Η ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΤΗΣ ΕΠΙΘΕΤΙΚΗΣ ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΑΣ ΣΤΟ ΓΕΝΙΚΟ ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΟ

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "Η ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΤΗΣ ΕΠΙΘΕΤΙΚΗΣ ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΑΣ ΣΤΟ ΓΕΝΙΚΟ ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΟ"

Transcript

1 28 Eιδικό Άρθρο Η ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΤΗΣ ΕΠΙΘΕΤΙΚΗΣ ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΑΣ ΣΤΟ ΓΕΝΙΚΟ ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΟ Β Ψυχιατρική Κλινική, Ιατρική Σχολή Πανεπιστημίου Αθηνών, Π.Γ.Ν. «Αττικόν» Η επιθετική συμπεριφορά στους ανθρώπους προσλαμβάνει την μορφή βίαιων πράξεων εναντίων άλλων. Στην εκούσια αυτή πρόκληση σωματικών βλαβών από άτομο σε άτομο, συμπεριλαμβάνονται ο ξυλοδαρμός, ο βιασμός, η ληστεία, η σωματική και σεξουαλική κακοποίηση και η ανθρωποκτονία. Η επιθετικότητα και η βία συμβαίνουν σε πολλές κλινικές καταστάσεις, από την τοξίκωση ή την στέρηση ουσιών, τις ψυχώσεις και τις διαταραχές προσωπικότητας με πλημμελή έλεγχο των παρορμήσεων, μέχρι τις γνωσιακές διαταραχές. Κυριότερα σημεία πρόβλεψης και εκτίμησης της βίαιης συμπεριφοράς είναι οι πρόσφατες βίαιες πράξεις, λεκτικές ή εξω-λεκτικές απειλές, αυξανόμενη ψυχοκινητική διέγερση, ιδέες διώξεως, επιτακτικές ακουστικές ψευδαισθήσεις, εγκεφαλικές παθήσεις, κ.α. Λαμβάνονται επίσης υπ όψιν: το ιστορικό του ασθενή, το φύλο (άνδρες), η ηλικία (15-24 έτη), η κακή κοινωνικοοικονιμική κατάσταση και το ανεπαρκές κοινωνικό υποστηρικτικό σύστημα. Η βία ή η απειλή βίας πρέπει να αντιμετωπισθεί άμεσα. Αρχικά γίνεται προσπάθεια αποκλιμάκωσης της βίας, με την χρήση ψυχοκοινωνικών τεχνικών που σκοπό έχουν την καταπράυνση της διαταραγμένης συμπεριφοράς και τον επαναπροσδιορισμό του ασθενή σε περισσότερο ήρεμο προσωπικό χώρο. Η υποκείμενη αιτία της βίας πρέπει να αντιμετωπίζεται άμεσα. Αν εκδηλωθεί βίαιη συμπεριφορά είναι αναγκαία η απομόνωση και ο περιορισμός του ασθενή ως και η χρήση φαρμάκων. Λέξεις ευρετηρίου: επιθετικότητα, βίαιη συμπεριφορά, Γενικό Νοσοκομείο, αντιμετώπιση της βίαιης συμπεριφοράς Εισαγωγή-ορισμός Ως επιθετικότητα (aggression) ορίζεται μια εμφανής συμπεριφορά στην οποία εμπεριέχεται η πρόθεση να προκαλέσει κάποιος επώδυνα ερεθίσματα σε έναν άλλο οργανισμό ή να εκδηλώσει καταστροφική συμπεριφορά προς άψυχα αντικείμενα. Οι άνθρωποι εκδηλώνουν τρεις κυρίως μορφές επιθετικότητας: την λεκτική επιθετικότητα, την σωματική επιθετικότητα εναντίον άλλων ανθρώπων και την σωματική επιθετικότητα (καταστροφικότητα) εναντίον αντικειμένων. Η βία (violence) συνήθως έχει την έννοια της σωματικής επιθετικότητας εναντίον άλλων ανθρώπων και υπό αυτήν την έννοια αποτελεί υποομάδα της επιθετικότητας 1. Η βία αποτελεί μια συμπεριφορά και όχι μια νόσο. Μπορεί να επέλθει και από άτομα τα οποία δεν πάσχουν από ψυχικό νόσημα. Πρόκειται για μια πολύ συνηθισμένη κατάσταση η οποία τρομάζει τους πολίτες στην πιθανότητα να γίνουν θύματα μιας βίαιης πράξης. Η αναλογία των βίαιων πράξεων είναι υψηλότερη στις μεγάλες μητροπολιτικές περιοχές παρά στις αγροτικές 2. Υπάρχει όντως ένας έντονος διάλογος με το ερώτημα εάν τα άτομα με ψυχικές νόσους έχουν μεγαλύτερη επικινδυνότητα για βίαιες πράξεις από ό,τι ο γενικός πληθυσμός. Τα δεδομένα δείχνουν ότι τα άτομα που πάσχουν από ψυχικές διαταραχές διαπράττουν βίαιες πράξεις συχνότερα από άτομα χωρίς ψυχιατρική διάγνωση αν και οι περισσότεροι ψυχικά πάσχοντες κινούνται μέσα στα πλαίσια του νόμου και δεν είναι βίαιοι 3,4. Αιτίες της επιθετικότητας Η επιθετικότητα είναι μια πολυπαραγοντικής αιτιολογίας συμπεριφορά για την οποία ενοχοποιούνται διάφοροι παράγοντες. Μερικές από τις αιτίες της επιθετικότητας είναι: 1. Κοινωνικές αιτίες-περιβαλλοντικοί παράγοντες: Άτομα χαμηλού κοινωνικο-οικονομικού επιπέδου έχουν περισσότερες πιθανότητες να γίνουν θύτες ή/και θύματα βίας, λόγω της απομόνωσης και της περιθωριοποίησης, των διακρίσεων, της διάλυσης της οικογένειας και της γενικής αίσθησης της ματαίωσης. Η ματαίωση είναι από τους ισχυρότερους παράγοντες που προάγουν την επιθετικότητα στον άνθρωπο. Περιβαλλοντικοί παράγοντες όπως οικονομικοί και κοινωνικοί λόγοι, κακές διαπροσωπικές σχέσεις, δύσκολες συνθήκες διαβίωσης, εμπλοκές με το νόμο οδηγούν σε επιθετικότητα και βία. 2. Άμεση πρόκληση: Υπάρχουν ενδείξεις ότι η σωματική κακοποίηση και οι λεκτικές ύβρεις και χλευασμοί συχνά προκαλούν επιθετικές πράξεις. 3. Επιθετικότητα: Υπάρχει συσχέτιση μεταξύ της επιθετικότητας και της έκθεσης στην τηλεοπτική βία. Όσο περισσότερη τηλεοπτική βία παρακολουθούν τα παιδιά, τόσο μεγαλύτερο είναι και το επίπεδο της επιθετικότητας αυτών εναντίων των άλλων. Στα παραπάνω συνεισφέρουν, η πολύ κακή πλέον ποιότητα ζωής στις πόλεις με τους συνεχείς θορύβους, το συνωστισμό, την

2 29 αδιαφορία και την απομάκρυνση και ως εκ τούτου την έλλειψη επικοινωνίας μεταξύ των ανθρώπων 5,6. 4. Ένας από τους ισχυρότερους δείκτες πρόβλεψης βίας στους ενήλικες είναι η επιθετικότητα στην παιδική ηλικία. Η κακοποίηση κατά την παιδική ηλικία επίσης οδηγεί σε μεγαλύτερη πιθανότητα να γίνει κανείς βίαιος ως ενήλικας. Άλλα στοιχεία της παιδικής ηλικίας που συσχετίζονται με την εμφάνιση βίας στους ενηλίκους είναι: η παραμέληση, εγκατάλειψη, κακοποίηση από τους γονείς, οι εμπειρίες βίας ανάμεσα σε γονείς, αδέλφια, συγγενείς και οι χωρισμοί και τα διαζύγια των γονέων 2,4,7. 5. H νευροβιολογία της επιθετικότητας: Στον ανθρώπινο εγκέφαλο δεν έχει βρεθεί περιοχή ελέγχου της επιθετικότητας. Μελέτες σε ζώα ενοχοποιούν όμως διάφορες περιοχές, άλλες διεγερτικές και άλλες ανασταλτικές, που ασκούν έλεγχο στην επιθετική και παρορμητική συμπεριφορά. Ο υποθάλαμος, το μεταιχμιακό σύστημα, ο προμετωπιαίος φλοιός, φαίνεται ότι ασκούν ρυθμιστικό έλεγχο στη επιθετική συμπεριφορά 6,8. Από τους νευροδιαβιβαστές, η ακετυλχολίνη εντείνει την επιθετική συμπεριφορά στο μεταιχμιακό σύστημα, ομοίως η νορεπινεφρίνη και η ντοπαμίνη. To γ-αμινοβουτυρικό οξύ (GABA) ασκεί ανασταλτικό ρόλο και η ενδεχόμενη μείωσή του αυξάνει την επιθετικότητα. Περισσότερες μελέτες έχουν γίνει με την σεροτονίνη (5ΗΤ) και τον μεταβολίτη της 5-υδροξυ-ινδολοξικό οξύ (5ΗΙΑΑ). Σε μελέτες ήδη από το 1976, έχουν βρεθεί χαμηλά επίπεδα αυτών στο ΕΝΥ σε άτομα με απόπειρα αυτοκτονίας σε σύγκριση με καταθλιπτικά άτομα χωρίς απόπειρα και φυσιολογικούς μάρτυρες. Στην συνέχεια χαμηλά επίπεδα βρέθηκαν σε άτομα με παρορμητική παρά με προσχεδιασμένη απόπειρα. Αυτή η αρνητική συσχέτιση των επιπέδων της 5ΗΤ και του 5-ΗΙΑΑ με την παρορμητική-βίαιη συμπεριφορά, οδήγησε στη διαπίστωση ότι χαμηλά επίπεδα των ουσιών αυτών στο ΕΝΥ υπάρχουν και σε αυτούς που διαπράττουν επιθετικές παρορμητικές πράξεις 9,10,11,12. Οι διαταραχές που σχετίζονται με βίαιη συμπεριφορά και η διαφορική διάγνωση αυτών Η βία δεν είναι νόσος αλλά μπορεί να αποτελεί σύμπτωμα μιας υποκείμενης νόσου. Η επιθετικότητα και η βία μπορεί να συμβούν σε διάφορες κλινικές καταστάσεις, όπου όταν η ισορροπία μεταξύ παρορμήσεων και εσωτερικού ελέγχου καταρρέει, η βία ξεσπά. Οι άνθρωποι μπορεί να έχουν βίαιες σκέψεις ή φαντασιώσεις, αλλά αυτές δεν γίνονται πράξεις εκτός εάν χαθεί ο έλεγχος. Οι συχνότερες ψυχικές διαταραχές που σχετίζονται περισσότερο με βίαιη συμπεριφορά 13 : 1. Οργανικές ψυχικές διαταραχές (delirium, άνοια, σύνδρομο μετωπιαίου λοβού, οργανική παραληρητική διαταραχή και ψευδαισθήσεις, οργανικές συναισθηματικές διαταραχές, επιληπτικές κρίσεις) 2. Τοξίκωση από ουσίες (κοκαΐνη, οπιοειδή, αντιχολινεργικά,κλπ) 3. Στέρηση (από οινόπνευμα, βενζοδιαζεπίνες, οπιοειδή) 4. Ψυχωσικές διαταραχές όπως: σχιζοφρένεια (ιδίως αν υπάρχουν ιδέες διώξεως ή επιτακτικού τύπου ακουστικές ψευδαισθήσεις-κατατονική διέγερση) 5. Συναισθηματικές διαταραχές (διεγερμένη κατάθλιψηεπιλόχεια κατάθλιψη- κατάθλιψη οφειλόμενη σε γενική ιατρική κατάσταση ή προκαλούμενη από ουσίεςμανία ή υπομανία). 6. Διαταραχές του ελέγχου των παρορμήσεων (κλεπτομανία, πυρομανία, διαλείπουσα εκρηκτική διαταραχή, διαταραχή ελέγχου των παρορμήσεων με προσδιοριζόμενη άλλως). 7. Διαταραχές της νηπιακής, παιδικής ηλικίας, εφηβείας (αυτισμός, νοητική υστέρηση, διαταραχή ελαττωματικής προσοχής και υπερκινητικότητας-adhd, διαταραχές διαγωγής). 8. Διαταραχές της προσωπικότητας που χαρακτηρίζονται από οργή και πλημμελή έλεγχο των παρορμήσεων (μεθοριακή διαταραχή και αντικοινωνική διαταραχή προσωπικότητας). 9. Επιθετικότητα προκαλούμενη από κάποιο ψυχοκοινωνικό στρεσογόνο παράγοντα (διαταραχή από οξύ στρες, διαταραχή στρες μετά από ψυχοτραυματισμό). Όπως φαίνεται από τα παραπάνω πολλές παθολογικές και ψυχιατρικές διαταραχές σχετίζονται με την επιθετικότητα και τη βία. Έτσι ο ασθενής πρέπει να υπoβάλλεται σε πλήρη οργανικό και ψυχιατρικό έλεγχο. Η διαγνωστική εκτίμηση πρέπει να είναι πλήρης. Μια πληθώρα αναστρέψιμων παθολογικών καταστάσεων θα μπορούσε να έχει ως αποτέλεσμα την οξεία έναρξη επιθετικότητας και διαταραγμένης γενικά συμπεριφοράς. Πρόκειται για επιθετική συμπεριφορά οφειλόμενη στις άμεσες επιδράσεις σωματικής νόσου, η οποία επιφέρει διαταραχή της συνείδησης και άλλα γνωσιακά ελλείμματα και χαρακτηρίζεται ως παραλήρημα (delirium) οφειλόμενο σε γενική σωματική νόσο1 3,14,15. Εάν οι άμεσες επιδράσεις της σωματικής νόσου προκαλούν πολλαπλά γνωσιακά ελλείμματα (συμπεριλαμβανομένης και της διαταραχής της μνήμης), πρόκειται για άνοια οφειλόμενη σε γενική σωματική νόσο με διαταραχή της συμπεριφοράς. Τέλος εάν η άμεση επίδραση της σωματικής νόσου επιφέρει μεταβολές σε σχέση με την προηγούμενη προσωπικότητα, πρόκειται για τη διάγνωση της αλλαγής της προσωπικότητας οφειλόμενη σε γενική σωματική νόσο. H επιθετική συμπεριφορά μπορεί να εκδηλωθεί και να οφεί-

