Ἡ Μεταμόρφωση τοῦ Σωτῆρος στή βυζαντινή Λειτουργία καί Ὑμνογραφία τοῦ πρωτοπρ. Κωνσταντίνου Καραϊσαρίδη

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "Ἡ Μεταμόρφωση τοῦ Σωτῆρος στή βυζαντινή Λειτουργία καί Ὑμνογραφία τοῦ πρωτοπρ. Κωνσταντίνου Καραϊσαρίδη"

Transcript

1 Ἡ Μεταμόρφωση τοῦ Σωτῆρος στή βυζαντινή Λειτουργία καί Ὑμνογραφία τοῦ πρωτοπρ. Κωνσταντίνου Καραϊσαρίδη (Εἰσήγηση στό Διεθνές Λειτουργικό Συνέδριο μέ θέμα: «Il Cristo trasfigurato nella tradizione spirituale ortodossa (Ἡ Μεταμόρφωση τοῦ Χριστοῦ στήν ὀρθόδοξη πνευματικότητα), Ἱερά Μονή Bose Ἰταλίας Σεπτεμβρίου 2007, ἡ οποία δημοσιεύθηκε στόν ὁμώνυμο τόμο, «Il Cristo trasfigurato nella tradizione spirituale ortodossa», Edizioni Qiqajon Comunita di Bose, 2008, σ ) 1. Πρόλογος Ἡ θεία λειτουργία μέ τήν ὅλη ἱεροτελεστία, τούς συμβολισμούς καί τίς ἐν γένει λειτουργικές καί ἱερουργικές πράξεις της θέτει ἐνώπιόν μας ὁλόκληρη τή ζωή τοῦ Χριστοῦ, ἀπό τή Γέννηση ἕως τήν Ἀνάληψη. Γι αὐτό καί ὁ ἅγιος Θεόδωρος ὁ Στουδίτης αὐτό πού συντελεῖται στή θεία λειτουργία τό ὀνομάζει: «συγκεφαλαίωση γάρ τῆς ὅλης οἰκονομίας τόδε τό μυστήριον» 1. Παρόμοια ἐκφράζεται καί ὁ ἅγιος Νικόλαος Καβάσιλας, ὁ ὁποῖος, ἀφοῦ ἀπαριθμεῖ ὅλες τίς φάσεις τῆς ἐπίγειας ζωῆς τοῦ Κυρίου, οἱ ὁποῖες καταδεικνύονται μέσα στή θεία λειτουργία, καταφεύγει στήν εἰκόνα τοῦ ἀνθρώπινου σώματος πού ἀπαρτίζεται ἀπό διάφορα μέλη καί συνθέτει ἕνα ὅλο, τό ἀνθρώπινο σῶμα. Ἔτσι καί ἡ θεία λειτουργία κατά τόν ἅγιο Νικόλαο Καβάσιλα φέρνει ἐνώπιόν μας «τήν τοῦ Σωτῆρος πολιτείαν» καί μάλιστα ὄχι μόνο «πάντα αὐτῆς τά μέρη ἀπ ἀρχῆς ἄχρι τέλους», ἀλλά τά παρουσιάζει «κατά τήν πρός ἄλληλα τάξιν καί ἁρμονίαν» 2. Μία ἀπό τίς ἔνδοξες στιγμές τῆς ζωῆς τοῦ Κυρίου εἶναι καί ἡ θεία Μεταμόρφωσή Του. Αὐτό τό γεγονός, πού ἑορτάζεται πανηγυρικά ἀπό τήν Ἐκκλησία στίς 6 Αὐγούστου 3, δίνει καί τή βάση τῆς εἰσηγήσεώς μας ὑπό τή διπλή της ὄψη. Θά παρουσιάσουμε δηλαδή τή Μετα- μόρφωση τοῦ Κυρίου μέσα στή θεία Λειτουργία ἀφενός, καί στήν Ὑμνολογία τῆς ἑορτῆς ἀφετέρου. Ὁλόκληρη ἡ θεία λειτουργία κατά τόν Alexander Schmemann γίνεται κατανοητή ὡς ἕνα ταξίδι ἤ μία λιτανεία, μία μετάβαση τῆς Ἐκκλησίας στή διάσταση τῆς Βασιλείας. Ἀπό τή στιγμή πού οἱ ἄνθρωποι ἐγκαταλείπουν τό κρεβάτι τους, τό σπίτι τους, τόν παρόντα καί πολύ συγκεκριμένο κόσμο τῆς φθορᾶς, βρίσκονται στήν πορεία τοῦ νά συγκροτήσουν τήν Ἐκκλησία ἤ τοῦ νά μεταμορφωθοῦν σέ Ἐκκλησία τοῦ Θεοῦ. Ἦταν ἄτομα μεμονωμένα καί διαφορετικά μεταξύ τους καί τώρα καλοῦνται νά γίνουν μία νέα κοινότητα μέ νέα ζωή 4. Ἀπό τήν ἄλλη πλευρά ἡ ὑμνολογία τῆς ἡμέρας, πού εἶναι ἕνα θεολογικό καί πνευματικό ὑπόμνημα στήν ἑορτή τῆς Μεταμορφώσεως, στοχεύει, ἐκτός ἀπό τό νά διευκρινίσει πτυχές τοῦ ἑορταζόμενου γεγονότος, νά παρακινήσει τό πλήρωμα τῆς Ἐκκλησίας σέ συμμετοχή καί βίωση του, σέ τελευταία ἀνάλυση στήν κοινωνία μέ τό μεταμορφωθέντα Χριστό διά μέσου τῆς προσωπικῆς μεταμορφώσεως. 1 Θεοδώρου Στουδίτου, Ἀντιρρητικός Α, Κατά εἰκονομάχων, PG 99, 340C. 2 Νικολάου Καβάσιλα, Εἰς τήν θείαν λειτουργίαν, κεφ. Α, Ε.Π.Ε. 22, σ. 36 καί κεφ. ΙΒ, ὅ.π., σ («καί ἔστιν πᾶσα μυσταγωγία καθάπερ τι σῶμα ἕν τῆς ἱστορίας, ἀπ ἀρχῆς ἄχρι τέλους τήν συμφωνίαν καί ὁλοκληρίαν φυλάττον, ὥστε ἕκαστον τῶν τελουμένων ἤ λεγομένων ἰδίαν τινα συντέλειαν τῇ ὁλότητι παρέχειν»). 3 Πρῶτες ἀναφορές γιά τήν ἑορτή ἔχουμε τό πρῶτο ἥμισυ τοῦ 5ου μ.χ. αἰῶνα, καθόσον ὑπάρχουν στήν πατερική γραμματεία τῆς ἐποχῆς (Πρόκλος Κων/λεως, Κύριλλος Ἀλεξανδρείας, Πάπας Λέων ὁ Μέγας) λόγοι ἀφιερωμένοι στήν ἑορτή. Ἡ γενίκευση τοῦ ἑορτασμοῦ τῆς Μεταμορφώσεως τοῦ Κυρίου σ ὁλόκληρη τήν Ἀνατολή γίνεται τόν ὄγδοο αἰῶνα (βλ. Ene Branişte, Liturgica Generală, Bucureşti 1985, σ.207). 4 Πρβλ Alexander Schmemann, Γιά νά ζήση ὁ κόσμος, μετάφραση Ζ. Λορεντζᾶτος, Ἀθήνα 1970, σ

2 Ἡ ἑορτή τῆς Μεταμορφώσεως τοῦ Κυρίου σύμφωνα μέ τό Ρουμάνο μυστικό θεολόγο τοῦ περασμένου αἰώνα Nichifor Crainic εἶναι κεφαλαιώδους σημασίας. Καί τοῦτο διότι: «Ἡ ἐπιστήμη καί ἡ πίστη, ἡ τήρηση τῶν ἐντολῶν καί οἱ ἐπινοήσεις τοῦ ἀνθρώπου, ἡ προσευχή καί ἡ θεωρία (θέα), ἡ ζωή τοῦ ἀτόμου καί ὁλόκληρος ὁ ἱστορικός βίος, ὅλα πορεύονται κατά τρόπο συγκλίνοντα πρός τό Θαβώριο Ὄρος, ὅπου ἔγινε ἡ θεία Μεταμόρφωση, δηλαδή ὅπου ἔγινε τό θαῦμα τοῦ δοξασμοῦ προκαταβολικά μέσα στό φῶς τῆς μέλλουσας ζωῆς. Ἡ ἀρχή πού βρίσκεται στή βάση αὐτοῦ τοῦ προσανατολισμοῦ εἶναι ἡ πίστη στή μεταβολή τῆς κτιστῆς φύσεως ἀπό τή φθορά στήν ἀφθαρσία, ἀπό τό πρόσκαιρο στό αἰώνιο, ἀπό τήν ἁμαρτωλότητα στήν ἁγιότητα, ἀπό τήν ἀνθρώπινη κατάσταση στή θεία κατάσταση. Τό θαῦμα τῆς Μεταμορφώσεως στό ὄρος Θαβώρ εἶναι γιά τήν Ὀρθοδοξία μαζί μέ τήν Ἀνάσταση τοῦ Κυρίου ἡ ἱστορική ἀπόδειξη γιά τή μέλλουσα ζωή καί γιά τήν οὐράνια δόξα αὐτῆς τῆς ζωῆς» Ἡ Μεταμόρφωση τοῦ Χριστοῦ στή βυζαντινή λειτουργία α) Ἡ Μεταμόρφωση στήν ἱερά προσκομιδή Ἡ ἱερά προσκομιδή, ὅπως αὐτή τελεῖται σήμερα, σύμφωνα μέ τή βυζαντινή λειτουργική παράδοση εἶναι μία πλήρης, αὐτοτελής ἀκολουθία. Ἀσφαλῶς ὁ κύριος στόχος της εἶναι ἡ προετοιμασία τῶν εὐχαριστιακῶν δώρων, ἡ καθιέρωση, ἀφιέρωση καί προκαταρκτική εὐλογία τους, ὥστε νά γίνουν ἄξια νά κινηθοῦν μέσα στήν προοπτική τοῦ καθαγιασμοῦ τους. Τά ἴδια τά εὐχαριστιακά δῶρα, ἐνῶ ἀκόμη βρίσκονται στά χέρια τῶν πιστῶν, πρίν ἀπό τήν προσφορά τους στή σύναξη, βρίσκονται ἤδη σέ μία πορεία μεταμορφώσεως. Ἔτσι, τό σιτάρι καί τά σταφύλια μέσα ἀπό τήν ἀνθρώπινη παρέμβαση καί τή διάθεση ἀφιέρωσής τους στό Θεό γίνονται ἄρτος καί οἶνος καί μεταμορφωμένα, πλέον, ἐκπροσωπῶντας κατ αὐτόν τόν τρόπο τήν ἴδια τήν ἀνθρώπινη ὕπαρξη πού προσφέρεται μέ αὐτή τή μορφή ὡς θυσία 6, παραδίδονται στά χέρια τοῦ ἱερέα γιά νά ἐνταχθοῦν στή διαδικασία μεταμόρφωσής τους. Ἡ ὅλη ἱερουργία τῆς ἱερᾶς προσκομιδῆς ἔχει ὡς κέντρο τό πρόσωπο τοῦ Χριστοῦ. Πιό συγκεκριμένα ἀναπαριστᾶ ὅλες τίς φάσεις τῆς ἐπίγειας ζωῆς Του, ἀπό τή Γέννηση μέχρι τό θεῖο Πάθος καί τήν Ἀνάστασή Του. Ὁ Ἀμνός δηλαδή τῆς προσκομιδῆς δέν εἶναι ἁπλά ἕνας εὐλογημένος ἄρτος, ἀλλά συμβολίζει τό Χριστό στήν κατάσταση τῆς Γέννησης, τῆς θυσίας καί τῆς Ἀναστάσεώς Του, γι αὐτό καί παρίστανται δίπλα Του ἡ Ὑπεραγία Θεοτόκος, μέ τή μορφή τῆς ἀφιερωμένης σ αὐτή μερίδος, καί τά ἐννέα τάγματα τῶν ἀγγέλων καί τῶν ἁγίων. Ἄν μάλιστα προστεθοῦν καί οἱ μερίδες τοῦ ἐπιχωρίου ἐπισκόπου καί τῶν ζώντων καί κεκοιμημένων πιστῶν, τότε βλέπουμε ὁλόκληρη τήν Ἐκκλησία συναγμένη πάνω στό ἱερό δισκάριο. Ὁλόκληρη δέ αὐτή ἡ εἰκόνα τοῦ Κυρίου πλαισιουμένου ἀπό τήν Ὑπεραγία Θεοτόκο καί τή θριαμβεύουσα καί στρατευομένη Ἐκκλησία συνιστᾶ πρόγευση τῆς εἰκόνας τῆς βασιλείας τοῦ Θεοῦ μέ τή διαφορά ὅτι ὁ Κύριος τώρα, ἀντί τοῦ ἐπουράνιου θρόνου Του, κάθεται ἐπί τοῦ ἱεροῦ δισκαρίου. Γι αὐτό καί στή βυζαντινή λειτουργική παράδοση καί πνευματικότητα δίνεται μεγάλη σημασία στή μνημόνευση τῶν ὀνομάτων στήν προσκομιδή, ἀφοῦ οἱ πιστοί στό ὄνομα καί τήν ἀποτελεσματικότητα τῆς θυσίας τοῦ Χριστοῦ ἐμπειρικά παίρνουν μεγάλη πνευματική 5 Nichifor Crainic, Sfinţenia - împlinirea Umanului, Iaşi 1993, σ Βλ. Νικολάου Καβάσιλα, ὅ.π., κεφ. Γ -Δ, ΕΠΕ 22, σ

3 βοήθεια. Θά λέγαμε δέ χωρίς ὑπερβολή ὅτι ἀπό αὐτό ἀκόμη τό σημεῖο τῆς ἐξαγωγῆς τῶν μερίδων καί τῆς μνημόνευσης τῆς προσκομιδῆς μπαίνουν καί οἱ ἴδιοι οἱ πιστοί δυναμικά, πλέον, μέσα στή διαδικασία μεταμόρφωσής τους 7. β) Ἡ Μεταμόρφωση κατά τήν ἀνάγνωση τῶν ἁγιογραφικῶν ἀναγνωσμάτων Στό δεύτερο μέρος τῆς θείας λειτουργίας, πού εἶναι ἡ ἀνάγνωση τῶν ἁγιογραφικῶν ἀναγνωσμάτων, ἔχουμε πλέον τόν Κύριο διδάσκοντα ἐνώπιον τῆς χριστιανικῆς κοινότητας, ὅπως καί τότε κατά τήν ἐπίγεια ζωή Του δίδασκε τά διψασμένα γιά ἀκοή τοῦ λόγου τοῦ Θεοῦ πλήθη τῶν Ἰουδαίων. Ἡ εὐχή πού προηγεῖται τῆς ἀνάγνωσης τῆς εὐαγγελικῆς περικοπῆς εἶναι ἀπόλυτα ἐνδεικτική τοῦ στόχου καί τοῦ ρόλου τῶν ἀναγνωσμάτων αὐτῶν στή σύναξη. Ἡ πρώτη πρόταση τῆς εὐχῆς, πού εἶναι τά λόγια: «Ἔλλαμψον ἐν ταῖς καρδίαις ἡμῶν, φιλάνθρωπε Δέσποτα, τό τῆς σῆς θεογνωσίας ἀκήρατον φῶς καί τούς τῆς διανοίας ἡμῶν διάνοιξον ὀφθαλμούς εἰς τήν τῶν εὐαγγελικῶν σου κηρυγμάτων κατανόησιν», ζητεῖ ἀπό τό Χριστό νά λάμψει μέ τό φῶς Του τίς καρδιές καί νά ἀνοίξει τούς ὀφθαλμούς τοῦ νοός τῶν πιστῶν, ὥστε νά εἰσδύσουν στό πνευματικό νόημα τῆς εὐαγγελικῆς διδαχῆς. Ἡ δεύτερη πρόταση τῆς εὐχῆς, ἀφοῦ προϋποθέτει τό φωτισμό καί τή χάρη τοῦ Χριστοῦ, ὑπεισέρχεται σέ πρακτικότερα θέματα, τά ὁποῖα προκύπτουν ἀπό τή χάρη καί τό φῶς τοῦ Χριστοῦ. Ζητεῖ νά δοθεῖ στούς πιστούς ὁ σωτήριος φόβος τοῦ Θεοῦ, πού ὁδηγεῖ στήν τήρηση τῶν θείων ἐντολῶν, διότι μέ τήν πιστή τήρησή τους ὁ ἄνθρωπος ἀρχίζει νά «καταπατεῖ τάς σαρκικάς ἐπιθυμίας», νά ἀποκτᾶ δηλαδή ἔλεγχο πάνω στά πάθη του καί νά γίνεται ἱκανός, πλέον, νά «μετέλθῃ πνευματικῆς πολιτείας». Μέ ἄλλα λόγια, νά φρονεῖ καί νά πράττει σύμφωνα μέ τό θέλημα τοῦ Θεοῦ καί νά δοξάζει μέ τήν ὅλη ζωή του τό πανάγιο ὄνομά Του. Τί σημαίνει ὅμως αὐτό; Ἀληθινή μεταμόρφωση, χριστοποίηση τοῦ ἀνθρώπου. Ἡ τελευταία πρόταση τῆς εὐχῆς: «Σύ γάρ εἶ ὁ φωτισμός τῶν ψυχῶν καί τῶν σωμάτων ἡμῶν, Χριστέ ὁ Θεός,» εἶναι διαπιστωτική καί ἐπιβεβαιωτική τοῦ ὅλου περιεχομένου τῆς εὐχῆς 8. Ἔτσι, μετά τό σχολιασμό τῆς πιό πάνω εὐχῆς, κατανοοῦμε ἄριστα τό ρόλο τοῦ ὕμνου «Ἀλληλούια» (=αἰνεῖτε τόν Κύριο) πού ψάλλεται μετά τό ἀποστολικό ἀνάγνωσμα ἐννέα φορές, τρίς ἐπί τρία. Διότι ὁ ὕμνος μᾶς καλεῖ νά δοξάσουμε τόν Κύριο, πού μᾶς χάρισε διά στόματος τῶν ἁγίων ἀποστόλων διδασκαλία θεία, ἰσοστάσια μέ τήν εὐαγγελική διδασκαλία. Ἐπίσης κατανοοῦμε καί τά δοξολογικά λόγια: «Δόξα σοι, Κύριε, δόξα σοι», πού ἀναπέμπουμε στό Θεό ὡς λατρεύουσα κοινότητα μετά τήν ἀκρόαση τῆς εὐαγγελικῆς διδαχῆς. Τά λόγια 7 Κ. Καραϊσαρίδης, Ἀναβαθμοί Λειτουργικῆς Ζωῆς, ὅ.π., σ. 59 κ.ἑξ. μετά τῶν σχετικῶν ὑποσημειώσεων. 8 Ὁ π. Γεώργιος Μεταλληνός βλέπει σ αὐτήν τήν εὐχή μία ἀναλογία μέ τήν εὐχή τῆς ἐπίκλησης τοῦ Ἁγίου Πνεύματος, γιά τή μεταβολή τῶν Τιμίων Δώρων στήν εὐχαριστιακή ἀναφορά, μέ τήν ἔννοια τῆς «ὁμολογίας τῆς θείας χάρης γιά τήν ἀποδοχή τοῦ «Λόγου τοῦ Θεοῦ» καί τήν καρποφορία του στήν καρδιά» (βλ. Ἡ θεολογική μαρτυρία τῆς ἐκκλησιαστικῆς λατρείας, Ἀθήνα 1995, σ. 134 κ.ἑξ). Γιά τήν ἴδια εὐχή πληροφοριακά ἀναφέρουμε ὅτι ὁ J. Mateos μετά ἀπό ἐπισταμένη μελέτη τῆς χειρογράφου παραδόσεως κατέληξε στό συμπέρασμα ὅτι ὀφείλει τήν ἐμφάνισή της στήν παράδοση τῆς Παλαιστίνης, ἀφοῦ ἐμφανίζεται καί στή λειτουργία τοῦ Ἁγ. Ἰακώβου, καί ἀπό τήν Παλαιστίνη μεταφέρθηκε ὡς δάνειο στή βυζαντινή λειτουργική παράδοση. Γιά περισσότερα βλ. J. Mateos, Celebrarea Cuvīntului in Liturghia Bizantina Πρόλογος ὑπό Robert F. Taft, S.J. καί μετάφραση μέ ὑποσημειώσεις ὑπό Cezar Login, Cluj-Napoca 2007, σ. 162 κ.ἑξ. μετά τῶν ὑποσημειώσεων.

