ΨΥΧΙΚΟ ΤΡΑΥΜΑ & ΕΠΙΘΕΤΙΚΟΤΗΤΑ

Save this PDF as:
 WORD  PNG  TXT  JPG

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "ΨΥΧΙΚΟ ΤΡΑΥΜΑ & ΕΠΙΘΕΤΙΚΟΤΗΤΑ"

Transcript

1 ΨΥΧΙΚΟ ΤΡΑΥΜΑ & ΕΠΙΘΕΤΙΚΟΤΗΤΑ Η έννοια του ψυχικού τραύματος ήταν από τις πρώτες έννοιες που εισήγαγε ο Freud στην θεωρία της ψυχανάλυσης. Αντίθετα η έννοια της επιθετικότητας αναγνωρίστηκε καθυστερημένα και υπό προϋποθέσεις σαν έννοια εξαιτίας κυρίως της έμφασης που έδωσε ο Freud στην σεξουαλικότητα. Θα προσπαθήσω να διερευνήσω τις δύο αυτές έννοιες καθώς και την σχέση μεταξύ τους όπως διαμορφώθηκαν ιστορικά στην σκέψη του Freud. Προσπαθώντας να κατανοήσει ο Freud την σημασία των υστερικών συμπτωμάτων έκανε κάποιες παρατηρήσεις τις οποίες και παρουσίασε μαζί με τον Βreuer στο έργο Προκαταρκτική Ανακοίνωση το 1893 και στο Μελέτες για την Υστερία το 1895.Αυτό που παρατηρεί ο Freud είναι ότι υπάρχει άμεση σχέση μεταξύ υστερικών συμπτωμάτων και κάποιων γεγονότων του παρελθόντος του ασθενούς τα οποία είναι έντονα φορτισμένα συναισθηματικά. Όταν τα συγκεκριμένα γεγονότα ανακληθούν στην μνήμη και επακολουθήσει η εκφόρτιση του απωθημένου συναισθήματος τότε τα συμπτώματα υποχωρούν. Ο Freud υποθέτει ότι αυτά τα γεγονότα του παρελθόντος είχαν τραυματική επίδραση στον ασθενή και εισάγει την έννοια του ψυχικού τραύματος. Σαν ψυχικό τραύμα εννοείται κάθε εμπειρία που είτε εξαιτίας της έντασής της είτε εξαιτίας της επαναλαμβανόμενης και σωρευτικής της δράσης προκαλεί μία διαταραχή στον τρόπο λειτουργίας της ψυχικής συσκευής. Αυτό βέβαια είναι μια συνταρακτική ανακάλυψη. Για πρώτη φορά τώρα τα συμπτώματα μπορούν να κατανοηθούν σε σχέση με το παρελθόν του ασθενούς και υπάρχει κάποιος τρόπος να θεραπευθούν. Η καθαρτική θεραπεία,όπως την ονόμαζε τότε ο Freud, δηλαδή ο πρόδρομος της ψυχανάλυσης είναι πραγματικότητα. Αυτό όμως δεν λύνει όλα τα προβλήματα, ή μάλλον τα κλινικά και θεωρητικά προβλήματα έχουν μόλις αρχίσει.ο Freud παρατηρεί ότι για να εκδηλωθεί το ψυχικό πρόβλημα χρειάζεται εκτός του τραυματικού γεγονότος και η ταυτόχρονη επίδραση ενός άλλου παράγοντα,μία ειδική προδιάθεση του ασθενούς. Η ψυχική συσκευή θα ραγίσει εκεί όπου υπήρχε ήδη ένα ράγισμα.όσο περισσότερο ο Freud διερευνά αυτόν τον δεύτερο παράγοντα τόσο περισσότερο εμβαθύνει στην λειτουργία της ψυχικής συσκευής και βέβαια τόσο περισσότερο χρειάζεται να τροποποιήσει τις αρχικές του απόψεις όσον αφορά την σημασία του ψυχικού τραύματος στην ψυχική οικονομία..έτσι θα αναγνωρισθεί η σημασία της σεξουαλικότητας σαν σημαντικού παράγοντα της ψυχικής οικονομίας καθώς και ο καθοριστικός ρόλος της φαντασίας. Η φαντασία μπορεί από μόνη της να έχει τραυματική επίδραση, μπορεί δηλαδή να λειτουργήσει τραυματικά σαν εξωτερικό γεγονός παρά το ότι πρόκειται για ένα εσωτερικό γεγονός. Ακόμη σχετικοποιείται χρονικά η δράση του τραυματικού παράγοντα, δηλαδή το ενδοψυχικό αποτέλεσμα μπορεί να εμφανισθεί και μετά την παρέλευση ικανού χρονικού διαστήματος από την επίδραση του υποτιθέμενου τραυματικού γεγονότος. Έτσι κατά κάποιον τρόπο απελευθερώνεται η θεωρία από την ανάγκη μιας άμεσης γραμμικής σχέσης αιτίου στο περιβάλλον αφενός και ενδοψυχικού αποτελέσματος αφετέρου. Δηλαδή δεν είναι π.χ. απαραίτητο να έχει συμβεί πραγματική αποπλάνηση για να κατανοηθούν κάποια συμπτώματα, αρκεί και το να έχει συμβεί η αποπλάνηση στην φαντασία.

2 Ο Freud θα συνεχίσει να διευρύνει την θεωρία με βάση τις κλινικές του παρατηρήσεις και εισάγοντας συνεχώς καινούργιες έννοιες, όπως το ασυνείδητο, η μεταβίβαση,η αντίσταση, η απώθηση και γενικότερα οι άμυνες του Εγώ, τα στάδια της ψυχοσεξουαλικής ανάπτυξης, τα μέρη της ψυχικής συσκευής και οι δύο τοπογραφικές θεωρίες κ.λ.π. Δεν είναι βέβαια δυνατό να αναφερθώ σε όλα αυτά στο πλαίσιο αυτής της παρουσίασης.αυτό που χρειάζεται να υπογραμμίσω στο σημείο αυτό είναι ότι ο Freud μετακίνησε σταδιακά την έμφαση από την θεωρία του ψυχικού τραύματος προς την θεωρία της σχέσης των ενδοψυχικών δομών (Εγώ- Υπερεγώ-Ιd). Το σύμπτωμα θεωρείται πλέον το αποτέλεσμα της επίδρασης του Id, του Υπερεγώ και της εξωτερικής πραγματικότητας πάνω στο Εγώ. Η έννοια του ψυχικού τραύματος διατηρήθηκε κυρίως στις λεγόμενες τραυματικές νευρώσεις, σε αυτές δηλαδή τις νευρώσεις όπου η επίδραση του παράγοντα της εξωτερικής πραγματικότητας ήταν ιδιαίτερα έντονη οπότε και θεωρήθηκε ότι έπαιζε τον καθοριστικό ρόλο. Φαίνεται βέβαια ότι ο Freud μάλλον ποτέ δεν εγκατέλειψε την εντύπωση ότι οι τραυματικές νευρώσεις είναι κάτι διαφορετικό από τις υπόλοιπες,όπως π.χ. υπαινίσσεται ακόμη και το 1937 στο έργο του Περατώσιμη και μη περατώσιμη Ανάλυση. Παρά την έμφαση που έδωσε ο Freud από την αρχή στην σεξουαλικότητα και ίσως ακριβώς αυτού του λόγου, μοιάζει να καθυστέρησε να αναγνωρίσει τον ρόλο της επιθετικότητας στην ψυχική οικονομία. Ακόμη και όταν το έκανε, αυτό έγινε υπό προϋποθέσεις. Ας δούμε λοιπόν συνοπτικά την εξέλιξη της έννοιας της επιθετικότητας στην σκέψη του Freud. Οι εκδηλώσεις της επιθετικότητας όπως η εχθρότητα και το μίσος αναγνωρίζονται βέβαια πολύ νωρίς από τον Freud αλλά αντιμετωπίζονται περισσότερο σαν παραπροϊόντα της σεξουαλικότητας παρά σαν εκδηλώσεις ενός αυτοτελούς ενστίκτου. Έτσι υιοθετεί την έννοια της αμφιθυμίας για να περιγράψει τα αντιθετικά συναισθήματα αγάπης και εχθρότητας π.χ. της Οιδιπόδειας φάσης.η αμφιθυμία θα διαπιστωθεί ότι αποτελεί συστατικό πολλών ψυχοπαθολογικών καταστάσεων όπως η ψυχαναγκαστική νεύρωση, η παράνοια, η μελαγχολία κ.λ.π. Το 1905 στο έργο του Τρία Δοκίμια για την Θεωρία της Σεξουαλικότητας υιοθετεί την έννοια του σαδισμού, δηλαδή την διαστροφή όπου η σεξουαλική ικανοποίηση προσκτάται μέσα από επιθετική συμπεριφορά προς το σεξουαλικό αντικείμενο. Ο σαδισμός συνδέεται με τον μαζοχισμό που θεωρείται ο ψυχολογικός του αντίποδας. Το 1908 στο έργο του Χαρακτήρας και Πρωκτικός Ερωτισμός συνδέει την χαρακτηριστική τριάδα του ψυχαναγκαστικού ενήλικα δηλαδή την τάξη, την φιλαργυρία και την ισχυρογνωμοσύνη με τον πρωκτικό ερωτισμό του παιδιού. Το 1913 περιγράφεται το πρωκτικό- σαδιστικό στάδιο της ψυχοσεξουαλικής ανάπτυξης στο έργο Η προδιάθεση για την Ψυχαναγκαστική Νεύρωση. Ο σαδισμός, σαν επιμέρους ένστικτο εντάσσεται στα πλαίσια της φυσιολογικής ανάπτυξης της σεξουαλικότητας. Η ίδια τοποθέτηση επαναλαμβάνεται το 1915 στο έργο Ένστικτα και η Μοίρα τους. Εδώ ο Freud διατυπώνει και την άποψη ότι δεν μπορεί να γίνει διάκριση μεταξύ αγάπης και μίσους πριν την επίτευξη του γενετήσιου στάδιου της ψυχοσεξουαλικής ανάπτυξης, δεδομένου ότι ο σκοπός των προγενετήσιων σταδίων ( στοματικό, πρωκτικό) περιλαμβάνει και την καταστροφή του αντικειμένου. Άρα το μίσος είναι αρχαιότερο της αγάπης οντογενετικά και συνδέεται περισσότερο με τα ένστικτα της αυτοσυντήρησης. Η αγάπη και το μίσος συνδυάζονται μεταξύ τους και δημιουργούν διάφορους συνδυασμούς. Η αγάπη μπορεί να δώσει την εντύπωση ότι μετασχηματίζεται σε μίσος σε καταστάσεις διακοπής μιας σχέσης αγάπης με το αντικείμενο, δηλαδή σε καταστάσεις ματαίωσης μέσα από μηχανισμούς παλινδρόμησης

3 .Εδώ ο Freud περιγράφει ακόμη την μετατροπή ενός ενστίκτου στο αντίθετό του π.χ. ενεργητικότητα - παθητικότητα, σαδισμός -μαζοχισμός κ.λ.π. καθώς επίσης και την στροφή ενός ενστίκτου προς τον εαυτό του υποκειμένου. Με τον τελευταίο μηχανισμό εξηγείται η μετατροπή του σαδισμού σε μαζοχισμό. Παρόμοιος μηχανισμός υπονοείται όταν το 1917 στο Πένθος και Μελαγχολία ο Freud εξηγεί τον μηχανισμό της μελαγχολίας. Ο μελαγχολικός ταυτίζεται ενδοψυχικά με το αντικείμενο και αντί να επιτεθεί στο αντικείμενο επιτίθεται στον εαυτό του. Ο λόγος που γίνεται αυτό είναι κατά τον Freud η ναρκισσιστικού τύπου ταύτιση που κάνει ο μελαγχολικός, η οποία συνίσταται στην αντικατάσταση της σχέσης με το αντικείμενο με μια σχέση με τον ίδιο τον εαυτό. Η αμφιθυμία αναγνωρίζεται επίσης σαν ένας μη ειδικός παράγοντας.το 1918 στην εισαγωγή του στο Συνέδριο για τις πολεμικές νευρώσεις, με θέμα Ψυχανάλυση και Πολεμικές Νευρώσεις ο Freud προβληματίζεται πως θα μπορούσαν να εξηγηθούν με βάση την σεξουαλικότητα οι πολεμικές νευρώσεις που φαίνεται ότι είχαν πάρει ευρεία διάσταση κατά την διάρκεια του Α Παγκόσμιου πολέμου. Μιλάει για σύγκρουση πολεμοχαρούς και ειρηνόφιλου Εγώ και παραλληλίζει τις πολεμικές νευρώσεις με τις τραυματικές νευρώσεις της ειρηνικής περιόδου, δηλαδή τις νευρώσεις που προκύπτουν μετά από φυσικές καταστροφές, ατυχήματα απειλητικά για την ζωή κ λ.π.. Φαίνεται όμως να διαφοροποιεί γενικά τις πολεμικές από τις άλλες νευρώσεις. Στις πρώτες θεωρεί ότι το Εγώ αμύνεται μέσα από την νεύρωση απέναντι σε κάποιον κίνδυνο που προέρχεται από την εξωτερική πραγματικότητα ενώ στις δεύτερες αμύνεται απέναντι σε κάποιον κίνδυνο που προέρχεται από την εσωτερική πραγματικότητα, εννοώντας την σεξουαλικότητα. Από την άλλη πάλι διατυπώνει την άποψη ότι υπάρχει και μία αντιστοιχία με τις μεταβιβαστικές νευρώσεις στο ότι αυτό που είναι επικίνδυνο είναι κάποιος εσωτερικός εχθρός. Δεν κατονομάζει όμως την επιθετικότητα. Φαίνεται ότι ακόμη και τότε ο Freud ήταν απρόθυμος να αναγνωρίσει τον ρόλο της επιθετικότητας στην ψυχική οικονομία. Το 1920 ο Freud δημοσιεύει το έργο του Πέρα από την Aρχή της Ηδονής που έμελλε να αποτελέσει σταθμό στις απόψεις του από πολλές απόψεις. Στο σημείο αυτό θα χρειαστεί να παραμείνω περισσότερο. Ο Freud προσπαθεί εδώ να εξηγήσει κάποια οδυνηρά επαναλαμβανόμενα φαινόμενα, έναν καταναγκασμό της επανάληψης όπως τον ονομάζει, που παρατηρεί ότι λειτουργεί σε ορισμένες καταστάσεις. Συγκεκριμένα παρατηρεί ότι στις πολεμικές και στις τραυματικές νευρώσεις οι ασθενείς έχουν επαναλαμβανόμενα όνειρα που τους φέρνουν συνεχώς ξανά και ξανά στην οδυνηρή τραυματική κατάσταση. Παρόμοια φαινόμενα οδυνηρής επανάληψης ο Freud παρατηρεί στο παιχνίδι των παιδιών, στην ψυχαναλυτική διαδικασία με την μεταβίβαση και την αντίσταση στην θεραπεία καθώς και στις ζωές των ανθρώπων. Ο Freud αναρωτιέται γιατί συμβαίνουν όλα αυτά, τι εξυπηρετούν στην ψυχική οικονομία. Στο σημείο αυτό χρειάζεται να πούμε ότι τον Freud τον είχε απασχολήσει το θέμα του καταναγκασμού της επανάληψης και στο παρελθόν. Ήδη από το 1897 είχε συνδέσει κατά κάποιον τρόπο την αντίσταση στην θεραπεία με την επιθετικότητα π.χ. σε γράμμα του προς τον Fliess. Το 1914 στο άρθρο του Ανάμνηση, Επανάληψη και Επεξεργασία είχε εξηγήσει πως αυτό που επαναλαμβάνεται σαν αντίσταση στην θεραπεία είναι αυτό που δεν έχει ανακληθεί στην μνήμη και δεν έχει επεξεργαστεί στην θεραπεία. Δεν θα προσπαθήσω όμως εδώ να αναπτύξω τις απόψεις του Freud πάνω στα θέματα της αντίστασης, της μεταβίβασης και της επανάληψης. Εδώ μας ενδιαφέρει το πως τα συνδέει με την επιθετικότητα. Καταρχήν λοιπόν φαίνεται ότι δεν μπορεί να εξηγήσει τα όνειρα των