3 30 Η ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΤΗΣ ΕΠΙΘΕΤΙΚΗΣ ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΑΣ ΣΤΟ ΓΕΝΙΚΟ ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΟ λεται στις άμεσες επιδράσεις μιας ουσίας ως τοξίκωση ή στερητικό σύνδρομο αυτής. Σε μεγαλύτερο βαθμό χρήση μπορεί να εκδηλωθεί ως παραλήρημα ή ψύχωση οφειλόμενη σε ουσίες. Επίσης επιθετική συμπεριφορά μπορεί να εκδηλωθεί κατά την προσπάθεια του χρήστη να προμηθευτεί αυτές τις ουσίες 6,14. Κατά την εκτίμηση και τον προσδιορισμό της πιθανότητας οργανικοί και γενικά σωματικοί παράγοντες να παίζουν ρόλο στην επιθετική και παρορμητική συμπεριφορά, θα πρέπει να αξιολογηθεί το ιστορικό του ασθενή. Είναι σημαντικό επίσης ένα τρίτο πρόσωπο, από το συγγενικό ή το φιλικό περιβάλλον, να επιβεβαιώνει την μεταβολή της συμπεριφοράς του ατόμου σε σχέση με την συνηθισμένη συμπεριφορά αυτού και το σύνηθες επίπεδο λειτουργικότητας. Αυτό βοηθά επίσης τον κλινικό να κατανοήσει καλύτερα την οξύτητα της έναρξης. Σημαντικές πληροφορίες από το ιστορικό του ασθενούς περιλαμβάνουν: την ύπαρξη προηγούμενου ψυχιατρικού ιστορικού, την εμφάνιση πυρετού το τελευταίο διάστημα, την ύπαρξη εγκεφαλικού τραύματος, τη λήψη φαρμακευτικής αγωγής, τη λήψη νομίμων ή παρανόμων ουσιών, την ύπαρξη διαταραχής του προσανατολισμού ή σύγχυσης, τη διαταραχή του λόγου, προηγηθείσα συγκοπτική κρίση ή απώλεια της συνείδησης, κεφαλαλγία ως και δυσκολίες στην πραγματοποίηση καθημερινών εργασιών. Αφού αποκλεισθεί η εμπλοκή οργανικών παραγόντων, τότε πρέπει να προχωρήσει κανείς σε διαφορική διάγνωση μεταξύ των ψυχιατρικών διαταραχών που προκαλούν διαταραχές συμπεριφοράς και προς τούτο θα πρέπει επίσης να γίνεται λεπτομερής εξέταση της ψυχικής (ψυχονοητικής) κατάστασης του ασθενή 14,15. Εκτίμηση και αντιμετώπιση του επιθετικού ασθενή Γενικές Αρχές Οι οξείες διαταραχές της συμπεριφοράς είναι πολύ συχνές στα τμήματα των Γενικών Νοσοκομείων και κάθε νοσοκομείο θα έπρεπε κανονικά να έχει ένα συγκεκριμένο πρόγραμμα και κάποια στρατηγική για την αντιμετώπιση των οξέων αυτών περιστατικών. Ο συντονισμός των υπηρεσιών για την αντιμετώπιση των ασθενών αυτών στα Γενικά Νοσοκομεία θα πρέπει να αναλαμβάνεται από εξειδικευμένη ομάδα επαγγελματιών υγείας που να συμπεριλαμβάνει παθολόγο, ψυχίατρο και νοσηλευτές εξειδικευμένους σε θέματα επειγόντων και ψυχιατρικών περιστατικών. Η εκπαίδευση των μελών της ομάδας πρέπει να είναι συνεχής. Επίσης και το προσωπικό ασφαλείας πρέπει να έχει ειδική εκπαίδευση και να λειτουργεί κάτω από τις οδηγίες του επικεφαλής της ομάδας 16. Βασικό μέλημα του γιατρού όταν αντιμετωπίζει κάποιον βίαιο ασθενή, είναι να φροντίσει για την ασφάλεια του ασθενή, του προσωπικού, των λοιπών ασθενών και τη δική του. Ο κλινικός δεν πρέπει να υποτιμά τον κίνδυνο, να υπερεκτιμά τις δυνάμεις του ή να αισθάνεται αποτυχημένος εάν ζητήσει βοήθεια. Ο ασθενής νοιώθει τους φόβους και την ανασφάλεια του κλινικού και τότε οι φόβοι του ότι τελικά θα χάσει τον έλεγχό του θα αυξηθούν και τελικά αυτό θα γίνει. Ο κλινικός πρέπει να εμπιστεύεται τα αισθήματά του. Αν αισθάνεται φόβο ή ανησυχία είναι καλύτερα να διακόψει την συνέντευξη και να φωνάξει τους φύλακες ή άλλα πρόσωπα να μπουν στο χώρο της συνέντευξης και μετά να συνεχίσει Η εκτίμηση του δυνητικά βίαιου ασθενή Στην περίπτωση αυτή δεν υπάρχει άμεσος κίνδυνος, αλλά στο ιστορικό του ασθενή αναφέρονται πράξεις βίαιης συμπεριφοράς ή από την παρατήρηση του ασθενούς φαίνεται ότι υπάρχει ενδεχόμενο να χάσει τον έλεγχο και να γίνει διεγερτικός. Εάν έχουν ήδη διαπραχθεί βίαιες πράξεις αλλά ο ασθενής είναι πλέον ήρεμος, ο κλινικός θα πρέπει να απαντήσει άμεσα στα κάτωθι ερωτήματα: έχει ακόμα την παρόρμηση και τα μέσα για να γίνει εκ νέου βίαιος. ποια ήταν η αιτία ή οι αιτίες της επιθετικής συμπεριφοράς και κυρίως αν τα ερεθίσματα αυτά παραμένουν σε ισχύ ακόμα. ποια είναι η παρούσα ψυχική κατάσταση του ασθενή και πως ήταν αυτή πριν κατά την διάρκεια της επιθετικής συμπεριφοράς. ποιο ήταν το περιβάλλον, φυσικό ή κοινωνικό στο οποίο έγινε η βίαιη συμπεριφορά. είναι παρούσα κάποια ψυχιατρική διαταραχή η οποία θα μπορούσε να αποτελεί παράγοντα επιθετικής και βίαιης συμπεριφοράς 17. Η έναρξη βίαιης συμπεριφοράς πρέπει να θεωρείται ως ένα πιθανό ενδεχόμενο ανά πάσα στιγμή και πρέπει να είναι πάντα κανείς έτοιμος να αντιδράσει σε μια βίαιη πράξη. Πριν από την έναρξη της συνέντευξης είναι καλό να συγκεντρωθούν όσο γίνεται περισσότερες πληροφορίες από συγγενείς και άλλα άτομα του περιβάλλοντος του ασθενή. Επίσης είναι σωστό να απομακρυνθούν επικίνδυνα αντικείμενα που θα μπορούσαν να χρησιμεύσουν ως μέσα τραυματισμού του ιδίου του ασθενή ή των άλλων. Ο χώρος της συνέντευξης πρέπει να είναι διαμορφωμένος έτσι ώστε να προστατεύεται ο ασθενής και να διασφαλίζονται οι υπόλοιποι ασθενείς και τα άτομα του προσωπικού. Πρέπει να αποφεύγει να παίρνει κανείς συνέντευξη μόνος ή σε γραφείο με κλειστή πόρτα. Αν ο γιατρός αισθανθεί κίνδυνο πρέπει να καλέσει το προσωπικό ασφαλείας ή και άλλα άτομα από το προσωπικό, μένοντας στο οπτικό τους πεδίο. Αυτό θα βοηθήσει τον εξετάζοντα να συνεχίσει την συνέντευξη χωρίς πίεση και ίσως και τον πάσχοντα αφού θα αισθάνεται ότι οι παρορμήσεις του

4 31 μπορούν ελεγχθούν αν χρειασθεί. Συχνά και μόνο η παρουσία μελών του προσωπικού αρκεί για να αποτραπεί μια βίαιη πράξη. Κατά την συνέντευξη ενός δυνητικά βίαιου ασθενή ο κλινικός πρέπει να παραμένει ήρεμος και να μιλάει με ήπιο τόνο στον ασθενή. Σχόλια ή πλάγιες ερωτήσεις πρέπει να αποφεύγονται. Ο κλινικός πρέπει να έχει εύκολη έξοδο σε περίπτωση που ο ασθενής γίνει διεγερτικός αλλά και ο τελευταίος δεν πρέπει να αισθάνεται ότι είναι εγκλωβισμένος στο χώρο. Η στάση του κλινικού πρέπει να είναι ξεκάθαρη (όχι ασάφειες και μισόλογα, υπονοούμενα, αστεία και πολλά λόγια). Η επίμονη βλεμματική επαφή πρέπει να αποφεύγεται 7,16,17. Γενικά ο τρόπος με τον οποίο ο κλινικός και γενικότερα το προσωπικό αλληλεπιδρά με τον ασθενή είναι καθοριστικός στο να περιορίσει ή αντιθέτως να πυροδοτήσει ένα βίαιο επεισόδιο. Μια ήρεμη, επαγγελματική, σταθερή, με αυτοπεποίθηση και πειθώ προσέγγιση κατά τη συνδιαλλαγή με έναν ασθενή του οποίου η επιθετική συμπεριφορά κλιμακώνεται, μπορεί να απομακρύνει τον κίνδυνο βίαιου επεισοδίου, ενώ αντιθέτως μια επιθετική και απειλητική προσέγγιση συνήθως βιώνεται από τον ασθενή ως προκλητική και μπορεί να γίνει αιτία βίαιης συμπεριφοράς. Μερικοί ασθενείς μάλιστα και κυρίως αυτοί με παρανοειδή ιδεασμό, απαιτούν λιγότερη διαπροσωπική επαφή προκειμένου να ανακτήσουν τον έλεγχο. Η αποκλιμάκωση της βίας περιλαμβάνει την χρήση ψυχοκοινωνικών τεχνικών που σκοπό έχουν την καταπράϋνση της διαταραγμένης συμπεριφοράς και τον επαναπροσδιορισμό του ασθενή σε περισσότερο ήρεμο προσωπικό χώρο. Η επιτυχής χρήση των τεχνικών αποκλιμάκωσης απαιτεί εκπαίδευση και ικανή κατανόηση της επιθετικότητας και του χειρισμού της. Υπάρχουν διάφορες θεωρητικές προσεγγίσεις αλλά όλες επικεντρώνονται σε τρία βασικά στοιχεία προκειμένου να επιτευχθεί αποκλιμάκωση: εκτίμηση της άμεσης κατάστασης, λεκτική και μη λεκτική επικοινωνία σχεδιασμένη στο να διευκολύνει την συνεργασία και τρόποι επίλυσης του προβλήματος που προκαλεί την επιθετική συμπεριφορά 18,19,20. Στα σημεία επικείμενης βίαιης συμπεριφοράς περιλαμβάνονται: το ιστορικό βίαιων ενεργειών, οι πρόσφατες βίαιες πράξεις και κατά αντικειμένων, οι λεκτικές ή εξωλεκτικές απειλές, η έκφραση επιθυμίας να πληγώσει ή να σκοτώσει κάποιον, ιστορικό παρορμητικής συμπεριφοράς, η αυξανόμενη ψυχοκινητική διέγερση, η αδυναμία ελέγχου του θυμού, η τοξίκωση από οινόπνευμα ή άλλες ουσίες, οι ιδέες δίωξης και οι επιτακτικές ψευδαισθήσεις των ψυχωσικών, οι γενικευμένες εγκεφαλοπάθειες ή η προσβολή των μετωπιαίων ή σπανιότερα των κροταφικών λοβών (όγκοι, άνοια, delirium), ασθενείς με διαταραχή της προσωπικότητας (οργή, βιαιότητα, μειωμένος έλεγχος των παρορμήσεων). Πρέπει επίσης να ληφθούν υπ όψιν και ορισμένοι δημογραφικοί παράγοντες όπως το φύλο (συχνότερα βιαιοπραγούν οι άνδρες), η ηλικία (συχνότερα από 15-24), η κακή κοινωνικο-οικονομική κατάσταση, το ανεπαρκές κοινωνικό υποστηρικτικό σύστημα και οι ύπαρξη σαφών στρεσογόνων παραγόντων. Ο πλέον αξιόπιστος παράγοντας είναι το ιστορικό βίαιης συμπεριφοράς 2,4. 2. Η αντιμετώπιση του ενεργά επιθετικού και βίαιου ασθενή Οι παρεμβάσεις του κλινικού αποσκοπούν στο να κατευθύνουν τον ασθενή να ανακτήσει τον έλεγχο. Εάν οι προσπάθειες του κλινικού αποτύχουν στο να μειώσουν το επίπεδο της διέγερσης και να αυξήσουν τον αυτοέλεγχο των ασθενών είναι πιθανόν να εκδηλωθούν αντιδράσεις βίας. Έτσι εάν το άτομο εξαρχής συμπεριφέρεται βίαια ή παρ όλες τις προσπάθειες προσέγγισης είναι έτοιμο να χάσει τον έλεγχό του πρέπει να γίνουν τα παρακάτω, ενώ παράλληλα πρέπει να συνεχίζονται και οι τεχνικές αποκλιμάκωσης της βίας. Α. Η βοήθεια είναι απαραίτητη όταν συντρέχουν οι παραπάνω λόγοι. Πρέπει να εξασφαλισθεί ικανός αριθμός μελών του προσωπικού, το οποίο πρέπει να είναι κατάλληλα εκπαιδευμένο. Β. Αν ο ασθενής είναι οπλισμένος ή έχει στην κατοχή του οτιδήποτε μπορεί να χρησιμοποιηθεί για να προκαλέσει βλάβη του ζητούμε να τα αφήσει κάπου και μετά τα απομακρύνουμε. Αν αρνείται να συνεργασθεί αναλαμβάνει το προσωπικό ασφαλείας την απομάκρυνση των όπλων, αφού δεν μπορεί να γίνει εξέταση και θεραπεία σε οπλισμένο άτομο 20. Γ. Απομόνωση: Είναι καλό οι ασθενείς αυτοί να μεταφέρονται σε κάποιο ήσυχο και απομονωμένο δωμάτιο ή σε χώρο των επειγόντων ιατρείων που έχει διαμορφωθεί προς τούτο. Σε μια ιδανική περίπτωση το δωμάτιο είναι άνετο για τον ασθενή, χωριστά από τους άλλους ασθενείς ή άλλα παρευρισκόμενα άτομα, αλλά με δυνατότητα στενής επίβλεψης από το προσωπικό. Η σχετική απομόνωση μειώνει τα ερεθίσματα και ελαττώνει τις πιθανότητες αν το άτομο γίνει επιθετικό να εμπλακεί με άλλα παρευρισκόμενα άτομα. Ο κώδικας αυτής της πρακτικής, δηλώνει ρητώς ότι η απομόνωση πρέπει να χρησιμοποιείται μόνο ως λύση έσχατης ανάγκης και δεν πρέπει ποτέ να χρησιμοποιείται ως μέρος σχεδίου θεραπείας ή ως τιμωρία 21. Δ. Σωματικός περιορισμός: Οι ασθενείς συχνά βιώνουν τον σωματικό περιορισμό και την απομόνωση ως κάτι το απεχθές και πολλάκις τραυματικό. Τρομάζουν, θυμώνουν, γίνονται παρανοειδείς, θεωρούν ότι είναι μία μέθοδος που τους εξευτελίζει, τους απομονώνει και τους κάνει να αισθάνονται παγιδευμένοι 18. Ο σωματικός περιορισμός πρέπει να εφαρμόζεται και αυτός ως λύση έσχατης ανάγκης και όταν αυτό είναι απολύτως

5 32 Η ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΤΗΣ ΕΠΙΘΕΤΙΚΗΣ ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΑΣ ΣΤΟ ΓΕΝΙΚΟ ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΟ επιβεβλημένο. Πρέπει να γίνεται από εκπαιδευμένο προσωπικό, επαρκές ως προς τον αριθμό, προκειμένου να αποφευχθούν τραυματισμοί των ίδιων αλλά κυρίως του ασθενούς. O σωματικός περιορισμός κάποιες φορές συνδέεται με αιφνίδιο θάνατο του οποίου ο ακριβής μηχανισμός είναι ασαφής. Ενοχοποιείται η ασφυξία, ιδίως όταν ο ασθενής βρίσκεται σε πρηνή θέση. Άλλοι παράγοντες που ενοχοποιούνται είναι οι καρδιακές νόσοι, η υπερδιέγερση και η υπερπροσπάθεια, η παχυσαρκία και η χρήση φαρμάκων 21. Βασικά σημεία προσοχής κατά τον σωματικό περιορισμό είναι: Αποφυγή άσκησης πίεσης στο λαιμό, το θώρακα, στην κοιλιά, στη ράχη και στην περιοχή της λεκάνης. Οι ασθενείς που είναι σε πρηνή θέση πρέπει να ανασηκώνονται ώστε να αναπνέουν καλύτερα. Κάποιος από την ομάδα καθίσταται υπεύθυνος για να είναι βέβαιο ότι οι αεραγωγοί είναι ελεύθεροι και η αναπνοή δεν παρεμποδίζεται. Ο περιορισμός πρέπει να διαρκεί όσο γίνεται λιγότερο (και αυτό εξαρτάται από την πρόσβαση σε εναλλακτικές μεθόδους, όπως η απομόνωση και η ταχεία καταστολή) Πρέπει επίσης να είναι βέβαιο ότι το προσωπικό που εμπλέκεται στον σωματικό περιορισμό είναι εκπαιδευμένο για την αντιμετώπιση κατάστασης επικίνδυνης για τη ζωή και να υπάρχει ταχεία πρόσβαση (εντός 3 λεπτών) σε σύγχρονα όργανα υποστήριξης (όπως π.χ. αυτόματος αναπνευστήρας και επείγουσα φαρμακευτική αγωγή). Χρειάζεται επίσης στενή παρακολούθηση του ασθενή για πιθανές αλλαγές στην σωματική του κατάσταση (ζωτικά σημεία, πιθανά κυκλοφορικά προβλήματα περιφερικά των σημείων του περιορισμού) αλλά και στη ψυχική του κατάσταση, ως και για τη χρήση φαρμακευτικής αγωγής. Η παρακολούθηση των ατόμων αυτών από το νοσηλευτικό προσωπικό πρέπει να είναι πολύ συχνή και ένας προς ένα. Νοσηλευτική αξιολόγηση πρέπει να γίνεται κάθε 15 λεπτά και ιατρική το πολύ κάθε 4 ώρες. Κάθε ενέργεια πρέπει να καταγράφεται. Είναι αυτονόητο ότι πρέπει να υπάρχει απόλυτος σεβασμός της προσωπικότητας του ασθενή 17,20. Ενδείξεις και αντενδείξεις του σωματικού περιορισμού: Πρέπει να στοιχειοθετηθούν σαφώς οι αιτίες που κάνουν απαραίτητο τον περιορισμό ή την απομόνωση και να βεβαιωθεί ότι δεν υπάρχουν άλλες εναλλακτικές λύσεις. Το 1984 η Αμερικανική Ψυχιατρική Εταιρεία απαρίθμησε τις ενδείξεις για τη χρήση της απομόνωσης και του σωματικού περιορισμού, στις οποίες συμπεριλαμβάνονται: α) Η πρόληψη επαπειλούμενης βλάβης του ασθενούς ή άλλου προσώπου, όταν άλλοι τρόποι ελέγχου δεν είναι αποτελεσματικοί ή κατάλληλοι. β) Η πρόληψη σοβαρής εκτροπής από το θεραπευτικό πρόγραμμα (δεν συμμετέχει ο ίδιος και παρεμποδίζει και άλλους στο να συμμετέχουν σε θεραπευτικά προγράμματα, παλινδρομημένος ψυχωσικός ασθενής που παρουσιάζει πρωτόγονη συμπεριφορά κτλ). Η χρήση απομόνωσης ή περιορισμών μπορεί να δικαιολογηθεί μόνο αν υπάρχει επίσης ένα κατάλληλο θεραπευτικό πρόγραμμα για την ψυχιατρική κατάσταση του ασθενή. γ) Η πρόληψη σημαντικής καταστροφής στο φυσικό περιβάλλον (καταστροφή επίπλων, θυρών, της προσωπικής περιουσίας άλλων ασθενών, εμπρησμοί). δ) Ως τμήμα συνεχιζόμενου πλάνου συμπεριφορικής θεραπείας στην οποία έχει συμφωνήσει ο ασθενής. ε) Προκειμένου να μειώσει τα ερεθίσματα που δέχεται ένας ασθενής (π.χ ασθενής με παρανοειδή σχιζοφρένεια σε οξεία φάση που τρομοκρατείται με την παρουσία άλλων ατόμων πρέπει να απομονωθεί). στ) Όταν υπάρχει αίτημα του ίδιου του ασθενή ο οποίος διατηρεί εναισθησία αν και έχει απολέσει τον έλεγχο των παρορμήσεών του, προκειμένου να μη βλάψει τους άλλους 22. H απομόνωση και ο σωματικός περιορισμός δεν θα πρέπει να χρησιμοποιούνται: σε ασθενείς με εγκεφαλοπάθεια οι οποίοι πιθανόν πυροδοτούνται περαιτέρω από την μειωμένη πρόσληψη αισθητηριακών ερεθισμάτων, ως υποκατάστατο θεραπείας, ως τιμωρία, ως μια απάντηση σε μια δυσάρεστη συμπεριφορά, για την εξυπηρέτηση και την ηρεμία του προσωπικού, όταν βιώνεται από τον ασθενή ως μια θετική ενίσχυση για εκ νέου βία και σε ασθενείς που είναι παθολογικά ασταθείς 23. Ε. Φαρμακευτική αγωγή: Βασικές αρχές: Η φαρμακευτική αγωγή θα πρέπει να χρησιμοποιείται μόνο ως μέρος του όλου σχεδιασμού της θεραπείας. Πριν χορηγηθεί φαρμακευτική αγωγή θα πρέπει να εξετάζεται η ενδεχόμενη χρησιμότητα αυτής ή αν άλλοι χειρισμοί πρέπει να προηγηθούν. Η συνήθης κλινική πρακτική για την ταχεία καταστολή χρησιμοποιείται όταν οι κατάλληλες ψυχολογικές και συμπεριφορικές προσεγγίσεις έχουν αποτύχει στο να αποκλιμακώσουν την οξέως διαταραγμένη συμπεριφορά. Είναι ουσιαστικά λύση έσχατης ανάγκης. Η ταχεία καταστολή δεν υποστηρίζεται από σημαντικά τεκμηριωμένες ενδείξεις. Οι ασθενείς που υπόκεινται σε μια τέτοια επείγουσα θεραπεία είναι τόσο διαταραγμένοι, ώστε δεν μπορούν να συναινέσουν και να συμμετάσχουν σε τυχαιοποιημένες ελεγχόμενες μελέτες. Έτσι οι οδηγίες βασίζονται μερικώς σε ερευνητικά δεδομένα, μερικώς σε θεωρητικές προσεγγίσεις και μερικώς στην κλινική εμπειρία. Ο σκοπός της ταχείας καταστολής είναι τριπλός: α) Η μείωση της ταλαιπωρίας του ασθενή, ψυχολογικής