4 αὐτά τῆς κοινότητας, πού συνοδεύουν τά βιβλικά ἀναγνώσματα τῆς θείας λειτουργίας καί ὅλως ἰδιαίτερα τό εὐαγγελικό ἀνάγνωσμα, ἔχουν μία ἀντιστοιχία πνευματικῆς ἐμπειρίας μέ τά γεμάτα θαυμασμό λόγια πού ἐξέφραζαν σύγχρονοι ἀκροατές τοῦ Κυρίου, ὅπως: «οὐδέποτε οὕτως ἐλάλησεν ἄνθρωπος, ὡς οὗτος ὁ ἄνθρωπος» 9 καί τό «μακαρία ἡ κοιλία ἡ βαστάσασά σε καί μαστοί οὕς ἐθήλασας» 10. Γνωρίζουμε, ἐπίσης, ὅτι ἡ ἀρχαία Ἐκκλησία σ αὐτό τό μέρος τῆς θείας λειτουργίας θεμελίωσε τήν ὀργανωμένη προσπάθεια κατήχησης τῶν ὑποψηφίων μελῶν της, τῶν κατηχουμένων. Δέν εἶδε, δηλαδή, τήν ἀνάγνωση τῶν ἁγιογραφικῶν ἀναγνωσμάτων ὡς διαδικασία πληροφόρησης, ἐνημέρωσης πάνω στό νόμο τοῦ Θεοῦ καί τήν εὐαγγελική ἐν γένει διαδικασία. Ἀλλά προσέβλεπε σέ μία συνεχῆ πνευματική πρόοδο τῶν κατηχουμένων, διά μέσου κυρίως τῆς εὐαγγελικῆς διδασκαλίας καί τῆς μεταβολῆς πού ἐπιφέρει ἡ ἀκρόαση τοῦ Λόγου τοῦ Θεοῦ καί ἡ συμμόρφωση τοῦ ἀνθρώπου σύμφωνα μέ τίς ἐπιταγές πού ἐμπεριέχονται σ αὐτόν 11. Γι αὐτό καί ὁ διάκονος καλεῖ τήν κοινότητα τῶν πιστῶν σέ προσευχή ὑπέρ τῶν κατηχουμένων: «ἵνα ὁ Κύριος αὐτούς ἐλεήσῃ κατηχήσῃ αὐτούς τόν λόγον τῆς ἀληθείας ἀποκαλύψῃ αὐτοῖς τό εὐαγγέλιον τῆς δικαιοσύνης». Ἐνῶ ὁ ἱερέας στήν εἰδική εὐχή, παράλληλα, εὔχεται στό Θεό γιά τούς κατηχουμένους: «καταξίωσον αὐτούς ἐν καιρῷ εὐθέτῳ τοῦ λουτροῦ τῆς παλιγγενεσίας, τῆς ἀφέσεως τῶν ἁμαρτιῶν καί τοῦ ἐνδύματος τῆς ἀφθαρσίας», δηλαδή εὔχεται γιά τήν ἀληθινή μεταμόρφωσή τους, πού θά γίνει μέ τό ἱερό βάπτισμα. Ἄν θά ἐπιχειρούσαμε μία σύγκριση τῆς μεταμορφωτικῆς σχέσεως Χριστοῦ καί πιστοῦ στή διαδικασία τῆς ἱερᾶς προσκομιδῆς, πού ἤδη ἀναφερθήκαμε, καί στή θέση τῆς ἀναγνώσεως τῶν βιβλικῶν ἀναγνωσμάτων, θά λέγαμε ὅτι ὁ Χριστός κατά τήν ἱερουργική διαδικασία τῆς προσκομιδῆς εἶναι κρυμμένος μέσα στό ἱερό βῆμα, στήν πρόθεση, καί ἡ μεταμορφωτική βοήθεια πρός τούς χριστιανούς εἶναι προσωπική, μυστική, ἐμπειρική γιά τόν καθένα χωριστά. Τώρα, μέ τήν ἀνάγνωση τοῦ ἱεροῦ Εὐαγγελίου, ὁ Κύριος εἶναι παρών, ἐνώπιον ὅλων φανερά καί ταυτόχρονα μυστικά, ὁμιλεῖ σέ πρῶτο πρόσωπο καί ὅσοι προσέχουν ἰδιαίτερα τά λόγια Του ἀλλοιώνονται πνευματικά καί συμμορφώνονται σύμφωνα μέ τίς θεῖες ἐπιταγές Του. Ἐξάλλου, ἡ ὅλη διαδικασία τῆς Μικρᾶς Εἰσόδου, σύμφωνα μέ τήν 9 Ἰωάν. 7, Λουκ. 11, Ἐξάλλου ὁ ἅγιος Μάξιμος ὁ Ὁμολογητής θεωρεῖ ὅτι προκύπτει ὠφέλεια πνευματική μέ μόνη τήν παρουσία τῶν ἀνθρώπων στή σύναξη ἀφοῦ βρίσκονται μέσα σέ ἕνα πνευματικό χῶρο πού ἐνεργεῖ ἡ χάρη τοῦ Θεοῦ (βλ. «Μυσταγωγία», PG 91, 701 κ.ἑξ.). Ὁ Δημήτριος Στανιλοάε σχολιάζοντας σ αὐτό τό σημεῖο τή «Μυσταγωγία» τοῦ Ἁγίου Μαξίμου ἀναφέρει: «Ἡ παρουσία μέσα στήν Ἐκκλησία, πρό πάντων τήν ὥρα τῶν ἱερῶν ἀκολουθιῶν, εἶναι ὠφέλιμη ἀκόμη καί γι αὐτούς πού δέν αἰσθάνονται νά μεταπλάθονται σ αὐτό πού σημαίνεται μέ τήν κάθε βαθμίδα τῶν μυστηρίων, πού τελοῦνται μέσα στήν Ἐκκλησία. Εἶναι ὠφέλιμη γιά λόγους ἀντικειμενικούς. Μέσα στήν Ἐκκλησία εἶναι ἐπίσης παρόντες οἱ ἄγγελοι πού γράφουν αὐτούς πού ἔρχονται στήν Ἐκκλησία καί προσεύχονται γι αὐτούς. Ἐκεῖνοι δηλαδή πού ἔρχονται στήν Ἐκκλησία, κοντά στό Θεό, ἔρχονται ἐπίσης κοντά στούς ἀγγέλους ἤ σέ κοινωνία προσευχῆς μ αὐτούς. Μ αὐτό ἐγγράφονται μέσα στή μνήμη τῶν ἀγγέλων ἤ, κατά κάποιο τρόπο, μέσα στό ἴδιο τό εἶναι τῶν ἀγγέλων. Ἡ παρουσία μέσα στήν Ἐκκλησία εἶναι ἀκόμη ὠφέλιμη γιά τή χάρη πού εἶναι παροῦσα μέσα στήν Ἐκκλησία, πρό πάντων κατά τήν ὥρα τῆς λειτουργίας, καί ἡ ὁποία, μέ ὅλα τά σύμβολα τῆς σωτηρίας πού τελεσιουργοῦνται μέσα στήν Ἐκκλησία, ὁδηγεῖ βαθμιαῖα καθένα, σύμφωνα μέ τήν κατάστασή του, πρός τίς καταστάσεις πού ὑποσημαίνονται ἀπό τίς πιό ὑψηλές πράξεις καί λέξεις τῆς θείας λειτουργίας» (βλ. ἁγίου Μαξίμου τοῦ Ὁμολογητοῦ, Μυσταγωγία, εἰσαγωγή-σχόλια πρωτοπρ. Δημήτριος Στανιλοάε, μετάφρ. Ἰγνάτιος Σακαλῆς, ἔκδ. Ἀποστ. Διακονίας τῆς Ἐκκλησίας τῆς Ἑλλάδος, Ἀθῆναι 1973, σ , σημ. 76).

5 τάξη τῆς βυζαντινῆς λειτουργίας, ἐπιδιώκει αὐτό ἀκριβῶς, νά συνειδητοποιήσουμε ὅτι ὁ Κύριος βρίσκεται ἀνάμεσά μας καί μᾶς διδάσκει μέ τά θεῖα καί σωτήρια λόγια Του καί ἀναμένει τήν πλήρη ἀνταπόκρισή μας καί συμμόρφωση μέ τίς θεῖες ἐντολές Του 12. γ) Ἡ Μεταμόρφωση στόν καθαγιασμό τῶν εὐχαριστιακῶν εἰδῶν Εἰσερχόμενοι πλέον στό κύριο μέρος τῆς θείας λειτουργίας, τόν καθαγιασμό τῶν τιμίων δώρων, καλούμαστε νά συμμετάσχουμε σέ μία διαδικασία, ὄχι ἁπλά μεταμόρφωσης, ἀλλά μετα-βολῆς τῶν δώρων αὐτῶν. Ἡ κοινότητα διά τοῦ ἱερέα ἐπικαλεῖται τήν ἀποστολή τοῦ Παναγίου Πνεύματος πάνω στούς πιστούς καί τά προκείμενα δῶρα. Μέ τή χάρη τοῦ Παναγίου Πνεύματος τά τίμια δῶρα μεταβάλλονται σέ σῶμα καί αἷμα Χριστοῦ. Οἱ πιστοί εἶναι σέ πλεονεκτικότερη θέση ἔναντι τῶν τριῶν μαθητῶν τοῦ Κυρίου πού ἦταν παρόντες κατά τή μεταμόρφωσή Του στό ὄρος Θαβώρ. Ἐκεῖ, «καθώς ἠδύναντο», μέ τή χάρη τοῦ Χριστοῦ ἔλαβαν πείρα γιά συγκεκριμένο χρονικό διάστημα τῆς δόξας τῆς θεϊκῆς Του μορφῆς. Ἐδῶ, σέ κάθε θεία λειτουργία τά τέκνα τῆς Ἐκκλησίας ἔχουν τή δυνατότητα νά ἔχουν μπροστά τους, μέ τή μορφή τῶν εὐχαριστιακῶν εἰδῶν, τόν ἴδιο τόν Ἀναστάντα καί εἰς τούς οὐρανούς Ἀναληφθέντα Κύριο. Μάλιστα ὁ Κύριος παραμένει πάνω στόν ἐπίγειο θρόνο τῆς δόξης Του, στό ἱερό θυσιαστήριο διαρκῶς, ἀφοῦ κατά τήν παράδοση, τήν ἑορτή τῆς θείας Εὐχαριστίας, τή Μ. Πέμπτη καθαγιάζονται δύο ἀμνοί, γιατί ὁ δεύτερος τοποθετεῖται τεμαχισμένος μέσα στό ἅγιο ἀρτοφόριο, πάνω στήν ἁγία τράπεζα καί μένει ἐκεῖ ἕως τό ἑπόμενο ἔτος, ὥστε νά εἶναι δυνατή ἡ θεία μετάληψη τῶν χριστιανῶν ἀνά πᾶσα στιγμή τῆς ἡμέρας καί νύκτας καί πρό παντός σέ δύσκολες περιστάσεις τῶν χριστιανῶν. Δηλαδή σ αὐτό τό σημεῖο γιά νά μείνουμε στόν ὅρο «μεταμόρφωση» ἔχουμε, ἄς μᾶς ἐπιτραπεῖ ἡ ἔκφραση, μία συνεχῆ μεταμόρφωση, φανέρωση τῆς θεότητας τοῦ Χριστοῦ, χάριν τῶν μελῶν τῆς κοινότητας. Ὅμως, στήν εὐχή τῆς ἐπικλήσεως βλέπουμε ὅτι τό αἴτημα εἶναι διπλό: «κατάπεμψον τό Πνεῦμα σου τό ἅγιον ἐφ ἡμᾶς καί ἐπί τά προκείμενα δῶρα ταῦτα». Δηλαδή, πρίν ἤ ταυτόχρονα μέ τόν καθαγιασμό τῶν τιμίων δώρων, ζητᾶμε ἀπό τόν Κύριο νά στείλει τό Πνεῦμα τό Ἅγιο καί σέ μᾶς, στήν εὐχαριστιακή κοινότητα. Αὐτό σημαίνει ὅτι καί ἐμεῖς εἴμαστε μέσα στή διαδικασία τῆς μεταμορφώσεως. Ὅπως ὁ Χριστός μετά τόν καθαγιασμό εἶναι πλέον εὐχαριστιακά παρών ἐνώπιον τῆς κοινότητας, ἔτσι καί ἡ κοινότητα παρίσταται εὐχαριστιακά ἐνώπιον τοῦ Χριστοῦ μεταμορφωμένη, ἁγιασμένη. Ἐξάλλου τήν ὥρα τοῦ καθαγιασμοῦ ἡ κοινότητα ἀναπέμπει λόγια εὐχαριστίας, δοξολογίας: «Σέ ὑμνοῦμεν, σέ εὐλογοῦμεν, σοί εὐχαριστοῦμεν Κύριε». Ὅπως, δηλαδή, τότε κατά τή θεία μεταμόρφωση οἱ μαθητές δέν 12 Σύμφωνα μέ τήν ὀρθόδοξη κατανόηση αὐτοῦ τοῦ μέρους τῆς θείας λειτουργίας, τῆς ἀναγνώσεως τοῦ Εὐαγγελίου, τῆς λειτουργίας τοῦ Λόγου, δέν ὑπάρχει διάκριση μεταξύ τοῦ Χριστοῦ πού εἶναι παρών διά τοῦ Εὐαγγελίου Του καί τοῦ Χριστοῦ πού ἐντός ὀλίγου θά προσφερθεῖ ὡς εὐχαριστιακή θυσία. Σ αὐτό τό σημεῖο παραθέτουμε ἕνα πολύ χαρακτηριστικό ἀπόσπασμα ἀπό τή σκέψη τοῦ S. Boulgakof: «Nos offices divins sont des christophanies Ici ce n est pas seulement une édification, mais avant tout un certain accomplissement. Ici le saint Evangile n est pas un livre sur la vie humaine du Sauveur, mais cette vie elle-même avec ses événements. Pour ce qui touche à ce livre de vie, dans ce sens-là, sont impuissantes et déplacées toutes les tentatives de la critique et de l étude scientifiques, quelque justifiées qu elles puissent être dans leur emploi particulier. Ici est l image du Christ non faite de main d homme, vivante et agissante. L Evangile est le Seigneur lui-même au milieu de ses fidèles» (βλ. στό B. Botte, H. Cazelles, J. Corbon, I.-H. Dalmais, P.-Y. Emery, etc., La Parole dans la liturgie, Paris 1970, p. 153).

6 ἤθελαν τίποτε ἄλλο παρά μόνο νά παραμείνουν μέσα σ αὐτή τή θεοποιό κατάσταση τῆς ἐνατένισης τοῦ μεταμορφωθέντος ἐνώπιόν τους Χριστοῦ, ἔτσι καί τώρα στή θεία λειτουργία μπροστά στή μεγαλειώδη αὐτή συγκατάβαση τοῦ Θεοῦ καί τήν ὕψιστη ἀποκάλυψη τῆς θείας ἀγαθότητος καί εὐσπλαχνίας Του γιά τή σωτηρία τοῦ κόσμου οἱ πιστοί ἀναφωνοῦν μέ θάμβος τά λόγια τοῦ ὕμνου: «Σέ ὑμνοῦμεν, σέ εὐλογοῦμεν, σοί εὐχαριστοῦμεν Κύριε». Μ αὐτόν τόν ὕμνο ἐκφράζουμε ἀντιστοιχία βιωμάτων μέ τούς τρεῖς πρόκριτους μαθητές Πέτρο, Ἰάκωβο καί Ἰωάννη, τούς μάρτυρες τῆς θείας μεταμορφώσεως στό ὄρος Θαβώρ. δ) Ἡ Μεταμόρφωση στή θεία μετάληψη Ὁ Χριστός, πλέον, βρίσκεται ἀναστημένος καί κάθεται ἐπί τῆς ἁγίας τραπέζης καί σέ λίγο θά προσφερθεῖ στούς πιστούς. Ὅταν οἱ πιστοί θά κληθοῦν νά μεταλάβουν σῶμα καί αἷμα Χριστοῦ θά ἔχουν τή δυνατότητα τῆς θείας κοινωνίας μέ τό Χριστό, θά γίνουν σύσσωμοι καί σύναιμοι μαζί Του, θά γίνουν σύμφωνα μέ τά λόγια τοῦ Ἀποστόλου Πέτρου «κοινωνοί θείας φύσεως» 13. Οἱ χριστιανοί, λίγο πρίν ἐξέλθουν τοῦ Ἱεροῦ Ναοῦ, θά ψάλλουν διαπιστωτικά: «Εἴδομεν τό φῶς τό ἀληθινόν 14, ἐλάβομεν Πνεῦμα ἐπουράνιον, εὕρομεν πίστιν ἀληθῆ, ἀδιαίρετον Τριάδα προσκυνοῦντες». Τί ἄλλο σημαίνουν αὐτά τά λόγια, ἐκτός ἀπό μία ὁμολογία, διαπίστωση μεταμορφώσεως; Καί γιά νά γίνει αὐτή ἡ θέση ἀκόμη πιό φανερή, παραπέμπουμε στή θεοπτική καί θεωτική ἐμπειρία τοῦ ἁγίου Συμεών τοῦ Νέου Θεολόγου, πού ἐκφράζεται τόσο καθαρά γιά τήν ὀντολογική, ὑπαρξιακή μεταμόρφωση τοῦ ἀνθρώπου, ὅταν ἔλθει σέ κοινωνία μέ τό Θεό, ἀφοῦ καί στή θεία μετάληψη ὁμολογοῦμε: «Θεοῦ τό Σῶμα καί θεοῖ με καί τρέφει θεοῖ τό πνεῦμα, τόν δέ νοῦν τρέφει ξένως» (εὐχή θείας μεταλήψεως). Στή συνέχεια παραθέτουμε τό κείμενο τοῦ Συμεών τοῦ Νέου Θεολόγου: «οἶκος Δαυΐδ ἡμεῖς ἐσμέν ὡς συγγενεῖς ἐκείνου,... καί οἶκος εἷς γεγόναμεν Δαυΐδ, οἱ πάντες ἅμα, τῇ ἰδιότητι τῇ σῇ, τῇ πρός σέ συγγενείᾳ./... συναγομένων τε ἡμῶν εἷς γενόμεθα οἶκος,/...καί οἶκον ἕκαστον ποιεῖς καί ἐνοικεῖς εἰς πάντας καί οἶκος πᾶσι γίνῃ σύ καί ἐν σοί ἐνοικοῦμεν, εἷς σῶτερ, ἕκαστος ἡμῶν μετά σοῦ ὅλος ὅλου, καί μεθ ἑνός ἑκάστου σύ μόνου μόνος τυγχάνων/ καί ὑπεράνωθεν ἡμῶν μόνος ὅλος ὑπάρχεις;/...μέλη Χριστοῦ γινόμεθα, μέλη Χριστός ἡμῶν δέ, καί χείρ Χριστός καί ποῦς Χριστός ἐμοῦ τοῦ παναθλίου, καί χείρ Χριστοῦ καί ποῦς Χριστοῦ ὁ ἄθλιος ἐγώ δέ κινῶ τήν χείρα, καί Χριστός ὅλος ἡ χείρ μου ἔστιν. Ἀμέριστον γάρ νόει μοί θεότητα τήν θείαν! Κινῶ τόν πόδα καί, ἰδού, ἀστράπτει ὡς ἐκεῖνος μή εἴπῃς, ὅτι βλασφημῶ, ἀλλ ἀπόδειξαι ταῦτα καί τῷ Χριστῷ προσκύνησον τοιοῦτόν σε ποιοῦντι! Εἰ γάρ καί σύ θελήσειας, μέλος αὐτοῦ γενήσῃ, καί οὕτω μέλη ἅπαντα ἑνός ἡμῶν ἑκάστου μέλη Χριστοῦ γενήσονται, καί Χριστός ἡμῶν μέλη, καί πάντα τά ἀσχήμονα εὐσχήμονα ποιήσει κάλλει θεότητος αὐτά κατακοσμῶν καί δόξῃ, καί γενησόμεθα ὁμοῦ θεοί Θεῷ συνόντες, ἀσχημοσύνην σώματος ὅλως μή καθορῶντες, ἀλλ ὅλοι ὅλῳ σώματι Χριστῷ ὁμοιωθέντες, καί μέλος ἕκαστον ἡμῶν ὅλος Χριστός ὑπάρξει. Εἰς γάρ πολλά γινόμενος εἷς ἀμέριστος μένει, μερίς ἑκάστη δέ αὐτός ὅλος Χριστός ὑπάρχει» Β Πέτρου 1, Ἐδῶ φῶς ἐννοεῖται ὁ Χριστός (πρβλ. Ἰωάν. 3, 19 8, 12 9, 5 κ.ἄ.). 15 Συμεών ὁ Νέος Θεολόγος, ΕΠΕ 19Ε, Θεσσαλονίκη 1990, σ πρβλ. Γ. Φλορόφσκι, Ἀνατομία προβλημάτων πίστεως, μετάφραση Μελετίου, Μητροπολίτου Νικοπόλεως καί Πρεβέζης, Πρέβεζα 2006, ἔκδ. β, σ. 120.

