Πρόλογος Τα Διλήμματα και οι Ανταμοιβές μιας Συνοπτικής Ιστορικής Επισκόπησης

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "Πρόλογος Τα Διλήμματα και οι Ανταμοιβές μιας Συνοπτικής Ιστορικής Επισκόπησης"

Transcript

1 Πρόλογος Τα Διλήμματα και οι Ανταμοιβές μιας Συνοπτικής Ιστορικής Επισκόπησης Όποιοι αγνοούν την ιστορία είναι καταδικασμένοι να την επαναλάβουν (αποδίδεται στον George Santayana). Εμείς οι κομμουνιστές δεν δυσκολευόμαστε καθόλου να προβλέψουμε το μέλλον το παρελθόν είναι που αλλάζει συνέχεια και μας μπερδεύει! (ανώνυμος) Η μνήμη είναι σαν μια τρελή γριά, που μαζεύει πολύχρωμα κουρέλια, ενώ πετάει στα σκουπίδια καλό φαγητό. (αποδίδεται στον Austin O Malley) Οι Ευρωπαίοι δημιούργησαν τον δέκατο ένατο αιώνα έναν εκτυφλωτικό πολιτισμό, το επιστέγασμα μιας μακραίωνης διαδικασίας που παλιότερα ήταν γνωστή ως «η άνοδος της Δύσης». Ελάχιστοι πολιτισμοί, αν όχι κανένας, επηρεάσαν τόσο βαθιά τον υπόλοιπο κόσμο όσο ο ευρωπαϊκός. Οι περισσότεροι μη ευρωπαϊκοί λαοί θαύμαζαν και μιμούνταν, αλλά ταυτόχρονα φοβόντουσαν και μισούσαν τους Ευρωπαίους. Οι αυτοκρατορίες που έχτισαν οι ευρωπαϊκές χώρες, και κυρίως η Βρετανία και η Γαλλία, κυβερνούσαν εκατοντάδες εκατομμύρια μη Ευρωπαίους υπηκόους, συχνά με σιδηρά πυγμή. Οι Ευρωπαίοι κατέληξαν να πιστεύουν στη φυσική ανωτερότητά τους έναντι των άλλων λαών, και ασφαλώς ουδείς μπορεί να αμφισβητήσει τις σπουδαίες επιστημονικές ανακαλύψεις, τη μεγάλη στρατιωτική ισχύ και την πλούσια δημιουργικότητα των Ευρωπαίων σε όλους τους τομείς. Οι δαίμονες της άκρας αριστεράς και δεξιάς, όμως, έφεραν τον ευρωπαϊκό πολιτισμό στα πρόθυρα της αυτοκτονίας, παρασύροντας μεγάλο μέρος της υφηλίου σε δύο μαζικής κλίμακας συρράξεις που ονομάστηκαν «παγκόσμιοι» πόλεμοι, οι οποίοι είχαν δεκάδες εκατομμύρια νεκρούς και βύθισαν στη δυστυχία εκατομμύρια άλλους ανθρώπους. Η γνώση αυτής της ιστορικής κληρονομιάς είναι προφανώς επιθυμητή για κάθε καλλιεργημένο άνθρωπο του εικοστού πρώτου αιώνα, όμως είναι δύσκολο να ΑΡΧΕΙΟ ΠΡΙΝ ΤΙΣ ΔΙΟΡΘΩΣΕΙΣ Σελίδα 1

2 αποκτηθεί. Τα βιβλία της σειράς Concise History of the Modern World (Συνοπτική Ιστορία του Νεότερου Κόσμου) του εκδοτικού οίκου Wiley-Blackwell απευθύνονται σε αναγνώστες «χωρίς πρότερη γνώση» των θεμάτων που παρουσιάζονται, παράλληλα όμως φιλοδοξούν να προσφέρουν «διεισδυτικές ερμηνείες» και ενοράσεις που βασίζονται «σε ό,τι νεότερο έχει να παρουσιάσει η ακαδημαϊκή έρευνα». Κάθε βιβλίο για τη νεότερη ευρωπαϊκή ιστορία που τρέφει τέτοιες φιλοδοξίες καλείται να αναλύσει σε βάθος τις προτεραιότητές του, παραλείποντας πολλά στοιχεία τα οποία θα συναντούσε κανείς σε κάποιο ογκωδέστερο έργο που απευθύνεται σε διαφορετικό αναγνωστικό κοινό. Συγκεκριμένα, ένα βιβλίο ιστορίας που θέλει να παρουσιάσει διεισδυτικές αναλύσεις και προκλητικές ερμηνευτικές προσεγγίσεις οφείλει να διαφοροποιείται ουσιαστικά από μια απλή, συνοπτική, γεμάτη γεγονότα και χρονολογίες αφήγηση. Σε κάθε περίπτωση, οι περισσότεροι σύγχρονοι ιστορικοί έχουν από καιρό απορρίψει την ιδέα της αντικειμενικής παρουσίασης «αποκλειστικά των γεγονότων». Οι ακαδημαϊκοί ιστορικοί θεωρούν σήμερα ότι η επιστήμη τους έχει ως κινητήριο δύναμη τα ερωτήματα, ότι ένα ιστορικό έργο οφείλει να είναι ανοιχτό στον διάλογο και την αμφισημία, και όχι να παρουσιάζει μια αφήγηση που υποτίθεται καταγράφει τα γεγονότα με ακρίβεια, αντικειμενικότητα και επάρκεια. Για να το θέσουμε διαφορετικά, ο επαγγελματίας ιστορικός προσεγγίζει την ιστορία με σαφείς προτεραιότητες, η φύση των οποίων είναι αναπόφευκτα αμφισβητήσιμη. Τα τρία αποφθέγματα στην αρχή του Προλόγου αναδεικνύουν πολλές από τις προκλήσεις και τους κινδύνους που συνδέονται με τη συγγραφή μιας συνοπτικής ιστορίας, η οποία θέλει να είναι προσιτή, αποφεύγοντας όμως την υπεραπλούστευση. Το πρώτο είναι ίσως το πιο γνωστό. Αποδίδεται στον George Santayana, αλλά στην πραγματικότητα αποτελεί απλοποιημένη απόδοση της πραγματικής φράσης που είχε χρησιμοποιήσει («όσοι δεν μπορούν να θυμηθούν το παρελθόν, είναι καταδικασμένοι να το εκπληρώσουν») στις σελίδες που ακολουθούν θα πούμε πολλά για τα «ιστορικά διδάγματα», τα οποία πολλές φορές αποδείχθηκαν υπεραπλουστευτικά και παραπλανητικά, αν όχι εντελώς εσφαλμένα, οδηγώντας σε νέες τραγωδίες. Το δεύτερο, παρότι είναι προφανώς χιουμοριστικό, δηλώνει κάτι για το παρελθόν το οποίο αποδέχονται σιωπηρά όλοι οι ιστορικοί ασφαλώς δεν παραπέμπει στην απροκάλυπτη αποσιώπηση ιστορικών γεγονότων, στην οποία επιδίδονταν ως γνωστόν τα κομμουνιστικά καθεστώτα, αλλά υποδηλώνει ΑΡΧΕΙΟ ΠΡΙΝ ΤΙΣ ΔΙΟΡΘΩΣΕΙΣ Σελίδα 2

3 πως τα στοιχεία του παρελθόντος που μας ενδιαφέρουν αλλάζουν ανεπαίσθητα με την πάροδο του χρόνου. Διαρκώς ανακαλύπτουμε νέες λεπτομέρειες για το παρελθόν και εξαιτίας, εν μέρει, αυτής της νέας γνώσης διαρκώς αναδιατυπώνουμε τα ερωτήματα που θέτουμε για το παρελθόν. Αυτό δεν σημαίνει ασφαλώς ότι αλλάζει το ίδιο το παρελθόν απλώς αναγνωρίζουμε ότι αναζητούμε σε αυτό νέα στοιχεία, χωρίς να παραβλέπουμε τα ζητήματα που μας συνάρπαζαν παλαιότερα. Το τρίτο επίγραμμα επισημαίνει ότι η ανθρώπινη μνήμη συνήθως ελκύεται από το κραυγαλέο και το φανταχτερό, αγνοώντας το «καλό φαγητό» - αποφεύγει δηλαδή τις πιο χρήσιμες αναμνήσεις, ιδίως εάν αυτές προκαλούν αμηχανία. Το συγκεκριμένο επίγραμμα αναδεικνύει επίσης ένα από τα σημαντικότερα ζητήματα που αντιμετωπίζουν οι συγγραφείς έργων σύγχρονης ιστορίας: το διευρυνόμενο χάσμα ανάμεσα στην «εκλαϊκευμένη» ιστορική αφήγηση και το ακαδημαϊκό ιστορικό έργο η πρώτη κατηγορία είναι γοητευτική και εξαιρετικά προσιτή στον αναγνώστη, συνήθως όμως υπολείπεται σε επιστημονικό βάθος, ενώ η δεύτερη είναι συνήθως λιγότερο προσιτή αλλά οξύνει και διεγείρει την κριτική σκέψη του αναγνώστη. Η διαίρεση αυτή σχετίζεται με πολλούς και σύνθετους τρόπους με τη διάσταση ανάμεσα στην επονομαζόμενη «παλαιά» και «νέα» προσέγγιση της ιστορικής συγγραφής. Η σεβάσμια «παλαιά» παράδοση της ιστορικής συγγραφής έδινε βάρος στον ρόλο μεγάλων προσωπικοτήτων και στα πεδία δράσης τους (όπως η πολιτική, η διπλωματία και ο πόλεμος, αλλά και η επιστημονική έρευνα ή οι οικονομικές δραστηριότητες). Η «νέα» ιστορία έχει τη δική της μακρά παράδοση. Στοχεύει στην «αναθεώρηση» ή ριζική αλλαγή του τρόπου με τον οποίο αντιλαμβανόμαστε και προσλαμβάνουμε το παρελθόν, ώστε να καταλήξουμε σε νέες ενοράσεις. Θεωρεί επίσης τίτλο τιμής την απομάκρυνσή της από την παραδοσιακή έμφαση στις μεγάλες προσωπικότητες. Η διάκριση ανάμεσα σε παλαιά και νέα ιστορία μαστίζεται από τόσα προβλήματα ορισμού, που η ορολογία μπορεί τελικά να δυσκολέψει αντί να διευκολύνει την κατανόησή της. Όσοι ανήκουν στην «παλαιά» παράδοση επίσης αναζητούν παγίως νέες ερμηνείες, ενώ και οι περισσότεροι συγγραφείς της «νέας» ιστορίας σε καμία περίπτωση δεν αποφεύγουν εντελώς τα ζητήματα που απασχολούν παραδοσιακά τους ιστορικούς. Παρ όλα αυτά, οι όροι «παλαιά» και «νέα ιστορία» έχουν πια καθιερωθεί, και όντως συνοδεύονται από ορισμένες χρήσιμες και ενδιαφέρουσες προεκτάσεις. Ορισμένοι έχουν υποστηρίξει ότι η διαφορά ανάμεσα στην παλαιά και τη νέα ιστορία έχει να κάνει με τη μετάβαση «από την ιστορία των ΑΡΧΕΙΟ ΠΡΙΝ ΤΙΣ ΔΙΟΡΘΩΣΕΙΣ Σελίδα 3

4 νικητών στην ιστορία των ηττημένων» - αναμφίβολα πρόκειται για ένα είδος στρατευμένης ιστορίας, η οποία όμως ανοίγει εποικοδομητικά νέες κατευθύνσεις. Για παράδειγμα, σε ποιον βαθμό πρέπει οι ιστορικές αφηγήσεις να εστιάζουν στις «ελίτ» (στους ισχυρούς, στους διάσημους, στους δημιουργικούς) και όχι στην πλατιά λαϊκή μάζα (στους ανθρώπους που προηγουμένως αγνοούνταν, στους ανίσχυρους, στην καθημερινότητα, σε όσους δεν είχαν φωνή); Θα πρέπει ο ιστορικός να στρέψει την προσοχή του κυρίως στην ανερχόμενη Βρετανία ή στην παρακμάζουσα Ισπανία (με άλλα λόγια, να εστιάσει στο επιτυχημένο μοντέλο το οποίο προσπάθησαν να μιμηθούν οι άλλες χώρες ή στο αποτυχημένο που επιχειρούσαν να αποφύγουν); Τι είναι πιο σημαντικό να κατανοήσουμε: την προσωπική ζωή του Χίτλερ και του Στάλιν ή τη ζωή των κατώτερων τάξεων στη Γερμανία και τη Σοβιετική Ρωσία; Οι γυναίκες αποτελούν το ήμισυ του πληθυσμού μήπως θα έπρεπε συνεπώς να αφιερώνεται σε αυτές η μισή έκταση οποιασδήποτε γενικής ιστορικής επισκόπησης; Οι ελίτ είναι εξ ορισμού μια ολιγομελής μερίδα του πληθυσμού αποτελούμενη από χαρισματικά άτομα. Μήπως, λοιπόν, θα έπρεπε να τους αναλογεί αντίστοιχη έκταση και στα ιστορικά έργα; Όποιος απαντά «ναι σε όλα τα παραπάνω», δεν θα μπορέσει να βρει ένα μόνο ιστορικό έργο που να καλύπτει όλες αυτές τις προϋποθέσεις. Η «νέα» ιστορία συνήθως προκρίνει την προσέγγιση της «ιστορίας από τη βάση», απορρίπτοντας την «ιστορία από την κορυφή» ως περιορισμένη και υπερβολικά εστιασμένη στις ελίτ (οι οποίες, τουλάχιστον για ορισμένους, είναι εξ ορισμού κακές, ενώ «ο λαός» είναι εξ ορισμού καλός). Παράλληλα δίνει πολύ μεγαλύτερη βαρύτητα στις απρόσωπες δυνάμεις έναντι των αποφάσεων των «μεγάλων ανδρών» σύμφωνα με τους συγγραφείς της νέας ιστορίας, ο απλός λαός δικαιούται πολύ μεγαλύτερης προσοχής από αυτή που του αποδίδουν οι συγγραφείς της «παλαιάς» σχολής. Τα ζητήματα αυτά συνδέονται με ένα κρίσιμο ζήτημα, το οποίο θα μας απασχολήσει στις επόμενες σελίδες: το πώς μέσα σε διάστημα δύο αιώνων η Ευρώπη, αφού έφτασε στο απόγειό της, κατακρημνίστηκε σε αποκρουστικά βάθη, για να καταφέρει στη συνέχεια να ανορθωθεί σε εκπληκτικό βαθμό. Θα πρέπει άραγε η ιστορική αφήγηση αυτής της πορείας να ακολουθήσει μία προσέγγιση «από την κορυφή», εστιάζοντας στις επιλογές συγκεκριμένων δρώντων και των ισχυρών (ανδροκρατούμενων) ελίτ, οι οποίες, σε αυτή την περίπτωση, θα πρέπει από μια άποψη, να θεωρηθεί ότι φέρουν και το μεγαλύτερο μερίδιο ευθύνης ΑΡΧΕΙΟ ΠΡΙΝ ΤΙΣ ΔΙΟΡΘΩΣΕΙΣ Σελίδα 4

5 για την κατάρρευση της ηπείρου; Ή μήπως αντίθετα θα πρέπει η αφήγηση να εστιάσει στη βάση, στις μεγάλες, απρόσωπες δυνάμεις και στις «ανώνυμες» μάζες, υποβαθμίζοντας τον ρόλο των ελίτ σε μια θέση σχετικής ασημαντότητας, σαν τα φύλλα που τα παρασύρει η ροή ενός ορμητικού ποταμού; Ο ευρωπαϊκός εμφύλιος πόλεμος την περίοδο και κυρίως η μαζική δολοφονία σε βάρος των Εβραίων στο τέλος αυτής της περιόδου έχουν στιγματίσει τη σύγχρονη ιστορία της Ευρώπης, αποτελώντας κομβικό γεγονός που επηρεάζει τον τρόπο με τον οποίο ερμηνεύουμε σχεδόν το σύνολο των άλλων ιστορικών εξελίξεων. Ποιος (ή τι) ήταν ο υπαίτιος των φοβερών καταστροφών που συντελέστηκαν κατά τη διάρκεια αυτής της περιόδου; Πώς είναι δυνατόν να υπήρξαν τόσα εκατομμύρια ανθρώπινα θύματα; Πώς είναι δυνατόν η Γερμανία, η οποία θεωρούνταν έως τότε μία από τις πιο πολιτισμένες χώρες της Ευρώπης, να οργάνωσε τη συστηματική και ανελέητη γενοκτονία των Εβραίων, αλλά και εκατομμυρίων άλλων ανθρώπων που ανήκαν σε «κατώτερους» λαούς; Πώς είναι δυνατόν η Σοβιετική Ρωσία, οι κομμουνιστές ηγέτες της οποίας ισχυρίζονταν ότι εκπροσωπούν τις ανθρωπιστικές αξίες του Διαφωτισμού, να έθεσε σε εφαρμογή πολιτικές ακόμα πιο δολοφονικές, και μάλιστα επί περισσότερα χρόνια, προκαλώντας τον θάνατο δεκάδων εκατομμυρίων δικών της πολιτών; Ήταν άραγε οι συμφορές αυτές αποτρέψιμες, αρκεί οι πολιτικοί ηγέτες και οι άλλες ελίτ να είχαν κάνει διαφορετικές επιλογές, ή μήπως ήταν αντίθετα αναπόδραστες, αποτέλεσμα απρόσωπων δυνάμεων τις οποίες κανένα άτομο δεν μπορούσε να σταματήσει; Εάν υιοθετήσουμε μια προσέγγιση που υποβαθμίζει τον ρόλο των «μεγάλων ανδρών» της εποχής του Stalin, του Hitler, του Churchill προκρίνοντας τη σημασία των οικονομικών εξελίξεων και των πόθων των απρόσωπων μεγάλων μαζών. τι μορφή θα έχει η ιστορική αφήγησή μας; Εάν πάλι θέλαμε να στρέψουμε τα βέλη της κριτικής μας προς διαφορετική κατεύθυνση, δεν θα μπορούσαμε να ισχυριστούμε ότι η ενίσχυση των μαζών του μεγάλου αριθμού των αδαών, εύπιστων και κοντόφθαλμων ατόμων ήταν ο καταλύτης στις τραγωδίες που έζησε η Ευρώπη, με τους «μεγάλους άνδρες να παίζουν ρόλο μόνο στον βαθμό που μπορούσαν να χειραγωγήσουν τις μάζες; Αυτού του είδους τα ερωτήματα δεν επιδέχονται εύκολες απαντήσεις. Το ανά χείρας βιβλίο διερευνά τρόπους ανάμιξης ή σύνθεσης των μεθόδων της παλαιάς και ΑΡΧΕΙΟ ΠΡΙΝ ΤΙΣ ΔΙΟΡΘΩΣΕΙΣ Σελίδα 5