6 33 και σωματικής (μέσω αυτοτραυματισμών και ατυχημάτων). β) Η ελάττωση της επικινδυνότητας να βλάψει άλλους, συντηρώντας ένα ασφαλές περιβάλλον. γ) Η ασφάλεια του ασθενή (χορηγώντας ασφαλή θεραπευτική αγωγή και παρακολουθώντας την σωματική του κατάσταση) 24. Η πρώιμη φαρμακευτική παρέμβαση είναι επιθυμητή καθώς η επιθετική συμπεριφορά πρέπει να τεθεί υπό έλεγχο όσο το δυνατόν συντομότερα, αλλά η φαρμακευτική αγωγή πρέπει να χρησιμοποιείται όσο το δυνατόν ασφαλέστερα, έτσι: η από του στόματος αγωγή είναι προτιμότερη της παρεντερικής διηρημένες, μικρές και επαναλαμβανόμενες δόσεις είναι προτιμότερες από μια μεγάλη αρχική δόση, ιδίως όταν η αιτία της επιθετικότητας είναι άγνωστη η ψυχική κατάσταση του ασθενή, ο χρόνος και η δόση των φαρμάκων πρέπει προσεκτικά να καταγράφεται. οι ασθενείς πρέπει να παρακολουθούνται προσεκτικά μετά την ταχεία καταστολή 25. Φαρμακευτική αντιμετώπιση της επιθετικότητας: Δεν υπάρχει ειδική φαρμακευτική θεραπεία αντιμετώπισης της επιθετικής και βίαιης συμπεριφοράς. Τα φάρμακα τα οποία ευρέως χρησιμοποιούνται για την αντιμετώπιση της επιθετικότητας και της βίας σε επείγουσες καταστάσεις παγκοσμίως περιλαμβάνουν αντιψυχωσικά σκευάσματα, βενζοδιαζεπίνες και συνδυασμούς αυτών 26. Έχουν γίνει σχετικά λίγες κλινικές δοκιμές οι οποίες παρουσιάζουν αρκετά μεθοδολογικά προβλήματα. Σε μια ανασκόπηση 24 μελετών μεταξύ των ετών 1960 έως 1999 για την φαρμακευτική αντιμετώπιση της επιθετικότητας χρησιμοποιήθηκαν κλασσικά νευροληπτικά, βενζοδιαζεπίνες, και βαρβιτουρικά (σε μονοθεραπεία ή σε συνδυασμό). Από αυτές τις μελέτες 18 ήταν διπλές-τυφλές και μόνο 2 ήταν ελεγχόμενες με εικονικό φάρμακο. Ο μέσος αριθμός συμμετεχόντων σε κάθε εργασία ήταν μόνο 15 άτομα. Αν και αποδείχθηκε αποτελεσματικότητα από τα διάφορα σκευάσματα ή τους συνδυασμούς αυτών, δεν βρέθηκαν ισχυρές ενδείξεις για κάποια υπέρτερη αποτελεσματικότητα 27. Σε μια δεύτερη ανασκόπηση κατά τα έτη 1984 έως 1998 αναφέρονται κλινικές μελέτες όπου ελέγχεται η αποτελεσματικότητα της δροπεριδόλης (5mg) της αλοπεριδόλης (5mg) και της λοραζεπάμης (έως 4 mg) και του συνδυασμού αλοπεριδόλης και λοραζεπάμης (με χορήγηση από το στόμα ή ΙΜ). Πρόκειται για 7 μελέτες εκ των οπoίων οι 4 είναι τυχαιοποιημένες-διπλές τυφλές, 2 προοπτικές διπλές τυφλές, και 1 τυχαιοποιημένη και ανοικτή μελέτη. Τα αποτελέσματα ήταν ικανοποιητικά. Μειονεκτήματα των μελετών αυτών είναι ότι έχουν διεξαχθεί σε διαφορετικά τμήματα των νοσοκομείων, τα κριτήρια επιλογής των ατόμων που συμμετείχαν στη μελέτη δεν ήταν πάντα σαφής, ο αριθμός των ατόμων ήταν μικρός, η επιθετικότητα ορίζεται με διαφορετικούς τρόπους και ελέγχεται με διαφορετικά εργαλεία και η αποτελεσματικότητα επίσης εκτιμάται με διαφορετικά κριτήρια 28. Με βάση τώρα τις συμφωνίες των ειδικών, οι οποίες στηρίζονται κυρίως στις παραπάνω μελέτες, οι κάτωθι παράγοντες θεωρούνται περισσότερο σημαντικοί στην επιλογή φαρμακευτικής παρέμβασης: διαθεσιμότητα ενδομυϊκής ή υγρής μορφής του φαρμάκου, ταχύτητα έναρξης δράσης, ιστορικό ανταπόκρισης του ασθενή στη θεραπεία, πρόκληση κλινικά χρήσιμης καταστολής και περιορισμένη προδιάθεση σε επικίνδυνες ή μη ανεκτές παρενέργειες. Η αξιοπιστία χορήγησης και η ταχύτητα έναρξης δράσης είναι οι βασικότερες συνιστώσες. Η δροπεριδόλη, η αλοπεριδόλη και η λοραζεπάμη είναι η προτιμότερη επιλογή για τη μείωση της επιθετικότητας. Η δροπεριδόλη και η λοραζεπάμη είναι οι περισσότερο κατασταλτικές. Εναλλακτικές επιλογές αποτελούν, τα άτυπα νευροληπτικά για την πρώτη περίπτωση και η αλοπεριδόλη ή τα άτυπα νευροληπτικά για την δεύτερη. Οι ειδικοί θεωρούν ότι δοσολογία ισοδύναμη με 2-5 mg αλοπεριδόλης είναι η πλέον κατάλληλη για έναρξη θεραπείας (από το στόμα ή παρεντερικά). Όταν γίνεται έναρξη θεραπείας με βενζοδιαζεπίνη προτείνονται 2mg λοραζεπάμης (ή ισοδύναμη δόση άλλης). Σκευάσματα υγρά χορηγούμενα από το στόμα, όπως επίσης και δισκία διαλυόμενα στο στόμα και ενδομυϊκές μορφές θεωρούνται προτιμώμενες οδοί χορήγησης. Όταν η ταχύτητα έναρξης δράσης είναι το βασικό κριτήριο οι ειδικοί συνιστούν ενδοφλέβια θεραπεία από οποιαδήποτε ομάδα και ενδομυϊκή με μιδαζολάμη, λοραζεπάμη, αλοπεριδόλη ή δροπεριδόλη. Συνδυαστική θεραπεία είναι η εναλλακτική επιλογή στις περισσότερες περιπτώσεις διέγερσης 29. Σε νεώτερες οδηγίες ειδικών οι οποίες βασίζονται κυρίως στην εμπειρία, το ενδιαφέρον εστιάζεται και στη χρήση των άτυπων αντιψυχωσικών φαρμάκων για την αντιμετώπιση της επιθετικής συμπεριφοράς. Οι βενζοδιαζεπίνες συνιστώνται όταν δεν υπάρχουν διαθέσιμα δεδομένα και η διάγνωση είναι άγνωστη, όταν δεν υπάρχει ειδική θεραπεία (π.χ διαταραχή προσωπικότητας) ή σε περιπτώσεις τοξίκωσης από ουσίες ή σε καταστάσεις στέρησης αλκοόλ. Για την από του στόματος θεραπεία της διέγερσης που σχετίζεται με σχιζοφρένεια ή μανία, η ολανζαπίνη μόνη, η ρισπεριδόνη μόνη ή σε συνδυασμό με βενζοδιαζεπίνη (προτιμάται η λοραζεπάμη) και η αλοπεριδόλη συν μία βενζοδιαζεπίνη θεωρούνται ως θεραπεία πρώτης γραμμής, σε αντίθεση με την ζιπρασιδόνη και την κουετιεπίνη που θεωρούνται δεύτερη επιλογή. Εάν απαιτηθεί παρεντερική (ενδομυϊκή) χορήγηση π.χ σε μια επιθετική συμπεριφορά σχιζοφρενικού ασθενή πρώτης γραμμής παρεντερική επιλογή είναι η ολανζαπίνη ή ζιπρασιδόνη μόνες και ζιπρασιδόνη ή αλοπεριδόλη σε

7 34 Η ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΤΗΣ ΕΠΙΘΕΤΙΚΗΣ ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΑΣ ΣΤΟ ΓΕΝΙΚΟ ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΟ συνδυασμό με βενζοδιαζεπίνη. H συγχορήγηση της ολανζαπίνης και της λοραζεπάμης (αλλά και των άλλων βενζοδιαζεπινών) πρέπει να αποφεύγεται. Όταν χορηγείται ενδομυϊκά λοραζεπάμη πρέπει να παρέρχεται διάστημα 1-2 ωρών για να χορηγηθεί ενδομυϊκά ολανζαπίνη. Η ολανζαπίνη όταν χορηγείται ενδομυϊκά αυξάνει τις συγκεντρώσεις στο πλάσμα 5 φορές περισσότερο από ότι η αντίστοιχη από του στόματος δόση. Η ολανζαπίνη και η ρισπεριδόνη δεν πρέπει να χορηγούνται με καμία από τις μορφές τους, σε περιπτώσεις ψύχωσης και συμπεριφερικών διαταραχών που σχετίζονται με άνοια 20,30,31. Συνοψίζοντας τα παραπάνω στην περίπτωση μιας επείγουσας κατάστασης, μιας οξείας διαταραγμένης και βίαιης συμπεριφοράς πρέπει κανείς να ακολουθήσει τα αναγραφόμενα 20,24,32 στον Πίνακα 1. Διαχείριση της βίαιης συμπεριφοράς 1 ο στάδιο Λεκτικές και μη λεκτικές, ψυχολογικές και συμπεριφορικές τεχνικές 2 ο στάδιο Από το στόμα: 5 mg αλοπεριδόλη ή 10 mg ολανζαπίνη ή 1-2 mg ρισπεριδόνη με ή χωρίς 1-2 mg λοραζεπάμη 3 ο στάδιο Ενδομυϊκά: λοραζεπάμη 1-2 mg ή μιδαζολάμη mg ή 5 mg αλοπεριδόλης ή 5-10 mg ολανζαπίνης ή mg ζιπρασιδόνης εναλλακτικά σε άτομα ανθεκτικά στις βενζοδιαζεπίνες: προμεθαζίνη 50 mg 4 ο στάδιο Ενδοφλεβίως: διαζεπάμη 10 mg (σε τουλάχιστον 5 λεπτά) Πίνακας 1. Διαχείριση της βίαιης συμπεριφοράς (Αντιμετώπιση χωρίς φάρμακα, καθηρέμηση, απομόνωση, σωματικός περιορισμός) Επανάληψη έως και 3 φορές με μεσοδιάστημα λεπτών Επανάληψη έως 2 φορές με μεσοδιάστημα λεπτών Προσοχή στη συγχορήγηση βενζοδιαζεπινών με ολανζαπίνη (η ασφάλεια των άλλων άτυπων αντιψυχωσικών με βενζοδιαζεπίνες είναι άγνωστη) Επανάληψη μετά από 10 λεπτά Η συνεχιζόμενη φροντίδα του ασθενούς Οι ασθενείς δεν θα πρέπει να μένουν χωρίς παρακολούθηση κατά το διάστημα της καταστολής. Σε περιπτώσεις ταχείας καταστολής ατόμων με μεγάλη επικινδυνότητα η παρακολούθηση πρέπει να γίνεται κάθε 5-10 λεπτά για μία τουλάχιστον ώρα και στη συνέχεια κάθε μισή ώρα, οι δε μεταβολές πρέπει να καταγράφονται. Στην διαδικασία της παρακολούθησης πρέπει να περιλαμβάνονται τα ακόλουθα: α) θα πρέπει να γίνει εκτίμηση του επιπέδου συνείδησης: σε εγρήγορση και δραστήριος σε εγρήγορση και ήρεμος σε κατάσταση ύπνου αλλά αντιδρά στα ερεθίσματα σε κατάσταση ύπνου αλλά δεν αντιδρά στα ερεθίσματα β) για τα δύο τελευταία επίπεδα πρέπει να παρακολουθούνται και να καταγράφονται (με τη συχνότητα που αναφέρεται παραπάνω) η θερμοκρασία, η συχνότητα των αναπνοών και η καρδιακή συχνότητα, η αρτηριακή πίεση και τα αέρια αίματος. γ) Πρέπει επίσης να εκτιμώνται σε σύντομα χρονικά διαστήματα για εμφάνιση εξωπυραμιδικών συμπτωμάτων και κυρίως πρώιμων όπως οι δυστονίες. Βασική νευρολογική εξέταση δεν πρέπει να παραλείπεται και καθώς ο ασθενής είναι πλέον κατασταλμένος πρέπει να εξετάζεται η περαιτέρω αντιμετώπισή του με την συνεργασία ειδικών, πλέον αιτιολογικά 24,25. Μετά τον έλεγχο της επιθετικότητας πρέπει να τεκμηριωθεί η διάγνωση ούτως ώστε οι παρεμβάσεις να γίνουν πλέον αιτιολογικές. Πρέπει να αποφασισθεί εάν ο ασθενής παρουσίασε μια κρίση επιθετικότητας της οποίας εξέλιπε η αιτία και μπορεί τώρα να επιστρέψει στο σπίτι και να παρακολουθείται στα τακτικά εξωτερικά ιατρεία ή εάν ο ασθενής πρέπει να παραμείνει για παρακολούθηση στο νοσοκομείο. Εάν ο ασθενής στερούμενος εναισθησίας αρνηθεί την παραμονή του στο νοσοκομείο ενώ αυτή κρίνεται απαραίτητη, θα ενεργοποιηθεί ο νόμος για αναγκαστική νοσηλεία η οποία όταν εφαρμόζεται με ορθό τρόπο μπορεί να αποβεί ικανοποιητικό θεραπευτικό μέσον. Το κριτήριο της πρόληψης επικίνδυνης συμπεριφοράς λόγω ψυχοπαθολογίας αποτελεί βασικό κριτήριο αναγκαστικής νοσηλείας, αλλά και η μη λήψη φαρμακευτικής αγωγής, χωρίς την οποία θα επιδεινωθεί η κατάσταση της υγείας του αποτελεί σοβαρό λόγο επίσης 33,34. Η μακροπρόθεσμη αντιμετώπιση του επιθετικού ασθενή αποτελεί μια σύνθετη πρόκληση για τον θεράποντα ψυχίατρο. Η αποτελεσματικότητα στην αντιμετώπιση της ψυχιατρικής διαταραχής θα είναι μεγαλύτερη εάν ο ψυχίατρος χρησιμοποιήσει και φαρμακευτική αγωγή αλλά παράλληλα υποβάλει τον ασθενή στην κατάλληλη ψυχοθεραπευτική προσέγγιση. Από τα χρησιμοποιούμενα φάρμακα οι εκλεκτικοί αναστολείς της επαναπρόσληψης της σεροτονίνης σχετίζονται με τον κρίσιμο ρόλο της σεροτονινεργικής ρύθμισης της επιθετικής συμπεριφοράς και έχουν χρησιμοποιηθεί με σχετική αποτελεσματικότητα σε διαταραχές προσωπικότητας, ασθενείς με νοητική υστέρηση και ανοϊκούς ασθενείς. Επίσης έχουν χρησιμοποιηθεί σε μερικές μη ικανοποιητικά τεκμηριωμένες μελέτες με μικρό σχετικά αριθμό ατόμων, σε ασθενείς με σχιζοφρένεια παράλληλα με την αντιψυχωσική αγωγή. Το λίθιο επίσης έχει χρησιμοποιηθεί για την μείωση της επιθετικότητας σε ασθενείς με αντικοινωνική προσωπικότητα, διαταραχή διαγωγής και νοητική υστέρηση. Επίσης σε ανάλογες περιπτώσεις για τον έλεγχο της παρορμητικής επιθετικότητας έχουν χορηγηθεί αντισπασμωδικά φάρμακα όπως: καρβαμαζεπίνη, βαλπροϊκό, φαινυτοϊνη,