7 3. Ἡ Μεταμόρφωση τοῦ Σωτῆρος στή βυζαντινή ὑμνογραφία Ἡ ὑμνογραφία τῆς ἡμέρας εἶναι πλούσια καί ὡς πρός τή δομή καί ὡς πρός τό περιεχόμενο. Περιλαμβάνει μικρό ἑσπερινό, μεγάλο ἑσπερινό μέ τρία ἀναγνώσματα τῆς Παλαιᾶς Διαθήκης, λιτή, ἀπόστιχα, πλήρη ἀκολουθία τοῦ ὄρθρου μέ δύο κανόνες σπουδαίων ὑμνογράφων, ἕνα τοῦ Κοσμᾶ καί ἕνα τοῦ Ἰωάννου τοῦ Δαμασκηνοῦ 16, στιχηρά τῶν αἴνων καί τά ἀνάλογα δοξαστικά τροπάρια τοῦ ἑσπερινοῦ καί τοῦ ὄρθρου. Μάλιστα δέ μέ πρόβλεψη τοῦ ἐκκλησιαστικοῦ Τυπικοῦ, ἀκόμη καί σέ περίπτωση σύμπτωσης τῆς ἑορτῆς ἡμέρα Κυριακή, ἐγκαταλείπονται τά ἀναστάσιμα τροπάρια, καθόσον ἡ ἑορτή τῆς Μεταμορφώσεως εἶναι καί αὐτή λαμπρή δεσποτική ἑορτή. Ὅλος ὁ τόνος τῆς ἑορτῆς εἶναι πανηγυρικός καί χαρμόσυνος, ὅπως ἐπιβάλλει θεολογικά καί πνευματικά τό ἑορταζόμενο γεγονός τῆς ἐνδόξου μεταμορφώσεως τοῦ Σωτῆρος Χριστοῦ. α) Περιγραφή τοῦ ἱστορικοῦ πυρήνα τῆς ἑορτῆς Πρίν νά λάβει χώρα ἡ Μεταμόρφωση τοῦ Κυρίου στό Θαβώρ, ὑπῆρξαν προδρομικά στοιχεῖα, προδρομικές ἐμφανίσεις τοῦ Χριστοῦ ἐν δόξῃ ὡς ἄσαρκου Λόγου τοῦ Θεοῦ στό ὄρος Σινᾶ. Ἡ θεοπτική ἐμπειρία τῶν προφητῶν Μωυσῆ καί Ἠλία, μέ τή θεοφάνεια στή φλεγόμενη βάτο 17, στή νεφέλη τοῦ Σινᾶ 18 καί τή στήλη τοῦ πυρός 19, γιά τόν πρῶτο, καί στή λεπτή αὔρα 20 γιά τόν δεύτερο, ἐπιστρατεύεται ἐδῶ καί συσχετίζεται μέ τή Μεταμόρφωση, ἀφοῦ εἶναι τό ἴδιο πρόσωπο πού ἐνεργεῖ ὅλα αὐτά. Ἔτσι, εὐθύς ἀμέσως διευκρινίζεται ὅτι ἡ «τόν γνόφον τόν νομικόν, ἡ φωτεινή τῆς Μεταμορφώσεως διεδέξατο νεφέλη» 21. Ὁ Χριστός εἶναι «ὁ πάλαι λαλήσας διά νόμου καί προφητῶν» 22. Τήν ἴδια ἔκφραση τήν ξανασυναντᾶμε μέ ἐλαφρά τροποποίηση: τό «λαλήσας» γίνεται «συλλαλήσας» 23. Προφανῶς ἐδῶ τονίζεται ἡ ἔννοια τῆς συνομιλίας, κοινωνίας τοῦ Μωυσῆ μέ τό Θεό. Τά τρία ἀναγνώσματα τῆς Παλαιᾶς Διαθήκης ἀναφέρονται στή θεοπτική ἐμπειρία τοῦ Μωυσῆ στό Σινᾶ 24 καί τοῦ Ἠλία στό Χωρήβ 25. Στό δεύτερο τροπάριο τῶν ἀποστίχων τοῦ μεγάλου ἑσπερινοῦ γίνεται σύνδεση τῆς μεταμορφώσεως μέ τά ὑπό τοῦ 16 Οἱ κανόνες ἀποδίδονται χωρίς ἀμφισβήτηση, ὁ πρῶτος στόν Κοσμᾶ ἐπίσκοπο Μαϊουμᾶ καί ὁ δεύτερος στόν Ἰωάννη τό Δαμασκηνό (πρβλ. Π. Τρεμπέλα, Ἐκλογή ὀρθοδόξου ὑμνογραφίας, Ἀθῆναι 1978, σ. 299 καί 311). Ὁ Ἠλίας Μπάκος ἀποδίδει στόν Κοσμᾶ Μαϊουμᾶ διάθεση μιμήσεως τοῦ Ἰωάννου Δαμασκηνοῦ (Βυζαντινή Ποίησις καί Εἰκονομαχικαί ἔριδες, Ἀθῆναι 1992, σ. 196). Ὁ Π. Τρεμπέλας ἀφοῦ παραθέσει ἄλλες γνῶμες παλαιῶν ἐκκλησιαστικῶν συγγραφέων καί νεότερων σύγχρονων θεολόγων κινεῖται στή γραμμή τῆς ἐξάρσεως τῶν ἰδιαίτερων καί ταυτόχρονα πολύ ἀξιόλογων χαρακτηριστικῶν ἑκάστου τῶν ὡς ἄνω ὑμνογράφων (Π. Τρεμπέλα, ὅ.π., σ. 310 κ.ἑξ.). Ὁ Petre Vintilescu μπαίνει καί αὐτός στή διαδικασία τῆς σύγκρισης, παραθέτοντας μάλιστα μαρτυρίες ὅτι καί ὁ ἴδος ὁ Κοσμᾶς συνέκρινε τόν ἑαυτό του μέ τόν Ἰωάννη τό Δαμασκηνό καί τόν ἔβρισκε νά ὑπολείπεται. Τελικά ὁ Vintilescu κάνει μία μόνο διάκριση μεταξύ τῶν δύο ὑμνογράφων, ὑποστηρίζοντας ὅτι τό ὕφος τοῦ Κοσμᾶ ταιριάζει περισσότερο στήν Τεσσαρακοστή ἐνῶ τοῦ Ἰωάννου στήν Ἀνάσταση, ὅπως ἐξάλλου φαίνεται στήν Παρακλητική (Ὀκτώηχος) [βλ. Petre Vintilescu, Poezia Imnografică, Cluj-Napoca 2007, σ. 72]. 17 Ἔξοδ. 3, Ἔξοδ. 24, Ἔξοδ. 33, Γ Βασιλ., 19, Δοξαστικό μικροῦ ἑσπερινοῦ. 22 Γ στιχηρό μεγάλου ἑσπερινοῦ. 23 Α τροπάριο ἀποστίχων μεγάλου ἑσπερινοῦ. 24 Τό πρῶτο: Ἔξοδ. 24, 12-18, τό δεύτερο: Ἔξοδ. 33, καί 34, 4-6, Γ Βασιλ. 19, 3-9, 11-13,

8 προφήτου Δαυίδ ἀναγγελθέντα καί μάλιστα ἐπιστρατεύονται καί τά τοπωνύμια Θαβώρ καί Ἐρμών 26. Ὁλόκληρη ἡ ἀκολουθία εἶναι διανθισμένη ἀπό αὐτή τήν ἀναφορά στή θεοπτική ἐμπει-ρία, ἰδιαίτερα τοῦ Μωυσῆ 27, προκειμένου νά γίνει ἡ μετάβαση στό καθ αὑτό γεγονός τῆς ἑορτῆς, πού εἶναι ἡ μεταμόρφωση στό ὄρος Θαβώρ. Ἕνα μεγάλο μέρος τῶν ὕμνων, ὁλόκληρων ἤ τμημάτων αὐτῶν, ἀναφέρεται στό γεγονός καί στά περιστατικά τῆς Μεταμορφώσεως τοῦ Σωτῆρος, ἀφοῦ αὐτό εἶναι τό ἑορταζόμενο γεγονός. Πρόκειται γιά μία ὑμνολογική ἀπόδοση τῶν εὐαγγελικῶν διηγήσεων Ματθ. 17, 1-9, Μάρκ. 9, 2-8 καί Λουκ. 9, 28-36, πού περιγράφουν τή Μεταμόρφωση τοῦ Κυρίου. Ἔμμεσα καί ὁ Ἰωάννης κάνει λόγο γιά τή Μεταμόρφωση διά μέσου τῶν πυκνῶν ἀναφορῶν του στό φῶς ἐν ἀντιδιαστολῇ πρός τό σκότος 28. Τό συναξάριο τῆς ἡμέρας, σέ πλήρη ἀντιστοιχία μέ τίς ὡς ἄνω εὐαγγελικές διηγήσεις, καταγράφει τήν «ὑπόθεση» τῆς ἑορτῆς ὡς ἑξῆς: «Ἐπειδή πολλά περί κινδύνων ὁ Χριστός διελέχθη πρός τούς Μαθητάς, καί θανάτου, καί τοῦ πάθους αὐτοῦ, καί τῆς τῶν μαθητῶν αὐτοῦ σφαγῆς, καί τά μέν ἦν ἐν τῷ παρόντι βίῳ καί ἐν χερσί, τά δέ ἀγαθά ἐν ἐλπίσι, βουλόμενος καί τήν ὄψιν αὐτῷ πληροφορῆσαι, καί δεῖξαι, τίς ποτε ἐστίν ἡ δόξα ἐκείνη, μεθ ἧς μέλλει παραγενέσθαι, ἀναφέρει αὐτούς εἰς ὄρος ὑψηλόν κατ ἰδίαν, καί μετεμορφώθη ἔμπροσθεν αὐτῶν καί ἔλαμψε τό πρόσωπον αὐτοῦ ὡς ὁ ἥλιος, τά δέ ἱμάτια αὐτοῦ ἐγένετο λευκά ὡς τό φῶς καί ὤφθησαν αὐτοῖς Μωυσῆς καί Ἠλίας συλλαλοῦντες αὐτῷ. Παραλαμβάνει δέ τῶν ἄλλων τούς τρεῖς μόνους, ὡς ὑπερέχοντας ὁ μέν γάρ Πέτρος, ἐκ τοῦ σφόδρα φιλεῖν αὐτόν ὁ δέ Ἰωάννης, ἐκ τοῦ σφόδρα φιλεῖσθαι ὁ δέ Ἰάκωβος, ἐκ τοῦ δύνασθαι πιεῖν τό ποτήριον, ὅπερ καί ὁ Κύριος ἔπιε. Μωυσῆν δέ καί Ἠλίαν εἰς μέσον παράγει, τάς οὐκ ὀρθάς ὑπονοίας τάς εἰς αὐτόν παρά τοῖς πολλοῖς γινομένας διορθούμενος. Ἐπειδή γάρ τινες μέν αὐτόν Ἠλίαν ἔλεγον, ἄλλοι δέ Ἰερεμίαν, διά τοῦτο τούς Κορυφαίους ἄγει, ἵνα τό μέσον ἐντεῦθεν ἴδωσι τοῦ δούλου καί τοῦ Δεσπότου καί ἵνα μάθωσιν, ὅτι καί θανάτου καί ζωῆς αὐτός ἐστιν ὁ ἔχων πᾶσαν τήν ἐξουσίαν». Αὐτό ἀκριβῶς τό ἱστορικό τῆς ἑορτῆς περιγράφεται στά κύρια τροπάρια τῆς ὑμνολογίας τῆς ἡμέρας, τά στιχηρά προσόμοια καί τά ἀπόστιχα τοῦ ἑσπερινοῦ, τά τροπάρια τῶν αἴνων, τά δοξαστικά, ὅπου ὑπάρχει ἡ εὐχέρεια σχεδόν πλήρους περιγραφῆς τῆς ἑορτῆς, καί φυσικά στά πολλά τροπάρια τῶν δύο ἀσματικῶν κανόνων, ὅπου σέ κάθε τροπάριο γίνεται καί ἕνας ὑπαινιγμός. Ἐνδεικτικά καί μόνο ἀναφέρουμε τό πρῶτο δοξαστικό τῶν στιχηρῶν τοῦ ἑσπερινοῦ: «Προτυπῶν τήν Ἀνάστασιν τήν σήν, Χριστέ ὁ Θεός, τότε παραλαμβάνεις τούς τρεῖς σου μαθητάς, Πέτρον καί Ἰάκωβον καί Ἰωάννην, ἐν τῷ Θαβώρ ἀνελθών. Σοῦ δέ Σωτήρ μεταμορφουμένου, τό Θαβώριον ὄρος φωτί ἐσκέπετο. Οἱ μαθηταί σου Λόγε, ἔρριψαν ἑαυτούς ἐν τῷ ἐδάφει τῆς γῆς, μή φέροντες ὁρᾶν, τήν ἀθέατον μορφήν. Ἄγγελοι διηκόνουν φόβῳ καί τρόμῳ, οὐρανοί ἔφριξαν, γῆ ἐτρόμαξεν, ὁρῶντες ἐπί γῆς, τῆς δόξης τόν Κύριον». 26 Πρβλ. Ψαλμ. 88, 13 («Θαβώρ καί Ἐρμών ἐν τῷ ὀνόματί σου ἀγαλλιάσονται»). 27 Πρβλ. ὁλόκληρη τήν α ὠδή τοῦ β κανόνα, τό τρίτο τροπάριο τῆς γ ὠδῆς τοῦ α κανόνα καί τό πρῶτο τῆς ἴδιας ὠδῆς τοῦ β κανόνα, τό πρῶτο καί τό τέταρτο τροπάριο τῆς δ ὠδῆς τοῦ α κανόνα κ.ἄ. 28 Γιά περισσότερα ὡς πρός τίς ἀναφορές τῆς Κ.Δ., ἰδιαίτερα τίς ἔμμεσες, στή Μεταμόρφωση τοῦ Κυρίου βλ. Δ. Τζέρπου, Ἡ ἑορτή τῆς Μεταμορφώσεως τοῦ Κυρίου, στόν τόμο: Τό Χριστιανικόν ἑορτολόγιον, Πρακτικά Η Πανελληνίου Λειτουργικοῦ Συμποσίου στελεχῶν Ἱερῶν Μητροπόλεων (Βόλος), Σεπτεμβρίου 2006, Ἀθήνα 2007, σ. 241 κ.ἑξ. μετά σημειώσεων ὅπου καί ἀναφορά σέ εἰδικά βιβλικά ἔργα.

9 Βλέπουμε ὅτι τό τροπάριο αὐτό ἀρχίζει μέ τήν αἰτιολογία, τό γιατί τῆς Μεταμορφώσεως, πού εἶναι ἡ προτύπωση τῆς ἀναστάσεως καί ὁ στηριγμός τῶν μαθητῶν ἐν ὄψει τοῦ πάθους τοῦ Χριστοῦ. Στό ἑπόμενο δοξαστικό, αὐτό τῶν ἀποστίχων, παραλείπεται αὐτή ἡ εἰσαγωγή στό σκηνικό τῆς Μεταμορφώσεως, παρατίθεται ὅμως ἡ σημαντική μαρτυρία τῆς παρουσίας τοῦ Πατρός, πού λείπει ἀπό τό πρῶτο δοξαστικό, ὡς ἑξῆς: «φωνῆς γάρ ἤκουον μαρτυρούσης ἄνωθεν οὗτος ἐστιν ὁ Υἱός μου ὁ ἀγαπητός, ὁ ἐλθών εἰς τόν κόσμον σῶσαι τόν ἄνθρωπον». β) Θεολογική ἀνάλυση τοῦ γεγονότος τῆς Μεταμορφώσεως Ἡ ὑμνολογία τῆς ἑορτῆς δέν περιγράφει μόνο ἱστορικά τή Μεταμόρφωση τοῦ Σωτήρα, ἀλλά τήν ἀναλύει θεολογικά. Ἔτσι, μέ τό νά διακηρύσσει ὅτι ὁ Χριστός εἶναι ὁ Υἱός ὁ ἀγαπητός, τόν φανερώνει καί ὡς «ὁμοούσιον καί ὁμόθρονον» 29 μέ τόν Πατέρα. Βλέπουμε στό τρίτο κάθισμα τοῦ ὄρθρου νά γίνεται ἀναφορά στόν Υἱό ὡς Θεό τόν ὁποῖο «ἐκάλεσε Υἱόν ὁ Γεννήτωρ ὁμολογῶν τήν Υἱότητα τήν φυσικήν» καί καλοῦνται οἱ πιστοί νά ἀνυμνήσουν μαζί μέ τόν Πατέρα, τόν Υἱό καί τό Πνεῦμα τό Ἅγιο. Στό ἐξαποστειλάριο τῆς ἡμέρας ὁ Υἱός καλεῖται «φῶς ἀναλλοίωτον» καί ὁμολογεῖται ἡ παρουσία τοῦ Πατρός καί τοῦ Πνεύματος, πού ἔχουν τήν ἴδια ἰδιότητα τοῦ θείου φωτός, τό ὁποῖο μάλιστα φῶς τοῦ τριαδικοῦ Θεοῦ φωτίζει ὁλόκληρη τήν κτίση. Γι αὐτό καί στό δοξαστικό τῆς λιτῆς τοῦ μεγάλου ἑσπερινοῦ ἡ προτροπή γιά ἀνύμνηση τοῦ Τριαδικοῦ Θεοῦ εἶναι σαφέστατη. Ἀναφέρεται χαρακτηριστικά: «Δεῦτε ἀναβῶμεν εἰς τό ὄρος Κυρίου, καί εἰς τόν οἶκον τοῦ Θεοῦ ἡμῶν, καί θεασώμεθα τήν δόξαν τῆς Μεταμορφώσεως αὐτοῦ, δόξαν ὡς μονογενοῦς παρά Πατρός φωτί προσλάβωμεν φῶς καί μετάρσιοι γενόμενοι τῷ πνεύματι, Τριάδα ὁμοούσιον ὑμνήσωμεν εἰς τούς αἰῶνας». Πέραν ὅμως τῶν τριαδικῶν ἀναφορῶν στήν ὑμνολογία τῆς ἡμέρας, εἶναι παραπάνω ἀπό ἐμφανής ἡ θεολογική στόχευση ἐμβάθυνσης στήν ἑρμηνεία τοῦ προσώπου τοῦ Χριστοῦ. Ἡ ἑορτή τῆς Μεταμορφώσεως ὑμνολογικά προσφέρεται γιά θεολογική ἀνάπτυξη ὅλων τῶν πτυχῶν τῆς χριστολογικῆς διδασκαλίας τῆς Ἐκκλησίας. Ὁ Χριστός εἶναι αὐτός γιά τόν ὁποῖο ὁ ὑμνογράφος λέγει: «ὅλον τόν Ἀδάμ φορέσας Χριστέ, τήν ἀμαυρωθεῖσαν ἀμείψας ἐλάμπρυνας πάλαι φύσιν» 30. Ἐνῶ σέ ἀλλο τροπάριο γίνεται ἀκόμη πιό σαφής ἀναφορά στήν ὑποστατική ἐν Χριστῷ ἕνωση τῆς θείας καί ἀνθρώπινης φύσεως, ὡς ἑξῆς: «Ἡ ἀναλλοίωτος φύσις (θεότητα) τῇ βροτείᾳ (ἀνθρωπότητα) μιχθεῖσα» 31. Καί φυσικά ἡ ὑποστατική ἕνωση τῶν δύο ἐν Χριστῷ φύσεων ἔφερε τή θέωση τῆς ἀνθρώπινης φύσης τοῦ Χριστοῦ, πού μία ἀπό τίς συνέπειες αὐτῆς τῆς ἑνώσεως εἶναι καί ἡ ἀποτύπωση τοῦ φωτός τῆς θείας φύσεως στό ἀνθρώπινο στή θέα, πλήν γεμᾶτο θεϊκό φῶς, πρόσωπο τοῦ Χριστοῦ. Ἦταν τέτοιο καί τόσο τό φῶς τῆς ἀπαστράπτουσας θείας φύσεως στό πρόσωπο τοῦ Χριστοῦ πού οἱ πρόκριτοι μαθητές καί μάρτυρες τῆς Μεταμορφώσεως ἀδυνατοῦσαν νά ἀτενίσουν τό πρόσωπο τοῦ Χριστοῦ 32. Εἶδαν τόσο μόνο, «καθώς ἠδύναντο» 33, ὅσο 29 Τρίτο τροπάριο τῶν αἴνων. 30 Α τροπάριο τῆς γ ὠδῆς τοῦ α κανόνα. 31 Γ τροπάριο ε ὠδῆς τοῦ α κανόνα. Ὁ Ἅγιος Νικόδημος στό «Ἑορτοδρόμιο» ἀναφέρει καί ἄλλη γραφή, ὅπως «μιγεῖσα», πρᾶγμα τό ὁποῖο δέ διαφέρει, καθότι πρόκειται γιά δύο διαφορετικούς τύπους ἀορίστου χρόνου του ἴδιου ρήματος «μείγνυμι» (Νικοδήμου Ἁγιορείτου, Ἑορτοδρόμιον, Βενετία 1836, σ. 602). 32 Ἀλλοίωση τοῦ προσώπου, ἐκτός τοῦ Μωυσῆ κατά τή θεοπτική του ἐμπειρία, ἔχουμε καί σέ ἄλλες περιπτώσεις ἁγίων τῆς Ἐκκλησίας, ὅπως τοῦ Ἀββᾶ Σισώη (βλ. Ἀποφθέγματα Γερόντων, ΕΠΕ 1, Θεσσαλονίκη 1978, σ ) καί τοῦ Ὁσίου Σεραφείμ τοῦ Σαρώφ στόν περίφημο διάλογό του μέ τό Μοτοβίλωφ κ.ἄ.