6 της νέας ιστορίας, στον βαθμό που αυτό είναι επιθυμητό και ας είμαστε ρεαλιστές εφικτό σε ένα επίτομο έργο. Κάθε ιστορία της νεότερης Ευρώπης εγείρει και ένα συναφές ζήτημα, το οποίο δεν μπορούμε να παραβλέψουμε: ο «ευρωκεντρισμός» είναι μία από τις πολλές αμαρτίες που καταλογίζονται στις προσεγγίσεις της «παλαιάς» ιστορίας. Φυσικά ένα βιβλίο για την ιστορία της Ευρώπης εξ ορισμού εστιάζει στην ευρωπαϊκή ήπειρο, όμως η μομφή του ευρωκεντρισμού περιλαμβάνει την ιδέα ότι οι ιστορικοί που μελετούν την Ευρώπη (και, κατ επέκταση, οι ευρωπαϊκής καταγωγής ιστορικοί) βλέπουν τον υπόλοιπο κόσμο με παρωπίδες και δεν αντιμετωπίζουν τους μη Ευρωπαίους με τον δέοντα σεβασμό ή συμπάθεια. Σύμφωνα με πολλούς - ιδίως στο ακαδημαϊκό και πνευματικό κλίμα που επικρατεί τελευταία- η συμπάθεια και ο σεβασμός είναι απολύτως αναγκαίες προϋποθέσεις για όποιον θέλει να μελετήσει και να αφηγηθεί την ιστορία των θυμάτων των αδύναμων, των ευάλωτων ή των υποβαθμισμένων του παρελθόντος. Στο ίδιο πνεύμα, κάθε κριτική που ασκείται στους «ηττημένους» της ιστορίας απορρίπτεται ως κακεντρεχής. Προκύπτει όμως το εξής δίλημμα: ορισμένοι από αυτούς που ισχυρίζονται ότι εφαρμόζουν «νέες» προσεγγίσεις, στην ουσία αναπαράγουν τις μεθόδους της «παλαιάς» ιστορίας, με τη διαφορά ότι εξυψώνουν την ομάδα της δικής τους προτίμησης, την οποία μάλιστα δεν εξετάζουν με διεισδυτικό βλέμμα και κριτικό πνεύμα. Ασφαλώς το να διαβεβαιώνεις την τάδε ή τη δείνα ομάδα ότι τα μέλη της είναι υπέροχα και οι εχθροί τους οι κακοί της υπόθεσης δεν εκπροσωπεί το ιδεώδες της ιστορικής ανάλυσης. Ως προς αυτό, όπως και από άλλες απόψεις, υπάρχουν προφανείς συνδέσεις με τους αξιακούς πολέμους των τελευταίων δεκαετιών και τον τρόπο προσέγγισης της ιστορίας που επιλέγει ο καθένας. Η λέξη «συμπάθεια» είναι πολυσήμαντη, συνήθως όμως οδηγεί σε διαφορετικές κατευθύνσεις από την κριτική ανάλυση. Το ιδεώδες που προσπάθησε να υπηρετήσει το ανά χείρας βιβλίο είναι να αντιμετωπίσει με συμπάθεια τους πάντες, υποβάλλοντάς τους όμως στη βάσανο της κριτικής ανάλυσης. Παρόλο που το ιδεώδες αυτό αποδεικνύεται φυσικά ανέφικτο, πρέπει να κάνουμε τη διάκριση ανάμεσα στη συμπαθητική κατανόηση και την εκλογίκευση ή την απολογία. Είναι αδιαμφισβήτητο ότι πολλοί Ευρωπαίοι του δεκάτου ενάτου αιώνα πίστευαν στην ανωτερότητά τους έναντι των μη ευρωπαϊκών λαών, ενώ είναι εξίσου προφανές πως οι ευρωπαϊκές ελίτ πίστευαν ότι είναι ανώτερες από τις κατώτερες τάξεις της ΑΡΧΕΙΟ ΠΡΙΝ ΤΙΣ ΔΙΟΡΘΩΣΕΙΣ Σελίδα 6

7 Ευρώπης. Ο ευρωπαϊκός ιμπεριαλισμός και ρατσισμός, όπως και οι αγώνες κατά αμφοτέρων, αποτελούν κεντρικά θέματα του παρόντος βιβλίου. Η ιμπεριαλιστική επέκταση και ιδέες συναφείς με τον ευρωπαϊκό ρατσισμό υπήρξαν ιστορικά αρκετά διαδεδομένες και σε άλλες περιοχές του κόσμου, όμως η ισχύς και παγκόσμια επιρροή του ευρωπαϊκού πολιτισμού υπήρξαν απαράμιλλες, ενώ η ανάμνησή τους είναι φυσικά εντονότερη στους περισσότερους από εμάς. Μία βασική θεματική του βιβλίου, λοιπόν, εξετάζει τους λόγους για τον θαυμασμό και το μίσος που ενέπνεαν οι Ευρωπαίοι στους άλλους λαούς. Όπως επισημάναμε νωρίτερα, η αυξανόμενη ανωτερότητα που αισθάνονταν οι Ευρωπαίοι έναντι των άλλων λαών βασιζόταν από ορισμένες απόψεις στην πραγματικότητα. Η υπεροπλία των Ευρωπαίων έναντι των άλλων λαών ήταν συχνά συντριπτική. Όμως αυτός ακριβώς ο αχαλίνωτος δυναμισμός ήταν ένα από τα χαρακτηριστικά του ευρωπαϊκού πολιτισμού που τον οδήγησαν στα πρόθυρα της αυτοκαταστροφής. Η Ευρώπη απέκτησε τρομερή δύναμη, η οποία συνοδεύτηκε από απαράμιλλο υλικό πλούτο και στρατιωτική ισχύ. Οι επιστημονικές ανακαλύψεις της Ευρώπης εντυπωσίαζαν ακόμη και τους πιο φανατικούς αντιπάλους της, ενώ το ίδιο ισχύει και για την πολιτισμική παραγωγή της ηπείρου στη μουσική, τις εικαστικές τέχνες και τη λογοτεχνία. Οι ευρωπαϊκές ιδεολογίες γνώρισαν μεγάλη διάδοση. Όμως η Ευρώπη βυθίστηκε την περίοδο σε επίπεδα ανορθολογισμού και βαναυσότητας που σοκάρουν, επιφέροντας τη μαζική δολοφονία σε βάρος των ίδιων των ευρωπαϊκών λαών. Σήμερα οι περισσότεροι μελετητές απορρίπτουν την επονομαζόμενη θριαμβολογία του δεκάτου ενάτου αιώνα, δηλαδή την ιδέα ότι οι Ευρωπαίοι και τα άτομα ευρωπαϊκής καταγωγής μεταλαμπάδευσαν ανώτερες ηθικές αξίες και ένα καταφανώς ανώτερο επίπεδο πολιτισμού στον υπόλοιπο κόσμο. Όταν ρωτήθηκε για τον ευρωπαϊκό πολιτισμό, ο Ινδός ηγέτης Mohandas Gandhi είχε δώσει την εξής αποστομωτική απάντηση: «ακούγεται καλή ιδέα». Εντούτοις είναι εξίσου αμφιλεγόμενος και ο αντίθετος ισχυρισμός, ότι η επιρροή της Δύσης στον υπόλοιπο κόσμο ήταν κατά κύριο λόγο καταστροφική. Εξάλλου η παγκόσμια ιστορία είναι μια πορεία αμοιβαίων επιρροών και αλληλεπίδρασης, συνήθως όχι καλοκάγαθης μορφής. Η αλαζονεία και η βαναυσότητα της Ευρώπης δεν ήταν σε καμία περίπτωση ΑΡΧΕΙΟ ΠΡΙΝ ΤΙΣ ΔΙΟΡΘΩΣΕΙΣ Σελίδα 7

8 καινοφανείς, σε αντίθεση με την ισχύ και παγκόσμια επιρροή της, που μπορούν κάλλιστα να χαρακτηριστούν πρωτόγνωρες. ΑΡΧΕΙΟ ΠΡΙΝ ΤΙΣ ΔΙΟΡΘΩΣΕΙΣ Σελίδα 8

9 Ευρετήριο χαρτών Χάρτης 1.1. Φυσικός χάρτης της Ευρώπης Χάρτης 2.1. Η Ευρώπη το 1815 Χάρτης 6.1. Η ενοποίηση της Ιταλίας Χάρτης 6.2. Η ενοποίηση της Γερμανίας Χάρτης 7.1. Γλώσσες και εθνότητες στην Αψβουργική Αυτοκρατορία Χάρτης Ο ιμπεριαλισμός στην Αφρική Χάρτης Η Ευρώπη κατά τον Α Παγκόσμιο Πόλεμο Χάρτης 15.1 Η Ευρώπη το 1919 Χάρτης 21.1 Η ναζιστική κυριαρχία στην Ευρώπη το 1942 Χάρτες Τα μεταβαλλόμενα σύνορα της Γερμανίας. Άνω χάρτης: Η Γερμανία στον Μεσοπόλεμο, Μεσαίος χάρτης: Η Μείζων Γερμανική Αυτοκρατορία (Grossdeutsches Reich), Κάτω χάρτης: Η ακρωτηριασμένη, διαμελισμένη Γερμανία, Χάρτης 24.1 Η Παλαιστίνη το 1948 Χάρτης 27.1 Η Ευρώπη το 2010 Ευρετήριο Εικόνων Εικόνα 2:1 Το ταξίδι ενός σύγχρονου ήρωα στη νήσο Έλβα. Ζωγραφισμένη στο χέρι γκραβούρα, διαστάσεων 18,9 Χ 22,7 εκ., που εκδόθηκε στο Λονδίνο το 1814 από τον J. Phillips. Το κείμενο που βγαίνει από τα οπίσθια του γαϊδουριού αναφέρει: Τα μεγαλύτερα γεγονότα στη ζωή του ανθρώπου γίνονται αέρας. Πηγή: Library of Congress Prints and Photographs Division, Ουάσιγκτον. Αριθμός αναδημοσίευσης: LC-DIG-ppmsca Εικόνα 3.1 Γυναίκα χρησιμοποιεί την κλωστική μηχανή (spinning jenny) που εφηύρε ο James Hargreaves το Ξυλογραφία, π Πηγή: Universal History Archive/Getty Images. ΑΡΧΕΙΟ ΠΡΙΝ ΤΙΣ ΔΙΟΡΘΩΣΕΙΣ Σελίδα 9

10 Εικόνα 7.1 Ναπολέων Γ (του Franz Xaver Winterhalter, ). Το πορτρέτο θέλει να αναδείξει την αριστοκρατικότητα και τη συγγένεια του Ναπολέοντος Γ με τον Ναπολέοντα Α, όμως ο πρώτος αποτελούσε συχνά τον περίγελο των συγχρόνων του. Ο Karl Marx έχει δώσει την πιο διάσημη καρικατούρα του Ναπολέοντος Γ. Εικόνα 8.1 Ο Δαρβίνος απεικονίζεται σαν πίθηκος (ή ουρακοτάγκος ) σε μια γελοιογραφία του περιοδικού Hornet που δημοσιεύτηκε στο τεύχος της 22ας Μαρτίου Η λεζάντα γράφει: Ένας Αξιοσέβαστος Ουρακοτάγκος. Μια Συμβολή στην Αφύσικη Ιστορία. Πηγή: (c) Classic Image / Alamy. Εικόνα 9.1 Ο Karl Marx προς το τέλος της ζωής του, σε μια πασίγνωστη απεικόνιση. Πηγή: akg-images. Εικόνα 10.1 Απαλλάσσοντας τον Πιλότο, του σερ John Tenniel. Ο πιλότος είναι ο Bismarck, ο οποίος απαλλάσσεται των καθηκόντων του, ενώ ο αλαζονικός και ανίκανος νεαρός αυτοκράτορας Γουλιέλμος Β της Γερμανίας αναλαμβάνει την εξουσία. Πηγή: Punch, (c) INTERFOTO / Alamy. Εικόνα 11.1 Η λεζάντα γράφει: Υπάρχει καλύτερο μέρος από τον κόρφο της οικογένειας; Μεγάλη μερίδα της γαλλικής δεξιάς είχε δαιμονοποιήσει τον Dreyfus και πίστευε ότι το καλύτερο μέρος για εκείνον ήταν το Νησί του Διαβόλου. Πηγή: Ιδιωτική Συλλογή / Roger-Viollet, Παρίσι / The Bridgeman Art Library. Εικόνα 12.1 Οι Αυστριακοί διαπομπεύουν τον Gavrilo Princip μετά τη σύλληψή του για τη δολοφονία του αρχιδούκα Φραγκίσκου - Φερδινάνδου, στο Σεράγεβο της Βοσνίας, στις 28 Ιουνίου του Πηγή: (c) Pictorial Press Ltd / Alamy. ΑΡΧΕΙΟ ΠΡΙΝ ΤΙΣ ΔΙΟΡΘΩΣΕΙΣ Σελίδα 10

11 Εικόνα 13.1 Γαλλία, Α Παγκόσμιος Πόλεμος, Μάχη του Σομ (1 Ιουλίου - 15 Νοεμβρίου 1916), βρετανικό μέτωπο. Η μάχη ανάμεσα στον γερμανικό στρατό και τις γαλλοαγγλικές δυνάμεις σε ένα μέτωπο περίπου τριάντα χιλιομέτρων στις όχθες του ποταμού Σομ. Στη μάχη αυτή χρησιμοποιήθηκαν για πρώτη φορά στη στρατιωτική ιστορία άρματα μάχης. Πηγή: Album / Prisma / akg-images. Εικόνα 14.1 Ο Rasputin περικυκλωμένος από κυρίες της τιμής στην αυλή του τσάρου, Πηγή: (c) World History Archive / Alamy. Εικόνα 15.1 Οι Τέσσερις μεγάλοι ηγέτες στη Συνδιάσκεψη Ειρήνης των Παρισίων, 17 Μαΐου Από αριστερά προς τα δεξιά εικονίζονται: ο πρωθυπουργός της Βρετανίας David Lloyd George, ο πρωθυπουργός της Ιταλίας Vittorio Orlando, ο πρωθυπουργός της Γαλλίας Georges Clemenceau και ο πρόεδρος των ΗΠΑ Woodrow Wilson. Πηγή: GL Archive / Alamy. Εικόνα 17.1 Οι Lenin και Stalin, μετά το πρώτο εγκεφαλικό του Lenin. Η φωτογραφία χρησιμοποιήθηκε για να αποδειχθεί η στενή σχέση που ισχυριζόταν ότι διατηρούσε ο Stalin με τον Lenin. Πηγή: SSPL / Getty Images. Εικόνα 18.1 Adolf Hitler, Σεπτέμβριος Το κοστούμι εντάσσεται στην προσπάθεια του Hitler την εποχή εκείνη να εμφανιστεί ως αξιοσέβαστος πολιτικός και να αποτινάξει την εικόνα του ριζοσπάστη δημαγωγού. Πηγή: ullsteinbild / TopFoto.co.uk. Εικόνα 20.1 Hitler: Είστε το απόβρασμα της κοινωνίας, υποθέτω; Stalin: Ο αιμοδιψής δολοφόνος των εργατών, αν δεν απατώμαι;. Σκίτσο του David Low με τίτλο Rendezvous. Πρώτη δημοσίευση στην εφημερίδα Evening Standard στις 20 Σεπτεμβρίου Πηγή: British Cartoon Archive, University of Kent, Evening Standard. ΑΡΧΕΙΟ ΠΡΙΝ ΤΙΣ ΔΙΟΡΘΩΣΕΙΣ Σελίδα 11

12 Εικόνα 21.1 Ναζί συλλαμβάνουν Εβραίους στο Γκέτο της Βαρσοβίας. Φοβισμένες εβραϊκές οικογένειες παραδίδονται σε στρατιώτες Ναζί στο Γκέτο της Βαρσοβίας το Τον Ιανουάριο του ίδιου έτους, οι κάτοικοι του γκέτο εξεγέρθηκαν και κράτησαν ζωντανή την αντίστασή τους για αρκετούς μήνες. Τελικά ηττήθηκαν έπειτα από σκληρές μάχες τον Απρίλιο και τον Μάιο. Η φωτογραφία προέρχεται από έκθεση που υπέβαλε ο Jürgen Stroop στον Heinrich Himmler τον Μάιο του Πηγή: Wikimedia Commons. Εικόνα 21.2 Οι Τρεις Μεγάλοι: Winston Churchill, Franklin D. Roosevelt και Josef Stalin στη Διάσκεψη της Γιάλτας, η οποία πραγματοποιήθηκε στο διάστημα 4-11 Φεβρουαρίου του Πηγή: (c) Trinity Mirror / Mirrorpix / Alamy. Εικόνα 23.1 Συγγνώμη παιδιά! Ήταν απλώς μια ιδέα που είχα! Roland Beier: σκίτσο του Marx, Πηγή: Roland Beier. Εικόνα 24.1 Άφιξη στην Παλαιστίνη. Στρατιώτης του Βρετανικού Συντάγματος Αλεξιπτωτιστών απεικονίζεται το 1947 με άρτι αφιχθέντες Εβραίους πρόσφυγες σε λιμάνι της Παλαιστίνης, που αποτελούσε τότε βρετανική Εντολή. Πηγή: Popperfoto / Getty Images. Εικόνα 26.1 Ο Willy Brandt γονατιστός σε μνημείο προς τιμήν των Εβραίων νεκρών στη Βαρσοβία το Πηγή: Interfoto / Alamy. Εικόνα 26.2 Χαμογελαστοί παρά το φορτωμένο τους πρόγραμμα στη Νέα Υόρκη, ο σοβιετικός ηγέτης Mikhail Gorbachev και η σύζυγός του Raisa επιδεικνύουν τις αντοχές τους καθώς παρίστανται σε δεξίωση προς τιμήν τους, στις 8 Δεκεμβρίου Πηγή: (c) Bettmann / CORBIS. ΑΡΧΕΙΟ ΠΡΙΝ ΤΙΣ ΔΙΟΡΘΩΣΕΙΣ Σελίδα 12

