιουνίου, 2012 Ώρα: 10:30-11:30 Λύσεις ΘΕΜΑ 1 ο : Ο τρόπος διάδοσης της θερμότητας στα στερεά σώματα ονομάζεται: Α. Ζέστη Β. Θερμοκρασία Γ.

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΜΑ: «Εργαστηριακές δραστηριότητες μαθημάτων Φυσικών Επιστημών στα Γυμνάσια, Γενικά Λύκεια και ΕΠΑ.Λ. για το σχολικό έτος 2011-2012.

ΘΕΜΑ: «Εργαστηριακές δραστηριότητες μαθημάτων Φυσικών Επιστημών στα Γυμνάσια, Γενικά Λύκεια και ΕΠΑ.Λ. για το σχολικό έτος 2011-2012. ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΔΙΑ ΒΙΟΥ ΜΑΘΗΣΗΣ ΚΑΙ ΘΡΗΣΚΕΥΜΑΤΩΝ ----- ΕΝΙΑΙΟΣ ΔΙΟΙΚΗΤΙΚΟΣ ΤΟΜΕΑΣ Π/ΘΜΙΑΣ ΚΑΙ Δ/ΘΜΙΑΣ ΕΚΠ/ΣΗΣ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΣΥΜΒΟΥΛΕΥΤΙΚΟΥ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΟΥ ΠΡΟΣΑΝΑΤΟΛΙΣΜΟΥ ΚΑΙ ΠΡΟΣ: ΕΚΠ/ΚΩΝ

Διαβάστε περισσότερα

Όξινη μορφή Ουδέτερη μορφή αλκαλική μορφή ή zwitterion

Όξινη μορφή Ουδέτερη μορφή αλκαλική μορφή ή zwitterion 11 Απομόνωση της καζεΐνης από το γάλα και ιδιότητές της Στόχος της άσκησης: Κατανόηση της χημικής σύστασης των πρωτεϊνών. Η εξοικείωση με τις ηλεκτρικές ιδιότητες των πρωτεϊνών και την επίδραση οξέων και

Διαβάστε περισσότερα

Χηµεία και οδοντόκρεµες* * Βασισµένο στη πειραµατική δραστηριότητα #47, Brushing up on chemistry, Journal of. Περιγραφή της άσκησης.

Χηµεία και οδοντόκρεµες* * Βασισµένο στη πειραµατική δραστηριότητα #47, Brushing up on chemistry, Journal of. Περιγραφή της άσκησης. Για τους µαθητές Χηµεία και οδοντόκρεµες* * Βασισµένο στη πειραµατική δραστηριότητα #47, Brushing up on chemistry, Journal of Chemical Education, 2002, 79, 1168A-1168B. Περιγραφή της άσκησης ουλεύοντας

Διαβάστε περισσότερα

Πείραμα σύνθεσης ακετυλοσαλικυλικού οξέος με μικροκλίμακα

Πείραμα σύνθεσης ακετυλοσαλικυλικού οξέος με μικροκλίμακα Πείραμα σύνθεσης ακετυλοσαλικυλικού οξέος με μικροκλίμακα Εισαγωγή Το ακετυλοσαλικυλικό οξύ είναι ένα εξαιρετικό φάρμακο. Χρησιμοποιείται ευρέως ως αναλγητικό (κατευναστικό πόνου) και αντιπυρετικό. Επίσης

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΠΤΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ 10-0133.indb 55 25/2/2013 3:34:10

ΠΕΠΤΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ 10-0133.indb 55 25/2/2013 3:34:10 ΠΕΠΤΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ 10-0133.indb 55 25/2/2013 3:34:10 56 ΦΕ1: ΙΣΟΡΡΟΠΗΜΕΝΗ ΔΙΑΤΡΟΦΗ Η τροφή είναι απαραίτητη για όλους μας. Πρέπει όμως να προσέχουμε τι τρώμε! Παρατήρησε τις εικόνες. Ποιο παιδί τρώει υγιεινά

Διαβάστε περισσότερα

Οι βάσεις 65. Εκπαιδευτικός Οργανισμός δ. τσιάρας & σια ε.ε.

Οι βάσεις 65. Εκπαιδευτικός Οργανισμός δ. τσιάρας & σια ε.ε. Οι βάσεις 65 1. Στον παρακάτω πίνακα δίνονται διάφορα διαλύματα ή γαλακτώματα και οι αντίστοιχες τιμές ph. Να τα διατάξετε από το περισσότερο όξινο προς το πλέον βασικό. Διάλυμα / γαλάκτωμα ph 1. διάλυμα

Διαβάστε περισσότερα

Ανάλυση της επίδοσης μαθητών βιολογίας με θέμα ερώτηση πειραματικής μελέτης για την ολυμπιάδα φυσικών επιστημών Ευρωπαϊκής Ένωσης (EUSO)

Ανάλυση της επίδοσης μαθητών βιολογίας με θέμα ερώτηση πειραματικής μελέτης για την ολυμπιάδα φυσικών επιστημών Ευρωπαϊκής Ένωσης (EUSO) Ανάλυση της επίδοσης μαθητών βιολογίας με θέμα ερώτηση πειραματικής μελέτης για την ολυμπιάδα φυσικών επιστημών Ευρωπαϊκής Ένωσης (EUSO) Φάνης Κωνσταντίνος Φυλακτίδης Μάριος Ινστ. Νευρολογίας & Γενετικής

Διαβάστε περισσότερα

Κανόνες Ασφάλειας και Υγείας στα Εργαστήρια

Κανόνες Ασφάλειας και Υγείας στα Εργαστήρια Κανόνες Ασφάλειας και Υγείας στα Εργαστήρια Εργαστήριο Μηχανικής και Υλικών Σχολή Μηχανικής και Εφαρμοσμένων Επιστημών Πανεπιστήμιο Frederick Τμήμα: Έχω διαβάσει και αντιλαμβάνομαι τους κανόνες ασφάλειας

Διαβάστε περισσότερα