10 ἄντεχαν, ὅσο τούς ἐπέτρεπε ἡ πνευματική τους κατάσταση. Ἡ μεταμόρφωση τοῦ Κυρίου καταδεικνύει ἐναργέστατα τίς ἀνθρωπολογικές καί σωτηριολογικές συνέπειες τῆς θείας ἐνανθρωπήσεως, ἀλλά περί αὐτοῦ θά γίνει λόγος στήν ἑπόμενη παράγραφο. Τέλος, ἡ μεταμόρφωση τοῦ Κυρίου ἔχει καί μία ἐσχατολογική διάσταση, μέ τήν ἔννοια ὅτι φανερώνει τό κάλλος τῆς ἀνθρώπινης φύσεως, ὅπως αὐτό πραγματοποιήθηκε ἐν Χριστῷ, καί ταυτόχρονα τό στόχο καί τήν ὁλοκλήρωση τῆς ἀνθρώπινης πνευματικῆς προσπάθειας. Ἔτσι, στό πρῶτο κάθισμα τοῦ ὄρθρου μέ βάση τό γεγονός τῆς μεταμορφώσεως τοῦ Κυρίου προμηνύεται ἡ μεταμόρφωση τῶν δικαίων καί θεωμένων ἀνθρώπων, οἱ ὁποῖοι θά παρασταθοῦν δεδοξασμένοι ἐνώπιον τοῦ Κυρίου κατά τή Δευτέρα Παρουσία Του. Ἀναφέρει τό τροπάριο: «τήν τῶν βροτῶν ἐναλλαγήν, τήν μετά δόξης σου Σωτήρ, ἐν τῇ δευτέρᾳ καί φρικτῇ τῆς σῆς ἐλεύσεως δεικνύς, ἐπί τοῦ ὄρους Θαβώρ μετεμορφώθης» 34. γ) Τό κάλεσμα γιά μεταμόρφωση τοῦ ἀνθρώπου Ἄν ὁ ἕνας θεολογικός ἄξονας τῆς ἑορτῆς εἶναι ἡ μεταμόρφωση τοῦ Χριστοῦ, ὁ ἄλλος εἶναι ἡ μεταμόρφωση τοῦ πιστοῦ, τοῦ κάθε ἀνθρώπου προσωπικά. Αὐτό βέβαια ἰσχύει γιά κάθε ἑορτή καί πολύ περισσότερο γιά τίς λεγόμενες δεσποτικές ἑορτές, τίς ἑορτές πού συνδέονται μέ τό πρόσωπο τοῦ Χριστοῦ. Κάθε δεσποτική ἑορτή ἐμπεριέχει ἕνα θεολογικό νόημα, κάτι τό ὁποῖο ἐνήργησε ὁ ἴδιος ὁ Χριστός ἐν ἑαυτῷ ἀλλά πάντα χάριν τῶν ἀνθρώπων. Ἔτσι, ταυτόχρονα προκύπτει ἀπό τήν ἑορτή καί ἕνα πνευματικό νόημα, δηλαδή αὐτό πού θά πρέπει νά κάνει ὁ κάθε ἄνθρωπος, προκειμένου νά προσεγγίσει καί νά προσοικειωθεῖ τό θεολογικό νόημα τῆς ἑορτῆς. Ὅλα τά στάδια τῆς ζωῆς τοῦ Σωτῆρος Χριστοῦ εἶναι ταυτόχρονα καί ἕνα κάλεσμα πρός κάθε πιστό νά ἀκολουθήσει τό δρόμο, τά «ἴχνη τοῦ Χριστοῦ» 35. Μέσα σ αὐτήν τή θεολογική καί πνευματική λογική κινεῖται ἀσφαλῶς καί ἡ ἑορτή τῆς Μεταμορφώσεως τοῦ Κυρίου. Ἡ δέ ὑμνολογία, μέ τήν πλαστικότητα καί ἐκφραστικότητα τῆς ποιητικῆς γλώσσας, μετά ἤ ταυτόχρονα μέ τήν προβολή τῆς Μεταμορφώσεως τοῦ Χριστοῦ, προσκαλεῖ καί στή μεταμόρφωση τοῦ πιστοῦ. Τό κάλεσμα αὐτό ἐκφράζεται φανερά, εἴτε στήν ἀρχή τῶν τροπαρίων, καί ἔτσι εὐθύς ἐξαρχῆς δηλώνεται ὁ στόχος τοῦ περιεχομένου τοῦ ὕμνου, εἴτε στό τέλος, ἐν εἴδει συμπεράσματος, θέλοντας νά καταδείξει ὅτι ὅλα ὅσα προηγοῦνται νοηματοδοτοῦνται ὑπό τόν ὅρο ὅτι θά ἀκολουθήσει ἡ μεταμόρφωση τοῦ πιστοῦ. Ἀπό αὐτόν ἀκόμη τό μικρό ἑσπερινό στά δύο πρῶτα στιχηρά ἐπισημαίνουμε: «Δεῦτε νῦν τήν κρείττονα ἀλλοιωθέντες ἀλλοίωσιν», «Ὦ φιλοθεάμονες, τῶν ὑπέρ νοῦν καί φιλήκοοι, μυστικῶς ἐποπτεύσωμεν». Στό δοξαστικό τῆς λιτῆς ὑπάρχει ἡ εὐθεία πρόσκληση: «Δεῦτε ἀναβῶμεν εἰς τό ὄρος Κυρίου, καί εἰς τόν οἶκον τοῦ Θεοῦ ἡμῶν, καί θεασώμεθα τήν δόξαν τῆς Μεταμορφώσεως αὐτοῦ». Στό προτελευταῖο τροπάριο τοῦ δεύτερου κανόνα τῆς ἐνάτης 33 Ἀπολυτίκιο τῆς ἑορτῆς. 34 Πρῶτο κάθισμα ὄρθρου. Τό χωρίο 1, τῆς Β Πέτρου κατά τό Σ. Δεσπότη δέν ἔχει τόση ἀξία ὡς περιγραφή τοῦ ἴδιου τοῦ γεγονότος τῆς Μεταμορφώσεως ἀλλά ὡς σηματοδότηση αὐτοῦ τοῦ γεγονότος ὡς «λόγου προφητικοῦ» καί ἐπιβεβαιωτικοῦ τῆς Δευτέρας Παρουσίας καί τῆς δύναμης γενικότερα τοῦ Κυρίου (βλ. Σ. Δεσπότη, Ἡ Μεταμόρφωση στό κατά Μᾶρκον Εὐαγγέλιο καί στίς ἐπιστολές τοῦ Παύλου, ἐνορία Ἁγ. Γεωργίου Wiesbaden 2000, σ. 51). 35 Πρβλ. Α Πέτρου 2, 21.

11 ὠδῆς ὑπάρχει ἡ προτροπή τοῦ ποιητῆ: «Δεῦτε μοι πείθεσθε λαοί, ἀναβάντες εἰς τό ὄρος τό Ἅγιον, τό ἐπουράνιον, ἀῢλως στῶμεν ἐν πόλει ζῶντος θεοῦ, καί ἐποπτεύσωμεν νοΐ θεότητα ἄϋλον, πατρός καί πνεύματος, ἐν Υἱῷ μονογενεῖ ἀπαστράπτουσαν». Στό τελευταῖο αὐτό τροπάριο τοῦ ἁγίου Ἰωάννη τοῦ Δαμασκηνοῦ βλέπουμε καθαρά ὅτι ὁ ποιητής μᾶς καλεῖ νά τόν ὑπακούσουμε καί νά ἀνεβοῦμε πνευματικά στό «ὄρος τό Ἅγιον, τό ἐπουράνιον», δηλαδή ἀπό τό Θαβώρ νοερά νά στραφοῦμε στόν οὐρανό, στήν οὐράνια κατάσταση. Πιό συγκεκριμένα «ἀῢλως στῶμεν ἐν πόλει ζῶντος θεοῦ» καί ἀκόμη μέ μεγαλύτερη σαφήνεια: «καί ἐποπτεύσωμεν νοΐ θεότητα ἄυλον». Δηλαδή δέ γίνεται λόγος γιά μία πνευματική ἀνάβαση γενικά, ἀλλά πολύ καθαρά ὁ λόγος εἶναι γιά τό τρίτο στάδιο τῆς πνευματικῆς διαδικασίας πού ἕπεται τῆς κάθαρσης καί τοῦ φωτισμοῦ, δηλαδή τή θέωση. Τό λέγει καθαρά ἡ κατακλείδα τοῦ ὕμνου, πού μᾶς καλεῖ νά δοῦμε τή «θεότητα ἄυλον, πατρός καί πνεύματος, ἐν Υἱῷ μονογενεῖ ἀπαστράπτουσαν». Ἀσφαλῶς καί τά λόγια τοῦ ὕμνου δέ λέγονται «ποιητικῇ ἀδείᾳ», δέν πρόκειται ἐπ οὐδενί γιά συναισθηματική ἔξαρση, ἀφοῦ σέ ἄλλους ὕμνους περιγράφεται καί τό «πῶς» αὐτῆς τῆς πνευματικῆς ἀνόδου, τῆς θεοπτίας. Γίνεται δηλαδή λόγος καί γιά τήν κάθαρση καί τό φωτισμό ὡς ἀπαραίτητων προϋποθέσεων γι αὐτήν τήν πνευματική ἄνοδο. Στό πρῶτο στιχηρό τροπάριο καί στό δεύτερο ἀπόστιχο τοῦ μικροῦ ἑσπερινοῦ ὁ δρόμος γιά τήν πνευματική ἄνοδο ταυτίζεται μέ τήν ἀπόκτηση τῶν ἀρετῶν: «εὐσεβῶς καί γῆθεν, ἐφ ὑψηλοτάτην, τῶν ἀρετῶν περιωπήν, ἀνενεχθέντες» καί «φέγγει τῶν ἀρετῶν, ἐκλάμποντες προσβῶμεν, ἐν ὄρει τῷ ἁγίῳ». Ὁ ἀγώνας γιά τίς ἀρετές, ὅπως ὅλοι γνωρίζουμε, εἶναι ἡ σταθερή καί σίγουρη βάση τῆς πνευματικῆς ζωῆς καί ἀποτελεῖ κεντρικό πυρήνα στό στάδιο τῆς πνευματικῆς κάθαρσης. Ἀλλά καί ἀκόμη βαθύτερα, ἐπειδή ὅλα ξεκινοῦν ἀπό τούς λογισμούς, στήν πορεία πρός τήν κάθαρση πρέπει νά ἀντιμετωπισθοῦν σωστά πνευματικά καί οἱ λογισμοί. Ὁ «οἶκος» τῆς ἡμέρας ἀναφέρει: «Ἐγέρθητε οἱ νωθεῖς, μή πάντοτε χαμερπεῖς οἱ συγκάμπτοντες εἰς τήν ψυχήν μου λογισμοί, ἐπάρθητε καί ἄρθητε εἰς τό ὕψος τῆς θείας ἀναβάσεως». Βέβαια ὁ μεταπτωτικός ἄνθρωπος ἔχει νοῦ ἐσκοτισμένο καί χρειάζεται τό φῶς τοῦ Χριστοῦ, τή χάρη τοῦ παναγίου Πνεύματος, ὄχι μόνο στό δεύτερο στάδιο τῆς πνευματικῆς ζωῆς πού εἶναι ὁ φωτισμός, ἀλλά γιά νά ἀποφασίσει νά μπεῖ στό στάδιο τῆς καθάρσεως καί νά ἔχει μία σχετική πρόοδο. Γι αὐτό καί ἡ ὑμνολογία τῆς ἡμέρας, μέσα στή θεολογική καί πνευματική πληρότητα πού τή διακρίνει, στρέφεται καί στήν ἐκζήτηση τοῦ θείου φωτισμοῦ γιά τήν πραγμάτωση τοῦ πνευματικοῦ στόχου. Στό δεύτερο τροπάριο τῆς λιτῆς ἀναφέρεται τό αἴτημα πρός τό Χριστό: «καταύγασον καί ἡμᾶς τῷ φωτί τῆς σῆς ἐπιγνώσεως, καί ὁδήγησον ἐν τῇ τρίβῳ τῶν ἐντολῶν σου». Ἐδῶ βλέπουμε ὅτι ζητεῖται τό φῶς τοῦ Χριστοῦ, ὄχι μόνο γιά τήν εἴσοδο στήν ὁδό τῆς θεογνωσίας, ἀλλά καί γιά τήν ἔμπρακτη ἀπόδειξή της, πού εἶναι ἡ ὁδός τῶν ἀρετῶν. Στό δοξαστικό τῆς λιτῆς λέγεται: «φωτί προσλάβωμεν φῶς ὑμνήσωμεν εἰς τούς αἰῶνας». Δηλαδή, μόνο μέ τό φωτισμό τοῦ Θεοῦ θά προσεγγίσουμε τό ἄκτιστο φῶς καί ἔτσι εὑρισκόμενοι σ αὐτό τό πνευματικό ὕψος θά μπορέσουμε νά προσκυνήσουμε τόν Τριαδικό Θεό αἰώνια.

12 4. Ἐπίλογος Στό ὅλο νόημα, θεολογικό καί πνευματικό, τῆς ἑορτῆς τῆς Μεταμορφώσεως τοῦ Σωτῆρος τό κυρίαρχο πρόσωπο, ἀσφαλῶς, εἶναι ὁ Χριστός. Αὐτός εἶναι πού μεταμορφώνεται ἐνώπιον τῶν μαθητῶν Του καί δι αὐτῶν ἐνώπιον ὅλων τῶν ἀνθρώπων. Ἐπίσης, μέσα στή θεία λειτουργία, που ἀπεικονίζει ὅλες τίς φάσεις τῆς ἐπίγειας ζωῆς τοῦ Κυρίου ἀλλά πού ταυτόχρονα προϊδεάζει καί δίνει τή δυνατότητα πρόγευσης τῆς αἰώνιας ζωῆς, πάλι ὁ Κύριος μεταμορφώνεται διά τῆς ἱερουργικῆς διαδικασίας πού λαμβάνει χώρα μέσα στή λειτουργική σύναξη μέ προεξάρχοντα τόν ἱερέα καί φτάνει μέχρι τοῦ σημείου νά προσφέρεται σέ μέθεξη καί κοινωνία ἀπό τούς πιστούς, προκειμένου νά ὁδηγηθοῦν καί αὐτοί στήν προσωπική τους μεταμόρφωση. Άκόμη, ἡ ὑμνολογία τῆς ἡμέρας εἴδαμε ὅτι ἐκτός τοῦ ὅτι περιγράφει τό πότε καί πῶς ἔγινε ἡ Μεταμόρφωση τοῦ Χριστοῦ, παράλληλα, ἤ καλύτερα ταυτόχρονα, ἐπιδιώκει, εἴτε προσευχητικά εἴτε διδακτικά καί παραινετικά εἴτε, τέλος, μυστικά καί ἐμπειρικά, νά ὁδηγήσει στή μεταμόρφωση τοῦ κάθε πιστοῦ μέλους τῆς σύναξης. Ἔτσι, βλέπουμε ὅτι θεία λειτουργία καί ὑμνολογία ἀλληλοσυμπληρώνονται, συμβαδίζουν στήν ἐπίτευξη τοῦ ἑνός καί μοναδικοῦ στόχου πού εἶναι ἡ ὕμνηση καί προσκύνηση τοῦ μεταμορφωθέντος Χριστοῦ καί ἡ ἐν ἐλπίδι παρακίνηση, ὑποβοήθηση καί ἐνδυνάμωση - μεταμόρφωση τοῦ πιστοῦ. Μέσα στή θεία λειτουργία καί στήν ὑμνολογία τῆς ἡμέρας βλέπουμε τήν Ἐκκλησία σάν φιλόστοργη μητέρα νά περνάει τίς ὠδίνες, γιά τίς ὁποῖες μιλάει ὁ Ἀπόστολος Παῦλος, προκειμένου νά μορφωθεῖ ἐντός μας ὁ Χριστός 36. Ἡ Μεταμόρφωση τοῦ Κυρίου, δείχνοντας ποῦ μπορεί νά φτάσει ὁ πνευματικός ἄνθρωπος, εἶναι πηγή ἐλπίδας καί δύναμης γιά τήν ἔκβαση τοῦ πνευματικοῦ μας ἀγῶνα πού ἔχει ὡς μέγιστο καί τελικό στόχο τό «ὀψόμεθα αὐτόν καθώς ἐστι» 37. Τέλος, στό ἀπολυτίκιο τῆς ἑορτῆς, πού ὅπως πάντα σέ κάθε ἑορτή συνοψίζεται τό νόημά της, ὑπάρχει ἡ ἄκρως κατατοπιστική περιγραφή τῆς ἑορτῆς καί παράλληλα διατυπώνεται καί ἕνα προσευχητικό αἴτημα πάντα ἐπίκαιρο, τό ὁποῖο θά ἐκπληρωθεῖ μέ τή μεσιτεία τῆς Θεοτόκου: «Μετεμορφώθης ἐν τῷ ὄρει Χριστέ ὁ Θεός δείξας τοῖς Μαθηταῖς σου τήν δόξαν σου, καθώς ἠδύναντο, λάμψον καί ἡμῖν τοῖς ἁμαρτωλοῖς, τό φῶς σου τό ἀΐδιον πρεσβείαις τῆς Θεοτόκου, φωτοδότα δόξα σοι». Τά λόγια τοῦ τελευταίου ὕμνου τῆς θείας λειτουργίας, τοῦ «Κοινωνικοῦ» τῆς ἡμέρας: «ἐν τῷ φωτί τῆς δόξης τοῦ προσώπου σου, Κύριε, πορευσόμεθα εἰς τόν αἰῶνα» ἠχοῦν ἀντανακλαστικά ὡς διαπίστωση ὅτι δηλαδή μόνο μέσα στό φῶς τοῦ προσώπου τοῦ Χριστοῦ εἶναι νοητή ἡ πνευματική μας πορεία. Παράλληλα εἶναι καί λόγια εὐχῆς καί προσδοκίας, ὥστε ἡ πορεία μας ἡ πνευματική νά μᾶς ὁδηγήσει στόν κύριο στόχο πού εἶναι νά γίνουμε «σύμμορφοι τῆς εἰκόνος» τοῦ Χριστοῦ Πρβλ. Γαλ. 4, Α Ἰωάν. 3, Ρωμ. 8, 29.