13 Ευχαριστίες Η συγγραφή ενός βιβλίου σίγουρα ακούγεται μοναχική ενασχόληση. Αντικρίζοντας καθημερινά μια λευκή οθόνη (ή ακόμα χειρότερα, μια οθόνη γεμάτη προσχέδια με αναρίθμητες αναθεωρήσεις), αναρωτιέται κανείς: «Πώς έμπλεξα έτσι;». Στη δική μου περίπτωση, η απάντηση είναι απλή: με ρώτησε ο Christopher Wheeler, εκδότης στον οίκο Wiley Blackwell, εάν θα με ενδιέφερε να γράψω μία συνοπτική, προσιτή ιστορία της σύγχρονης Ευρώπης. Η αρχική μου αντίσταση ξεπεράστηκε, χάρη και στη λεπτή κολακεία του (μία πιο σύνθετη απάντηση είναι ότι, έχοντας διδάξει το αντικείμενο επί πολλά χρόνια, σκεφτόμουν από καιρό να γράψω ένα τέτοιο βιβλίο, και τώρα είχε έρθει η στιγμή να πω ιδού η Ρόδος ιδού και το πήδημα ). Στην αρχή λοιπόν δεν ήταν μοναχικό το έργο μου. Με τον Christopher ανταλλάσσαμε συχνά , ανακαλύπτοντας ότι σε μεγάλο βαθμό συμφωνούσαμε για τον όγκο που θα είχε το βιβλίο. Περίπου έξι μήνες αργότερα παρέδωσα μια λεπτομερή πρόταση, ενώ στη συνέχεια ζητήθηκε από τέσσερις ακαδημαϊκούς να τη διαβάσουν και να πουν τη γνώμη τους. Οι προτάσεις τους ήταν όλες εποικοδομητικές. Κατόπιν, πολλοί ακόμη αναγνώστες κλήθηκαν να διαβάσουν τα προσχέδια των κεφαλαίων που έγραφα σταδιακά. Ανάμεσά τους δικοί μου φοιτητές, συνάδελφοι από το δικό μου και άλλα πανεπιστήμια, φίλοι μου που δεν ανήκουν στον ακαδημαϊκό χώρο, ενώ εξίσου πολύτιμη ήταν και η συμβολή της συζύγου μου Barbara, η οποία επίσης διδάσκει Ιστορία και είναι ο πρώτος και τελευταίος αναγνώστης όλων των βιβλίων και άρθρων μου. Λίγο μετά τη διαπραγμάτευση του συμβολαίου, ο Christopher αποδέχθηκε μία πρόταση να εργαστεί στον εκδοτικό οίκο Oxford University Press. Η διάδοχός του στη Wiley Blackwell, Tessa Harvey, αποδείχθηκε ευγενής και άψογη επαγγελματίας ακόμα και όταν η πρόοδος στη συγγραφή του βιβλίου ακολουθούσε δυσοίωνα αργούς ρυθμούς. Ακολούθησε νέος κύκλος ανταλλαγής με την Tessa, την Isobel Bainton, την Anna Mendell και την Gillian Kane. Μου είναι δύσκολο να φανταστώ μια πιο αποδοτική, ευαισθητοποιημένη και υποστηρικτική ομάδα επιμελητών. Το ολοκληρωμένο προσχέδιο του χειρογράφου ήταν υπερβολικά μακροσκελές, οπότε το αναθεώρησα πλήρως, αφαιρώντας δεκάδες χιλιάδες λέξεις τις οποίες είχα ιδρώσει για να γράψω. Τελικά κατάφερα να φέρω την έκτασή του πολύ πιο κοντά στον συμφωνημένο στόχο της «συνοπτικής» ιστορίας. Μετά την αναθεώρηση, το χειρόγραφο πέρασε μία αυστηρή διαδικασία ελέγχου, κυρίως από την υπεύθυνη ανάπτυξης Sarah Wrightman, της οποίας η κατανόηση για τους στόχους που ήθελα να πετύχω έδωσαν στη δουλειά μου μια καλοδεχούμενη ώθηση. Χάρη στην εποπτεία της διορθώτριας Hazel Harris εντοπίστηκαν τυπογραφικά λάθη και ασυνέπειες, όμως η πιο σημαντική συμβολή της ήταν ότι το εκπληκτικό ταλέντο της στον εντοπισμό ασαφών χωρίων. Η Caroline Hensman και η Charlotte Frost μού παρείχαν πολύτιμη βοήθεια σε συχνά περίπλοκα ζητήματα που είχαν να κάνουν με την επιλογή των χαρτών και της εικονογράφησης. Όχι μόνο δεν αισθανόμουν μοναξιά λοιπόν, αλλά αντίθετα είχα κάθε λόγο να προσυπογράψω με όλη μου την καρδιά ότι «χρειάζονται οι κάτοικοι ενός χωριού» ΑΡΧΕΙΟ ΠΡΙΝ ΤΙΣ ΔΙΟΡΘΩΣΕΙΣ Σελίδα 13

14 για να (μεγαλώσεις παιδί ή) γράψεις ένα τέτοιο βιβλίο. Παρά τη γενναιόδωρη βοήθεια τόσων ανθρώπων όμως, παρέμενε ένα στοιχείο αναμφισβήτητης μοναξιάς, καθώς ο συγγραφέας οφείλει, για να χρησιμοποιήσω την αθάνατη φράση ενός πρόσφατου Αμερικανού συγγραφέα, να «έχει τον τελευταίο λόγο». Πολλοί αναγνώστες υπέβαλαν εύστοχες προτάσεις, οι οποίες όμως συχνά έρχονταν σε αντίθεση με τις εξίσου εύστοχες εισηγήσεις άλλων αναγνωστών. Δεν μπορούσαν όλοι να κατανοήσουν απόλυτα τις πρακτικές συνέπειες της τρομακτικής λέξης «συνοπτικός». Ενώ λοιπόν είναι αλήθεια ότι χρειάζονται οι κάτοικοι ενός χωριού για να γράψεις βιβλίο, ισχύει επίσης ότι «όπου λαλούν πολλοί κοκόροι αργεί να ξημερώσει». Η φωνή του ενός και μοναδικού συγγραφέα είναι απολύτως αναγκαία εάν θέλεις η αφήγηση να είναι στρωτή και συνεκτική, και ο συγγραφέας δεν μπορεί να αποφύγει τις αποφάσεις για το τι πρέπει να περιληφθεί ή -και αυτό είναι και το πλέον επώδυνο - να αποκλειστεί από το βιβλίο του. Αυτή η διαδικασία, ακόμα και για έναν συγγραφέα με τη μεγαλύτερη αυτοπεποίθηση και εμπειρία, πιθανότατα συνοδεύεται από εκρήξεις απογοήτευσης και αυτοαμφισβήτησης, όμως τα συναισθήματα αυτά δίνουν στο τέλος τη θέση τους σε ένα περίεργο ανάμικτο συναίσθημα ικανοποίησης και εξάντλησης μετά τον τιτάνιο αγώνα. Συνηθίζεται στο τέλος των ευχαριστιών ενός βιβλίου ο συγγραφέας να ευχαριστεί όσους τον βοήθησαν, αλλά να δηλώνει ξεκάθαρα ότι τα όποια λάθη ή ελλείψεις είναι αποκλειστικά δική του ευθύνη. Ελπίζω ότι έγινε κατανοητό από τα όσα προανέφερα πως είναι πράγματι έτσι. Οφείλω ωστόσο με κάθε ειλικρίνεια να πω σε όσους προανέφερα πέρα από τα καθιερωμένα και στερεότυπα ότι θα ήταν αδύνατο να ολοκληρώσω το βιβλίο χωρίς τη δική σας βοήθεια. Για τον λόγο αυτό, σας ευχαριστώ από τα βάθη της καρδιάς μου. ΑΡΧΕΙΟ ΠΡΙΝ ΤΙΣ ΔΙΟΡΘΩΣΕΙΣ Σελίδα 14

15 Εισαγωγή Τι είναι η Ευρώπη; Όπως θα δούμε πιο αναλυτικά στο τελευταίο κεφάλαιο του βιβλίου (Κεφάλαιο 27), σήμερα, στις αρχές του εικοστού πρώτου αιώνα, τόσο οι Ευρωπαίοι όσο και οι μη Ευρωπαίοι δείχνουν όλο και μεγαλύτερο ενδιαφέρον για το παραδοσιακό ερώτημα «Τι είναι η Ευρώπη;» ή πιο γενικά «Τι σημαίνει να είσαι Ευρωπαίος;». Αυτό το έντονο ενδιαφέρον οφείλεται εν μέρει στην πρόοδο της ευρωπαϊκής ενοποίησης μετά τον Β Παγκόσμιο Πόλεμο, η οποία δεν είναι άσχετη με τη σχετική απαξίωση των εθνικιστικών παθών που συνδέονται με την άνοδο των σύγχρονων εθνών κρατών. Οφείλεται επίσης στα διλήμματα που ανέδειξε η εμβάθυνση της ευρωπαϊκής ενοποίησης. Με τον Ψυχρό Πόλεμο να αποτελεί όλο και περισσότερο μακρινή ανάμνηση, οι Ευρωπαίοι αναρωτήθηκαν - όχι για πρώτη φορά αλλά πλέον με τρόπο που είχε άμεσες και πρακτικές συνέπειες - τι είναι αυτό που τους διακρίνει από τους πολίτες των Ηνωμένων Πολιτειών, ενός έθνους που ναι μεν δημιουργήθηκε από Ευρωπαίους, με βάση ευρωπαϊκές αρχές, παίζοντας σημαντικό ρόλο στην ευρωπαϊκή ιστορία κατά τον εικοστό αιώνα, παρέμενε όμως διαφορετικό από την ίδια την Ευρώπη. Οι πολίτες των Ηνωμένων Πολιτειών θεωρούσαν παραδοσιακά ότι η χώρα τους αποτελεί πρότυπο για τον υπόλοιπο κόσμο. Η πεποίθηση αυτή απορρίπτεται ως αφελής αυταπάτη στις περισσότερες περιοχές του κόσμου, όμως ορισμένοι έως έναν βαθμό την προσυπογράφουν. Ειδικά όμως κατά την προεδρία του George W. Bush, το αμερικανικό μοντέλο στις Ηνωμένες Πολιτείες αποκαλείται συχνά «αμερικανικός εξαιρετισμός (American exceptionalism)» - απέκτησε μια μορφή που έφερε σε αμηχανία ακόμα και φιλοαμερικανούς Ευρωπαίους. Έτσι, μία βολική και σύντομη απάντηση στο ερώτημα «Τι είναι ευρωπαϊκό;» έγινε η εξής: «ό,τι δεν είναι αμερικανικό!» (χρησιμοποιώ στο βιβλίο το όνομα «Αμερικανοί» για να αναφερθώ στους «πολίτες των Ηνωμένων Πολιτειών της Αμερικής», και για λόγους συντομίας, κυρίως όμως διότι είναι ευρύτατα διαδεδομένο σε όλο τον κόσμο, έστω ΑΡΧΕΙΟ ΠΡΙΝ ΤΙΣ ΔΙΟΡΘΩΣΕΙΣ Σελίδα 15

16 και εάν, για απόλυτα κατανοητούς λόγους, εξοργίζει ορισμένους κατοίκους της Λατινικής Αμερικής). Συχνά οι άνθρωποι αντιλαμβάνονται την ταυτότητά τους με βάση όσα δεν είναι οι ίδιοι, παρά με βάση αυτά που τους χαρακτηρίζουν. Η αρνητική στάση απέναντι στο αμερικανικό μοντέλο, παρά τις υπαρκτές και λεπτές αποχρώσεις και αυξομειώσεις της, είναι αποκαλυπτική, διότι οι Ευρωπαίοι δεν ένιωσαν ποτέ την ανάγκη να αναδείξουν με τόσο ρητό τρόπο τις διαφορές τους από άλλους λαούς όπως οι Ιάπωνες, οι Κινέζοι ή οι Αφρικανοί, καθώς αυτές είναι προφανείς. Σε παλαιότερες εποχές, ο όρος «μη Ασιάτης» αποτελούσε εξίσου περιληπτική και ικανοποιητική απάντηση (καθώς οι όροι «Ασία» και «Ανατολή» αναφέρονταν τότε γενικά σε όλες τις περιοχές που βρίσκονταν πέρα από τα ανατολικά ή νοτιοανατολικά σύνορα της Ευρώπης). Αντίθετα, μετά το τέλος του Ψυχρού Πολέμου, οι Ευρωπαίοι ένιωσαν μια όχι καινοφανή, αλλά σίγουρα πολύ πιο έντονη ανάγκη να εντοπίσουν και να αναδείξουν τα στοιχεία που τους διακρίνουν από τους Αμερικανούς. Ευρώπη και Χριστιανοσύνη Η ίδια η λέξη Ευρώπη έχει μεγάλη ιστορία, που έχει τις ρίζες της στην αρχαιότητα, ενώ συνοδεύεται από λεπτούς και σύνθετους συμβολισμούς. Η λέξη «χριστιανοσύνη» ήταν πιο διαδεδομένη την εποχή από τον πρώιμο Μεσαίωνα μέχρι και τον δέκατο έβδομο αιώνα, όμως κατά τον δέκατο όγδοο αιώνα σταδιακά αντικαταστάθηκε από τον όρο Ευρώπη. Ο όρος χριστιανοσύνη θεωρήθηκε ανεπαρκής για αρκετούς λόγους. Πιθανόν ο κυριότερος ήταν η απέχθεια που έτρεφαν οι ισχυρές ευρωπαϊκές ελίτ για τους καταστροφικούς θρησκευτικούς πολέμους του δεκάτου εβδόμου αιώνα. Η αποστροφή αυτή συνδυάστηκε με τον αυξανόμενο θαυμασμό των ελίτ για τις υψηλές αξίες και την ανεκτικότητα των προχριστιανικών πολιτισμών της Ελλάδας και της Ρώμης. Παρότι δεν υπήρχε συναίνεση μεταξύ των πνευματικών ελίτ για τα χαρακτηριστικά που συνθέτουν την έννοια «ευρωπαϊκός», τον δέκατο όγδοο αιώνα αυξανόταν η αίσθηση της κοινής ταυτότητας, που υπερέβαινε το κοινό χριστιανικό θρήσκευμα. Στα πιο σημαντικά χαρακτηριστικά αυτής της κοινής ταυτότητας περιλαμβανόταν και η αίσθηση των Ευρωπαίων ότι απολάμβαναν «ελευθερίες» που ήταν άγνωστες στους μη ευρωπαϊκούς πολιτισμούς. Αντίστοιχα, οι Ευρωπαίοι ΑΡΧΕΙΟ ΠΡΙΝ ΤΙΣ ΔΙΟΡΘΩΣΕΙΣ Σελίδα 16

17 ένιωθαν όλο και πιο υπερήφανοι για τη μεγάλη ποικιλομορφία και σχετικά ομαλή συνύπαρξη διαφορετικών πολιτισμών και γλωσσών στο εσωτερικό των ευρωπαϊκών κρατών, από τα οποία απουσίαζε η άνωθεν επιβαλλόμενη από τις ελίτ μοναδική γλώσσα ή κουλτούρα (αν και πρέπει να σημειωθεί ότι ο γαλλικός πολιτισμός και η γαλλική γλώσσα άγγιξαν αυτό το επίπεδο). Η λέξη «χριστιανός», παρά την αρνητική χροιά που απέκτησε σε ορισμένες πνευματικές ελίτ της Ευρώπης, διατηρούσε τη σημασία της ως μέρος του κοινού ευρωπαϊκού συστήματος αξιών, καθώς ο ευρωπαϊκός πολιτισμός υπήρξε επί μια χιλιετία αναμφισβήτητα χριστιανικός. Πράγματι οι Ευρωπαίοι συνέχισαν επί δεκαετίες μετά την έλευση του εικοστού αιώνα να ασπάζονται, στη συντριπτική τους πλειοψηφία, το χριστιανικό δόγμα, έστω τυπικά. Αλλά και όσοι Ευρωπαίοι είχαν απογοητευτεί από τον χριστιανισμό, δεν απέρριπταν την τέχνη και τη μουσική του παρελθόντος, που ήταν έντονα χριστιανικές ως προς τη θεματική και την έμπνευσή τους. Αυτή η συναίσθηση της πολιτισμικής τους ομοιογένειας σε σχέση με τους μη ευρωπαϊκούς λαούς λειτούργησε στις αρχές του δεκάτου ενάτου αιώνα σαν λανθάνουσα αλλά ισχυρή δύναμη συνοχής των Ευρωπαίων. Και πάλι, ήταν πιο εύκολο για τους Ευρωπαίους να περιγράψουν τα μη ευρωπαϊκά χαρακτηριστικά των άλλων λαών. Οι Τούρκοι, για να χρησιμοποιήσουμε ένα εξόχως αποκαλυπτικό παράδειγμα, δεν θεωρούνταν Ευρωπαίοι, παρόλο που η Οθωμανική Αυτοκρατορία περιλάμβανε ευρωπαϊκά εδάφη και εξουσίαζε επί αιώνες ευρωπαϊκούς λαούς και η πρωτεύουσά της, η Ισταμπούλ, απείχε από τη Ρώμη όσο και η Βαρσοβία, ενώ κάποτε την έλεγαν Κωνσταντινούπολη και ήταν μία χριστιανική πρωτεύουσα που ανταγωνιζόταν ως ίση προς ίση τη Ρώμη. Το τουρκικό παράδειγμα είναι αποκαλυπτικό και για έναν πρόσθετο λόγο: οι κάτοικοι της Μικράς Ασίας, της καρδιάς της Τουρκίας, μοιάζουν εξωτερικά (δηλαδή «φυλετικά») με τους Ευρωπαίους. Μάλιστα η χερσόνησος της Ανατολίας (όπως είναι επίσης γνωστή η Μικρά Ασία) εκτείνεται στην Ευρώπη και περιβάλλεται από ευρωπαϊκές θάλασσες (από τη Μεσόγειο στα ανατολικά και τη Μαύρη Θάλασσα στα βόρεια). Κι όμως οι Τούρκοι δεν θεωρούνταν Ευρωπαίοι. Ο λόγος ήταν ότι ζούσαν υπό καθεστώς «ανατολίτικου» δεσποτισμού στη Μικρά Ασία (το ίδιο το όνομα αναδεικνύει τη διαφορετικότητά της από την Ευρώπη) και δεν απολάμβαναν τις ευρωπαϊκές ελευθερίες. ΑΡΧΕΙΟ ΠΡΙΝ ΤΙΣ ΔΙΟΡΘΩΣΕΙΣ Σελίδα 17

