Φασματοσκοπία εκπομπής ακτίνων-χ

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "Φασματοσκοπία εκπομπής ακτίνων-χ"

Transcript

1 Άσκηση 9 Φασματοσκοπία εκπομπής ακτίνων-χ Cu Kα 7x10 4 6x10 4 Ένταση φωτονίων 5x10 4 4x10 4 3x10 4 2x10 4 1x10 4 Ti Kα # 2 Ti Kβ 0 # 1 Cu Kβ # 5 # 4 # Ενέργεια φωτονίου (kev) # 6 Δ. Φ. Αναγνωστόπουλος Τμήμα Μηχανικών Επιστήμης Υλικών Πανεπιστήμιο Ιωαννίνων Ιωάννινα 2013

2 Άσκηση 9 ii

3 Πίνακας περιεχομένων Φασματοσκοπία εκπομπής ακτίνων-χ 1. Φασματοσκοπία εκπομπής ακτίνων-χ Ιονίζουσα ακτινοβολία Φθορισμός ακτίνων-χ Μικροανάλυση ακτίνων-χ με τη χρήση ηλεκτρονίων Σωματιδιακά επαγόμενη εκπομπή ακτίνων-χ Πιθανότητα ιονισμού Μηχανισμοί αποδιέγερσης εσωτερικά ιονισμένων ατόμων Φωτονικές αποδιεγέρσεις Ενέργεια φωτονικών μεταβάσεων Φασματοσκοπικές διατάξεις Φασματοσκόπιο ενεργειακού διασκεδασμού Η εργαστηριακή διάταξη Λυχνία ακτίνων-χ Ανιχνευτής φωτονίων Μετρήσεις στο εργαστήριο Φάσμα εκπομπής κατά τον ιονισμό με ενεργητικά φωτόνια Φάσμα εκπομπής κατά τον ιονισμό με ενεργητικά ηλεκτρόνια Ερωτήσεις Βιβλιογραφία Παραρτήματα Ενέργειες φωτονικών μεταβάσεων Ακτινοβολία πεδήσεως Βάθος διείσδυσης ηλεκτρονίων Απορρόφηση φωτονίων ακτίνων-χ στην ατμόσφαιρα iii

4 Άσκηση 9 iv

5 Φασματοσκοπία εκπομπής ακτίνων-χ 1. Φασματοσκοπία εκπομπής ακτίνων-χ Η φασματοσκοπία εκπομπής ακτίνων-χ αποτελεί πειραματική αναλυτική τεχνική, η οποία επιτρέπει την στοιχειακή ανάλυση δείγματος, τόσο ποιοτική όσο και ποσοτική. Βασίζεται στην ακτινοβόληση του δείγματος με ιονίζουσα ακτινοβολία υψηλής ενέργειας. Η πρωτογενής αυτή ακτινοβολία μπορεί να είναι φωτόνια ακτίνων-χ, φωτόνια ακτίνων-γ, ηλεκτρόνια, πρωτόνια, φορτισμένα σωμάτια. Ο βομβαρδισμός του δείγματος με ενεργητικά σωμάτια (ενέργειες της τάξης των kev ή και μεγαλύτερες) έχει ως αποτέλεσμα τον ιονισμό εσωτερικών τροχιακών των ατόμων. Ακολούθως, τα ιονισμένα άτομα αποδιεγείρονται εκπέμποντας φωτόνια χαρακτηριστικής ενέργειας, για κάθε άτομο του περιοδικού πίνακα. Οι ενέργειες των εκπεμπόμενων από το δείγμα φωτονίων αποτελούν δακτυλικό αποτύπωμα του ατόμου που τα εκπέμπει (σχήμα 1). Ιονίζουσα ακτινοβολία Χαρακτηριστική ακτινοβολία Χαρακτηριστική ακτινοβολία Δείγμα Σχήμα 1. Βομβαρδισμός του δείγματος με ιονίζουσα ακτινοβολία. Τα άτομα του δείγματος ιονίζονται σε εσωτερικά τροχιακά και στη συνέχεια αποδιεγείρονται εκπέμποντας χαρακτηριστική, για κάθε άτομο του περιοδικού πίνακα, ακτινοβολία ακτίνων-χ. Μέτρηση της ενέργειας και της έντασης των φωτονίων, επιτρέπει την ποιοτική και ποσοτική στοιχειακή ανάλυση του δείγματος. Η ενέργεια των εκπεμπόμενων χαρακτηριστικών φωτονίων και η αντίστοιχη έντασή τους (φωτόνια/sec) καταγράφεται με τη βοήθεια κατάλληλης πειραματικής διάταξης, το φασματοσκόπιο. Το αποτέλεσμα της μέτρησης είναι το φάσμα εκπομπής ακτίνων-χ, το οποίο απεικονίζει την κατανομή της έντασης των μετρούμενων φωτονίων σαν συνάρτηση της ενέργειάς των. Τυπικά φάσματα εκπομπής ακτίνων-χ φαίνονται στα σχήματα 2 και 3. Ανάλυση του φάσματος εκπομπής επιτρέπει τόσο την ποιοτική ανάλυση (σχήμα 2), όσο και την ποσοτική ανάλυση (σχήμα 3)

6 Ta Lβ 4x10 4 Mn Kα Zn Kα Ένταση φωτονίων (φωτ/sec) 3x10 4 2x10 4 1x10 4 Si Mo Lα Ag Lα K Kα K Kβ Ti Kα Ti Kβ Mn Kβ Ta Lα Zn Kβ Ενέργεια φωτονίων (kev) Σχήμα 2. Φάσμα εκπομπής ακτίνων-χ στην ενεργειακή περιοχή 1-10 kev, κατά τον βομβαρδισμό δείγματος με φωτόνια ενέργειας 17.4 kev. Από τις ενεργειακές θέσεις των φασματικών γραμμών (οριζόντιος άξονας) γίνεται ταυτοποίηση των στοιχείων του υλικού. Από τις εντάσεις των γραμμών (κάθετος άξονας) προκύπτει η ποσοτική σύσταση. Η ονοματολογία Κα, Κβ, Lα και Lβ για τις μεταβάσεις αναλύεται στην παράγραφο 1.3. Cu Kα 7x10 4 Ένταση φωτονίων (φωτ/sec) 6x10 4 5x10 4 4x10 4 3x10 4 2x10 4 1x10 4 Ti Kα # 2 Ti Kβ 0 # 1 Cu Kβ # 5 # 4 # Ενέργεια φωτονίου (kev) # 6 Σχήμα 3. Φάσμα εκπομπής χαρακτηριστικών ακτίνων-χ από κράματα Cu-Ti. Η κατά βάρος συγκέντρωση του Cu αυξάνει από το δείγμα #1 προς το δείγμα #6. Το δείγμα #6 είναι καθαρός Cu. Οι φασματικές γραμμές στα 8.0 και 8.9 kev αντιστοιχούν σε χαρακτηριστικές ενέργειες από άτομα Cu, ενώ οι φασματικές γραμμές στα 4.5 και 4.9 kev αντιστοιχούν σε χαρακτηριστικές ενέργειες από άτομα Ti. Παρατηρούμε αύξηση της έντασης των φωτονίων του Cu και αντίστοιχη μείωση της έντασης των φωτονίων του Ti από το δείγμα #1 προς το δείγμα #6. Στο δείγμα #6 παρατηρούμε μόνο φωτόνια που προέρχονται από άτομα Cu. Οι εντάσεις των μετρούμενων φωτονίων συνδέονται με την κατά βάρος συγκέντρωση των στοιχείων του δείγματος. Η ονοματολογία Κα και Κβ για τις μεταβάσεις αναλύεται στην παράγραφο 1.3. Άσκηση 9-2 -

7 Φασματοσκοπία εκπομπής ακτίνων-χ Η φασματοσκοπία εκπομπής ακτίνων-χ είναι πολυστοιχειακή τεχνική χαρακτηρισμού, μηκαταστροφική, φιλική προς το περιβάλλον, γρήγορη, με υψηλή ακρίβεια και επαναληψιμότητα. Δυνητικά, όλα τα στοιχεία του περιοδικού πίνακα, από το βηρύλλιο (Ζ=3) και πάνω, μπορούν να προσδιορισθούν ποιοτικά και ποσοτικά. Τα δείγματα μπορεί να είναι στερεά, όπως γυαλιά, κεραμικά, μέταλλα, πετρώματα, γαιάνθρακες, πλαστικά, τρόφιμα ή φάρμακα. Επίσης, μπορεί να είναι υγρά, όπως πετρέλαιο, έλαια, βαφές, διαλύματα. Λόγω της απλών και μη χρονοβόρων απαιτήσεων προετοιμασίας των δοκιμίων, η φασματοσκοπία εκπομπής ακτίνων-χ αποτελεί γενική μέθοδο ανάλυσης, κοινώς αποδεκτή στα πεδία της έρευνας και των διαδικασιών βιομηχανικού ελέγχου. Για την ποιοτική ανάλυση δεν απαιτείται διάλυση/καταστροφή του δείγματος. Στην ποσοτική ανάλυση η διαδικασία της προετοιμασίας των δοκιμίων είναι τουλάχιστον το ίδιο σημαντική όσο και η ποιότητα των μετρήσεων. Για ποσοτική ανάλυση ένα ιδανικό δοκίμιο πρέπει να είναι προετοιμασμένο έτσι ώστε να είναι : α) αντιπροσωπευτικό του υλικού, β) ομογενές, γ) γνωστού πάχους και δ) να μην εμφανίζει επιφανειακές ανωμαλίες. Τυπικά όρια εντοπισμού ιχνοστοιχείων είναι από 0.1 μέχρι 10 p.p.m 1 (εξαρτάται από τον ατομικό αριθμό του στοιχείου και τη σύσταση του δείγματος). Η επαναληψιμότητα των αποτελεσμάτων είναι καλύτερη από ±0.1% Ιονίζουσα ακτινοβολία Για να υπάρξει εκπομπή χαρακτηριστικών ακτίνων-χ από το δείγμα, πρέπει να προηγηθεί ο ιονισμός των εσωτερικών τροχιακών των ατόμων. Αυτό επιτυγχάνεται με την απομάκρυνση ενός ηλεκτρονίου από εσωτερικό τροχιακό, το οποίο ισοδυναμεί με τη δημιουργία οπής ηλεκτρονίου. Ο ιονισμός των ατόμων του στόχου συντελείται κατά τον βομβαρδισμό του δείγματος-στόχου με ενεργητικές δέσμες σωματιδίων, είτε αυτά είναι φωτόνια, είτε είναι φορτισμένα σωματίδια (ηλεκτρόνια, πρωτόνια, σωμάτια άλφα, φορτισμένα ιόντα). Ανάλογα με την ιονίζουσα ακτινοβολία η φασματοσκοπία εκπομπής ακτίνων-χ χαρακτηρίζεται ως: Φθορισμός ακτίνων-χ Στο φθορισμό ακτίνων-χ (X-ray fluorescence, XRF) η διεγείρουσα ακτινοβολία είναι φωτόνια ενέργειας ικανής να προκαλέσει εσωτερικό ιονισμό των ατόμων του στόχου. Αυτά είναι είτε φωτόνια ακτίνων-χ, είτε ακτίνων-γ. Η δέσμη φωτονίων παράγεται από λυχνία ακτίνων-χ, ραδιενεργός πηγή, εγκατάσταση συγχρότρου. 1 p.p.m : part per million, ένα εκατομμυριοστό - 3 -

8 Μικροανάλυση ακτίνων-χ με τη χρήση ηλεκτρονίων Στην μικροανάλυση ακτίνων-χ με τη χρήση ηλεκτρονίων (Electron probe x-ray microanalysis, EPMA), η διεγείρουσα ακτινοβολία είναι δέσμη ηλεκτρονίων, η οποία λόγω της μικρής της διαμέτρου και του μικρού βάθους διείσδυσης επιτρέπει χωρική διακριτική ικανότητα της τάξης του μm, ή και καλύτερη. Η δέσμη ηλεκτρονίων οδηγείται και εστιάζεται στο δείγμα συνήθως υπό κενό, προκειμένου να αποφευχθεί η διάχυσή της. Το μέγιστο ποσοστό της ενέργειάς της, κατά την πρόσπτωση στο στόχο, μετατρέπεται σε θερμότητα. Μόνο ένα μικρό ποσοστό της ενέργειας (μικρότερο του 1%) συνεισφέρει στον εσωτερικό ιονισμό των ατόμου του στόχου. Επιπλέον, ο βομβαρδισμός με ηλεκτρόνια παράγει συνεχές φάσμα ακτίνων-χ (ακτινοβολία πεδήσεως), το οποίο αυξάνει το υπόβαθρο (θόρυβο) του φάσματος. Πολλές φορές τα δείγματα δεν είναι κατάλληλα για κενό ή είναι μη αγώγιμα, με αποτέλεσμα να δημιουργούνται προβλήματα ηλεκτρικής φόρτισης όταν βομβαρδίζονται με δέσμες ηλεκτρονίων Σωματιδιακά επαγόμενη εκπομπή ακτίνων-χ Στην σωματιδιακά επαγόμενη εκπομπή ακτίνων-χ (Particle induced X-ray emission ή proton induced X-ray emission, PIXE) η διεγείρουσα ακτινοβολία είναι φορτισμένα σωματίδια όπως πρωτόνια, σωματίδια άλφα, βαρέα ιόντα. Λόγω της σχετικά μεγάλης μάζας των σωματιδίων (και καθότι η ακτινοβολία πεδήσεως είναι αντιστρόφως ανάλογη του τετραγώνου της μάζας του σωματιδίου), το παραγόμενο συνεχές φάσμα ακτίνων-χ είναι αμελητέο συγκρινόμενο με το παραγόμενο κατά τον βομβαρδισμό με ηλεκτρόνια. Δέσμες φορτισμένων σωματιδίων απαιτούν επιταχυντές (ή ραδιενεργές πηγές, όμως η ένταση των οποίων είναι αρκετά μικρή) Πιθανότητα ιονισμού Για τον ιονισμό εσωτερικής στοιβάδας απαραίτητη προϋπόθεση είναι η ενέργεια του προσπίπτοντος σωματιδίου να είναι μεγαλύτερη από την ενέργεια ιονισμού του ατομικού ηλεκτρονίου. Σωματίδιο ενέργειας 20 kev έχει επαρκή ενέργεια ώστε να μπορεί να ιονίσει ηλεκτρόνιο: α) της Κ στοιβάδας των στοιχείων του περιοδικού πίνακα από το υδρογόνο (Ζ=1) μέχρι το μολυβδένιο (Ζ=42) (σχήμα 4.α), και β) της L, Μ,. στοιβάδας οποιοδήποτε στοιχείου του περιοδικού πίνακα. Η ενέργεια ιονισμού ηλεκτρονίου από τις (υπο)στοιβάδες των Κ, L και Μ τροχιακών απεικονίζονται στο σχήμα 4.β. Άσκηση 9-4 -

9 Φασματοσκοπία εκπομπής ακτίνων-χ 10 2 α) β) Z=42 Z=43 Eνέργεια (kev) Eνέργεια σωματιδίου : 20 kev Eνέργεια ιονισμού ηλεκτρονίου της K στοιβάδας Ατομικός αριθμός Σχήμα 4. α) Σωματίδιο ενέργειας 20 kev έχει ενέργεια ικανή να ιονίσει ηλεκτρόνιo της Κ στοιβάδας των στοιχείων του περιοδικού πίνακα από το υδρογόνο (Ζ=1) μέχρι το μολυβδένιο (Ζ=42). Η ενέργεια ιονισμού του ηλεκτρονίου στο άτομο του υδρογόνου είναι kev, ενώ η ενέργεια ιονισμού της Κ στοιβάδας του μολυβδενίου είναι kev. Για το τεχνίτιο (Ζ=43) η απαραίτητη ενέργεια ιονισμού της Κ στοιβάδας είναι kev, οπότε το προσπίπτον σωμάτιο δεν έχει την απαραίτητη ενέργεια για τον ιονισμό της Κ στοιβάδας. β) Ενέργεια ιονισμού ατομικού ηλεκτρονίου από τα K, L, M ατομικά τροχιακά, σαν συνάρτηση του ατομικού αριθμού. Η ενέργεια ιονισμού αυξάνει μονότονα με τον ατομικό αριθμό. Η πιθανότητα ιονισμού του ατόμου περιγράφεται από την ενεργό διατομή (cross section). Η πιθανότητα ιονισμού της Κ ατομικής στοιβάδας, κατά την πρόσπτωση σωματιδίου ενέργειας 20 kev, σαν συνάρτηση του ατομικού αριθμού του ατόμου-στόχου, δίνεται στο σχήμα 5. Παρατηρούμε ότι η πιθανότητα ιονισμού εξαρτάται τόσο από το σωματίδιο όσο και από τον ατομικό αριθμό του ατόμου-στόχου. Για προσπίπτον φωτόνιο η πιθανότητα ιονισμού (φωτοϊονισμός) είναι αύξουσα συνάρτηση του ατομικού αριθμού. Η μέγιστη πιθανότητα αντιστοιχεί στον ιονισμό του Κ τροχιακού του Mo (Ζ=42), ενώ για άτομα μεγαλύτερου Ζ είναι μηδενική (σχήμα 5). Για προσπίπτον ηλεκτρόνιο η πιθανότητα ιονισμού είναι φθίνουσα συνάρτηση του ατομικού αριθμού. Η ελάχιστη πιθανότητα αντιστοιχεί στον ιονισμό του Κ τροχιακού του Mo (Ζ=42), ενώ για άτομα μεγαλύτερου Ζ είναι μηδενική (σχήμα 5). Οι πιθανότητες ιονισμού για φωτόνιο και ηλεκτρόνιο ενέργειας 20 kev είναι περίπου ίσες για το Co (Ζ=27)

10 Ηλεκτρόνια, 20 kev 10 4 Φωτόνια, 20 kev Ενεργός διατομή (10-24 cm 2 /atom) Αδύνατος ο ιονισμός της Κ στοιβάδας Ατομικός αριθμός Σχήμα 5. Πιθανότητα ιονισμού (ενεργός διατομή) ηλεκτρονίου της Κ στοιβάδας σαν συνάρτηση του ατομικού αριθμού Ζ, κατά τον βομβαρδισμό του ατόμου με φωτόνιο ή ηλεκτρόνιο, ενέργειας 20 kev. Το σωμάτιο έχει επαρκή ενέργεια ώστε να ιονίζει ηλεκτρόνια της Κ στοιβάδας των στοιχείων του περιοδικού πίνακα μέχρι το μολυβδένιο (Ζ=42). Η πιθανότητα αυξάνει μονότονο με τον ατομικό αριθμό στην περίπτωση των φωτονίων, ενώ ελαττώνεται στην περίπτωση των ηλεκτρονίων Μηχανισμοί αποδιέγερσης εσωτερικά ιονισμένων ατόμων Η ατομική κατάσταση κατά την οποία ένα ηλεκτρόνιο εσωτερικής στοιβάδας έχει απομακρυνθεί από το άτομο και έχει δημιουργηθεί οπή ηλεκτρονίου, αποτελεί έντονα ασταθή ενεργειακή κατάσταση (σχήμα 6.α). Ο χρόνος ζωής αυτής της κατάστασης είναι της τάξης των sec και ακολουθεί άμεσα η αποδιέγερσή της. Η αποδιέγερση συντελείται με την κατάληψη της οπής από μετάπτωση ατομικού ηλεκτρονίου υψηλότερης ενέργειας. Οι μηχανισμοί αποδιέγερσης είναι δύο: α) Φωτονική αποδιέγερση (radiative transition). Η ενέργεια που παράγεται κατά την μετάπτωση του ηλεκτρονίου εκπέμπεται υπό μορφή φωτονίου (σχήμα 6.β), β) Μη φωτονική αποδιέγερση (ή αποδιέγερση Auger). Η ενέργεια που παράγεται κατά την μετάπτωση του ηλεκτρονίου προσφέρεται για την απομάκρυνση ενός επιπλέον ηλεκτρονίου από το άτομο, το οποίο ονομάζεται ηλεκτρόνιο Auger (σχήμα 6.γ). Το άτομο στην τελική του κατάσταση είναι διπλά ιονισμένο. Άσκηση 9-6 -