Πότε ειμαστε όρθιόι και Πότε κανόυμε τό σταυρό μασ κατα τη διαρκεια των ακόλόυθιων

Πότε ειμαστε όρθιόι και Πότε κανόυμε τό σταυρό μασ κατα τη διαρκεια των ακόλόυθιων ÄÉÌÇÍÉÁÉÁ ÅÊÄÏÓÇ ÅÍÇÌÅÑÙÓÇÓ ÊÁÉ ÐÍÅÕÌÁÔÉÊÇÓ ÏÉÊÏÄÏÌÇÓ ÉÅÑÁ ÌÇÔÑÏÐÏËÉÓ ÈÅÓÓÁËÏÍÉÊÇÓ ÉÅÑÏÓ ÍÁÏÓ ÌÅÔÁÌÏÑÖÙÓÅÙÓ ÔÏÕ ÓÙÔÇÑÏÓ ÄÅËÖÙÍ - ÌÉÁÏÕËÇ ÔÇË. 2310-828989 Πότε ειμαστε όρθιόι και Πότε κανόυμε τό σταυρό

Διαβάστε περισσότερα

1. Η «Λειτουργία των πιστών» αφορά μόνο τους βαπτισμένους χριστιανούς. 4. Στη Θεία Λειτουργία οι πιστοί παρακαλούν τον Θεό να έχουν ειρηνικό θάνατο.

1. Η «Λειτουργία των πιστών» αφορά μόνο τους βαπτισμένους χριστιανούς. 4. Στη Θεία Λειτουργία οι πιστοί παρακαλούν τον Θεό να έχουν ειρηνικό θάνατο. ΜΑΘΗΜΑ 23 ο ΤΟ ΒΑΘΥΤΕΡΟ ΝΟΗΜΑ ΤΗΣ ΘΕΙΑΣ ΕΥΧΑΡΙΣΤΙΑΣ Να συμπληρώσετε την παρακάτω πρόταση επιλέγοντας τη σωστή απάντηση, σύμφωνα με τη διδασκαλία της Εκκλησίας, από τις φράσεις α, β, γ, δ. Να τεκμηριώσετε

Διαβάστε περισσότερα

1. Στα αποστολικά χρόνια, η Θεία Ευχαριστία γινόταν διαφορετικά από τον τρόπο που έγινε τη βραδιά του Μυστικού Δείπνου.

1. Στα αποστολικά χρόνια, η Θεία Ευχαριστία γινόταν διαφορετικά από τον τρόπο που έγινε τη βραδιά του Μυστικού Δείπνου. ΜΑΘΗΜΑ 22 ο ΙΔΡΥΣΗ ΚΑΙ ΙΣΤΟΡΙΚΗ ΕΞΕΛΙΞΗ ΤΗΣ Θ.ΕΥΧΑΡΙΣΤΙΑΣ Να χαρακτηρίσετε τις παρακάτω προτάσεις ως σωστές ή λανθασμένες, σύμφωνα με την ιστορία της αρχαίας Εκκλησίας, γράφοντας δίπλα στον αριθμό κάθε

Διαβάστε περισσότερα

ΔΕΥΤΕΡΗ ΑΝΑΦΟΡΑ. Γι αυτό και εμείς, ενωμένοι με τους Αγγέλους και τους αγίους, διακηρύττουμε τη δόξα σου αναφωνώντας και λέγοντας (ψάλλοντας):

ΔΕΥΤΕΡΗ ΑΝΑΦΟΡΑ. Γι αυτό και εμείς, ενωμένοι με τους Αγγέλους και τους αγίους, διακηρύττουμε τη δόξα σου αναφωνώντας και λέγοντας (ψάλλοντας): ΔΕΥΤΕΡΗ ΑΝΑΦΟΡΑ 99. Παρ ότι η δεύτερη ευχή είναι συγκροτημένη με το προοίμιό της, μπορεί να χρησιμοποιηθεί και με άλλα προοίμια, ιδιαίτερα με εκείνα που σε περίληψη περιγράφουν το Μυστήριο της Σωτηρίας,

Διαβάστε περισσότερα

Τι είναι το Άγιο Πνεύμα. Διδ. Εν. 8

Τι είναι το Άγιο Πνεύμα. Διδ. Εν. 8 Τι είναι το Άγιο Πνεύμα Διδ. Εν. 8 Κεντρικό γεγονός στη ζωή της Εκκλησίας Το Άγιο Πνεύμα επιφοίτησε στους αποστόλους και παραμένει στην Εκκλησία ως Παράκλητος, για να καθοδηγεί τους πιστούς «Εἰς πᾶσαν

Διαβάστε περισσότερα

Ἡ Μεταμόρφωση τοῦ Κυρίου

Ἡ Μεταμόρφωση τοῦ Κυρίου Ἡ Μεταμόρφωση τοῦ Κυρίου Λίγο καιρό πρίν ἀπό τό πάθος Του, ὁ Κύριος, ἀφοῦ παρέλαβε τούς τρεῖς προκρίτους μαθητές, τόν Πέτρο, τόν Ἰάκωβο καί τόν Ἰωάννη, ἀνέβηκε στό ὄρος Θαβώρ καί ἐκεῖ, ἐνώπιον αὐτῶν μεταμορφώθηκε.

Διαβάστε περισσότερα

ΜΑΘΗΜΑ 11 Ο Η ΑΝΑΣΤΑΣΗ ΤΟΥ ΧΡΙΣΤΟΥ

ΜΑΘΗΜΑ 11 Ο Η ΑΝΑΣΤΑΣΗ ΤΟΥ ΧΡΙΣΤΟΥ ΜΑΘΗΜΑ 11 Ο Η ΑΝΑΣΤΑΣΗ ΤΟΥ ΧΡΙΣΤΟΥ Να συμπληρώσετε κάθε μια από τις προτάσεις 1, 2, 3, 4 και 5, επιλέγοντας τη σωστή απάντηση, σύμφωνα με τη διδασκαλία της Εκκλησίας, από τις αντίστοιχες φράσεις α, β,

Διαβάστε περισσότερα

ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΕΣ ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ Α ΛΥΚΕΙΟΥ

ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΕΣ ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ Α ΛΥΚΕΙΟΥ 1 of 5 14/4/2014 12:35 ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΕΣ ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ Α ΛΥΚΕΙΟΥ 14-4-2014 Ερώτηση παρακίνησης: 1 Τα Χριστούγεννα η Εκκλησία γιορτάζει: τη Θεία Ενανθρώπηση τη Θεία Ευχαριστία τη Βάπτιση του Χριστού Ερώτηση παρακίνησης:

Διαβάστε περισσότερα

Σε παρακαλούμε, λοιπόν, Κύριε: το ίδιο Πανάγιο Πνεύμα ας ευδοκήσει να αγιάσει τα δώρα αυτά, 118. Ενώνει τα χέρια, τα επιθέτει στα Δώρα και λέει:

Σε παρακαλούμε, λοιπόν, Κύριε: το ίδιο Πανάγιο Πνεύμα ας ευδοκήσει να αγιάσει τα δώρα αυτά, 118. Ενώνει τα χέρια, τα επιθέτει στα Δώρα και λέει: ΤΕΤΑΡΤΗ ΑΝΑΦΟΡΑ 116. Το προοίμιο της παρακάτω Ευχαριστιακής ευχής δεν επιτρέπεται να αντικατασταθεί με άλλο, διότι συνολικά παρουσιάζει σε περίληψη την ιστορία της σωτηρίας μας. Ο Κύριος να είναι μαζί

Διαβάστε περισσότερα

1. Η Αγία Γραφή λέει ότι ο Χριστός είναι η μόνη δυνατότητα σωτηρίας. 2. Ο Θεός φανερώνεται στην Παλαιά Διαθήκη πάντα με κεραυνούς και αστραπές.

1. Η Αγία Γραφή λέει ότι ο Χριστός είναι η μόνη δυνατότητα σωτηρίας. 2. Ο Θεός φανερώνεται στην Παλαιά Διαθήκη πάντα με κεραυνούς και αστραπές. ΜΑΘΗΜΑ 13 Ο Η ΓΙΟΡΤΗ ΤΗΣ ΜΕΤΑΜΟΡΦΩΣΗΣ Να χαρακτηρίσετε τις παρακάτω προτάσεις ως σωστές ή λανθασμένες, σύμφωνα με τη διδασκαλία της Εκκλησίας, γράφοντας δίπλα στον αριθμό κάθε πρότασης τη λέξη «σωστό»

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΟΙΜΙΟ ΚΟΙΝΟ 1 Η αποκατάσταση των πάντων διά του Ιησού Χριστού

ΠΡΟΟΙΜΙΟ ΚΟΙΝΟ 1 Η αποκατάσταση των πάντων διά του Ιησού Χριστού ΠΡΟΟΙΜΙΟ ΚΟΙΝΟ 1 Η αποκατάσταση των πάντων διά του Ιησού Χριστού 72. Το προοίμιο που ακολουθεί χρησιμοποιείται στις Λειτουργίες που είτε δεν Θεέ παντοδύναμε και αιώνιε, Δι αυτού ευδόκησες να αποκαταστήσεις

Διαβάστε περισσότερα

Ερμηνεία του κατά Ιωάννην Ευαγγελίου Ενότητα: 2

Ερμηνεία του κατά Ιωάννην Ευαγγελίου Ενότητα: 2 Ερμηνεία του κατά Ιωάννην Ευαγγελίου Ενότητα: 2 Χρήστος Καρακόλης Τμήμα Θεολογίας Σελίδα 2 1. Πρόλογος Ι Α 1α Ἐν ἀρχῇ ἦν ὁ λόγος α β καὶ ὁ λόγος ἦν πρὸς τὸν θεόν, β γ καὶ θεὸς ἦν ὁ λόγος, α 2 οὗτος ἦν

Διαβάστε περισσότερα

ΛΕΟΝΤΕΙΟ ΛΥΚΕΙΟ ΝΕΑΣ ΣΜΥΡΝΗΣ ΤΟΜΕΑΣ ΠΟΙΜΑΝΤΙΚΗΣ

ΛΕΟΝΤΕΙΟ ΛΥΚΕΙΟ ΝΕΑΣ ΣΜΥΡΝΗΣ ΤΟΜΕΑΣ ΠΟΙΜΑΝΤΙΚΗΣ ΛΕΟΝΤΕΙΟ ΛΥΚΕΙΟ ΝΕΑΣ ΣΜΥΡΝΗΣ ΤΟΜΕΑΣ ΠΟΙΜΑΝΤΙΚΗΣ Αγία και Μεγάλη Τεσσαρακοστή Δομήνικος Θεοτοκόπουλος: Ο Άγιος Πέτρος μετανοών (1600) «Αυτός σήκωσε τις αμαρτίες μας με το ίδιο Του το σώμα στο σταυρό, για

Διαβάστε περισσότερα

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΑ ΕΥΑΓΓΕΛΙΑ ΤΑ ΣΥΝΟΠΤΙΚΑ ΕΥΑΓΓΕΛΙΑ (Mατθαίος-Μάρκος-Λουκάς)

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΑ ΕΥΑΓΓΕΛΙΑ ΤΑ ΣΥΝΟΠΤΙΚΑ ΕΥΑΓΓΕΛΙΑ (Mατθαίος-Μάρκος-Λουκάς) ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΑ ΕΥΑΓΓΕΛΙΑ ΤΑ ΣΥΝΟΠΤΙΚΑ ΕΥΑΓΓΕΛΙΑ (Mατθαίος-Μάρκος-Λουκάς) Από τον 2ο αιώνα και εξής η λέξη ευαγγέλιο δηλώνει: τα βιβλία εκείνα της Καινής Διαθήκης που περιέχουν και αφηγούνται το γεγονός της

Διαβάστε περισσότερα

Ο Τριαδικός Θεός: οι γιορτές της Πεντηκοστής και του Αγίου Πνεύματος. Διδ. Εν. 14

Ο Τριαδικός Θεός: οι γιορτές της Πεντηκοστής και του Αγίου Πνεύματος. Διδ. Εν. 14 Ο Τριαδικός Θεός: οι γιορτές της Πεντηκοστής και του Αγίου Πνεύματος Διδ. Εν. 14 Σαράντα ημέρες μετά το Πάσχα η Εκκλησία μας γιορτάζει την Ανάληψη του Κυρίου στους ουρανούς Με την Ανάληψη, επισφραγίζεται

Διαβάστε περισσότερα

ΥΠΑΡΧΕΙ ΜΟΝΟ ΕΝΑΣ ΘΕΟΣ!

ΥΠΑΡΧΕΙ ΜΟΝΟ ΕΝΑΣ ΘΕΟΣ! ΥΠΑΡΧΕΙ ΜΟΝΟ ΕΝΑΣ ΘΕΟΣ! (There is only one God) Πού μπορείς να πάς ώστε να απομακρυνθείς από το Θεό; Ο Θεός γεμίζει κάθετόπο και χρόνο. Δεν υπάρχει τόπος χωρίς να είναι εκεί ο Θεός. Ο Θεός μίλησε μέσα

Διαβάστε περισσότερα

ΤΟ ΠΑΣΧΑΛΙΝΟ ΜΗΝΥΜΑ ΤΟΥ ΑΡΧΙΕΠΙΣΚΟΠΟΥ ΜΑΣ

ΤΟ ΠΑΣΧΑΛΙΝΟ ΜΗΝΥΜΑ ΤΟΥ ΑΡΧΙΕΠΙΣΚΟΠΟΥ ΜΑΣ Dies Domini ΕΒΔΟΜΑΔΙΑΙΟ ΔΕΛΤΙΟ της Ποιμαντικής Ενότητας της Καθολικής Μητροπόλεως Νάξου Αρ. 30 5-19 ΑΠΡΙΛΙΟΥ 2015 ΜΕΓΑΛΗ ΕΒΔΟΜΑΔΑ & ΚΥΡΙΑΚΗ ΤΟΥ ΠΑΣΧΑ ΤΟ ΠΑΣΧΑΛΙΝΟ ΜΗΝΥΜΑ ΤΟΥ ΑΡΧΙΕΠΙΣΚΟΠΟΥ ΜΑΣ Προσφιλείς

Διαβάστε περισσότερα

ΙΑΤΑΞΗ ΤΗΣ ΘΕΙΑΣ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑΣ

ΙΑΤΑΞΗ ΤΗΣ ΘΕΙΑΣ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑΣ ΙΑΤΑΞΗ ΤΗΣ ΘΕΙΑΣ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑΣ ιάταξη της θείας Λειτουργίας 1. Όταν ο λαός συναχθεί, ο ιερέας με τους βοηθούς του προχωρεί προς το ιερό, ενώ ψάλλεται το εισοδικό άσμα. Όταν φτάσει στο ιερό, κάνει υπόκλιση

Διαβάστε περισσότερα

ΔΕ3. Η Καινή Διαθήκη Α: Τα Ευαγγέλια και οι Πράξεις των Αποστόλων

ΔΕ3. Η Καινή Διαθήκη Α: Τα Ευαγγέλια και οι Πράξεις των Αποστόλων ΔΕ3. Η Καινή Διαθήκη Α: Τα Ευαγγέλια και οι Πράξεις των Αποστόλων 1. Ποια είναι τα βιβλία της Καινής Διαθήκης 1. Ιστορικά Ευαγγέλια 1. κατά Ματθαίον 2. κατά Μάρκον 3. κατά Λουκάν 4. κατά Ιωάννην 5.Πράξεις

Διαβάστε περισσότερα

«Προσκυνοῦμεν σου τά πάθη Χριστέ» Οδοιπορικό στη Μεγάλη Εβδομάδα. Διδ. Εν. 10

«Προσκυνοῦμεν σου τά πάθη Χριστέ» Οδοιπορικό στη Μεγάλη Εβδομάδα. Διδ. Εν. 10 «Προσκυνοῦμεν σου τά πάθη Χριστέ» Οδοιπορικό στη Μεγάλη Εβδομάδα Διδ. Εν. 10 α) Οι ακολουθίες της Μεγάλης Εβδομάδας Μεγάλη Εβδομάδα: επειδή γιορτάζουμε μεγάλα (σπουδαία) γεγονότα Από την Κυριακή των Βαΐων

Διαβάστε περισσότερα

Η ΘΕΙΑ ΕΥΧΑΡΙΣΤΙΑ ΩΣ ΦΑΝΕΡΩΣΗ ΤΩΝ ΓΕΓΟΝΟΤΩΝ ΤΗΣ ΘΕΙΑΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑΣ (Μέρος 2 ο )

Η ΘΕΙΑ ΕΥΧΑΡΙΣΤΙΑ ΩΣ ΦΑΝΕΡΩΣΗ ΤΩΝ ΓΕΓΟΝΟΤΩΝ ΤΗΣ ΘΕΙΑΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑΣ (Μέρος 2 ο ) 1 Η ΘΕΙΑ ΕΥΧΑΡΙΣΤΙΑ ΩΣ ΦΑΝΕΡΩΣΗ ΤΩΝ ΓΕΓΟΝΟΤΩΝ ΤΗΣ ΘΕΙΑΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑΣ (Μέρος 2 ο ) Η Εκκλησία, στην οποία είναι ο χώρος που ενεργεί το Άγιο Πνεύμα, περιλαμβάνεται στη θεϊκή κυριαρχία πάνω στο χρόνο. Το έργο

Διαβάστε περισσότερα

(Σταυροπροσκυνήσεως, Απόκρεω, Αγίου Ιωάννη Κλίμακος, Τελώνη & Φαρισαίου, Αγίου Γρηγορίου Παλαμά, Τυρινής, Ασώτου, Οσίας Μαρίας Αιγυπτίας, Ορθοδοξίας)

(Σταυροπροσκυνήσεως, Απόκρεω, Αγίου Ιωάννη Κλίμακος, Τελώνη & Φαρισαίου, Αγίου Γρηγορίου Παλαμά, Τυρινής, Ασώτου, Οσίας Μαρίας Αιγυπτίας, Ορθοδοξίας) (Σταυροπροσκυνήσεως, Απόκρεω, Αγίου Ιωάννη Κλίμακος, Τελώνη & Φαρισαίου, Αγίου Γρηγορίου Παλαμά, Τυρινής, Ασώτου, Οσίας Μαρίας Αιγυπτίας, Ορθοδοξίας) Τ ρ ι ώ δ ι ο Η περίοδος αυτή πήρε το όνομα της από

Διαβάστε περισσότερα

Να χαρακτηρίσετε τις παρακάτω προτάσεις ως σωστές ή λανθασμένες, σύμφωνα. με τη διδασκαλία της Εκκλησίας, γράφοντας δίπλα στον αριθμό κάθε πρότασης τη