4 τραυματικών νευρώσεων με τις μέχρι τώρα θεωρητικές του υποθέσεις. Τα όνειρα όπως έχει διατυπώσει ήδη από το 1900 στο μνημειώδες έργο του Ερμηνευτική των Ονείρων αποτελούν εκφράσεις επιθυμιών, αν και συχνά συγκαλυμμένες λόγω της ονειρικής λογοκρισίας. Τα όνειρα ακόμη υπακούουν στην αρχή της ηδονής, δηλαδή στην αρχή του ότι η ψυχική συσκευή τείνει να αποφύγει την δυσαρέσκεια και να αποκτήσει την ικανοποίηση. Η αρχή αυτή μαζί με την αρχή της πραγματικότητας αποτελούν τις δύο βασικές αρχές πάνω στις οποίες στηρίζεται η ψυχική οικονομία σύμφωνα με το έργο του Διατυπώσεις για τις δύο Αρχές της Ψυχικής Λειτουργίας το Πώς γίνεται λοιπόν τα όνειρα των τραυματικών νευρώσεων να γίνονται πηγή δυσαρέσκειας ; Ο Freud υποθέτει ότι αυτά τα όνειρα αποτελούν εξαίρεση,ότι η αρχή της ηδονής δεν ισχύει σε αυτά και πως εμφανίζονται για να αποκαταστήσουν την διαταραγμένη ψυχική οικονομία που προκλήθηκε από το τραυματικό γεγονός. Κατά κάποιο τρόπο δηλαδή τα όνειρα αυτά είναι μία εκ των υστέρων απόπειρα προετοιμασίας της ψυχικής συσκευής, μέσω του άγχους που προκαλούν, προκειμένου να αντιμετωπισθεί έστω και καθυστερημένα το τραυματικό γεγονός. Ο τρόμος, δηλαδή το συναίσθημα που αντιστοιχεί στις καταστάσεις όπου η ψυχική συσκευή βρίσκεται απροετοίμαστη απέναντι στο τραυματικό γεγονός, θεωρείται από τον Freud καθοριστικός παράγοντας ανάπτυξης της τραυματικής νεύρωσης. Ο φυσικός τραυματισμός αν συνυπάρχει με το ψυχικό τραύμα ελαττώνει τις πιθανότητες για την ανάπτυξη μιας τραυματικής νεύρωσης. Αυτό οφείλεται κατά τον Freud στην κατά κάποιο τρόπο προστατευτική δράση της ναρκισσιστικής υπερεπένδυσης που επισυμβαίνει στο τραυματισμένο σημείο. Η μηχανική βία του φυσικού τραυματισμού απελευθερώνει μεν σεξουαλική διέγερση εσωτερικά που μπορεί να δράσει σαν ψυχικό τραύμα αλλά ταυτόχρονα υπάρχει ναρκισσιστική υπερεπένδυση του τραυματισμένου σημείου με αποτέλεσμα την σύνδεση και άρα αδρανοποίηση της εκλυόμενης ενέργειας. Πουθενά πάλι εδώ δεν τίθεται θέμα επιθετικότητας. Τα αγχώδη όνειρα λοιπόν των τραυματικών νευρώσεων έχουν σαν σκοπό την αποκατάσταση της αρχής της ηδονής η οποία είχε ανασταλεί από τον ψυχικό τραυματισμό. Για να εξηγηθούν όλα αυτά τα φαινόμενα της καταναγκαστικής επανάληψης ο Freud καταφεύγει στην υπόθεση της συντηρητικής φύσης των ενστίκτων. Τι εννοεί με αυτό. Τα ένστικτα έχουν σαν σκοπό τους την ικανοποίησή τους και όταν αυτό δεν συμβαίνει τότε αυξάνει η εσωτερική ένταση που γίνεται αισθητή σαν δυσαρέσκεια. Αφού λοιπόν η τάση τους είναι να ικανοποιηθούν και να ελαττωθεί η εσωτερική ένταση αυτό σημαίνει ότι κατά βάση το πρότυπο της λειτουργίας τους είναι η επιστροφή στην κατάσταση της λιγότερης δυνατής έντασης. Αφού η ενόργανη ύλη και τα φαινόμενα της ζωής προήλθαν από την ανόργανη αυτό σημαίνει ότι ο τελικός σκοπός των ενστίκτων είναι η επιστροφή στην ανόργανη ύλη και στον θάνατο όπου κάθε εσωτερική ένταση εκλείπει. Έτσι εισάγει την έννοια του ενστίκτου του Θανάτου που έχει σαν σκοπό την επιστροφή σε τελική ανάλυση της ενόργανης ύλης στην ανόργανη, την ζωή στον θάνατο και το αντιπαραθέτει με το ένστικτο του Έρωτα, που συμπεριλαμβάνει τώρα τα ένστικτα της σεξουαλικότητας και της αυτοσυντήρησης. Νομίζω ότι ο Freud αναγκάζεται να κάνει όλες αυτές τις υποθέσεις εκτός των άλλων λόγων και γιατί δεν αποδέχεται την πιθανότητα αυθύπαρκτης ύπαρξης της επιθετικότητας π.χ. επειδή τα όνειρα των τραυματικών νευρώσεων δεν αναγνωρίζονται σαν συγκαλυμμένες επιθετικές επιθυμίες. Ταυτόχρονα η έννοια της τραυματικής νεύρωσης παραμένει ασύνδετη εν πολλοίς με την υπόλοιπη θεωρία και ακατανόητη αφού

5 αντιμετωπίζεται σαν ένα πρόβλημα που αναφέρεται κυρίως στην σχέση ψυχικής συσκευής και πραγματικότητας αντί να αντιμετωπισθεί όπως όλες οι άλλες νευρώσεις σαν ένα πρόβλημα που αναφέρεται τόσο στην σχέση ψυχικής συσκευής και πραγματικότητας όσο και στην σχέση των ενδοψυχικών δομών μεταξύ τους. Ο Freud επανέρχεται ξανά στο θέμα των πολεμικών νευρώσεων σε κάποιο σχόλιο στο έργο του 1921 Ψυχολογία της ομάδας και η ανάλυση του Εγώ. Εδώ θεωρεί τον στρατό σαν μία ομάδα της οποίας τα μέλη συνδέονται μεταξύ τους με λιβιδινικούς δεσμούς. Η παραμέληση κατά την γνώμη του από την διοίκηση αυτών των δεσμών υπήρξε μία από τις αιτίες που οδήγησαν στην εμφάνιση τόσων πολλών πολεμικών νευρώσεων. Το 1923 στο Εγώ και το Id o Freud επεκτείνει τις απόψεις του. Το ένστικτο του Θανάτου είναι πρωτογενώς αυτοκαταστροφικό. Όταν κατευθύνεται προς τα έξω τότε εκδηλώνεται σαν καταστροφικότητα. Το 1924 στο άρθρο του Το Οικονομικό Πρόβλημα του Μαζοχισμού ο Freud επανέρχεται στο θέμα του μαζοχισμού, αυτήν την φορά κάτω από το πρίσμα της νέας θεωρίας του περί ενστίκτων. Ο μαζοχισμός, αντίθετα από ότι είχε υποστηρίξει παλαιότερα όπως είδαμε, είναι πρωτογενής, δηλαδή προϋπάρχει του σαδισμού και αποτελεί έκφραση του ενστίκτου του Θανάτου που κατευθύνεται προς τον ίδιο τον εαυτό. Τα δύο ένστικτα, ο Έρωτας και ο Θάνατος μπορούν και αναμιγνύονται μεταξύ τους και έτσι ο Θάνατος παύει να είναι καταστροφικός. Τις απόψεις αυτές θα τις διατηρήσει ο Freud σε όλο το υπόλοιπο έργο του. Το 1926 στο έργο του Αναστολές, Συμπτώματα και Άγχος τον απασχολεί μεταξύ άλλων η προέλευση του άγχους και η σχέση του με τον σχηματισμό συμπτωμάτων. Διαφοροποιεί την τραυματική κατάσταση από την κατάσταση κινδύνου. Η τραυματική κατάσταση χαρακτηρίζεται από το αίσθημα αβοήθητου που οφείλεται ακριβώς στο μεγάλο μέγεθος ενός κινδύνου που δεν μπορεί να αποτραπεί, είτε αυτός είναι πραγματικός, είτε αυτός προέρχεται από τα ένστικτα οπότε είναι ψυχικός. Αντίθετα η κατάσταση κινδύνου είναι μία κατάσταση επικείμενου κινδύνου που ακόμη μπορεί να αποτραπεί, δηλαδή δεν έχει οδηγήσει ακόμη στο αίσθημα του αβοήθητου και στην τραυματική κατάσταση. Το άγχος λειτουργεί εδώ σαν προειδοποίηση προκειμένου να αναληφθεί η κατάλληλη δράση που θα αποτρέψει τον κίνδυνο και τον ψυχικό τραυματισμό. Στο έργο του αυτό φαίνεται να υπαναχωρεί κάπως από τις απόψεις του σχετικά με τα ένστικτα. Πάντως συνεχίζει να αποδίδει τον καταναγκασμό της επανάληψης σε αντίσταση του Ασυνείδητου. Το 1930 στο έργο Πολιτισμός πηγή δυστυχίας ο Freud ανιχνεύει τόσο τις αιτίες του πολιτισμού όσο και τις αιτίες δυσαρέσκειας του ανθρώπου από τον πολιτισμό. Ο πολιτισμός απαιτεί από τον άνθρωπο τον περιορισμό τόσο της σεξουαλικότητάς του όσο και της επιθετικότητάς του και επομένως αποτελεί πηγή δυσαρέσκειας. Από την άλλη παρέχει στον άνθρωπο περισσότερη ασφάλεια. Το ένστικτο του Έρωτα τείνει να συνδέει τους ανθρώπους μεταξύ τους δημιουργώντας όλο και μεγαλύτερα ανθρώπινα σύνολα. Αντίθετα θεωρείται ότι λειτουργεί το επιθετικό ένστικτο που είναι απόρροια του ενστίκτου του Θανάτου. Η εξέλιξη του πολιτισμού παραλληλίζεται με την εξέλιξη κάθε ανθρώπινου όντος μέσα σε μία δεδομένη κοινωνική ομάδα. Βασικός παράγοντας και στις δύο διαδικασίες είναι η ανάπτυξη του συναισθήματος της ενοχής. Αυτό δημιουργείται μέσα από μηχανισμούς ταύτισης και έχει σαν τελικό αποτέλεσμα την εγκαθίδρυση του Υπερεγώ

6 όπου συγκεντρώνονται ποσότητες επιθετικότητας που τώρα πλέον στρέφονται κατά του Εγώ. Το συναίσθημα της ενοχής είναι έκφραση της σύγκρουσης που οφείλεται στην αμφιθυμία δηλαδή της σύγκρουσης του Έρωτα και του Θανάτου και είναι αναπόφευκτο σε κάθε περίπτωση ανθρώπινης συμβίωσης. Εδώ η επιθετικότητα αναγνωρίζεται μεν αλλά όχι σαν ένα αυτοτελές ένστικτο. Το 1937 στο έργο του Περατώσμη και μη περατώσιμη Ανάλυση o Freud διατυπώνει την άποψη ότι η αιτιολογία κάθε νευρωσικής διαταραχής είναι μικτή, εννοώντας ότι καθορίζεται τόσο από την ένταση των ενστίκτων όσο και από τραύματα που συμβαίνουν στην παιδική ηλικία τότε που το ανώριμο Εγώ ήταν ανίκανο να τα χειρισθεί. Αποδίδει τα φαινόμενα του μαζοχισμού, της αρνητικής θεραπευτικής αντίδρασης και της αίσθησης της ενοχής στο ένστικτο της επιθετικότητας ή της καταστροφικότητας που είναι απόρροια του ενστίκτου του Θανάτου. Θεωρεί ακόμη τις ενδοψυχικές συγκρούσεις συνέπεια μιας ελεύθερης επιθετικότητας. Το 1939 στο έργο του Μωυσής και Μονοθεϊσμός επαναδιατυπώνει κατά κάποιο τρόπο την έννοια του τραύματος και της νεύρωσης. Το τραύμα είναι κάποια εντύπωση που προκαλείται νωρίς στην ζωή, μέσα στα πρώτα 5 χρόνια, ακολουθείται κατά κανόνα από την παιδική αμνησία και αναφέρεται σε γεγονότα σεξουαλικής ή επιθετικής φύσης. Παραδέχεται ότι δεν είναι πάντα εφικτό να βρεθεί κάποιο τραύμα σε όλες τις νευρώσεις και ότι αυτό είναι θέμα ορισμού της έννοιας «τραυματικός».τονίζει όμως παράλληλα ότι η νεύρωση αναφέρεται σε πολύ πρώιμες εντυπώσεις της παιδικής ηλικίας και πως υπάρχουν περιπτώσεις που αξίζουν να ονομάζονται «τραυματικές» λόγω της έντασης κάποιων τέτοιων πρώιμων εντυπώσεων καθώς και του τρόπου που αντιμετωπίσθηκαν αυτές. Αμέσως παρακάτω θα μιλήσει για αλληλεπίδραση της ιδιοσυστασίας του ατόμου με την ένταση της εμπειρίας προκειμένου να υπάρξει πιθανότητα τραύματος. Είναι φανερό εδώ ότι η έννοια του τραύματος ορίζεται αρκετά διαφορετικά από ότι παλιότερα. Στην Περίληψη της Ψυχανάλυσης που δημοσιεύθηκε μετά τον θάνατό του το 1940 ο Freud αναπτύσσει τις τελικές του απόψεις όσον αφορά βασικά θέματα της θεωρίας. Για αυτά που μας ενδιαφέρουν εδώ, επαναλαμβάνει την θεωρία των δύο βασικών ενστίκτων του Έρωτα και του Θανάτου που λειτουργούν αντιθετικά αλλά και συνδυάζονται μεταξύ τους. Το πρώτο έχει την τάση να δημιουργεί όλο και μεγαλύτερες ενότητες, να συνδέει, ενώ το δεύτερο αποδιοργανώνει, οδηγεί από το οργανικό στο ανόργανο. Το ένστικτο του Θανάτου γίνεται αντιληπτό όταν κατευθύνεται προς τα έξω, με την μορφή της επιθετικότητας και είναι απαραίτητο για την επιβίωση με αυτήν την μορφή. Το Υπερεγώ απορροφά ποσότητες του ενστίκτου του Θανάτου και λειτουργεί αυτοκαταστροφικά. Η τάση για νόσο οφείλεται σε βασικές μετατροπές στην οικονομία των ενστίκτων. Μιλώντας για τις νευρώσεις πιθανολογεί ότι οι τραυματικές νευρώσεις ίσως αποτελούν εξαίρεση σε σχέση με τις άλλες, αν και όπως παραδέχεται δεν έχουν διερευνηθεί αρκετά. Η παιδική ηλικία, με το αδύναμο, ανώριμο και ανίκανο για αποτελεσματική αντίσταση Εγώ που την χαρακτηρίζει, είναι κατάλληλη για την ανάπτυξη «τραυμάτων». Αυτά οφείλονται στις ενστικτώδεις ενορμήσεις, στην ιδιοσυστασία και σε διεγέρσεις από το περιβάλλον. Κανένας άνθρωπος δεν αποφεύγει τέτοιες τραυματικές εμπειρίες που καθορίζουν την παραπέρα πορεία του, δεδομένου ότι το παιδί είναι ψυχολογικά ο πατέρας του ενήλικου. Η καθυστέρηση της ανάπτυξης του Εγώ σε