11 Φασματοσκοπία εκπομπής ακτίνων-χ Μία οπή σε ένα εσωτερικό τροχιακό είναι βέβαιο ότι θα καλυφθεί είτε φωτονικά, είτε μη-φωτονικά. Ποιά από τις δύο διαδικασίες θα λάβει χώρα δεν μπορεί να προβλεφθεί με βεβαιότητα, αλλά μόνο με πιθανότητες. Η πιθανότητα μία οπή να καταληφθεί φωτονικά προσδιορίζεται από το συντελεστή φθορισμού ω (fluorescence yield), ενώ η πιθανότητα να καταληφθεί μη-φωτονικά προσδιορίζεται από το συντελεστή Auger α (Auger yield). Το άθροισμα των δύο συντελεστών ισούται με την μονάδα (ω + α = 1), που εκφράζει τη βεβαιότητα κατάληψης της εσωτερικής οπής από εξώτερο ηλεκτρόνιο. α) Ιονισμός β) Αποδιέγερση γ) Σχήμα 6. α) Ιονισμός ατόμου στην Κ στοιβάδα. Απαραίτητη προϋπόθεση για τον ιονισμό είναι η ενέργεια του προσπίπτοντος σωματιδίου να είναι μεγαλύτερη από την ενέργεια ιονισμού του ηλεκτρονίου της Κ στοιβάδας του ατόμου. β) Αποδιέγερση μέσω φωτονικής μετάβασης. Εκπομπή φωτονίου ακτίνων-χ (Χ-ray). Ηλεκτρόνιο από την LIII υποστοιβάδα καταλαμβάνει την οπή της Κ στοιβάδας, με εκπομπή φωτονίου. γ) Αποδιέγερση μέσω μη φωτονικής μετάβασης (ηλεκτρόνιο Auger). Ηλεκτρόνιο της LΙ υποστοιβάδας καταλαμβάνει την οπή της Κ στοιβάδας και η διαφορά ενέργειας προσφέρεται σε ηλεκτρόνιο της LΙΙΙ υποστοιβάδας, το οποίο εγκαταλείπει το άτομο. Ο συντελεστής φθορισμού για οπή στην Κ και L στοιβάδα, αντίστοιχα, δίνεται στο σχήμα 7. Παρατηρούμε ότι ο συντελεστής φθορισμού αυξάνει με τον ατομικό αριθμό. Αυτό σημαίνει ότι μία οπή στην Κ στοιβάδα του Ζr (Ζ=40) είναι πολύ πιο πιθανό να καταληφθεί φωτονικά από ότι μία οπή στην Κ στοιβάδα του Ca (Ζ=20). Συγκεκριμένα, ο συντελεστής φθορισμού της Κ στοιβάδας του Zr είναι 73%, ενώ για το Ca είναι 16%. Στοιχεία μικρού ατομικού αριθμού (π.χ. C, N, O) έχουν πολύ μικρό συντελεστή φθορισμού, δυσχεραίνοντας την εφαρμογή των φασματοσκοπιών εκπομπής ακτίνων-χ σε στοιχεία μικρού ατομικού αριθμού

12 Κ στοιβάδα Συντελεστής φθορισμού L στοιβάδα Ατομικός αριθμός Σχήμα 7. Συντελεστής φθορισμού της Κ και L στοιβάδας σαν συνάρτηση του ατομικού αριθμού Φωτονικές αποδιεγέρσεις Όταν μία οπή σε εσωτερικό τροχιακό καταλαμβάνεται φωτονικά, το ερώτημα που γεννάται είναι από πιο ατομικό τροχιακό προέρχεται το ηλεκτρόνιο. Η απάντηση είναι ότι το ηλεκτρόνιο μπορεί να προέρχεται, με συγκεκριμένες πιθανότητες, από μία πλειάδα τροχιακών. Οι πιθανότητες αυτές ονομάζονται μερικός συντελεστής φθορισμού (partial fluorescence yield). Ως παράδειγμα, μία οπή στην Κ στοιβάδα μπορεί να καταληφθεί φωτονικά από ένα ηλεκτρόνιο που βρίσκεται αρχικά είτε στην L II, είτε στην L ΙII υποστοιβάδα. Μάλιστα, η πιθανότητα η Κ οπή να καταληφθεί από ηλεκτρόνιο της L ΙII υποστοιβάδας είναι διπλάσια της πιθανότητας η Κ οπή να καταληφθεί από ηλεκτρόνιο της L ΙI υποστοιβάδας. Επίσης η οπή στην Κ στοιβάδα μπορεί να καταληφθεί από ηλεκτρόνιο της Μ, N,. στοιβάδας. Οι πιθανότερες φωτονικές μεταβάσεις, καθώς και η αντίστοιχη ονοματολογία τους, δίνονται στο σχήμα 8α. Μεταβάσεις στις οποίες η αρχική οπή ηλεκτρονίου είναι στην Κ, L, M, στοιβάδα καλούνται Κ, L, M, μεταβάσεις, αντίστοιχα. Ως παράδειγμα Κα 1 μετάβαση είναι η μετάπτωση ηλεκτρονίου από την L III υποστοιβάδα σε οπή της Κ στοιβάδας, ενώ η Lα 1 μετάβαση είναι η μετάπτωση ηλεκτρονίου από την M V υποστοιβάδα σε οπή της L III υποστοιβάδας. Άσκηση 9-8 -

13 Φασματοσκοπία εκπομπής ακτίνων-χ Σχήμα 8. α) Οι ισχυρότερες φωτονικές μεταβάσεις ακτίνων-χ και η ονοματολογία τους. β) Πιθανότητες φωτονικών μεταβάσεων για αρχική οπή στην Κ και L (υπο)στοιβάδες. Αν η αρχική οπή είναι στην Κ στοιβάδα τότε στατιστικά για κάθε 100 Κα1 μεταβάσεις, αναμένονται να υπάρχουν 50 Κα2, 20 Κβ1, και 1 Κβ3. Αυτά τα ποσοστά (μερικοί συντελεστές φθορισμού) είναι ενδεικτικά και μεταβάλλονται με τον ατομικό αριθμό. Το σημαντικό είναι ότι οπές, είτε στην Κ είτε στην L στοιβάδες, καταλαμβάνονται με διαφορετικούς τρόπους αποδιέγερσεις. Οι ισχυρότερες (διπολικές) φωτονικές ηλεκτρονικές μεταβάσεις καθορίζονται από τους κανόνες επιλογής (selection rules). Αυτοί απαιτούν να ισχύει : όπου n 0, l 1, j 0, 1, (1) n είναι η μεταβολή του κύριου κβαντικού αριθμού, κβαντικού αριθμού της στροφορμής, και j είναι η μεταβολή του l είναι η μεταβολή του ολικού κβαντικού αριθμού. Μεταβάσεις που ακολουθούν τους παραπάνω κανόνες επιλογής ονομάζονται επιτρεπτές ή διαγραμματικές μεταβάσεις. Εφαρμογή των κανόνων επιλογής έχει ως αποτέλεσμα οι επιτρεπτές μεταβάσεις από την L στοιβάδα στην Κ να είναι η L ΙΙ K (Κα 2 μετάβαση) και L ΙΙΙ K (Κα 1 μετάβαση). Η ηλεκτρονική μετάβαση L Ι K με ταυτόχρονη εκπομπή φωτονίου δεν είναι επιτρεπτή διπολική μετάβαση. Υπάρχουν ισοδύναμα ζεύγη επιτρεπτών μεταβάσεων από τις στοιβάδες Μ (Κβ 1,3 ), Ν(Κβ 2 ), - 9 -

14 1.5. Ενέργεια φωτονικών μεταβάσεων Η ενέργεια του εκπεμπόμενου φωτονίου κατά την ατομική αποδιέγερση είναι ίση, σε καλή προσέγγιση, με τη διαφορά των ενεργειών ιονισμού των ατομικών ηλεκτρονίων, από εκείνα τα τροχιακά που συμμετέχουν στην μετάβαση. Στο σχήμα 9 δίνονται : α) οι ενέργειες ιονισμού των ηλεκτρονίων και β) οι ενέργειες των Κ και L φωτονικών μεταβάσεων για το άτομο του Cu (Ζ=29). Χαλκός (Ζ=29) Σχήμα 9. Ενεργειακά επίπεδα στο άτομο του Cu. Στα αριστερά δίνονται οι κβαντικοί αριθμοί n, l, j που καθορίζουν τα ατομικά επίπεδα. Στα δεξιά δίνονται οι ενέργειες ιονισμού ηλεκτρονίων από τα αντίστοιχα ατομικά επίπεδα. Η ενέργεια φωτονικής μετάβασης είναι ίση με την διαφορά των ενεργειών ιονισμού του ηλεκτρονίου, από τα ατομικά τροχιακά που συμμετέχουν στην μετάβαση. Οι επιτρεπτές μεταβάσεις καθορίζονται με βάση τους κανόνες επιλογής. Κάθε άτομο του περιοδικού πίνακα έχει χαρακτηριστική ατομική δομή. Αυτό έχει ως συνέπεια και οι εκπεμπόμενες ενέργειες φωτονίων, κατά τις φωτονικές αποδιεγέρσεις, να είναι χαρακτηριστικές του ατόμου. Οι ενέργειες K και L φωτονικώνν μεταβάσεων σαν συνάρτηση του ατομικού αριθμού δίνονται στο σχήμα 10. Παρατηρούμε ότι η ενέργεια φωτονίου που εκπέμπεται κατά την αποδιέγερση εσωτερικά ιονισμένου ατόμου είναι μονότιμη συνάρτηση του ατομικού του αριθμού. Συνεπώς οι ενέργειες των φωτονικών μεταβάσεων αποτελούν δακτυλικό αποτύπωμα του στοιχείου που εκπέμπει και καλούνται χαρακτηριστικές μεταβάσεις. Αυτό έχει ως συνέπεια η μέτρηση των ενεργειών των εκπεμπόμενων φωτονίων από το στόχο, να επιτρέπει την ταυτοποίησηη των ατόμων που συνθέτουν το υλικό. Άσκηση

15 Φασματοσκοπία εκπομπής ακτίνων-χ 100 Kα 1 Ενέργεια μετάβσης (kev) 10 1 Kβ 1 Lα 1 Lβ 1 Lγ 1 0, Ατομικός αριθμός Σχήμα 10. Χαρακτηριστικές ενέργειες φωτονίων σαν συνάρτηση του ατομικού αριθμού, για διάφορες φωτονικές μεταβάσεις. Μετρώντας πειρατικά την χαρακτηριστική ενέργεια του εκπεμπόμενου φωτονίου μπορεί να προσδιορισθεί μονοσήμαντα ο ατομικός αριθμός του ατόμου, που εκπέμπει. Το παραπάνω συμπέρασμα διαπιστώθηκε πειραματικά για πρώτη φορά από τον Moseley και περιγράφεται από την ομώνυμη εξίσωση : Z 2 E Νόμος Moseley (2) όπου Ε φ η ενέργεια του φωτονίου, Ζ ο ατομικός αριθμός του ατόμου, α και σ σταθερές, χαρακτηριστικές για κάθε μετάβαση. Οι ενέργειες των φωτονικών μεταβάσεων Κα 1, Κβ 1, Lα 1, Lβ 1 των στοιχείων του περιοδικού πίνακα δίνονται στον Πίνακα 1. Στoν πληρέστερο Πίνακα 4 του παραρτήματος 6.1 δίνονται οι ενέργειες των ισχυρότερων Κ (Κα 1, Κα 2, Κβ 1 ) και L (Lα 1, Lα 2, Lβ 1, Lβ 2, Lγ) μεταβάσεων

16 Πίνακας 1. Χαρακτηριστικές ενέργειες φωτονικών μεταβάσεων. Για κάθε στοιχείο δίνονται οι ενέργειες των Κα1, Κβ1, Lα1 και La2 μεταβάσεων. (http://www.amptek.com/pdf/xraychrt.pdf) Άσκηση

17 Mo Lα Rh Lα Rh Lβ 2. Φασματοσκοπικές διατάξεις Φασματοσκοπία εκπομπής ακτίνων-χ Η στοιχειακή ανάλυση, με τη χρήση της φασματοσκοπίας εκπομπής ακτίνων-χ, προϋποθέτει την καταγραφή του φάσματος εκπομπής. Η μέτρηση του φάσματος εκπομπής ακτίνων-χ επιτυγχάνεται με τη χρήση φασματοσκοπίου. Τα φασματοσκόπια ακτίνων-χ κατατάσσονται σε δύο σημαντικές κατηγορίες, ανάλογα με την οργανολογία που χρησιμοποιείται για την καταγραφή του φάσματος. Στα φασματοσκόπια ενεργειακού διασκεδασμού (Energy dispersive X-ray spectrometer, EDX) και στα φασματοσκόπια διασκεδασμού μήκους κύματος (Wavelength dispersive X-ray spectrometer, WDX). Τα φασματοσκόπια ενεργειακού διασκεδασμού καταγράφουν την ένταση των φωτονίων σαν συνάρτηση της ενέργειάς των, με τη χρήση ανιχνευτών στερεάς κατάστασης. Τα φασματοσκόπια διασκεδασμού μήκους κύματος καταγράφουν την ένταση των φωτονίων σαν συνάρτηση του μήκους κύματος της ακτινοβολίας, με τη χρήση μονοκρυστάλλων-αναλυτών. Συγκρίνοντας τους δύο τύπους φασματοσκοπίων, το πλεονέκτημα των φασματοσκοπίων διασκεδασμού ενέργειας είναι η σχετική απλότητα της διάταξης, το κόστος, και οι κατά τάξεις μεγέθους μεγαλύτερη ένταση φωτονίων που φθάνει στον ανιχνευτή. Αυτά τα χαρακτηριστικά επιτρέπουν τη χρήση ασθενέστερων πηγών διέγερσης, όπως οι ραδιενεργές πηγές ή λυχνίες ακτίνων-χ χαμηλής ισχύος. Το πλεονέκτημα των φασματοσκοπίων διασκεδασμού μήκους κύματος είναι η σημαντικά καλύτερη ενεργειακή διακριτική ικανότητα που παρουσιάζουν (σχήμα 11). Ένταση (αυθαίρετες μονάδες) 1,0 0,9 0,8 0,7 0,6 0,5 0,4 0,3 0,2 0,1 Si Kα Al Kα Mo Lβ Ag Lα K Kα Sn Lα K Kβ WD-XRF ED-XRF Ti Kα Bα Lα Bα Lβ Ti Kβ 0,0 1,0 1,5 2,0 2,5 3,0 3,5 4,0 4,5 5,0 Ενέργεια φωτονίων (kev) Σχήμα 11. Σύγκριση φάσματος εκπομπής ακτίνων-χ από δείγμα, στην ενεργειακή περιοχή 1 έως 5 kev, με τη χρήση φασματοσκοπίου διασκεδασμού μήκους κύματος (συνεχή γραμμή, WD-XRF) και φασματοσκοπίου ενεργειακού διασκεδασμού (διακεκομμένη γραμμή, ΕD-XRF). Η υπεροχή του WD ως προς την διακριτική ικανότητα είναι εμφανής

18 2.1. Φασματοσκόπιο ενεργειακού διασκεδασμού Τα βασικά χαρακτηριστικά ενός φασματοσκοπίου ενεργειακού διασκεδασμού ακτίνων-χ είναι (σχήμα 12): η ιονίζουσα πηγή ακτινοβολίας που ακτινοβολεί με ενεργητικά σωματίδια (φωτόνια, ηλεκτρόνια, ) το δείγμα και προκαλεί τον εσωτερικό ιονισμό των ατόμων, o δειγματοφορέας όπου τοποθετείται το προς ανάλυση δείγμα, ο ανιχνευτής ενεργειακού διασκεδασμού φωτονίων ακτίνων-χ, και το σύστημα συλλογής δεδομένων. Πηγή ακτινοβολίας Ανιχνευτής Υπολογιστής Ιονίζουσα ακτινοβολίας Χαρακτηριστικές ακτίνες-χ Δείγμα Ηλεκτρονικά Σχήμα 12. Φασματοσκόπιο ενεργειακού διασκεδασμού ακτίνων-χ. Η πηγή ακτινοβολίας εκπέμπει την ιονίζουσα ακτινοβολία. Η πρωτογενής αυτή δέσμη έχει κατάλληλη ενέργεια ώστε να ιονίζει τα εσωτερικά τροχιακά ατόμων του δείγματος. Τα ιονισμένα άτομα αποδιεγείρονται, εκπέμποντας φωτόνια ακτίνων-χ. Ο ανιχνευτής ενεργειακού διασκεδασμού καταγράφει το φάσμα εκπομπή, το οποίο αποθηκεύεται στον υπολογιστή. Το φάσμα είναι η απεικόνιση της κατανομής της έντασης φωτονίων σαν συνάρτηση της ενέργειάς τους. Οι ενέργειες των φωτονίων είναι χαρακτηριστικές των ατόμων που τις εκπέμπουν (ποιοτική ανάλυση), ενώ οι εντάσεις είναι ανάλογες των συγκεντρώσεων (ποσοτική ανάλυση). Άσκηση