Να χαρακτηρίσετε τις παρακάτω προτάσεις ως σωστές ή λανθασμένες, σύμφωνα. με τη διδασκαλία της Εκκλησίας, γράφοντας δίπλα στον αριθμό κάθε πρότασης τη ΜΑΘΗΜΑ 3 Ο Ο ΧΡΙΣΤΟΣ ΕΓΚΑΙΝΙΑΖΕΙ ΤΗΝ ΑΛΗΘΙΝΗ ΛΑΤΡΕΙΑ Να χαρακτηρίσετε τις παρακάτω προτάσεις ως σωστές ή λανθασμένες, σύμφωνα με τη διδασκαλία της Εκκλησίας, γράφοντας δίπλα στον αριθμό κάθε πρότασης τη

Διαβάστε περισσότερα

1 ο - ΣΧΕΔΙΟ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ

1 ο - ΣΧΕΔΙΟ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ 1 ο - ΣΧΕΔΙΟ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ Θέμα: Η ενότητα σώματος και ψυχής: το μυστήριο του Ευχελαίου (κεφ.27) Σχολείο:Περιφερειακό Λύκειο Αγίου Χαραλάμπους, Έμπα Τάξη:Α Λυκείου Καθηγητής: Νικόλαος Καραμπάς Π.Μ.Π.: 16951

Διαβάστε περισσότερα

Εισαγωγή στην Κ.Δ. και ιστορία εποχής της Καινής Διαθήκης

Εισαγωγή στην Κ.Δ. και ιστορία εποχής της Καινής Διαθήκης Εισαγωγή στην Κ.Δ. και ιστορία εποχής της Καινής Διαθήκης Μάθημα 6 : Σωτήριος Σ. Δεσπότης Θεολογική Σχολή Τμήμα Κοινωνικής Θεολογίας ΤΑ ΣΥΝΟΠΤΙΚΑ ΕΥΑΓΓΕΛΙΑ ΙΙ (Λουκάς-Πράξεις) 2 Ευαγγέλιο = χαρμόσυνη αγγελία

Διαβάστε περισσότερα

ΦΙΛΟΣΟΦΙΑ ΤΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ Η ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΤΟΥ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ ΤΩΝ ΘΡΗΣΚΕΥΤΙΚΩΝ. (Επιλεγόμενο Μάθημα - Χειμερινού Εξαμήνου 2013)

ΦΙΛΟΣΟΦΙΑ ΤΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ Η ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΤΟΥ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ ΤΩΝ ΘΡΗΣΚΕΥΤΙΚΩΝ. (Επιλεγόμενο Μάθημα - Χειμερινού Εξαμήνου 2013) ΦΙΛΟΣΟΦΙΑ ΤΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ Η ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΤΟΥ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ ΤΩΝ ΘΡΗΣΚΕΥΤΙΚΩΝ (Επιλεγόμενο Μάθημα - Χειμερινού Εξαμήνου 2013) Διδάσκων: Αθ. Στογιαννίδης - Λέκτορας 8η Εβδοµάδα Η Φιλοσοφία της Παιδείας στην ορθόδοξη

Διαβάστε περισσότερα

Η θεολογική διδασκαλία της προς Εβραίους. Οι βασικές θέσεις και οι ιδιαιτερότητες της επιστολής σε σχέση με τα υπόλοιπα βιβλία της Κ.Δ.

Η θεολογική διδασκαλία της προς Εβραίους. Οι βασικές θέσεις και οι ιδιαιτερότητες της επιστολής σε σχέση με τα υπόλοιπα βιβλία της Κ.Δ. Η θεολογική διδασκαλία της προς Εβραίους Οι βασικές θέσεις και οι ιδιαιτερότητες της επιστολής σε σχέση με τα υπόλοιπα βιβλία της Κ.Δ. Διαπιστώσεις Α. Δεν εντοπίζονται άμεσοι φιλολογικοί δεσμοί με τους

Διαβάστε περισσότερα

β. εκφράζουν αλήθειες για τον Χριστό, τη Θεοτόκο, την Αγία Τριάδα, τους αγίους

β. εκφράζουν αλήθειες για τον Χριστό, τη Θεοτόκο, την Αγία Τριάδα, τους αγίους ΜΑΘΗΜΑ 30 Ο 31 Ο ΥΜΝΟΓΡΑΦΙΑ ΣΤΗ ΛΑΤΡΕΙΑ Να συμπληρώσετε την πρόταση επιλέγοντας τη σωστή απάντηση, σύμφωνα με τη διδασκαλία της Εκκλησίας, από τις φράσεις α, β, γ, δ. Να τεκμηριώσετε με συντομία την επιλογή

Διαβάστε περισσότερα

ΠΟΙΜΑΝΤΙΚΗ ΘΕΟΛΟΓΙΑ. Ενότητα 8: ΠΡΟΫΠΟΘΕΣΕΙΣ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΙΚΗΣ ΔΙΑΚΟΝΙΑΣ ΤΟΥ ΘΕΙΟΥ ΛΟΓΟΥ. ΜΑΡΙΑ Κ. ΚΑΡΑΜΠΕΛΙΑ Πρόγραμμα Ιερατικών Σπουδών

ΠΟΙΜΑΝΤΙΚΗ ΘΕΟΛΟΓΙΑ. Ενότητα 8: ΠΡΟΫΠΟΘΕΣΕΙΣ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΙΚΗΣ ΔΙΑΚΟΝΙΑΣ ΤΟΥ ΘΕΙΟΥ ΛΟΓΟΥ. ΜΑΡΙΑ Κ. ΚΑΡΑΜΠΕΛΙΑ Πρόγραμμα Ιερατικών Σπουδών ΠΟΙΜΑΝΤΙΚΗ ΘΕΟΛΟΓΙΑ Ενότητα 8: ΠΡΟΫΠΟΘΕΣΕΙΣ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΙΚΗΣ ΔΙΑΚΟΝΙΑΣ ΤΟΥ ΘΕΙΟΥ ΛΟΓΟΥ ΜΑΡΙΑ Κ. ΚΑΡΑΜΠΕΛΙΑ Πρόγραμμα Ιερατικών Σπουδών Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό υπόκειται σε άδειες χρήσης

Διαβάστε περισσότερα

ΚΑΤΑ ΙΩΑΝΝΗΝ ΕΥΑΓΓΕΛΙΟ ΚΑΙ ΠΡΑΞΕΙΣ ΤΩΝ ΑΠΟΣΤΟΛΩΝ

ΚΑΤΑ ΙΩΑΝΝΗΝ ΕΥΑΓΓΕΛΙΟ ΚΑΙ ΠΡΑΞΕΙΣ ΤΩΝ ΑΠΟΣΤΟΛΩΝ ΚΑΤΑ ΙΩΑΝΝΗΝ ΕΥΑΓΓΕΛΙΟ ΚΑΙ ΠΡΑΞΕΙΣ ΤΩΝ ΑΠΟΣΤΟΛΩΝ Το Δ ευαγγέλιο και η σχέση του με τα Συνοπτικά «Πνευματικό» ευαγγέλιο- «σωματικά» ευαγγέλια Ομοιότητες-διαφορές Δε διασώζει καμία από τις 50 και πλέον παραβολές

Διαβάστε περισσότερα

Σύνοδος οὐρανοῦ καί γῆς

Σύνοδος οὐρανοῦ καί γῆς Σύνοδος οὐρανοῦ καί γῆς...ἡ ὀρθόδοξη εἰκόνα εἶναι καρπός τῆς ἀποκαλυπτικῆς ἐμπειρίας τῶν θεουμένων ἁγίων. Εἶναι γνωστόν ὅτι οἱ ἅγιοι, ὅταν φθάνουν στήν θέωση καί τήν θεωρία τῆς δόξης τοῦ Θεοῦ, μετέχουν

Διαβάστε περισσότερα

Μικρό Νηστειοδρόμιο - Οι νηστείες της Εκκλησίας μας

Μικρό Νηστειοδρόμιο - Οι νηστείες της Εκκλησίας μας Μικρό Νηστειοδρόμιο - Οι νηστείες της Εκκλησίας μας 1. Η Μεγάλη Τεσσαρακοστή: Αρχίζει την Καθαρά Δευτέρα και τελειώνει την Κυριακή της Αναστάσεως. Είναι η πιο αυστηρή νηστεία όλου του χρόνου (λάδι καταλύουμε

Διαβάστε περισσότερα

(Εξήγηση του τίτλου και της εικόνας που επέλεξα για το ιστολόγιό μου)

(Εξήγηση του τίτλου και της εικόνας που επέλεξα για το ιστολόγιό μου) Εν αρχή ην ο Λόγος. (Εξήγηση του τίτλου και της εικόνας που επέλεξα για το ιστολόγιό μου) Στις νωπογραφίες της οροφής της Καπέλα Σιξτίνα φαίνεται να απεικονίζονται μέρη του ανθρώπινου σώματος, όπως ο εγκέφαλος,

Διαβάστε περισσότερα

(άγιο μύρο / τριήμερη / ολόλευκα / κολυμβήθρας / κατάδυση) «Στο χρίσμα, ο ιερέας χρίει τον.. σ όλα τα μέρη του σώματός του με

(άγιο μύρο / τριήμερη / ολόλευκα / κολυμβήθρας / κατάδυση) «Στο χρίσμα, ο ιερέας χρίει τον.. σ όλα τα μέρη του σώματός του με ΜΑΘΗΜΑ 21 Ο ΤΑ ΜΥΣΤΗΡΙΑ ΤΟΥ ΒΑΠΤΙΣΜΑΤΟΣ ΚΑΙ ΤΟΥ ΧΡΙΣΜΑΤΟΣ Να ξαναγράψετε το κείμενο που ακολουθεί συμπληρώνοντας τα κενά με τις κατάλληλες λέξεις ή φράσεις που δίνονται στην παρένθεση. Σε κάθε κενό αντιστοιχεί

Διαβάστε περισσότερα

ΤΟ ΚΉΡΥΓΜΑ ΚΑΙ ΤΑ ΘΑΎΜΑΤΑ ΜΈΣΑ ΑΠΌ ΤΗ ΛΑΤΡΕΊΑ

ΤΟ ΚΉΡΥΓΜΑ ΚΑΙ ΤΑ ΘΑΎΜΑΤΑ ΜΈΣΑ ΑΠΌ ΤΗ ΛΑΤΡΕΊΑ ΤΟ ΚΉΡΥΓΜΑ ΚΑΙ ΤΑ ΘΑΎΜΑΤΑ ΜΈΣΑ ΑΠΌ ΤΗ ΛΑΤΡΕΊΑ ΓΕΓΟΝΌΤΑ ΤΗς ΖΩΉς ΤΟΥ ΧΡΙΣΤΟΎ Ακίνητες γιορτές Κινητές γιορτές Χριστούγεννα Περιτομή Υπαπαντή Θεοφάνεια Μεταμόρφωση Είσοδος στα Ιεροσόλυμα Μυστικός Δείπνος

Διαβάστε περισσότερα

Η Θεία Λειτουργία. Εκκλησία σημαίνει κυρίως συνάθροιση, γι` αυτό και η ίδια λέξη χρησιμοποιείται και για τον Ναό.

Η Θεία Λειτουργία. Εκκλησία σημαίνει κυρίως συνάθροιση, γι` αυτό και η ίδια λέξη χρησιμοποιείται και για τον Ναό. Η Θεία Λειτουργία Εκκλησία είναι το σώμα, που έχει κεφαλή το Χριστό και μέλη τους πιστούς. Οι ζώντες είναι η στρατευομένη και οι κοιμηθέντες είναι η θριαμβεύουσα Εκκλησία. Εκκλησία σημαίνει κυρίως συνάθροιση,

Διαβάστε περισσότερα

Η ΘΕΙΑ ΕΥΧΑΡΙΣΤΙΑ ΩΣ ΦΑΝΕΡΩΣΗ ΤΩΝ ΓΕΓΟΝΟΤΩΝ ΤΗΣ ΘΕΙΑΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑΣ (Μέρος 1 ο )

Η ΘΕΙΑ ΕΥΧΑΡΙΣΤΙΑ ΩΣ ΦΑΝΕΡΩΣΗ ΤΩΝ ΓΕΓΟΝΟΤΩΝ ΤΗΣ ΘΕΙΑΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑΣ (Μέρος 1 ο ) 1 Η ΘΕΙΑ ΕΥΧΑΡΙΣΤΙΑ ΩΣ ΦΑΝΕΡΩΣΗ ΤΩΝ ΓΕΓΟΝΟΤΩΝ ΤΗΣ ΘΕΙΑΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑΣ (Μέρος 1 ο ) Ι.) Η θεμελιακή αφετηρία της Εκκλησίας Η Εκκλησία από την πρώτη στιγμή της ιστορικής της φανέρωσης, είναι μια κοινότητα λατρευτική,

Διαβάστε περισσότερα

-16 ο - ΣΧΕΔΙΟ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ

-16 ο - ΣΧΕΔΙΟ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ -16 ο - ΣΧΕΔΙΟ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ Θέμα: Η Ανάσταση Του Χριστού (κεφ.11) Σχολείο:Περιφερειακό Λύκειο Αγίου Χαραλάμπους, Έμπα Τάξη:Α Λυκείου Καθηγητής:Νικόλαος Καραμπάς Π.Μ.Π.: 16951 Α Σκοπός: Να αντιληφθούν οι μαθητές,

Διαβάστε περισσότερα

«ΟΥ ΓΑΡ ΑΠΕΣΤΕΙΛΕ ΜΕ Ο ΧΡΙΣΤΟΣ ΒΑΠΤΙΖΕΙΝ ΑΛΛ ΕΥΑΓΓΕΛΙΖΕΣΘΑΙ»

«ΟΥ ΓΑΡ ΑΠΕΣΤΕΙΛΕ ΜΕ Ο ΧΡΙΣΤΟΣ ΒΑΠΤΙΖΕΙΝ ΑΛΛ ΕΥΑΓΓΕΛΙΖΕΣΘΑΙ» «ΟΥ ΓΑΡ ΑΠΕΣΤΕΙΛΕ ΜΕ Ο ΧΡΙΣΤΟΣ ΒΑΠΤΙΖΕΙΝ ΑΛΛ ΕΥΑΓΓΕΛΙΖΕΣΘΑΙ» Ο απόστολος Παύλος προς το τέλος της προς Ρωµαίους επιστολής του γράφει «Τολµηρότερον δε έγραψα υµίν, αδελφοί, από µέρους ως επαναµιµνήσκων

Διαβάστε περισσότερα

Περιεχόμενα ΕΚΛΟΓΗ, ΧΕΙΡΟΤΟΝΙΑ, ΕΝΘΡΟΝΙΣΗ

Περιεχόμενα ΕΚΛΟΓΗ, ΧΕΙΡΟΤΟΝΙΑ, ΕΝΘΡΟΝΙΣΗ Περιεχόμενα Πρόλογος Α ΕΚΛΟΓΗ, ΧΕΙΡΟΤΟΝΙΑ, ΕΝΘΡΟΝΙΣΗ Ἀντιφώνηση κατά τό μικρό μήνυμα ἀνακοίνωση τῆς ἐκλογῆς Χειροτονητήριος λόγος τοῦ Ἐψηφισμένου Μητροπολίτου Ναυπάκτου καί Ἁγίου Βλασίου Ἱεροθέου Προσφώνηση

Διαβάστε περισσότερα

Ιστορία και Θεολογία των Εκκλησιαστικών Ύμνων

Ιστορία και Θεολογία των Εκκλησιαστικών Ύμνων Ιστορία και Θεολογία των Εκκλησιαστικών Ύμνων : Η επιστήμη της «Υμνολογίας»: ορισμός και διαίρεση Γεώργιος Φίλιας Θεολογική Σχολή Τμήμα Κοινωνικής Θεολογίας Η επιστήμη της «Υμνολογίας»: ορισμός και διαίρεση

Διαβάστε περισσότερα

ΑΓΙΑΣ ΦΙΛΟΘΕΗΣ 19-21, ΑΘΗΝΑ ΤΗΛ FAX: ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΥΛΙΚΟ

ΑΓΙΑΣ ΦΙΛΟΘΕΗΣ 19-21, ΑΘΗΝΑ ΤΗΛ FAX: ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΥΛΙΚΟ ΑΓΙΑΣ ΦΙΛΟΘΕΗΣ 19-21, 105 56 ΑΘΗΝΑ ΤΗΛ. 2103352364 FAX: 2103237654 www.iaath.gr, E-Mail: ipe.iaath@gmail.com ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΥΛΙΚΟ 5 Η ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ: ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΓΙΑ ΤΗ ΔΗΜΙΟΥΡΓΙΑ ΠΟΛΙΤΙΣΤΙΚΩΝ

Διαβάστε περισσότερα

Σεβασμιώτατε Μητροπολῖτα Καισαριανῆς, Βύρωνος & Ὑμηττοῦ, καί Πρόεδρε τῆς Συνοδικῆς Ἐπιτροπῆς Λειτουργικῆς

Σεβασμιώτατε Μητροπολῖτα Καισαριανῆς, Βύρωνος & Ὑμηττοῦ, καί Πρόεδρε τῆς Συνοδικῆς Ἐπιτροπῆς Λειτουργικῆς Χαιρετισμός του Σεβασμιωτάτου Μητροπολίτου Δημητριάδος και Αλμυρού κ. Ιγνατίου Σεβασμιώτατε Μητροπολῖτα Καισαριανῆς, Βύρωνος & Ὑμηττοῦ, καί Πρόεδρε τῆς Συνοδικῆς Ἐπιτροπῆς Λειτουργικῆς Ἀναγεννήσεως κ.

Διαβάστε περισσότερα

Μεγάλη προετοιμασία, χωρίς προσδοκίες. Τετάρτη 23 Μαρτίου 2016, 9.00 π.μ. Στάδιο Εἰρήνης καί Φιλίας, Αἴθουσα «Μελίνα Μερκούρη» Πειραιῶς

Μεγάλη προετοιμασία, χωρίς προσδοκίες. Τετάρτη 23 Μαρτίου 2016, 9.00 π.μ. Στάδιο Εἰρήνης καί Φιλίας, Αἴθουσα «Μελίνα Μερκούρη» Πειραιῶς ΘΕΟΛΟΓΙΚΗ - ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΗ ΗΜΕΡΙΔΑ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΗΜΕΡΙΔΟΣ «ΑΓΙΑ ΚΑΙ ΜΕΓΑΛΗ ΣΥΝΟΔΟΣ» Μεγάλη προετοιμασία, χωρίς προσδοκίες. Τετάρτη 23 Μαρτίου 2016, 9.00 π.μ. Στάδιο Εἰρήνης καί Φιλίας, Αἴθουσα «Μελίνα Μερκούρη»

Διαβάστε περισσότερα

4. Η Καινή Διαθήκη Β : Οι Επιστολές και η Αποκάλυψη

4. Η Καινή Διαθήκη Β : Οι Επιστολές και η Αποκάλυψη 4. Η Καινή Διαθήκη Β : Οι Επιστολές και η Αποκάλυψη 1. Τι ήταν και γιατί γράφτηκαν οι επιστολές του αποστόλου Παύλου; Ήταν γράμματα που έστελνε ο απόστολος στις χριστιανικές κοινότητες που είχε ιδρύσει.