7 σχέση με την ανάπτυξη των ενστίκτων, που παρατηρείται στην παιδική ηλικία είναι η βασική προϋπόθεση της νεύρωσης. Στο σημείο αυτό θα ήθελα ανακεφαλαιώνοντας αυτά που έχουν ήδη ειπωθεί να κάνω κάποια σχόλια. Ο Freud προσπαθώντας να εξηγήσει με βάση την σεξουαλικότητα τα φαινόμενα που παρατηρεί θεωρεί π.χ. ότι το πρότυπο της αγχογόνου κατάστασης είναι η απώλεια της αγάπης από το αντικείμενο. Εδώ βέβαια αναφέρεται οπωσδήποτε σε μία σχέση με το αντικείμενο. Νομίζω όμως ότι ούτε είναι πάντα σαφές ότι αναφέρεται σε μία σχέση ούτε επίσης ότι μία σχέση μπορεί να εμπεριέχει και επιθετικότητα εκτός των άλλων. Αυτή η αδυναμία στην θεωρία, αυτή η θεωρητική δέσμευση έχει και κάποιες συνέπειες. Ο ρόλος π.χ. της επιθετικότητας στην ψυχική οικονομία υποτιμάται ή γίνεται αντιληπτός ανάποδα, δηλαδή ότι η επιθετικότητα στρέφεται πρωτογενώς προς τον εαυτό. Η αναζήτηση του γιατί η ψυχική συσκευή λειτουργεί με κάποιο παθολογικό τρόπο γίνεται αναζήτηση κυρίως κάποιου τραύματος και όχι τόσο του τι είδους σχέση προκάλεσε αυτόν τον τρόπο λειτουργίας, οι τραυματικές νευρώσεις παραμένουν σαν κάτι διαφορετικό κ.λ.π. Αφήνοντας προς το παρόν την θεωρία θα ήθελα να σας παρουσιάσω ένα σύντομο κλινικό παράδειγμα. Ο ασθενής μου, είναι ένας νέος άνδρας, ευκατάστατος μεν αλλά χωρίς ενεργό επαγγελματική δραστηριότητα αυτό το διάστημα. Τα προβλήματά του όπως τα αντιλαμβάνεται ο ίδιος ξεκίνησαν σχετικά απότομα πριν 10 χρόνια μετά από ένα λεκτικό επεισόδιο που είχε με κάποιον πελάτη του. Από τότε υποφέρει από έμμονες ιδέες με ομοφυλόφιλο περιεχόμενο και διάφορα ψυχοσωματικά συμπτώματα κυρίως από το γαστρεντερικό σύστημα. Ακόμη αναφέρει εφιάλτες με ομοφυλόφιλο περιεχόμενο. Πριν μερικά χρόνια μετά την αυτοκτονία ενός φίλου του άρχισε να φοβάται ότι κάποιος θα μπορούσε να τον θεωρήσει υπεύθυνο γιαυτό. Η κοινωνική του ζωή είναι πολύ περιορισμένη, το ίδιο και η ερωτική του ζωή, ιδίως το τελευταίο χρονικό διάστημα. Σύμφωνα με τα λεγόμενά του αυτό δεν ήταν έτσι στο παρελθόν, αλλά ούτε και κατά την τελευταία δεκαετία που έχει τα συμπτώματα, επειδή ζώντας στο εξωτερικό είχε την ευκαιρία για περισσότερες σχέσεις. Αισθάνεται ότι η ζωή είναι μια κόλαση, και δεν μπορεί να αισθανθεί άνετα στην πόλη που ζει και με τους ανθρώπους που έρχεται σε επαφή. Τα τελευταία χρόνια βρίσκεται σε ψυχιατρική φαρμακευτική αγωγή. Οι πληροφορίες για το παρελθόν του είναι ασαφείς και πολύ περιορισμένες. Δυσκολεύεται να περιγράψει συναισθήματα και πολύ γρήγορα γίνεται φανερό ότι του είναι πολύ δύσκολο να αισθανθεί θυμό, κάτι που δεν φαίνεται να του κάνει εντύπωση. Εμφανίζεται πολύ προσκολλημένος στις ιδέες του και γενικά αισθάνεται απαισιόδοξος όσον αφορά την έκβαση της κατάστασής του. Παρά ταύτα σε σύντομο σχετικά διάστημα θεραπείας έχουν συμβεί αρκετά πράγματα. Οι ιδέες έχουν υποχωρήσει, δεν τον απασχολούν όλη την ώρα, τα ψυχοσωματικά του συμπτώματα έχουν εξαφανιστεί σχεδόν, οι κοινωνικές του επαφές έχουν βελτιωθεί και δεν χρειάζεται την φαρμακευτική αγωγή. Τι θα μπορούσαμε να σκεφτούμε πάνω στο θέμα μας σχετικά με το κλινικό παράδειγμα ; Μια πρώτη ερώτηση που θα μπορούσαμε να θέσουμε είναι το αν αποτελεί περίπτωση τραυματικής νεύρωσης. Τι είναι μια τραυματική νεύρωση; Νομίζω ότι αυτό είναι θέμα ορισμού βέβαια, αλλά έχω την εντύπωση ότι και οι τραυματικές νευρώσεις δεν διαφέρουν στην ουσία από τις υπόλοιπες. Αν είναι για να γίνει κατανοητή μια νεύρωση, είτε θα την πούμε τραυματική είτε όχι η ερώτηση που έχουμε να θέσουμε και να απαντήσουμε είναι το

8 γιατί αντιδράει με έναν παθολογικό τρόπο η ψυχική συσκευή. To να θεωρήσουμε ότι η απάντηση βρίσκεται στην ένταση και μόνο του τραυματικού γεγονότος είναι σαν να παραγνωρίζουμε τον ρόλο της ψυχικής συσκευής, σαν να εκτρέπουμε την ερώτηση που θέσαμε,σαν να κοιτάμε στο θέμα μας από έξω προς τα μέσα. Αν βέβαια συμβαίνει και αυτό αναπόφευκτα σε κάποια φάση, αυτό δεν σημαίνει ότι είναι και ο σκοπός. Για να ξαναγυρίσω όμως στον ασθενή μου. Νομίζω ότι η νεύρωσή του έχει χαρακτηριστικά που θα μπορούσαμε να τα χαρακτηρίσουμε «τραυματικά» όπως την ύπαρξη ενός γεγονότος που παρά το ότι δεν ήταν βέβαια σοβαρός κίνδυνος για την ζωή του προκάλεσε εν πολλοίς μια αντίδραση εκ μέρους του που καθόρισε την υπόλοιπη ζωή του, υπάρχουν τα εφιαλτικά όνειρα, εμφανίζεται προσκολλημένος στις ιδέες του κ.λ.π. Τι μπορεί να λειτούργησε «τραυματικά» στην περίπτωσή του; Νομίζω ότι η επιθετικότητα που δεν εκφορτίσθηκε με κάποιο τρόπο κατά την διάρκεια του επεισοδίου ήταν η αιτία που επηρέασε την ισορροπία της ψυχικής του οικονομίας, για να χρησιμοποιήσω τις εκφράσεις του Freud. Πράγματι, μοιάζει αυτό να το επιβεβαιώνει και ο ίδιος παραδεχόμενος ότι παρόμοιες σκέψεις είχε και πριν το επεισόδιο αλλά δεν τον απασχολούσαν τότε, ενώ μετά τις αποδεχόταν, αισθανόταν πολύ περισσότερο αδύναμος να αντιδράσει σε μια πιθανή σεξουαλική πρόκληση από άλλους άνδρες κ.λ.π. Γιατί υπήρξε αυτή η αδυναμία εκφόρτισης; Εδώ βέβαια θα χρειασθεί να κάνουμε υποθέσεις και στο σημείο αυτό θα βασισθούμε αναπόφευκτα και στην θεωρία. Νομίζω όμως ότι ούτως ή άλλως, αν είναι για να ανατραπεί η σχέση που έχει διαμορφώσει ο ασθενής μου με την πραγματικότητα δηλαδή για να αντιμετωπισθεί το «ψυχικό τραύμα» του και οι συνέπειές του, για να θεραπευθεί, θα χρειασθεί η αναζήτηση των αιτίων να γίνει προς την κατεύθυνση περισσότερο του τι δεν έγινε παρά προς το τι έγινε στο παρελθόν του. Και για να εξηγηθώ. Ο Freud, όπως είδαμε, θεωρούσε αναπόφευκτα τα «τραύματα»της παιδικής ηλικίας τότε που το Εγώ του παιδιού είναι αδύναμο κ.λ.π. Ακόμη είχε διαπιστώσει την δύναμη της φαντασίας στην ψυχική οικονομία. Αυτό που νομίζω ότι δεν τόνισε είναι το πως κάποιες φαντασίες γίνονται παθογόνες και γιατί. Νομίζω ότι αυτό έχει σχέση με την επάρκεια των γονέων να λειτουργήσουν κατά κάποιον τρόπο προστατευτικά, έτσι ώστε ο κόσμος της φαντασίας να αποδειχθεί επαρκώς αβλαβής στο παιδί. Με άλλα λόγια πώς κάποιες επικίνδυνες φαντασίες διαψεύδονται ή όχι επαρκώς από την πραγματικότητα των γονέων και του περιβάλλοντος γενικότερα. Κάτι που βέβαια μετακινεί την έμφαση από το στιγμιαίο του τραύματος στο διαρκείας της σχέσης. Ίσως όταν δεν γίνει αυτό επαρκώς τότε δημιουργείται αυτό που ο Freud ονόμαζε προδιάθεση, δηλαδή τότε υπάρχει το πρόσφορο έδαφος για να λειτουργήσουν «τραύματα» που διαφορετικά ίσως δεν θα είχαν επίδραση ή τόση επίδραση. Eπομένως χρειάζεται να δούμε τι συνέβη στην ζωή του ασθενούς μου πριν την περίοδο που ο ίδιος οριοθετεί με το «τραύμα» του. Κάτι που ο ίδιος βέβαια προς το παρόν δυσκολεύεται να κάνει. Και που βέβαια αντιστέκεται να κάνει. Δύο λόγια ακόμη σχετικά με την σχέση τραυματικού γεγονότος και αντίστασης. Ο ασθενής μου προσκολλάται τόσο πολύ στο«τραυματικό» γεγονός γιατί με αυτόν τον τρόπο αντιστέκεται στην αποκάλυψη άλλων σημαντικότερων γιαυτόν γεγονότων που θα τον φέρουν αντιμέτωπο με επίφοβα ακόμη γιαυτόν συναισθήματα. Η διατήρηση των συνεπειών του τραύματος, η καθήλωση στο τραύμα εξυπηρετεί την αντίστασή του στην θεραπεία. Τελειώνοντας, η μετακίνηση της έμφασης από το εξωτερικό τραύμα στις εσωτερικές φαντασίες χρειάζεται ίσως να συμπληρωθεί από το πως αυτές διαπραγματεύθηκαν στην

9 πραγματικότητα, ο ρόλος του περιβάλλοντος αλλά ανάποδα.. Αν η έννοια του ψυχικού τραύματος είναι για να μας υπενθυμίζει την σχέση του παρόντος με το παρελθόν στην ιστορία του ατόμου τότε είναι χρήσιμο να δούμε πως θα την διευρύνουμε και θα την εντάξουμε καλύτερα στα κλινικά δεδομένα. ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ Freud S. (1893) με Breuer J. Περί του ψυχικού μηχανισμού των υστερικών φαινομένων: προκαταρτική ανακοίνωση Standard ed.2 σελ.3 Freud S. (1895) με Breuer J. Μελέτες για την υστερία Standard ed.2 Freud S. (1897) Γράμμα 27ης Οκτωβρίου 1897 Standard ed. 1 σελ.266 Freud S. (1900) Ερμηνευτική των ονείρων Standard ed.4-5 Freud S. (1905) Τρία δοκίμια για την θεωρία της σεξουαλικότητας Standard ed.7 σελ. 125 Freud S. (1908) Χαρακτήρας και πρωκτικός ερωτισμός Standard ed. 9 σελ. 169 Freud S. (1911) Διατυπώσεις για τις δύο αρχές της ψυχικής λειτουργίας Standard ed.12 σελ. 215 Freud S. (1913) Η προδιάθεση για την ψυχαναγκαστική νεύρωση Standard ed.12 σελ Freud S. (1914) Ανάμνηση, επανάληψη και επεξεργασία Standard ed.12 σελ. 147 Freud S. (1915) Ένστικτα και η μοίρα τους Standard ed.14 σελ..111 Freud S. (1917) Πένθος και μελαγχολία Standard ed.14 σελ.239 Freud S. (1919) Εισαγωγή στο συνέδριο Ψυχανάλυση και πολεμικές νευρώσεις Standard ed. 17 σελ.207 Freud S. (1920) Πέρα από την αρχή της ηδονής Standard ed.18 σελ.7 Freud S. (1921) Ψυχολογία της ομάδας και η ανάλυση του Εγώ Standard ed.18 σελ. 69 Freud S. (1923) Εγώ και το Id Standard ed. 19 σελ. 3 Freud S. (1924) Το οικονομικό πρόβλημα του μαζοχισμού Standard ed. 19 σελ.157 Freud S. (1926) Αναστολές, συμπτώματα και άγχος Standard ed. 20 σελ. 77 Freud S. (1930) Πολιτισμός πηγή δυστυχίας Standard ed. 21 σελ. 59 Freud S. (1937) Περατώσιμη και μη περατώσιμη ανάλυση Standard ed. 23 σελ.211 Freud S. (1939) Μωυσής και μονοθεισμός Standard ed. 23 σελ. 3 Freud S. (1940) Περίληψη της ψυχανάλυσης Standard ed. 23 σελ. 14