8 35 και γκαμπαπεντίνη. Χορηγούνται επίσης β-αδρενεργικοί αναστολείςγια τον έλεγχο της επιθετικότητας κυρίως σε ασθενείς με οργανικές εγκεφαλικές νόσους. Η μακροπρόθεσμη χρήση άτυπων νευροληπτικών έχει ικανοποιητικό αποτέλεσμα συμπεριφορικού ελέγχου, όταν η επιθετικότητα προέρχεται κυρίως από ψυχωσικού ή συναισθηματικού τύπου διαταραχές. Η κλοζαπίνη, η ρισπεριδόνη, η ολανζαπίνη, η ζιπρασιδόνη και η αριπιπραζόλη έχουν αυξήσει τις επιλογές για την θεραπεία της ψύχωσης 32,35. Οι ψυχοθεραπευτικές προσεγγίσεις όπως π.χ συμπεριφορικές τεχνικές, γνωσιακή-συμπεριφορική θεραπεία, ομαδική ή οικογενειακή θεραπεία, έχουν επίσης χρησιμοποιηθεί στη θεραπεία της επιθετικής συμπεριφοράς και της βίας. Ο συνδυασμός αυτών με την φαρμακοθεραπεία παραμένει η αποτελεσματικότερη προσέγγιση στη αντιμετώπιση της χρόνιας επιθετικότητας και της βίας 3,6. Συμπερασματικά: 1. Η επιθετικότητα είναι μια συνήθης συμπεριφορά στο γενικό νοσοκομείο. 2. Η αντιμετώπισή της χρειάζεται εξειδικευμένο προσωπικό και κατάλληλη υποδομή. 3. Απαιτεί επίσης την συνεργασία πολλών ειδικών. 4. Η ασφάλεια, η διάγνωση και η αντιμετώπιση είναι ο βασικός κανόνας στις επείγουσες αυτές περιπτώσεις. 5. Ο σωματικός περιορισμός πρέπει να εφαρμόζεται με βάση κανόνες και να αίρεραι πάλι με καθορισμένα κριτήρια το δυνατόν ταχύτερα. Το ίδιο ισχύει και για την φαρμακευτική αγωγή για την ταχεία καταστολή του ασθενή. Abstract MANAGING VIOLENT BEHAVIOR IN THE GENERAL HOSPITAL Christodoulou Chr., Michopoulos I., Lykouras L. 2nd Department of Psychiatry, University of Athens, Medical School, Attikon General Hospital. Athens, Greece Aggressive behavior in humans means the form of violent actions against others. Aggression implies the intent to harm or otherwise injure another person. There are several clinical situations that have been associated with violent and aggressive behavior. Some of these are: schizophrenia, personality disorders (i.e. paranoid, antisocial, and borderline), substance intoxication or withdrawal, mental retardation, cognitive disorders (delirium and dementia), attention-deficit/hyperactivity disorder, conduct disorder and intermittent explosive disorder. Most commonly predictors of violent behavior to others are: recently violent acts, frequent and open threats, intent to harm, history of loss control, chronic anger and hostility prior violent acts, threatening or commanding auditory hallucinations, delusions of persecution, increasing psychomotor agitation, and organic brain disease. Acute disturbed or violent patient should be managed immediately. If it is possible, non-coercive methods should be used to manage violent patients. Techniques include de-escalation or talking-down, increased observation and support and medication with patient s consent. If these approaches fail or the situation is dangerous, staff has to take care to make themselves, others and the patient safe. This include seclusion, physical or/and chemical restrain (rapid tranquillization). All these should be used with caution and as a last resort. Key words: Aggression, violent behavior, General Hospital, management of violence behavior Bιβλιογραφία 1. Citrome L and Volanka J: Aggression and Violence in patients with Schizophrenia. In Hwang M and Bermanzohn P: Schizophrenia and comorbid conditions. Diagnosis and Treatment. Ch 8, pp , American Psychiatric Press Inc Sadock B and Sadock V: Εγχειρίδιο Κλινικής Ψυχιατρικής. 3η έκδοση, Γενική Επιμέλεια Ελληνικής έκδοσης, Κ. Σολδάτος. Εκδόσεις Παρισιάνου, Αθήνα Crowner M: A brief guide to the assessment and pharmacological treatment of violent adult psychiatric inpatients. In Understanding and treating violent psychiatric patients. Edited by M. Crowner. pp 3-19.American Psychiatric Press Inc Andreasen N and Black D: Introductory Textbook of Psychiatry. 3rd edition, American Psychiatric Publishing Kaplan H and Sadock B: Synopsis of Psychiatry. Behavioral sciences/clinical psychiatry. 8th Edition, Williams & Wilkins, Baltimore Sanders K: Aggressive and Impulsive Patients. In Massachusetts General Hospital, Handbook of General Hospital Psychiatry. 5th Edition, Stern T, Fricchione G, Cassem N, Jellinek M and Rosenbaum J. Editors, pp , Mosby, Inc Μάνος Ν: Βασικά στοιχεία κλινικής ψυχιατρικής. Αναθεωρημένη

9 36 Η ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΤΗΣ ΕΠΙΘΕΤΙΚΗΣ ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΑΣ ΣΤΟ ΓΕΝΙΚΟ ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΟ έκδοση, University Studio Press, Θεσσαλονίκη Garza-Treviro E: Neurobiological factors in aggressive behavior. Hosp. Comm. Psychiatry 45(7): , Asberg M, Traskman L, Thopen P: 5-HIAA in the celebrospinal fluid: a biochemical suicide predictor? Arch. Gen. Psychiatry 33: , Brown G, Ebert M, Goyer P et al: Aggression, suicide and serotonin: relationships to CSF amine metabolites. Am. J. Psychiatry 139: , Brown G, Linnoila M: CSF serotonin metabolite (5-HIAA) studies in depression, impulsivity and violence. J. Clin. Psychiatry 51(4 suppl): 31-41, Miczek K, Fish E, DeBold J et al: Social and neural determinants of aggressive behavior: pharmacotherapeutic targets as serotonin, dopamine and gamma-aminobutyric acid system. Psychopharmacology 163 (3-4), , Diagnostic and Statistical Manual of Mental Disorders. 4th Edition, Text Revision, American Psychiatric Association, First M, Frances A, Pincus H. DSM-IV-TR Handbook of differential diagnosis. Μετάφραση: Κ. Φινέτη. Επιμέλεια: Ε. Λύκουρας, Α. Μιχοπούλου. Ιατρικές Εκδόσεις Π.Χ. Πασχαλίδη, Αθήνα Hoffman L. Emergency assessment and stabilization of behavioral disorders. In Emergency Medicine Manual 6th Edition, J Ma, D. Cline, Editors. The McGraw-Hill Companies Inc. USA Guthrie E and Feldman E: Managing behavioral disturbance in the general hospital: facilities and training. In Liaison Psychiatry, Planning services for specialist settings. Gaskell, the Royal College of Psychiatrists Wise M and Rundell J: Clinical Manual of Psychosomatic Medicine: A guide of Consultation-Liaison Psychiatry. American Psychiatric Publishing, Inc Bernay L and Elverson D: Managing acutely violent inpatients. In Understanding and treating violent psychiatric Patients. M. Crowner Editor. American Psychiatri Press, Inc Dix R. De-escalation techniques. In Psychiatric Intensive Care. Beer D, Pereira S, Paton C, Editors. London National Institute for Clinical Excellence: Violence, the short-term management of disturbed/violent behaviour in in-patient psychiatric settings and emergency departments. Clinical Guideline 25, February Davison S: The management of violence in general psychiatry. Advances in Psychiatric Treatment 11: , American Psychiatric Association: Seclusion and Restraint: The Psychiatric Uses (Task Force Report 22) Washington, DC. American Psychiatric Association, Fisher W: Restraint and Seclusion: a review of the literature. Am. J. Psychiatry 151: , Taylor D, Paton C, Kerwin R: The Maudsley Prescribing Guidelines, 8th Edition. London, Taylor and Francis. 25. Friedman T: Medical management of acute behavioral disturbance in the general hospital. In Liaison Psychiatry, Planning services for specialist settings. Gaskell, the Royal College of Psychiatrists Alexander J, Tharyan P, Adams c et al: Rapid tranquillization of violent or agitated patients in a psychiatric emergency setting. Br. J. Psychiatry 185, 63-69, Allen M: Managing the agitated psychotic patients: a reappraisal of the evidence. J. Clin. Psychiatry 61(suppl 14): 11-20, Fruyt J and Demyttenaere K: Rapid Tranquillization: new approaches in the emergency treatment of behavioral disturbances. Eur.Psychiatry 19, , Allen M, Currier G, Hughes D et al: The Expert Consensus Guideline Series. Treatment of behavioral emergencies.postgrag Med. May; 1-88, Allen M, Currier G, Carpenter D et al: The Expert Consensus Guideline Series. Treatment of behavioral emergencies J. Psychiatr. Pract. 11 Suppl 1: 5-25, Macpherson R, Dix R, Morgan S: A growing evidence base for management guidelines. Revisiting Guidelines for the management of acutely disturbed psychiatric patients. Advances in Psychiatric Treatment 11: , American Psychiatric Association, Practice Guidelines for the Treatment of Psychiatric Disorders. Compendium Feldman E: Use of the mental health act and common law in the general hospital. In Liaison Psychiatry, Planning services for specialist settings. Gaskell, the Royal College of Psychiatrists Πεχλιβανίδης Α: Επείγουσα Ψυχιατρική. Στο, Κ. Σολδάτος και Λ. Λύκουρας «Σύγγραμμα Ψυχιατρικής» Τόμος Β, Εκδόσεις ΒΗΤΑ, Αθήνα Volavka J: Neurobiology of violence. American Psychiatric Publishing Inc. 2nd Edition Αλληλογραφία Χρήστος Χριστοδούλου Β Ψυχιατρική Κλινική Πανεπιστημίου Αθηνών, Π.Γ.Ν. «Αττικόν», Ρίμινι 1, 12462, Αθήνα Τηλ , fax ,

Είναι υποειδικότητα της ψυχιατρικής που διαμεσολαβεί μεταξύ της ψυχιατρικής και υπόλοιπης ιατρικής Αντικείμενο της ο ασθενής του γενικού νοσοκομείου

Είναι υποειδικότητα της ψυχιατρικής που διαμεσολαβεί μεταξύ της ψυχιατρικής και υπόλοιπης ιατρικής Αντικείμενο της ο ασθενής του γενικού νοσοκομείου Είναι υποειδικότητα της ψυχιατρικής που διαμεσολαβεί μεταξύ της ψυχιατρικής και υπόλοιπης ιατρικής Αντικείμενο της ο ασθενής του γενικού νοσοκομείου που αντιμετωπίζει ψυχικά προβλήματα λόγω της σωματικής

Διαβάστε περισσότερα

ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ ΑΣΘΕΝ-Ν ΣΤΗ ΣΤΕΦΑΝΙΑΙΑ ΜΟΝΑΔΑ ΚΑΙ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗ ΑΝΤΙΜΕΤ-ΠΙΣΗ

ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ ΑΣΘΕΝ-Ν ΣΤΗ ΣΤΕΦΑΝΙΑΙΑ ΜΟΝΑΔΑ ΚΑΙ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗ ΑΝΤΙΜΕΤ-ΠΙΣΗ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ ΑΣΘΕΝ-Ν ΣΤΗ ΣΤΕΦΑΝΙΑΙΑ ΜΟΝΑΔΑ ΚΑΙ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗ ΑΝΤΙΜΕΤ-ΠΙΣΗ ΧΑΤΖΗΣΤΕΦΑΝΟΥ ΦΑΝΗ ΝΟΣΗΛΕΥΤΡΙΑ Τ.Ε. Β Γ ΚΑΡΔΙΟΛΟΓΙΚΗ ΚΛΙΝΙΚΗ ΙΠΠΟΚΡΑΤΕΙΟ ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ Η στεφανιαία µονάδα είναι ένας χώρος

Διαβάστε περισσότερα

Επικινδυνότητακαι. και Ψυχικές ιαταραχές. Α. ουζένης Επίκουρος Καθηγητής Ψυχιατροδικαστικής Αθηνών Β Ψυχιατρική Κλινική, Αττικο Νοσοκοµείο

Επικινδυνότητακαι. και Ψυχικές ιαταραχές. Α. ουζένης Επίκουρος Καθηγητής Ψυχιατροδικαστικής Αθηνών Β Ψυχιατρική Κλινική, Αττικο Νοσοκοµείο Επικινδυνότητακαι και Ψυχικές ιαταραχές Α. ουζένης Επίκουρος Καθηγητής Ψυχιατροδικαστικής Ιατρική Σχολή Παν/µιου Αθηνών Β Ψυχιατρική Κλινική, Αττικο Νοσοκοµείο Ποιόςείναι είναιεπικίνδυνος; Κοινωνικοδηµογραφικά

Διαβάστε περισσότερα

Διαταραχές συμπεριφοράς στην Άνοια

Διαταραχές συμπεριφοράς στην Άνοια Διαταραχές συμπεριφοράς στην Άνοια Κώστας Νικολάου ψυχίατρος Παρουσίαση βασισμένη στο: BPSD Educational Pack, International Psychogeriatric Association (IPA) 2002 Τα Συμπεριφορικά και Ψυχολογικά συμπτώματα

Διαβάστε περισσότερα

Αλκοόλ, Εθεβεία & Εγκέθαλορ. Γιώργος Παναγής Πανεπιστήμιο Κρήτης Τμήμα Ψυχολογίας Εργαστήριο Νευροεπιστημών & Συμπεριφοράς

Αλκοόλ, Εθεβεία & Εγκέθαλορ. Γιώργος Παναγής Πανεπιστήμιο Κρήτης Τμήμα Ψυχολογίας Εργαστήριο Νευροεπιστημών & Συμπεριφοράς Αλκοόλ, Εθεβεία & Εγκέθαλορ Γιώργος Παναγής Πανεπιστήμιο Κρήτης Τμήμα Ψυχολογίας Εργαστήριο Νευροεπιστημών & Συμπεριφοράς Κατανάλωση οινοπνευματωδών στους Έλληνες μαθητές (2011) Στην Ελλάδα, τα αγόρια

Διαβάστε περισσότερα

Η νόσος του Parkinson δεν είναι µόνο κινητική διαταραχή. Έχει υπολογισθεί ότι µέχρι και 50% των ασθενών µε νόσο Πάρκινσον, µπορεί να βιώσουν κάποια

Η νόσος του Parkinson δεν είναι µόνο κινητική διαταραχή. Έχει υπολογισθεί ότι µέχρι και 50% των ασθενών µε νόσο Πάρκινσον, µπορεί να βιώσουν κάποια ρ ZΩΗ ΚΑΤΣΑΡΟΥ Νευρολόγος ιευθύντρια ΕΣΥ Η νόσος του Parkinson δεν είναι µόνο κινητική διαταραχή. Έχει υπολογισθεί ότι µέχρι και 50% των ασθενών µε νόσο Πάρκινσον, µπορεί να βιώσουν κάποια µορφή κατάθλιψης,

Διαβάστε περισσότερα

ΑΥΤΟΚΤΟΝΙΑ ΚΑΙ ΨΥΧΙΚΕΣ ΙΑΤΑΡΑΧΕΣ

ΑΥΤΟΚΤΟΝΙΑ ΚΑΙ ΨΥΧΙΚΕΣ ΙΑΤΑΡΑΧΕΣ ΑΥΤΟΚΤΟΝΙΑ ΚΑΙ ΨΥΧΙΚΕΣ ΙΑΤΑΡΑΧΕΣ ΟΡΙΣΜΟΣ Η αυτοκτονική συµπεριφορά ορίζεται ως η συµπεριφορά, κατά την οποία το άτοµο θέλει να κάνει κακό στον εαυτό του µε σκοπό να δώσει ένα τέλος στη ζωή του. ιαχωρίζεται

Διαβάστε περισσότερα

Η ΨΥΧΙΑΤΡΙΚΗ ΔΙΑΓΝΩΣΗ ΚΑΙ ΤΑ ΣΥΓΧΡΟΝΑ ΤΑΞΙΝΟΜΙΚΑ ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ

Η ΨΥΧΙΑΤΡΙΚΗ ΔΙΑΓΝΩΣΗ ΚΑΙ ΤΑ ΣΥΓΧΡΟΝΑ ΤΑΞΙΝΟΜΙΚΑ ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ Η ΨΥΧΙΑΤΡΙΚΗ ΔΙΑΓΝΩΣΗ ΚΑΙ ΤΑ ΣΥΓΧΡΟΝΑ ΤΑΞΙΝΟΜΙΚΑ ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΓΕΩΡΓΙΛΑ ΕΛΕΝΗ Απαρτιωμένη Διδασκαλία ΕΙΣΑΓΩΓΗ Διάγνωση: είναι η πολύπλοκη διαδικασία αναγνώρισης και ταυτοποίησης μιας διαταραχής που γίνεται

Διαβάστε περισσότερα

Διαταραχές Πρόσληψης Τροφής στην Εφηβεία

Διαταραχές Πρόσληψης Τροφής στην Εφηβεία Διαταραχές Πρόσληψης Τροφής στην Εφηβεία Β. Α. Παπαγεωργίου MD, Med, Δρ. Α.Π.Θ. Παιδοψυχίατρος - TEACCH Consultant τ. Επίκουρος Καθηγήτρια Παιδοψυχιατρικής Οι Δ.Π.Τ. Δεν είναι απλώς αποκλίνουσες διατροφικές

Διαβάστε περισσότερα

Θέμα πτυχιακής Μαθησιακές δυσκολίες και Κακοποίηση παιδιών

Θέμα πτυχιακής Μαθησιακές δυσκολίες και Κακοποίηση παιδιών Θέμα πτυχιακής Μαθησιακές δυσκολίες και Κακοποίηση παιδιών Ορισμός μαθησιακών διαταραχών Η αδυναμία των μαθητών να ανταποκριθούν στις απαιτήσεις ενός κανονικού σχολείου. Τα μαθησιακά προβλήματα ΔΕΝ οφείλονται

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΙΔΙΚΗ ΕΠΙΘΕΤΙΚΟΤΗΤΑ & ΒΙΑ

ΠΑΙΔΙΚΗ ΕΠΙΘΕΤΙΚΟΤΗΤΑ & ΒΙΑ ΠΑΙΔΙΚΗ ΕΠΙΘΕΤΙΚΟΤΗΤΑ & ΒΙΑ ΟΜΙΛΗΤΕΣ ΔΗΜ. ΠΟΤΕΤΣΙΑΝΑΚΗΣ ΕΠΙΣΤ. ΣΥΝ. στο Ι.Π.Α ΠΑΝΤΕΙΟΥ ΠΑΝ/ΜΙΟΥ ΜΑΡΙΑ ΣΑΜΟΛΗ ΔΝΤΡΙΑ ΕΚΠ/ΡΙΩΝ ΧΟΥΡΔΑΚΗ ΡΙΖΟΠΟΥΛΟΥ ΑΦΡΟΔΙΤΗ ΦΟΙΤΗΤΡΙΑ ΤΕΠΑΕΣ ΠΑΤΡΑΣ 1 Σύστ. Προσκόπων Βύρωνα

Διαβάστε περισσότερα

Η υπο- αντιμετώπιση του πόνου.