18 Η έλλειψη ελευθερίας δεν ήταν όμως ο μόνος λόγος. Και οι Ρώσοι κυβερνιόντουσαν από ένα απολυταρχικό καθεστώς, όμως τον δέκατο όγδοο αιώνα η δική τους αξίωση ευρωπαϊκότητας είχε μεγαλύτερα ερείσματα από των Τούρκων. Μεγαλύτερη σημασία είχε το γεγονός ότι οι Τούρκοι ήταν μουσουλμάνοι, και για μεγάλο διάστημα της πρώιμης νεότερης περιόδου της χριστιανοσύνης αποτελούσαν τον Εχθρό. Η συστράτευση εναντίον της τουρκικής μουσουλμανικής στρατιωτικής απειλής την εποχή της πρώιμης νεωτερικότητας είχε συνεισφέρει ιδιαίτερα στην ανάδειξη της ταυτότητας της Ευρώπης ως χώρου με κοινά συμφέροντα. Εξάλλου και τον δέκατο ένατο αιώνα, η σταθερή παρακμή της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας συνέβαλε σημαντικά στην αίσθηση ανωτερότητας των Ευρωπαίων, καθώς η Αψβουργικήκαι η Ρωσική Αυτοκρατορίες προσαρτούσαν τμήματα των πρώην τουρκικών περιοχών στα Βαλκάνια. Ένας τελευταίος λόγος σχετίζεται με το γεγονός ότι η φυλετική καταγωγή των Τούρκων, με βάση τις προϊστορικές μετακινήσεις πληθυσμών, θεωρείτο διαφορετική από την καταγωγή των περισσότερων Ευρωπαίων, επιχείρημα που ενισχυόταν από τη φύση της τουρκικής γλώσσας. Οι περισσότερες ευρωπαϊκές γλώσσες προέρχονται από την ινδοευρωπαϊκή οικογένεια γλωσσών (αποτελούσαν τις «άριες» γλώσσες, όπως τις έλεγαν τότε). Αντίθετα, οι Τούρκοι μιλούσαν μια γλώσσα που ανήκε στην αλταϊκή οικογένεια των «ασιατικών» γλωσσών. Ούτε αυτός ο λόγος ήταν καθοριστικός από μόνος του, αλλά συνέτεινε στη γενικότερη αίσθηση ότι οι Τούρκοι είναι διαφορετικοί από τους Ευρωπαίους, δεδομένου ότι και ορισμένοι ευρωπαϊκοί λαοί - με πιο χαρακτηριστικά παραδείγματα τους Ούγγρους και τους Φινλανδούς - επίσης δεν έχουν ινδοευρωπαϊκή φυλετική και γλωσσική καταγωγή. Γεωγραφικοί ορισμοί Ο ορισμός της Ευρώπης με βάση γεωγραφικά κριτήρια ήταν ευκολότερος σε σχέση με έναν θρησκευτικό, πολιτισμικό ή γλωσσολογικό ορισμό. Εντούτοις και τα «φυσικά» σύνορα της Ευρώπης δεν ήταν πάντα ξεκάθαρα, δυσκολεύοντας τον γεωγραφικό προσδιορισμό της ηπείρου. Αυτό ίσχυε καταρχάς στο νοτιοανατολικό άκρο της, στο οποίο αναφερθήκαμε προηγουμένως, εκεί όπου συναντώνται η Ανατολία με τη Βαλκανική χερσόνησο. Αντίστοιχα, στο βορειοανατολικό άκρο της ΑΡΧΕΙΟ ΠΡΙΝ ΤΙΣ ΔΙΟΡΘΩΣΕΙΣ Σελίδα 18

19 Ευρώπης, παρέμενε ανοιχτό το μακραίωνο ερώτημα του κατά πόσον η Ρωσία ανήκε πλήρως στην Ευρώπη. Ακριβέστερα, το ερώτημα ήταν ποιο τμήμα της αχανούς Ρωσικής Αυτοκρατορίας ήταν ευρωπαϊκό, καθώς εκτεινόταν σε περιοχές που σίγουρα δεν ανήκαν στην Ευρώπη. Στα τέλη του δεκάτου ογδόου αιώνα, η τσαρική Ρωσία ήλεγχε μια επικράτεια που ξεκινούσε από την κεντροανατολική Ευρώπη (μεγάλο μέρος της Πολωνίας είχε μόλις προσαρτηθεί στη Ρωσική Αυτοκρατορία) και, διασχίζοντας τα Ουράλια Όρη, έφτανε μέχρι τις αχανείς στέπες της Σιβηρίας. Ο κοινά αποδεκτός ορισμός της «ευρωπαϊκής Ρωσίας» περιλάμβανε τις περιοχές δυτικά των Ουραλίων. Νοτίως της οροσειράς, η τσαρική αυτοκρατορία περιλάμβανε περιοχές της κεντρικής Ασίας, όπου ζούσαν πολυάριθμα τουρκικά φύλα και εκατομμύρια μουσουλμάνοι. Η τσαρική εξουσία, ακόμα και στην ευρωπαϊκή Ρωσία, έφερε το ανεξίτηλο σημάδι της ταταρικής δεσποτείας (οι Τάταροι ήταν ένα από τα πολλά τουρκικά φύλα με καταγωγή από τη Μογγολία). Οι σλαβόφωνοι Ρώσοι είχαν όμως ασπαστεί τον χριστιανισμό, σε αντίθεση με πολλές άλλες εθνότητες της πολυεθνικής Ρωσικής Αυτοκρατορίας. Κρίσιμο ρόλο για την ευρωπαϊκή ταυτότητα της Ρωσίας έπαιζε το γεγονός ότι τον δέκατο όγδοο αιώνα η τσαρική αυτοκρατορία είχε πλέον αυξημένη βαρύτητα στην ευρωπαϊκή ισορροπία ισχύος, συμμετέχοντας στις συμμαχίες των δυναστειών της Ευρώπης. Μάλιστα οι ίδιοι οι τσάροι του δεκάτου ογδόου και δεκάτου ενάτου αιώνα ήταν μάλλον γερμανικής παρά σλαβικής καταγωγής. Ανάλογες επιμιξίες ανάμεσα σε χριστιανικές και μουσουλμανικές δυναστείες ήταν σχεδόν αδιανόητες, έστω κι αν οι Τούρκοι ενίοτε συμμαχούσαν στρατιωτικά με χριστιανικά κράτη. Τα ρωσικά στρατεύματα, στο πλαίσιο συμμαχιών με διάφορες ευρωπαϊκές δυνάμεις, εμφανίστηκαν σε εκτεταμένες περιοχές της δυτικής και κεντρικής Ευρώπης τον δέκατο όγδοο και δέκατο ένατο αιώνα. Η παρουσία τους προκάλεσε ομολογουμένως σοκ σε πολλούς Ευρωπαίους, οι οποίοι όμως θα θεωρούσαν εντελώς φρικτή και αδιανόητη μια αντίστοιχη παρουσία τουρκικού ή μουσουλμανικού στρατού. Επίσης αμφιλεγόμενα, αλλά για πολύ διαφορετικούς λόγους, ήταν τα φυσικά σύνορα της Ευρώπης στο βορειοδυτικό της άκρο. Οι κάτοικοι των Βρετανικών Νήσων είχαν μια άρρητη συνήθως, αλλά ενίοτε κατηγορηματική, αίσθηση ότι διαφέρουν από την ηπειρωτική Ευρώπη όχι απαραίτητα επειδή δεν θεωρούσαν ΑΡΧΕΙΟ ΠΡΙΝ ΤΙΣ ΔΙΟΡΘΩΣΕΙΣ Σελίδα 19

20 εαυτούς Ευρωπαίους, αλλά κυρίως διότι υπερασπίζονταν με πάθος τη διακριτή γεωγραφική, πολιτισμική και διπλωματική ταυτότητά τους σε σχέση τις χώρες της ηπειρωτικής Ευρώπης. Όπως οι Ρώσοι είχαν μεγάλα συμφέροντα στη μη ευρωπαϊκή Ανατολή, οι Βρετανοί είχαν στραμμένο το βλέμμα τους πέρα από τους ωκεανούς, μακριά από την Ευρώπη, στις αχανείς κτήσεις της αυτοκρατορίας τους. Παρά τις ομοιότητες αυτές, η πολιτισμική απόσταση που χώριζε τους Βρετανούς από τους άλλους Ευρωπαίους ήταν αμελητέα σε σχέση με την αντίστοιχη που χώριζε από την Ευρώπη τους Ρώσους. Πολλοί στην ηπειρωτική Ευρώπη έβλεπαν με θαυμασμό τις βρετανικές «ελευθερίες», σε αντίθεση με τη γενικευμένη απέχθεια των Ευρωπαίων για το σκληρό, ανελεύθερο καθεστώς των τσάρων. Επιπλέον, ο ευρωπαϊκός πολιτισμός επηρεάστηκε τόσο βαθιά από τη μακραίωνη συμμετοχή του βρετανικού στοιχείου, που δεν έχει κανένα νόημα η περιγραφή των Βρετανών ως μη Ευρωπαίων. Παρά τις ασάφειες στο ανατολικό και δυτικό της άκρο, το 1815, τα σύνορα της Ευρώπης ήταν μάλλον προφανή για τους Ευρωπαίους: Ευρώπη θεωρούνταν η ήπειρος που οριοθετούσαν η Μεσόγειος Θάλασσα στα νότια, ο Ατλαντικός Ωκεανός στα δυτικά, η Σκανδιναβική χερσόνησος (ή οι αραιοκατοικημένες αρκτικές περιοχές της) στα βόρεια, τα Ουράλια όρη στα βορειοανατολικά και η Μαύρη και η Κασπία Θάλασσα στα νοτιοανατολικά. Ενδιαμέσως, ένα επιπλέον σύνορο αποτελούσε ο Καύκασος. Το εσωτερικό αυτών των ευδιάκριτων φυσικών συνόρων φιλοξενούσε ένα δαιδαλώδες δίκτυο εσωτερικών φραγμών και παρόδων θάλασσες, ποταμοί, οροσειρές, έλη και πεδιάδες που αποτελούν τη συμβολή της φυσικής γεωγραφίας στην οικοδόμηση των εθνών-κρατών και των εθνικών ταυτοτήτων κατά τον δέκατο ένατο και τον εικοστό αιώνα. Ο φημισμένος Γερμανός ιστορικός του δεκάτου ενάτου αιώνα Leopold von Ranke (για τις χρονολογίες γέννησης και θανάτου των ιστορικών προσώπων που αναφέρονται στο βιβλίο, βλ. το Ευρετήριο) υποστήριξε ότι το μοναδικό μεγαλείο και η απαράμιλλη δημιουργικότητα της Ευρώπης μπορούν να ερμηνευτούν με βάση το γεγονός ότι στην ευρωπαϊκή ήπειρο ζούσε μεγάλος αριθμός διαφορετικών λαών, οι οποίοι κατοικούσαν σε περιοχές που εμφάνιζαν μεγάλη ποικιλομορφία συχνά ασαφών φυσικών συνόρων, ευρισκόμενοι μονίμως σε κατάσταση γόνιμης επαφής και αλληλεπίδρασης παρότι η Ευρώπη δεν ήταν ενιαία πολιτική οντότητα ούτε αποτελούσε συγκεντρωτική αυτοκρατορία, οι λαοί της ΑΡΧΕΙΟ ΠΡΙΝ ΤΙΣ ΔΙΟΡΘΩΣΕΙΣ Σελίδα 20

ΜΑΘΗΜΑ 16 ΤΑ ΒΟΥΝΑ ΚΑΙ ΟΙ ΠΕΔΙΑΔΕΣ ΤΗΣ ΕΥΡΩΠΗΣ

ΜΑΘΗΜΑ 16 ΤΑ ΒΟΥΝΑ ΚΑΙ ΟΙ ΠΕΔΙΑΔΕΣ ΤΗΣ ΕΥΡΩΠΗΣ ΜΑΘΗΜΑ 16 ΤΑ ΒΟΥΝΑ ΚΑΙ ΟΙ ΠΕΔΙΑΔΕΣ ΤΗΣ ΕΥΡΩΠΗΣ Η Ευρώπη είναι ήπειρος κυρίως πεδινή, χωρίς έντονο ανάγλυφο. Τα 2/3 της ηπείρου είναι πεδινές εκτάσεις. Έχει το χαμηλότερο μέσο υψόμετρο από την επιφάνεια

Διαβάστε περισσότερα

3. Να αναφέρεις να μέτρα που πρέπει να ληφθούν σε μια σχολική μονάδα πριν, κατά την διάρκεια και μετά από ένα σεισμό.

3. Να αναφέρεις να μέτρα που πρέπει να ληφθούν σε μια σχολική μονάδα πριν, κατά την διάρκεια και μετά από ένα σεισμό. ΜΑΘΗΜΑ 10 1. Ποιες είναι οι επιπτώσεις των σεισμών και των ηφαιστειακών εκρήξεων. 2. Ποια είναι η κοινή προέλευση και των δύο παραπάνω φαινομένων; 3. Γιατί είναι μικρός ο αριθμός ο αριθμός των ανθρώπινων

Διαβάστε περισσότερα

Γεωλογία - Γεωγραφία Β Γυμνασίου ΦΥΛΛΑΔΙΟ ΑΣΚΗΣΕΩΝ. Τ μαθητ : Σχολικό Έτος:

Γεωλογία - Γεωγραφία Β Γυμνασίου ΦΥΛΛΑΔΙΟ ΑΣΚΗΣΕΩΝ. Τ μαθητ : Σχολικό Έτος: Γεωλογία - Γεωγραφία Β Γυμνασίου ΦΥΛΛΑΔΙΟ ΑΣΚΗΣΕΩΝ Τ μαθητ : Σχολικό Έτος: 1 ΜΑΘΗΜΑ 1, Οι έννοιες «γεωγραφική» και «σχετική» θέση 1. Με τη βοήθεια του χάρτη στη σελ.12, σημειώστε τις παρακάτω πόλεις στην

Διαβάστε περισσότερα

Τι είναι ο κατακόρυφος διαμελισμός;

Τι είναι ο κατακόρυφος διαμελισμός; ΟΡΗ ΤΗΣ ΕΥΡΩΠΗΣ Τι είναι ο κατακόρυφος διαμελισμός; Διαμελισμός Κατακόρυφος είναι: Τα βουνά, οι πεδιάδες, οι λόφοι, οι κοιλάδες, τα φαράγγια και γενικά το ανάγλυφο μιας περιοχής. Άλπεις Οι Άλπεις είναι

Διαβάστε περισσότερα

Μεταξία Κράλλη! Ένα όνομα που γνωρίζουν όλοι οι αναγνώστες της ελληνικής λογοτεχνίας, ωστόσο, κανείς δεν ξέρει ποια

Μεταξία Κράλλη! Ένα όνομα που γνωρίζουν όλοι οι αναγνώστες της ελληνικής λογοτεχνίας, ωστόσο, κανείς δεν ξέρει ποια Δευτέρα, Ιουνίου 16, 2014 ΣΥΝΕΝΤΕΥΞΗ ΤΗΣ ΜΕΤΑΞΙΑΣ ΚΡΑΛΛΗ Η Μεταξία Κράλλη είναι ένα από τα δημοφιλέστερα πρόσωπα της σύγχρονης ελληνικής λογοτεχνίας. Μετά την κυκλοφορία του πρώτου της βιβλίου, "Μια φορά

Διαβάστε περισσότερα

Η ιστορική πατρότητα του όρου «Μεσόγειος θάλασσα» ανήκει στους Λατίνους και μάλιστα περί τα μέσα του 3ου αιώνα που πρώτος ο Σολίνος τη ονομάζει

Η ιστορική πατρότητα του όρου «Μεσόγειος θάλασσα» ανήκει στους Λατίνους και μάλιστα περί τα μέσα του 3ου αιώνα που πρώτος ο Σολίνος τη ονομάζει Η ιστορική πατρότητα του όρου «Μεσόγειος θάλασσα» ανήκει στους Λατίνους και μάλιστα περί τα μέσα του 3ου αιώνα που πρώτος ο Σολίνος τη ονομάζει χαρακτηριστικά «Mare Mediterraneum» ως μεταξύ δύο ηπείρων

