ΧΑΡΗΣ ΑΣΗΜΟΠΟΥΛΟΣ, ΘΕΟΛΟΓΟΣ ΧΑΤΖΗΠΕΜΟΣ ΕΥΓΕΝΙΑ ΣΟΥΜΑΚΗ. ΣΤΑΥΡΟΥΛΑ ΔΙΑΡΕΜΕ, ΔΗΜΗΤΡΑ ΓΙΑΝΝΑΚΟΠΟΥΛΟΥ, ΓΙΑΝΝΗΣ ΤΣΙΑΝΤΗΣ

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "ΧΑΡΗΣ ΑΣΗΜΟΠΟΥΛΟΣ, ΘΕΟΛΟΓΟΣ ΧΑΤΖΗΠΕΜΟΣ ΕΥΓΕΝΙΑ ΣΟΥΜΑΚΗ. ΣΤΑΥΡΟΥΛΑ ΔΙΑΡΕΜΕ, ΔΗΜΗΤΡΑ ΓΙΑΝΝΑΚΟΠΟΥΛΟΥ, ΓΙΑΝΝΗΣ ΤΣΙΑΝΤΗΣ"

Transcript

1 ΧΑΡΗΣ ΑΣΗΜΟΠΟΥΛΟΣ, ΘΕΟΛΟΓΟΣ ΧΑΤΖΗΠΕΜΟΣ ΕΥΓΕΝΙΑ ΣΟΥΜΑΚΗ. ΣΤΑΥΡΟΥΛΑ ΔΙΑΡΕΜΕ, ΔΗΜΗΤΡΑ ΓΙΑΝΝΑΚΟΠΟΥΛΟΥ, ΓΙΑΝΝΗΣ ΤΣΙΑΝΤΗΣ ΤΟ ΦΑΙΝΟΜΕΝΟ ΤΟΥ ΕΚΦΟΒΙΣΜΟΥ ΣΤΟ ΔΗΜΟΤΙΚΟ ΣΧΟΛΕΙΟ: ΑΠΟΨΕΙΣ ΜΑΘΗΤΩΝ, ΑΠΟΨΕΙΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΩΝ Ο ΕΚΦΟΒΙΣΜΟΣ ΣΤΟ ΣΧΟΛΕΙΟ Το φαινόμενο του εκφοβισμού (bullying) ή θυματοποίησης (victimization) αποτελεί μορφή επιθετικής συμπεριφοράς που εμφανίζεται στο σχολείο, με σοβαρές επιπτώσεις για την ψυχοσυναισθηματική ανάπτυξη του παιδιού και του εφήβου και για τη διαδικασία της μάθησης. Είναι η επανειλημμένη και για αρκετό χρονικό διάστημα έκθεση του παιδιού σε αρνητικές πράξεις άλλου ή άλλων μαθητών, οι οποίες εκδηλώνονται ως μορφές βίαιης ή επιθετικής συμπεριφοράς (Olweus, 1991). Ο εκφοβισμός στο σχολείο παρατηρείται όλο και περισσότερο στις σύγχρονες κοινωνίες και σε πολλές χώρες του κόσμου (Burke and Herbert, 1996 Heller, 1996 Cowie and Sharp, 1996 Clarke and Kise-lica, 1997 Elsea and Smith, 1998 Fuller, 1998). Έρευνες έχουν δείξει ότι περίπου το 15% των μαθητών έχουν βιώσει συμπεριφορές εκφοβισμού, οι οποίες παρατηρούνται συχνότερα στα σχολεία στις ηλικίες από 8 έως 15 χρόνων. Όπως προκύπτει από τα διεθνή δεδομένα, 1 στα 7 παιδιά υπόκειται σε κάποια μορφή εκφοβισμού (Olweus, 1994), ενώ οι αντίστοιχοι αριθμοί στην Ελλάδα, όπως δείχνουν οι επιδημιολογικές έρευνες (Δεληγιάννη-Κουμτζή, 2005), είναι 1 στα 10 παιδιά. Τα είδη εκφοβισμού που αναπτύσσονται πιο συχνά είναι ο λεκτικός (με τη μορφή διάδοσης φημών), η σεξουαλική παρενόχληση, η σωματική βία και ο κοινωνικός αποκλεισμός (απομόνωση, αποκλεισμός