Η υπο- αντιμετώπιση του πόνου. Η υπο- αντιμετώπιση του πόνου. Ο όρος ολιγοαναλγησία χρησιμοποιήθηκε για πρώτη φορά το 1989 από τους Wilson και Pendleton σε μία εργασία σχετική με την πλημμελή αντιμετώπιση του πόνου των προσερχόμενων

Διαβάστε περισσότερα

Βασιλική Ψάρρα, MSc Επιμελήτρια Β Ψυχιατρικής Ψυχιατρικό Νοσοκομείο Αττικής

Βασιλική Ψάρρα, MSc Επιμελήτρια Β Ψυχιατρικής Ψυχιατρικό Νοσοκομείο Αττικής Βασιλική Ψάρρα, MSc Επιμελήτρια Β Ψυχιατρικής Ψυχιατρικό Νοσοκομείο Αττικής Εισαγωγή Η διάγνωση καρκίνου του μαστού αποτελεί ιδιαίτερα τραυματικό γεγονός 1,2 Στην τελευταία έκδοση του Diagnostic and Statistical

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΕΡΕΥΝΗΣΗ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΩΝ ΑΝΑΓΚΩΝ ΕΡΓΑΖΟΜΕΝΩΝ ΣΕ ΦΟΡΕΙΣ ΨΥΧΙΚΗΣ ΥΓΕΙΑΣ

ΔΙΕΡΕΥΝΗΣΗ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΩΝ ΑΝΑΓΚΩΝ ΕΡΓΑΖΟΜΕΝΩΝ ΣΕ ΦΟΡΕΙΣ ΨΥΧΙΚΗΣ ΥΓΕΙΑΣ ΔΙΕΡΕΥΝΗΣΗ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΩΝ ΑΝΑΓΚΩΝ ΕΡΓΑΖΟΜΕΝΩΝ ΣΕ ΦΟΡΕΙΣ ΨΥΧΙΚΗΣ ΥΓΕΙΑΣ 1 ΔΙΕΡΕΥΝΗΣΗ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΩΝ ΑΝΑΓΚΩΝ ΕΡΓΑΖΟΜΕΝΩΝ ΕΡΩΤΗΜΑΤΟΛΟΓΙΟ ΕΡΓΑΖΟΜΕΝΩΝ 2 (2010) ΚΕΚ Κέντρου Ψυχικής Υγιεινής 3 ΕΡΩΤΗΜΑΤΟΛΟΓΙΟ ΓΙΑ

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΠΑΙ ΟΨΥΧΙΑΤΡΙΚΩΝ ΤΜΗΜΑΤΩΝ ΣΕ ΓΕΝΙΚΑ ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΑ ΚΑΡΑΓΙΑΝΝΗ ΣΤΑΥΡΟΥΛΑ ΠΑΙ ΟΨΥΧΙΑΤΡΟΣ ΙΕΥΘΥΝΤΡΙΑ ΠΑΙ ΟΨΥΧΙΑΤΡΙΚΟΥ ΚΥΡΙΑΚΟΥ»

ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΠΑΙ ΟΨΥΧΙΑΤΡΙΚΩΝ ΤΜΗΜΑΤΩΝ ΣΕ ΓΕΝΙΚΑ ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΑ ΚΑΡΑΓΙΑΝΝΗ ΣΤΑΥΡΟΥΛΑ ΠΑΙ ΟΨΥΧΙΑΤΡΟΣ ΙΕΥΘΥΝΤΡΙΑ ΠΑΙ ΟΨΥΧΙΑΤΡΙΚΟΥ ΚΥΡΙΑΚΟΥ» ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΠΑΙ ΟΨΥΧΙΑΤΡΙΚΩΝ ΤΜΗΜΑΤΩΝ ΣΕ ΓΕΝΙΚΑ ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΑ ΚΑΡΑΓΙΑΝΝΗ ΣΤΑΥΡΟΥΛΑ ΠΑΙ ΟΨΥΧΙΑΤΡΟΣ ΙΕΥΘΥΝΤΡΙΑ ΠΑΙ ΟΨΥΧΙΑΤΡΙΚΟΥ ΤΜΗΜΑΤΟΣ, Γ.Ν.Π. «Π.. & Α. ΚΥΡΙΑΚΟΥ» ΟΜEΣ ΚΑΙ ΥΠΗΡΕΣΙΕΣ ΤΟΥ ΠΑΙ ΟΨΥΧΙΑΤΡΙΚΟΥ ΤΟΜΕΑ

Διαβάστε περισσότερα

ΚΑΤΑΘΛΙΨΗ: Πορεία, Πρόγνωση και Θεραπεία. Φίλιππος Γουρζής Καθηγητής Ψυχιατρικής Πανεπιστημίου Πατρών

ΚΑΤΑΘΛΙΨΗ: Πορεία, Πρόγνωση και Θεραπεία. Φίλιππος Γουρζής Καθηγητής Ψυχιατρικής Πανεπιστημίου Πατρών ΚΑΤΑΘΛΙΨΗ: Πορεία, Πρόγνωση και Θεραπεία Φίλιππος Γουρζής Καθηγητής Ψυχιατρικής Πανεπιστημίου Πατρών Πορεία, Πρόγνωση Η πορεία είναι κρίσιμος παράγοντας για την εκτίμηση των κοινωνικών συνεπειών, του κόστους,

Διαβάστε περισσότερα

ANTIKOIΝΩΝΙΚΗ ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΑ ΣΤΟΥΣ ΕΦΗΒΟΥΣ KAI TΡΟΠΟΙ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗΣ ΤΗΣ ΑΝΝΑ ΠΑΡΑΔΕΙΣΙΩΤΗ

ANTIKOIΝΩΝΙΚΗ ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΑ ΣΤΟΥΣ ΕΦΗΒΟΥΣ KAI TΡΟΠΟΙ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗΣ ΤΗΣ ΑΝΝΑ ΠΑΡΑΔΕΙΣΙΩΤΗ ANTIKOIΝΩΝΙΚΗ ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΑ ΣΤΟΥΣ ΕΦΗΒΟΥΣ KAI TΡΟΠΟΙ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗΣ ΤΗΣ ΑΝΝΑ ΠΑΡΑΔΕΙΣΙΩΤΗ ΔΙΑΤΑΡΑΧΗ ΔΙΑΓΩΓΗΣ ΟΡΙΣΜΟΣ: Σύμφωνα με το Διαγνωστικό και στατιστικό εγχειρίδιο για τις ψυχικές νόσους DSM-IV,το κύριο

Διαβάστε περισσότερα

ΕΥΑΝΘΙΑ ΣΟΥΜΠΑΣΗ ΑΠΑΡΤΙΩΜΕΝΗ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ

ΕΥΑΝΘΙΑ ΣΟΥΜΠΑΣΗ ΑΠΑΡΤΙΩΜΕΝΗ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΔΙΑΤΑΡΑΧΕΣ ΠΡΟΣΩΠΙΚΟΤΗΤΑΣ ΕΥΑΝΘΙΑ ΣΟΥΜΠΑΣΗ ΑΠΑΡΤΙΩΜΕΝΗ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ Εισαγωγή Ψυχική διαταραχή : αφορά τον τρόπο με τον οποίο το άτομο σκέπτεται, συμπεριφέρεται προς τους άλλους, και σχετίζεται με τον εαυτό

Διαβάστε περισσότερα

Επείγοντα Ψυχιατρικά Προβλήματα

Επείγοντα Ψυχιατρικά Προβλήματα 166 ΘΕΜΑΤΑ ΑΝΑΙΣΘΗΣΙΟΛΟΓΙΑΣ ΚΑΙ ΕΝΓΑτJΚΗΣ ΙΑΊΊ'ΙΚΗΣ Επείγοντα Ψυχιατρικά Προβλήματα ΑΝΑΣΤΑΣΙΑ ΚΩΝΣΤΑ Τα επείγοντα ψυχιατρικά προβλήματα περιλαμβάνουν διαταραχές στη σκέψη, στο συναίσθημα και στη συμπεριφορά

Διαβάστε περισσότερα

Απαρτιωμένη Διδασκαλία

Απαρτιωμένη Διδασκαλία Απαρτιωμένη Διδασκαλία ΕΙΣΑΓΩΓΗ Η ψυχιατρική συνέντευξη αποτελεί θεμελιώδη διαδικασία στην άσκηση της Ψυχιατρικής. Κατά τη διάρκειά της οικοδομείται η θεραπευτική σχέση ιατρού-ασθενούς, η οποία οδηγεί

Διαβάστε περισσότερα

ΔΩΔΕΚΑ ΜΥΘΟΙ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΡΤΗΡΙΑΚΗ ΥΠΕΡΤΑΣΗ ΔΡ ΓΕΩΡΓΙΟΣ Ι. ΚΟΥΡΤΟΓΛΟΥ ΠΑΘΟΛΟΓΟΣ-ΔΙΑΒΗΤΟΛΟΓΟΣ ΔΙΔΑΚΤΩΡ ΙΑΤΡΙΚΗΣ ΑΠΘ

ΔΩΔΕΚΑ ΜΥΘΟΙ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΡΤΗΡΙΑΚΗ ΥΠΕΡΤΑΣΗ ΔΡ ΓΕΩΡΓΙΟΣ Ι. ΚΟΥΡΤΟΓΛΟΥ ΠΑΘΟΛΟΓΟΣ-ΔΙΑΒΗΤΟΛΟΓΟΣ ΔΙΔΑΚΤΩΡ ΙΑΤΡΙΚΗΣ ΑΠΘ ΔΩΔΕΚΑ ΜΥΘΟΙ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΡΤΗΡΙΑΚΗ ΥΠΕΡΤΑΣΗ ΔΡ ΓΕΩΡΓΙΟΣ Ι. ΚΟΥΡΤΟΓΛΟΥ ΠΑΘΟΛΟΓΟΣ-ΔΙΑΒΗΤΟΛΟΓΟΣ ΔΙΔΑΚΤΩΡ ΙΑΤΡΙΚΗΣ ΑΠΘ ΙΑΤΡΕΙΟ: ΜΗΤΡΟΠΟΛΕΩΣ 46 ΚΛΙΝΙΚΗ ΑΓΙΟΣ ΛΟΥΚΑΣ ΘΕΣ/ΝΙΚΗ 2310254030 ΠΑΝΟΡΑΜΑ 2310380000 Aρτηριακή

Διαβάστε περισσότερα

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΟΝ ΑΥΤΙΣΜΟ ΚΑΙ ΤΙΣ ΔΙΑΧΥΤΕΣ ΑΝΑΠΤΥΞΙΑΚΕΣ ΔΙΑΤΑΡΑΧΕΣ Βάγια Α. Παπαγεωργίου Παιδοψυχίατρος

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΟΝ ΑΥΤΙΣΜΟ ΚΑΙ ΤΙΣ ΔΙΑΧΥΤΕΣ ΑΝΑΠΤΥΞΙΑΚΕΣ ΔΙΑΤΑΡΑΧΕΣ Βάγια Α. Παπαγεωργίου Παιδοψυχίατρος «Ενδυνάμωση και υποστήριξη ομάδων οικογενειών ατόμων με αυτισμό» Υπουργείο Εθνικής Παιδείας και Θρησκευμάτων ΙΙ ΕΠΕΑΕΚ Ενέργεια 1.1.4 Εκπαίδευση Ατόμων με Ειδικές Ανάγκες Πράξη 1.1.4 α Φορέας Υλοποίησης:

Διαβάστε περισσότερα

Διαταραχή Ελλειμματικής Προσοχής- Υπερκινητικότητας ή Υπερκινητική Διαταραχή

Διαταραχή Ελλειμματικής Προσοχής- Υπερκινητικότητας ή Υπερκινητική Διαταραχή Διαταραχή Ελλειμματικής Προσοχής- Υπερκινητικότητας ή Υπερκινητική Διαταραχή Δρ. Αναστασία Κουμούλα Παιδοψυχίατρος Συντ. Διευθύντρια Τμ. Ψυχιατρικής Παιδιών & Εφήβων Διευθύντρια ψυχιατρικού Τομέα Σισμανόγλειο

Διαβάστε περισσότερα

Φόβος απώλειας του ελέγχου ή φόβος του θανάτου

Φόβος απώλειας του ελέγχου ή φόβος του θανάτου Φόβος απώλειας του ελέγχου ή φόβος του θανάτου Ταχυκαρδία Ιδρώτας Τρεμούλα Κοντανάσαιμα Υπέρπνοια Ρίγη Εξάψεις Ναυτία Κράμπες στην κοιλιά Πόνος στο στήθος Πονοκέφαλος Ζάλη Τάση για λιποθυμία Σφίξιμο στον

Διαβάστε περισσότερα

ΒΑΣΙΚΕΣ ΕΝΝΟΙΕΣ ΣΕΞΟΥΑΛΙΚΗΣ ΥΓΕΙΑΣ

ΒΑΣΙΚΕΣ ΕΝΝΟΙΕΣ ΣΕΞΟΥΑΛΙΚΗΣ ΥΓΕΙΑΣ ΒΑΣΙΚΕΣ ΕΝΝΟΙΕΣ ΣΕΞΟΥΑΛΙΚΗΣ ΥΓΕΙΑΣ Φύλο (sex) Σεξουαλικότητα (sexuality) Σεξουαλική υγεία (sexual health) Κοινωνική ταυτότητα (γένος) (gender) Κοινωνική ταυτότητα φύλου (gender identity) Σεξουαλικός προσανατολισµός

Διαβάστε περισσότερα

Αυτισμός - Νοητική υστέρηση

Αυτισμός - Νοητική υστέρηση Αυτισμός - Νοητική υστέρηση Τζένη Σουμάκη Παιδοψυχίατρος Ψυχαναλύτρια Επιστημονικά Υπεύθυνη Κέντρου Διατροφικών Διαταραχών ΑΝΑΣΑ Γρ. Ελληνικής Εταιρίας Ψυχαναλυτικής Ψυχοθεραπείας Μέλος Δ.Σ. Ελληνικής

Διαβάστε περισσότερα

Focus Group. Επιστημονικό Συμπόσιο ALCOVE Αθήνα 12 & 13 Οκτωβρίου 2012. Παρασκευή Σακκά

Focus Group. Επιστημονικό Συμπόσιο ALCOVE Αθήνα 12 & 13 Οκτωβρίου 2012. Παρασκευή Σακκά Επιστημονικό Συμπόσιο ALCOVE Αθήνα 12 & 13 Οκτωβρίου 2012 Focus Group Παρασκευή Σακκά Νευρολόγος Ψυχίατρος Πρόεδρος της Εταιρεία Νόσου Alzheimer & Συναφών Διαταραχών Αθηνών Πρόεδρος της Ελληνικής Εταιρείας

Διαβάστε περισσότερα

Νοσηλευτική Ψυχικής Υγείας

Νοσηλευτική Ψυχικής Υγείας Ελληνική Δημοκρατία Τεχνολογικό Εκπαιδευτικό Ίδρυμα Ηπείρου Νοσηλευτική Ψυχικής Υγείας Ενότητα 3: Παθολογική και Φυσιολογική Συμπεριφορά. Ψυχική Υγεία και Ψυχική Νόσος. Κριτική Θεώρηση. Μαίρη Γκούβα 1

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΑ ΠΡΩΤΟΚΟΛΛΑ ΣΤΗΝ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗ ΤΩΝ ΟΥΣΙΟΕΞΑΡΤΗΣΕΩΝ (F12. Ψυχικές διαταραχές και διαταραχές της συμπεριφοράς λόγω χρήσης κανναβινοειδών)

ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΑ ΠΡΩΤΟΚΟΛΛΑ ΣΤΗΝ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗ ΤΩΝ ΟΥΣΙΟΕΞΑΡΤΗΣΕΩΝ (F12. Ψυχικές διαταραχές και διαταραχές της συμπεριφοράς λόγω χρήσης κανναβινοειδών) ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΑ ΠΡΩΤΟΚΟΛΛΑ ΣΤΗΝ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗ ΤΩΝ ΟΥΣΙΟΕΞΑΡΤΗΣΕΩΝ (F12. Ψυχικές διαταραχές και διαταραχές της συμπεριφοράς λόγω χρήσης κανναβινοειδών) Ιωάννης Λιάππας, Καθηγητής Ψυχιατρικής ΕΚΠΑ Θωμάς Παπαρρηγόπουλος,

Διαβάστε περισσότερα

«ΕΘΙΣΜΟΣ. ΣΤΟ ΔΙΑΔΙΚΤΥΟ» Χρήση και Κατάχρηση Διαδικτύου σε παιδιά & εφήβους ΦΡΕΣΚΟΥ ΑΛΙΚΗ ΨΥΧΟΛΟΓΟΣ ΠΑΙΔΟΨΥΧΟΛΟΓΟΣ ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΗ ΣΥΝΕΡΓΑΤΗΣ Μ.Ε.Υ.