Το Αρνητικό στην Ψυχανάλυση

Το Αρνητικό στην Ψυχανάλυση Το Αρνητικό στην Ψυχανάλυση Εργασία στο πλαίσιο του Προγράμματος «Εισαγωγική Εκπαίδευση στην Ψυχαναλυτική Πράξη» ΕΠΕΚΕΙΝΑ Επιμέλεια: Αφροδίτη Στυλιαρά ψυχολόγος - Αγγελική Καραγιάννη ψυχολόγος. Εποπτεία:

Διαβάστε περισσότερα

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ με έμφαση στις γνωστικές λειτουργίες. Θεματική Ενότητα 6: Σχολές σκέψης στην ψυχολογία: IV

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ με έμφαση στις γνωστικές λειτουργίες. Θεματική Ενότητα 6: Σχολές σκέψης στην ψυχολογία: IV ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ με έμφαση στις γνωστικές λειτουργίες Θεματική Ενότητα 6: Σχολές σκέψης στην ψυχολογία: IV Θεματική Ενότητα 6 Στόχοι: Η εισαγωγή των φοιτητών στις κλινικές καταβολές της ψυχολογίας

Διαβάστε περισσότερα

MAΘΗΜΑ 4-ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΕΣ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΕΙΣ P S Y 2 0 5 - M Α Θ Η Μ Α 4 Ο 1

MAΘΗΜΑ 4-ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΕΣ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΕΙΣ P S Y 2 0 5 - M Α Θ Η Μ Α 4 Ο 1 MAΘΗΜΑ 4-ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΕΣ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΕΙΣ P S Y 2 0 5 - M Α Θ Η Μ Α 4 Ο 1 ΔΟΜΗ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ Η ψυχοδυναμική προσέγγιση Η συμπεριφορική προσέγγιση P S Y 2 0 5 - M Α Θ Η Μ Α 4 Ο 2 ΘΕΩΡΗΤΙΚΑ ΡΕΥΜΑΤΑ ΠΟΥ ΑΝΑΠΤΥΧΘΗΚΑΝ

Διαβάστε περισσότερα

Εισαγωγή στην Ψυχολογία με έμφαση στις γνωστικές λειτουργίες

Εισαγωγή στην Ψυχολογία με έμφαση στις γνωστικές λειτουργίες ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΙΩΑΝΝΙΝΩΝ ΑΝΟΙΚΤΑ ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ Εισαγωγή στην Ψυχολογία με έμφαση στις γνωστικές λειτουργίες Σχολές σκέψης στην ψυχολογία: IV Διδάσκουσα: Επίκ. Καθ. Γεωργία Α. Παπαντωνίου Άδειες Χρήσης

Διαβάστε περισσότερα

ΨΥΧΟΛΟΓΙΚΟΙ ΜΗΧΑΝΙΣΜΟΙ ΑΜΥΝΑΣ

ΨΥΧΟΛΟΓΙΚΟΙ ΜΗΧΑΝΙΣΜΟΙ ΑΜΥΝΑΣ ΨΥΧΟΛΟΓΙΚΟΙ ΜΗΧΑΝΙΣΜΟΙ ΑΜΥΝΑΣ Κωνσταντίνος Ασημακόπουλος Απαρτιωμένη Διδασκαλία ΨΥΧΟΛΟΓΙΚΟΙ ΜΗΧΑΝΙΣΜΟΙ ΑΜΥΝΑΣ Ορισμός: Είναι λειτουργίες του εγώ που έχουν σκοπό να απαλλάξουν το άτομο από το άγχος ή άλλα

Διαβάστε περισσότερα

Ψυχοδυναµικές θεωρίες και διοµαδικές σχέσεις. Ηψυχαναλυτική θεωρία του Freud.

Ψυχοδυναµικές θεωρίες και διοµαδικές σχέσεις. Ηψυχαναλυτική θεωρία του Freud. Ψυχοδυναµικές θεωρίες και διοµαδικές σχέσεις. Ηψυχαναλυτική θεωρία του Freud. Ο Freud πίστευε ότι είχε ανακαλύψει την πραγµατική «φύση» του ανθρώπου όχι µόνο στο επίπεδο των διαπροσωπικών σχέσεων αλλά

Διαβάστε περισσότερα

Πως ο Νους Χειρίζεται το Φόβο

Πως ο Νους Χειρίζεται το Φόβο Πως ο Νους Χειρίζεται το Φόβο Σύμφωνα με δύο σχετικά πρόσφατες έρευνες, οι μνήμες φόβου και τρόμου διαφέρουν σημαντικά από τις συνηθισμένες μνήμες. Οι διαφορές αυτές δεν συνίστανται μόνο στις εμφανείς

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΙΩΑΝΝΙΝΩΝ ΑΝΟΙΚΤΑ ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ. Ψυχολογία Κινήτρων

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΙΩΑΝΝΙΝΩΝ ΑΝΟΙΚΤΑ ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ. Ψυχολογία Κινήτρων ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΙΩΑΝΝΙΝΩΝ ΑΝΟΙΚΤΑ ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ Ψυχολογία Κινήτρων Η ΨΥΧΑΝΑΛΥΤΙΚΗ ΘΕΩΡΙΑ ΤΩΝ ΚΙΝΗΤΡΩΝ Διδάσκουσα: Επίκ. Καθ. Γεωργία Α. Παπαντωνίου Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό υπόκειται

Διαβάστε περισσότερα

Το παιδί μου έχει αυτισμό Τώρα τι κάνω

Το παιδί μου έχει αυτισμό Τώρα τι κάνω Το παιδί μου έχει αυτισμό Τώρα τι κάνω Το όνειρο Ένα ζευγάρι περιμένει παιδί. Τότε αρχίζει να ονειρεύεται αυτό το παιδί. Κτίζει την εικόνα ενός παιδιού μέσα στο μυαλό του. Βάσει αυτής της εικόνας, κάνει

Διαβάστε περισσότερα

Θετική Ψυχολογία. Καρακασίδου Ειρήνη, MSc. Ψυχολόγος-Αθλητική Ψυχολόγος Υποψήφια Διδάκτωρ Κλινικής και Συμβουλευτικής Ψυχολογίας, Πάντειο Παν/μιο

Θετική Ψυχολογία. Καρακασίδου Ειρήνη, MSc. Ψυχολόγος-Αθλητική Ψυχολόγος Υποψήφια Διδάκτωρ Κλινικής και Συμβουλευτικής Ψυχολογίας, Πάντειο Παν/μιο Θετική Ψυχολογία Καρακασίδου Ειρήνη, MSc Ψυχολόγος-Αθλητική Ψυχολόγος Υποψήφια Διδάκτωρ Κλινικής και Συμβουλευτικής Ψυχολογίας, Πάντειο Παν/μιο Εισαγωγή Θετική-Αρνητική Ψυχολογία Στόχοι της Ψυχολογίας

Διαβάστε περισσότερα

Είναι «ψυχοσωματική» η καθημερινή μας ζωή και συμπεριφορά; - Νικόλαος Γ. Βακόνδιος - Ψυχολόγο

Είναι «ψυχοσωματική» η καθημερινή μας ζωή και συμπεριφορά; - Νικόλαος Γ. Βακόνδιος - Ψυχολόγο Η αξιοθαύμαστη πολυπλοκότητα του ανθρώπινου μυαλού και το «προϊόν» του, η φαινομενικά απλή, καθημερινή ανθρώπινη συμπεριφορά, εκλαμβάνονται από τους ανθρώπους ως δεδομένα Πρόκειται για κάτι λογικό να συμβαίνει

Διαβάστε περισσότερα

2o µετασυµπόσιο της εψσε - ipso p. marty 15 Νοεµβρίου 2014

2o µετασυµπόσιο της εψσε - ipso p. marty 15 Νοεµβρίου 2014 2o µετασυµπόσιο της εψσε - ipso p. marty 15 Νοεµβρίου 2014 Χριστίνα Μιχαλοπούλου Σχολιασµός του κειµένου του Φώτη Μπόµπου "Διασικασία συµβολοποίησης κατά την ψυχαναλυτική διεργασία" Όταν πρωτοάκουσα την

Διαβάστε περισσότερα

ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ ΑΣΘΕΝ-Ν ΣΤΗ ΣΤΕΦΑΝΙΑΙΑ ΜΟΝΑΔΑ ΚΑΙ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗ ΑΝΤΙΜΕΤ-ΠΙΣΗ

ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ ΑΣΘΕΝ-Ν ΣΤΗ ΣΤΕΦΑΝΙΑΙΑ ΜΟΝΑΔΑ ΚΑΙ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗ ΑΝΤΙΜΕΤ-ΠΙΣΗ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ ΑΣΘΕΝ-Ν ΣΤΗ ΣΤΕΦΑΝΙΑΙΑ ΜΟΝΑΔΑ ΚΑΙ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗ ΑΝΤΙΜΕΤ-ΠΙΣΗ ΧΑΤΖΗΣΤΕΦΑΝΟΥ ΦΑΝΗ ΝΟΣΗΛΕΥΤΡΙΑ Τ.Ε. Β Γ ΚΑΡΔΙΟΛΟΓΙΚΗ ΚΛΙΝΙΚΗ ΙΠΠΟΚΡΑΤΕΙΟ ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ Η στεφανιαία µονάδα είναι ένας χώρος

Διαβάστε περισσότερα

Πολλοί άνθρωποι θεωρούν λανθασμένα ότι δεν είναι «ψυχικά δυνατοί». Άλλοι μπορεί να φοβούνται μήπως δεν «φανούν» ψυχικά δυνατοί στο περιβάλλον τους.

Πολλοί άνθρωποι θεωρούν λανθασμένα ότι δεν είναι «ψυχικά δυνατοί». Άλλοι μπορεί να φοβούνται μήπως δεν «φανούν» ψυχικά δυνατοί στο περιβάλλον τους. Πολλοί άνθρωποι θεωρούν λανθασμένα ότι δεν είναι «ψυχικά δυνατοί» Άλλοι μπορεί να φοβούνται μήπως δεν «φανούν» ψυχικά δυνατοί στο περιβάλλον τους Η αυτοεικόνα μας «σχηματίζεται» ως ένα σχετικά σταθερό

Διαβάστε περισσότερα

Κρίσεις πανικού!!!! Η διαταραχή πανικού κρίσεις πανικού

Κρίσεις πανικού!!!! Η διαταραχή πανικού κρίσεις πανικού Κρίσεις πανικού!!!! Η διαταραχή πανικού (ΔΠ) είναι μια αγχώδης διαταραχή που εκδηλώνεται με ψυχολογικά και σωματικά συμπτώματα. Είναι μια από τις πιο συχνές ψυχικές παθήσεις κατά την οποία το άτομο παρουσιάζει

Διαβάστε περισσότερα

Διαχείριση κρίσεων: Ψυχοκοινωνικές. Γεωργία Κιζιρίδου, Εξελικτική Σχολική Ψυχολόγος, MSc, Εκπαιδεύτρια Ενηλίκων georgiakiz@yahoo.

Διαχείριση κρίσεων: Ψυχοκοινωνικές. Γεωργία Κιζιρίδου, Εξελικτική Σχολική Ψυχολόγος, MSc, Εκπαιδεύτρια Ενηλίκων georgiakiz@yahoo. Διαχείριση κρίσεων: Ψυχοκοινωνικές Γεωργία Κιζιρίδου, Εξελικτική Σχολική Ψυχολόγος, MSc, Εκπαιδεύτρια Ενηλίκων georgiakiz@yahoo.gr Διαχείριση κρίσεων: Ψυχο-κοινωνικές «Ακόμα και οι χώρες που είναι εξοπλισμένες

Διαβάστε περισσότερα

Η νόσος του Parkinson δεν είναι µόνο κινητική διαταραχή. Έχει υπολογισθεί ότι µέχρι και 50% των ασθενών µε νόσο Πάρκινσον, µπορεί να βιώσουν κάποια

Η νόσος του Parkinson δεν είναι µόνο κινητική διαταραχή. Έχει υπολογισθεί ότι µέχρι και 50% των ασθενών µε νόσο Πάρκινσον, µπορεί να βιώσουν κάποια ρ ZΩΗ ΚΑΤΣΑΡΟΥ Νευρολόγος ιευθύντρια ΕΣΥ Η νόσος του Parkinson δεν είναι µόνο κινητική διαταραχή. Έχει υπολογισθεί ότι µέχρι και 50% των ασθενών µε νόσο Πάρκινσον, µπορεί να βιώσουν κάποια µορφή κατάθλιψης,

Διαβάστε περισσότερα

Η νόσος Alzheimer είναι μια εκφυλιστική νόσος που αργά και προοδευτικά καταστρέφει τα εγκεφαλικά κύτταρα. Δεν είναι λοιμώδη και μεταδοτική, αλλά

Η νόσος Alzheimer είναι μια εκφυλιστική νόσος που αργά και προοδευτικά καταστρέφει τα εγκεφαλικά κύτταρα. Δεν είναι λοιμώδη και μεταδοτική, αλλά Η νόσος Alzheimer είναι μια εκφυλιστική νόσος που αργά και προοδευτικά καταστρέφει τα εγκεφαλικά κύτταρα. Δεν είναι λοιμώδη και μεταδοτική, αλλά είναι η πιο κοινή αιτία άνοιας μια κατάσταση που επηρεάζει

Διαβάστε περισσότερα

Ψυχωτικές διαταραχές και θεραπευτική αντιμετώπιση - Ο Δρόμος για την Θεραπεία Σάββατο, 10 Ιούλιος :29