από κοινωνικές συναναστροφές και παρέες). Διαπιστώνεται ότι τα παιδιά στις πιο μικρές ηλικίες ασκούν σε μεγαλύτερο ποσοστό σωματική βία, ενώ, όσο αυξάνει η ηλικία τους, τόσο αυξάνεται η λεκτική βία και μειώνεται η σωματική. Επίσης, φαίνεται ότι τα αγόρια ασκούν σε μεγαλύτερο ποσοστό σωματική βία σε σύγκριση με τα κορίτσια, τα οποία εμπλέκονται κυρίως σε περιστατικά λεκτικού εκφοβισμού (Πετρόπουλος και Παπαστυλιανού, 2001 Δεληγιάννη-Κουμτζή, 2005). Οι μαθητές που εκφοβίζουν νιώθουν την ανάγκη να κυριαρχούν και αδυνατούν να ελέγξουν τις ενορμήσεις τους. Η δημοτικότητα τους βρίσκεται στο μέσο ή κάτω από το μέσο όρο, ενώ στις υψηλότερες σχολικές τάξεις μειώνεται περισσότερο (Pukkinen and Tremblay, 1992). Επιπλέον, φαίνεται ότι έχουν αναπτύξει ένα βαθμό εχθρότητας απέναντι στο περιβάλλον και κυρίως απέναντι craws γονείς και τους εκπαιδευτικούς (Olweus, 1996). Το 50% αυτών των παιδιών εξελίσσονται σε ενήλικες με αντικοινωνική συμπεριφορά (Olweus, 1995). Από την άλλη, τα θύματα του εκφοβισμού σπάνια υπερασπίζονται τον εαυτό τους ή αντεπιτίθενται και εκδηλώνουν την ψυχική τους αναστάτωση με απόσυρση, κλάμα ή θυμό (Olweus, 1996). Έχουν περισσότερο άγχος και ανασφάλεια από τους άλλους μαθητές, ενώ συνήθως είναι προσεκτικοί, ήσυχοι και ευαίσθητοι, με εσωστρεφή προσωπικότητα (Lowenstein, 1994) και ελάχιστους ή καθόλου φίλους (Trinder, 2000). Οι ψυχολογικές επιπτώσεις του εκφοβισμού στα παιδιά ποικίλλουν. Σύμφωνα με διάφορες μελέτες, τα θύματα του εκφοβισμού παρουσιάζουν συμπτώματα κατάθλιψης και αυτοκτονικού ιδεασμού, συμπτώματα άγχους και χαμηλής αυτοεκτίμησης, συναισθήματα ανασφάλειας στο σχολείο ή και συμπτώματα σχολικής φοβίας, ψυχοσωματικές εκδηλώσεις, όπως κεφαλαλγίες, κοιλιακά άλγη και διαταραχές ύπνου, μαθησιακές δυσκολίες, δυσκολίες προσαρμογής και μειωμένη αυτοπεποίθηση και χαμηλή εικόνα εαυτού (Hazier, 19% Fuller, 1998 Trinder, 2000).