Διαβάστε περισσότερα

Η Ελλάδα από το 1914 ως το 1924

Η Ελλάδα από το 1914 ως το 1924 Γ. ΕΡΓΑΣΙΕΣ - ΑΣΚΗΣΕΙΣ (ενδεικτικά παραδείγµατα) Η Ελλάδα από το 1914 ως το 1924 Με βάση τα στοιχεία που παρέχει το κεφάλαιο ΚΒ του σχολικού σας βιβλίου (σσ. 73-119) να συντάξετε έναν χρονολογικό πίνακα

Διαβάστε περισσότερα

Ενότητα 29 Οι Βαλκανικοί πόλεμοι Ιστορία Γ Γυμνασίου. Η απελευθέρωση της Θεσσαλονίκης (26 Οκτωβρίου 1912)

Ενότητα 29 Οι Βαλκανικοί πόλεμοι Ιστορία Γ Γυμνασίου. Η απελευθέρωση της Θεσσαλονίκης (26 Οκτωβρίου 1912) Ενότητα 29 Οι Βαλκανικοί πόλεμοι 1912-1913 Ιστορία Γ Γυμνασίου Η απελευθέρωση της Θεσσαλονίκης (26 Οκτωβρίου 1912) Χρονολόγιο 1897-1908 Μακεδόνικος Αγώνας 1912-1913 Βαλκανικοί πόλεμοι 1914-1918 Α' Παγκόσμιος

Διαβάστε περισσότερα

ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΥΛΙΚΟ ΓΙΑ ΤΟ ΜΑΘΗΜΑ "ΒΑΛΚΑΝΙΚΟΙ ΠΟΛΕΜΟΙ ΚΑΙ ΕΝΩΣΗ "

ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΥΛΙΚΟ ΓΙΑ ΤΟ ΜΑΘΗΜΑ ΒΑΛΚΑΝΙΚΟΙ ΠΟΛΕΜΟΙ ΚΑΙ ΕΝΩΣΗ ΕΘΝΙΚΟ ΙΔΡΥΜΑ ΕΡΕΥΝΩΝ ΚΑΙ ΜΕΛΕΤΩΝ "ΕΛΕΥΘΕΡΙΟΣ Κ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ" ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΕΣ ΔΡΑΣΕΙΣ ΣΤΟ ΔΙΑΔΙΚΤΥΟ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΥΛΙΚΟ ΓΙΑ ΤΟ ΜΑΘΗΜΑ "ΒΑΛΚΑΝΙΚΟΙ ΠΟΛΕΜΟΙ ΚΑΙ ΕΝΩΣΗ 1911-1913" Κεφάλαιο 5 Ο χάρτης των Βαλκανίων

Διαβάστε περισσότερα

Η ΣΗΜΑΙΑ ΚΑΙ ΤΟ ΕΘΝΟΣΗΜΟ

Η ΣΗΜΑΙΑ ΚΑΙ ΤΟ ΕΘΝΟΣΗΜΟ Η ΒΟΥΛΓΑΡΙΑ Η ΣΗΜΑΙΑ ΚΑΙ ΤΟ ΕΘΝΟΣΗΜΟ Η σημαία της Βουλγαρίας αποτελείται από τρεις ισομεγέθεις οριζόντιες λωρίδες χρώματος λευκού(στην κορυφή), πράσινου και κόκκινου. Το λευκό αντιπροσωπεύει την ειρήνη,

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΡΑΓΩΓΗ ΓΡΑΠΤΟΥ ΛΟΓΟΥ ΩΣ ΜΕΣΟ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΤΗΣ ΜΗ ΒΙΑΣ ΤΩΝ ΑΛΛΟΔΑΠΩΝ ΚΑΙ ΓΗΓΕΝΩΝ ΜΑΘΗΤΩΝ ΣΤΟ ΣΧΟΛΙΚΟ ΠΛΑΙΣΙΟ

ΠΑΡΑΓΩΓΗ ΓΡΑΠΤΟΥ ΛΟΓΟΥ ΩΣ ΜΕΣΟ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΤΗΣ ΜΗ ΒΙΑΣ ΤΩΝ ΑΛΛΟΔΑΠΩΝ ΚΑΙ ΓΗΓΕΝΩΝ ΜΑΘΗΤΩΝ ΣΤΟ ΣΧΟΛΙΚΟ ΠΛΑΙΣΙΟ ΠΑΡΑΓΩΓΗ ΓΡΑΠΤΟΥ ΛΟΓΟΥ ΩΣ ΜΕΣΟ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΤΗΣ ΜΗ ΒΙΑΣ ΤΩΝ ΑΛΛΟΔΑΠΩΝ ΚΑΙ ΓΗΓΕΝΩΝ ΜΑΘΗΤΩΝ ΣΤΟ ΣΧΟΛΙΚΟ ΠΛΑΙΣΙΟ Νικόλαος Χ. Μπέκας Greek classroom of Masterστην "Κοινωνική Παιδαγωγική και μάχη ενάντια στη νεανική

Διαβάστε περισσότερα

ΕΝΝΟΙΕΣ «ΓΕΩΓΡΑΦΙΚΗ» ΚΑΙ «ΣΧΕΤΙΚΗ» ΘΕΣΗ

ΕΝΝΟΙΕΣ «ΓΕΩΓΡΑΦΙΚΗ» ΚΑΙ «ΣΧΕΤΙΚΗ» ΘΕΣΗ 1 ΟΙ ΕΝΝΟΙΕΣ «ΓΕΩΓΡΑΦΙΚΗ» ΚΑΙ «ΣΧΕΤΙΚΗ» ΘΕΣΗ Μαθαίνω τα κύρια σημεία Πολλές φορές μάς ενδιαφέρει να ξέρουμε τη θέση ενός ανθρώπου, ενός αντικειμένου, ενός τόπου κτλ. Σχετική θέση ενός σημείου ονομάζεται

Διαβάστε περισσότερα

Ναζισµός. Περιλαµβάνει έντονα στοιχεία: Ρατσισµού Αντισηµιτισµού (=κατά των Εβραίων) Δικτατορίας

Ναζισµός. Περιλαµβάνει έντονα στοιχεία: Ρατσισµού Αντισηµιτισµού (=κατά των Εβραίων) Δικτατορίας Ναζισµός Ο Β' Παγκόσµιος Πόλεµος είχε ως αποτέλεσµα την εµφάνιση µιας πολιτικής ιδεολογίας που εφαρµόστηκε στην Γερµανία, αλλά και σε κάποιες άλλες χώρες και ονοµάστηκε Ναζισµός ή Γερµανικός εθνικοσοσιαλισµός

Διαβάστε περισσότερα

Το 1953 το σύνταγμα αναθεωρήθηκε και οι 2 βουλές έγιναν μία με 179 έδρες, ενώ δόθηκε στις γυναίκες το δικαίωμα συμμετοχής στην κυβέρνηση.

Το 1953 το σύνταγμα αναθεωρήθηκε και οι 2 βουλές έγιναν μία με 179 έδρες, ενώ δόθηκε στις γυναίκες το δικαίωμα συμμετοχής στην κυβέρνηση. Στους ναπολεόντειους πολέμους, η Δανία υπήρξε σύμμαχος του Μεγάλου Ναπολέοντα με αποτέλεσμα κατά την ειρήνη του Κίελου (1813) να χάσει τη Νορβηγία, που παραχωρήθηκε στην Σουηδία. Το 1864 ο Γερμανός Βίσμαρκ,

Διαβάστε περισσότερα

Ο επιφανέστερος δημοσιογράφος σε ζητήματα συγκοινωνιών Κρίστιαν Γουόλμαρ γράφει την καταπληκτική ιστορία του πιο σημαντικού τραίνου στον κόσμο

Ο επιφανέστερος δημοσιογράφος σε ζητήματα συγκοινωνιών Κρίστιαν Γουόλμαρ γράφει την καταπληκτική ιστορία του πιο σημαντικού τραίνου στον κόσμο Π Ο Λ Ι Τ Ι Σ Μ Ο Σ το Ο επιφανέστερος δημοσιογράφος σε ζητήματα συγκοινωνιών Κρίστιαν Γουόλμαρ γράφει την καταπληκτική ιστορία του πιο σημαντικού τραίνου στον κόσμο της Αργυρώς Μποζώνη 07 Μαΐ. 16 Πρόκειται

Διαβάστε περισσότερα

β) Αν είχες τη δυνατότητα να «φτιάξεις» εσύ έναν ιδανικό κόσμο, πώς θα ήταν αυτός;

β) Αν είχες τη δυνατότητα να «φτιάξεις» εσύ έναν ιδανικό κόσμο, πώς θα ήταν αυτός; 1α) H πραγματική ζωή κρύβει χαρά, αγάπη, στόχους, όνειρα, έρωτα, αλλά και πόνο, απογοήτευση, πίκρες, αγώνα. Aν λείπουν όλα αυτά τα συναισθήματα και οι ανατροπές, αν χαθεί η καρδιά και η ψυχή, η ελευθερία,

Διαβάστε περισσότερα

Διάταξη Θεματικής Ενότητας ΕΛΠ42 / Αρχαιολογία στον Ελληνικό Χώρο

Διάταξη Θεματικής Ενότητας ΕΛΠ42 / Αρχαιολογία στον Ελληνικό Χώρο Διάταξη Θεματικής Ενότητας ΕΛΠ42 / Αρχαιολογία στον Ελληνικό Χώρο Σχολή ΣΑΚΕ Σχολή Ανθρωπιστικών και Κοινωνικών Επιστημών Πρόγραμμα Σπουδών ΕΛΠΟΛ Σπουδές στον Ελληνικό Πολιτισμό Θεματική Ενότητα ΕΛΠ42

Διαβάστε περισσότερα

ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΕΝΕΡΓΕΙΑΚΗ ΠΟΛΙΤΙΚΗ. ΑΞΟΝΕΣ ΚΑΙ ΠΡΟΟΠΤΙΚΕΣ ΧΑΤΖΗΜΠΟΥΣΙΟΥ ΕΛΕΝΗ ΕΠΙΒΛΕΠΩΝ: ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ ΚΟΥΣΚΟΥΒΕΛΗΣ ΗΛΙΑΣ

ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΕΝΕΡΓΕΙΑΚΗ ΠΟΛΙΤΙΚΗ. ΑΞΟΝΕΣ ΚΑΙ ΠΡΟΟΠΤΙΚΕΣ ΧΑΤΖΗΜΠΟΥΣΙΟΥ ΕΛΕΝΗ ΕΠΙΒΛΕΠΩΝ: ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ ΚΟΥΣΚΟΥΒΕΛΗΣ ΗΛΙΑΣ ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΕΝΕΡΓΕΙΑΚΗ ΠΟΛΙΤΙΚΗ. ΑΞΟΝΕΣ ΚΑΙ ΠΡΟΟΠΤΙΚΕΣ ΧΑΤΖΗΜΠΟΥΣΙΟΥ ΕΛΕΝΗ ΕΠΙΒΛΕΠΩΝ: ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ ΚΟΥΣΚΟΥΒΕΛΗΣ ΗΛΙΑΣ Μέρος πρώτο: Η πορεία προς μία κοινή ενεργειακή πολιτική της Ευρωπαϊκής Ένωσης Ανάγκη για

Διαβάστε περισσότερα

Σύνθεση Ευρημάτων της Ανάλυσης των Αναλυτικών Προγραμμάτων που ισχύουν στις χώρες των εταίρων

Σύνθεση Ευρημάτων της Ανάλυσης των Αναλυτικών Προγραμμάτων που ισχύουν στις χώρες των εταίρων Perception, Attitude, Movement Identity Needs Action (PAM-INA) - 502077-LLP-1-2009-1-DE-COMENIUS-CMP WP3 Ανάλυση Σχολικών Προγραμμάτων Σύνθεση Ευρημάτων της Ανάλυσης των Αναλυτικών Προγραμμάτων που ισχύουν

Διαβάστε περισσότερα

Τράπεζα θεμάτων Νέας Ελληνικής Γλώσσας Β Λυκείου GI_V_NEG_0_18247

Τράπεζα θεμάτων Νέας Ελληνικής Γλώσσας Β Λυκείου GI_V_NEG_0_18247 Τράπεζα θεμάτων Νέας Ελληνικής Γλώσσας Β Λυκείου GI_V_NEG_0_18247 Κείμενο [Η επίδραση της τηλεόρασης στην ανάγνωση] Ένα σημαντικό ερώτημα που αφορά τις σχέσεις τηλεόρασης και προτιμήσεων του κοινού συνδέεται

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΑΛΕΞΗ ΕΒΔΟΜΗ Η ΠΡΩΙΜΗ ΜΕΣΑΙΩΝΙΚΗ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΑ

ΔΙΑΛΕΞΗ ΕΒΔΟΜΗ Η ΠΡΩΙΜΗ ΜΕΣΑΙΩΝΙΚΗ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΑ ΔΙΑΛΕΞΗ ΕΒΔΟΜΗ Η ΠΡΩΙΜΗ ΜΕΣΑΙΩΝΙΚΗ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΑ 1. Εισαγωγή - Η πιο παραμελημένη περίοδος της ιστορίας της Ελληνικής είναι η μεσαιωνική. Για λόγους καθαρά ιδεολογικούς και πολιτικούς, το

Διαβάστε περισσότερα

Μάθηµα 6. Οργανωσιακή Κουλτούρα και Ποικιλοµορφία. Copyright 2012 by The McGraw-Hill Companies, Inc. All Rights Reserved.

Μάθηµα 6. Οργανωσιακή Κουλτούρα και Ποικιλοµορφία. Copyright 2012 by The McGraw-Hill Companies, Inc. All Rights Reserved. Μάθηµα 6 Οργανωσιακή Κουλτούρα και Ποικιλοµορφία McGraw-Hill/Irwin Copyright 2012 by The McGraw-Hill Companies, Inc. All Rights Reserved. Οργανωσιακή Κουλτούρα και Ποικιλοµορφία v Οι ειδικοί στόχοι του

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ 2 ο ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ 2 ο ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ 2 ο ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ Α. Να γράψετε την περίληψη του κειμένου σε 90-100 λέξεις Ο Μπαμπινιώτης υποστηρίζει ότι η Ενωμένη Ευρώπη διαμορφώνει μια νέα πραγματικότητα που επιβοηθεί τον επαναπροσδιορισμό

Διαβάστε περισσότερα

Η Απουσία του Χρόνου Σελίδα.1

Η Απουσία του Χρόνου Σελίδα.1 Η Απουσία του Χρόνου Σελίδα.1 (Επιφυλλίδα Οπισθόφυλλο) Ο Εαυτός και η Απουσία του Χρόνου Δεν είναι καθόλου συνηθισμένο να γίνονται συζητήσεις και αναφορές για την Απουσία του Χρόνου ακόμη και όταν υπάρχουν,

Διαβάστε περισσότερα

Η κρίση της Αυτοκρατορίας των Αψβούργων Η ιταλική και γερμανική ενοποίηση. Φύλλο Εργασίας

Η κρίση της Αυτοκρατορίας των Αψβούργων Η ιταλική και γερμανική ενοποίηση. Φύλλο Εργασίας Η κρίση της Αυτοκρατορίας των Αψβούργων Η ιταλική και γερμανική ενοποίηση Φύλλο Εργασίας 1. Αφού συμβουλευτείτε τη σελίδα 44 του βιβλίου σας καθώς και το χάρτη που παρατίθεται, να συμπληρώσετε την πιο

Διαβάστε περισσότερα

Η ΓΕΩΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΔΙΑΣΤΑΣΗ ΤΗΣ ΣΥΜΦΩΝΙΑΣ ΜΕ ΤΟ ΙΡΑΝ. Του Ανδρέα Ανδριανόπουλου

Η ΓΕΩΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΔΙΑΣΤΑΣΗ ΤΗΣ ΣΥΜΦΩΝΙΑΣ ΜΕ ΤΟ ΙΡΑΝ. Του Ανδρέα Ανδριανόπουλου Η ΓΕΩΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΔΙΑΣΤΑΣΗ ΤΗΣ ΣΥΜΦΩΝΙΑΣ ΜΕ ΤΟ ΙΡΑΝ Του Ανδρέα Ανδριανόπουλου Αλλαγές στο Ενεργειακό Τοπίο Πολλά φαίνεται να αλλάζουν με την πρόσφατη συμφωνία για τα πυρηνικά με το Ιράν. Είναι φανερό πως

Διαβάστε περισσότερα

Η Ευρώπη συνοπτικά. Ευρώπη η ήπειρός μας. Τι είναι η Ευρωπαϊκή Ένωση;

Η Ευρώπη συνοπτικά. Ευρώπη η ήπειρός μας. Τι είναι η Ευρωπαϊκή Ένωση; Η Ευρώπη συνοπτικά Τι είναι η Ευρωπαϊκή Ένωση; Είναι Ευρωπαϊκή Είναι μια ένωση = βρίσκεται στην Ευρώπη. = ενώνει τα κράτη και τους ανθρώπους Ας ρίξουμε μια ματιά: Ποιο είναι το κοινό στοιχείο των Ευρωπαίων;

Διαβάστε περισσότερα

18 \ 01\ 2015 Κείμενο : Σχέσεις γονέων εφήβων

18 \ 01\ 2015 Κείμενο : Σχέσεις γονέων εφήβων ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΣΤΗΝ ΕΚΦΡΑΣΗ - ΕΚΘΕΣΗ 10 Ον\ μο :.. Α Λυκείου 18 \ 01\ 2015 Κείμενο : Σχέσεις γονέων εφήβων Μελετώντας κανείς τις σχέσεις των εφήβων και των γονέων μέσα από το πρίσμα της επικράτησης ενός γενικότερου