«ΕΘΙΣΜΟΣ. ΣΤΟ ΔΙΑΔΙΚΤΥΟ» Χρήση και Κατάχρηση Διαδικτύου σε παιδιά & εφήβους ΦΡΕΣΚΟΥ ΑΛΙΚΗ ΨΥΧΟΛΟΓΟΣ ΠΑΙΔΟΨΥΧΟΛΟΓΟΣ ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΗ ΣΥΝΕΡΓΑΤΗΣ Μ.Ε.Υ. «ΕΘΙΣΜΟΣ ΣΤΟ ΔΙΑΔΙΚΤΥΟ» Χρήση και Κατάχρηση Διαδικτύου σε παιδιά & εφήβους ΦΡΕΣΚΟΥ ΑΛΙΚΗ ΨΥΧΟΛΟΓΟΣ ΠΑΙΔΟΨΥΧΟΛΟΓΟΣ ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΗ ΣΥΝΕΡΓΑΤΗΣ Μ.Ε.Υ. Άρτεμις Τσίτσικα - Λέκτορας Εφηβικής Παιδιατρικής Επιστημονική

Διαβάστε περισσότερα

Συστάσεις για τη διαχείριση των πυρετικών σπασμών

Συστάσεις για τη διαχείριση των πυρετικών σπασμών Συστάσεις για τη διαχείριση των πυρετικών σπασμών Ad hoc Task Force of LICE Guidelines Commission ITALIAN LEAGUE AGAINST EPILEPSY Giuseppe Capovilla, Massimo Mastrangelo, Antonino Romeo, and Federico Vigevano

Διαβάστε περισσότερα

Αποκατάσταση Καρδιοπαθούς Ασθενούς Ο ρόλος του Ψυχιάτρου

Αποκατάσταση Καρδιοπαθούς Ασθενούς Ο ρόλος του Ψυχιάτρου Αποκατάσταση Καρδιοπαθούς Ασθενούς Ο ρόλος του Ψυχιάτρου Πανταζής Α. Ιορδανίδης Διδάκτωρ Ψυχιατρικής Α.Π.Θ Καθηγητής Ψυχολογίας & Διατροφής, ΑΤΕΙ Ιορδανίδης,, 10/3/11 1 ρ.πανταζής Ιορδανίδης, 10/3/11 2

Διαβάστε περισσότερα

Η αντίσταση στην ψυχοθεραπεία από ασθενείς με καρκίνο

Η αντίσταση στην ψυχοθεραπεία από ασθενείς με καρκίνο Η αντίσταση στην ψυχοθεραπεία από ασθενείς με καρκίνο Χριστιάνα Μήτση Ψυχολόγος Μsc-Ψυχοθεραπεύτρια Πανελληνίου Συλλόγου Γυναικών με Καρκίνο Μαστού «Άλμα Ζωής» ΣΥΜΦΩΝΑ ΜΕ ΤΑ ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ: Υπάρχουν

Διαβάστε περισσότερα

Ε Ν Η Μ Ε Ρ Ω Σ Ο Υ. νεφρά

Ε Ν Η Μ Ε Ρ Ω Σ Ο Υ. νεφρά Ε Ν Η Μ Ε Ρ Ω Σ Ο Υ νεφρά νεφρών Η υψηλή αρτηριακή πίεση (υπέρταση) είναι ένα από τα δύο κύρια αίτια χρόνιας νεφρικής νόσου παγκοσμίως (το άλλο είναι ο διαβήτης). Επίσης, τα νεφρά έχουν βασικό ρόλο στη

Διαβάστε περισσότερα

Αθήνα 12 Μαρτίου 2013 ΔΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ

Αθήνα 12 Μαρτίου 2013 ΔΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΝΕΦΡΟΛΟΓΙΚΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ ΜΑΙΑΝΔΡΟΥ 15 11528 ΑΘΗΝΑ ΤΗΛ.: 2107298586 FAX: 2107237705 e-mail: nefreter@otenet.gr HELLENIC SOCIETY OF NEPHROLOGY 15 MEANDROU STR. ATHENS, 11528 GREECE TEL.: (+3021) 07298586

Διαβάστε περισσότερα

ιαγνώσεις που ιαφεύγουν στο ΤΕΠ: Συχνότητα και Σηµασία Π. Αγγουριδάκης 1 ο Πανελλήνιο Συνέδριο Επείγουσας Ιατρικής Αθήνα εκέµβριος 2007

ιαγνώσεις που ιαφεύγουν στο ΤΕΠ: Συχνότητα και Σηµασία Π. Αγγουριδάκης 1 ο Πανελλήνιο Συνέδριο Επείγουσας Ιατρικής Αθήνα εκέµβριος 2007 ιαγνώσεις που ιαφεύγουν στο ΤΕΠ: Συχνότητα και Σηµασία Π. Αγγουριδάκης 1 ο Πανελλήνιο Συνέδριο Επείγουσας Ιατρικής Αθήνα εκέµβριος 2007 Μια αληθινή ιστορία... Ελληνοτουρκικός πόλεµος 1920.. Στρατιωτικό

Διαβάστε περισσότερα

Ε.202-2: ΕΓΧΕΙΡΙΔΙΟ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ

Ε.202-2: ΕΓΧΕΙΡΙΔΙΟ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ ΚΩΔΙΚΟΣ: Ε.202-2 ΕΝΤΥΠΑ ΣΥΣΤΗΜΑΤΟΣ ΠΟΙΟΤΗΤΑΣ ΕΝΤΥΠΟ: ΕΓΧΕΙΡΙΔΙΟ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ ΕΚΔΟΤΗΣ: ΥΠΕΥΘΥΝΟΣ ΣΥΝΤΑΞΗΣ ΕΓΧΕΙΡΙΔΙΟΥ Ε.202-2: ΕΓΧΕΙΡΙΔΙΟ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ A ΜΕΡΟΣ 1. ΓΕΝΙΚΑ ΚΩΔΙΚΟΣ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ: Υ ΕΞΑΜΗΝΟ: Γ ΜΑΘΗΜΑ:

Διαβάστε περισσότερα

Μοντέλα Υγείας. Βασικές Αρχές Βιοϊατρικού Μοντέλου. Θετικές επιπτώσεις Βιοϊατρικής προσέγγισης. 2 Βασικές Ιδεολογίες για Υγεία & Αρρώστια

Μοντέλα Υγείας. Βασικές Αρχές Βιοϊατρικού Μοντέλου. Θετικές επιπτώσεις Βιοϊατρικής προσέγγισης. 2 Βασικές Ιδεολογίες για Υγεία & Αρρώστια ΜΟΝΤΕΛΑ ΥΓΕΙΑΣ-ΑΣΘΕΝΕΙΑΣ ΓΝΩΣΤΙΚΗ ΑΝΑΠΑΡΑΣΤΑΣΗ ΑΡΡΩΣΤΙΑΣ 2 Βασικές Ιδεολογίες για Υγεία & Αρρώστια Μοντέλα Υγείας Βιοιατρικό Μοντέλο Ολιστικό, Βιοψυχοκοινωνικό Μοντέλο Αρχαία Ελλάδα (Ιπποκράτης 400π.Χ.)

Διαβάστε περισσότερα

Αυτοκαταστροφικότητα και βίαιη συμπεριφορά

Αυτοκαταστροφικότητα και βίαιη συμπεριφορά Αυτοκαταστροφικότητα και βίαιη συμπεριφορά Αλεξάνδρα Θεοδωροπούλου Απαρτιωμένη Διδασκαλία Αυτοκαταστροφικότητα Θεωρείται ως μια διαταραγμένη ανθρώπινη συμπεριφορά που σε μεγάλο βαθμό σχετίζεται με ανοιχτή

Διαβάστε περισσότερα

«Η απασχόληση Ψυχολόγων και Παιδαγωγών στις δράσεις της Ιατρικής Παρέμβασης»

«Η απασχόληση Ψυχολόγων και Παιδαγωγών στις δράσεις της Ιατρικής Παρέμβασης» «Η απασχόληση Ψυχολόγων και Παιδαγωγών στις δράσεις της Ιατρικής Παρέμβασης» ΙΑΤΡΙΚΗ ΠΑΡΕΜΒΑΣΗ Η Ιατρική Παρέμβαση (Medical Intervention -Med.In) είναι μια Ελληνική ιατρική οργάνωση αρωγής με δράσεις εντός

Διαβάστε περισσότερα

Ψυχοκοινωνικοί βλαπτικοί παράγοντες του εργασιακού περιβάλλοντος. Γ. Ραχιώτης Ειδικός ιατρός εργασίας Λέκτορας Επιδημιολογίας ΠΘ

Ψυχοκοινωνικοί βλαπτικοί παράγοντες του εργασιακού περιβάλλοντος. Γ. Ραχιώτης Ειδικός ιατρός εργασίας Λέκτορας Επιδημιολογίας ΠΘ Ψυχοκοινωνικοί βλαπτικοί παράγοντες του εργασιακού περιβάλλοντος Γ. Ραχιώτης Ειδικός ιατρός εργασίας Λέκτορας Επιδημιολογίας ΠΘ Η ΕΝΝΟΙΑ ΤΗΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ Τροποποίηση της σχέσης του ανθρώπου με το περιβάλλον.

Διαβάστε περισσότερα

Άσκηση και κατάθλιψη. Γιάννης Θεοδωράκης Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας

Άσκηση και κατάθλιψη. Γιάννης Θεοδωράκης Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας Άσκηση και κατάθλιψη. Γιάννης Θεοδωράκης Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας Θέματα που θα αναπτυχθούν Άσκηση και κατάθλιψη Άσκηση και σχιζοφρένεια Άσκηση και αλκοόλ Εισαγωγή Για την αντιμετώπιση της κατάθλιψης και

Διαβάστε περισσότερα

Αυτισμός καλής λειτουργικότητας: Δυο χρόνια εμπειρίας στο Τ.Ε.Ν.Ε. ΑΝΝΑ ΠΑΡΑΔΕΙΣΙΩΤΗ ΠΑΙΔΟΨΥΧΙΑΤΡΟΣ MD, Ph.D

Αυτισμός καλής λειτουργικότητας: Δυο χρόνια εμπειρίας στο Τ.Ε.Ν.Ε. ΑΝΝΑ ΠΑΡΑΔΕΙΣΙΩΤΗ ΠΑΙΔΟΨΥΧΙΑΤΡΟΣ MD, Ph.D Αυτισμός καλής λειτουργικότητας: Δυο χρόνια εμπειρίας στο Τ.Ε.Ν.Ε. ΑΝΝΑ ΠΑΡΑΔΕΙΣΙΩΤΗ ΠΑΙΔΟΨΥΧΙΑΤΡΟΣ MD, Ph.D ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗΣ Χαρακτηριστικά Αυτισμού Καλής Λειτουργικότητας ( ομιλία, κινητικός συντονισμός,

Διαβάστε περισσότερα

Ψυχοφαρμακολογία των διατροφικών διαταραχών στην παιδική και εφηβική ηλικία. Pediatr Clin N Am 58 (2011) 121-138

Ψυχοφαρμακολογία των διατροφικών διαταραχών στην παιδική και εφηβική ηλικία. Pediatr Clin N Am 58 (2011) 121-138 Ψυχοφαρμακολογία των διατροφικών διαταραχών στην παιδική και εφηβική ηλικία Pediatr Clin N Am 58 (2011) 121-138 a Nevile H. Golden, MD, b Evelyn Attia, MD a Division of Adolescent Medicine, Stanford University

Διαβάστε περισσότερα

Τι είναι φόβος και τι φοβια;

Τι είναι φόβος και τι φοβια; ΦΟΒΟΙ - ΦΟΒΙΕΣ Τι είναι φόβος και τι φοβια; Φόβος: η δυσάρεστη συναισθηματική κατάσταση που δημιουργείται απέναντι σε πραγματικό κίνδυνο, ή απειλή. Φοβία: ο επίμονος φόβος που παγιδεύει το άτομο περιορίζοντας

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΙΔΙΚΗ ΠΑΧΥΣΑΡΚΙΑ ΚΟΥΜΠΟΥΡΑ ΠΑΝΑΓΙΩΤΑ. Συνεργάτης ΤΕΙ ΛΑΡΙΣΑΣ. Τμήμα Νοσηλευτικής

ΠΑΙΔΙΚΗ ΠΑΧΥΣΑΡΚΙΑ ΚΟΥΜΠΟΥΡΑ ΠΑΝΑΓΙΩΤΑ. Συνεργάτης ΤΕΙ ΛΑΡΙΣΑΣ. Τμήμα Νοσηλευτικής ΚΟΥΜΠΟΥΡΑ ΠΑΝΑΓΙΩΤΑ Συνεργάτης ΤΕΙ ΛΑΡΙΣΑΣ Τμήμα Νοσηλευτικής ΠΑΙΔΙΚΗ ΠΑΧΥΣΑΡΚΙΑ Το παιδί από τη γέννησή του μέχρι την ηλικία των 19 έως 20 ετών παρουσιάζει μία αύξηση του βάρους αλλά και του ύψους. Αν

Διαβάστε περισσότερα

Κλινικό Φροντιστήριο «Εφαρμόζοντας τις Κατευθυντήριες Οδηγίες για την Αρτηριακή Υπέρταση στο Σχεδιασμό της Νοσηλευτικής Φροντίδας»

Κλινικό Φροντιστήριο «Εφαρμόζοντας τις Κατευθυντήριες Οδηγίες για την Αρτηριακή Υπέρταση στο Σχεδιασμό της Νοσηλευτικής Φροντίδας» Κλινικό Φροντιστήριο «Εφαρμόζοντας τις Κατευθυντήριες Οδηγίες για την Αρτηριακή Υπέρταση στο Σχεδιασμό της Νοσηλευτικής Φροντίδας» Παρουσίαση Κλινικής Περίπτωσης : Χατζοπούλου Μ., Νοσηλεύτρια ΠΕ, MSc,

Διαβάστε περισσότερα

ΔΕΞΙΟΤΗΤΕΣ ΣΥΜΒΟΥΛΕΥΤΙΚΗΣ (Α & Β ΚΥΚΛΟΣ) ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΕΜΙΝΑΡΙΟΥ

ΔΕΞΙΟΤΗΤΕΣ ΣΥΜΒΟΥΛΕΥΤΙΚΗΣ (Α & Β ΚΥΚΛΟΣ) ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΕΜΙΝΑΡΙΟΥ ΔΕΞΙΟΤΗΤΕΣ ΣΥΜΒΟΥΛΕΥΤΙΚΗΣ (Α & Β ΚΥΚΛΟΣ) ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΕΜΙΝΑΡΙΟΥ Γ. ΔΕΞΙΟΤΗΤΕΣ ΣΥΜΒΟΥΛΕΥΤΙΚΗΣ (Α & Β ΚΥΚΛΟΣ) Ημ/νίες Διεξαγωγής: 16-17/11, 30/11, 01/12, 07 08/12, 2013, 11-12/01, 25-26/01, 01-02/02, 15-16/02,

Διαβάστε περισσότερα

Εργασία Βιολογίας Α' Λυκείου με θέμα: Μάριος Μ., Α'2. Νόσος του Πάρκινσον

Εργασία Βιολογίας Α' Λυκείου με θέμα: Μάριος Μ., Α'2. Νόσος του Πάρκινσον Εργασία Βιολογίας Α' Λυκείου με θέμα: Μάριος Μ., Α'2 Νόσος του Πάρκινσον Τρόπος αντιμετώπισης νόσου Πάρκινσον. Η νόσος του Πάρκινσον (Parkinson) είναι νευροεκφυλιστική ασθένεια της μέλαινας ουσίας με συχνότητα

Διαβάστε περισσότερα

Διαταραχές συμπεριφοράς ανοϊκών

Διαταραχές συμπεριφοράς ανοϊκών Επιστημονικό Συμπόσιο ALCOVE Αθήνα 12 & 13 Οκτωβρίου 2012 Διαταραχές συμπεριφοράς ανοϊκών ασθενών που φροντίζονται στο σπίτι Ελένη Μαργιώτη Κλινική Νευροψυχολόγος Συντονίστρια Κέντρου Ημέρας Αμαρουσίου

Διαβάστε περισσότερα

Αρμοδιότητες διεπιστημονικής ομάδας Χρόνιας Αποφρακτικής Πνευμονοπάθειας

Αρμοδιότητες διεπιστημονικής ομάδας Χρόνιας Αποφρακτικής Πνευμονοπάθειας Επαγγελματίες υγείας και υπηρεσίες υγείας Αρμοδιότητες διεπιστημονικής ομάδας Χρόνιας Αποφρακτικής Πνευμονοπάθειας Σύσταση 40: Συστήνεται να γίνεται εκτίμηση των αναγκών του ασθενή, συμβουλευτική σε προγράμματα

Διαβάστε περισσότερα

Θεραπευτικές Παρεμβάσεις στην Πολλαπλή Σκλήρυνση

Θεραπευτικές Παρεμβάσεις στην Πολλαπλή Σκλήρυνση 1 Θεραπευτικές Παρεμβάσεις στην Πολλαπλή Σκλήρυνση Τα θεραπευτικά σχήματα τα οποία περιγράφονται παρακάτω είναι βασισμένα σε κλινικές μελέτες Φάσης ΙΙΙ και στις εγκρίσεις θεραπειών από τους Οργανισμό Φαρμάκων

Διαβάστε περισσότερα

ΑΓΧΟΣ ΣΤΡΕΣ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗ ΠΑΡΕΜΒΑΣΗ ΦΟΙΤΗΤΡΙΕΣ: ΑΜΑΞΟΠΟΥΛΟΥ ΘΕΟΔΩΡΑ ΑΝΕΒΛΑΒΗ ΣΟΦΙΑ

ΑΓΧΟΣ ΣΤΡΕΣ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗ ΠΑΡΕΜΒΑΣΗ ΦΟΙΤΗΤΡΙΕΣ: ΑΜΑΞΟΠΟΥΛΟΥ ΘΕΟΔΩΡΑ ΑΝΕΒΛΑΒΗ ΣΟΦΙΑ ΑΓΧΟΣ ΣΤΡΕΣ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗ ΠΑΡΕΜΒΑΣΗ ΦΟΙΤΗΤΡΙΕΣ: ΑΜΑΞΟΠΟΥΛΟΥ ΘΕΟΔΩΡΑ ΑΝΕΒΛΑΒΗ ΣΟΦΙΑ ΟΡΙΣΜΟΣ Το άγχος είναι μια επώδυνη συναισθηματική εμπειρία εσωτερικής δυσφορίας, απροσδιόριστης προέλευσης όπου κυριαρχεί

Διαβάστε περισσότερα

Ο ρόλος της ΜΕΘ στη δωρεά οργάνων

Ο ρόλος της ΜΕΘ στη δωρεά οργάνων Ο ρόλος της ΜΕΘ στη δωρεά οργάνων Ανδρέας Π. Καραμπίνης Διευθυντής ΜΕΘ Π.Γ.Ν.Α. «Γ. Γεννηματάς» μεταμόσχευση ιστών και οργάνων αποτελεί σήμερα ένα από τα σημαντικότερα επιτεύγματα της σύγχρονης ιατρικής