19 2.2. Η εργαστηριακή διάταξη Φασματοσκοπία εκπομπής ακτίνων-χ Σχήμα 13. Η πειραματική διάταξη του εργαστηρίου (LEYBOLD ). Τα κύρια μέρη της διάταξης είναι: 1. Η πηγή ιονίζουσας ακτινοβολίας (νήμα εκπομπής ηλεκτρονίων, λυχνία ακτίνων-χ). 2. Eυθυγραμμιστής φωτονίων. 3. Δειγματοφορέας, τοποθετημένος επάνω σε γωνιόμετρο. 4. Ανιχνευτής ενεργειακού διασκεδασμού (LEYBOLD ) για την καταγραφή των φασμάτων εκπομπής ακτίνων-χ. Ο ανιχνευτής είναι τοποθετημένος επάνω σε γωνιόμετρο, που επιτρέπει την περιστροφή του. 5. Ο πίνακας ελέγχου. Επιτρέπει τον καθορισμό των παραμέτρων λειτουργίας της διάταξης Λυχνία ακτίνων-χ Η λυχνία ακτίνων-χ αποτελεί την πηγή παραγωγής ενεργητικών φωτονίων, στην περιοχή των kev. Η αρχή λειτουργίας της πηγής δίνεται στο σχήμα 14. Τυπικά φάσματα λυχνίας ακτίνων-χ, με διαφορετικές ανόδους δίνονται στο σχήμα 15. Στα φάσματα παρατηρείται α) μία συνεχής ενεργειακή κατανομή φωτονίων και β) δύο φασματικές γραμμές, η Κα και η Κβ. Οι ενέργειες των φασματικών γραμμών είναι χαρακτηριστικές της ανόδου

20 Σχήμα 14. α) Αρχή λειτουργίας λυχνίας ακτίνων Χ. Μεταλλικό νήμα θερμαίνεται εφαρμόζοντας τάση της τάξης των μερικών Volt στα άκρα του. Το θερμαινόμενο νήμα, το οποίο αποτελεί την κάθοδο, προκαλεί θερμιονική εκπομπή ηλεκτρονίων. Εφαρμόζοντας διαφορά δυναμικού αρκετών kv μεταξύ του νήματος (κάθοδος) και του μεταλλικού-στόχου (άνοδος) τα ηλεκτρόνια επιταχύνονται και προσπίπτουν με κινητικές ενέργειες της τάξης των kev στην μεταλλική άνοδο. Τα προσπίπτοντα στην μεταλλική επιφάνεια ηλεκτρόνια παράγουν ακτίνες-χ. Το μέγιστο ποσοστό της ισχύος της προσπίπτουσας δέσμης ηλεκτρονίων (~99%) καταναλώνεται ως θερμότητα καθιστώντας αναγκαία τη ψύξη της λυχνίας ακτίνων-χ. β) Η λυχνία ακτίνων-χ του εργαστηρίου (LEYBOLD 55482) διαθέτει άνοδο μολυβδενίου ή χαλκού (ενεργός επιφάνεια στόχου-ανόδου 2mm 2 ). Η άνοδος περιβάλλεται από χαλκό ώστε να απάγει την παραγόμενη θερμότητα. Η μέγιστη εφαρμοζόμενη τάση μεταξύ καθόδουανόδου είναι 35 kv, ενώ η μέγιστη ένταση ρεύματος της καθόδου είναι 1 ma. 1) σπείρωμα απορρόφησης θερμότητας, 2) χάλκινο περίβλημα, 3) άνοδος χαλκού ή μολυβδενίου, 4) θερμαινόμενη κάθοδος, 5) βάση ακροδεκτών. Ένταση φωτονίων (αυθαίρετες μονάδες) 1,0 0,8 Kα Mo (Z=42) 17.4 kev 0,6 Kβ 0, kev 0,2 0, ,0 Rh (Z=45) 0,8 Kα 20.2 kev 0,6 Kβ 0, kev 0,2 0, Ενέργεια φωτονίου (kev) Σχήμα 15. Φάσματα λυχνίας ακτίνων-χ, κατά την πρόσπτωση ηλεκτρονίων κινητικής ενέργειας 35 kev σε άνοδο Mo και Rh, αντίστοιχα. Στα φάσματα παρατηρείται α) μία συνεχής ενεργειακή κατανομή φωτονίων και β) δύο φασματικές γραμμές (Κα και Κβ). Οι ενέργειες των φασματικών γραμμών είναι διαφορετικές και είναι χαρακτηριστικές της ανόδου. Άσκηση

21 Φασματοσκοπία εκπομπής ακτίνων-χ Ένταση φωτονίων (αυθαίρετες μονάδες) 1,0 0,8 0,6 0,4 0,2 Kα Kβ 1,00 ma 0,50 ma 0,25 ma α) 0, Ενέργεια φωτονίου (kev) 1,0 β) Ένταση φωτονίων (αυθαίρετες μονάδες) 0,8 0,6 0,4 0,2 Kα Κβ 19 kev 25 kev 30 kev 35 kev 0, Ενέργεια φωτονίου (kev) Σχήμα 16. α) Ένταση φωτονίων ακτίνων-χ σαν συνάρτηση της ενέργειάς τους, κατά τον βομβαρδισμό Μο με ενεργητικά ηλεκτρόνια κινητικής ενέργειας 35 kev, για διάφορες τιμές της έντασης της προσπίπτουσας δέσμης ηλεκτρονίων στο στόχο. β) Ένταση φωτονίων ακτίνων-χ σαν συνάρτηση της ενέργειάς τους, κατά το βομβαρδισμό Μο με ενεργητικά ηλεκτρόνια, για διάφορες τιμές της κινητικής ενέργειας των ηλεκτρονίων και σταθερή ένταση της προσπίπτουσας δέσμης ηλεκτρονίων στο στόχο. Οι βασικοί μηχανισμοί παραγωγής ακτίνων-χ είναι: α) ιονισμός των εσωτερικών ατομικών στοιβάδων των ατόμων της ανόδου. Απαραίτητη προϋπόθεση η κινητική ενέργεια των ηλεκτρονίων της δέσμης να είναι μεγαλύτερη από την ενέργεια ιονισμού ηλεκτρονίων ατομικών στοιβάδων. Τον ιονισμό ακολουθεί αποδιέγερση, με εκπομπή φωτονίων ακτίνων-χ χαρακτηριστικής ενέργειας, β) επιβράδυνση ηλεκτρονίων της δέσμης στην άνοδο, η οποία συνοδεύεται από εκπομπή φωτονίων ακτίνων-χ συνεχούς ενέργειας (παράρτημα 6.2). Η συνεχής αυτή ακτινοβολία καλείται ακτινοβολία πεδήσεως ή ακτινοβολία ανασχέσεως (bremsstrahlung radiation). Η επίδραση στο φάσμα εκπομπής της λυχνίας ακτίνων-χ της μεταβολής του ρεύματος της ανόδου και της διαφοράς δυναμικού μεταξύ ανόδου και καθόδου παρουσιάζονται στο σχήμα

22 Ανιχνευτής φωτονίων Η καταγραφή της έντασης των φωτονίων σαν συνάρτηση της ενέργειάς των επιτυγχάνεται κύρια με τη χρήση ανιχνευτών πυριτίου (LEYBOLD ). Το φωτόνιο κατά την πρόσπτωσή του στον ανιχνευτή παράγει παλμό τάσης, ο οποίος είναι ανάλογος της ενέργειας του φωτονίου (σχήμα 17). Ο παλμός οδηγείται σε προενισχυτή, ενισχύεται περαιτέρω σε κατάλληλο ενισχυτή και προσδιορίζεται το ύψος του με την βοήθεια αναλυτή ύψους παλμών (Pulse Height Analyzer, PHA). Τέλος, με τη βοήθεια ενός αναλυτή πολλών καναλιών (Multi Channel Analyzer, MCΑ LEYBOLD ) καταχωρείται σε μνήμη ανάλογα με το ύψος. Η μνήμη του MCA οδηγείται στον υπολογιστή με τη βοήθεια κατάλληλης σύνδεσης (Sensor-CASSY, Leybold ). Η απεικόνιση των περιεχομένων της μνήμης αποτελεί το μετρούμενο φάσμα. Σχήμα 17. Αρχή λειτουργίας του συστήματος ανίχνευσης. Ο ανιχνευτής (LEYBOLD ) αποτελείται από μία Si-PIN φωτοδίοδο, η οποία ψύχεται θερμοηλεκτρικά από σύστημα Peltier. Ο ανιχνευτής μετατρέπει τα φωτόνια ακτίνων-χ σε παλμούς τάσης. Η μετατροπή επιτυγχάνεται κατά τον ιονισμό της ύλης στο εσωτερικό του ανιχνευτή, από την πρόσπτωση των φωτονίων. Ένας προενισχυτής ευασθησίας φορτίου και ένας γραμμικός κύριος ενισχυτής, μαζί με τα ηλεκτρονικά διαμόρφωσης του παλμού είναι τοποθετημένα μέσα στο περίβλημα του ανιχνευτή. Ο ανιχνευτής έχει την ικανότητα να μετράει φωτόνια ακτίνων-χ ή ακτίνων-γ, ενέργειας περίπου από 2 kev έως τα 60 kev. Τα βασικά χαρακτηριστικά ενός ανιχνευτή είναι: Ενεργειακή διακριτική ικανότητα (energy resolution). Μονοχρωματική ακτινοβολία προσπίπτει στον ανιχνευτή. Ο ανιχνευτής καταγράφει κατανομή φωτονίων, η οποία συνήθως περιγράφεται από μία συνάρτηση Gauss (σχήμα 18.α). Το εύρος της φασματικής γραμμής ορίζεται ως η διαπλάτυνση στο μέσο του μέγιστου ύψους της φασματικής γραμμής (f.w.h.m, full width at half maximum). H ενεργειακή διακριτική ικανότητα καθορίζεται από το f.w.h.m. Το εύρος της φασματικής γραμμής μεταβάλλεται με την ενέργεια του προσπίπτοντος φωτονίου (σχήμα 18.β). Το αποτέλεσμα της ενεργειακής διαπλάτυνσης που επιφέρει το σύστημα ανίχνευσης στην μορφή του μετρούμενου φάσματος απεικονίζεται στο παράδειγμα του σχήματος 19. Άσκηση

23 Φασματοσκοπία εκπομπής ακτίνων-χ 1000 I 0 Ένταση φωτονίων (αυθ. μονάδες) I 0 / 2 f.w.h.m Ενέργεια φωτονίου (kev) E 0 Σχήμα 18. Ενεργειακή διαπλάτυνση μονοχρωματικής ακτινοβολίας. α) Μονοχρωματική ακτινοβολία ενέργειας 5.90 kev προσπίπτει σε ανιχνευτή. Ο ανιχνευτής καταγραφή ενεργειακή κατανομή φωτονίων, όχι μονοχρωματική αλλά σε σχήμα καμπάνας (κατανομή Gauss). Η κατανομή προσδιορίζεται : i) από την ενέργεια μέγιστης έντασης, η οποία είναι ίση με την ενέργεια της προσπίπτουσας μονοχρωματικής ακτινοβολίας (5.90 kev), και ii) από τη διαπλάτυνση (f.w.h.m), η οποία στο συγκεκριμένο παράδειγμα είναι περίπου 1.2 kev. b) Το f.w.h.m. (εύρος της φασματικής γραμμής στο μέσο του μέγιστου ύψους) σαν συνάρτηση της ενέργειας του φωτονίου, για τον ανιχνευτή του εργαστηρίου (LEYBOLD ). Το εύρος της Ka του Fe (6.4 kev)είναι 400 ev ,0 0,5 Kα 50 ev 0,0 1,0 0,5 20 ev Σχετική ένταση 0,0 1,0 0,5 0,0 1,0 0,5 15 ev 10 ev 0,0 1,0 0,5 0,0 Ni Kα 2 Kα 1 2 ev Ενέργεια φωτονίου (ev) Σχήμα 19. Επίδραση του ανιχνευτή στη διαπλάτυνση των γραμμών εκπομπής ακτίνων-χ. Φάσμα των Κα1 και Κα2 μεταβάσεων του νικελίου σαν συνάρτηση της διαπλάτυνσης (f.w.h.m) που εισάγει ο ανιχνευτής. Οι Κα1,2 μεταβάσεις είναι πλήρως ευδιάκριτες, όταν η διαπλάτυνση είναι 2 ev. Όσο αυξάνει η διαπλάτυνση, που εισάγει το σύστημα ανίχνευσης, τόσο η διάκριση των δύο γραμμών γίνεται πιο δύσκολη. Στα 20 ev η Κα2 μετάβαση διακρίνεται ως μία ασυμμετρία της φασματικής γραμμής, ενώ στα 50 ev οι Κα1,2 δεν διακρίνονται ως χωριστές γραμμές. Σε αυτή τη περίπτωση αναφερόμαστε στην Κα φασματική γραμμή, η οποία περιλαμβάνει και την Κα1 και την Κα2 μετάβαση

24 Εσωτερική απόδοση (intrinsic detector efficiency). Ορίζεται ως η πιθανότητα ανίχνευσης και καταγραφής ενός φωτονίου που προσπίπτει στον ανιχνευτή. Ένας ανιχνευτής ηλεκτρομαγνητικής ακτινοβολίας δεν μπορεί να είναι ευαίσθητος σε όλο το ηλεκτρομαγνητικό φάσμα. H εσωτερική απόδοση του ανιχνευτή καθορίζεται από το παράθυρο που καλύπτει τη φωτοευαίσθητη περιοχή, καθώς και από το πάχος της διόδου Si-PIN. Το παράθυρο είναι πλαστικό και ως προς την συμπεριφορά του στην απορρόφηση των ακτίνων-χ αντιστοιχεί σε γραφίτη πάχους 40 μm. Η φωτοευαίσθητη περιοχή του ανιχνευτή έχει διάμετρο 0.8 mm και πάχος 150 μm. H εσωτερική απόδοση είναι συνάρτηση της ενέργειας του προσπίπτοντος φωτονίου (σχήμα 20) Απόδοση ανιχνευτή (%) Ενέργεια φωτονίου (kev) Σχήμα 20. Εσωτερική απόδοση του ανιχνευτή. Εσωτερική απόδοση του διαθέσιμου στο εργαστήριο ανιχνευτή (LEYBOLD ). Η απόδοση του ανιχνευτή είναι συνάρτηση της ενέργειας του προσπίπτοντος φωτονίου. Η μέγιστη απόδοση παρατηρείται στα 6 kev και είναι 93%, σύμφωνα με τον κατασκευαστή. Η απόδοση του ανιχνευτή ουσιαστικά μηδενίζεται για φωτόνια ενέργειας μικρότερης του 1 kev, ενώ είναι μικρότερη από 5% για φωτόνια ενέργειας μεγαλύτερης των 30 kev. Άσκηση

25 Φασματοσκοπία εκπομπής ακτίνων-χ Νεκρός χρόνος (dead time). Ορίζεται το χρονικό διάστημα που απαιτείται από τον ανιχνευτή για την καταγραφή ενός φωτονίου και την επαναφορά του για τη μέτρηση του επομένου (σχήμα 21). Ο νεκρός χρόνος του εργαστηριακού ανιχνευτή είναι 250 μsec. Λόγω του νεκρού χρόνου, όσο αυξάνεται η ένταση της προσπίπτουσας δέσμης, τόσο αποκλίνει η μετρούμενη ένταση από την πραγματική τιμή (σχήμα 22). Για πραγματική ένταση 1000 φ/sec, ο ανιχνευτής καταγράφει μόνο 800 φ/sec, δηλαδή μία σχετική απόκλιση του 20%. O νεκρός χρόνος του ανιχνευτή είναι αλληλένδετος με την απόδοσή του και πρέπει να λαμβάνεται υπόψη σε ποσοτικές μετρήσεις. Σχήμα 21. Νεκρός χρόνος. Αριστερά) Μη παραλυτικός νεκρός χρόνος. Ο ανιχνευτής αγνοεί την άφιξη φωτονίων κατά τη διάρκεια της περιόδου του νεκρού χρόνου. Ο ανιχνευτής είναι διαθέσιμος για μέτρηση μετά την παρέλευση του νεκρού χρόνου, Δεξιά) Παραλυτικός νεκρός χρόνος. Η περίοδος νεκρού χρόνου ανανεώνεται σε κάθε άφιξη φωτονίου. Αυτό έχει ως αποτέλεσμα, για μεγάλες εντάσεις φωτονίων, ο ανιχνευτής να παραμένει για μεγάλα χρονικά διαστήματα ανενεργός. Μετρούμενη ένταση (φωτόνια/sec) Νεκρός χρόνος τ = 250 μsec Παραλυτικός Μη-παραλυτικός Πραγματική ένταση (φωτόνια/sec) Σχήμα 22. Νεκρός χρόνος. Επίδραση νεκρού χρόνου 250 μsec στην μετρούμενη ένταση φωτονίων. Η διακεκομμένη γραμμή αντιστοιχεί σε μετρούμενη ένταση φωτονίων ίση με την πραγματική ένταση. Για μικρές τιμές της πραγματικής έντασης φωτονίων, η μετρούμενη ένταση συμπίπτει με την πραγματική τιμή. Αύξηση της προσπίπτουσας έντασης στον ανιχνευτή έχει ως αποτέλεσμα τον σταδιακό κορεσμό της δυνατότητας καταμέτρησης του ανιχνευτή, με αποτέλεσμα η μετρούμενη ένταση να είναι μικρότερη από την πραγματική

26 3. Μετρήσεις στο εργαστήριο 3.1. Φάσμα εκπομπής κατά τον ιονισμό με ενεργητικά φωτόνια Σκοπός Φασματοσκοπία φθορισμού ακτίνων-χ (XRF). Μέτρηση φασμάτων εκπομπής ακτίνων- Χ κατά τον βομβαρδισμό δειγμάτων με ιονίζουσα δέσμη φωτονίων ακτίνων-χ. Στοιχειακή ανάλυση, ποιοτική και ποσοτική. Διεξαγωγή πειράματος Στα πλαίσια του διαθέσιμου εργαστηριακού εξοπλισμού, ως πηγή φωτονίων ακτίνων-χ θα χρησιμοποιηθεί λυχνία ακτίνων-χ, με άνοδο Cu ή/και Mo. Η γεωμετρία της διάταξης φαίνεται στο σχήμα Τοποθετείστε το δείγμα στη βάση στήριξης στόχου. 2. Ρυθμίστε τη γωνία πρόσπτωσης 2 της ιονίζουσας ακτινοβολίας στην επιφάνεια του δείγματος στις 0 45 και τη γωνία σκέδασης 3 των φωτονίων στις Ανιχνευτής Λυχνία ακτίνων-χ Ευθυγραμμιστής Δειγματοφορέας - στόχος Σχήμα 23. Βομβαρδισμός με φωτόνια. Πειραματική διάταξη φασματοσκοπίας φθορισμού ακτίνων-χ: Οι ακτίνες-χ που παράγονται από τη λυχνία (αριστερά) διέρχονται μέσα από τον ευθυγραμμιστή (α) και ιονίζουν το δείγμα-στόχο (b). Τα ιονισμένα άτομα αποδιεγείρονται εκπέμποντας φθορίζουσα ακτινοβολία, η οποία προσδιορίζεται ενεργειακά από τον ανιχνευτή (c). 2 Επιλέξατε το πλήκτρο TARGET και με τη βοήθεια του επιλογέα ADJUST ρυθμίστε τη γωνία. 3 Επιλέξατε το πλήκτρο SENSOR και με τη βοήθεια του επιλογέα ADJUST ρυθμίστε τη γωνία σκέδασης. Γωνία σκέδασης είναι η γωνία μεταξύ της προσπίπτουσας ιονίζουσας ακτινοβολίας και της κατεύθυνσης που καταγράφεται το φάσμα εκπομπής. Άσκηση