Διαβάστε περισσότερα

2 ο - ΣΧΕΔΙΟ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ

2 ο - ΣΧΕΔΙΟ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ 2 ο - ΣΧΕΔΙΟ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ Θέμα:Ο πλούτος της εκκλησιαστικής ποίησης. Υμνογραφία. (κεφ.30) Σχολείο:Περιφερειακό Λύκειο Αγίου Χαραλάμπους, Έμπα Τάξη:Α Λυκείου Καθηγητής: Νικόλαος Καραμπάς Π.Μ.Π.: 16951 Α Σκοπός:

Διαβάστε περισσότερα

ΕΙΣΑΓΩΓΗ Το Άγιο Πνεύμα και Πνευματικότητα

ΕΙΣΑΓΩΓΗ Το Άγιο Πνεύμα και Πνευματικότητα ΕΙΣΑΓΩΓΗ Το Άγιο Πνεύμα και Πνευματικότητα Όλοι λίγο πολύ έχουμε ακούσει τα λόγια: «Σε βαπτίζω στο όνομα του Πατρός, του Υιού και του Αγίου Πνεύματος» είτε έχουμε βαπτιστεί είτε όχι (δείτε Ματθ. 28/κη

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΣΕΥΧΗ: Η ΠΗΓΗ ΤΩΝ ΑΓΑΘΩΝ Β ΤΟΜΟΣ (Το πρακτικό μέρος)

ΠΡΟΣΕΥΧΗ: Η ΠΗΓΗ ΤΩΝ ΑΓΑΘΩΝ Β ΤΟΜΟΣ (Το πρακτικό μέρος) ΕΚΔΟΣΕΙΣ «ΦΩΤΟΔΟΤΕΣ» - Κορυδαλλών 10 Κάντζα Αττικής 153 51 Phone: 210 6658 551 - Email: fotodotes@yahoo.gr ΠΡΟΣΕΥΧΗ: Η ΠΗΓΗ ΤΩΝ ΑΓΑΘΩΝ Β ΤΟΜΟΣ (Το πρακτικό μέρος) Συγγραφέας: Παπαδημητρακόπουλος Κωνσταντίνος

Διαβάστε περισσότερα

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΠΟΙΜΑΝΤΙΚΗ Ε ΕΞ. π. Βασίλειος Καλλιακμάνης Καθηγητής Θεολογίας Α.Π.Θ.

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΠΟΙΜΑΝΤΙΚΗ Ε ΕΞ. π. Βασίλειος Καλλιακμάνης Καθηγητής Θεολογίας Α.Π.Θ. ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΠΟΙΜΑΝΤΙΚΗ Ε ΕΞ. π. Βασίλειος Καλλιακμάνης Καθηγητής Θεολογίας Α.Π.Θ. Μεθοδολογία της ποιμαντικής Η προβληματική του θέματος. Πολλαπλή μέθοδος στην εκκλησιαστική παράδοση. Δημιουργία νέων

Διαβάστε περισσότερα

ΧΡΙΣΤΙΑΝΙΚΗ ΗΘΙΚΗ. Ενότητα 18: ΤΑ ΔΟΓΜΑΤΑ ΤΗΣ ΕΚΚΛΗΣΙΑΣ ΩΣ ΔΕΙΚΤΕΣ ΖΩΗΣ. ΜΑΡΙΑ Κ. ΚΑΡΑΜΠΕΛΙΑ Τμήμα Ιερατικών Σπουδών

ΧΡΙΣΤΙΑΝΙΚΗ ΗΘΙΚΗ. Ενότητα 18: ΤΑ ΔΟΓΜΑΤΑ ΤΗΣ ΕΚΚΛΗΣΙΑΣ ΩΣ ΔΕΙΚΤΕΣ ΖΩΗΣ. ΜΑΡΙΑ Κ. ΚΑΡΑΜΠΕΛΙΑ Τμήμα Ιερατικών Σπουδών ΧΡΙΣΤΙΑΝΙΚΗ ΗΘΙΚΗ Ενότητα 18: ΤΑ ΔΟΓΜΑΤΑ ΤΗΣ ΕΚΚΛΗΣΙΑΣ ΩΣ ΔΕΙΚΤΕΣ ΖΩΗΣ ΜΑΡΙΑ Κ. ΚΑΡΑΜΠΕΛΙΑ Τμήμα Ιερατικών Σπουδών Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό υπόκειται σε άδειες χρήσης Creative Commons.

Διαβάστε περισσότερα

ΛΕΟΝΤΕΙΟ ΛΥΚΕΙΟ ΝΕΑΣ ΣΜΥΡΝΗΣ ΤΟΜΕΑΣ ΠΟΙΜΑΝΤΙΚΗΣ

ΛΕΟΝΤΕΙΟ ΛΥΚΕΙΟ ΝΕΑΣ ΣΜΥΡΝΗΣ ΤΟΜΕΑΣ ΠΟΙΜΑΝΤΙΚΗΣ ΛΕΟΝΤΕΙΟ ΛΥΚΕΙΟ ΝΕΑΣ ΣΜΥΡΝΗΣ ΤΟΜΕΑΣ ΠΟΙΜΑΝΤΙΚΗΣ 2014 Αγία και Μεγάλη Τεσσαρακοστή «Αυτός σήκωσε τις αμαρτίες μας με το ίδιο Του το σώμα στο σταυρό, για να πεθάνουμε κι εμείς ως προς την αμαρτία και να

Διαβάστε περισσότερα

Ιστορία και Θεολογία των Εκκλησιαστικών Ύμνων

Ιστορία και Θεολογία των Εκκλησιαστικών Ύμνων Ιστορία και Θεολογία των Εκκλησιαστικών Ύμνων : Η πρώτη περίοδος της εκκλησιαστικής υμνογραφίας (Α - Δ αι.) Γεώργιος Φίλιας Θεολογική Σχολή Τμήμα Κοινωνικής Θεολογίας 2. Η πρώτη περίοδος της εκκλησιαστικής

Διαβάστε περισσότερα

Ερμηνεία των Πράξεων των Αποστόλων

Ερμηνεία των Πράξεων των Αποστόλων Ερμηνεία των Πράξεων των Αποστόλων Ενότητα 1.2: Ειδική εισαγωγή - Τα συνοπτικά Ευαγγέλια ΙΙ Σωτήριος Δεσπότης Θεολογική Σχολή Τμήμα Κοινωνικής Θεολογίας Τα συνοπτικά Ευαγγέλια ΙΙ (Λουκάς - Πράξεις) 1 Ευαγγέλιο

Διαβάστε περισσότερα

ΤΟ ΚΑΤΑ ΜΑΡΚΟΝ ΕΥΑΓΓΕΛΙΟ

ΤΟ ΚΑΤΑ ΜΑΡΚΟΝ ΕΥΑΓΓΕΛΙΟ Ο συγγραφέας και εδώ δε γράφει το όνομά του, αλλά η αρχαία εκκλησιαστική παράδοση ομόφωνα αποδίδει το ευαγγέλιο αυτό στον Μάρκο και το συνέδεσε κατά ένα ιδιαίτερο τρόπο με το όνομα του απ. Πέτρου. 1. ΜΑΡΤΥΡΙΑ

Διαβάστε περισσότερα

(Η μουσική των αγγέλων)

(Η μουσική των αγγέλων) ΒΥΖΑΝΤΙΝΗ ΜΟΥΣΙΚΗ (Η μουσική των αγγέλων) Λίγα λόγια για το ύφος των ήχων... Η αρχαία ονομασία είναι ο ήχος από τον οποίο προήλθε ο αντίστοιχος βυζαντινός -Ηχος α (Δώριος)...Σεμνός,αξιωματικός,μεγαλοπρεπής,σοβαρός

Διαβάστε περισσότερα

ΕΥΧΕΣ ΑΠΟΛΥΣΗΣ ΣΤΟ ΤΕΛΟΣ ΤΗΣ ΘΕΙΑΣ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑΣ ΚΑΙ ΔΕΗΣΕΙΣ ΕΠΙ ΤΟΥ ΛΑΟΥ. Α. Στις Ακολουθίες Περιόδου

ΕΥΧΕΣ ΑΠΟΛΥΣΗΣ ΣΤΟ ΤΕΛΟΣ ΤΗΣ ΘΕΙΑΣ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑΣ ΚΑΙ ΔΕΗΣΕΙΣ ΕΠΙ ΤΟΥ ΛΑΟΥ. Α. Στις Ακολουθίες Περιόδου ΕΥΧΕΣ ΑΠΟΛΥΣΗΣ ΣΤΟ ΤΕΛΟΣ ΤΗΣ ΘΕΙΑΣ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑΣ ΚΑΙ ΔΕΗΣΕΙΣ ΕΠΙ ΤΟΥ ΛΑΟΥ ΕΠΙΣΗΜΕΣ ΕΥΧΕΣ ΑΠΟΛΥΣΗΣ Τις παρακάτω ευχές ο λειτουργός δύναται, ελεύθερα, να τις χρησιμοποιήσει στο τέλος της θείας Λειτουργίας

Διαβάστε περισσότερα

ἑορτολογικός κύκλος τοῦ Δωδεκαημέρου.

ἑορτολογικός κύκλος τοῦ Δωδεκαημέρου. 1 ΔΙΜΗΝΙΑΙΑ ΕΚΔΟΣΗ Ι. Ν. ΑΓΙΑΣ ΜΑΡΙΝΗΣ - ΑΝΩ ΙΛΙΣΙΩΝ Ὁ ἑορτολογικός κύκλος τοῦ Δωδεκαημέρου Τά Χριστούγεννα ἀρχίζει ὁ ἑορτολογικός κύκλος τοῦ Δωδεκαημέρου. Τίς δώδεκα αὐτές ἡμέρες ἡ Ἐκκλησία μας ἑορτάζει

Διαβάστε περισσότερα

ΕΛΑΙΟΛΑΔΟ ΚΑΙ ΟΡΘΟΔΟΞΙΑ

ΕΛΑΙΟΛΑΔΟ ΚΑΙ ΟΡΘΟΔΟΞΙΑ ΕΛΑΙΟΛΑΔΟ ΚΑΙ ΟΡΘΟΔΟΞΙΑ ΕΛΙΑ ΚΑΙ ΟΡΘΟΔΟΞΙΑ Ο ποιητής Οδυσσέας Ελύτης σε ποίημά του λέει: Αν αποσυνδέσεις την Ελλάδα, θα βρεις ότι αποτελείται από μια ελιά, ένα αμπέλι και ένα καράβι, που σημαίνει, ότι

Διαβάστε περισσότερα

Ἡ θεολογία τῆς ἑορτῆς τῶν Χριστουγέννων

Ἡ θεολογία τῆς ἑορτῆς τῶν Χριστουγέννων 1 Ἰωάννης Ν. Λίλης Ἡ θεολογία τῆς ἑορτῆς τῶν Χριστουγέννων Ἀναμφισβήτητα τό πιό λαμπρό κομμάτι τῆς Ἐκκλησίας μᾶς εἶναι ὁ λειτουργικός της πλοῦτος. Κάθε μήνα, κάθε ἑβδομάδα, κάθε ἡμέρα ὁ λειτουργικός ἐκκλησιαστικός

Διαβάστε περισσότερα

ΙΕΡΑ ΜΗΤΡΟΠΟΛΙΣ ΙΛΙΟΥ, ΑΧΑΡΝΩΝ ΚΑΙ ΠΕΤΡΟΥΠΟΛΕΩΣ

ΙΕΡΑ ΜΗΤΡΟΠΟΛΙΣ ΙΛΙΟΥ, ΑΧΑΡΝΩΝ ΚΑΙ ΠΕΤΡΟΥΠΟΛΕΩΣ ΙΕΡΑ ΜΗΤΡΟΠΟΛΙΣ ΙΛΙΟΥ, ΑΧΑΡΝΩΝ ΚΑΙ ΠΕΤΡΟΥΠΟΛΕΩΣ Η αλήθεια για τους Μάρτυρες του Ιεχωβά Ιστορία της Εταιρείας Η οργάνωση των «Μαρτύρων του Ιεχωβά», των γνωστών χιλιαστών, είναι μια πολυεθνική εταιρεία.

Διαβάστε περισσότερα

2η: Στις 5 Ιανουαρίου παραμονή των Θεοφανείων τρώμε μόνον ΑΛΑΔΑ, εάν όμως συμπέσει Σάββατο ή Κυριακή τρώμε ΛΑΔΕΡΑ.

2η: Στις 5 Ιανουαρίου παραμονή των Θεοφανείων τρώμε μόνον ΑΛΑΔΑ, εάν όμως συμπέσει Σάββατο ή Κυριακή τρώμε ΛΑΔΕΡΑ. Οι Νηστείες της Αγίας μας Εκκλησίας Οι νηστείες, όπως αρχίζουν από την αρχή σχεδόν του χρόνου, είναι οι εξής: 1η: Από την ημέρα των Χριστουγέννων μέχρι τις 4 Ιανουαρίου τρώμε τα πάντα είτε έχουμε ΤΕΤΑΡΤΗ

Διαβάστε περισσότερα

Ποιος είναι ο Θεός κατά την πίστη του Χριστιανισμού. Διδ. Εν. 4

Ποιος είναι ο Θεός κατά την πίστη του Χριστιανισμού. Διδ. Εν. 4 Ποιος είναι ο Θεός κατά την πίστη του Χριστιανισμού Διδ. Εν. 4 Ο Θεός είναι άγνωστος στην ουσία του και γνωστός με τις ενέργειές του στον κόσμο όλα τα όντα γιατί δίνει την ύπαρξη σε αυτά Ενέργειες= Θεϊκές

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ Α ΘΕΜΑΤΙΚΗΣ ΕΝΟΤΗΤΑΣ. Συντάκτης: Ευάγγελος Δεναξάς

ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ Α ΘΕΜΑΤΙΚΗΣ ΕΝΟΤΗΤΑΣ. Συντάκτης: Ευάγγελος Δεναξάς ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ Α ΘΕΜΑΤΙΚΗΣ ΕΝΟΤΗΤΑΣ Συντάκτης: Ευάγγελος Δεναξάς 1) Πού έγινε η Πενθέκτη Οικουμενική Σύνοδος; Α. Κωνσταντινούπολη Β. Έφεσο Γ. Νίκαια Δ. Χαλκηδόνα 2) Ποιος Πατριάρχης Αλεξανδρείας καθαιρέθηκε

Διαβάστε περισσότερα

Παντί τῷ πληρώματι τῆς καθ ἡμᾶς Ἱερᾶς Μητροπόλεως Ἀττικῆς καί Βοιωτίας.

Παντί τῷ πληρώματι τῆς καθ ἡμᾶς Ἱερᾶς Μητροπόλεως Ἀττικῆς καί Βοιωτίας. Ἀναγνωσθήτω ἐπ Ἐκκλησία Παντί τῷ πληρώματι τῆς καθ ἡμᾶς Ἱερᾶς Μητροπόλεως Ἀττικῆς καί Βοιωτίας. Ἀγαπητοί ἐν Χριστῷ Ἀδελφοί. «Ὁ Χριστός μεθ ἡμῶν καί οὐδείς καθ ἡμῶν» Μέ αἴσθημα εὐθύνης καί πικρίας ἀναλογιζόμενος

Διαβάστε περισσότερα

ατηρηθῆ ἡ ἐσωτερική ἑνότητα τῆς Ἐκκλησίας, ὅταν χάνεται ἡ ἀποκαλυπτική ἀλήθεια (δόγμα) καί ἡ ἀσκητική - νηπτική προϋπόθεση βιώσεως καί διατηρήσεως τοῦ

ατηρηθῆ ἡ ἐσωτερική ἑνότητα τῆς Ἐκκλησίας, ὅταν χάνεται ἡ ἀποκαλυπτική ἀλήθεια (δόγμα) καί ἡ ἀσκητική - νηπτική προϋπόθεση βιώσεως καί διατηρήσεως τοῦ Παλαιά καί νέα Ρώμη Μετά τήν Πεντηκοστή ἐπεκτάθηκε ἡ Ἐκκλησία σέ ὅλον τόν κόσμο καί μέ τήν πάροδο τοῦ χρόνου διαρθρώθηκε σέ τοπικές Ἐκκλησίες σέ μιά ἑνότητα, κατά τόν εὐχαριστιακό λόγο «μελίζεται καί διαμερίζεται

Διαβάστε περισσότερα

Τη Θεία Ευχαριστία συνέστησε ο ίδιος ο Κύριος,κατά το Μυστικό Δείπνο,λίγο πριν συλληφθεί και σταυρωθεί. Τα τρία πρώτα Ευαγγέλια,αλλά και ο Απόστολος

Τη Θεία Ευχαριστία συνέστησε ο ίδιος ο Κύριος,κατά το Μυστικό Δείπνο,λίγο πριν συλληφθεί και σταυρωθεί. Τα τρία πρώτα Ευαγγέλια,αλλά και ο Απόστολος Τη Θεία Ευχαριστία συνέστησε ο ίδιος ο Κύριος,κατά το Μυστικό Δείπνο,λίγο πριν συλληφθεί και σταυρωθεί. Τα τρία πρώτα Ευαγγέλια,αλλά και ο Απόστολος Παύλος μάς δίνουν την περιγραφή αυτής της πρώτης Θείας

Διαβάστε περισσότερα

Εορτολογία. Ενότητα 2: Η εορτή του Πάσχα. Γεώργιος Φίλιας Θεολογική Σχολή Τμήμα Κοινωνικής Θεολογίας

Εορτολογία. Ενότητα 2: Η εορτή του Πάσχα. Γεώργιος Φίλιας Θεολογική Σχολή Τμήμα Κοινωνικής Θεολογίας Εορτολογία Ενότητα 2: Γεώργιος Φίλιας Θεολογική Σχολή Τμήμα Κοινωνικής Θεολογίας Β) (1 από 7) 1. Η αρχαιότερη και πανηγυρικότερη/ Οι ρίζες της βρίσκονται στην εβραϊκή ανάμνηση της εξόδου από την Αίγυπτο

Διαβάστε περισσότερα

Να ξαναγράψετε το κείμενο που ακολουθεί συμπληρώνοντας τα κενά με τις

Να ξαναγράψετε το κείμενο που ακολουθεί συμπληρώνοντας τα κενά με τις ΜΑΘΗΜΑ 10 Ο ΠΡΟΣΚΥΝΟΥΜΕΝ ΣΟΥ ΤΑ ΠΑΘΗ,ΧΡΙΣΤΕ Να ξαναγράψετε το κείμενο που ακολουθεί συμπληρώνοντας τα κενά με τις κατάλληλες λέξεις που δίνονται στην παρένθεση. Σε κάθε κενό αντιστοιχεί μια λέξη. «Η Μεγάλη

Διαβάστε περισσότερα

π. Ἰωάννης Σ. Ρωμανίδης, ἕνας κορυφαῖος δογματικός θεολόγος τῆς Ὀρθοδόξου Καθολικῆς Ἐκκλησίας

π. Ἰωάννης Σ. Ρωμανίδης, ἕνας κορυφαῖος δογματικός θεολόγος τῆς Ὀρθοδόξου Καθολικῆς Ἐκκλησίας π. Ἰωάννης Σ. Ρωμανίδης, ἕνας κορυφαῖος δογματικός θεολόγος τῆς Ὀρθοδόξου Καθολικῆς Ἐκκλησίας Οἱ διασωθεῖσες ἐπιστολές τοῦ Ρωμανίδη πρός τόν Φλωρόφσκι εἶναι σημαντικές, γιατί παρουσιάζουν τήν σχέση καί

Διαβάστε περισσότερα

Οι Καθολικές επιστολές

Οι Καθολικές επιστολές EIΔΙΚΗ ΕΙΣΑΓΩΓΗ Μάθημα 10 Οι Καθολικές επιστολές ΚΑΘΟΛΙΚΕΣ ΕΠΙΣΤΟΛΕΣ Ιακώβου Α Πέτρου Β Πέτρου Α Ιωάννου Α Ιωάννου Α Ιωάννου Ιούδα Οι 7 αυτές επιστολές επιγράφονται με το όνομα του αποστολέα τους και όχι

Διαβάστε περισσότερα

Ιστορία και Θεολογία των Εκκλησιαστικών Ύμνων

Ιστορία και Θεολογία των Εκκλησιαστικών Ύμνων Ιστορία και Θεολογία των Εκκλησιαστικών Ύμνων : Η τρίτη περίοδος της εκκλησιαστικής υμνογραφίας (Η - ΙΑ αι.) Γεώργιος Φίλιας Θεολογική Σχολή Τμήμα Κοινωνικής Θεολογίας 2. Η τρίτη περίοδος της εκκλησιαστικής

Διαβάστε περισσότερα

Να ιεραρχήσετε τα παρακάτω στάδια από τις φάσεις της θείας οικονομίας

Να ιεραρχήσετε τα παρακάτω στάδια από τις φάσεις της θείας οικονομίας ΜΑΘΗΜΑ 7 Ο Η ΠΑΡΟΥΣΙΑ ΤΟΥ ΘΕΟΥ ΣΤΗΝ ΑΝΘΡΩΠΙΝΗ ΙΣΤΟΡΙΑ Να ιεραρχήσετε τα παρακάτω στάδια από τις φάσεις της θείας οικονομίας σύμφωνα με τη χρονική σειρά που πραγματοποιήθηκαν: 1. Προαναγγελία του Μεσσία

Διαβάστε περισσότερα

ΚΒ ΠΑΥΛΕΙΑ. ΑΠΟΣΤΟΛΟΣ ΠΑΥΛΟΣ ΚΑΙ ΦΙΛΟΣΟΦΟΙ 2400 έτη από τη γέννηση του Αριστοτέλη

ΚΒ ΠΑΥΛΕΙΑ. ΑΠΟΣΤΟΛΟΣ ΠΑΥΛΟΣ ΚΑΙ ΦΙΛΟΣΟΦΟΙ 2400 έτη από τη γέννηση του Αριστοτέλη ΙΕΡΑ ΜΗΤΡΟΠΟΛΙΣ ΒΕΡΟΙΑΣ ΝΑΟΥΣΗΣ & ΚΑΜΠΑΝΙΑΣ ΚΒ ΠΑΥΛΕΙΑ Ιούνιος 2016 ΑΠΟΣΤΟΛΟΣ ΠΑΥΛΟΣ ΚΑΙ ΦΙΛΟΣΟΦΟΙ 2400 έτη από τη γέννηση του Αριστοτέλη ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΕΚΔΗΛΩΣΕΩΝ Σάββατο 28 Μαΐου Κυριακή 29 Μαΐου Μέγας Αρχιερατικός

Διαβάστε περισσότερα

ΔΕ 5. Ο Ευαγγελισμός της Μαρίας για τη γέννηση του Μεσσία

ΔΕ 5. Ο Ευαγγελισμός της Μαρίας για τη γέννηση του Μεσσία ΔΕ 5. Ο Ευαγγελισμός της Μαρίας για τη γέννηση του Μεσσία Ευαγγελισμός Ευαγγελισμός είναι η ανακοίνωση στην Παναγία της καλής είδησης ότι θα γεννήσει τον Μεσσία, αυτόν που υποσχέθηκε ο Θεός και περίμενε

Διαβάστε περισσότερα

Πατρολογία Ι. Εισαγωγή στην Πατρολογία Γραµµατεία και Θεολογία των Πατέρων των τεσσάρων πρώτων αιώνων.