Διαβάστε περισσότερα

Λογοτεχνικό Εξωσχολικό Ανάγνωσμα Περιόδου Χριστουγέννων

Λογοτεχνικό Εξωσχολικό Ανάγνωσμα Περιόδου Χριστουγέννων Λογοτεχνικό Εξωσχολικό Ανάγνωσμα Περιόδου Χριστουγέννων Τίτλος βιβλίου: «Μέχρι το άπειρο κι ακόμα παραπέρα» Συγγραφέας: Άννα Κοντολέων Εκδόσεις: Πατάκη ΕΡΓΑΣΙΕΣ: 1. Ένας έφηβος, όπως είσαι εσύ, προσπαθεί

Διαβάστε περισσότερα

β) Αν είχες τη δυνατότητα να «φτιάξεις» εσύ έναν ιδανικό κόσμο, πώς θα ήταν αυτός;

β) Αν είχες τη δυνατότητα να «φτιάξεις» εσύ έναν ιδανικό κόσμο, πώς θα ήταν αυτός; 1. α) H πραγματική ζωή κρύβει χαρά, αγάπη, στόχους, όνειρα, έρωτα, αλλά και πόνο, απογοήτευση, πίκρες, αγώνα. αν λείπουν όλα αυτά τα συναισθήματα και οι ανατροπές, αν χαθεί η καρδιά και η ψυχή, η ελευθερία,

Διαβάστε περισσότερα

ΜΑΘΗΜΑ 1 ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΜΑΘΗΜΑ Να γνωρίζεις τις έννοιες γεωγραφικό πλάτος, γεωγραφικό μήκος και πως αυτές εκφράζονται

ΜΑΘΗΜΑ 1 ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΜΑΘΗΜΑ Να γνωρίζεις τις έννοιες γεωγραφικό πλάτος, γεωγραφικό μήκος και πως αυτές εκφράζονται ΜΑΘΗΜΑ 1 Π. Γ Κ Ι Ν Η Σ 1. Να γνωρίζεις τις έννοιες γεωγραφικό πλάτος, γεωγραφικό μήκος και πως αυτές εκφράζονται 2. Να μπορείς να δώσεις την σχετική γεωγραφική θέση ενός τόπου χρησιμοποιώντας τους όρους

Διαβάστε περισσότερα

Νότια Ευρώπη. Συνεργασία στη λεκάνη της Μεσογείου : Ενεργειακά ζητήματα. Ελληνικά

Νότια Ευρώπη. Συνεργασία στη λεκάνη της Μεσογείου : Ενεργειακά ζητήματα. Ελληνικά Νότια Ευρώπη Συνεργασία στη λεκάνη της Μεσογείου : Ενεργειακά ζητήματα H ενεργειακή εξάρτηση της ΕΕ ανήλθε στο 44% το 1995, θα έχει αυξηθεί κατά 65% μέχρι το 2025 και έως και 80% για το φυσικό αέριο. Η

Διαβάστε περισσότερα

a. Οι βαθιές θάλασσες της Ευρώπης δημιουργήθηκαν όταν έλιωσαν οι παγετώνες. β. Η Νορβηγική Θάλασσα βρέχει τις βορειοανατολικές ακτές

a. Οι βαθιές θάλασσες της Ευρώπης δημιουργήθηκαν όταν έλιωσαν οι παγετώνες. β. Η Νορβηγική Θάλασσα βρέχει τις βορειοανατολικές ακτές EΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΟ ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ Επαναληπτικό διαγώνισμα στα μαθήματα 12-18 1. Χαρακτήρισε τις παρακάτω προτάσεις με το γράμμα (Σ), αν είναι σωστές, και a. Οι βαθιές θάλασσες της Ευρώπης δημιουργήθηκαν όταν έλιωσαν

Διαβάστε περισσότερα

Διδακτική πρόταση 2 1 : Οι μετακινήσεις ανθρώπων σε άλλες περιοχές της γης κατά την Αρχαϊκή Εποχή

Διδακτική πρόταση 2 1 : Οι μετακινήσεις ανθρώπων σε άλλες περιοχές της γης κατά την Αρχαϊκή Εποχή Διδακτική πρόταση 2 1 : Οι μετακινήσεις ανθρώπων σε άλλες περιοχές της γης κατά την Αρχαϊκή Εποχή Ερώτημα-κλειδί 2 Οι άνθρωποι της Αρχαϊκής Εποχής μετακινούνταν για τους ίδιους λόγους και με τον ίδιο τρόπο

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΟ ΤΟ ΜΕΣΑΙΩΝΑ ΣΤΗΝΑΝΑΓΕΝΝΗΣΗ

ΑΠΟ ΤΟ ΜΕΣΑΙΩΝΑ ΣΤΗΝΑΝΑΓΕΝΝΗΣΗ ΑΠΟ ΤΟ ΜΕΣΑΙΩΝΑ ΣΤΗΝΑΝΑΓΕΝΝΗΣΗ εμφανίζεται ΣΤΗ ΒΟΡΕΙΑ ΙΤΑΛΙΑ Επηρεάζεται από το ελληνικό και ρωμαϊκό πολιτισμό ΟΥΜΑΝΙΣΜΟΣ ΖΩΓΡΑΦΙΚΗ ΘΕΑΤΡΟ ΑΣΤΡΟΝΟΜΙΑ Αξία στον ΝΤΑ ΒΙΝΤΣΙ ΣΑΙΞΠΗΡ ΚΟΠΕΡΝΙΚΟΣ Άνθρωπο ΜΙΧΑΗΛ

Διαβάστε περισσότερα

Η Ευρώπη και το Ισλάμ: Οκτώ Μύθοι

Η Ευρώπη και το Ισλάμ: Οκτώ Μύθοι Η Ευρώπη και το Ισλάμ: Οκτώ Μύθοι Aστέρης Χουλιάρας Καθηγητής Τμήμα Πολιτικής Επιστήμης & Διεθνών Σχέσεων Πανεπιστήμιο Πελοποννήσου Bernard Lewis: «Europe would turn Muslim by the end of this century,

Διαβάστε περισσότερα

Το συγκλονιστικό άρθρο. του Γλέζου στη Welt. Διαβάστε το συγκλονιστικό άρθρο του Μανώλη Γλέζου στη 1 / 5

Το συγκλονιστικό άρθρο. του Γλέζου στη Welt. Διαβάστε το συγκλονιστικό άρθρο του Μανώλη Γλέζου στη 1 / 5 άρθρο του Μανώλη Γλέζου στη γερμανική εφημερίδα Die Welt, στο οποίο εξηγεί στους Γερμανούς Το συγκλονιστικό άρθρο του Γλέζου στη Welt Διαβάστε το συγκλονιστικό άρθρο του Μανώλη Γλέζου στη 1 / 5 γερμανική

Διαβάστε περισσότερα

ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΑΝΟΙΧΤΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΣΠΟΥΔΕΣ ΣΤΟΝ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟ Θ.Ε.: ΕΠΟ 11 Κοινωνική και οικονομική ιστορία της Ευρώπης

ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΑΝΟΙΧΤΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΣΠΟΥΔΕΣ ΣΤΟΝ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟ Θ.Ε.: ΕΠΟ 11 Κοινωνική και οικονομική ιστορία της Ευρώπης ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΑΝΟΙΧΤΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΣΠΟΥΔΕΣ ΣΤΟΝ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟ Θ.Ε.: ΕΠΟ 11 Κοινωνική και οικονομική ιστορία της Ευρώπης 2 η εργασία 2012 13 ΘΕΜΑ: «Στις παραμονές της λεγόμενης βιομηχανικής επανάστασης,

Διαβάστε περισσότερα

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΟ MANAGEMENT ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟΥ. Ορισμοί

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΟ MANAGEMENT ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟΥ. Ορισμοί Ορισμοί Ηγεσία είναι η διαδικασία με την οποία ένα άτομο επηρεάζει άλλα άτομα για την επίτευξη επιθυμητών στόχων. Σε μια επιχείρηση, η διαδικασία της ηγεσίας υλοποιείται από ένα στέλεχος που κατευθύνει

Διαβάστε περισσότερα

«Ο λαός συμμετείχε.. παρατάξεων» «Οι ορεινοί πλοιοκτητών»

«Ο λαός συμμετείχε.. παρατάξεων» «Οι ορεινοί πλοιοκτητών» ΠΑΝΕΛΛΑΔΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΠΑΡΑΣΚΕΥΗ 29 ΜΑΙΟΥ 2015 ΙΣΤΟΡΙΑ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΟΜΑΔΑ ΠΡΩΤΗ ΘΕΜΑ Α1 α. Σελ. 77: «Μέσα στην Εθνοσυνέλευση (1862 1864). όπως ονομάστηκαν» «Ο λαός συμμετείχε.. παρατάξεων»

Διαβάστε περισσότερα

Οι γλώσσες αλλάζουν (5540)

Οι γλώσσες αλλάζουν (5540) Κείμενο 1 Οι γλώσσες αλλάζουν (5540) Δεν χρειάζεται ιδιαίτερη σκέψη, για να διαπιστώσει κανείς ότι οι φυσικές γλώσσες αλλάζουν με το πέρασμα του χρόνου, όπως όλες οι πτυχές του φυσικού κόσμου και της ζωής

Διαβάστε περισσότερα

1 Η δημιουργία ενός Πιλότου-Ηγέτη

1 Η δημιουργία ενός Πιλότου-Ηγέτη Περιεχόμενα Ευχαριστίες... 15 Εισαγωγή... 17 1 Η δημιουργία ενός Πιλότου-Ηγέτη... 23 2 Η Ματιά του Πιλότου... 33 3 Η επίγνωση της κατάστασης... 43 4 Η δύναμη του σχεδιασμού... 59 5 Στο απόγειο της τεχνολογίας...

Διαβάστε περισσότερα

Συνέντευξη του Νίκου Λυγερού στο LEGACY MAGAZINE

Συνέντευξη του Νίκου Λυγερού στο LEGACY MAGAZINE Συνέντευξη του Νίκου Λυγερού στο LEGACY MAGAZINE 1) Κύριε Λυγερέ, παρά την δυσχερή οικονομική κατάσταση στην οποία βρίσκεται η Κύπρος, επικρατεί ακόμα μια νότα αισιοδοξίας λόγω των υδρογονανθράκων... Με

Διαβάστε περισσότερα

ΓΕΩΓΡΑΦΙΑ ΜΕ ΤΟ GOOGLE EARTH: Η ΕΥΡΩΠΗ

ΓΕΩΓΡΑΦΙΑ ΜΕ ΤΟ GOOGLE EARTH: Η ΕΥΡΩΠΗ 1 ΓΕΩΓΡΑΦΙΑ ΜΕ ΤΟ GOOGLE EARTH: Η ΕΥΡΩΠΗ ΦΥΛΛΑ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΜΑΘΗΤΗ Κώστας Κύρος ΦΥΛΛΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ 1 1. Ανοίξτε το λογισμικό Google Earth και προσπαθήστε να εντοπίσετε τη θέση της Ευρώπης στη Γη. Κατόπιν για να

Διαβάστε περισσότερα

Νότια Ευρώπη. Οικονομική Κρίση: Αγροτικές/αστικές ανισότητες, περιφερειακή σύγκλιση, φτώχεια και κοινωνικός αποκλεισμός. Ελληνικά

Νότια Ευρώπη. Οικονομική Κρίση: Αγροτικές/αστικές ανισότητες, περιφερειακή σύγκλιση, φτώχεια και κοινωνικός αποκλεισμός. Ελληνικά Νότια Ευρώπη Οικονομική Κρίση: Αγροτικές/αστικές ανισότητες, περιφερειακή σύγκλιση, φτώχεια και κοινωνικός αποκλεισμός Η πρόσφατη οικονομική κρίση επηρέασε εκατομμύρια Ευρωπαίων πολιτών με πολλούς να χάνουν

Διαβάστε περισσότερα

2. ΑΝΑΓΕΝΝΗΣΗ ΚΑΙ ΑΝΘΡΩΠΙΣΜΟΣ

2. ΑΝΑΓΕΝΝΗΣΗ ΚΑΙ ΑΝΘΡΩΠΙΣΜΟΣ 2. ΑΝΑΓΕΝΝΗΣΗ ΚΑΙ ΑΝΘΡΩΠΙΣΜΟΣ Συμπλήρωση κενών ακόλουθες λέξεις (τρεις λέξεις περισσεύουν): βιβλιοθήκη, Βαλκανική, ανθρωπιστικός, πανεπιστήμιο, χειρόγραφο, Ιταλική, τυπογραφία, σπάνιος. Η Αναγέννηση και

Διαβάστε περισσότερα

ΙΑ119 Θεωρητικές και μεθοδολογικές αρχές στη μελέτη της κλασικής τέχνης. Δημήτρης Πλάντζος

ΙΑ119 Θεωρητικές και μεθοδολογικές αρχές στη μελέτη της κλασικής τέχνης. Δημήτρης Πλάντζος ΙΑ119 Θεωρητικές και μεθοδολογικές αρχές στη μελέτη της κλασικής τέχνης Δημήτρης Πλάντζος ΙΑ119: Θεωρητικές και μεθοδολογικές αρχές στη μελέτη της κλασικής τέχνης Το μάθημα προφέρει μια συστηματική και

Διαβάστε περισσότερα

Ηγεσία και Διοικηση. Αποτελεσματική Ηγεσία στο Χώρο της Εργασίας

Ηγεσία και Διοικηση. Αποτελεσματική Ηγεσία στο Χώρο της Εργασίας Ηγεσία και Διοικηση Αποτελεσματική Ηγεσία στο Χώρο της Εργασίας 1. Η έννοια της αποτελεσματικής ηγεσίας Είναι σημαντικό να ξεκαθαρίσουμε πως η έννοια της ηγεσίας δεν είναι ταυτόσημη με τις έννοιες της

Διαβάστε περισσότερα

Παναγιώτης Γιαννόπουλος Σελίδα 1

Παναγιώτης Γιαννόπουλος Σελίδα 1 1 a) H πραγματική ζωή κρύβει χαρά, αγάπη, στόχους, όνειρα, έρωτα, αλλά και πόνο, απογοήτευση, πίκρες, αγώνα. αν λείπουν όλα αυτά τα συναισθήματα και οι ανατροπές, αν χαθεί η καρδιά και η ψυχή, η ελευθερία,

Διαβάστε περισσότερα

Έρευνα Περιφερειακής Κατανοµής της Ετήσιας Τουριστικής απάνης

Έρευνα Περιφερειακής Κατανοµής της Ετήσιας Τουριστικής απάνης Έρευνα Περιφερειακής Κατανοµής της Ετήσιας Τουριστικής απάνης Πίνακας 1:Πλήθος αποκρινόμενων ανά περιφέρεια - Σεπτέμβριος 2013 Περιφέρεια Αποκρινόμενοι Παρατηρήσεις - Θράκη >100 - Κεντρική >100 -

Διαβάστε περισσότερα

Τα Αίτια και οι Επιπτώσεις της Διεθνούς Μετανάστευσης. Πραγματικοί Μισθοί, Παγκόσμια Παραγωγή, Ωφελημένοι και Ζημιωμένοι

Τα Αίτια και οι Επιπτώσεις της Διεθνούς Μετανάστευσης. Πραγματικοί Μισθοί, Παγκόσμια Παραγωγή, Ωφελημένοι και Ζημιωμένοι Τα Αίτια και οι Επιπτώσεις της Διεθνούς Μετανάστευσης Πραγματικοί Μισθοί, Παγκόσμια Παραγωγή, Ωφελημένοι και Ζημιωμένοι Η Παγκόσµια Μετανάστευση Το 2010, 214 εκατομμύρια άνθρωποι ήταν μετανάστες, κατοικούσαν

Διαβάστε περισσότερα

Το Αληθινό, το Όμορφο και η απόλυτη σχέση τους με την Νοημοσύνη και τη Δημιουργία Σελ.1

Το Αληθινό, το Όμορφο και η απόλυτη σχέση τους με την Νοημοσύνη και τη Δημιουργία Σελ.1 Το Αληθινό, το Όμορφο και η απόλυτη σχέση τους με την Νοημοσύνη και τη Δημιουργία Σελ.1 (ΕΠΙΦΥΛΛΙΔΑ - ΟΠΙΣΘΟΦΥΛΛΟ) Μια σύνοψη: Κατανοώντας ορισμένες λέξεις και έννοιες προκύπτει μια ανυπολόγιστη αξία διαμορφώνεται

Διαβάστε περισσότερα

Τα Αίτια και οι Επιπτώσεις της Διεθνούς Μετανάστευσης. Πραγματικοί Μισθοί, Παγκόσμια Παραγωγή, Ωφελημένοι και Ζημιωμένοι

Τα Αίτια και οι Επιπτώσεις της Διεθνούς Μετανάστευσης. Πραγματικοί Μισθοί, Παγκόσμια Παραγωγή, Ωφελημένοι και Ζημιωμένοι Τα Αίτια και οι Επιπτώσεις της Διεθνούς Μετανάστευσης Πραγματικοί Μισθοί, Παγκόσμια Παραγωγή, Ωφελημένοι και Ζημιωμένοι Καθ. Γ. Αλογοσκούφης, Διεθνής Οικονομική και Παγκόσμια Οικονομία, 2014 Η Παγκόσµια

Διαβάστε περισσότερα

Ταξιδεύοντας γνωρίζουμε την Ευρωπαϊκή Ένωση. Τάξη Φύλλο Εργασίας 1 Μάθημα Β Γυμνασίου Οι χώρες της Ευρωπαϊκής Ένωσης Γεωγραφία

Ταξιδεύοντας γνωρίζουμε την Ευρωπαϊκή Ένωση. Τάξη Φύλλο Εργασίας 1 Μάθημα Β Γυμνασίου Οι χώρες της Ευρωπαϊκής Ένωσης Γεωγραφία 1. Περιγραφή Ταξιδεύοντας γνωρίζουμε την Ευρωπαϊκή Ένωση Τάξη Φύλλο Εργασίας 1 Μάθημα Β Γυμνασίου Οι χώρες της Ευρωπαϊκής Ένωσης Γεωγραφία Μια πρώτη γνωριμία με την Ευρωπαϊκή Ένωση μπορεί να γίνει μέσα

Διαβάστε περισσότερα

Κυρίες και κύριοι, θα μιλήσω αγγλικά. Είναι ένας τρόπος για να προσπαθήσω να γεφυρώσω το χάσμα επικοινωνίας που υπάρχει συνήθως όταν χρησιμοποιούμε

Κυρίες και κύριοι, θα μιλήσω αγγλικά. Είναι ένας τρόπος για να προσπαθήσω να γεφυρώσω το χάσμα επικοινωνίας που υπάρχει συνήθως όταν χρησιμοποιούμε Κυρίες και κύριοι, θα μιλήσω αγγλικά. Είναι ένας τρόπος για να προσπαθήσω να γεφυρώσω το χάσμα επικοινωνίας που υπάρχει συνήθως όταν χρησιμοποιούμε διαφορετικές γλώσσες. Η γλώσσα των επιχειρηματιών είναι

Διαβάστε περισσότερα

Ομιλία στο συνέδριο "Νοτιοανατολική Ευρώπη :Κρίση και Προοπτικές" (13/11/2009) Η ΕΝΤΑΞΗ ΤΩΝ ΔΥΤΙΚΩΝ ΒΑΛΚΑΝΙΩΝ ΣΤΗΝ Ε.Ε.