27 Φασματοσκοπία εκπομπής ακτίνων-χ 3. Ρυθμίστε την υψηλή τάση 4 U= kv και το ρεύμα 5 καθόδου ίσο με I= ma. Οι τιμές θα καθοριστούν σε συνεννόηση με τον υπεύθυνο του εργαστηρίου. Ενεργοποιείστε 6 τη παραγωγή ακτίνων-χ. 4. Ενεργοποιείστε τη συλλογή δεδομένων από το σύστημα ανίχνευσης φωτονίων ακτίνων- Χ, για χρόνο μέτρησης Δt. 5. Με την ολοκλήρωση του χρόνου μέτρησης απενεργοποιείστε τη λειτουργία της λυχνίας 7 και αποθηκεύστε το φάσμα, με το όνομα XRF_1. 6. Για τη μέτρηση νέου δείγματος επαναλάβετε τα βήματα 1-5. Πίνακας 2. Προς ανάλυση δείγματα και αντίστοιχα αρχεία αποθήκευσης. α/α Δείγμα Αρχείο αποθήκευσης Παρατηρήσεις 1 Δείγμα_1 XRF_1 2 Δείγμα_2 XRF_2 3 Δείγμα_3 XRF_3 4 Δείγμα_4 XRF_4 5 Δείγμα_5 XRF_5 6 Δείγμα_6 XRF_6... Ανάλυση 1. Από τη δομή των φασμάτων εκπομπής ακτίνων-χ, να γίνει η στοιχειακή ανάλυση των δειγμάτων. 4 Για την ρύθμιση της υψηλής τάσης: α) επιλέξατε το πλήκτρο U στον πίνακα ελέγχου, και β) με τη βοήθεια του επιλογέα ADJUST ρυθμίστε την υψηλή τάση. Η τιμή της τάσης απεικονίζεται στο πεδίο οθόνης. 5 Για την ρύθμιση του ρεύματος: α) επιλέξατε το πλήκτρο Ι στον πίνακα ελέγχου και β) με τη βοήθεια του επιλογέα ADJUST ρυθμίστε το ρεύμα. Η τιμή της ρεύματος απεικονίζεται στο πεδίο οθόνης. 6 Η τάση στα άκρα της λυχνίας μπορεί να ενεργοποιηθεί μόνο αν το κύκλωμα ασφαλείας είναι κλειστό. Ελέγξτε και βεβαιωθείτε ότι οι συρόμενες θυρίδες είναι κλεισμένες. Επιλέξατε το πλήκτρο HV Οn. Όταν εφαρμόζεται υψηλή τάση στα άκρα της λυχνίας η φωτεινή ένδειξη υψηλής τάσης αναβοσβήνει. Το σύστημα παράγει ακτίνες-χ. 7 Επιλέξατε το πλήκτρο HV Off

28 3.2. Φάσμα εκπομπής κατά τον ιονισμό με ενεργητικά ηλεκτρόνια Σκοπός Μέτρηση φασμάτων εκπομπής ακτίνων-χ κατά τον βομβαρδισμό δείγματος με ενεργητική δέσμη ηλεκτρονίων. Στοιχειακή ανάλυση του δείγματος. Κατανόηση της δομής των φασμάτων, σαν συνάρτηση της κινητικής ενέργειας των ηλεκτρονίων και της έντασης της δέσμης. Διεξαγωγή πειράματος Στα πλαίσια του διαθέσιμου εργαστηριακού εξοπλισμού, ως πηγή ηλεκτρονίων θα χρησιμοποιηθεί το νήμα της καθόδου της λυχνίας ακτίνων-χ, ενώ το προς ανάλυση άγνωστο δείγμα είναι η άνοδος της λυχνίας. Μέτρηση του φάσματος εκπομπής της λυχνίας ακτίνων-χ, σαν συνάρτηση του ρεύματος καθόδου και της υψηλής τάσης. Η γεωμετρία της διάταξης φαίνεται στο σχήμα Τοποθετείστε τον ανιχνευτή στη πορεία της εξερχόμενης από τον ευθυγραμμιστή δέσμης ακτίνων-χ. 2. Επί του σταθερού ευθυγραμμιστή, τοποθετείστε επιπρόσθετο κυλινδρικό ευθυγραμμιστή, διαμέτρου 10 μm. 3. Εφαρμόστε ρεύμα Ι Α στην κάθοδο και διαφορά δυναμικού μεταξύ καθόδου και ανόδου ίση με U A. Ενεργοποιείστε τη λειτουργία της λυχνίας. Λυχνία ακτίνων-χ Ευθυγραμμιστής Ανιχνευτής Σχήμα 24. Βομβαρδισμός με ηλεκτρόνια. Πειραματική διάταξη για τη καταγραφή του φάσματος εκπομπής φωτονίων της λυχνίας ακτίνων-χ, με τη χρήση ανιχνευτή ενεργειακού διασκεδασμού. Ηλεκτρόνια παράγονται στο νήμα της καθόδου (4), επιταχύνονται σε κινητικές ενέργειες των μερικών kev και προσπίπτουν στο υλικό της ανόδου της λυχνίας (2). Η γωνία πρόσπτωσης είναι Ακτίνες-Χ παράγονται σε κάθε κατεύθυνση στο χώρο. Οι ακτίνες-χ που διέρχονται από τον ευθυγραμμιστή προσπίπτουν στον ανιχνευτή. Άσκηση

29 Φασματοσκοπία εκπομπής ακτίνων-χ 4. Ενεργοποιείστε το πρόγραμμα καταγραφής του φάσματος ακτίνων-χ, για χρόνο t A. Αποθηκεύστε το φάσμα, με το όνομα Electrons_1. 5. Επαναλάβατε τα βήματα 3 και 4 για διάφορους συνδυασμούς ρεύματος ανόδου και υψηλής τάσης, σύμφωνα με τον πίνακα που ακολουθεί. Αποθηκεύστε τα φάσματα, με το όνομα Electrons_x. α/α Πίνακας 3. Παράμετροι για την καταγραφή των φασμάτων εκπομπής ακτίνων-χ, κατά τον βομβαρδισμό της ανόδου με ηλεκτρόνια. Υψηλή τάση (kv) Ρεύμα καθόδου (ma) Χρόνος μέτρησης (sec) Αρχείο αποθήκευσης 1 U Α = I Α = t A = Electrons_1 2 U Β = I Α t A Electrons_2 3 U C = I Α t A Electrons_3 4 U Α I B = t A Electrons_4 Παρατηρήσεις Ανάλυση 1. Να γίνει στοιχειακή ανάλυση της ανόδου. Εξηγείστε τη δομή του φάσματος Electrons_1. 2. Απεικονίστε στο ίδιο διάγραμμα τα φάσματα Electrons_1, Electrons_2 και Electrons_3. Ποια η κινητική ενέργεια των ηλεκτρονίων, κατά την πρόσπτωση στο δείγμα; Τι παρατηρείτε για το γραμμικό και τι για το συνεχές φάσμα; Εξηγείστε με βάση τη σχέση Kramer (Παράρτημα 6.2). 3. Απεικονίστε στο ίδιο διάγραμμα τα φάσματα Electrons_1 και Electrons_4 (σταθερή υψηλή τάση, διαφορετικό ρεύμα καθόδου). Τι παρατηρείτε για το γραμμικό και τι για το συνεχές φάσμα. Εξηγείστε με βάση τη θεωρία. 4. Με βάση τις παραμέτρους της πρώτης μέτρησης να εκτιμήσετε το μέσο βάθος διείσδυσης των ηλεκτρονίων στο δείγμα

30 4. Ερωτήσεις 1. Τα ηλεκτρόνια της Κ, L και M στοιβάδας του μολυβδενίου έχουν δεσμική ενέργεια περίπου ev, 2500 ev και 400 ev, αντίστοιχα. α) Ποια είναι η ελάχιστη τιμή της κινητικής ενέργειας ηλεκτρονίου που απαιτείται, ώστε κατά τον βομβαρδισμό μολυβδενίου να παρατηρηθεί η εκπομπή φωτονίων των χαρακτηριστικών μεταβάσεων: α) Κα, β) Κβ, και γ) Lα; β) Να βρεθούν οι ενέργειες των ακτίνων-χ που εκπέμπονται, όταν οπή της Κ στοιβάδας συμπληρώνεται από ηλεκτρόνιο που προέρχεται : α) από την L στοιβάδα, β) από την Μ. 2. Να προσδιορισθεί η χημική σύσταση υλικού, του οποίου το φάσμα φθορισμού των ακτίνων-χ δίνεται στο παρακάτω σχήμα : 4x10 4 3x10 4 Πλήθος φωτονίων 2x10 4 1x Ενέργεια φωτονίων (kev) 3. Σωμάτιο ενέργειας 20 kev αλληλεπιδρά με άτομο Cu. Η πιθανότητα ιονισμού της Κ στοιβάδας είναι μεγαλύτερη εάν το σωμάτιο είναι φωτόνιο ή ηλεκτρόνιο ; Η απάντησή σας να προκύψει με βάση το σχήμα Δέσμη ηλεκτρονίων ένταση 1 ma προσπίπτει σε δείγμα. Πόσα ηλεκτρόνια/sec προσπίπτουν στο στόχο ; Δίνεται το φορτίο του ηλεκτρονίου ίσο με Coulomb. 5. α) Οι Κα 1 και Κα 2 μεταβάσεις δεν ανιχνεύονται ως διακριτές μεταβάσεις κατά τη μέτρησή τους με ανιχνευτή ενεργειακού διαχωρισμού. Σε αυτή τη περίπτωση αναφερόμαστε στην Κα φασματική γραμμή, η οποία περιλαμβάνει και την Κα 1 και την Κα 2 μετάβαση. Γιατί δεν είναι δυνατός ο διαχωρισμός τους; Συμβουλευτείτε το σχήμα 18 και τον Πίνακα 4, του παραρτήματος 6.1. β) Ομοίως η Lα 1 και Lα 2 μεταβάσεις δεν ανιχνεύονται ως διακριτές μεταβάσεις κατά τη μέτρησή τους με ανιχνευτή ενεργειακού διαχωρισμού. Σε αυτή τη περίπτωση αναφερόμαστε στην Lα φασματική γραμμή, η οποία περιλαμβάνει και την Lα 1 και την Lα 2 μετάβαση. Άσκηση

31 Φασματοσκοπία εκπομπής ακτίνων-χ 6. Δίνεται φάσμα εκπομπής ακτίνων-χ άγνωστου δείγματος, επαγόμενο κατά τον βομβαρδισμό με δέσμη ηλεκτρονίων κινητικής ενέργειας 15 kev. Με τη βοήθεια του γραμμικού φάσμα να γίνει ποιοτική στοιχειακή ανάλυση. Εξηγείστε τη προέλευση του συνεχούς φάσματος. Σχετική ένταση (φωτόνια/sec) Ενέργεια φωτονίων (kev) 7. Δίνονται τα φάσματα φθορισμού α) καθαρού Cu και β) Cu-Sn, στην περιοχή ενέργειας φωτονίων από 6 έως 10 kev. Στο φάσμα σημειώνεται με βέλη η Κα και η Κβ του Cu. Υποθέτοντας ότι η μετρούμενη ένταση φωτονίων είναι ανάλογη της κατά βάρους συγκέντρωσης των στοιχείων στο δείγμα, να προσδιορίσετε τη συγκέντρωση (% κ.β.) του Cu στο δείγμα Cu-Sn. 20,0k Ένταση φωτονίων (φωτόνια/sec) 15,0k 10,0k 5,0k είγμα Cu είγμα Cu-Sn 0,0 6,0 6,5 7,0 7,5 8,0 8,5 9,0 9,5 10,0 Ενέργεια φωτονίων (kev)

32 5. Βιβλιογραφία 1. Αρχή λειτουργίας λυχνίας ακτίνων-χ 2. Ακτινοβολία συγχρότρου 3. Εργαστηριακή συσκευή ακτίνων-χ 4. Φθορισμός ακτίνων-χ 5. Electron probe microanalysis 6. Ενέργειες K και L μεταβάσεων ακτίνων-χ 7. Βάση δεδομένων ενεργών διατομών φωτονίων ακτίνων-χ 8. Δεδομένα ακτίνων-χ 9. X-Ray Data Booklet: 10. Περιοδικός πίνακας Άσκηση

33 6. Παραρτήματα 6.1. Ενέργειες φωτονικών μεταβάσεων Φασματοσκοπία εκπομπής ακτίνων-χ Πίνακας 4. Χαρακτηριστικές ενέργειες των ισχυρότερων Κ και L φωτονικών μεταβάσεων (σε kev) 8 Z Kα1 Kα2 Kβ1 Lα1 Lα2 Lβ1 Lβ2 Lγ1 3 Li Be S B C N O F Ne Na Mg Al Si P S Cl Ar K Ca Sc Ti V Cr Mn Fe Co Ni Cu Zn Ga Ge As Se Br Kr Rb Sr Y Zr Nb Mo Ru Rh Pd Ag Cd In Sn Sb Te I Xe Cs Ba La Ce Pr Nd Pm Sm Eu Gd Tb Dy Ho Er Tm Yb S Lu Hf Ta W Re Os Ir Pt Au Hg Tl Pb Bi Po S At Rn Ra Ac Th U Np Pu Am "X-Ray Wavelengths", Review of Modern Physics,(January 1967) pp

34 6.2. Ακτινοβολία πεδήσεως Η ακτινοβολία πεδήσεως (bremsstrahlung) είναι ηλεκτρομαγνητική ακτινοβολία που παράγεται κατά την αλλαγή της τροχιάς ηλεκτρονίου κατά την πρόσπτωσή του στο στόχο, εξαιτίας της αλληλεπίδρασης του με το ηλεκτρομαγνητικό πεδίο που αναπτύσσουν οι ατομικοί πυρήνες (σχήμα 25). Η ακτινοβολία πεδήσεως είναι συνεχής ως προς την ενέργεια των εκπεμπόμενων φωτονίων, και προκαλείται όταν τα σωματίδια που προσκρούουν στον στόχο είναι φορτισμένα (ηλεκτρόνια, πρωτόνια). Σχήμα 25. Ακτινοβολίας πεδήσεως (bremsstrahlung). Η μέγιστη ενέργεια φωτονίου την κινητική ενέργεια του προσπίπτοντος ηλεκτρονίου max E της συνεχούς ακτινοβολίας που παρατηρείται είναι ίση με K el και προέρχεται κατά την πλήρη ακινητοποίηση του ηλεκτρονίου στον στόχο και μετατροπή της κινητικής του ενέργειας σε ένα και μόνο φωτόνιο. Συνεπώς η μέγιστη ενέργεια φωτονίου max E είναι ίση με : max E Kel e U Εξίσωση Duane-Hunt (3) όπου U είναι η διαφορά δυναμικού, με την οποία τα ηλεκτρόνια επιταχύνονται από την πηγή ηλεκτρονίων (κάθοδος) στον στόχο (άνοδος), και e η απόλυτη τιμή του φορτίου του ηλεκτρονίου. Από την παραπάνω σχέση προκύπτει ότι η του δείγματος-στόχου. max E είναι ανεξάρτητη της σύστασης Η συνεχής ένταση C της ακτινοβολίας είναι συνάρτηση της ενέργειας του εκπεμπόμενου φωτονίου E, του ατομικού αριθμού Ζ του στόχου και του ρεύματος της προσπίπτουσας δέσμης ηλεκτρονίων i b, και περιγράφεται προσεγγιστικά από τη σχέση του Kramer : Άσκηση

35 Φασματοσκοπία εκπομπής ακτίνων-χ 1,0 Ένταση φωτονίων (αυθαίρετες μονάδες) 0,8 70 kev 0,6 60 kev 0,4 50 kev 40 kev 0,2 30 kev 0, Ενέργεια φωτονίου (kev) Σχήμα 26. Ένταση της ακτινοβολίας πεδήσεως σαν συνάρτηση της ενέργειας του εκπεμπόμενου φωτονίου, κατά τον βομβαρδισμό βολφραμίου με ηλεκτρόνια διαφόρων κινητικών ενεργειών. H μέγιστη ενέργεια φωτονίου είναι ίση με την κινητική ενέργεια του προσπίπτοντος ηλεκτρονίου. Φωτόνια μικρότερης ενέργειας εκπέμπονται όταν το προσπίπτον ηλεκτρόνιο χάνει μέρος της κινητικής του ενέργειας. Η ένταση της ακτινοβολίας μηδενίζεται για μικρές ενέργειες φωτονίων, λόγω αυτό-απορρόφησης των εκπεμπόμενων φωτονίων από τον ίδιο το στόχο. K C E el E ie Z 1, όπου 0 E K (4) el Σύμφωνα με τη σχέση Kramer η ένταση της ακτινοβολίας πεδήσεως ελαττώνεται όσο μεγαλύτερη είναι η ενέργεια του εκπεμπόμενου φωτονίου και μηδενίζεται όταν E K el. Η μέγιστη ένταση φωτονίων C αναμένεται για E 0. Αυτό όμως δεν παρατηρείται στα μετρούμενα φάσματα, καθότι φωτόνια πολύ μικρής ενέργειας αυτό-απορροφούνται από το δείγμα. Συνεπώς το συνεχές παρουσιάζει κύρτωση της έντασης, με την ένταση φωτονίων να μηδενίζεται τόσο για μικρές ενέργειες φωτονίων όσο και για ενέργειες μεγαλύτερες της κινητικής ενέργειας του ηλεκτρονίου K el (σχήμα 26)

36 6.3. Βάθος διείσδυσης ηλεκτρονίων Το βάθος διείσδυσης x των ηλεκτρονίων στην ύλη δίνεται, σε ικανοποιητική προσέγγιση, από την εξίσωση Kanaya-Okayama: AK el x 0.89 Z 1.67, (5) όπου x σε μm, K el η κινητική ενέργεια του προσπίπτοντος ηλεκτρονίου σε kev, A το ατομικό βάρος (g/mol) των ατόμων του στόχου, Ζ ο ατομικός αριθμός, η πυκνότητα του υλικού σε g/cm 3. Τυπικές τιμές διείσδυσης δίνονται στον πίνακα 5 και στο σχήμα 27.. Σχήμα 27. Αριστερά: προσομοίωση της τροχιάς ηλεκτρονίων κατά την πρόσπτωσή τους σε στόχο Fe, σαν συνάρτηση της κινητικής ενέργειας των ηλεκτρονίων: α) 10 kev, β) 20 kev, και γ) 30 kev. Δεξιά : προσομοίωση της τροχιάς ηλεκτρονίων, κινητικής ενέργειας 15 kev κατά την πρόσπτωσή τους σε στόχους διαφορετικού ατομικού αριθμού. Πίνακας 5. Βάθος διείσδυσης ηλεκτρονίων σαν συνάρτηση της κινητικής τους ενέργειας, σε διάφορα στοιχεία, σύμφωνα με την εξίσωση Kanaya-Okayama (σχέση 5). Στοιχείο Ζ Α (g/mol) Πυκνότητα ( g/cm 3 ) Κινητική ενέργεια ηλεκτρονίων (kev) Βάθος διείσδυσης ηλεκτρονίου (μm) Άνθρακας Αλουμίνιο Σίδηρος Χρυσός Άσκηση

ΓΗ ΚΑΙ ΣΥΜΠΑΝ. Εικόνα 1. Φωτογραφία του γαλαξία μας (από αρχείο της NASA)

ΓΗ ΚΑΙ ΣΥΜΠΑΝ. Εικόνα 1. Φωτογραφία του γαλαξία μας (από αρχείο της NASA) ΓΗ ΚΑΙ ΣΥΜΠΑΝ Φύση του σύμπαντος Η γη είναι μία μονάδα μέσα στο ηλιακό μας σύστημα, το οποίο αποτελείται από τον ήλιο, τους πλανήτες μαζί με τους δορυφόρους τους, τους κομήτες, τα αστεροειδή και τους μετεωρίτες.