Ψυχωτικές διαταραχές και θεραπευτική αντιμετώπιση - Ο Δρόμος για την Θεραπεία Σάββατο, 10 Ιούλιος :29 Γράφει: Νικόλαος Βακόνδιος, Ψυχολόγος Η λέξη «ψύχωση» είναι μία λέξη η οποία χρησιμοποιείται υπερβολικά συχνά από τον κόσμο με λάθος νόημα και περιεχόμενο. Στο κείμενο αυτό, γίνεται μία προσπάθεια να δοθεί

Διαβάστε περισσότερα

Η αλληλεπίδραση Σεξουαλικής λειτουργίας, Σκέψης, Συναισθηματικής διάθεσης και Αισθήσεων

Η αλληλεπίδραση Σεξουαλικής λειτουργίας, Σκέψης, Συναισθηματικής διάθεσης και Αισθήσεων Η αλληλεπίδραση Σεξουαλικής λειτουργίας, Σκέψης, Συναισθηματικής διάθεσης και Αισθήσεων Οι περισσότεροι άνθρωποι θεωρούμε, ότι βλέπουμε τον εξωτερικό κόσμο με τα μάτια μας, στην πραγματικότητα όμως, αυτό

Διαβάστε περισσότερα

Διπολική διαταραχή μανιοκατάθλιψη,

Διπολική διαταραχή μανιοκατάθλιψη, ΨΥΧΙΚΕΣ ΔΙΑΤΑΡΑΧΕΣ Ο όρος ψυχική διαταραχή περιλαμβάνει ένα μεγάλο εύρος προβλημάτων που έχουν σχέση με την ψυχική κατάσταση και την συμπεριφορά ενός ατόμου. Οι διάφορες ψυχικές διαταραχές εκδηλώνονται

Διαβάστε περισσότερα

Νοσηλευτική Ψυχικής Υγείας

Νοσηλευτική Ψυχικής Υγείας Ελληνική Δημοκρατία Τεχνολογικό Εκπαιδευτικό Ίδρυμα Ηπείρου Νοσηλευτική Ψυχικής Υγείας Ενότητα 4: Νευρώσεις και Νοσηλευτικές Παρεμβάσεις: Α Μέρος Μαίρη Γκούβα 1 Ανοιχτά Ακαδημαϊκά Μαθήματα στο ΤΕΙ Ηπείρου

Διαβάστε περισσότερα

Οι γνώμες είναι πολλές

Οι γνώμες είναι πολλές Η Ψυχολογία στη Φυσική Αγωγή στο πλαίσιο του σχολικού περιβάλλοντος ΚασταμονίτηςΚωνσταντίνος Ψυχολόγος Οι γνώμες είναι πολλές Πολλές είναι οι γνώμες στο τι προσφέρει τελικά ο αθλητισμός στην παιδική ηλικία

Διαβάστε περισσότερα

Προσωπο-κεντρική θεωρία (person-centred) [πρώην Πελατο-κεντρική θεωρία ]

Προσωπο-κεντρική θεωρία (person-centred) [πρώην Πελατο-κεντρική θεωρία ] Προσωπο-κεντρική θεωρία (person-centred) [πρώην Πελατο-κεντρική θεωρία ] Φαινομενολογική θεωρητική κατεύθυνση η οποία υποστηρίζει ότι ο άνθρωπος διαθέτει από μόνος του την ικανότητα για προσωπική ανάπτυξη

Διαβάστε περισσότερα

9 ο Συνέδριο της Ελληνικής Ψυχαναλυτικής Εταιρείας

9 ο Συνέδριο της Ελληνικής Ψυχαναλυτικής Εταιρείας 1 9 ο Συνέδριο της Ελληνικής Ψυχαναλυτικής Εταιρείας ΤΑ ΠΕΠΡΩΜΕΝΑ ΤΟΥ ΕΥΝΟΥΧΙΣΜΟΥ: ΑΠΟ ΤΗΝ ΑΠΩΘΗΣΗ ΜΕΧΡΙ ΤΗ ΔΙΑΨΕΥΣΗ Βασίλης Δηµόπουλος Στην ψυχανάλυση η έννοια του ευνουχισµού αναφέρεται σε µία πολυσύνθετη

Διαβάστε περισσότερα

ΩΡΑ ΓΙΑ ΚΙΝΟΥΜΕΝΑ ΣΧΕΔΙΑ ΕΠΙΡΡΟΗ ΚΙΝΟΥΜΕΝΩΝ ΣΧΕΔΙΩΝ ΣΤΗ ΠΑΙΔΙΚΗ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ

ΩΡΑ ΓΙΑ ΚΙΝΟΥΜΕΝΑ ΣΧΕΔΙΑ ΕΠΙΡΡΟΗ ΚΙΝΟΥΜΕΝΩΝ ΣΧΕΔΙΩΝ ΣΤΗ ΠΑΙΔΙΚΗ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ 9 ο ΓΕΛ Πατρών ΩΡΑ ΓΙΑ ΚΙΝΟΥΜΕΝΑ ΣΧΕΔΙΑ ΕΠΙΡΡΟΗ ΚΙΝΟΥΜΕΝΩΝ ΣΧΕΔΙΩΝ ΣΤΗ ΠΑΙΔΙΚΗ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ ΚΑΡΑΚΙΤΣΟΥ ΕΛΕΥΘΕΡΙΑ ΚΟΛΙΑΒΡΑ ΦΩΤΕΙΝΗ ΚΥΡΙΑΚΟΠΟΥΛΟΥ ΦΩΤΕΙΝΗ ΣΥΛΑΙΔΟΥ ΑΝΑΣΤΑΣΙΑ ΟΜΑΔΑ: Tom&Jerry Υπεύθυνοι καθηγητές:

Διαβάστε περισσότερα

Η δραστηριότητα της σκέψης ήταν στην προέλευσή της, διαδικασία εκτόνωσης της ψυχής, από υπερχείλισμα ερεθισμάτων.

Η δραστηριότητα της σκέψης ήταν στην προέλευσή της, διαδικασία εκτόνωσης της ψυχής, από υπερχείλισμα ερεθισμάτων. Σκέψη και ονειροπόληση της μητέρας Η δραστηριότητα της σκέψης ήταν στην προέλευσή της, διαδικασία εκτόνωσης της ψυχής, από υπερχείλισμα ερεθισμάτων. Ο Bion εμπνεόμενος από το άρθρο του Freud του 1911,

Διαβάστε περισσότερα

Γιατί οι νέοι καταφεύγουν σε πράξεις βίας, αναζήτηση ταυτότητας ή συναισθηματικές δυσκολίες;

Γιατί οι νέοι καταφεύγουν σε πράξεις βίας, αναζήτηση ταυτότητας ή συναισθηματικές δυσκολίες; Γιατί οι νέοι καταφεύγουν σε πράξεις βίας, αναζήτηση ταυτότητας ή συναισθηματικές δυσκολίες; Δρ. Ευγενία Σουμάκη Παιδοψυχίατρος - Ψυχαναλύτρια Γρ. Ελληνικής Εταιρίας Ψυχαναλυτικής Ψυχοθεραπείας Μέλος Δ.Σ.

Διαβάστε περισσότερα

ΔΕΞΙΟΤΗΤΕΣ ΣΥΜΒΟΥΛΕΥΤΙΚΗΣ (Α & Β ΚΥΚΛΟΣ) ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΕΜΙΝΑΡΙΟΥ

ΔΕΞΙΟΤΗΤΕΣ ΣΥΜΒΟΥΛΕΥΤΙΚΗΣ (Α & Β ΚΥΚΛΟΣ) ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΕΜΙΝΑΡΙΟΥ ΔΕΞΙΟΤΗΤΕΣ ΣΥΜΒΟΥΛΕΥΤΙΚΗΣ (Α & Β ΚΥΚΛΟΣ) ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΕΜΙΝΑΡΙΟΥ Γ. ΔΕΞΙΟΤΗΤΕΣ ΣΥΜΒΟΥΛΕΥΤΙΚΗΣ (Α & Β ΚΥΚΛΟΣ) Ημ/νίες Διεξαγωγής: 16-17/11, 30/11, 01/12, 07 08/12, 2013, 11-12/01, 25-26/01, 01-02/02, 15-16/02,

Διαβάστε περισσότερα

- Έκπτωση στη χρήση εξoλεκτικών συμπεριφορών πχ βλεμματικής επαφής, εκφραστικότητας προσώπου.

- Έκπτωση στη χρήση εξoλεκτικών συμπεριφορών πχ βλεμματικής επαφής, εκφραστικότητας προσώπου. ΑΥΤΙΣΜΟΣ- ΔΙΑΧΥΤΗ ΔΙΑΤΑΡΑΧΗ ΤΗΣ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ Η Διάχυτη Διαταραχή της Ανάπτυξης σύμφωνα με το ICD-10 το σύστημα της Διεθνούς Ταξινόμησης των Νόσων είναι μια διαταραχή που περιλαμβάνει δυσκολίες στην ανάπτυξη

Διαβάστε περισσότερα

ΒΑΣΙΚΕΣ ΕΝΝΟΙΕΣ ΣΕΞΟΥΑΛΙΚΗΣ ΥΓΕΙΑΣ

ΒΑΣΙΚΕΣ ΕΝΝΟΙΕΣ ΣΕΞΟΥΑΛΙΚΗΣ ΥΓΕΙΑΣ ΒΑΣΙΚΕΣ ΕΝΝΟΙΕΣ ΣΕΞΟΥΑΛΙΚΗΣ ΥΓΕΙΑΣ Φύλο (sex) Σεξουαλικότητα (sexuality) Σεξουαλική υγεία (sexual health) Κοινωνική ταυτότητα (γένος) (gender) Κοινωνική ταυτότητα φύλου (gender identity) Σεξουαλικός προσανατολισµός

Διαβάστε περισσότερα

Ψυχοθεραπεία και θέματα σεξουαλικής ταυτότητας. Τσαμπίκα Μπαφίτη, M.Sc., Ph.D., Κλινική Ψυχολόγος-Ψυχοθεραπεύτρια (ECP)

Ψυχοθεραπεία και θέματα σεξουαλικής ταυτότητας. Τσαμπίκα Μπαφίτη, M.Sc., Ph.D., Κλινική Ψυχολόγος-Ψυχοθεραπεύτρια (ECP) Ψυχοθεραπεία και θέματα σεξουαλικής ταυτότητας Τσαμπίκα Μπαφίτη, M.Sc., Ph.D., Κλινική Ψυχολόγος-Ψυχοθεραπεύτρια (ECP) ΙΣΤΟΡΙΚΗ ΑΝΑΔΡΟΜΗ Οι βασικές κατηγορίες θεωριών για την ομοφυλοφιλία Φυσιολογικές

Διαβάστε περισσότερα

Κείμενο εργασίας, Μετα - Συμπόσιο της Ελληνικής Ψυχοσωματικής Εταιρείας, 23 Νοεμβρίου 2013.

Κείμενο εργασίας, Μετα - Συμπόσιο της Ελληνικής Ψυχοσωματικής Εταιρείας, 23 Νοεμβρίου 2013. Ο παρανοϊκός, ο χρηστικός και η σχέση. (Eκτεταμένη περίληψη της εισήγησης στο 2ο Συμπόσιο της ΕΨΣΕ, Ενοχή & Σωματοποίηση ) του César Botella Κείμενο εργασίας, Μετα - Συμπόσιο της Ελληνικής Ψυχοσωματικής

Διαβάστε περισσότερα

Διαταραχές συμπεριφοράς στην Άνοια

Διαταραχές συμπεριφοράς στην Άνοια Διαταραχές συμπεριφοράς στην Άνοια Κώστας Νικολάου ψυχίατρος Παρουσίαση βασισμένη στο: BPSD Educational Pack, International Psychogeriatric Association (IPA) 2002 Τα Συμπεριφορικά και Ψυχολογικά συμπτώματα

Διαβάστε περισσότερα

Τίτλος Μαθήματος: Εισαγωγή στην Κριτική Αναπτυξιακή Ψυχολογία. Ενότητα: Η ΘΕΩΡΙΑ ΤΟΥ FREUD ΓΙΑ ΤΗΝ ΠΑΙΔΙΚΗ ΣΕΞΟΥΑΛΙΚΟΤΗΤΑ

Τίτλος Μαθήματος: Εισαγωγή στην Κριτική Αναπτυξιακή Ψυχολογία. Ενότητα: Η ΘΕΩΡΙΑ ΤΟΥ FREUD ΓΙΑ ΤΗΝ ΠΑΙΔΙΚΗ ΣΕΞΟΥΑΛΙΚΟΤΗΤΑ Τίτλος Μαθήματος: Εισαγωγή στην Κριτική Αναπτυξιακή Ψυχολογία Ενότητα: Η ΘΕΩΡΙΑ ΤΟΥ FREUD ΓΙΑ ΤΗΝ ΠΑΙΔΙΚΗ ΣΕΞΟΥΑΛΙΚΟΤΗΤΑ Διδάσκων: Επίκουρος Καθηγητής Παπασταθόπουλος Στάθης Τμήμα: Φιλοσοφίας, Παιδαγωγικής

Διαβάστε περισσότερα

Τι είναι φόβος και τι φοβια;

Τι είναι φόβος και τι φοβια; ΦΟΒΟΙ - ΦΟΒΙΕΣ Τι είναι φόβος και τι φοβια; Φόβος: η δυσάρεστη συναισθηματική κατάσταση που δημιουργείται απέναντι σε πραγματικό κίνδυνο, ή απειλή. Φοβία: ο επίμονος φόβος που παγιδεύει το άτομο περιορίζοντας

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ Γ: ΠΑΙΔΙΚΗ ΕΠΙΘΕΤΙΚΟΤΗΤΑ-ΠΑΙΔΙΚΟΙ ΦΟΒΟΙ

ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ Γ: ΠΑΙΔΙΚΗ ΕΠΙΘΕΤΙΚΟΤΗΤΑ-ΠΑΙΔΙΚΟΙ ΦΟΒΟΙ ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ Γ: ΠΑΙΔΙΚΗ ΕΠΙΘΕΤΙΚΟΤΗΤΑ-ΠΑΙΔΙΚΟΙ ΦΟΒΟΙ ΠΑΙΔΙΚΗ ΕΠΙΘΕΤΙΚΟΤΗΤΑ: ΕΓΓΕΝΗΣ Η ΕΠΙΚΤΗΤΗ; Η επιθετικότητα είναι η πιο κοινή συναισθηματική αντίδραση του νηπίου. Διαφορετικές απόψεις έχουν διατυπωθεί

Διαβάστε περισσότερα

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ με έμφαση στις γνωστικές λειτουργίες

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ με έμφαση στις γνωστικές λειτουργίες ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ με έμφαση στις γνωστικές λειτουργίες Θεματική Ενότητα 12: Συναισθήματα Θεματική Ενότητα 12 Στόχοι: Η εισαγωγή των φοιτητών στις διαστάσεις των συναισθημάτων, στο μηχανισμό λειτουργίας

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΙΔΙΚΗ ΕΠΙΘΕΤΙΚΟΤΗΤΑ & ΒΙΑ

ΠΑΙΔΙΚΗ ΕΠΙΘΕΤΙΚΟΤΗΤΑ & ΒΙΑ ΠΑΙΔΙΚΗ ΕΠΙΘΕΤΙΚΟΤΗΤΑ & ΒΙΑ ΟΜΙΛΗΤΕΣ ΔΗΜ. ΠΟΤΕΤΣΙΑΝΑΚΗΣ ΕΠΙΣΤ. ΣΥΝ. στο Ι.Π.Α ΠΑΝΤΕΙΟΥ ΠΑΝ/ΜΙΟΥ ΜΑΡΙΑ ΣΑΜΟΛΗ ΔΝΤΡΙΑ ΕΚΠ/ΡΙΩΝ ΧΟΥΡΔΑΚΗ ΡΙΖΟΠΟΥΛΟΥ ΑΦΡΟΔΙΤΗ ΦΟΙΤΗΤΡΙΑ ΤΕΠΑΕΣ ΠΑΤΡΑΣ 1 Σύστ. Προσκόπων Βύρωνα

Διαβάστε περισσότερα

Εάν απαντήσατε "ναι" σε 3 ή περισσότερες ερωτήσεις, συμβουλευτείτε το έντυπο αυτό, το οποίο περιέχει πληροφορίες που μπορούν να σας βοηθήσουν.