Ομιλία στο συνέδριο Νοτιοανατολική Ευρώπη :Κρίση και Προοπτικές (13/11/2009) Η ΕΝΤΑΞΗ ΤΩΝ ΔΥΤΙΚΩΝ ΒΑΛΚΑΝΙΩΝ ΣΤΗΝ Ε.Ε. Ομιλία στο συνέδριο "Νοτιοανατολική Ευρώπη :Κρίση και Προοπτικές" (13/11/2009) Η ΕΝΤΑΞΗ ΤΩΝ ΔΥΤΙΚΩΝ ΒΑΛΚΑΝΙΩΝ ΣΤΗΝ Ε.Ε. ΕΜΠΕΙΡΙΕΣ ΑΠΟ ΤΗΝ ΕΙΣΔΟΧΗ ΑΛΛΩΝ ΒΑΛΚΑΝΙΚΩΝ ΚΡΑΤΩΝ Κύριοι Υπουργοί, Κύριοι Πρέσβεις,

Διαβάστε περισσότερα

ΒΟΓΛΗΣ ΠΟΛΥΜΕΡΗΣ. Αναπληρωτής Καθηγητής στο Τμήμα Ιστορίας, Αρχαιολογίας και Κοινωνικής Ανθρωπολογίας του Πανεπιστημίου Θεσσαλίας

ΒΟΓΛΗΣ ΠΟΛΥΜΕΡΗΣ. Αναπληρωτής Καθηγητής στο Τμήμα Ιστορίας, Αρχαιολογίας και Κοινωνικής Ανθρωπολογίας του Πανεπιστημίου Θεσσαλίας Βιογραφικό σημείωμα Ο Πολυμέρης Βόγλης γεννήθηκε στην Αθήνα το 1964. Σπούδασε στο Τμήμα Ιστορίας-Αρχαιολογίας του Πανεπιστημίου Αθηνών και εκπόνησε τη διατριβή του στο Ευρωπαϊκό Πανεπιστημιακό Ινστιτούτο

Διαβάστε περισσότερα

Πέμπτη 11/10/2012 Ομιλία του Υπουργού Άμυνας κ. Δημήτρη Ηλιάδη "European Union Military Committee Away Day" Λάρνακα, π.μ.

Πέμπτη 11/10/2012 Ομιλία του Υπουργού Άμυνας κ. Δημήτρη Ηλιάδη European Union Military Committee Away Day Λάρνακα, π.μ. Πέμπτη 11/10/2012 Ομιλία του Υπουργού Άμυνας κ. Δημήτρη Ηλιάδη "European Union Military Committee Away Day" Λάρνακα, 09.00 π.μ. Σας καλωσορίζω στην Κύπρο, και θέλω να εκφράσω την ικανοποίησή μου, που μου

Διαβάστε περισσότερα

ΟΥΙΛΙΑΜ ΛΑΝΤΕΪ συνέντευξη στον Ελπιδοφόρο Ιντζέμπελη

ΟΥΙΛΙΑΜ ΛΑΝΤΕΪ συνέντευξη στον Ελπιδοφόρο Ιντζέμπελη Ημερομηνία 25/2/2015 Μέσο Συντάκτης Link diastixo.gr Ελπιδοφόρος Ιντζέμπελης http://diastixo.gr/sinentefxeis/xenoi/3524-william-landay ΟΥΙΛΙΑΜ ΛΑΝΤΕΪ συνέντευξη στον Ελπιδοφόρο Ιντζέμπελη Δημοσιεύτηκε

Διαβάστε περισσότερα

10 DaniEl GolEman PEtEr SEnGE

10 DaniEl GolEman PEtEr SEnGE Eισαγωγή Για σκεφτείτε το: ένα άτομο κάτω των δεκαοκτώ ετών κατά πάσα πιθανότητα δεν έχει ζήσει ποτέ χωρίς ίντερνετ. Επιπλέον, σε όλο και πιο πολλά μέρη της υφηλίου, τα περισσότερα παιδιά κάτω των δέκα

Διαβάστε περισσότερα

Περιεχόμενα. Εικόνες... Χάρτες και πίνακες... Ευχαριστίες... Σημειώσεις και συμβάσεις...

Περιεχόμενα. Εικόνες... Χάρτες και πίνακες... Ευχαριστίες... Σημειώσεις και συμβάσεις... Περιεχόμενα Εικόνες......................................................... Χάρτες και πίνακες............................................... Ευχαριστίες.....................................................

Διαβάστε περισσότερα

ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙ ΑΣ Γ ΤΑΞΗ

ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙ ΑΣ Γ ΤΑΞΗ ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙ ΑΣ ΑΠΟΛΥΤΗΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Σ ΕΝΙΑΙΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΠΕΜΠΤΗ 1 ΙΟΥΝΙΟΥ 2000 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ: ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΡΑΜΜΑΤΕΙΑ - ΕΚΦΡΑΣΗ ΕΚΘΕΣΗ ΣΥΝΟΛΟ ΣΕΛΙΔΩΝ: ΠΕΝΤΕ (5) ΚΕΙΜΕΝΟ Μια σημαντική

Διαβάστε περισσότερα

ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ ΚΑΙ ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΔΙΑ ΒΙΟΥ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ: Η ΔΙΑΣΤΑΣΗ ΤΩΝ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ ΑΝΙΣΟΤΗΤΩΝ

ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ ΚΑΙ ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΔΙΑ ΒΙΟΥ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ: Η ΔΙΑΣΤΑΣΗ ΤΩΝ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ ΑΝΙΣΟΤΗΤΩΝ ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ ΚΑΙ ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΔΙΑ ΒΙΟΥ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ: Η ΔΙΑΣΤΑΣΗ ΤΩΝ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ ΑΝΙΣΟΤΗΤΩΝ Ο ρόλος της Δια βίου Μάθησης στην καταπολέμηση των εκπαιδευτικών και κοινωνικών ανισοτήτων. Τοζήτηματωνκοινωνικώνανισοτήτωνστηνεκπαίδευσηαποτελείένα

Διαβάστε περισσότερα

14 Δυσκολίες μάθησης για την ανάπτυξη των παιδιών, αλλά και της εκπαιδευτικής πραγματικότητας. Έχουν προταθεί διάφορες θεωρίες και αιτιολογίες για τις

14 Δυσκολίες μάθησης για την ανάπτυξη των παιδιών, αλλά και της εκπαιδευτικής πραγματικότητας. Έχουν προταθεί διάφορες θεωρίες και αιτιολογίες για τις ΠΡΟΛΟΓΟΣ Οι δυσκολίες μάθησης των παιδιών συνεχίζουν να απασχολούν όλους όσοι ασχολούνται με την ανάπτυξη των παιδιών και με την εκπαίδευση. Τους εκπαιδευτικούς, οι οποίοι, μέσα στην τάξη τους, βρίσκονται

Διαβάστε περισσότερα

ΕΥΡΩΒΑΡΟΜΕΤΡΟ PARLEMETER: ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΚΗ ΑΝΑΛΥΣΗ 2015 ΑΝΤΙΛΗΨΕΙΣ ΓΙΑ ΤΟ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΚΟΙΝΟΒΟΥΛΙΟ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ EE28 ΕΘΝΙΚΕΣ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΕΣ

ΕΥΡΩΒΑΡΟΜΕΤΡΟ PARLEMETER: ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΚΗ ΑΝΑΛΥΣΗ 2015 ΑΝΤΙΛΗΨΕΙΣ ΓΙΑ ΤΟ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΚΟΙΝΟΒΟΥΛΙΟ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ EE28 ΕΘΝΙΚΕΣ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΕΣ PARLEMETER: 2015 ΕΘΝΙΚΕΣ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΕΣ 1 PARLEMETER: 2015 ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ: ΤΩΝ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΩΝ ΤΟΥ ΕΥΡΩΒΑΡΟΜΕΤΡΟΥ Η περιφερειακή ανάλυση που ακολουθεί βασίζεται στις έρευνες του Ευρωβαρομέτρου του Ευρωπαϊκού

Διαβάστε περισσότερα

Η ΟΡΕΙΝΗ ΧΕΡΣΟΝΗΣΟΣ ΚΑΜΤΣΑΤΚΑ

Η ΟΡΕΙΝΗ ΧΕΡΣΟΝΗΣΟΣ ΚΑΜΤΣΑΤΚΑ Η ΟΡΕΙΝΗ ΧΕΡΣΟΝΗΣΟΣ ΚΑΜΤΣΑΤΚΑ ΔΠΜΣ «ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ ΚΑΙ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΤΩΝ ΟΡΕΙΝΩΝ ΠΕΡΙΟΧΩΝ» ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΟ ΕΤΟΣ 2014 2015 ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ: ΔΗΜΗΤΡΗΣ ΙΩΑΝΝΙΔΗΣ ΠΑΝΑΓΙΩΤΗΣ ΙΩΑΝΝΟΥ ΓΙΩΡΓΟΣ ΚΙΟΥΡΑΣ ΒΑΝΕΣΣΑ ΜΠΟΥΓΙΑ ΓΕΩΓΡΑΦΙΚΗ

Διαβάστε περισσότερα

Πίνακας αποτελεσμάτων της Ένωσης για την Καινοτομία το 2015. Σύνοψη Γλωσσική έκδοση ΕL

Πίνακας αποτελεσμάτων της Ένωσης για την Καινοτομία το 2015. Σύνοψη Γλωσσική έκδοση ΕL Πίνακας αποτελεσμάτων της Ένωσης για την Καινοτομία το 2015. Σύνοψη Γλωσσική έκδοση ΕL Εσωτερική Αγορά, Βιομηχανία, Επιχειρηματικότη τα και ΜΜΕ ΣΥΝΟΨΗ Πίνακας επιδόσεων της Ένωσης για την Καινοτομία το

Διαβάστε περισσότερα

Ταξιδεύοντας στην ηπειρωτική Ελλάδα. Τάξη Φύλλο Εργασίας 1 Μάθημα Ε Δημοτικού Διαιρώντας την Ελλάδα σε διαμερίσματα και περιφέρειες Γεωγραφία

Ταξιδεύοντας στην ηπειρωτική Ελλάδα. Τάξη Φύλλο Εργασίας 1 Μάθημα Ε Δημοτικού Διαιρώντας την Ελλάδα σε διαμερίσματα και περιφέρειες Γεωγραφία Ταξιδεύοντας στην ηπειρωτική Ελλάδα Τάξη Φύλλο Εργασίας 1 Μάθημα Ε Δημοτικού Διαιρώντας την Ελλάδα σε διαμερίσματα και περιφέρειες Γεωγραφία Ταξιδεύουμε στην ηπειρωτική Ελλάδα, χρησιμοποιώντας διαφορετικά

Διαβάστε περισσότερα

ΝΕΑ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ. Η ενδυμασία και η σημασία της για τον άνθρωπο

ΝΕΑ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ. Η ενδυμασία και η σημασία της για τον άνθρωπο ΝΕΑ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ Κείμενο Η ενδυμασία και η σημασία της για τον άνθρωπο Η ενδυμασία αποτελείται από κάθε τι με το οποίο ο άνθρωπος καλύπτει και στολίζει το σώμα του. Περιλαμβάνει δηλαδή τα ρούχα και

Διαβάστε περισσότερα

Η συγγραφέας Γιώτα Γουβέλη και «Η πρώτη κυρία» Σάββατο, 12 Δεκεμβρίου :21

Η συγγραφέας Γιώτα Γουβέλη και «Η πρώτη κυρία» Σάββατο, 12 Δεκεμβρίου :21 Ημερομηνία 12/12/2015 Μέσο Συντάκτης Link http://now24.gr/ Μαίρη Γκαζιάνη http://now24.gr/i-singrafeas-giota-gouveli-ke-i-proti-kiria/ Η συγγραφέας Γιώτα Γουβέλη και «Η πρώτη κυρία» Σάββατο, 12 Δεκεμβρίου

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΛΟΓΟΣ ΣΤΗΝ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΕΚΔΟΣΗ

ΠΡΟΛΟΓΟΣ ΣΤΗΝ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΕΚΔΟΣΗ ΠΡΟΛΟΓΟΣ ΣΤΗΝ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΕΚΔΟΣΗ Φτάνει να μισήσει ένας άνθρωπος έναν άλλον άνθρωπο, για ν' απλωθεί,σιγά-σιγά,το μίσος σ' ολάκερη την ανθρωπότητα. Ζαν Πωλ Σάρτρ Τα τελευταία χρόνια γινόμαστε μάρτυρες πολλών

Διαβάστε περισσότερα

[Συνέντευξη-Διαγωνισμός] Η Μεταξία Κράλλη και το βιβλίο της «Κάποτε στη Σαλονίκη»

[Συνέντευξη-Διαγωνισμός] Η Μεταξία Κράλλη και το βιβλίο της «Κάποτε στη Σαλονίκη» [Συνέντευξη-Διαγωνισμός] Η Μεταξία Κράλλη και το βιβλίο της «Κάποτε στη Σαλονίκη» Από happytv - Τετάρτη 19/10/16 Η Μεταξία Κράλλη (ψευδώνυμο) γεννήθηκε στην Αθήνα το 1975. Σπούδασε νομικά στην Αθήνα και

Διαβάστε περισσότερα

Θεωρία Δικαίου και Θεσμών 3α. Δίκαιο και Ηθική στη Δίκη της Νυρεμβέργης

Θεωρία Δικαίου και Θεσμών 3α. Δίκαιο και Ηθική στη Δίκη της Νυρεμβέργης Αριστείδης Ν. Χατζής Αναπληρωτής Καθηγητής Φιλοσοφίας Δικαίου & Θεωρίας Θεσμών Θεωρία Δικαίου και Θεσμών 3α Δίκαιο και Ηθική στη Δίκη της Νυρεμβέργης Τμήμα Μ.Ι.Θ.Ε. 17/3/2014 ΔΙΚΗ ΤΗΣ ΝΥΡΕΜΒΕΡΓΗΣ 20

Διαβάστε περισσότερα

Η διαπολιτισμική διάσταση των φιλολογικών βιβλίων του Γυμνασίου: διδακτικές προσεγγίσεις

Η διαπολιτισμική διάσταση των φιλολογικών βιβλίων του Γυμνασίου: διδακτικές προσεγγίσεις Έργο: «Ένταξη παιδιών παλιννοστούντων και αλλοδαπών στο σχολείο - για τη Δευτεροβάθμια Εκπαίδευση (Γυμνάσιο)» Επιμορφωτικό Σεμινάριο Η διαπολιτισμική διάσταση των φιλολογικών βιβλίων του Γυμνασίου: διδακτικές

Διαβάστε περισσότερα

κατεύθυνση της εξάλειψης εθνοκεντρικών και άλλων αρνητικών στοιχείων που υπάρχουν στην ελληνική εκπαίδευση έτσι ώστε η εκπαίδευση να λαμβάνει υπόψη

κατεύθυνση της εξάλειψης εθνοκεντρικών και άλλων αρνητικών στοιχείων που υπάρχουν στην ελληνική εκπαίδευση έτσι ώστε η εκπαίδευση να λαμβάνει υπόψη ΕΙΣΑΓΩΓΗ Είναι γνωστό ότι, παραδοσιακά, όπως άλλα εκπαιδευτικά συστήματα έτσι και το ελληνικό στόχευαν στην καλλιέργεια και ενδυνάμωση της εθνοπολιτιστικής ταυτότητας. Αυτό κρίνεται θετικό, στο βαθμό που

Διαβάστε περισσότερα

Άρθρο του Σταμάτη Σουρμελή*

Άρθρο του Σταμάτη Σουρμελή* Άρθρο του Σταμάτη Σουρμελή* Το ζήτημα της αποτελεσματικής Διοίκησης - Ηγεσίας, απασχόλησε, απασχολεί και θα απασχολεί όλους εκείνους που επιδιώκουν την αποτελεσματικότητα, την προσωπική βελτίωση, την κοινωνική

Διαβάστε περισσότερα

ΙΣΤΟΡΙΑ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΟΜΑΔΑ ΠΡΩΤΗ

ΙΣΤΟΡΙΑ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΟΜΑΔΑ ΠΡΩΤΗ ΙΣΤΟΡΙΑ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΟΜΑΔΑ ΠΡΩΤΗ Α1 α. σχολικό βιβλίο, σελ. 46. Φεντερασιόν: ήταν μεγάλη πολυεθνική εργατική οργάνωση της Θεσσαλονίκης, με πρωτεργάτες σοσιαλιστές από την ανοικτή σε νέες ιδέες