Διαβάστε περισσότερα

Οι ακτίνες Χ είναι ηλεκτροµαγνητική ακτινοβολία µε λ [10-9 -10-12 m] (ή 0,01-10Å) και ενέργεια φωτονίων kev.

Οι ακτίνες Χ είναι ηλεκτροµαγνητική ακτινοβολία µε λ [10-9 -10-12 m] (ή 0,01-10Å) και ενέργεια φωτονίων kev. Οι ακτίνες Χ είναι ηλεκτροµαγνητική ακτινοβολία µε λ [10-9 -10-12 m] (ή 0,01-10Å) και ενέργεια φωτονίων kev. To ορατό καταλαµβάνει ένα πολύ µικρό µέρος του ηλεκτροµαγνητικού φάσµατος: 1,6-3,2eV. Page 1

Διαβάστε περισσότερα

τροχιακά Η στιβάδα καθορίζεται από τον κύριο κβαντικό αριθµό (n) Η υποστιβάδα καθορίζεται από τους δύο πρώτους κβαντικούς αριθµούς (n, l)

τροχιακά Η στιβάδα καθορίζεται από τον κύριο κβαντικό αριθµό (n) Η υποστιβάδα καθορίζεται από τους δύο πρώτους κβαντικούς αριθµούς (n, l) ΑΤΟΜΙΚΑ ΤΡΟΧΙΑΚΑ Σχέση κβαντικών αριθµών µε στιβάδες υποστιβάδες - τροχιακά Η στιβάδα καθορίζεται από τον κύριο κβαντικό αριθµό (n) Η υποστιβάδα καθορίζεται από τους δύο πρώτους κβαντικούς αριθµούς (n,

Διαβάστε περισσότερα

Το άτομο του Υδρογόνου

Το άτομο του Υδρογόνου Το άτομο του Υδρογόνου Δυναμικό Coulomb Εξίσωση Schrödinger h e (, r, ) (, r, ) E (, r, ) m ψ θφ r ψ θφ = ψ θφ Συνθήκες ψ(, r θφ, ) = πεπερασμένη ψ( r ) = 0 ψ(, r θφ, ) =ψ(, r θφ+, ) π Επιτρεπτές ενέργειες

Διαβάστε περισσότερα

ΦΥΣΙΚΗ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ

ΦΥΣΙΚΗ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΜΑ ο ΦΥΣΙΚΗ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ Στις ερωτήσεις - να γράψετε στο τετράδιό σας τον αριθμό της ερώτησης και δίπλα το γράμμα, που αντιστοιχεί στη σωστή απάντηση.. Το έτος 2005 ορίστηκε ως έτος Φυσικής

Διαβάστε περισσότερα

ΦΑΣΜΑΤΟΜΕΤΡΙΑ ΑΚΤΙΝΩΝ Χ (X-RAY SPECTROMETRY) ΑΘΗΝΑ, ΝΟΕΜΒΡΙΟΣ 2014

ΦΑΣΜΑΤΟΜΕΤΡΙΑ ΑΚΤΙΝΩΝ Χ (X-RAY SPECTROMETRY) ΑΘΗΝΑ, ΝΟΕΜΒΡΙΟΣ 2014 ΦΑΣΜΑΤΟΜΕΤΡΙΑ ΑΚΤΙΝΩΝ Χ (X-RAY SPECTROMETRY) ΑΘΗΝΑ, ΝΟΕΜΒΡΙΟΣ 2014 ΙΣΤΟΡΙΚΗ ΑΝΑΔΡΟΜΗ 1895: Ανακάλυψη ακτίνων Χ (Wilhelm Conrad). 1912: Οι ακτίνες Χ περιθλώνται από τα άτομα ενός κρυστάλλου όπως περιθλάται

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΣΤΗ ΦΥΣΙΚΗ ΓΕΝ. ΠΑΙΔΕΙΑΣ Γ' ΛΥΚΕΙΟΥ

ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΣΤΗ ΦΥΣΙΚΗ ΓΕΝ. ΠΑΙΔΕΙΑΣ Γ' ΛΥΚΕΙΟΥ 05 2 0 ΘΕΡΙΝΑ ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΣΤΗ ΦΥΣΙΚΗ ΓΕΝ. ΠΑΙΔΕΙΑΣ Γ' ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΜΑ ο Οδηγία: Να γράψετε στο τετράδιό σας τον αριθμό καθεμιάς από τις παρακάτω ερωτήσεις -4 και δίπλα το γράμμα που αντιστοιχεί στη σωστή απάντηση..

Διαβάστε περισσότερα

ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙΔΑΣ ΤΕΛΟΣ 1ΗΣ ΣΕΛΙΔΑΣ

ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙΔΑΣ ΤΕΛΟΣ 1ΗΣ ΣΕΛΙΔΑΣ ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙΔΑΣ ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΕΝΔΟΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑΚΗΣ ΠΡΟΣΟΜΟΙΩΣΗΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΣΑΒΒΑΤΟ 3 ΙΑΝΟΥΑΡΙΟΥ 2009 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΦΥΣΙΚΗ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΣΥΝΟΛΟ ΣΕΛΙΔΩΝ: ΕΞΙ (6) ΘΕΜΑ 1ο Α. Στις

Διαβάστε περισσότερα

ΜΑΘΗΜΑ / ΤΑΞΗ : ΦΥΣΙΚΗ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ / Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΣΕΙΡΑ: ΘΕΡΙΝΑ ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ: 10/11/2013

ΜΑΘΗΜΑ / ΤΑΞΗ : ΦΥΣΙΚΗ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ / Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΣΕΙΡΑ: ΘΕΡΙΝΑ ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ: 10/11/2013 ΜΑΘΗΜΑ / ΤΑΞΗ : ΦΥΣΙΚΗ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ / Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΣΕΙΡΑ: ΘΕΡΙΝΑ ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ: 10/11/2013 ΘΕΜΑ Α Οδηγία: Να γράψετε στο τετράδιό σας τον αριθμό καθεμιάς από τις παρακάτω ερωτήσεις Α1-Α4 και δίπλα το γράμμα

Διαβάστε περισσότερα

Αλληλεπίδραση ακτίνων-χ με την ύλη

Αλληλεπίδραση ακτίνων-χ με την ύλη Άσκηση 8 Αλληλεπίδραση ακτίνων-χ με την ύλη Δ. Φ. Αναγνωστόπουλος Τμήμα Μηχανικών Επιστήμης Υλικών Πανεπιστήμιο Ιωαννίνων Ιωάννινα 2013 Άσκηση 8 ii Αλληλεπίδραση ακτίνων-χ με την ύλη Πίνακας περιεχομένων

Διαβάστε περισσότερα

Α1. Πράσινο και κίτρινο φως προσπίπτουν ταυτόχρονα και µε την ίδια γωνία πρόσπτωσης σε γυάλινο πρίσµα. Ποιά από τις ακόλουθες προτάσεις είναι σωστή:

Α1. Πράσινο και κίτρινο φως προσπίπτουν ταυτόχρονα και µε την ίδια γωνία πρόσπτωσης σε γυάλινο πρίσµα. Ποιά από τις ακόλουθες προτάσεις είναι σωστή: 54 Χρόνια ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΜΕΣΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΣΑΒΒΑΪΔΗ-ΜΑΝΩΛΑΡΑΚΗ ΠΑΓΚΡΑΤΙ : Φιλολάου & Εκφαντίδου 26 : Τηλ.: 2107601470 ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ : ΦΥΣΙΚΗ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ 2014 ΘΕΜΑ Α Α1. Πράσινο και κίτρινο φως

Διαβάστε περισσότερα

ΛΥΣΕΙΣ. 1. Χαρακτηρίστε τα παρακάτω στοιχεία ως διαµαγνητικά ή. Η ηλεκτρονική δοµή του 38 Sr είναι: 1s 2 2s 2 2p 6 3s 2 3p 6 3d 10 4s 2 4p 6 5s 2

ΛΥΣΕΙΣ. 1. Χαρακτηρίστε τα παρακάτω στοιχεία ως διαµαγνητικά ή. Η ηλεκτρονική δοµή του 38 Sr είναι: 1s 2 2s 2 2p 6 3s 2 3p 6 3d 10 4s 2 4p 6 5s 2 ΛΥΣΕΙΣ 1. Χαρακτηρίστε τα παρακάτω στοιχεία ως διαµαγνητικά ή παραµαγνητικά: 38 Sr, 13 Al, 32 Ge. Η ηλεκτρονική δοµή του 38 Sr είναι: 1s 2 2s 2 2p 6 3s 2 3p 6 3d 10 4s 2 4p 6 5s 2 Η ηλεκτρονική δοµή του

Διαβάστε περισσότερα

Μονάδες 5. 3. Η υπεριώδης ακτινοβολία. α. με πολύ μικρό μήκος κύματος δεν προκαλεί βλάβες στα κύτταρα του δέρματος. β. δεν προκαλεί φθορισμό.

Μονάδες 5. 3. Η υπεριώδης ακτινοβολία. α. με πολύ μικρό μήκος κύματος δεν προκαλεί βλάβες στα κύτταρα του δέρματος. β. δεν προκαλεί φθορισμό. ΑΡΧΗ ΗΣ ΣΕΛΙ ΑΣ ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΕΣ ΑΠΟΛΥΤΗΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΕΝΙΑΙΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΕΥΤΕΡΑ 3 ΙΟΥΛΙΟΥ 2006 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΦΥΣΙΚΗ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙ ΕΙΑΣ ΣΥΝΟΛΟ ΣΕΛΙ ΩΝ: ΕΠΤΑ (7) ΘΕΜΑ ο Στις ερωτήσεις -4 να γράψετε

Διαβάστε περισσότερα

Ακτίνες επιτρεπόμενων τροχιών (2.6)

Ακτίνες επιτρεπόμενων τροχιών (2.6) Αντικαθιστώντας το r με r n, έχουμε: Ακτίνες επιτρεπόμενων τροχιών (2.6) Αντικαθιστώντας n=1, βρίσκουμε την τροχιά με τη μικρότερη ακτίνα n: Αντικαθιστώντας την τελευταία εξίσωση στη 2.6, παίρνουμε: Αν

Διαβάστε περισσότερα

ΦΥΣΙΚΗ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ

ΦΥΣΙΚΗ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ 5 ΧΡΟΝΙΑ ΕΜΠΕΙΡΙΑ ΣΤΗΝ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ ΦΥΣΙΚΗ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΘΕΜΑΤΑ ΘΕΜΑ Α Στις ερωτήσεις Α-Α να γράψετε στο τετράδιό σας τον αριθμό της ερώτησης και δίπλα το γράμμα που αντιστοιχεί στη σωστή φράση, η οποία

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ. Επιµέλεια: Οµάδα Φυσικών της Ώθησης

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ. Επιµέλεια: Οµάδα Φυσικών της Ώθησης ΕΘΝΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 0 ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ Επιµέλεια: Οµάδα Φυσικών της Ώθησης ΘΕΜΑ A ΕΘΝΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 0 Παρασκευή, 0 Μαΐου 0 Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙ ΕΙΑΣ ΦΥΣΙΚΗ Στις ερωτήσεις Α -Α να γράψετε στο τετράδιό σας τον

Διαβάστε περισσότερα

ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙ ΑΣ Γ ΗΜΕΡΗΣΙΩΝ ΕΣΠΕΡΙΝΩΝ

ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙ ΑΣ Γ ΗΜΕΡΗΣΙΩΝ ΕΣΠΕΡΙΝΩΝ ΑΡΧΗ ΗΣ ΣΕΛΙ ΑΣ Γ ΗΜΕΡΗΣΙΩΝ ΕΣΠΕΡΙΝΩΝ ΠΑΝΕΛΛΑΔΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΚΑΙ Δ ΤΑΞΗΣ ΕΣΠΕΡΙΝΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΠΑΡΑΣΚΕΥΗ 0 ΜΑΪΟΥ 204 - ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΦΥΣΙΚΗ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΣΥΝΟΛΟ ΣΕΛΙΔΩΝ:

Διαβάστε περισσότερα

Θέµατα Φυσικής Γενικής Παιδείας Γ Λυκείου 2000

Θέµατα Φυσικής Γενικής Παιδείας Γ Λυκείου 2000 Θέµατα Φυσικής Γενικής Παιδείας Γ Λυκείου 2 ΕΚΦΩΝΗΣΕΙΣ Ζήτηµα 1ο Στις ερωτήσεις 1-5 να γράψετε στο τετράδιό σας τον αριθµό της ερώτησης και δίπλα το γράµµα που αντιστοιχεί στη σωστή απάντηση. 1. Σύµφωνα

Διαβάστε περισσότερα

δ-ray με κινητική ενέργεια T e και ορμή p e παράγεται σε μια γωνία Θ q, p

δ-ray με κινητική ενέργεια T e και ορμή p e παράγεται σε μια γωνία Θ q, p δ rays Κατά τον ιονισμό το εκπεμπόμενο θα έχει κινητική ενέργεια : 0 T T max q, p δ-ray με κινητική ενέργεια T και ορμή p παράγεται σε μια γωνία Θ T p cosθ = p T max max όπου p max η ορμή ενός με τη μέγιστη

Διαβάστε περισσότερα

Το φως διαδίδεται σε όλα τα οπτικά υλικά μέσα με ταχύτητα περίπου 3x10 8 m/s.

Το φως διαδίδεται σε όλα τα οπτικά υλικά μέσα με ταχύτητα περίπου 3x10 8 m/s. Κεφάλαιο 1 Το Φως Το φως διαδίδεται σε όλα τα οπτικά υλικά μέσα με ταχύτητα περίπου 3x10 8 m/s. Το φως διαδίδεται στο κενό με ταχύτητα περίπου 3x10 8 m/s. 3 Η ταχύτητα του φωτός μικραίνει, όταν το φως

Διαβάστε περισσότερα

Μεταβολή ορισμένων περιοδικών ιδιοτήτων

Μεταβολή ορισμένων περιοδικών ιδιοτήτων Μεταβολή ορισμένων περιοδικών ιδιοτήτων 1. Ερώτηση: Ποια θεωρούνται θεμελιώδη χαρακτηριστικά του ατόμου και γιατί; Θεμελιώδη χαρακτηριστικά του ατόμου είναι: η ατομική ακτίνα, η ενέργεια ιοντισμού και

Διαβάστε περισσότερα

ΦΥΣΙΚΗ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ

ΦΥΣΙΚΗ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΦΥΣΙΚΗ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΘΕΜΑΤΑ ΘΕΜΑ Α Στις ερωτήσεις Α1-Α4 να γράψετε στο τετράδιό σας τον αριθμό της ερώτησης και, δίπλα, το γράμμα που αντιστοιχεί στη σωστή φράση η οποία συμπληρώνει σωστά την ημιτελή

Διαβάστε περισσότερα

ΑΤΟΜΙΚΑ ΠΡΟΤΥΠΑ. Θέμα Δ

ΑΤΟΜΙΚΑ ΠΡΟΤΥΠΑ. Θέμα Δ ΑΤΟΜΙΚΑ ΠΡΟΤΥΠΑ Θέμα Δ 4_2149 Άτομο υδρογόνου βρίσκεται σε κατάσταση όπου η στροφορμή του είναι ίση με 3,15 10-34 J s. Δ1) Σε ποια στάθμη βρίσκεται το ηλεκτρόνιο; Δ2) Αν το άτομο έφθασε στην προηγούμενη

Διαβάστε περισσότερα

Ανακλώμενο ηλεκτρόνιο KE = E γ - E γ = E mc 2

Ανακλώμενο ηλεκτρόνιο KE = E γ - E γ = E mc 2 Σκέδαση Compton Το φαινόμενο Compton περιγράφει τη σκέδαση ενός φωτονίου από ένα ελεύθερο ατομικό ηλεκτρόνιο: γ + γ +. To φωτόνιο δεν εξαφανίζεται μετά τη σκέδαση αλλά αλλάζει κατεύθυνση και ενέργεια.