Διαβάστε περισσότερα

ΜΙΙΙ ΓΑΤΣΙΑ ΕΥΦΡΟΣΥΝΗ ΔΗΜΗΤΡΑ ΜΙΙ ΑΣΗΜΑΚΟΠΟΥΛΟΣ ΙΩΑΝΝΗΣ

ΜΙΙΙ ΓΑΤΣΙΑ ΕΥΦΡΟΣΥΝΗ ΔΗΜΗΤΡΑ ΜΙΙ ΑΣΗΜΑΚΟΠΟΥΛΟΣ ΙΩΑΝΝΗΣ ΜIV ΜΗΛΙΩΝΗ ΑΓΓΕΛΙΚΗ ΜΙΙΙ ΓΑΤΣΙΑ ΕΥΦΡΟΣΥΝΗ ΔΗΜΗΤΡΑ ΜΙΙ ΑΣΗΜΑΚΟΠΟΥΛΟΣ ΙΩΑΝΝΗΣ Παγκόσμια Ημέρα Alzheimer Η Παγκόσμια Ημέρα Αlzheimer γιορτάζεται κάθε χρόνο στις 21 Σεπτεμβρίου. Σκοπόs: ευαισθητοποίηση της

Διαβάστε περισσότερα

Μελέτη παραγόντων που επηρεάζουν την ακούσια νοσηλεία ασθενών σε µια ψυχιατρική κλινική

Μελέτη παραγόντων που επηρεάζουν την ακούσια νοσηλεία ασθενών σε µια ψυχιατρική κλινική 110 ΨΥΧΙΑΤΡΙΚΗ 14 (2), 2003 Ερευνητική εργασία Research paper Μελέτη παραγόντων που επηρεάζουν την ακούσια νοσηλεία ασθενών σε µια ψυχιατρική κλινική Β. Μποζίκας, 1 Β. Τσιπροπούλου, 1 Χ. εσερή, 1 Μ. Κοσµίδου,

Διαβάστε περισσότερα

Επιστημονικές Εκδόσεις Σειρά: «Κλινική ψυχολογία - ψυχοθεραπεία» Διεύθυνση: Αναστασία Καλαντζή-Αζίζι

Επιστημονικές Εκδόσεις Σειρά: «Κλινική ψυχολογία - ψυχοθεραπεία» Διεύθυνση: Αναστασία Καλαντζή-Αζίζι Επιστημονικές Εκδόσεις Σειρά: «Κλινική ψυχολογία - ψυχοθεραπεία» Διεύθυνση: Αναστασία Καλαντζή-Αζίζι Μετάφραση: Λιζέττα Κονσουλίδου Επιμέλεια μετάφρασης: Χρύσα Ξενάκη Εξώφυλλο: Ντίνα Κόφφα ISBN 978-960-9405-21-8

Διαβάστε περισσότερα

Ακούσια νοσηλεία: Η αναγκαιότητα για εναλλακτική προσέγγιση

Ακούσια νοσηλεία: Η αναγκαιότητα για εναλλακτική προσέγγιση PSYCHIATRIKI 14 (2), 2003 101 Ερευνητική εργασία Research paper Ακούσια νοσηλεία: Η αναγκαιότητα για εναλλακτική προσέγγιση Α.Πολίτης, Γ. Τρίκκας, Α. Πεχλιβανίδης, Π. Μουρτζούχου, Γ.Ν. Χριστοδούλου Ψυχιατρική

Διαβάστε περισσότερα

Ορέστης Γιωτάκος, Γενικός Αρχίατρος, Ψυχίατρος, (M.D., M.Sc., Ph.D.), Δντής 414 ΣΝΕΝ

Ορέστης Γιωτάκος, Γενικός Αρχίατρος, Ψυχίατρος, (M.D., M.Sc., Ph.D.), Δντής 414 ΣΝΕΝ ΕΠΙΘΕΤΙΚΗ ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΑ Ορέστης Γιωτάκος, Γενικός Αρχίατρος, Ψυχίατρος, (M.D., M.Sc., Ph.D.), Δντής 414 ΣΝΕΝ Ορισµοί Η ανθρώπινη επιθετικότητα και βία είναι ένα ευρέως διαδεδοµένο φαινόµενο. Η επιθετικότητα,

Διαβάστε περισσότερα

Η αξιολόγηση πρέπει να γίνεται σε σχέση µε το πώς ο/η ασθενής αισθάνονταν την περασµένη εβδοµάδα.

Η αξιολόγηση πρέπει να γίνεται σε σχέση µε το πώς ο/η ασθενής αισθάνονταν την περασµένη εβδοµάδα. Κλίµακα Μontgomery Asberg για την Κατάθλιψη Ο ΗΓΙΕΣ ΣΥΜΠΛΗΡΩΣΗΣ ΤΗΣ ΚΛΙΜΑΚΑΣ MADRS: Η βαθµολόγηση πρέπει να γίνεται κατόπιν συνέντευξης µε τον/την ασθενή, αρχίζοντας από γενικές ερωτήσεις µε τα συµπτώµατα

Διαβάστε περισσότερα

ΦΡΟΝΤΙΔΑ ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΦΡΟΝΤΙΣΤΕΣ ΑΤΟΜΩΝ ΜΕ ΑΝΟΙΑ. Ευγενία Β. Γκιντώνη Ψυχολόγος, MSc Επιστημονική Συνεργάτης Ψ.Ν.Τ ΚΕΔΔΥ Αρκαδίας

ΦΡΟΝΤΙΔΑ ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΦΡΟΝΤΙΣΤΕΣ ΑΤΟΜΩΝ ΜΕ ΑΝΟΙΑ. Ευγενία Β. Γκιντώνη Ψυχολόγος, MSc Επιστημονική Συνεργάτης Ψ.Ν.Τ ΚΕΔΔΥ Αρκαδίας ΦΡΟΝΤΙΔΑ ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΦΡΟΝΤΙΣΤΕΣ ΑΤΟΜΩΝ ΜΕ ΑΝΟΙΑ Ευγενία Β. Γκιντώνη Ψυχολόγος, MSc Επιστημονική Συνεργάτης Ψ.Ν.Τ ΚΕΔΔΥ Αρκαδίας ΣΧΕΔΙΟ ΔΡΑΣΗΣ Εντάσσεται στο Μέτρο 2.3 «Ενέργειες Πρόληψης Ενίσχυσης της Κοινωνικής

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΑΓΙΩΤΗΣ ΚΑΚΚΑΒΑΣ ΨΥΧΙΑΤΡΟΣ

ΠΑΝΑΓΙΩΤΗΣ ΚΑΚΚΑΒΑΣ ΨΥΧΙΑΤΡΟΣ ΠΑΝΑΓΙΩΤΗΣ ΚΑΚΚΑΒΑΣ ΨΥΧΙΑΤΡΟΣ «Δεν ζω με την Νόσο του Crohn. Αυτή ζει μαζί μου» Amy Tracher Psy.D Ph.d, ασθενής και συγγραφέας του «Coping with Crohn s Disease: Manage Your Physical Symptoms and Overcome

Διαβάστε περισσότερα

Αλγόριθµος των Πρώτων Βοηθειών

Αλγόριθµος των Πρώτων Βοηθειών Καθηγητής ρ. Λάζαρος Ι. Τσούσκας ΠΡΩΤΕΣ ΒΟΗΘΕΙΕΣ Θεσσαλονίκη 2003: 7-13 Αλγόριθµος των Πρώτων Βοηθειών Οι Πρώτες Βοήθειες είναι η αποδεκτή µέθοδος επείγουσας αντιµετώπισης των αιφνιδίως πασχόντων ατόµων,

Διαβάστε περισσότερα

ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ ΚΛΙΝΙΚΗΣ ΨΥΧΟΦΑΡΜΑΚΟΛΟΓΙΑΣ 3⁰ ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΟ ΣΥΝΕΔΡΙΟ ΚΛΙΝΙΚΗΣ ΨΥΧΟΦΑΡΜΑΚΟΛΟΓΙΑΣ (Με Διεθνή Συμμετοχή)

ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ ΚΛΙΝΙΚΗΣ ΨΥΧΟΦΑΡΜΑΚΟΛΟΓΙΑΣ 3⁰ ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΟ ΣΥΝΕΔΡΙΟ ΚΛΙΝΙΚΗΣ ΨΥΧΟΦΑΡΜΑΚΟΛΟΓΙΑΣ (Με Διεθνή Συμμετοχή) ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ ΚΛΙΝΙΚΗΣ ΨΥΧΟΦΑΡΜΑΚΟΛΟΓΙΑΣ 3⁰ ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΟ ΣΥΝΕΔΡΙΟ ΚΛΙΝΙΚΗΣ ΨΥΧΟΦΑΡΜΑΚΟΛΟΓΙΑΣ (Με Διεθνή Συμμετοχή) ΚΑΣΣΑΝΔΡΑ- ΧΑΛΚΙΔΙΚΗ 24-27 ΑΠΡΙΛΙΟΥ 2014 ΠΕΜΠΤΗ 24 ΑΠΡΙΛΙΟΥ 2014 10:00 11:00 ΔΙΑΛΕΞΗ

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΑΤΑΡΑΧΕΣ ΠΡΟΣΛΗΨΗΣ ΤΡΟΦΗΣ ΜΗ ΠΡΟΣΔΙΟΡΙΖΟΜΕΝΕΣ ΔΙΑΦΟΡΕΤΙΚΑ

ΔΙΑΤΑΡΑΧΕΣ ΠΡΟΣΛΗΨΗΣ ΤΡΟΦΗΣ ΜΗ ΠΡΟΣΔΙΟΡΙΖΟΜΕΝΕΣ ΔΙΑΦΟΡΕΤΙΚΑ Αθήνα 2008 ΔΙΑΤΑΡΑΧΕΣ ΠΡΟΣΛΗΨΗΣ ΤΡΟΦΗΣ ΜΗ ΠΡΟΣΔΙΟΡΙΖΟΜΕΝΕΣ ΔΙΑΦΟΡΕΤΙΚΑ Βασιλική Σπανού Ιωάννα Καζάνη Νικόλαος Τριπόδης 0 Αθήνα 2008 ΔΙΑΤΑΡΑΧΕΣ ΠΡΟΣΛΗΨΗΣ ΤΡΟΦΗΣ ΜΗ ΠΡΟΣΔΙΟΡΙΖΟΜΕΝΕΣ ΔΙΑΦΟΡΕΤΙΚΑ Συγγραφείς:

Διαβάστε περισσότερα

Β Α Σ Ι Κ Ε Σ Ε Ν Ν Ο Ι Ε Σ

Β Α Σ Ι Κ Ε Σ Ε Ν Ν Ο Ι Ε Σ ΒΑΣΙΚΕΣ ΕΝΝΟΙΕΣ Εξαρτησιογόνες ουσίες ονοµάζονται όλες οι ουσίες που προκαλούν εξάρτηση ψυχική ή σωµατική και που η χρήση τους δηµιουργεί µεταβολές στον εγκέφαλο (γνωστικές λειτουργίες και συναισθήµατα)

Διαβάστε περισσότερα

Η ΕΡΓΑΣΙΑ ΑΙΤΙΟ ΨΥΧΙΑΤΡΙΚΗΣ ΠΑΘΗΣΗΣ; Αικατερίνη Παρασκευαΐδου Ιατρός -Επιθεωρήτρια Υγείας και Ασφάλειας της Εργασίας ΣΕΠΕ ΚΕΠΕΚ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ ΘΡΑΚΗΣ

Η ΕΡΓΑΣΙΑ ΑΙΤΙΟ ΨΥΧΙΑΤΡΙΚΗΣ ΠΑΘΗΣΗΣ; Αικατερίνη Παρασκευαΐδου Ιατρός -Επιθεωρήτρια Υγείας και Ασφάλειας της Εργασίας ΣΕΠΕ ΚΕΠΕΚ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ ΘΡΑΚΗΣ Η ΕΡΓΑΣΙΑ ΑΙΤΙΟ ΨΥΧΙΑΤΡΙΚΗΣ ΠΑΘΗΣΗΣ; Αικατερίνη Παρασκευαΐδου Ιατρός -Επιθεωρήτρια Υγείας και Ασφάλειας της Εργασίας ΣΕΠΕ ΚΕΠΕΚ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ ΘΡΑΚΗΣ Τι είναι υγεία; Σύμφωνα με τον Παγκόσμιο Οργανισμό Υγείας

Διαβάστε περισσότερα

Αναπτυξιακές Διαταραχές της Παιδικής Ηλικίας Αγγελίνα Κατριβάνου

Αναπτυξιακές Διαταραχές της Παιδικής Ηλικίας Αγγελίνα Κατριβάνου Αναπτυξιακές Διαταραχές της Παιδικής Ηλικίας Αγγελίνα Κατριβάνου Απαρτιωμένη Διδασκαλία Αναπτυξιακές Διαταραχές της Παιδικής Ηλικίας I. Διάχυτες Αναπτυξιακές Διαταραχές II. III. Ειδικές Αναπτυξιακές Διαταραχές

Διαβάστε περισσότερα

ΟΙ ΨΥΧΙΚΕΣ ΔΙΑΤΑΡΑΧΕΣ ΣΤΗΝ ΠΡΩΤΟΒΑΘΜΙΑ ΠΕΡΙΘΑΛΨΗ

ΟΙ ΨΥΧΙΚΕΣ ΔΙΑΤΑΡΑΧΕΣ ΣΤΗΝ ΠΡΩΤΟΒΑΘΜΙΑ ΠΕΡΙΘΑΛΨΗ 199 ΟΙ ΨΥΧΙΚΕΣ ΔΙΑΤΑΡΑΧΕΣ ΣΤΗΝ ΠΡΩΤΟΒΑΘΜΙΑ ΠΕΡΙΘΑΛΨΗ Παύλος Σακκάς Αναπληρωτής Καθηγητής Ψυχιατρικής, Ιατρικής Σχολής Παν/μίου Αθηνών Το φάσμα των ψυχικών διαταραχών εκτείνεται στα εξής πεδία: Οργανικά

Διαβάστε περισσότερα

Νοσηλευτική Ψυχικής Υγείας

Νοσηλευτική Ψυχικής Υγείας Ελληνική Δημοκρατία Τεχνολογικό Εκπαιδευτικό Ίδρυμα Ηπείρου Νοσηλευτική Ψυχικής Υγείας Ενότητα 6:Κατάθλιψη: Συναισθηματικά, Σωματικά, Γνωσιακά, Συμπεριφορικά Συμπτώματα Μαίρη Γκούβα 1 Ανοιχτά Ακαδημαϊκά

Διαβάστε περισσότερα

ΤΑ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ ΤΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ

ΤΑ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ ΤΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ ΤΑ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ ΤΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ Γνώσεις, στάσεις και ποιότητα ζωής σε ασθενείς με λέμφωμα Οι ασθενείς που πάσχουν από λέμφωμα στην Ελλάδα εμφανίζονται ελλιπώς ενημερωμένοι σχετικά με ζητήματα που αφορούν στην

Διαβάστε περισσότερα

Διατροφικές Διαταραχές. Κεφάλαια 7 8

Διατροφικές Διαταραχές. Κεφάλαια 7 8 Διατροφικές Διαταραχές Κεφάλαια 7 8 7. Πώς να βοηθήσουμε τα άτομα που υποφέρουν από Ψυχογενή Ανορεξία Στόχος η πάσχουσα να τρέφεται κανονικά ώστε να αποκατασταθεί το φυσιολογικό της βάρος. Ο στόχος αυτός

Διαβάστε περισσότερα

Α ΚΙΝΗΤΗ ΜΟΝΑΔΑ ΚΕΝΤΡΟ ΤΑΥΤΟΠΟΙΗΣΗΣ ΣΑΜΟΥ

Α ΚΙΝΗΤΗ ΜΟΝΑΔΑ ΚΕΝΤΡΟ ΤΑΥΤΟΠΟΙΗΣΗΣ ΣΑΜΟΥ Α ΚΙΝΗΤΗ ΜΟΝΑΔΑ ΚΕΝΤΡΟ ΤΑΥΤΟΠΟΙΗΣΗΣ ΣΑΜΟΥ «Ενίσχυση της λειτουργίας των Κινητών Μονάδων Πρώτης Υποδοχής, για τις διαδικασίες πρώτης υποδοχής, σε περιοχές υπό υψηλή πίεση μεταναστευτικών ροών» Καλές πρακτικές

Διαβάστε περισσότερα

χρόνιου πόνου κι των συναισθημάτων. Μάλιστα, μεγάλο μέρος αυτού

χρόνιου πόνου κι των συναισθημάτων. Μάλιστα, μεγάλο μέρος αυτού Το μαιτεχμιακό σύστημα συνδέεται με τμήματα του μετωπιαίου κι κροταφικού λοβού ( τμήματα των εγκεφαλικών ημισφαιρίων,ονομασμένα σύμφωνα με το κρανιακό οστό που τα καλύπτει). Το ίδιο σχετίζεται με τον έλεγχο

Διαβάστε περισσότερα

Διπολική διαταραχή μανιοκατάθλιψη,

Διπολική διαταραχή μανιοκατάθλιψη, ΨΥΧΙΚΕΣ ΔΙΑΤΑΡΑΧΕΣ Ο όρος ψυχική διαταραχή περιλαμβάνει ένα μεγάλο εύρος προβλημάτων που έχουν σχέση με την ψυχική κατάσταση και την συμπεριφορά ενός ατόμου. Οι διάφορες ψυχικές διαταραχές εκδηλώνονται

Διαβάστε περισσότερα

Άμεσα αποτελέσματα διακοπής του καπνίσματος. Στερητικά Συμπτώματα. Μ.Τουμπής Πνευμονολόγος

Άμεσα αποτελέσματα διακοπής του καπνίσματος. Στερητικά Συμπτώματα. Μ.Τουμπής Πνευμονολόγος Άμεσα αποτελέσματα διακοπής του καπνίσματος Στερητικά Συμπτώματα Μ.Τουμπής Πνευμονολόγος Εκδηλώσεις αμέσως μετά τη διακοπή του καπνίσματος Στερητικές εκδηλώσεις - ταξινόμηση Εργαλεία διάγνωσης και καταγραφής