Εάν απαντήσατε ναι σε 3 ή περισσότερες ερωτήσεις, συμβουλευτείτε το έντυπο αυτό, το οποίο περιέχει πληροφορίες που μπορούν να σας βοηθήσουν. Βήχετε μερικές φορές τις περισσότερες μέρες; Έχετε συχνά πτύελα (φλέματα) όταν βήχετε; Είστε άνω των 40 ετών; Αναπνέετε με δυσκολία σε σύγκριση με τους συνομήλικους σας; Καπνίζετε ή είστε πρώην καπνιστής/καπνίστρια;

Διαβάστε περισσότερα

Η αντίσταση στην ψυχοθεραπεία από ασθενείς με καρκίνο

Η αντίσταση στην ψυχοθεραπεία από ασθενείς με καρκίνο Η αντίσταση στην ψυχοθεραπεία από ασθενείς με καρκίνο Χριστιάνα Μήτση Ψυχολόγος Μsc-Ψυχοθεραπεύτρια Πανελληνίου Συλλόγου Γυναικών με Καρκίνο Μαστού «Άλμα Ζωής» ΣΥΜΦΩΝΑ ΜΕ ΤΑ ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ: Υπάρχουν

Διαβάστε περισσότερα

Είναι ιδιαίτερα σημαντική η συμβολή της Α. Ποταμιάνου στον σύγχρονο προβληματισμό που αφορά τις ψυχικές καθηλώσεις και τις σωματικές προσδέσεις μέσα

Είναι ιδιαίτερα σημαντική η συμβολή της Α. Ποταμιάνου στον σύγχρονο προβληματισμό που αφορά τις ψυχικές καθηλώσεις και τις σωματικές προσδέσεις μέσα ΒΙΒΛΙΟΚΡΙΤΙΚΗ Η Α. Ποταμιάνου στο βιβλίο της «Το τραυματικό» πραγματεύεται ένα θέμα εξαιρετικά επίκαιρο. H προβληματική του τραυματικού είναι παρούσα στην καθημερινότητα του υποκειμένου, μέσα από επώδυνα

Διαβάστε περισσότερα

Η συγγραφέας Γιώτα Γουβέλη και «Η πρώτη κυρία» Σάββατο, 12 Δεκεμβρίου :21

Η συγγραφέας Γιώτα Γουβέλη και «Η πρώτη κυρία» Σάββατο, 12 Δεκεμβρίου :21 Ημερομηνία 12/12/2015 Μέσο Συντάκτης Link http://now24.gr/ Μαίρη Γκαζιάνη http://now24.gr/i-singrafeas-giota-gouveli-ke-i-proti-kiria/ Η συγγραφέας Γιώτα Γουβέλη και «Η πρώτη κυρία» Σάββατο, 12 Δεκεμβρίου

Διαβάστε περισσότερα

Ψυχολογία της προσωπικότητας θεωρίες.

Ψυχολογία της προσωπικότητας θεωρίες. Ψυχολογία της προσωπικότητας θεωρίες. Οι διάφορες θεωρίες προσωπικότητας προσπαθούν να απαντήσουν και να ερμηνεύσουν τα ακόλουθα ερωτήματα: α) Πώς είναι τα άτομα; Ποια είναι τα χαρακτηριστικά του ατόμου

Διαβάστε περισσότερα

2ο Γυμνάσιο Χαριλάου. Σχολικό έτος Θέμα: Σχολική Διαμεσολάβηση. Ομάδα: Αγωγή Υγείας

2ο Γυμνάσιο Χαριλάου. Σχολικό έτος Θέμα: Σχολική Διαμεσολάβηση. Ομάδα: Αγωγή Υγείας 2ο Γυμνάσιο Χαριλάου Σχολικό έτος 2015-2016 Θέμα: Σχολική Διαμεσολάβηση Ομάδα: Αγωγή Υγείας Σχολικός εκφοβισμός Ο όρος «εκφοβισμός και βία στο σχολείο» χρησιμοποιείται για να περιγράψει μια κατάσταση κατά

Διαβάστε περισσότερα

Περιεχόμενα. Πρόλογος... 15

Περιεχόμενα. Πρόλογος... 15 Περιεχόμενα Πρόλογος... 15 Kεφάλαιο 1: Εισαγωγή: Οι αιτίες της συμπεριφοράς και τα κίνητρα... 17 Αιτιακή σκέψη και κίνητρα... 18 Ορισμός κινήτρων... 19 Είδη κινήτρων... 20 Κίνητρα στα ζώα... 20 Σύνοψη...

Διαβάστε περισσότερα

Βιολογική ερμηνεία της προσωπικότητας - Νικόλαος Γ. Βακόνδιος - Ψυχολόγος

Βιολογική ερμηνεία της προσωπικότητας - Νικόλαος Γ. Βακόνδιος - Ψυχολόγος Είναι εντυπωσιακό ότι ετυμολογικά η λέξη «ψυχή» προέρχεται από το αρχαιοελληνικό ρήμα «ψύχω» ( «πνέω»), ότι αρχικό περιεχόμενο της έννοιας της ψυχής επομένως υπήρξε η «πνοή», δηλαδή η βιολογική λειτουργία

Διαβάστε περισσότερα

ΨΥΧΟΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΚΑΤΑ ΤΗ ΝΗΠΙΑΚΗ ΗΛΙΚΙΑ

ΨΥΧΟΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΚΑΤΑ ΤΗ ΝΗΠΙΑΚΗ ΗΛΙΚΙΑ ΨΥΧΟΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΚΑΤΑ ΤΗ ΝΗΠΙΑΚΗ ΗΛΙΚΙΑ ΓΕΝΙΚΑ Τα κυρίαρχα χαρακτηριστικά στη διαμόρφωση της προσωπικότητας κατά τη νηπιακή ηλικία είναι οι 2 αναπτυξιακές κρίσεις στην αρχή της περιόδου η απόκτηση

Διαβάστε περισσότερα

Η Έκθεση του Π.Ο.Υ για την πρόληψη των αυτοκτονιών με στοιχεία και για την Ελλάδα.

Η Έκθεση του Π.Ο.Υ για την πρόληψη των αυτοκτονιών με στοιχεία και για την Ελλάδα. Η Έκθεση του Π.Ο.Υ για την πρόληψη των αυτοκτονιών με στοιχεία και για την Ελλάδα. Στόχος του Σχεδίου Δράσης για την Ψυχική Υγεία 2013-2020 του Παγκοσμίου Οργανισμού Υγείας(Π.Ο.Υ) ήταν η μείωση του ποσοστού

Διαβάστε περισσότερα

Οι ψυχολογικές επιπτώσεις των σεισμών στα παιδιά

Οι ψυχολογικές επιπτώσεις των σεισμών στα παιδιά Οι ψυχολογικές επιπτώσεις των σεισμών στα παιδιά Αναστασία Κουμούλα Παιδοψυχίατρος Συντονίστρια Διευθύντρια Τμ. Ψυχιατρικής Παιδιών και Εφήβων Σισμανόγλειο ΓΝΑ Καταστροφές Συντριπτικά γεγονότα που περιλαμβάνουν

Διαβάστε περισσότερα

Λαµβάνοντας τη διάγνωση: συναισθήµατα και αντιδράσεις

Λαµβάνοντας τη διάγνωση: συναισθήµατα και αντιδράσεις Λαµβάνοντας τη διάγνωση: συναισθήµατα και αντιδράσεις Πιθανότατα αισθάνεστε πολύ αναστατωµένοι αφού λάβατε µια διάγνωση καρκίνου. Συνήθως είναι δύσκολο να αποδεχθείτε τη διάγνωση αµέσως και αυτό είναι

Διαβάστε περισσότερα

Βασικές αρχές της γνωσιακής συµπεριφοριστικής ψυχοθεραπείας 1ο Πανελλήνιο Συνέδριο Φοιτητών Ψυχολογίας 11 13 Απριλίου 2008, Αθήνα Γ.

Βασικές αρχές της γνωσιακής συµπεριφοριστικής ψυχοθεραπείας 1ο Πανελλήνιο Συνέδριο Φοιτητών Ψυχολογίας 11 13 Απριλίου 2008, Αθήνα Γ. Βασικές αρχές της γνωσιακής συµπεριφοριστικής ψυχοθεραπείας 1ο Πανελλήνιο Συνέδριο Φοιτητών Ψυχολογίας 11 13 Απριλίου 2008, Αθήνα Γ. Ευσταθίου Γνωσιακή συµπεριφοριστική θεραπεία Σειρά προτάσεων παρέµβασης

Διαβάστε περισσότερα

Ο παιδικός σταθμός, είναι πράγματι ένας «σταθμός» στην πορεία ανάπτυξης και ζωής του ανθρώπου!

Ο παιδικός σταθμός, είναι πράγματι ένας «σταθμός» στην πορεία ανάπτυξης και ζωής του ανθρώπου! Η μετάβαση στον παιδικό σταθμό---ψυχολογία αναπτυξιακού σταδίου στο νήπιο και οφέλη ένταξης Γράφει: Δανάη Χορομίδου, Ψυχολόγος, Απόφοιτος Παν/μίου Αθηνών, Ψυχοθεραπεύτρια-Ψυχοδραματιστής, Συνεργάτης του

Διαβάστε περισσότερα

Όνειρο: μία ψυχαναλυτική προσέγγιση

Όνειρο: μία ψυχαναλυτική προσέγγιση Όνειρο: μία ψυχαναλυτική προσέγγιση Αλίκη Κατσαρού Ιατρική Ψυχολόγος, M.Sc., Ψυχοθεραπεύτρια, υπ. Μέλος της Ελληνικής Ψυχαναλυτικής Εταιρείας Ο Φρόυντ, στο βιβλίο του «Η Ερμηνεία των ονείρων» γραμμένο

Διαβάστε περισσότερα

Πρόληψη Ατυχημάτων για την Πρωτοβάθμια Εκπαίδευση

Πρόληψη Ατυχημάτων για την Πρωτοβάθμια Εκπαίδευση Πρόληψη Ατυχημάτων για την Πρωτοβάθμια Εκπαίδευση Γυθείου 1 Α, 152 31 Χαλάνδρι Τηλ.: 210-6741 933, 210-6740 118, Fax: 210-6724 536 e-mail: info@pedtrauma.gr www.pedtrauma.gr Γιατί Πρόληψη Παιδικών Ατυχημάτων;

Διαβάστε περισσότερα

GEORGE BERKELEY ( )

GEORGE BERKELEY ( ) 42 GEORGE BERKELEY (1685-1753) «Ο βασικός σκοπός του Berkeley δεν ήταν να αμφισβητήσει την ύπαρξη των εξωτερικών αντικειμένων, αλλά να υποστηρίξει την άποψη ότι τα πνεύματα ήταν τα μόνα ανεξάρτητα όντα,

Διαβάστε περισσότερα

Managers & Leaders. Managers & Leaders

Managers & Leaders. Managers & Leaders είναι διαφορετικοί? Οι ηγέτες των επιχειρήσεων έχουν περισσότερα κοινά µε τους καλλιτέχνες παρά µε τους Managers.. 1 Αντιµετώπιση της πολυπλοκότητας SHIP Αντιµετώπιση της αλλαγής Λήψηαπόφασης : τι πρέπει

Διαβάστε περισσότερα

Η Ελληνίδα στα «πλοκάμια» της οικονομικής κρίσης - Νικόλαος Γ. Βακόνδιος - Ψυχολόγος

Η Ελληνίδα στα «πλοκάμια» της οικονομικής κρίσης - Νικόλαος Γ. Βακόνδιος - Ψυχολόγος Πως αντιμετωπίζει την οικονομική κρίση η σύγχρονη Ελληνίδα; Με ψυχραιμία, αισιοδοξία ή φόβο; Πως βιώνει τις συντροφικές σχέσεις; Πως βλέπει τον εαυτό της σε σχέση με το μέλλον της, ως σύντροφος και μητέρα;

Διαβάστε περισσότερα

Τους τροµάζει η µοναξιά. Πώς θα κάνουν καινούρια αρχή µετά από τόσα χρόνια συµβίωσης; Τι θα αντιµετωπίσουν;

Τους τροµάζει η µοναξιά. Πώς θα κάνουν καινούρια αρχή µετά από τόσα χρόνια συµβίωσης; Τι θα αντιµετωπίσουν; Διαζύγιο Σύµφωνα µε στατιστικά στοιχεία, στις αναπτυγµένες χώρες υπολογίζεται ότι ένας στους δύο γάµους καταλήγει σε διαζύγιο. Το διαζύγιο είναι µια ψυχικά τραυματική εμπειρία για αυτούς που χωρίζουν.

Διαβάστε περισσότερα

β) Αν είχες τη δυνατότητα να «φτιάξεις» εσύ έναν ιδανικό κόσμο, πώς θα ήταν αυτός;

β) Αν είχες τη δυνατότητα να «φτιάξεις» εσύ έναν ιδανικό κόσμο, πώς θα ήταν αυτός; 1α) H πραγματική ζωή κρύβει χαρά, αγάπη, στόχους, όνειρα, έρωτα, αλλά και πόνο, απογοήτευση, πίκρες, αγώνα. Aν λείπουν όλα αυτά τα συναισθήματα και οι ανατροπές, αν χαθεί η καρδιά και η ψυχή, η ελευθερία,

Διαβάστε περισσότερα

Περιγραφή ατοµικής περίπτωσης µεσήλικης γυναίκας µε Aποφευκτική ιαταραχή Προσωπικότητας και Αγοραφοβία 12ο Πανελλήνιο Συνέδριο Ψυχολογικής Έρευνας 14 17 Μαϊου 2009, Βόλος, Πανεπιστήµιο Θεσσαλίας Χ. Βαρβέρη-Γ.