Διαβάστε περισσότερα

ΕΠΑ.Λ. Β ΟΜΑ ΑΣ ΦΥΣΙΚΗ I ΕΚΦΩΝΗΣΕΙΣ

ΕΠΑ.Λ. Β ΟΜΑ ΑΣ ΦΥΣΙΚΗ I ΕΚΦΩΝΗΣΕΙΣ 1 ΕΠΑ.Λ. Β ΟΜΑ ΑΣ ΦΥΣΙΚΗ I ΕΚΦΩΝΗΣΕΙΣ ΘΕΜΑ 1 ο Να γράψετε στο τετράδιό σας τον αριθµό καθεµιάς από τις παρακάτω ερωτήσεις 1- και δίπλα το γράµµα που αντιστοιχεί στη σωστή απάντηση. 1. Σχετικά µε τις ιδιότητες

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ. Επιμέλεια: Ομάδα Φυσικών της Ώθησης

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ. Επιμέλεια: Ομάδα Φυσικών της Ώθησης ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ Επιμέλεια: Ομάδα Φυσικών της Ώθησης 1 Τετάρτη, 20 Μα ου 2015 Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙ ΕΙΑΣ ΦΥΣΙΚΗ ΘΕΜΑ Στις ημιτελείς προτάσεις Α1-Α4 να γράψετε στο τετράδιό σας τον αριθμό της πρότασης και δίπλα

Διαβάστε περισσότερα

ΦΥΣΙΚΗ Β ΛΥΚΕΙΟΥ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΣΥΝΟΠΤΙΚΗ ΘΕΩΡΙΑ

ΦΥΣΙΚΗ Β ΛΥΚΕΙΟΥ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΣΥΝΟΠΤΙΚΗ ΘΕΩΡΙΑ ΦΥΣΙΚΗ Β ΛΥΚΕΙΟΥ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΣΥΝΟΠΤΙΚΗ ΘΕΩΡΙΑ Νόμος του Coulomb Έστω δύο ακίνητα σημειακά φορτία, τα οποία βρίσκονται σε απόσταση μεταξύ τους. Τα φορτία αυτά αλληλεπιδρούν μέσω δύναμης F, της οποίας

Διαβάστε περισσότερα

ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙΔΑΣ Δ ΕΣΠΕΡΙΝΩΝ

ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙΔΑΣ Δ ΕΣΠΕΡΙΝΩΝ ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙΔΑΣ Δ ΕΣΠΕΡΙΝΩΝ ΠΑΝΕΛΛΑΔΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Δ ΤΑΞΗΣ ΕΣΠΕΡΙΝΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΤΕΤΑΡΤΗ 0 ΜΑΪΟΥ 015 - ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΦΥΣΙΚΗ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΣΥΝΟΛΟ ΣΕΛΙΔΩΝ: ΠΕΝΤΕ (5) Θέμα Α Στις ερωτήσεις Α1-Α4

Διαβάστε περισσότερα

Φασματοσκοπία SIMS (secondary ion mass spectrometry) Φασματοσκοπία μάζης δευτερογενών ιόντων

Φασματοσκοπία SIMS (secondary ion mass spectrometry) Φασματοσκοπία μάζης δευτερογενών ιόντων Φασματοσκοπία SIMS (secondary ion mass spectrometry) Φασματοσκοπία μάζης δευτερογενών ιόντων Ιόντα με υψηλές ενέργειες (συνήθως Ar +, O ή Cs + ) βομβαρδίζουν την επιφάνεια του δείγματος sputtering ουδετέρων

Διαβάστε περισσότερα

ΟΜΟΣΠΟΝ ΙΑ ΕΚΠΑΙ ΕΥΤΙΚΩΝ ΦΡΟΝΤΙΣΤΩΝ ΕΛΛΑ ΟΣ (Ο.Ε.Φ.Ε.) ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΑ ΘΕΜΑΤΑ ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΑ ΘΕΜΑΤΑ 2014

ΟΜΟΣΠΟΝ ΙΑ ΕΚΠΑΙ ΕΥΤΙΚΩΝ ΦΡΟΝΤΙΣΤΩΝ ΕΛΛΑ ΟΣ (Ο.Ε.Φ.Ε.) ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΑ ΘΕΜΑΤΑ ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΑ ΘΕΜΑΤΑ 2014 ΤΑΞΗ: ΜΑΘΗΜΑ: Γ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΦΥΣΙΚΗ / ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙ ΕΙΑΣ ΘΕΜΑ Α Ηµεροµηνία: Κυριακή 13 Απριλίου 2014 ιάρκεια Εξέτασης: 3 ώρες ΕΚΦΩΝΗΣΕΙΣ 1. ύο µονοχρωµατικές ακτινοβολίες Α και Β µε µήκη κύµατος στο κενό

Διαβάστε περισσότερα

Ακτίνες Χ (Roentgen) Κ.-Α. Θ. Θωμά

Ακτίνες Χ (Roentgen) Κ.-Α. Θ. Θωμά Ακτίνες Χ (Roentgen) Είναι ηλεκτρομαγνητικά κύματα με μήκος κύματος μεταξύ 10 nm και 0.01 nm, δηλαδή περίπου 10 4 φορές μικρότερο από το μήκος κύματος της ορατής ακτινοβολίας. ( Φάσμα ηλεκτρομαγνητικής

Διαβάστε περισσότερα

ΟΜΟΣΠΟΝ ΙΑ ΕΚΠΑΙ ΕΥΤΙΚΩΝ ΦΡΟΝΤΙΣΤΩΝ ΕΛΛΑ ΟΣ (Ο.Ε.Φ.Ε.) ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΑ ΘΕΜΑΤΑ ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΑ ΘΕΜΑΤΑ 2012. Ηµεροµηνία: Κυριακή 1 Απριλίου 2012 ΕΚΦΩΝΗΣΕΙΣ

ΟΜΟΣΠΟΝ ΙΑ ΕΚΠΑΙ ΕΥΤΙΚΩΝ ΦΡΟΝΤΙΣΤΩΝ ΕΛΛΑ ΟΣ (Ο.Ε.Φ.Ε.) ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΑ ΘΕΜΑΤΑ ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΑ ΘΕΜΑΤΑ 2012. Ηµεροµηνία: Κυριακή 1 Απριλίου 2012 ΕΚΦΩΝΗΣΕΙΣ ΤΑΞΗ: ΜΑΘΗΜΑ: ΘΕΜΑ Α Γ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΦΥΣΙΚΗ / ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙ ΕΙΑΣ Ηµεροµηνία: Κυριακή 1 Απριλίου 01 ΕΚΦΩΝΗΣΕΙΣ Να γράψετε στο τετράδιο σας τον αριθµό καθεµιάς από τις παρακάτω ερωτήσεις 1-4 και δίπλα το

Διαβάστε περισσότερα

Ύλη έβδοµου µαθήµατος

Ύλη έβδοµου µαθήµατος ιάλεξη 7 η Ύλη έβδοµου µαθήµατος Φασµατοσκοπία απορρόφησης ακτίνων Χ, Φασµατοσκοπία οπισθοσκέδασης Rutherford, Φασµατοσκοπία ηλεκτρονίων Auger, Φασµατοσκοπία µάζας δευτερογενών ιόντων. Φασµατοσκοπία απορρόφησης

Διαβάστε περισσότερα

δ. εξαρτάται µόνο από το υλικό του οπτικού µέσου. Μονάδες 4

δ. εξαρτάται µόνο από το υλικό του οπτικού µέσου. Μονάδες 4 ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙ ΑΣ ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΕΣ ΑΠΟΛΥΤΗΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Σ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΕΝΙΑΙΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΕΥΤΕΡΑ 7 ΙΟΥΛΙΟΥ 2003 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΦΥΣΙΚΗ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙ ΕΙΑΣ ΣΥΝΟΛΟ ΣΕΛΙ ΩΝ: ΕΞΙ (6) ΘΕΜΑ 1ο Στις ερωτήσεις 1-5 να

Διαβάστε περισσότερα

Μάθημα 9ο. Τα πολυηλεκτρονιακά άτομα: Θωράκιση και Διείσδυση Το δραστικό φορτίο του πυρήνα Ο Περιοδικός Πίνακας και ο Νόμος της Περιοδικότητας

Μάθημα 9ο. Τα πολυηλεκτρονιακά άτομα: Θωράκιση και Διείσδυση Το δραστικό φορτίο του πυρήνα Ο Περιοδικός Πίνακας και ο Νόμος της Περιοδικότητας Μάθημα 9ο Τα πολυηλεκτρονιακά άτομα: Θωράκιση και Διείσδυση Το δραστικό φορτίο του πυρήνα Ο Περιοδικός Πίνακας και ο Νόμος της Περιοδικότητας Πολύ-ηλεκτρονιακά άτομα Θωράκιση- διείσδυση μεταβάλλει την

Διαβάστε περισσότερα

Οργανική Χημεία. Κεφάλαια 12 &13: Φασματοσκοπία μαζών και υπερύθρου

Οργανική Χημεία. Κεφάλαια 12 &13: Φασματοσκοπία μαζών και υπερύθρου Οργανική Χημεία Κεφάλαια 12 &13: Φασματοσκοπία μαζών και υπερύθρου 1. Γενικά Δυνατότητα προσδιορισμού δομών με σαφήνεια χρησιμοποιώντας τεχνικές φασματοσκοπίας Φασματοσκοπία μαζών Μέγεθος, μοριακός τύπος

Διαβάστε περισσότερα

6. Ατομικά γραμμικά φάσματα

6. Ατομικά γραμμικά φάσματα 6. Ατομικά γραμμικά φάσματα Σκοπός Κάθε στοιχείο έχει στην πραγματικότητα ένα χαρακτηριστικό γραμμικό φάσμα, οφειλόμενο στην εκπομπή φωτός από πυρωμένα άτομα του στοιχείου. Τα φάσματα αυτά μπορούν να χρησιμοποιηθούν

Διαβάστε περισσότερα

ΦΑΣΜΑΤΟΣΚΟΠΙΑ ΑΚΤΙΝΩΝ Χ

ΦΑΣΜΑΤΟΣΚΟΠΙΑ ΑΚΤΙΝΩΝ Χ ΦΑΣΜΑΤΟΣΚΟΠΙΑ ΑΚΤΙΝΩΝ Χ Ορισµός ΦΑΣΜΑΤΟΣΚΟΠΙΑ ΑΚΤΙΝΩΝ Χ - Οι ακτίνες Χ είναι ηλεκτροµαγνητική ακτινοβολία µικρού µήκους κύµατος (10-5 - 100 Å) - Συνήθως χρησιµοποιούνται ακτίνες Χ µε µήκος κύµατος 0.1-25

Διαβάστε περισσότερα

Ατομικές θεωρίες (πρότυπα)

Ατομικές θεωρίες (πρότυπα) Ατομικές θεωρίες (πρότυπα) 1. Αρχαίοι Έλληνες ατομικοί : η πρώτη θεωρία που διατυπώθηκε παγκοσμίως (καθαρά φιλοσοφική, αφού δεν στηριζόταν σε καμιά πειραματική παρατήρηση). Δημόκριτος (Λεύκιπος, Επίκουρος)

Διαβάστε περισσότερα

ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙΔΑΣ Γ ΗΜΕΡΗΣΙΩΝ

ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙΔΑΣ Γ ΗΜΕΡΗΣΙΩΝ ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙΔΑΣ Γ ΗΜΕΡΗΣΙΩΝ ΠΑΝΕΛΛΑΔΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΤΕΤΑΡΤΗ 0 ΜΑΪΟΥ 015 - ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΦΥΣΙΚΗ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΣΥΝΟΛΟ ΣΕΛΙΔΩΝ: ΠΕΝΤΕ (5) Θέμα Α Στις ερωτήσεις Α1-Α4

Διαβάστε περισσότερα

Στις ερωτήσεις 1-4 να γράψετε στο τετράδιό σας τον αριθµό της ερώτησης και δίπλα το γράµµα, που αντιστοιχεί στη σωστή απάντηση.

Στις ερωτήσεις 1-4 να γράψετε στο τετράδιό σας τον αριθµό της ερώτησης και δίπλα το γράµµα, που αντιστοιχεί στη σωστή απάντηση. ΘΕΜΑ ο Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΦΥΣΙΚΗ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙ ΕΙΑΣ Στις ερωτήσεις - να γράψετε στο τετράδιό σας τον αριθµό της ερώτησης και δίπλα το γράµµα, που αντιστοιχεί στη σωστή απάντηση.. Μια δέσµη φωτός προσπίπτει στην επιφάνεια

Διαβάστε περισσότερα

Άσκηση 1. 1s 2s 2p (δ) 1s 3 2s 1. (ε) 1s 2 2s 1 2p 7 (στ) 1s 2 2s 2 2p 6 3s 2 3p 6 3d 8 4s 2

Άσκηση 1. 1s 2s 2p (δ) 1s 3 2s 1. (ε) 1s 2 2s 1 2p 7 (στ) 1s 2 2s 2 2p 6 3s 2 3p 6 3d 8 4s 2 Άσκηση 1 Ποια από τα ακόλουθα διαγράµµατα τροχιακών και τις ηλεκτρονικές δοµές είναι επιτρεπτό και ποιο αδύνατο, σύµφωνα µε την απαγορευτική αρχή του Pauli; Εξηγήστε. (α) (β) (γ) 1s 2s 2p (δ) 1s 3 2s 1

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΤΕΤΑΡΤΗ 23 MAΪΟΥ 2012 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΦΥΣΙΚΗ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙ ΕΙΑΣ ΣΥΝΟΛΟ ΣΕΛΙ ΩΝ: ΕΞΙ

ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΤΕΤΑΡΤΗ 23 MAΪΟΥ 2012 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΦΥΣΙΚΗ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙ ΕΙΑΣ ΣΥΝΟΛΟ ΣΕΛΙ ΩΝ: ΕΞΙ ΑΡΧΗ ΗΣ ΣΕΛΙ ΑΣ Γ ΗΜΕΡΗΣΙΩΝ ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΤΕΤΑΡΤΗ MAΪΟΥ ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΦΥΣΙΚΗ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙ ΕΙΑΣ ΣΥΝΟΛΟ ΣΕΛΙ ΩΝ: ΕΞΙ (6) ΘΕΜΑ Α Στις ερωτήσεις Α-Α να γράψετε

Διαβάστε περισσότερα

Μοριακή Φασματοσκοπία I. Παραδόσεις μαθήματος Θ. Λαζαρίδης

Μοριακή Φασματοσκοπία I. Παραδόσεις μαθήματος Θ. Λαζαρίδης Μοριακή Φασματοσκοπία I Παραδόσεις μαθήματος Θ. Λαζαρίδης 2 Τι μελετά η μοριακή φασματοσκοπία; Η μοριακή φασματοσκοπία μελετά την αλληλεπίδραση των μορίων με την ηλεκτρομαγνητική ακτινοβολία Από τη μελέτη

Διαβάστε περισσότερα

ΟΙ ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΤΩΝ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΦΥΣΙΚΗΣ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙ ΕΙΑΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΣΥΓΓΡΑΦΕΑΣ: ΤΣΙΤΣΑΣ ΓΡΗΓΟΡΗΣ

ΟΙ ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΤΩΝ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΦΥΣΙΚΗΣ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙ ΕΙΑΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΣΥΓΓΡΑΦΕΑΣ: ΤΣΙΤΣΑΣ ΓΡΗΓΟΡΗΣ Θέµατα από το βιβλίο µου: Οι ασκήσεις των εξετάσεων φυσικής γενικής παιδείας γ λυκείου (υπό έκδοση ) (Περιέχει 111 ασκήσεις πιθανά θέµατα εξετάσεων µε απαντήσεις) ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1 ο ΘΕΜΑ 1 ο Πόση είναι η ενέργεια

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ. A2. Ο μέγιστος αριθμός ηλεκτρονίων σε ένα άτομο που χαρακτηρίζεται από τους κβαντικούς αριθμούς n = 2 και m l = 0 είναι: α. 4 β.3 γ.2 δ.

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ. A2. Ο μέγιστος αριθμός ηλεκτρονίων σε ένα άτομο που χαρακτηρίζεται από τους κβαντικούς αριθμούς n = 2 και m l = 0 είναι: α. 4 β.3 γ.2 δ. ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΘΕΜΑ Α Για τις ερωτσεις Α1 έως και Α4 να γράψετε στο τετράδιό σας τον αριθμό της ερώτησης και δίπλα το γράμμα που αντιστοιχεί στη σωστ απάντηση. Α1. Ένα τροχιακό χαρακτηρίζεται από τους κβαντικούς

Διαβάστε περισσότερα

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΙΣ ΦΑΣΜΑΤΟΜΕΤΡΙΚΕΣ ΤΕΧΝΙΚΕΣ (SPECTROMETRIC TECHNIQUES)

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΙΣ ΦΑΣΜΑΤΟΜΕΤΡΙΚΕΣ ΤΕΧΝΙΚΕΣ (SPECTROMETRIC TECHNIQUES) ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΙΣ ΦΑΣΜΑΤΟΜΕΤΡΙΚΕΣ ΤΕΧΝΙΚΕΣ (SPECTROMETRIC TECHNIQUES) ΑΘΗΝΑ, ΟΚΤΩΒΡΙΟΣ 2014 ΦΑΣΜΑΤΟΜΕΤΡΙΚΕΣ ΤΕΧΝΙΚΕΣ Στηρίζονται στις αλληλεπιδράσεις της ηλεκτρομαγνητικής ακτινοβολίας με την ύλη. Φασματομετρία=

Διαβάστε περισσότερα

1.2 Αρχές δόμησης πολυηλεκτρονικών ατόμων

1.2 Αρχές δόμησης πολυηλεκτρονικών ατόμων 1.2 Αρχές δόμησης πολυηλεκτρονικών ατόμων 1. Ερώτηση: Τι είναι η ηλεκτρονική δόμηση ή ηλεκτρονική κατανομή; Η συμπλήρωση των τροχιακών με ηλεκτρόνια, λέγεται ηλεκτρονική δόμηση ή ηλεκτρονική κατανομή.

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΟΛΥΤΗΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΤΑΞΗΣ ΕΣΠΕΡΙΝΟΥ ΕΝΙΑΙΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΤΕΤΑΡΤΗ 24 ΜΑΪΟΥ 2006 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙ ΕΙΑΣ: ΦΥΣΙΚΗ ΣΥΝΟΛΟ ΣΕΛΙ ΩΝ: ΕΞΙ (6)

ΑΠΟΛΥΤΗΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΤΑΞΗΣ ΕΣΠΕΡΙΝΟΥ ΕΝΙΑΙΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΤΕΤΑΡΤΗ 24 ΜΑΪΟΥ 2006 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙ ΕΙΑΣ: ΦΥΣΙΚΗ ΣΥΝΟΛΟ ΣΕΛΙ ΩΝ: ΕΞΙ (6) ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙ ΑΣ ΑΠΟΛΥΤΗΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΤΑΞΗΣ ΕΣΠΕΡΙΝΟΥ ΕΝΙΑΙΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΤΕΤΑΡΤΗ 24 ΜΑΪΟΥ 2006 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙ ΕΙΑΣ: ΦΥΣΙΚΗ ΣΥΝΟΛΟ ΣΕΛΙ ΩΝ: ΕΞΙ (6) ΘΕΜΑ 1 ο Στις ημιτελείς προτάσεις 1.1 έως

Διαβάστε περισσότερα

Χαρακτηριστικά Πλεονεκτήµατα. Βασική αρχή της µεθόδου XRF. Στοιχεία πειραµατικήςδιάταξης Φορητά Συστήµατα. reflection XRF, TXRF)

Χαρακτηριστικά Πλεονεκτήµατα. Βασική αρχή της µεθόδου XRF. Στοιχεία πειραµατικήςδιάταξης Φορητά Συστήµατα. reflection XRF, TXRF) Μέθοδος φθορισοµετρίας XRF X-ray Fluorescence Ποιοτικός και ποσοτικός προσδιορισµός βαρέων µετάλλων και ιχνοστοιχείων σε νερό 1 Χαρακτηριστικά Βασική αρχή της µεθόδου XRF Φορητά Συστήµατα Ειδική γεωµετρία

Διαβάστε περισσότερα

Άσκηση 5 ΦΩΤΟΒΟΛΤΑΪΚΟ ΦΑΙΝΟΜΕΝΟ

Άσκηση 5 ΦΩΤΟΒΟΛΤΑΪΚΟ ΦΑΙΝΟΜΕΝΟ Άσκηση 5 ΦΩΤΟΒΟΛΤΑΪΚΟ ΦΑΙΝΟΜΕΝΟ 1. ΓΕΝΙΚΑ Τα ηλιακά στοιχεία χρησιμοποιούνται για τη μετατροπή του φωτός (που αποτελεί μία μορφή ηλεκτρομαγνητικής ενέργειας) σε ηλεκτρική ενέργεια. Κατασκευάζονται από