Πατρολογία Ι. Εισαγωγή στην Πατρολογία Γραµµατεία και Θεολογία των Πατέρων των τεσσάρων πρώτων αιώνων. ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΑΝΟΙΚΤΑ ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ Πατρολογία Ι. Εισαγωγή στην Πατρολογία Γραµµατεία και Θεολογία των Πατέρων των τεσσάρων πρώτων αιώνων. Ενότητα 6: Οι Αποστολικοί Πατέρες

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΩΝ

ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΩΝ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ Θρησκευτικά B Δημοτικού (Μέρος Α ) Ομορφος κόσμος ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΩΝ Θρησκευτικά Β Δημοτικού Ομορφος κόσμος (Μέρος A ) Συγγραφική ομάδα:

Διαβάστε περισσότερα

Οι άγιες εικόνες: έκφραση της πίστης.

Οι άγιες εικόνες: έκφραση της πίστης. Οι άγιες εικόνες: έκφραση της πίστης. Οι εικόνες αναπληρώνουν τα είδωλα και άρα αυτοί που τις προσκυνούν είναι ειδωλολάτρες.. Όμως δεν πρέπει να προσκυνούμε κατασκευάσματα των ανθρώπινων χεριών, αφού

Διαβάστε περισσότερα

Μιά βραδυά στήν ἔρημο τοῦ Ἁγίου Ὄρους

Μιά βραδυά στήν ἔρημο τοῦ Ἁγίου Ὄρους Μιά βραδυά στήν ἔρημο τοῦ Ἁγίου Ὄρους Ἅγιε Γέροντα, ἄρχισα μέ φωνή χαμηλή, αὐτόν τόν καιρό μέ κατέλαβε πολύ δυνατά μιά ἐπιθυμία. Πιστεύω πώς ὁ Θεός τήν ἔχει φυτεύσει. Θέλω νά καθαριστῶ. Βλέπω μέσα μου

Διαβάστε περισσότερα

Η Παύλεια Θεολογία. Εκκλησιολογία. Αικατερίνη Τσαλαμπούνη Επίκουρη Καθηγήτρια Τμήμα Ποιμαντικής και Κοινωνικής Θεολογία

Η Παύλεια Θεολογία. Εκκλησιολογία. Αικατερίνη Τσαλαμπούνη Επίκουρη Καθηγήτρια Τμήμα Ποιμαντικής και Κοινωνικής Θεολογία ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΑΝΟΙΧΤΑ ΑΚΑΔΗΜΑΙΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ Η Εκκλησιολογία Αικατερίνη Τσαλαμπούνη Επίκουρη Καθηγήτρια Τμήμα Ποιμαντικής και Κοινωνικής Θεολογία Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό

Διαβάστε περισσότερα

11. Η ΑΛΗΘΙΝΗ ΕΚΚΛΗΣΙΑ 36. ΔΕΥΤΕΡΑ ΠΑΡΟΥΣΙΑ E34ΤΟΥ ΧΡΙΣΤΟΥ

11. Η ΑΛΗΘΙΝΗ ΕΚΚΛΗΣΙΑ 36. ΔΕΥΤΕΡΑ ΠΑΡΟΥΣΙΑ E34ΤΟΥ ΧΡΙΣΤΟΥ 11. Η ΑΛΗΘΙΝΗ ΕΚΚΛΗΣΙΑ 36. ΔΕΥΤΕΡΑ ΠΑΡΟΥΣΙΑ E34ΤΟΥ ΧΡΙΣΤΟΥ 12. ΔΟΓΜΑ ΚΑΙ ΖΩΗ 37. Η ΩΡΑ ΤΗΣ ΣΩΤΗΡΙΑΣ 13. ΟΙ ΜΕΓΑΛΕΣ ΑΞΙΕΣ 38. ΣΩΤΗΡΑΣ ΚΑΙ ΚΡΙΤΗΣ 14. ΟΙ ΕΧΘΡΟΙ ΤΟΥ ΠΙΣΤΟΥ 39. Η ΑΠΟΣΤΟΛΗ ΤΟΥ ΧΡΙΣΤΟΥ 15. Η

Διαβάστε περισσότερα

Ευαγγελικές αφηγήσεις της Ανάστασης

Ευαγγελικές αφηγήσεις της Ανάστασης ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΑΝΟΙΚΤΑ ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ Ευαγγελικές αφηγήσεις της Ανάστασης Ενότητα 5 : Η αφήγηση της Ανάστασης στο κατά Λουκάν (Μέρος Β ) Αικατερίνη Τσαλαμπούνη Ποιμαντικής

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΡΙ ΤΗΣ ΠΤΩΣΕΩΣ ΤΟΥ ΑΔΑΜ Οι Πατέρες λένε ότι κατά την πτώση του ανθρώπου εσκοτίσθηκε ο νους του ανθρώπου. Εκσοτίσθη ο νους του Αδάμ.

ΠΕΡΙ ΤΗΣ ΠΤΩΣΕΩΣ ΤΟΥ ΑΔΑΜ Οι Πατέρες λένε ότι κατά την πτώση του ανθρώπου εσκοτίσθηκε ο νους του ανθρώπου. Εκσοτίσθη ο νους του Αδάμ. ΠΕΡΙ ΤΗΣ ΠΤΩΣΕΩΣ ΤΟΥ ΑΔΑΜ Οι Πατέρες λένε ότι κατά την πτώση του ανθρώπου εσκοτίσθηκε ο νους του ανθρώπου. Εκσοτίσθη ο νους του Αδάμ. Δεν ασχολούνται οι Πατέρες με τον Αδάμ ως Αδάμ, αλλά με τον νουν του

Διαβάστε περισσότερα

Πατρ τ ιάρχης Αλ εξα εξ νδρείας ένας από τους πέντε μεγάλους Πατέρες της Ανατολικής Εκκλησίας

Πατρ τ ιάρχης Αλ εξα εξ νδρείας ένας από τους πέντε μεγάλους Πατέρες της Ανατολικής Εκκλησίας Ο Μέγας Αθανάσιος: αγωνιστής της ορθής πίστης Πατριάρχης Αλεξανδρείας Πατριάρχης Αλεξανδρείας ένας από τους πέντε μεγάλους Πατέρες της Ανατολικής Εκκλησίας των πρώτων χριστιανικών αιώνων (Μέγας Αθανάσιος,

Διαβάστε περισσότερα

Θρησκευτικά Α Λυκείου GI_A_THI_0_10296 Απαντήσεις των θεμάτων ΘΕΜΑ Α1

Θρησκευτικά Α Λυκείου GI_A_THI_0_10296 Απαντήσεις των θεμάτων ΘΕΜΑ Α1 Θρησκευτικά Α Λυκείου GI_A_THI_0_10296 Απαντήσεις των θεμάτων ΘΕΜΑ Α1 α) Να συμπληρώσετε κάθε μια από τις προτάσεις 1, 2, 3, 4 και 5 επιλέγοντας τη σωστή απάντηση, σύμφωνα με τη διδασκαλία της Εκκλησίας,

Διαβάστε περισσότερα

Ὁμιλίες εἰς προσκυνητὰς

Ὁμιλίες εἰς προσκυνητὰς Ὁμιλίες εἰς προσκυνητὰς 1 20-06-83 Ὁ Ἀντίχριστος διά μέσου τῶν αἰώνων καί ὁ συνοδός τοῦ Ἀντιχρίστου [δ.29'] 2 14-09-83 Τό σημεῖον τοῦ Σταυροῦ καί τό σημεῖον τοῦ Ἀντιχρίστου [δ.28'] 3 05-11-83 Εὐαγγελιζόμενοι

Διαβάστε περισσότερα

ο Χριστός «μεταμορφώθηκε» Έδειξε, ότι «βροτὸς τὸ ὁρώμενον, ἀλλὰ Θεὸς τὸ κρυπτόμενον»

ο Χριστός «μεταμορφώθηκε» Έδειξε, ότι «βροτὸς τὸ ὁρώμενον, ἀλλὰ Θεὸς τὸ κρυπτόμενον» Η ΜΕΤΑΜΟΡΦΩΣΗ ΤΟΥ ΧΡΙΣΤΟΥ: Φανέρωση της θεϊκής μεγαλοσύνης Του πριν από τα Πάθη του Ἐπὶ τοῦ ὄρους μετεμορφώθης, καὶ ὡς ἐχώρουν οἱ Μαθηταί σου τὴν δόξαν σου, Χριστὲ ὁ Θεὸς ἐθεάσαντο, ἵνα ὅταν σε ἴδωσι σταυρούμενον,

Διαβάστε περισσότερα

ΕΦΑΡΜΟΣΜΕΝΗ ΠΟΙΜΑΝΤΙΚΗ

ΕΦΑΡΜΟΣΜΕΝΗ ΠΟΙΜΑΝΤΙΚΗ ΕΦΑΡΜΟΣΜΕΝΗ ΠΟΙΜΑΝΤΙΚΗ Ενότητα 6: ΤΑ ΜΥΣΤΗΡΙΑ ΣΤΗ ΖΩΗ ΤΗΣ ΕΚΚΛΗΣΙΑΣΤΙΚΗΣ ΚΟΙΝΟΤΗΤΑΣ ΜΑΡΙΑ Κ. ΚΑΡΑΜΠΕΛΙΑ Πρόγραμμα Ιερατικών Σπουδών Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό υπόκειται σε άδειες χρήσης

Διαβάστε περισσότερα

Προσκυνηματική Εκδρομή

Προσκυνηματική Εκδρομή Προσκυνηματική Εκδρομή στους Αγίους Τόπους ραγματοποιήθηκε από τις 23 μέχρι και τις 27 Αυγούστου πενθήμερη προσκυνηματική εκδρομή στους Αγίους Τόπους των μελών και των φίλων των Χριστιανικών Συνδέσμων

Διαβάστε περισσότερα

Εκκλησία Ιεροσολύμων: πρότυπο χριστιανικών κοινοτήτων

Εκκλησία Ιεροσολύμων: πρότυπο χριστιανικών κοινοτήτων Εκκλησία Ιεροσολύμων: πρότυπο χριστιανικών κοινοτήτων Η αγάπη και η κοινοχρησία των πρώτων χριστιανών Μετά το πρώτο κήρυγμα του αποστόλου Πέτρου, την ημέρα της Πεντηκοστής, πίστεψαν και βαπτίσθηκαν 3.000

Διαβάστε περισσότερα

Ομιλία στην Σχολική Εορτή των Τριών Ιεραρχών Γυμνάσιο Ξυλοφάγου

Ομιλία στην Σχολική Εορτή των Τριών Ιεραρχών Γυμνάσιο Ξυλοφάγου Ομιλία στην Σχολική Εορτή των Τριών Ιεραρχών Γυμνάσιο Ξυλοφάγου Ήταν γύρω στον 11 ου αι. στα χρόνια του Αλέξιου Κομνηνού όταν στην Κωνσταντινούπολη ξέσπασε με νέα διαμάχη. Άνθρωποι των γραμμάτων και μη,

Διαβάστε περισσότερα

Πανήγυρη Αγίου Γεωργίου 2016

Πανήγυρη Αγίου Γεωργίου 2016 1 Πανήγυρη Αγίου Γεωργίου 2016 Αγαπητοί μου Αδελφοί, λίγες ημέρες μετά από τη λαμπρή πανήγυρη της Ανάστασης του Κυρίου, πλημμυρισμένοι από πνευματική χαρά εορτάζουμε σήμερα τον Μεγαλομάρτυρα Άγιο Γεώργιο,

Διαβάστε περισσότερα

Ιστορία και Θεολογία των Εκκλησιαστικών Ύμνων

Ιστορία και Θεολογία των Εκκλησιαστικών Ύμνων Ιστορία και Θεολογία των Εκκλησιαστικών Ύμνων : Θέματα Θεολογίας των εκκλησιαστικών ύμνων Γεώργιος Φίλιας Θεολογική Σχολή Τμήμα Κοινωνικής Θεολογίας Θέματα Θεολογίας των εκκλησιαστικών ύμνων Η ενανθρώπηση

Διαβάστε περισσότερα

1 η Θεματική ενότητα- Μπορούν οι άνθρωποι να εικονίζουν το Θεό; 1. Δώστε τον ορισμό της εικόνας.

1 η Θεματική ενότητα- Μπορούν οι άνθρωποι να εικονίζουν το Θεό; 1. Δώστε τον ορισμό της εικόνας. 1 η Θεματική ενότητα- Μπορούν οι άνθρωποι να εικονίζουν το Θεό; 1. Δώστε τον ορισμό της εικόνας. 2. Ποια η έννοια της λέξεως είδωλο στο θρησκευτικό τομέα; 3. Ποιο από τα παρακάτω αποτελούν μορφές σύγχρονης

Διαβάστε περισσότερα

Θεολογία γεγονότων. Ὅπως ἡ ἰατρική ἐπιστήμη μεταδίδεται ἀπό ἰατρούς σέ μαθητές, ἔτσι μεταδίδεται καί ἡ πνευματική ἰατρική ἐπιστήμη στούς

Θεολογία γεγονότων. Ὅπως ἡ ἰατρική ἐπιστήμη μεταδίδεται ἀπό ἰατρούς σέ μαθητές, ἔτσι μεταδίδεται καί ἡ πνευματική ἰατρική ἐπιστήμη στούς Θεολογία γεγονότων Τά πάντα μέσα στήν Ἐκκλησία ἔχουν δογματικό καί ἀσκητικό χαρακτήρα, ἀφοῦ ἔχουν δημιουργηθῆ ἀπό ἁγίους Πατέρες, οἱ ὁποῖοι εἶχαν ἐμπειρίες τῆς πνευματικῆς ζωῆς καί ὁδηγοῦν τούς πιστούς

Διαβάστε περισσότερα

4 Ο - ΣΧΕΔΙΟ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ

4 Ο - ΣΧΕΔΙΟ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ 4 Ο - ΣΧΕΔΙΟ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ Θέμα: Η θέση των λαϊκών στη σύγχρονη λατρεία, επισημάνσεις και προβληματισμοί (κεφ.32) Σχολείο: Περιφερειακό Λύκειο Αγίου Χαραλάμπους, Έμπα Τάξη: Α Λυκείου Καθηγητής:Νικόλαος Καραμπάς

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΡΑΔΕΙΣΟΣ ΚΟΛΑΣΗ ΑΣΚΗΣΗ - ΣΩΤΗΡΙ

ΠΑΡΑΔΕΙΣΟΣ ΚΟΛΑΣΗ ΑΣΚΗΣΗ - ΣΩΤΗΡΙ ΠΑΡΑΔΕΙΣΟΣ ΚΟΛΑΣΗ ΑΣΚΗΣΗ - ΣΩΤΗΡΙ Στα κυριότερα θρησκεύματ 15 ο ΓΕΛ Θεσσαλονίκης Διερευνητική Εργασία της Β Λυκείου ΓΕΝΙΚ Α Χριστιανισμός, ονομάζεται το θρησκευτικό σύστημα πίστης, το οποίο αναγνωρίζει

Διαβάστε περισσότερα

Στὴν ἀρχὴ ἦταν ὁ Λόγος. Ὁ Λόγος ἦταν μαζὶ μὲ

Στὴν ἀρχὴ ἦταν ὁ Λόγος. Ὁ Λόγος ἦταν μαζὶ μὲ ΚΕΦΑΛΑΙΟ Α ἤ 01ο (01-52) 01-05 Ὁ Λόγος εἶναι Θεὸς καὶ ημιουργὸς τῶν πάντων Στὴν ἀρχὴ ἦταν ὁ Λόγος. Ὁ Λόγος ἦταν μαζὶ μὲ τὸ Θεὸ Πατέρα καὶ ἦταν Θεὸς ὁ Λόγος. Αὐτὸς ἦταν στὴν ἀρχὴ μαζὶ μὲ τὸ Θεὸ Πατέρα.

Διαβάστε περισσότερα

Η ευλογημένη συνάντηση.

Η ευλογημένη συνάντηση. Η ευλογημένη συνάντηση. Μετά το τέλος μιας δύσκολης εξεταστικής περιόδου, η παρέα των παιδιών του λυκείου του Ναού μας συναντήθηκε για μια ακόμα φορά, πριν τις καλοκαιρινές διακοπές. Η χαρά των παιδιών

Διαβάστε περισσότερα

Αντιστοιχήστε ένα γράμμα της πρώτης στήλης με έναν αριθμό της δεύτερης στήλης (στη δεύτερη στήλη δύο επιλογές περισσεύουν).

Αντιστοιχήστε ένα γράμμα της πρώτης στήλης με έναν αριθμό της δεύτερης στήλης (στη δεύτερη στήλη δύο επιλογές περισσεύουν). ΜΑΘΗΜΑ 25 Ο ΤΟ ΜΥΣΤΗΡΙΟ ΤΟΥ ΓΑΜΟΥ Αντιστοιχήστε ένα γράμμα της πρώτης στήλης με έναν αριθμό της δεύτερης στήλης (στη δεύτερη στήλη δύο επιλογές περισσεύουν). ΣΤΗΛΗ Α ΣΤΗΛΗ Β α. «Κατ οίκον εκκλησία» 1.

Διαβάστε περισσότερα

Πατήρ Αβραάμ Μάθημα - Τρία Η ζωή του Αβραάμ: Σύγχρονη εφαρμογή. Οδηγός μελέτης

Πατήρ Αβραάμ Μάθημα - Τρία Η ζωή του Αβραάμ: Σύγχρονη εφαρμογή. Οδηγός μελέτης Πατήρ Αβραάμ Μάθημα - Τρία Η ζωή του Αβραάμ: Σύγχρονη εφαρμογή Οδηγός μελέτης Περιεχόμενα Περίγραμμα Ένα περίγραμμα του μαθήματος, Σημειώσεις Το περίγραμμα το μαθήματος; με αποσπάσματα και περιλήψεις του

Διαβάστε περισσότερα