Διαβάστε περισσότερα

Αλκοολισμός και Προβληματική Κατανάλωση Προβλήματα με την κατανάλωση αλκοόλ Κοινωνική κατανάλωση οινοπνεύματος

Αλκοολισμός και Προβληματική Κατανάλωση Προβλήματα με την κατανάλωση αλκοόλ Κοινωνική κατανάλωση οινοπνεύματος Αλκοολισμός και Προβληματική Κατανάλωση (Πηγή: http://www.patient.co.uk/health/alcoholism-and-problem-drinking) Απόδοση στα ελληνικά: Αθανάσιος Μπάκας (υπεύθυνος του προγράμματος) Αλκοολισμός είναι η λέξη

Διαβάστε περισσότερα

Η ΣΥΜΒΟΛΗ ΤΗΣ ΝΕΥΡΟΨΥΧΟΛΟΓΙΑΣ ΣΤΗΝ ΨΥΧΙΑΤΡΙΚΗ. Ευανθία Σούμπαση. Απαρτιωμένη Διδασκαλία

Η ΣΥΜΒΟΛΗ ΤΗΣ ΝΕΥΡΟΨΥΧΟΛΟΓΙΑΣ ΣΤΗΝ ΨΥΧΙΑΤΡΙΚΗ. Ευανθία Σούμπαση. Απαρτιωμένη Διδασκαλία Η ΣΥΜΒΟΛΗ ΤΗΣ ΝΕΥΡΟΨΥΧΟΛΟΓΙΑΣ ΣΤΗΝ ΨΥΧΙΑΤΡΙΚΗ Ευανθία Σούμπαση Απαρτιωμένη Διδασκαλία ΠΕΔΙΟ ΝΕΥΡΟΨΥΧΟΛΟΓΙΑΣ ΟΡΙΣΜΟΣ Η επιστήμη που ασχολείται με τον προσδιορισμό της λειτουργικής κατάστασης του εγκεφάλου

Διαβάστε περισσότερα

Κάθε χρόνο ένας σηµαντικός αριθµός παιδιών, ακόµα και της πιο τρυφερής βρεφικής ηλικίας, παραπέµπονται σε παιδιατρικά νοσοκοµεία µε ανεξήγητους

Κάθε χρόνο ένας σηµαντικός αριθµός παιδιών, ακόµα και της πιο τρυφερής βρεφικής ηλικίας, παραπέµπονται σε παιδιατρικά νοσοκοµεία µε ανεξήγητους ΠΑΙ ΙΚΗ ΣΩΜΑΤΙΚΗ ΚΑΚΟΠΟΙΗΣΗ Κάθε χρόνο ένας σηµαντικός αριθµός παιδιών, ακόµα και της πιο τρυφερής βρεφικής ηλικίας, παραπέµπονται σε παιδιατρικά νοσοκοµεία µε ανεξήγητους σωµατικούς τραυµατισµούς που

Διαβάστε περισσότερα

Ο όρος διάχυτες αναπτυξιακές διαταραχές (αυτισμός) αναφέρεται σε μια αναπτυξιακή διαταραχή κατά την οποία το άτομο παρουσιάζει μειωμένες ικανότητες

Ο όρος διάχυτες αναπτυξιακές διαταραχές (αυτισμός) αναφέρεται σε μια αναπτυξιακή διαταραχή κατά την οποία το άτομο παρουσιάζει μειωμένες ικανότητες Ο όρος διάχυτες αναπτυξιακές διαταραχές (αυτισμός) αναφέρεται σε μια αναπτυξιακή διαταραχή κατά την οποία το άτομο παρουσιάζει μειωμένες ικανότητες στην επικοινωνία, κοινωνικότητα και συμπεριφορά, καθώς

Διαβάστε περισσότερα

Εθνικόν και Καποδιστριακόν Πανεπιστήμιον Αθηνών Ιατρική Σχολή Παιδοψυχιατρική Κλινική Νοσοκομείο Παίδων «Η Αγία Σοφία»

Εθνικόν και Καποδιστριακόν Πανεπιστήμιον Αθηνών Ιατρική Σχολή Παιδοψυχιατρική Κλινική Νοσοκομείο Παίδων «Η Αγία Σοφία» Εθνικόν και Καποδιστριακόν Πανεπιστήμιον Αθηνών Ιατρική Σχολή Παιδοψυχιατρική Κλινική Νοσοκομείο Παίδων «Η Αγία Σοφία» Από το 2009 η ελληνική κοινωνία σε κοινωνικόοικονομική και πολιτιστική κρίση Επίδραση

Διαβάστε περισσότερα

ΤΙΤΛΟΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΝΕΥΡΙΚΗ ΑΝΟΡΕΞΙΑ ΦΟΙΤΗΤΡΙΕΣ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ ΜΑΚΡΟΓΙΑΝΝΗ ΑΙΚΑΤΕΡΙΝΗ ΜΑΥΡΙΔΟΥ ΠΑΡΘΕΝΑ

ΤΙΤΛΟΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΝΕΥΡΙΚΗ ΑΝΟΡΕΞΙΑ ΦΟΙΤΗΤΡΙΕΣ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ ΜΑΚΡΟΓΙΑΝΝΗ ΑΙΚΑΤΕΡΙΝΗ ΜΑΥΡΙΔΟΥ ΠΑΡΘΕΝΑ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ ΜΑΘΗΜΑ : ΚΟΙΝΟΤΙΚΗ ΝΟΣ/ΚΗ ΙΙ ΥΠ. ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ : ΚΥΠΑΡΙΣΗ ΤΙΤΛΟΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΝΕΥΡΙΚΗ ΑΝΟΡΕΞΙΑ ΦΟΙΤΗΤΡΙΕΣ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ ΜΑΚΡΟΓΙΑΝΝΗ ΑΙΚΑΤΕΡΙΝΗ ΜΑΥΡΙΔΟΥ ΠΑΡΘΕΝΑ ΛΑΡΙΣΑ 2010 1 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ 1. Εισαγωγή

Διαβάστε περισσότερα

Αγχολυτικά -Υπνωτικά. Χριστίνα άλλα. Λέκτορας Φαρμακολογίας. Ιατρική Σχολή Πανεπιστήμιο Αθηνών

Αγχολυτικά -Υπνωτικά. Χριστίνα άλλα. Λέκτορας Φαρμακολογίας. Ιατρική Σχολή Πανεπιστήμιο Αθηνών Αγχολυτικά -Υπνωτικά Χριστίνα άλλα Λέκτορας Φαρμακολογίας Ιατρική Σχολή Πανεπιστήμιο Αθηνών e-mail: cdalla@med.uoa.gr http://www.med.uoa.gr/pharmacology Συμπτωματολογία DSMΙV Κατάθλιψη Αγχώδης διαταραχή

Διαβάστε περισσότερα

BRAIN MATTERS INSTITUTE. Προγράμματα. Σεπτέμβριος - Δεκέμβριος 2015. Promoting Excellence in Mental Health through Learning

BRAIN MATTERS INSTITUTE. Προγράμματα. Σεπτέμβριος - Δεκέμβριος 2015. Promoting Excellence in Mental Health through Learning BRAIN MATTERS INSTITUTE Προγράμματα Σεπτέμβριος - Δεκέμβριος 2015 Στόχος του η Προώθηση της Ψυχικής Υγείας μέσα από την Μάθηση Promoting Excellence in Mental Health through Learning www.brainmattersinstitute.com

Διαβάστε περισσότερα

Γεώργιος Ν.Λυράκος Μάθηµα Ψυχολογία της Υγείας Φυσικοθεραπεία ιάλεξη 8η 2014

Γεώργιος Ν.Λυράκος Μάθηµα Ψυχολογία της Υγείας Φυσικοθεραπεία ιάλεξη 8η 2014 Γεώργιος Ν.Λυράκος Μάθηµα Ψυχολογία της Υγείας Φυσικοθεραπεία ιάλεξη 8η 2014 Τις τελευταίες τρεις δεκαετίες ένας αριθµός εναλλακτικών µοντέλων για τον πόνο πέραν του ιατρικού ενσωµατώνουν ψυχολογικούς(αντίληψη,

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΟ ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΨΥΧΙΚΗΣ ΥΓΙΕΙΝΗΣ. Γραμμή Βοήθειας για την Κατάθλιψη Απολογιστικά Στοιχεία: Ιούλιος Δεκέμβριος 2012

ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΟ ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΨΥΧΙΚΗΣ ΥΓΙΕΙΝΗΣ. Γραμμή Βοήθειας για την Κατάθλιψη Απολογιστικά Στοιχεία: Ιούλιος Δεκέμβριος 2012 ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΟ ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΨΥΧΙΚΗΣ ΥΓΙΕΙΝΗΣ Γραμμή Βοήθειας για την Κατάθλιψη Απολογιστικά Στοιχεία: Ιούλιος Δεκέμβριος 2012 Πρόγραμμα «αντι-στίγμα» Τι είναι η Γραμμή Βοήθειας για την Κατάθλιψη

Διαβάστε περισσότερα

Πιστοποιημένες εξ αποστάσεως εκπαιδεύσεις από την Βρετανική Ένωση Ψυχολόγων

Πιστοποιημένες εξ αποστάσεως εκπαιδεύσεις από την Βρετανική Ένωση Ψυχολόγων Πιστοποιημένες εξ αποστάσεως εκπαιδεύσεις από την Βρετανική Ένωση Ψυχολόγων Εισαγωγή στην Κλινική Νευροψυχολογία της Μείζωνος Κατάθλιψης & της Σχιζοφρένειας (ONLINE CLINICAL SEMINAR) Εισηγητής: Δρ. Αλεξάνδρα

Διαβάστε περισσότερα

Έφηβος και Διαδίκτυο Ο Ρόλος του Γονέα

Έφηβος και Διαδίκτυο Ο Ρόλος του Γονέα Έφηβος και Διαδίκτυο Ο Ρόλος του Γονέα 22 Μαρτίου 2014 Ανδρέας Ευαγόρου Ψυχολόγος Εφηβεία Ψυχική και σωματική ανάπτυξη Πέρασμα από την παιδική στην ενήλικη ζωή Ενδοψυχικές αναδομήσεις Ανάγκη αυτονομίας

Διαβάστε περισσότερα

Kλινικές ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΣΕ ΒΑΣΙΚΑ ΕΡΩΤΗΜΑΤΑ

Kλινικές ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΣΕ ΒΑΣΙΚΑ ΕΡΩΤΗΜΑΤΑ Kλινικές Mελέτες ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΣΕ ΒΑΣΙΚΑ ΕΡΩΤΗΜΑΤΑ 1Τι είναι οι κλινικές μελέτες είναι σημαντικές; > Μη διστάσετε να ρωτήσετε το γιατρό σας για οποιαδήποτε και άλλη γιατί πληροφορία ή διευκρίνηση χρειάζεστε

Διαβάστε περισσότερα

Βία στην οικογένεια και βία στο σχολείο ΑΡΤΙΝΟΠΟΥΛΟΥ Β. Αν. Καθηγήτρια Εγκληματολογίας Παντείου Πανεπιστημίου

Βία στην οικογένεια και βία στο σχολείο ΑΡΤΙΝΟΠΟΥΛΟΥ Β. Αν. Καθηγήτρια Εγκληματολογίας Παντείου Πανεπιστημίου Βία στην οικογένεια και βία στο σχολείο ΑΡΤΙΝΟΠΟΥΛΟΥ Β. Αν. Καθηγήτρια Εγκληματολογίας Παντείου Πανεπιστημίου *Εισήγηση με τη μορφή διαφανειών (powerpoint) Παιδιά θύματα βίας-ανήλικοι παραβάτες Εισαγωγή

Διαβάστε περισσότερα

Σακχαρώδης Διαβήτης. Είναι η πιο συχνή μεταβολική νόσος στον άνθρωπο. Γανωτάκης Εμμανουήλ Καθηγητής Παθολογίας Πανεπιστήμιο Κρήτης

Σακχαρώδης Διαβήτης. Είναι η πιο συχνή μεταβολική νόσος στον άνθρωπο. Γανωτάκης Εμμανουήλ Καθηγητής Παθολογίας Πανεπιστήμιο Κρήτης Σακχαρώδης Διαβήτης Είναι η πιο συχνή μεταβολική νόσος στον άνθρωπο. Γανωτάκης Εμμανουήλ Καθηγητής Παθολογίας Πανεπιστήμιο Κρήτης Number of people with diabetes by IDF Region, 2013 IDF Diabetes Atlas.

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗ STATUS EPILEPTICUS ΣΤΑ ΠΑΙΔΙΑ

ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗ STATUS EPILEPTICUS ΣΤΑ ΠΑΙΔΙΑ Διευθυντής : Καθηγητής Ιωάννης Ν. Τσανάκας ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗ STATUS EPILEPTICUS ΣΤΑ ΠΑΙΔΙΑ Ορισμός Ως status epilepticus ορίζεται επεισόδιο σπασμών διάρκειας άνω των 30 λεπτών ή περισσότερα των δυο επεισόδια

Διαβάστε περισσότερα

Προαγωγή Υγείας. Προγράμματα άσκησης

Προαγωγή Υγείας. Προγράμματα άσκησης Προαγωγή Υγείας Προγράμματα άσκησης Σύσταση 13: Συστήνεται οι Γενικοί Ιατροί, άλλοι Ιατροί, καθώς και επαγγελματίες υγείας της Πρωτοβάθμιας Φροντίδας Υγείας να ενθαρρύνουν τους ασθενείς με κατάθλιψη (κυρίως

Διαβάστε περισσότερα

Η Χυχιατρική στην Κοινότητα Αρχές Χυχοκοινωνικής Αποκατάστασης. Ρ. Γουρνέλλης Επίκουρος Καθηγητής Χυχιατρικής Β ΧΚΠΑ, ΠΓΝ «ΑΣΣΙΚΟΝ»

Η Χυχιατρική στην Κοινότητα Αρχές Χυχοκοινωνικής Αποκατάστασης. Ρ. Γουρνέλλης Επίκουρος Καθηγητής Χυχιατρικής Β ΧΚΠΑ, ΠΓΝ «ΑΣΣΙΚΟΝ» Η Χυχιατρική στην Κοινότητα Αρχές Χυχοκοινωνικής Αποκατάστασης Ρ. Γουρνέλλης Επίκουρος Καθηγητής Χυχιατρικής Β ΧΚΠΑ, ΠΓΝ «ΑΣΣΙΚΟΝ» Κοινωνική Χυχιατρική Η Κοινωνική Χυχιατρική αποτελεί κλάδο της ψυχιατρικής

Διαβάστε περισσότερα

Συµµόρφωση στη φαρµακευτική αγωγή. Ευαγγελία Χαρέλα Νοσηλεύτρια MSc Β ΚΚ Ιπποκράτειο Θεσ/νικης

Συµµόρφωση στη φαρµακευτική αγωγή. Ευαγγελία Χαρέλα Νοσηλεύτρια MSc Β ΚΚ Ιπποκράτειο Θεσ/νικης Συµµόρφωση στη φαρµακευτική αγωγή Ευαγγελία Χαρέλα Νοσηλεύτρια MSc Β ΚΚ Ιπποκράτειο Θεσ/νικης Η καρδιακή ανεπάρκεια αποτελεί ένα σύνδροµο µε ζοφερή πρόγνωση :! ΝΥΗΑ Ι-ΙΙ: 2-5% θνητότητα ανά έτος! ΝΥΗΑ

Διαβάστε περισσότερα

ΔΩΣΤΕ ΤΕΛΟΣ ΣΤΗΝ ΤΑΛΑΙΠΩΡΙΑ ΑΠΟ ΤΗΝ ΑΛΛΕΡΓΙΑ

ΔΩΣΤΕ ΤΕΛΟΣ ΣΤΗΝ ΤΑΛΑΙΠΩΡΙΑ ΑΠΟ ΤΗΝ ΑΛΛΕΡΓΙΑ ΔΩΣΤΕ ΤΕΛΟΣ ΣΤΗΝ ΤΑΛΑΙΠΩΡΙΑ ΑΠΟ ΤΗΝ ΑΛΛΕΡΓΙΑ Αλλεργία και άσθμα; Αν πάσχετε από αυτές τις παθήσεις, θα υποφέρετε για όλη σας τη ζωή ; ΟΙ ΜΕΛΕΤΕΣ ΤΗΣ ΤΕΛΕΥΤΑΙΑΣ ΔΕΚΑΕΤΙΑΣ ΛΕΝΕ ΟΧΙ. Η Ελληνική Εταιρεία Αλλεργιολογίας,

Διαβάστε περισσότερα

ΓΝΩΣΤΙΚΕΣ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΕΣ ΚΑΙ ΑΛΛΑΓΗ ΤΟΥΣ ΜΕ ΤΗΝ ΗΛΙΚΙA

ΓΝΩΣΤΙΚΕΣ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΕΣ ΚΑΙ ΑΛΛΑΓΗ ΤΟΥΣ ΜΕ ΤΗΝ ΗΛΙΚΙA ΓΝΩΣΤΙΚΕΣ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΕΣ ΚΑΙ ΑΛΛΑΓΗ ΤΟΥΣ ΜΕ ΤΗΝ ΗΛΙΚΙA Γνωστικές λειτουργίες Γνωστική λειτουργία (cognition) είναι ο τρόπος με τον οποίο ένα άτομο αντιλαμβάνεται τον κόσμο και δρα μέσα σε αυτόν. Είναι το

Διαβάστε περισσότερα

Το θωρακικό άλγος, όχι σπάνιο

Το θωρακικό άλγος, όχι σπάνιο Προσέγγιση του παιδιού με θωρακικό άλγος Steven M. Selbst, MD Pediatr Clin N Am 57 (2010) 1221 1234 Παρουσίαση : Νίκος Α. Καρανταγλής Επιστημονικός Συνεργάτης Γ ΠΔ Α.Π.Θ. 10/01/2011 www.pd3.gr Το θωρακικό

Διαβάστε περισσότερα