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑ LASER ΤΜΗΜΑ ΟΠΤΙΚΗΣ & ΟΠΤΟΜΕΤΡΙΑΣ ΑΤΕΙ ΠΑΤΡΑΣ

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑ LASER ΤΜΗΜΑ ΟΠΤΙΚΗΣ & ΟΠΤΟΜΕΤΡΙΑΣ ΑΤΕΙ ΠΑΤΡΑΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑ LASER ΤΜΗΜΑ ΟΠΤΙΚΗΣ & ΟΠΤΟΜΕΤΡΙΑΣ ΑΤΕΙ ΠΑΤΡΑΣ «Ίσως το φως θα ναι μια νέα τυραννία. Ποιος ξέρει τι καινούρια πράγματα θα δείξει.» Κ.Π.Καβάφης ΑΡΧΕΣ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑΣ ΤΟΥ LASER Εισαγωγικές Έννοιες

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΟΡΓΑΝΙΚΗΣ ΧΗΜΕΙΑΣ. Άσκηση 2 η : Φασματοφωτομετρία. ΓΕΩΠΟΝΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ Γενικό Τμήμα Εργαστήριο Χημείας

ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΟΡΓΑΝΙΚΗΣ ΧΗΜΕΙΑΣ. Άσκηση 2 η : Φασματοφωτομετρία. ΓΕΩΠΟΝΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ Γενικό Τμήμα Εργαστήριο Χημείας Άσκηση 2 η : ΑΣΚΗΣΕΙΣ 1. Εκχύλιση - Διήθηση Διαχωρισμός-Απομόνωση 2. Ποσοτικός Προσδιορισμός 3. Ποτενσιομετρία 4. Χρωματογραφία Ηλεκτροχημεία Διαχωρισμός-Απομόνωση 5. Ταυτοποίηση Σακχάρων Χαρακτηριστικές

Διαβάστε περισσότερα

Μελέτη των χαρακτηριστικών της β - ραδιενεργού εκποµπής

Μελέτη των χαρακτηριστικών της β - ραδιενεργού εκποµπής ΑΠ2 Μελέτη των χαρακτηριστικών της β - ραδιενεργού εκποµπής 1. Σκοπός Η εργαστηριακή αυτή άσκηση µελετά τα χαρακτηριστικά της β - ακτινοβολίας. Πιο συγκεκριµένα υπολογίζεται πειραµατικά η εµβέλεια των

Διαβάστε περισσότερα

ΓΕΝΙΚΗ ΚΑΙ ΑΝΟΡΓΑΝΗ ΧΗΜΕΙΑ

ΓΕΝΙΚΗ ΚΑΙ ΑΝΟΡΓΑΝΗ ΧΗΜΕΙΑ ΓΕΝΙΚΗ ΚΑΙ ΑΝΟΡΓΑΝΗ Τµήµατα ΧΗΜΕΙΑ 1. Φυτικής Παραγωγής 2. Επιστ. & Τεχνολ. Τροφίµων Τετάρτη 9.30-10.15 Παρασκευή 11.30 13.15 ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ Φυτική Παραγωγή Πέµπτη 8.30-12.30 Επιστ. & Τεχνολ. Τροφίµων Τετάρτη

Διαβάστε περισσότερα

Μάθημα 10 ο. Ο Περιοδικός Πίνακας και ο Νόμος της Περιοδικότητας. Μέγεθος ατόμων Ενέργεια Ιοντισμού Ηλεκτρονιακή συγγένεια Ηλεκτραρνητικότητα

Μάθημα 10 ο. Ο Περιοδικός Πίνακας και ο Νόμος της Περιοδικότητας. Μέγεθος ατόμων Ενέργεια Ιοντισμού Ηλεκτρονιακή συγγένεια Ηλεκτραρνητικότητα Μάθημα 10 ο Ο Περιοδικός Πίνακας και ο Νόμος της Περιοδικότητας Μέγεθος ατόμων Ενέργεια Ιοντισμού Ηλεκτρονιακή συγγένεια Ηλεκτραρνητικότητα Σχέση σειράς συμπλήρωσης τροχιακών και ΠΠ Μνημονικός κανόνας

Διαβάστε περισσότερα

2. Οι ενεργειακές στάθµες του πυρήνα ενός στοιχείου είναι της τάξης α)µερικών ev γ)µερικών MeV

2. Οι ενεργειακές στάθµες του πυρήνα ενός στοιχείου είναι της τάξης α)µερικών ev γ)µερικών MeV ΙΑΓΩΝΙΣΜΑ Γ ΓΕΝΙΚΗΣ ΘΕΜΑ 1 ο 1. Αν ένα οπτικό µέσο Α µε δείκτη διάθλασης n Α είναι οπτικά πυκνότερο από ένα άλλο οπτικό µέσο Β µε δείκτη διάθλασης n Β και τα µήκη κύµατος του φωτός στα δυο µέσα είναι λ

Διαβάστε περισσότερα

ΕΘΝΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 2001 Τρίτη, 12 Ιουνίου 2001 ΓΕΝΙΚΗ ΠΑΙ ΕΙΑ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΦΥΣΙΚΗ

ΕΘΝΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 2001 Τρίτη, 12 Ιουνίου 2001 ΓΕΝΙΚΗ ΠΑΙ ΕΙΑ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΦΥΣΙΚΗ ΕΘΝΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 00 Τρίτη, Ιουνίου 00 ΓΕΝΙΚΗ ΠΑΙ ΕΙΑ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΦΥΣΙΚΗ ΘΕΜΑ Στις ερωτήσεις - να γράψετε στο τετράδιό σας τον αριθµό της ερώτησης και δίπα το γράµµα που αντιστοιχεί στη σωστή απάντηση..

Διαβάστε περισσότερα

Μονάδες 4. Β) Να αιτιολογήσετε την επιλογή σας. Μονάδες 8

Μονάδες 4. Β) Να αιτιολογήσετε την επιλογή σας. Μονάδες 8 Β.1 Μονοχρωματική δέσμη φωτός, περνάει από τον αέρα σε ένα κομμάτι γυαλί. Το μήκος κύματος της δέσμης φωτός όταν αυτή περάσει από τον αέρα στο γυαλί: α. θα αυξηθεί β. θα μειωθεί γ. θα παραμείνει αμετάβλητο

Διαβάστε περισσότερα

γ ρ α π τ ή ε ξ έ τ α σ η σ τ ο μ ά θ η μ α Φ Υ Σ Ι Κ Η Γ Ε Ν Ι Κ Η Σ Π Α Ι Δ Ε Ι Α Σ B Λ Υ Κ Ε Ι Ο Υ

γ ρ α π τ ή ε ξ έ τ α σ η σ τ ο μ ά θ η μ α Φ Υ Σ Ι Κ Η Γ Ε Ν Ι Κ Η Σ Π Α Ι Δ Ε Ι Α Σ B Λ Υ Κ Ε Ι Ο Υ η εξεταστική περίοδος από 9//5 έως 9//5 γ ρ α π τ ή ε ξ έ τ α σ η σ τ ο μ ά θ η μ α Φ Υ Σ Ι Κ Η Γ Ε Ν Ι Κ Η Σ Π Α Ι Δ Ε Ι Α Σ B Λ Υ Κ Ε Ι Ο Υ Τάξη: Β Λυκείου Τμήμα: Βαθμός: Ονοματεπώνυμο: Καθηγητής: Θ

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 13 LASER. Light Amplification by Stimulated Emission of Radiation Ενίσχυση Φωτός με Επαγόμενη Εκπομπή Ακτινοβολίας

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 13 LASER. Light Amplification by Stimulated Emission of Radiation Ενίσχυση Φωτός με Επαγόμενη Εκπομπή Ακτινοβολίας ΚΕΦΑΛΑΙΟ 13 Μαρία Κατσικίνη katsiki@auth.gr users.auth.gr/~katsiki Light Amplification by Stimulated Emission of Radiation Ενίσχυση Φωτός με Επαγόμενη Εκπομπή Ακτινοβολίας wikipedia Το πρώτο κατασκευάστηκε

Διαβάστε περισσότερα

Ζαχαριάδου Φωτεινή Σελίδα 1 από 21. Γ Λυκείου Κατεύθυνσης Κεφάλαιο 1: Ηλεκτρονιακή δοµή του ατόµου

Ζαχαριάδου Φωτεινή Σελίδα 1 από 21. Γ Λυκείου Κατεύθυνσης Κεφάλαιο 1: Ηλεκτρονιακή δοµή του ατόµου Ζαχαριάδου Φωτεινή Σελίδα 1 από 21 Γ Λυκείου Κατεύθυνσης Κεφάλαιο 1: Ηλεκτρονιακή δοµή του ατόµου Θέµατα Σωστού/Λάθους και Πολλαπλής επιλογής Πανελληνίων, ΟΕΦΕ, ΠΜ Χ Το 17Cl σχηµατίζει ενώσεις µε ένα µόνο

Διαβάστε περισσότερα

1. ΤΟΜΟΓΡΑΦΙΚΗ ΑΠΕΙΚΟΝΙΣΗ ΜΕ ΙΣΟΤΟΠΑ ΕΦΑΡΜΟΓΕΣ ΙΟΝΤΙΖΟΥΣΩΝ ΑΚΤΙΝΟΒΟΛΙΩΝ

1. ΤΟΜΟΓΡΑΦΙΚΗ ΑΠΕΙΚΟΝΙΣΗ ΜΕ ΙΣΟΤΟΠΑ ΕΦΑΡΜΟΓΕΣ ΙΟΝΤΙΖΟΥΣΩΝ ΑΚΤΙΝΟΒΟΛΙΩΝ 1. ΤΟΜΟΓΡΑΦΙΚΗ ΑΠΕΙΚΟΝΙΣΗ ΜΕ ΙΣΟΤΟΠΑ 1 x y 1. γ-κάµερα ή Κύκλωµα Πύλης Αναλυτής Ύψους Παλµών z κάµερα Anger (H. Anger, Berkeley, 1958) Λογικό Κύκλωµα Θέσης ιάταξη Φωτοπολλαπλασιαστών Μολύβδινη Θωράκιση

Διαβάστε περισσότερα

ΗΛΕΚΤΡΟΜΑΓΝΗΤΙΚΑ ΚΥΜΑΤΑ

ΗΛΕΚΤΡΟΜΑΓΝΗΤΙΚΑ ΚΥΜΑΤΑ ΗΛΕΚΤΡΟΜΑΓΝΗΤΙΚΑ ΚΥΜΑΤΑ Συζευγμένα ηλεκτρικά και μαγνητικά πεδία τα οποία κινούνται με την ταχύτητα του φωτός και παρουσιάζουν τυπική κυματική συμπεριφορά Αν τα φορτία ταλαντώνονται περιοδικά οι διαταραχές

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΣΑΒΒΑΤΟ 14 MAΪΟΥ 2011 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΦΥΣΙΚΗ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙ ΕΙΑΣ ΣΥΝΟΛΟ ΣΕΛΙ ΩΝ: ΕΞΙ

ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΣΑΒΒΑΤΟ 14 MAΪΟΥ 2011 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΦΥΣΙΚΗ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙ ΕΙΑΣ ΣΥΝΟΛΟ ΣΕΛΙ ΩΝ: ΕΞΙ ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙ ΑΣ Γ ΗΜΕΡΗΣΙΩΝ ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΣΑΒΒΑΤΟ 14 MAΪΟΥ 2011 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΦΥΣΙΚΗ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙ ΕΙΑΣ ΣΥΝΟΛΟ ΣΕΛΙ ΩΝ: ΕΞΙ (6) ΘΕΜΑ Α Στις ερωτήσεις Α1-Α4

Διαβάστε περισσότερα

2.1 ΕΝΕΡΓΕΙΑ ΤΟΥ ΗΛΕΚΤΡΟΝΙΟΥ ΣΤΟ ΑΤΟΜΟ ΤΟΥ ΥΔΡΟΓΟΝΟΥ

2.1 ΕΝΕΡΓΕΙΑ ΤΟΥ ΗΛΕΚΤΡΟΝΙΟΥ ΣΤΟ ΑΤΟΜΟ ΤΟΥ ΥΔΡΟΓΟΝΟΥ 2-1 Ένας φύλακας του ατομικού ρολογιού καισίου στο Γραφείο Μέτρων και Σταθμών της Ουάσιγκτον. 2-2 Άτομα στην επιφάνεια μιας μύτης βελόνας όπως φαίνονται μεηλεκτρονικόμικροσκό 2.1 ΕΝΕΡΓΕΙΑ ΤΟΥ ΗΛΕΚΤΡΟΝΙΟΥ

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΠΛΩΜΑΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ "ΜΕΤΡΗΣΕΙΣ ΒΑΡΕΩΝ ΜΕΤΑΛΛΩΝ ΣΤΟΝ ΑΕΡΑ ΤΗΣ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ " ΔΗΜΟΣ ΧΑΡΑΛΑΜΠΟΣ Α.Ε.Μ. : 3394 ΕΠΙΒΛΕΠΩΝ ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ: ΚΛΟΥΒΑΣ ΑΛΕΞΑΝΔΡΟΣ

ΔΙΠΛΩΜΑΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΜΕΤΡΗΣΕΙΣ ΒΑΡΕΩΝ ΜΕΤΑΛΛΩΝ ΣΤΟΝ ΑΕΡΑ ΤΗΣ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ  ΔΗΜΟΣ ΧΑΡΑΛΑΜΠΟΣ Α.Ε.Μ. : 3394 ΕΠΙΒΛΕΠΩΝ ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ: ΚΛΟΥΒΑΣ ΑΛΕΞΑΝΔΡΟΣ ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΠΟΛΥΤΕΧΝΙΚΗ ΣΧΟΛΗ ΤΜΗΜΑ ΗΛΕΚΤΡΟΛΟΓΩΝ ΜΗΧΑΝΙΚΩΝ & ΜΗΧΑΝΙΚΩΝ ΗΛΕΚΤΡΟΝΙΚΩΝ ΥΠΟΛΟΓΙΣΤΩΝ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΠΥΡΗΝΙΚΗΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ ΔΙΠΛΩΜΑΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ "ΜΕΤΡΗΣΕΙΣ ΒΑΡΕΩΝ ΜΕΤΑΛΛΩΝ

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΦΥΣΙΚΗΣ ΧΗΜΕΙΑΣ ΤΜΗΜΑΤΟΣ ΦΑΡΜΑΚΕΥΤΙΚΗΣ

ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΦΥΣΙΚΗΣ ΧΗΜΕΙΑΣ ΤΜΗΜΑΤΟΣ ΦΑΡΜΑΚΕΥΤΙΚΗΣ ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΣΧΟΛΗ ΘΕΤΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΤΜΗΜΑ ΧΗΜΕΙΑΣ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΦΥΣΙΚΟΧΗΜΕΙΑΣ Γραφείο 211 Επίκουρος Καθηγητής: Δ. Τσιπλακίδης Τηλ.: 2310 997766 e mail: dtsiplak@chem.auth.gr url:

Διαβάστε περισσότερα

ΟΡΓΑΝΟΛΟΓΙΑ ΦΑΣΜΑΤΟΜΕΤΡΙΚΩΝ ΟΡΓΑΝΩΝ ΜΕΤΡΗΣΗΣ: ΑΠΟΡΡΟΦΗΣΗΣ ΦΘΟΡΙΣΜΟΥ, ΦΩΣΦΩΡΙΣΜΟΥ, ΣΚΕΔΑΣΗΣ ΕΚΠΟΜΠΗΣ, ΧΗΜΕΙΟΦΩΤΑΥΓΕΙΑΣ

ΟΡΓΑΝΟΛΟΓΙΑ ΦΑΣΜΑΤΟΜΕΤΡΙΚΩΝ ΟΡΓΑΝΩΝ ΜΕΤΡΗΣΗΣ: ΑΠΟΡΡΟΦΗΣΗΣ ΦΘΟΡΙΣΜΟΥ, ΦΩΣΦΩΡΙΣΜΟΥ, ΣΚΕΔΑΣΗΣ ΕΚΠΟΜΠΗΣ, ΧΗΜΕΙΟΦΩΤΑΥΓΕΙΑΣ ΟΡΓΑΝΟΛΟΓΙΑ ΦΑΣΜΑΤΟΜΕΤΡΙΚΩΝ ΟΡΓΑΝΩΝ ΜΕΤΡΗΣΗΣ: ΑΠΟΡΡΟΦΗΣΗΣ ΦΘΟΡΙΣΜΟΥ, ΦΩΣΦΩΡΙΣΜΟΥ, ΣΚΕΔΑΣΗΣ ΕΚΠΟΜΠΗΣ, ΧΗΜΕΙΟΦΩΤΑΥΓΕΙΑΣ ΠΗΓΕΣ ΑΚΤΙΝΟΒΟΛΙΑΣ ΣΥΝΕΧΕΙΣ ΠΗΓΕΣ ΠΗΓΕΣ ΓΡΑΜΜΩΝ ΚΟΙΛΗΣ ΚΑΘΟΔΟΥ & ΛΥΧΝΙΕΣ ΕΚΚΕΝΩΣΕΩΝ

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΕΤΟΙΜΑΣΙΑ ΙΑΛΥΜΑΤΩΝ ΓΙΑ ΧΗΜΙΚΗ ΑΝΑΛΥΣΗ

ΠΡΟΕΤΟΙΜΑΣΙΑ ΙΑΛΥΜΑΤΩΝ ΓΙΑ ΧΗΜΙΚΗ ΑΝΑΛΥΣΗ ΠΡΟΕΤΟΙΜΑΣΙΑ ΙΑΛΥΜΑΤΩΝ ΓΙΑ ΧΗΜΙΚΗ ΑΝΑΛΥΣΗ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ 1. Εισαγωγή στις φασµατοµετρικές τεχνικές ανάλυσης 2. Προετοιµασία δειγµάτων 3. ιαλυτοποίηση δειγµάτων ΤΕΧΝΙΚΕΣ ΑΝΑΛΥΣΗΣ ΙΑΛΥΜΑΤΩΝ Ατοµική Φασµατοσκοπία

Διαβάστε περισσότερα

ΦΥΣΙΚΗ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ

ΦΥΣΙΚΗ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΜΑ 1ο ΦΥΣΙΚΗ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ Α. Στις ερωτήσεις 1-4 να επιλέξετε την σωστή απάντηση 1. Μία μονοχρωματική ακτινοβολία, που ανήκει στο ορατό τμήμα του ηλεκτρομαγνητικού φάσματος, μεταβαίνει από

Διαβάστε περισσότερα

Εργαστηριακή ή Άσκηση η 3

Εργαστηριακή ή Άσκηση η 3 Μιχάλης Καλογεράκης 9 ο Εξάμηνο ΣΕΜΦΕ ΑΜ:09101187 Υπεύθυνος Άσκησης: Μ. Κόκκορης Συνεργάτης: Κώστας Καραϊσκος Ημερομηνία Διεξαγωγής: 9/11/005 Εργαστήριο Πυρηνικής Φυσικής και Στοιχειωδών ν Σωματιδίων Εργαστηριακή