Διαβάστε περισσότερα

2 ο Σεμινάριο ΕΓΚΥΡΗ ΠΡΑΞΗ & ΣΥΝΟΧΗ ΤΟ ΝΟΗΜΑ ΤΗΣ ΖΩΗΣ. Δίκτυο σχολείων για τη μη-βία

2 ο Σεμινάριο ΕΓΚΥΡΗ ΠΡΑΞΗ & ΣΥΝΟΧΗ ΤΟ ΝΟΗΜΑ ΤΗΣ ΖΩΗΣ. Δίκτυο σχολείων για τη μη-βία 2 ο Σεμινάριο ΕΓΚΥΡΗ ΠΡΑΞΗ & ΣΥΝΟΧΗ ΤΟ ΝΟΗΜΑ ΤΗΣ ΖΩΗΣ Δίκτυο σχολείων για τη μη-βία Α Μέρος: ΘΕΩΡΗΤΙΚΟ Τα επίπεδα συνείδησης Ύπνος Μισοξύπνιο Αφύπνιση Ελάχιστη εργασία των εξωτερικών αισθήσεων Με εικόνες

Διαβάστε περισσότερα

e-seminars Αναπτύσσομαι 1 Προσωπική Βελτίωση Seminars & Consulting, Παναγιώτης Γ. Ρεγκούκος, Σύμβουλος Επιχειρήσεων Εισηγητής Ειδικών Σεμιναρίων

e-seminars Αναπτύσσομαι 1 Προσωπική Βελτίωση Seminars & Consulting, Παναγιώτης Γ. Ρεγκούκος, Σύμβουλος Επιχειρήσεων Εισηγητής Ειδικών Σεμιναρίων e-seminars Πρωτοποριακή Συνεχής Επαγγελματική και Προσωπική Εκπαίδευση Προσωπική Βελτίωση Αναπτύσσομαι 1 e Seminars Copyright Seminars & Consulting Page 1 Περιεχόμενα 1. Γιατί είναι απαραίτητη η ανάπτυξη

Διαβάστε περισσότερα

Προσωπικότητα και Άσκηση. 2η διάλεξη «Άσκηση & Ψυχική Υγεία»

Προσωπικότητα και Άσκηση. 2η διάλεξη «Άσκηση & Ψυχική Υγεία» Προσωπικότητα και Άσκηση 2η διάλεξη «Άσκηση & Ψυχική Υγεία» Θέματα που θα μελετηθούν Προσεγγίσεις της προσωπικότητας Χαρακτηριστικά της προσωπικότητας και άσκηση Συμπεριφορά τύπου Α Ζωηρή αίσθηση αναζήτησης

Διαβάστε περισσότερα

Εισαγωγή στην Ψυχολογία

Εισαγωγή στην Ψυχολογία 1 Εισαγωγή στην Ψυχολογία ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ 2 Θέµατα Ορισµού Η ψυχολογία είναι η επιστήµη που σκοπό έχει να περιγράψει και να εξηγήσει την συµπεριφορά και της νοητικές διεργασίες κυρίως των ανθρώπων αλλά και των

Διαβάστε περισσότερα

Εισαγωγή στην Ψυχολογία με έμφαση στις γνωστικές λειτουργίες

Εισαγωγή στην Ψυχολογία με έμφαση στις γνωστικές λειτουργίες ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΙΩΑΝΝΙΝΩΝ ΑΝΟΙΚΤΑ ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ Εισαγωγή στην Ψυχολογία με έμφαση στις γνωστικές λειτουργίες Συναισθήματα Διδάσκουσα: Επίκ. Καθ. Γεωργία Α. Παπαντωνίου Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό

Διαβάστε περισσότερα

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΙΣ ΑΓΧΩ ΕΙΣ ΙΑΤΑΡΑΧΕΣ: ΟΡΙΣΜΟΙ ΚΑΙ ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΕΣ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΕΙΣ.

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΙΣ ΑΓΧΩ ΕΙΣ ΙΑΤΑΡΑΧΕΣ: ΟΡΙΣΜΟΙ ΚΑΙ ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΕΣ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΕΙΣ. ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΙΣ ΑΓΧΩ ΕΙΣ ΙΑΤΑΡΑΧΕΣ: ΟΡΙΣΜΟΙ ΚΑΙ ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΕΣ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΕΙΣ. ΝΙΚΟΛΑΟΣ Α. ΚΑΡΑΚΑΤΣΑΝΗΣ ΨΥΧΙΑΤΡΟΣ-ΨΥΧΟΘΕΡΑΠΕΥΤΗΣ ΙΑΤΡΟΣ Α.Τ.Π.Σ.Υ.Τ.Ε. Υποφέρουν πολλοί άνθρωποι από ψυχολογικά προβλήµατα; Σε

Διαβάστε περισσότερα

Βιωματικό εργαστήριο ασκήσεων επαγγελματικής συμβουλευτικής με τη χρήση των αρχών της Θετικής Ψυχολογίας

Βιωματικό εργαστήριο ασκήσεων επαγγελματικής συμβουλευτικής με τη χρήση των αρχών της Θετικής Ψυχολογίας Βιωματικό εργαστήριο ασκήσεων επαγγελματικής συμβουλευτικής με τη χρήση των αρχών της Θετικής Ψυχολογίας Το πραγματικό ταξίδι της ανακάλυψης δεν συνίσταται στην αναζήτηση νέων τοπίων, αλλά στην απόκτηση

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΣΑΡΜΟΓΗ ΣΤΟ STRESS STRESS: ΠΙΕΣΗ

ΠΡΟΣΑΡΜΟΓΗ ΣΤΟ STRESS STRESS: ΠΙΕΣΗ ΠΡΟΣΑΡΜΟΓΗ ΣΤΟ STRESS STRESS: ΠΙΕΣΗ Στρεσσογόνος παράγοντας Οτιδήποτε κάνει τον άνθρωπο να βιώνει στρες Είναι μια αλλαγή στην ομοιόσταση του ατόμου Παράγοντες που προκαλούν στρες Ενδογενείς Εξωγενείς Ενδογενείς

Διαβάστε περισσότερα

Μέθοδοι διακοπής καπνίσµατος

Μέθοδοι διακοπής καπνίσµατος Μέθοδοι διακοπής καπνίσµατος Ηβραχείαςµορφής Συµβουλευτική διαδικασία Η εφαρµογή του Γνωσιακού-Συµπερι φοριστικού µοντέλου ψυχοθεραπείας στη διακοπή του καπνίσµατος Μέθοδοι διακοπής καπνίσµατος Το διαθεωρητικό

Διαβάστε περισσότερα

Εφηβεία και Πρότυπα. 2)Τη στάση του απέναντι στους άλλους, ενήλικες και συνομηλίκους

Εφηβεία και Πρότυπα. 2)Τη στάση του απέναντι στους άλλους, ενήλικες και συνομηλίκους Εφηβεία και Πρότυπα Τι σημαίνει εφηβεία; Η εφηβεία είναι η περίοδος της ζωής του ανθρώπου που αρχίζει με το τέλος της παιδικής ηλικίας και οδηγεί στην ενηλικίωση. Είναι μια εξελικτική φάση που κατά τη

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΚΟΛΛΙΝΤΖΑ

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΚΟΛΛΙΝΤΖΑ ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ: Νάκου Αλεξάνδρα Εισαγωγή στις Επιστήμες της Αγωγής Ο όρος ΕΠΙΣΤΗΜΕΣ ΤΗΣ ΑΓΩΓΗΣ δημιουργεί μία αίσθηση ασάφειας αφού επιδέχεται πολλές εξηγήσεις. Υπάρχει συνεχής διάλογος και προβληματισμός ακόμα

Διαβάστε περισσότερα

Βία και επιθετική συμπεριφορά από τους εφήβους.

Βία και επιθετική συμπεριφορά από τους εφήβους. Βία και επιθετική συμπεριφορά από τους εφήβους. ΕΙΣΑΓΩΓΗ Πρόβλημα: Κατά την έρευνα αυτή θα εξεταστεί κατά το πόσο οι έφηβοι εκδηλώνονται με βίαιη κ επιθετική συμπεριφορά. Υπόθεση: Υποθέτω ότι οι έφηβοι

Διαβάστε περισσότερα

Συμπτώματα συνεξάρτησης

Συμπτώματα συνεξάρτησης Συμπτώματα συνεξάρτησης Οι συνεξαρτητικές συμπεριφορές είναι αυτοκαταστροφικές συμπεριφορές. Το συνεξαρτητικό άτομο προσπαθεί να βοηθήσει τους άλλους καταστρέφοντας τον εαυτό του. Τέτοιου είδους συμπεριφορές

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΙΜΕΝΑ ΓΙΑ ΣΧΟΛΙΑΣΜΟ ΣΤΟ ΜΑΘΗΜΑ ΤΗΣ ΧΡΙΣΤΙΑΝΙΚΗΣ ΗΘΙΚΗΣ (αποσπάσματα από το βιβλίο του Έριχ Φρομ «η τέχνη της αγάπης», Εκδόσεις Μπουκουμάνη).

ΚΕΙΜΕΝΑ ΓΙΑ ΣΧΟΛΙΑΣΜΟ ΣΤΟ ΜΑΘΗΜΑ ΤΗΣ ΧΡΙΣΤΙΑΝΙΚΗΣ ΗΘΙΚΗΣ (αποσπάσματα από το βιβλίο του Έριχ Φρομ «η τέχνη της αγάπης», Εκδόσεις Μπουκουμάνη). ΚΕΙΜΕΝΑ ΓΙΑ ΣΧΟΛΙΑΣΜΟ ΣΤΟ ΜΑΘΗΜΑ ΤΗΣ ΧΡΙΣΤΙΑΝΙΚΗΣ ΗΘΙΚΗΣ (αποσπάσματα από το βιβλίο του Έριχ Φρομ «η τέχνη της αγάπης», Εκδόσεις Μπουκουμάνη). 1. Σ ένα πολιτισμό όπου επικρατεί το εμπορικό πνεύμα και η

Διαβάστε περισσότερα

Ανεργία: ένα σύγχρονο πρόβλημα, με ψυχολογικές επιπτώσεις στον άνθρωπο - Ο Δρόμος για την Θ Δευτέρα, 18 Οκτώβριος :48

Ανεργία: ένα σύγχρονο πρόβλημα, με ψυχολογικές επιπτώσεις στον άνθρωπο - Ο Δρόμος για την Θ Δευτέρα, 18 Οκτώβριος :48 Γράφει: Χριστίνα Σαμαράκη, Συμβουλευτική Ψυχολόγος, MSc. Η ανεργία στην περίοδο της οικονομικής κρίσης χτυπάει την πόρτα πολλών νοικοκυριών και στέκεται απειλητικά πάνω από τα κεφάλια πολλών εργαζομένων.

Διαβάστε περισσότερα

Στυλιανή Ανή Χρόνη, Ph.D. Λέκτορας ΤΕΦΑΑ, ΠΘ, Τρίκαλα

Στυλιανή Ανή Χρόνη, Ph.D. Λέκτορας ΤΕΦΑΑ, ΠΘ, Τρίκαλα ΤΜΗΜΑ ΕΠΙΣΤΗΜΗΣ ΦΥΣΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ & ΑΘΛΗΤΙΣΜΟΥ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΙΑΣ ΑΘΛΗΤΕΣ & ΑΘΛΗΤΡΙΕΣ: ΚΟΙΝΩΝΙΚΟΨΥΧΟΛΟΓΙΚΗ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗ Στυλιανή Ανή Χρόνη, Ph.D. Λέκτορας ΤΕΦΑΑ, ΠΘ, Τρίκαλα ΕΠΕΑΕΚ: ΠΡΟΠΤΥΧΙΑΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ

Διαβάστε περισσότερα

ΔΩΣΤΕ ΤΕΛΟΣ ΣΤΗΝ ΤΑΛΑΙΠΩΡΙΑ ΑΠΟ ΤΗΝ ΑΛΛΕΡΓΙΑ

ΔΩΣΤΕ ΤΕΛΟΣ ΣΤΗΝ ΤΑΛΑΙΠΩΡΙΑ ΑΠΟ ΤΗΝ ΑΛΛΕΡΓΙΑ ΔΩΣΤΕ ΤΕΛΟΣ ΣΤΗΝ ΤΑΛΑΙΠΩΡΙΑ ΑΠΟ ΤΗΝ ΑΛΛΕΡΓΙΑ Αλλεργία και άσθμα; Αν πάσχετε από αυτές τις παθήσεις, θα υποφέρετε για όλη σας τη ζωή ; ΟΙ ΜΕΛΕΤΕΣ ΤΗΣ ΤΕΛΕΥΤΑΙΑΣ ΔΕΚΑΕΤΙΑΣ ΛΕΝΕ ΟΧΙ. Η Ελληνική Εταιρεία Αλλεργιολογίας,

Διαβάστε περισσότερα

Χαμηλή αυτοεκτίμηση. Γυρίζω σελίδα... στη. Καλλίοπη Εμμανουηλίδου. Πρακτικός όδηγός με εύκόλα βηματα

Χαμηλή αυτοεκτίμηση. Γυρίζω σελίδα... στη. Καλλίοπη Εμμανουηλίδου. Πρακτικός όδηγός με εύκόλα βηματα Καλλίοπη Εμμανουηλίδου Γυρίζω σελίδα... στη Χαμηλή αυτοεκτίμηση Πρακτικός όδηγός με εύκόλα βηματα Περιεχόμενα ΠΡΟΛΟΓΟΣ.... 13. ΕΙΣΑΓΩΓΗ.... 15 Αυτό το ταξίδι θα το κάνω μόνος ή με βοήθεια;... 15 Πόσο

Διαβάστε περισσότερα

Η Ψυχολογική Διάσταση της Κώφωσης. Ελενα Τρύφωνος Εκπαιδευτική Ψυχολόγος Υπηρεσία Εκπαιδευτικής Ψυχολογίας Υπουργείο Παιδείας και Πολιτισμού

Η Ψυχολογική Διάσταση της Κώφωσης. Ελενα Τρύφωνος Εκπαιδευτική Ψυχολόγος Υπηρεσία Εκπαιδευτικής Ψυχολογίας Υπουργείο Παιδείας και Πολιτισμού Η Ψυχολογική Διάσταση της Κώφωσης Ελενα Τρύφωνος Εκπαιδευτική Ψυχολόγος Υπηρεσία Εκπαιδευτικής Ψυχολογίας Υπουργείο Παιδείας και Πολιτισμού Η κάθε αναπηρία ή η κάθε ιδιαιτερότητα συνήθως έχει επιπτώσεις