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 6 ο H ΙΕΥΡΥΝΣΗ ΤΗΣ ΕΥΡΩΠΑΪΚΗΣ ΕΝΩΣΗΣ 6.1 ΕΙΣΑΓΩΓΗ

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 6 ο H ΙΕΥΡΥΝΣΗ ΤΗΣ ΕΥΡΩΠΑΪΚΗΣ ΕΝΩΣΗΣ 6.1 ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΚΕΦΑΛΑΙΟ 6 ο H ΙΕΥΡΥΝΣΗ ΤΗΣ ΕΥΡΩΠΑΪΚΗΣ ΕΝΩΣΗΣ 6.1 ΕΙΣΑΓΩΓΗ Μετά από δέκα χρόνια διαπραγµατεύσεις και τις αποφάσεις του Ευρωπαϊκού Συµβουλίου της Κοπεγχάγης (12-13 εκεµβρίου 2002), η Ευρωπαϊκή Ένωση αναµένει

Διαβάστε περισσότερα

ΚΟΙΝΈΣ ΙΣΤΟΡΊΕΣ ΓΙΑ ΜΙΑ ΕΥΡΏΠΗ ΧΩΡΊΣ ΔΙΑΧΩΡΙΣΤΙΚΈΣ ΓΡΑΜΜΈΣ

ΚΟΙΝΈΣ ΙΣΤΟΡΊΕΣ ΓΙΑ ΜΙΑ ΕΥΡΏΠΗ ΧΩΡΊΣ ΔΙΑΧΩΡΙΣΤΙΚΈΣ ΓΡΑΜΜΈΣ ΚΟΙΝΈΣ ΙΣΤΟΡΊΕΣ ΓΙΑ ΜΙΑ ΕΥΡΏΠΗ ΧΩΡΊΣ ΔΙΑΧΩΡΙΣΤΙΚΈΣ ΓΡΑΜΜΈΣ 33Οι επιπτώσεις της Βιομηχανικής Επανάστασης 33Η ανάπτυξη της εκπαίδευσης 33Τα ανθρώπινα δικαιώματα στην ιστορία της τέχνης 3 3 Η Ευρώπη και ο

Διαβάστε περισσότερα

<5,0 5,0 6,9 7 7,9 8 8,9 9-10

<5,0 5,0 6,9 7 7,9 8 8,9 9-10 ΚΡΙΤΗΡΙΑ Εύρος θέματος Τίτλος και περίληψη Εισαγωγή Βαθμολογία

Διαβάστε περισσότερα

VI/ Η ΣΥΜΒΟΛΗ ΤΟΥ ΕΘΕΛΟΝΤΙΚΟΥ ΤΟΜΕΑ ΣΤΗΝ ΑΣΚΗΣΗ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ

VI/ Η ΣΥΜΒΟΛΗ ΤΟΥ ΕΘΕΛΟΝΤΙΚΟΥ ΤΟΜΕΑ ΣΤΗΝ ΑΣΚΗΣΗ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ VI/ Η ΣΥΜΒΟΛΗ ΤΟΥ ΕΘΕΛΟΝΤΙΚΟΥ ΤΟΜΕΑ ΣΤΗΝ ΑΣΚΗΣΗ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ Ο εθελοντικός τομέας αποτελεί αναπόσπαστο κομμάτι της κοινωνικής πολιτικής. Ιστορικά προηγείται του κράτους πρόνοιας, ενώ συνυπάρχει

Διαβάστε περισσότερα

Μιχάλης Μακρή EFIAP. Copyright: 2013 Michalis Makri

Μιχάλης Μακρή EFIAP. Copyright: 2013 Michalis Makri Μιχάλης Μακρή EFIAP Copyright: 2013 Michalis Makri Copyright: 2013 Michalis Makri Less is more Less but better Copyright: 2013 Michalis Makri Ο μινιμαλισμός ορίζεται ως η εξάλειψη όλων των στοιχείων που

Διαβάστε περισσότερα

1.3 Σκεπτικό Με τη δραστηριότητα χαρτογράφησης της Ανατολικής Μεσογείου σε µία εποχή έντονων συγκρούσεων για την κυριαρχία στην περιοχή, επιδιώκεται ο

1.3 Σκεπτικό Με τη δραστηριότητα χαρτογράφησης της Ανατολικής Μεσογείου σε µία εποχή έντονων συγκρούσεων για την κυριαρχία στην περιοχή, επιδιώκεται ο 1 Χαρτογραφώντας την κυριαρχία στην ανατολική Μεσόγειο από το 13 ο έως το 18 ο αι. 1.1 Περίληψη Οι µαθητές καλούνται να δηµιουργήσουν χάρτες της Ανατολικής Μεσογείου που να απεικονίζουν τις αλλαγές στην

Διαβάστε περισσότερα

ΕΝΔΕΙΚΤΙΚΕΣ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ ΕΝΙΑΙΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ

ΕΝΔΕΙΚΤΙΚΕΣ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ ΕΝΙΑΙΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΕΝΔΕΙΚΤΙΚΕΣ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ ΕΝΙΑΙΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ Α. Αγαπητοί συμμαθητές, στο κείμενό του, ο Θ. Π. Λιανός μας πληροφορεί πως παρά την έρευνα που κάνει πάνω στο θέμα της παγκοσμιοποίησης, δεν

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΕΝΤΑΞΗΣ ΥΤΧ. «Λεμεσός: Μια πόλη, ο κόσμος όλος!» ΟΜΙΛΙΑ ΗΜΑΡΧΟΥ ΑΝ ΡΕΑ ΧΡΙΣΤΟΥ 6 ΜΑΡΤΙΟΥ 2014

ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΕΝΤΑΞΗΣ ΥΤΧ. «Λεμεσός: Μια πόλη, ο κόσμος όλος!» ΟΜΙΛΙΑ ΗΜΑΡΧΟΥ ΑΝ ΡΕΑ ΧΡΙΣΤΟΥ 6 ΜΑΡΤΙΟΥ 2014 ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΕΝΤΑΞΗΣ ΥΤΧ «Λεμεσός: Μια πόλη, ο κόσμος όλος!» ΟΜΙΛΙΑ ΗΜΑΡΧΟΥ ΑΝ ΡΕΑ ΧΡΙΣΤΟΥ 6 ΜΑΡΤΙΟΥ 2014 Με ιδιαίτερη ικανοποίηση σας παρουσιάζουμε σήμερα τους στόχους και το περιεχόμενο του πρώτου

Διαβάστε περισσότερα

Ιστορία του νεότερου και σύγχρονου κόσμου

Ιστορία του νεότερου και σύγχρονου κόσμου Ιστορία ΣΤ' Δημοτικού Ιστορία του νεότερου και σύγχρονου κόσμου Βιβλίο μαθητή ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ Ιωάννης Κολιόπουλος Ομότιμος Καθηγητής Ιάκωβος Μιχαηλίδης Επίκουρος Καθηγητής, ΑΠΘ Αθανάσιος Καλλιανιώτης Σχολικός

Διαβάστε περισσότερα

στη Βουλγαρία και µετά την ένταξή της στην Ευρωπαϊκή Ένωση την 1 η Ιανουαρίου 2007, κάτω από τον πιο εύγλωττο τίτλο Σύγχρονη

στη Βουλγαρία και µετά την ένταξή της στην Ευρωπαϊκή Ένωση την 1 η Ιανουαρίου 2007, κάτω από τον πιο εύγλωττο τίτλο Σύγχρονη Σύγχρονη Βουλγαρία: Από το Ανατολικό Μπλοκ στην Ευρωπαϊκή Ένωση Πρόλογος Το παρόν βιβλίο προέκυψε µέσα από συζητήσεις που ξεκίνησαν στα τέλη του 2008 στη Σόφια γύρω από την αναγκαιότητα πρόσβασης του ελληνικού

Διαβάστε περισσότερα

«ΑΓΝΩΣΤΟΙ ΑΝΑΜΕΣΑ ΜΑΣ»

«ΑΓΝΩΣΤΟΙ ΑΝΑΜΕΣΑ ΜΑΣ» «ΑΓΝΩΣΤΟΙ ΑΝΑΜΕΣΑ ΜΑΣ» ΤΑΞΗ Γ1 2 ο Δ Σ ΓΕΡΑΚΑ ΔΑΣΚ:Αθ.Κέλλη ΘΕΩΡΗΤΙΚΗ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗ Κατά τη διάρκεια της περσινής σχολικής χρονιάς η τάξη μας ασχολήθηκε με την ανάγνωση και επεξεργασία λογοτεχνικών βιβλίων

Διαβάστε περισσότερα

ΤΟ ΡΟΔΟ ΤΗΣ ΤΟΣΚΑΝΗΣ της Belinda Alexandra - Book review

ΤΟ ΡΟΔΟ ΤΗΣ ΤΟΣΚΑΝΗΣ της Belinda Alexandra - Book review Ημερομηνία 20/7/2015 Μέσο Συντάκτης Link http://www.culture21century.gr/ Γιώτα Παπαδημακοπούλου http://www.culture21century.gr/2015/07/belinda-alexandra-book-review.html ΤΟ ΡΟΔΟ ΤΗΣ ΤΟΣΚΑΝΗΣ της Belinda

Διαβάστε περισσότερα

«Άρχεσθαι μαθών, άρχειν επιστήσει» («Ανάλαβε εξουσία αφού πρώτα μάθεις να εξουσιάζεσαι») Σόλων, ο Αθηναίος

«Άρχεσθαι μαθών, άρχειν επιστήσει» («Ανάλαβε εξουσία αφού πρώτα μάθεις να εξουσιάζεσαι») Σόλων, ο Αθηναίος EIΣΑΓΩΓΗ «Άρχεσθαι μαθών, άρχειν επιστήσει» («Ανάλαβε εξουσία αφού πρώτα μάθεις να εξουσιάζεσαι») Σόλων, ο Αθηναίος Η ηγεσία και η άσκησή της η έννοιά της και το σύνολο των συμπεριφορών που τη συνθέτουν,

Διαβάστε περισσότερα

Κέντρο Πρόληψης των Εξαρτήσεων και Προαγωγής της Ψυχοκοινωνικής Υγείας Περιφερειακής Ενότητας Κιλκίς «ΝΗΡΕΑΣ»

Κέντρο Πρόληψης των Εξαρτήσεων και Προαγωγής της Ψυχοκοινωνικής Υγείας Περιφερειακής Ενότητας Κιλκίς «ΝΗΡΕΑΣ» Εργαστήριο δικτύωσης σε εκπαιδευτικούς πρωτοβάθμιας και δευτεροβάθμιας εκπαίδευσης με θέμα: «Η συναισθηματική νοημοσύνη και η επίδρασή της στην εκπαιδευτική διαδικασία» 6 7 Μαΐου 2014 Κέντρο Πρόληψης των

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΓΚΟΣΜΙΟΠΟΙΗΣΗ ΓΕΝΙΚΑ ΟΡΙΣΜΟΣ ΑΙΤΙΑ

ΠΑΓΚΟΣΜΙΟΠΟΙΗΣΗ ΓΕΝΙΚΑ ΟΡΙΣΜΟΣ ΑΙΤΙΑ ΠΑΓΚΟΣΜΙΟΠΟΙΗΣΗ ΓΕΝΙΚΑ Η παγκοσμιοποίηση έχει διαταράξει την παραδοσιακή διεθνή κατάσταση. Σαρωτικές αλλαγές, οικονομικές και κοινωνικές συντελούνται ήδη, η ροή των γεγονότων έχει επιταχυνθεί και η πολυπλοκότητα

Διαβάστε περισσότερα

Συνεντεύξεις «πρόσωπο με πρόσωπο (face to face). Κοινές ερωτήσεις για όλους τους συμμετέχοντες.

Συνεντεύξεις «πρόσωπο με πρόσωπο (face to face). Κοινές ερωτήσεις για όλους τους συμμετέχοντες. Κεντρικά ερωτήματα: Ποιες είναι οι διαστάσεις της συζήτησης για την κρίση στο Δημόσιο Διάλογο; Ήταν η υιοθέτηση του πακέτου διάσωσης για την Ελλάδα και η ένταξη της Ελλάδας στο μηχανισμό στήριξης μονόδρομος

Διαβάστε περισσότερα

ΟΜΙΛΙΑ ΤΟΥ ΠΡΟΕΔΡΟΥ ΤΗΣ ΟΚΕ ΕΛΛΑΔΑΣ, κ. Χρήστου ΠΟΛΥΖΩΓΟΠΟΥΛΟΥ ΣΤΟ ΠΛΑΙΣΙΟ ΤΟΥ TRESMED 4 ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗ 10-11/9/2012

ΟΜΙΛΙΑ ΤΟΥ ΠΡΟΕΔΡΟΥ ΤΗΣ ΟΚΕ ΕΛΛΑΔΑΣ, κ. Χρήστου ΠΟΛΥΖΩΓΟΠΟΥΛΟΥ ΣΤΟ ΠΛΑΙΣΙΟ ΤΟΥ TRESMED 4 ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗ 10-11/9/2012 ΟΜΙΛΙΑ ΤΟΥ ΠΡΟΕΔΡΟΥ ΤΗΣ ΟΚΕ ΕΛΛΑΔΑΣ, κ. Χρήστου ΠΟΛΥΖΩΓΟΠΟΥΛΟΥ ΣΤΟ ΠΛΑΙΣΙΟ ΤΟΥ TRESMED 4 ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗ 10-11/9/2012 Αγαπητοί συνάδελφοι, κυρίες και κύριοι, Σας ευχαριστώ όλους που ήρθατε στη χώρα μας και

Διαβάστε περισσότερα

ΟΜΙΛΙΑ ΥΠΟΥΡΓΟΥ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΣΤΗΝ ΕΝΑΡΚΤΗΡΙΑ ΤΕΛΕΤΗ ΤΗΣ ΥΠΟΥΡΓΙΚΗΣ ΣΥΝΟΔΟΥ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΕΙΦΟΡΟ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΣΤΗ ΜΕΣΟΓΕΙΟ

ΟΜΙΛΙΑ ΥΠΟΥΡΓΟΥ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΣΤΗΝ ΕΝΑΡΚΤΗΡΙΑ ΤΕΛΕΤΗ ΤΗΣ ΥΠΟΥΡΓΙΚΗΣ ΣΥΝΟΔΟΥ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΕΙΦΟΡΟ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΣΤΗ ΜΕΣΟΓΕΙΟ ΟΜΙΛΙΑ ΥΠΟΥΡΓΟΥ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΣΤΗΝ ΕΝΑΡΚΤΗΡΙΑ ΤΕΛΕΤΗ ΤΗΣ ΥΠΟΥΡΓΙΚΗΣ ΣΥΝΟΔΟΥ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΕΙΦΟΡΟ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΣΤΗ ΜΕΣΟΓΕΙΟ 8-9 Δεκεμβρίου 2016 Κύριε Πρόεδρε της Κυπριακής Βουλής των

Διαβάστε περισσότερα

ΓΕΝΙΚΟ ΕΠΙΤΕΛΕΙΟ ΣΤΡΑΤΟΥ

ΓΕΝΙΚΟ ΕΠΙΤΕΛΕΙΟ ΣΤΡΑΤΟΥ ΓΕΝΙΚΟ ΕΠΙΤΕΛΕΙΟ ΣΤΡΑΤΟΥ Χαιρετισμός Του κ. Α/ΓΕΣ, ως Εκπροσώπου του κ. Υπουργού Εθνικής Άμυνας κ. Ευάγγελου Βενιζέλου στo Συνέδριο Χειρισμού Κρίσεων«ΑΘΗΝΑ 2011» Θεσσαλονίκη, 03 Ιουν 11 - 1 - Κύριοι πρέσβεις

Διαβάστε περισσότερα

Το παιχνίδι όπου έχει σημασία να είστε κοντά

Το παιχνίδι όπου έχει σημασία να είστε κοντά Το παιχνίδι όπου έχει σημασία να είστε κοντά Τι μήκος έχει η γέφυρα Golden Gate; Που έχουν βρεθεί «αποδείξεις» της ύπαρξης του Γέτι; Πόσα αγάλματα υπάρχουν στο Νησί του Πάσχα; Πολύ πιθανό να μην γνωρίζετε

Διαβάστε περισσότερα

Η ελληνική και η ευρωπαϊκή ταυτότητα

Η ελληνική και η ευρωπαϊκή ταυτότητα ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙΔΑΣ ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΕΝΔΟΦΡ/ΚΗΣ ΠΡΟΣΟΜΟΙΩΣΗΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΚΥΡΙΑΚΗ 14 ΔΕΚΕΜΒΡΙΟΥ 2008 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΣΥΝΟΛΟ ΣΕΛΙΔΩΝ: (4) ΚΕΙΜΕΝΟ Η ελληνική

Διαβάστε περισσότερα

Πολίτευμα. Διάκριση πολιτευμάτων:

Πολίτευμα. Διάκριση πολιτευμάτων: Πολίτευμα Τι είναι το πολίτευμα; Με τον όρο πολίτευμα (ή πολιτικό σύστημα) εννοείται το σύνολο των θεσμών, σύμφωνα με τους οποίους κυβερνάται ένα κράτος ή μια πολιτεία Σε ό,τι αφορά το συνταγματικό δίκαιο

Διαβάστε περισσότερα

Πρώτη ενότητα: «Η ΕΠΙΧΕΙΡΗΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑ»

Πρώτη ενότητα: «Η ΕΠΙΧΕΙΡΗΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑ» Πρώτη ενότητα: «Η ΕΠΙΧΕΙΡΗΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑ» Επιχειρηματίας είναι ο άνθρωπος που κινητοποιεί τους απαραίτητους πόρους και τους εκμεταλλεύεται παραγωγικά για την υλοποίηση μιας επιχειρηματικής ευκαιρίας με σκοπό

Διαβάστε περισσότερα