Διαβάστε περισσότερα

Χαρακτηρισμός υλικών με ιόντα

Χαρακτηρισμός υλικών με ιόντα Χαρακτηρισμός υλικών με ιόντα 1. Secondary ion mass spectroscopy (SIMS) Φασματοσκοπία μάζας δευτερογενών ιόντων. Rutherford backscattering (RBS) Φασματοσκοπία οπισθοσκέδασης κατά Rutherford Secondary ion

Διαβάστε περισσότερα

ΦΥΣΙΚΗ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙ ΕΙΑΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ & ΕΠΑ.Λ. Β 20 ΜΑΪΟΥ 2013 ΕΚΦΩΝΗΣΕΙΣ

ΦΥΣΙΚΗ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙ ΕΙΑΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ & ΕΠΑ.Λ. Β 20 ΜΑΪΟΥ 2013 ΕΚΦΩΝΗΣΕΙΣ Θέµα Α ΦΥΣΙΚΗ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙ ΕΙΑΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ & ΕΠΑ.Λ. Β 0 ΜΑΪΟΥ 013 ΕΚΦΩΝΗΣΕΙΣ Στις ερωτήσεις Α1-Α4 να γράψετε στο τετράδιό σας τον αριθµό της ερώτησης και δίπλα το γράµµα που αντιστοιχεί στη φράση, η οποία

Διαβάστε περισσότερα

4. Παρατηρείστε το ίχνος ενός ηλεκτρονίου (click here to select an electron

4. Παρατηρείστε το ίχνος ενός ηλεκτρονίου (click here to select an electron Τα ηλεκτρόνια στα Μέταλλα Α. Χωρίς ηλεκτρικό πεδίο: 1. Τι είδους κίνηση κάνουν τα ηλεκτρόνια; Τα ηλεκτρόνια συγκρούονται μεταξύ τους; 2. Πόσα ηλεκτρόνια περνάνε προς τα δεξιά και πόσα προς τας αριστερά

Διαβάστε περισσότερα

1.3 Δομή περιοδικού πίνακα (τομείς s, p, d, f) - στοιχεία μετάπτωσης

1.3 Δομή περιοδικού πίνακα (τομείς s, p, d, f) - στοιχεία μετάπτωσης 1.3 Δομή περιοδικού πίνακα (τομείς s, p, d, f) - στοιχεία μετάπτωσης 1. Ερώτηση: Τι λέει ο νόμος περιοδικότητας του Moseley; «H χημική συμπεριφορά των στοιχείων είναι περιοδική συνάρτηση του ατομικού τους

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ 2 ΗΛΕΚΤΡΟΜΑΓΝΗΤΙΚΗ ΑΚΤΙΝΟΒΟΛΙΑ

ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ 2 ΗΛΕΚΤΡΟΜΑΓΝΗΤΙΚΗ ΑΚΤΙΝΟΒΟΛΙΑ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ 2 ΗΛΕΚΤΡΟΜΑΓΝΗΤΙΚΗ ΑΚΤΙΝΟΒΟΛΙΑ 1. Εισαγωγή. Η ενέργεια, όπως είναι γνωστό από τη φυσική, διαδίδεται με τρεις τρόπους: Α) δι' αγωγής Β) δια μεταφοράς Γ) δι'ακτινοβολίας Ο τελευταίος τρόπος διάδοσης

Διαβάστε περισσότερα

Γ' ΛΥΚΕΙΟΥ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙ ΕΙΑΣ ΦΥΣΙΚΗ ΕΚΦΩΝΗΣΕΙΣ ÎÕÓÔÑÁ

Γ' ΛΥΚΕΙΟΥ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙ ΕΙΑΣ ΦΥΣΙΚΗ ΕΚΦΩΝΗΣΕΙΣ ÎÕÓÔÑÁ 1 Γ' ΛΥΚΕΙΟΥ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙ ΕΙΑΣ ΦΥΣΙΚΗ ΘΕΜΑ 1 ο ΕΚΦΩΝΗΣΕΙΣ Να γράψετε στο τετράδιό σας τον αριθµό κάθε µιας από τις παρακάτω ερωτήσεις 1- και δίπλα το γράµµα που αντιστοιχεί στη σωστή απάντηση 1. Ο ραδιενεργός

Διαβάστε περισσότερα

ΟΜΟΣΠΟΝ ΙΑ ΕΚΠΑΙ ΕΥΤΙΚΩΝ ΦΡΟΝΤΙΣΤΩΝ ΕΛΛΑ ΟΣ (Ο.Ε.Φ.Ε.) ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΑ ΘΕΜΑΤΑ ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΑ ΘΕΜΑΤΑ 2015 Β ΦΑΣΗ

ΟΜΟΣΠΟΝ ΙΑ ΕΚΠΑΙ ΕΥΤΙΚΩΝ ΦΡΟΝΤΙΣΤΩΝ ΕΛΛΑ ΟΣ (Ο.Ε.Φ.Ε.) ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΑ ΘΕΜΑΤΑ ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΑ ΘΕΜΑΤΑ 2015 Β ΦΑΣΗ ΤΑΞΗ: ΜΑΘΗΜΑ: Β ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΦΥΣΙΚΗ / ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙ ΕΙΑΣ Ηµεροµηνία: Κυριακή 3 Μαΐου 015 ιάρκεια Εξέτασης: ώρες ΕΚΦΩΝΗΣΕΙΣ ΘΕΜΑ A Στις ηµιτελείς προτάσεις Α1 Α4 να γράψετε στο τετράδιό σας τον αριθµό

Διαβάστε περισσότερα

εκποµπής (σαν δακτυλικό αποτύπωµα)

εκποµπής (σαν δακτυλικό αποτύπωµα) Το πρότυπο του Bοhr για το άτοµο του υδρογόνου (α) (β) (γ) (α): Συνεχές φάσµα λευκού φωτός (β): Γραµµικό φάσµα εκποµπής αερίου (γ): Φάσµα απορρόφησης αερίου Κάθε αέριο έχει το δικό του φάσµα εκποµπής (σαν

Διαβάστε περισσότερα

2η Εργαστηριακή Άσκηση Εξάρτηση της ηλεκτρικής αντίστασης από τη θερμοκρασία Θεωρητικό μέρος

2η Εργαστηριακή Άσκηση Εξάρτηση της ηλεκτρικής αντίστασης από τη θερμοκρασία Θεωρητικό μέρος 2η Εργαστηριακή Άσκηση Εξάρτηση της ηλεκτρικής αντίστασης από τη θερμοκρασία Θεωρητικό μέρος Όπως είναι γνωστό από την καθημερινή εμπειρία τα περισσότερα σώματα που χρησιμοποιούνται στις ηλεκτρικές ηλεκτρονικές

Διαβάστε περισσότερα

Ραδιενεργές διασπάσεις. Ραδιονουκλίδια στην ιατρική

Ραδιενεργές διασπάσεις. Ραδιονουκλίδια στην ιατρική Ραδιενεργές διασπάσεις Ραδιονουκλίδια στην ιατρική Νουκλίδια Οι πυρήνες µε διαφορετικό αριθµό πρωτονίων ή/και νετρονίων ονοµάζονται νουκλίδια. Υπάρχουν 1500 περίπου νουκλίδια (φυσικά +τεχνητά). Η ενέργεια

Διαβάστε περισσότερα

1 56 παριστάνει : α. διάσπαση β β. διάσπαση γ γ. σύντηξη δ. σχάση. Μονάδες 5

1 56 παριστάνει : α. διάσπαση β β. διάσπαση γ γ. σύντηξη δ. σχάση. Μονάδες 5 ΑΡΧΗ ΜΗΝΥΜΑΤΟΣ ΑΠΟΛΥΤΗΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Σ ΕΝΙΑΙΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΤΡΙΤΗ 12 ΙΟΥΝΙΟΥ 2001 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙ ΕΙΑΣ: ΦΥΣΙΚΗ ΣΥΝΟΛΟ ΣΕΛΙ ΩΝ: ΕΞΙ (6) ΘΕΜΑ 1 ο Στις ερωτήσεις 1-4 να γράψετε στο τετράδιό σας

Διαβάστε περισσότερα

Το φως ταξιδεύει γρηγορότερα από τον ήχο. Γι αυτό μερικοί άνθρωποι φαίνονται λαμπεροί μέχρι να αρχίσουν να μιλάνε.

Το φως ταξιδεύει γρηγορότερα από τον ήχο. Γι αυτό μερικοί άνθρωποι φαίνονται λαμπεροί μέχρι να αρχίσουν να μιλάνε. Άσκηση 6 Μελέτη φασμάτων Το φως ταξιδεύει γρηγορότερα από τον ήχο. Γι αυτό μερικοί άνθρωποι φαίνονται λαμπεροί μέχρι να αρχίσουν να μιλάνε. ΑΝΤΙΚΕΙΜΕΝΟ ΜΕΛΕΤΗΣ Η βαθμολογία φασματοσκοπίου και η μελέτη

Διαβάστε περισσότερα

ΕΝΩΣΗ ΚΥΠΡΙΩΝ ΦΥΣΙΚΩΝ

ΕΝΩΣΗ ΚΥΠΡΙΩΝ ΦΥΣΙΚΩΝ ΕΝΩΣΗ ΚΥΠΡΙΩΝ ΦΥΣΙΚΩΝ 27 η ΠΑΓΚΥΠΡΙΑ ΟΛΥΜΠΙΑΔΑ ΦΥΣΙΚΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ (Δεύτερη Φάση) Κυριακή, 31 Μαρτίου, 2013 Ώρα: 10:00-13:00 Απενεργοποιήστε τα κινητά σας τηλέφωνα!!! Παρακαλώ διαβάστε πρώτα τα πιο κάτω,

Διαβάστε περισσότερα

ιαγώνισμα στη Φυσική Γ Λυκείου Κατεύθυνσης Επαναληπτικό Ι

ιαγώνισμα στη Φυσική Γ Λυκείου Κατεύθυνσης Επαναληπτικό Ι Θέμα 1 ο ιαγώνισμα στη Φυσική Γ Λυκείου Κατεύθυνσης Επαναληπτικό Ι Στα ερωτήματα 1 5 του πρώτου θέματος, να μεταφέρετε στο τετράδιό σας τον αριθμό της ερώτησης και δίπλα το γράμμα της απάντησης που θεωρείτε

Διαβάστε περισσότερα

ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΘΕΜΑΤΑ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ

ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΘΕΜΑΤΑ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ Υλικό Φυσικής-Χημείας 1 ΦΥΣΙΚΗ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΘΕΜΑΤΑ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ Υλικό Φυσικής-Χημείας 2 Το Φως 1) Δέσμη λευκού φωτός προσπίπτει στην επιφάνεια ενός πρίσματος όπως δείχνει το σχήμα και κατά την έξοδο από

Διαβάστε περισσότερα

ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ ΦΥΣΙΚΗ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ

ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ ΦΥΣΙΚΗ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ ΦΥΣΙΚΗ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΜΑ Α Στις ερωτήσεις Α-Α4 να γράψετε στο τετράδιό σας τον αριθμό της ερώτησης και, δίπα το γράμμα που αντιστοιχεί στη φράση η οποία συμπηρώνει σωστά

Διαβάστε περισσότερα

ΠΥΡΗΝΙΚΟΣ ΜΑΓΝΗΤΙΚΟΣ ΣΥΝΤΟΝΙΣΜΟΣ ΚΑΙ ΔΟΜΗ ΤΟΥ ΑΤΟΜΟΥ. Του Αλέκου Χαραλαμπόπουλου ΕΙΣΑΓΩΓΗ

ΠΥΡΗΝΙΚΟΣ ΜΑΓΝΗΤΙΚΟΣ ΣΥΝΤΟΝΙΣΜΟΣ ΚΑΙ ΔΟΜΗ ΤΟΥ ΑΤΟΜΟΥ. Του Αλέκου Χαραλαμπόπουλου ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΠΥΡΗΝΙΚΟΣ ΜΑΓΝΗΤΙΚΟΣ ΣΥΝΤΟΝΙΣΜΟΣ ΚΑΙ ΔΟΜΗ ΤΟΥ ΑΤΟΜΟΥ Του Αλέκου Χαραλαμπόπουλου ΕΙΣΑΓΩΓΗ Ένα επαναλαμβανόμενο περιοδικά φαινόμενο, έχει μία συχνότητα επανάληψης μέσα στο χρόνο και μία περίοδο. Επειδή κάθε

Διαβάστε περισσότερα

Η ΑΝΑΓΚΗ ΓΙΑ ΠΟΣΟΤΙΚΟΠΟΙΗΣΗ ΣΤΗΝ ΕΝΟΡΓΑΝΗ ΑΝΑΛΥΣΗ

Η ΑΝΑΓΚΗ ΓΙΑ ΠΟΣΟΤΙΚΟΠΟΙΗΣΗ ΣΤΗΝ ΕΝΟΡΓΑΝΗ ΑΝΑΛΥΣΗ Η ΑΝΑΓΚΗ ΓΙΑ ΠΟΣΟΤΙΚΟΠΟΙΗΣΗ ΣΤΗΝ ΕΝΟΡΓΑΝΗ ΑΝΑΛΥΣΗ Οι Ενόργανες Μέθοδοι Ανάλυσης είναι σχετικές μέθοδοι και σχεδόν στο σύνολο τους παρέχουν την αριθμητική τιμή μιας φυσικής ή φυσικοχημικής ιδιότητας, η

Διαβάστε περισσότερα

ΥΠΕΡΥΘΡΗ ΦΑΣΜΑΤΟΣΚΟΠΙΑ (IR)

ΥΠΕΡΥΘΡΗ ΦΑΣΜΑΤΟΣΚΟΠΙΑ (IR) ΥΠΕΡΥΘΡΗ ΦΑΣΜΑΤΟΣΚΟΠΙΑ (IR) ΥΠΕΡΥΘΡΗ ΦΑΣΜΑΤΟΣΚΟΠΙΑ (IR) Χαρακτηρίζεται ως φασματοσκοπική τεχνική μοριακής δόμησης (ή περιστροφής), καθώς η ακτινοβολία προκαλεί διέγερση των μορίων σε υψηλότερες στάθμες

Διαβάστε περισσότερα

δ. διπλάσιος του αριθµού των νετρονίων του πυρήνα του ατόµου.

δ. διπλάσιος του αριθµού των νετρονίων του πυρήνα του ατόµου. 1 ΑΠΟΛΥΤΗΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΕΥΤΕΡΑ 18 MAΪΟΥ 2009 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΦΥΣΙΚΗ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙ ΕΙΑΣ ΘΕΜΑ 1 ο Στις ερωτήσεις 1-4 να γράψετε στο τετράδιό σας τον αριθµό της ερώτησης και δίπλα

Διαβάστε περισσότερα

Μελέτη της ακτινοβολίας γ µε τη βοήθεια απαριθµητή Geiger - Muller

Μελέτη της ακτινοβολίας γ µε τη βοήθεια απαριθµητή Geiger - Muller ΑΠ1 Μελέτη της ακτινοβολίας γ µε τη βοήθεια απαριθµητή Geiger - Muller 1. Σκοπός Στην άσκηση αυτή γίνεται µελέτη της εξασθενήσεως της ακτινοβολίας γ (ραδιενεργός πηγή Co 60 ) µε την βοήθεια απαριθµητή

Διαβάστε περισσότερα

ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΑ ΙΟΝΙΖΟΥΣΑΣ ΑΚΤΙΝΟΒΟΛΙΑΣ ΚΑΙ ΑΛΛΗΛΕΠΙΔΡΑΣΗ ΜΕ ΤΗΝ ΥΛΗ

ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΑ ΙΟΝΙΖΟΥΣΑΣ ΑΚΤΙΝΟΒΟΛΙΑΣ ΚΑΙ ΑΛΛΗΛΕΠΙΔΡΑΣΗ ΜΕ ΤΗΝ ΥΛΗ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΑ ΙΟΝΙΖΟΥΣΑΣ ΑΚΤΙΝΟΒΟΛΙΑΣ ΚΑΙ ΑΛΛΗΛΕΠΙΔΡΑΣΗ ΜΕ ΤΗΝ ΥΛΗ 1 ΑΛΛΗΛΕΠΙΔΡΑΣΗ ΑΚΤΙΝΟΒΟΛΙΩΝ ΜΕ ΤΗΝ ΥΛΗ (1) Κατάταξη Ακτινοβολιών: Α) φορτισμένα σωμάτια, Β) ουδέτερα σωμάτια και Γ) ηλεκτρομαγνητική

Διαβάστε περισσότερα

ΗΛΕΚΤΡΟΝΙΚΗ ΜΙΚΡΟΣΚΟΠΙΑ

ΗΛΕΚΤΡΟΝΙΚΗ ΜΙΚΡΟΣΚΟΠΙΑ ΗΛΕΚΤΡΟΝΙΚΗ ΜΙΚΡΟΣΚΟΠΙΑ ΔΡ. ΒΑΣΙΛΕΙΟΣ ΜΠΙΝΑΣ Post Doc Researcher, Chemist Τμήμα Φυσικής, Πανεπιστήμιο Κρήτης Email: binasbill@iesl.forth.gr Thl. 1269 Crete Center for Quantum Complexity and Nanotechnology

Διαβάστε περισσότερα

ΦΥΣΙΚΗ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Β ΛΥΚΕΙΟΥ

ΦΥΣΙΚΗ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Β ΛΥΚΕΙΟΥ Φυσική Κατεύθυνσης Β Λυκείου ΦΥΣΙΚΗ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Β ΛΥΚΕΙΟΥ κ ΙΑΓΩΝΙΣΜΑ Β Θέµα ο Να επιλέξετε τη σωστή απάντηση σε κάθε µία από τις παρακάτω ερωτήσεις: Σε ισόχωρη αντιστρεπτή θέρµανση ιδανικού αερίου, η

Διαβάστε περισσότερα

- Πίεση. V θ Άνοδος. Κάθοδος

- Πίεση. V θ Άνοδος. Κάθοδος - Πίεση + V θ Άνοδος 10-7 atm Κάθοδος Η θερμαινόμενη κάθοδος εκπέμπει ηλεκτρόνια. Όσο πιο θερμή είναι η κάθοδος τόσα περισσότερα ηλεκτρόνια εκπέμπονται Το ηλεκτρικό πεδίο τα επιταχύνει και βομβαρδίζουν

Διαβάστε περισσότερα

ΕΝΩΣΗ ΚΥΠΡΙΩΝ ΦΥΣΙΚΩΝ

ΕΝΩΣΗ ΚΥΠΡΙΩΝ ΦΥΣΙΚΩΝ ΕΝΩΣΗ ΚΥΠΡΙΩΝ ΦΥΣΙΚΩΝ 28 Η ΠΑΓΚΥΠΡΙΑ ΟΛΥΜΠΙΑΔΑ ΦΥΣΙΚΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ (Δεύτερη Φάση) Κυριακή, 13 Απριλίου 2014 Ώρα: 10:00-13:00 Οδηγίες: Το δοκίμιο αποτελείται από έξι (6) σελίδες και έξι (6) θέματα. Να απαντήσετε

Διαβάστε περισσότερα