Διαβάστε περισσότερα

Η ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΑ ΤΟΥ ΑΣΘΕΝΟΥΣ ΚΑΤΑ ΤΗΝ ΝΟΣΗΛΕΙΑ ΤΟΥ ΣΤΗΝ ΣΤΕΦΑΝΙΑΙΑ ΜΟΝΑΔΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗ

Η ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΑ ΤΟΥ ΑΣΘΕΝΟΥΣ ΚΑΤΑ ΤΗΝ ΝΟΣΗΛΕΙΑ ΤΟΥ ΣΤΗΝ ΣΤΕΦΑΝΙΑΙΑ ΜΟΝΑΔΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗ Η ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΑ ΤΟΥ ΑΣΘΕΝΟΥΣ ΚΑΤΑ ΤΗΝ ΝΟΣΗΛΕΙΑ ΤΟΥ ΣΤΗΝ ΣΤΕΦΑΝΙΑΙΑ ΜΟΝΑΔΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗ ΚΑΡΑΒΙΔΑ ΠΑΝΑΓΙΩΤΑ Τ.Ε ΝΟΣΗΛΕΥΤΡΙΑ Γ.Ν.ΚΑΤΕΡΙΝΗΣ ΧΑΝΔΟΛΙΑ ΠΑΝΑΓΙΩΤΑ Τ.Ε ΝΟΣΗΛΕΥΤΡΙΑ Γ.Ν.ΚΑΤΕΡΙΝΗΣ ΧΝΟΥΔΑΣ

Διαβάστε περισσότερα

Είναι υποειδικότητα της ψυχιατρικής που διαμεσολαβεί μεταξύ της ψυχιατρικής και υπόλοιπης ιατρικής Αντικείμενο της ο ασθενής του γενικού νοσοκομείου

Είναι υποειδικότητα της ψυχιατρικής που διαμεσολαβεί μεταξύ της ψυχιατρικής και υπόλοιπης ιατρικής Αντικείμενο της ο ασθενής του γενικού νοσοκομείου Είναι υποειδικότητα της ψυχιατρικής που διαμεσολαβεί μεταξύ της ψυχιατρικής και υπόλοιπης ιατρικής Αντικείμενο της ο ασθενής του γενικού νοσοκομείου που αντιμετωπίζει ψυχικά προβλήματα λόγω της σωματικής

Διαβάστε περισσότερα

Σεξουαλικά προβλήματα

Σεξουαλικά προβλήματα Σεξουαλικά προβλήματα Στην ανταγωνιστική σημερινή μας κοινωνία το άτομο βρίσκεται συνεχώς κάτω από μια διαρκή πίεση να αποδώσει σε διάφορους τομείς της καθημερινής του δραστηριότητας. Στον σεξουαλικό τομέα

Διαβάστε περισσότερα

Έφηβος και Διαδίκτυο Ο Ρόλος του Γονέα

Έφηβος και Διαδίκτυο Ο Ρόλος του Γονέα Έφηβος και Διαδίκτυο Ο Ρόλος του Γονέα 22 Μαρτίου 2014 Ανδρέας Ευαγόρου Ψυχολόγος Εφηβεία Ψυχική και σωματική ανάπτυξη Πέρασμα από την παιδική στην ενήλικη ζωή Ενδοψυχικές αναδομήσεις Ανάγκη αυτονομίας

Διαβάστε περισσότερα

Στίγμα. Αυτό το φυλλάδιο εξηγεί το στίγμα σχετικά με την ψυχική ασθένεια.

Στίγμα. Αυτό το φυλλάδιο εξηγεί το στίγμα σχετικά με την ψυχική ασθένεια. Αυτό το φυλλάδιο εξηγεί το στίγμα σχετικά με την ψυχική ασθένεια. Στίγμα Τρελός. Ψυχοπαθής. Σχιζοφρενής. Παρανοϊκός. Όχι καλά. Αυτοί οι όροι χρησιμοποιούνται συχνά με ένα υποτιμητικό τρόπο για να περιγράφουν

Διαβάστε περισσότερα

Ο θεραπευτής της ψυχής σας

Ο θεραπευτής της ψυχής σας Ο θεραπευτής της ψυχής σας Έχετε αισθανθεί ποτέ ότι βρίσκεστε σε ένα σημείο, στο οποίο δεν μπορείτε να αντιμετωπίσετε μόνοι σας τα προβλήματά σας και χρειάζεστε μια βοήθεια για να προχωρήσετε; Σίγουρα

Διαβάστε περισσότερα

Γεώργιος Ν.Λυράκος Μάθηµα Ψυχολογία της Υγείας Φυσικοθεραπεία ιάλεξη 8η 2014

Γεώργιος Ν.Λυράκος Μάθηµα Ψυχολογία της Υγείας Φυσικοθεραπεία ιάλεξη 8η 2014 Γεώργιος Ν.Λυράκος Μάθηµα Ψυχολογία της Υγείας Φυσικοθεραπεία ιάλεξη 8η 2014 Τις τελευταίες τρεις δεκαετίες ένας αριθµός εναλλακτικών µοντέλων για τον πόνο πέραν του ιατρικού ενσωµατώνουν ψυχολογικούς(αντίληψη,

Διαβάστε περισσότερα

Ηλικία - Επιχειρηματικότητα

Ηλικία - Επιχειρηματικότητα Ηλικία - Επιχειρηματικότητα 40% 35% 34,3% 34,0% 30% 25% 20% 21,3% 15% 10% 5% 0% 1,3% 18-24 25-34 35-44 45-54 55+ 9,0% 1 Τι επιλέγει 84% επιλέγει την έναρξη νέας δραστηριότητας ανεξάρτητα επιπέδου εκπαίδευσης

Διαβάστε περισσότερα

Παράγοντες Προστασίας και Κινδύνου

Παράγοντες Προστασίας και Κινδύνου Η ψυχική ζωή του παιδιού οικοδομείται μέσα από μια σχέση αλληλεπίδρασης με τους σημαντικούς Άλλους, τη μητέρα και τον πατέρα αρχικά και το ευρύτερο περιβάλλον στη συνέχεια. Μέσα από αυτήν τη συναισθηματική

Διαβάστε περισσότερα

ΤΙ ΟΝΟΜΑΖΟΥΜΕ ΓΝΩΣΗ; ΠΟΙΑ ΕΙΝΑΙ ΤΑ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΑ ΤΗΣ; Το ερώτημα για το τι είναι η γνώση (τι εννοούμε όταν λέμε ότι κάποιος γνωρίζει κάτι ή ποια

ΤΙ ΟΝΟΜΑΖΟΥΜΕ ΓΝΩΣΗ; ΠΟΙΑ ΕΙΝΑΙ ΤΑ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΑ ΤΗΣ; Το ερώτημα για το τι είναι η γνώση (τι εννοούμε όταν λέμε ότι κάποιος γνωρίζει κάτι ή ποια 18 ΤΙ ΟΝΟΜΑΖΟΥΜΕ ΓΝΩΣΗ; ΠΟΙΑ ΕΙΝΑΙ ΤΑ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΑ ΤΗΣ; Το ερώτημα για το τι είναι η γνώση (τι εννοούμε όταν λέμε ότι κάποιος γνωρίζει κάτι ή ποια χαρακτηριστικά αποδίδουμε σε ένα πρόσωπο το οποίο λέμε

Διαβάστε περισσότερα

Σχιζοφρένεια. Τι Είναι η Σχιζοφρένεια; Από Τι Προκαλείται η Σχιζοφρένεια; Ποια Είναι Τα Συμπτώματα Της Σχιζοφρένειας;

Σχιζοφρένεια. Τι Είναι η Σχιζοφρένεια; Από Τι Προκαλείται η Σχιζοφρένεια; Ποια Είναι Τα Συμπτώματα Της Σχιζοφρένειας; Σχιζοφρένεια Τι Είναι η Σχιζοφρένεια; Η σχιζοφρένεια, μια πνευματική ασθένεια που προκαλεί διαταραχή στον τρόπο που σκέφτεται το άτομο, επηρεάζει περίπου το 1% του πληθυσμού. Συνήθως ξεκινά από τα τελευταία

Διαβάστε περισσότερα

Ο καθημερινός άνθρωπος ως «ψυχολόγος» της προσωπικότητάς του - Νικόλαος Γ. Βακόνδιος - Ψυχο

Ο καθημερινός άνθρωπος ως «ψυχολόγος» της προσωπικότητάς του - Νικόλαος Γ. Βακόνδιος - Ψυχο Έ να πολύ μεγάλο ποσοστό ανθρώπων που αντιμετωπίζουν έντονο άγχος, δυσθυμία, «κατάθλιψη» έχει την «τάση» να αποδίδει λανθασμένα τις ψυχικές αυτές καταστάσεις, σε έναν «προβληματικό εαυτό του», (μία δυστυχώς

Διαβάστε περισσότερα

Η αποτελεσματική επικοινωνία γονέων-εκπαιδευτικών

Η αποτελεσματική επικοινωνία γονέων-εκπαιδευτικών Δρ Γεώργιος Γιαννακόπουλος Ψυχίατρος παιδιών και εφήβων Η αποτελεσματική επικοινωνία γονέων-εκπαιδευτικών Εταιρεία Εκπαίδευσης και Ψυχοθεραπείας Αθήνα 2013 0 Copyright 2013 Γεώργιος Γιαννακόπουλος ISBN:

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕ 800 Κοινωνιολογία της Εκπαίδευσης (κοινωνικοποίηση διαπολιτισμικότητα)

ΚΕ 800 Κοινωνιολογία της Εκπαίδευσης (κοινωνικοποίηση διαπολιτισμικότητα) ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΑΝΟΙΚΤΑ ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ ΚΕ 800 Κοινωνιολογία της Εκπαίδευσης (κοινωνικοποίηση διαπολιτισμικότητα) Ενότητα 3: Θεωρίες-μοντέλα κοινωνικοποίησης Αναστασία Κεσίδου

Διαβάστε περισσότερα

ΜΙΛΩΝΤΑΣ ΣΤΑ ΠΑΙΔΙΑ ΓΙΑ ΤΗΝ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΚΡΙΣΗ. ΕΛΕΥΘΕΡΙΑ ΚΑΒΒΑΔΙΑ Σύμβουλος Ψυχικής Υγείας

ΜΙΛΩΝΤΑΣ ΣΤΑ ΠΑΙΔΙΑ ΓΙΑ ΤΗΝ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΚΡΙΣΗ. ΕΛΕΥΘΕΡΙΑ ΚΑΒΒΑΔΙΑ Σύμβουλος Ψυχικής Υγείας ΜΙΛΩΝΤΑΣ ΣΤΑ ΠΑΙΔΙΑ ΓΙΑ ΤΗΝ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΚΡΙΣΗ ΕΛΕΥΘΕΡΙΑ ΚΑΒΒΑΔΙΑ Σύμβουλος Ψυχικής Υγείας 29.05.2015 Ερωτήματα που μας απασχολούν Τι κάνουμε όταν αμφιβάλλουμε για το αν θα τα καταφέρουμε να κρατήσουμε

Διαβάστε περισσότερα

e-seminars Διοικώ 1 Επαγγελματική Βελτίωση Seminars & Consulting, Παναγιώτης Γ. Ρεγκούκος, Σύμβουλος Επιχειρήσεων Εισηγητής Ειδικών Σεμιναρίων

e-seminars Διοικώ 1 Επαγγελματική Βελτίωση Seminars & Consulting, Παναγιώτης Γ. Ρεγκούκος, Σύμβουλος Επιχειρήσεων Εισηγητής Ειδικών Σεμιναρίων e-seminars Πρωτοποριακή Συνεχής Επαγγελματική και Προσωπική Εκπαίδευση Επαγγελματική Βελτίωση Διοικώ 1 e Seminars Copyright Seminars & Consulting Page 1 Περιεχόμενα 1. Τι είναι «διοίκηση» 2. Η «διοίκηση»

Διαβάστε περισσότερα

TO ΠΑΙΧΝΙΔΙ ΣΤΟ ΝΗΠΙΑΓΩΓΕΙΟ

TO ΠΑΙΧΝΙΔΙ ΣΤΟ ΝΗΠΙΑΓΩΓΕΙΟ TO ΠΑΙΧΝΙΔΙ ΣΤΟ ΝΗΠΙΑΓΩΓΕΙΟ Η λέξη ΠΑΙΧΝΊΔΙ προέρχεται από την λέξη παίχτης παίζω παις. Με την έννοια παιχνίδι ορίζουμε την κατ εξοχήν αυθόρμητη και ενδιαφέρουσα δραστηριότητα των παιδιών που έχει ως στόχο

Διαβάστε περισσότερα

Εντυπώσεις σεμιναρίου Σεξουαλικότητα & Εφηβεία

Εντυπώσεις σεμιναρίου Σεξουαλικότητα & Εφηβεία Εντυπώσεις σεμιναρίου Σεξουαλικότητα & Εφηβεία Καλύτερη πληροφόρηση Ένιωσα σίγουρη για τον εαυτό μου Πολλές απορίες που δεν είχα φανταστεί με σιγούρεψαν Η σημερινή ενημέρωση ήταν από τις καλύτερες που

Διαβάστε περισσότερα

Οι γυναίκες μπορεί να περάσουν ώρες ή ακόμα και μέρες χωρίς να έχουν οποιαδήποτε σεξουαλική σκέψη

Οι γυναίκες μπορεί να περάσουν ώρες ή ακόμα και μέρες χωρίς να έχουν οποιαδήποτε σεξουαλική σκέψη Ο ανδρικός και ο γυναικείος εγκέφαλος διαφέρουν χημικά και θυμικά, με αποτέλεσμα οι άνδρες και οι γυναίκες να βλέπουν τα πράγματα από διαφορετική οπτική γωνία. Τα διαφορετικά συναισθήματα των δύο φύλων

Διαβάστε περισσότερα

Βιολογική εξήγηση των δυσκολιών στην ανθρώπινη επικοινωνία - Νικόλαος Γ. Βακόνδιος - Ψυχολόγ

Βιολογική εξήγηση των δυσκολιών στην ανθρώπινη επικοινωνία - Νικόλαος Γ. Βακόνδιος - Ψυχολόγ Οι άνθρωποι κάνουμε πολύ συχνά ένα μεγάλο και βασικό λάθος, νομίζουμε ότι αυτό που λέμε σε κάποιον άλλον, αυτός το εκλαμβάνει όπως εμείς το εννοούσαμε. Νομίζουμε δηλαδή ότι ο «δέκτης» του μηνύματος το

Διαβάστε περισσότερα