2 ΓΙΑΝΝΗΣ ΤΣΙΑΝΤΗΣ ΚΑΙ ΑΛΛΟΙ Γενικά η αιτιολογία του εκφοβισμού στο σχολείο πρέπει να αναζητηθεί στη δυναμική αλληλεπίδραση των ιδιαίτερων χαρακτηριστικών της προσωπικότητας των παιδιών που εμπλέκονται σε αυτού του είδους τα επεισόδια, του οικογενειακού περιβάλλοντος, του ψυχολογικού κλίματος του σχολείου, των στάσεων που έχουν διαμορφωθεί στην κοινότητα των συνομηλίκων, καθώς και των γενικότερων προβλημάτων και διεργασιών που τείνουν να ενισχύουν αντικοινωνικές συμπεριφορές (Χατζηπέμος, 2007). Ειδικότερα η ανασκόπηση της βιβλιογραφίας (Olweus, Ames, 1996 Clarke and Kiselica, 1997 Πετρόπουλος και Παπαστυλιανού, 2001) εντοπίζει ορισμένους πρωταρχικούς παράγοντες που συνεργούν ως προς την εμφάνιση του φαινομένου. Σε αυτούς συμπεριλαμβάνονται η έλλειψη ενημέρωσης, ευαισθητοποίησης και η άγνοια όσον αφορά στη διαχείριση ανάλογων κρίσεων από τους ενήλικες του περιβάλλοντος του παιδιού (π.χ., εκπαιδευτικούς, γονείς), καθώς και οικογενειακές παράμετροι, όπως έλλειψη φροντίδας, ενθάρρυνσης, υποστήριξης των παιδιών μέσα στην οικογένεια, έλλειψη ισορροπημένης σχέσης μεταξύ των γονέων, οικογενειακές συγκρούσεις και προβλήματα, θέματα παραμέλησης και κακοποίησης των παιδιών από τους γονείς. Επίσης, βασικός παράγοντας στην εμφάνιση του φαινομένου του εκφοβισμού στο σχολείο θεωρείται και η μεγάλη έμφαση που δίνεται από τους εκπαιδευτικούς και την οικογένεια στην ακαδημαϊκή επιτυχία, καθώς αυτή οδηγεί στο να εκλαμβάνεται η σχολική επιτυχία ως σημαντικός δείκτης της αυτοεκτίμησης ενός παιδιού, με αποτέλεσμα ο μαθητής που αποτυγχάνει να νιώθει ανεπαρκής, να οργανώνει αρνητική ταυτότητα και να οδηγείται στην προσχώρηση στη συμμορία και σε συμπεριφορές βίας και επιθετικότητας στο σχολικό περιβάλλον. Τέλος, στην εμφάνιση του φαινομένου συντελούν η έλλειψη συμμετοχής σε σχολικές δραστηριότητες, η έλλειψη εξωσχολικών δραστηριοτήτων για την εκτόνωση του άγχους, η έλλειψη ζωτικού χώρου και το κλειστό προς την κοινότητα σχολείο και το σχολικό κλίμα. ΤΟ ΔΙΑΚΡΑΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ «ΔΑΦΝΗ» ΕΡΕΥΝΑΣ ΠΑΡΕΜΒΑΣΗΣ ΓΙΑ ΤΟΝ ΕΚΦΟΒΙΣΜΟ ΚΑΙ ΤΗ ΘΥΜΑΤΟΠΟΙΗΣΗ ΣΤΟ ΣΧΟΛΕΙΟ Τα στοιχεία σχετικά με την έκταση του εκφοβισμού στα σχολεία και με τις επιπτώσεις που έχει στις σχολικές επιδόσεις και στη συναισθηματική ευεξία των μαθητών τόσο γενικότερα στην Ευρώπη, όσο και στην Ελλάδα, προβληματίζουν. Ειδικότερα, στη χ ρα μας, παρά το γεγονός ότι ο εκφοβισμός στο σχολείο είναι υπαρκτό και αρκετά διαδεδομένο φαινόμενο, όπως δείχνουν οι σχετικές έρευνες (Πετρόπουλος και Παπαστυλιανού, 2001 Δεληγιάννη-Κουμτζή, 2005), δεν έχει τύχει ακόμα της απαιτούμενης προσοχής και δεν αντιμετωπίζεται κατάλληλα. Τα περιστατικά στα σχολεία τείνουν ν# διαφεύγουν της προσοχής, να παραγνωρίζονται, να αγνοούνται ή και μερικές 1 να αποσιωπούνται, πιθανόν λόγω του κινδύνου στιγματισμού του σχολείου και των μαθητών. Οι αναμενόμενες επιπτώσεις αυτού είναι πολλαπλές και σοβαρές στην ψυχική υγεία και στην ομαλή ψυχοκοινωνική εξέλιξη των μαθητών και σε ορισμένες περιπτώσεις, όπως έχει φανεί πρόσφατα από συμβάντα που πήραν ευρεία δημοσιότητα, τραγικές. Λαμβάνοντας υπόψη τα προηγούμενα και με στόχο την αντιμετώπιση του εκφοβισμού στα σχολεία, τόσο στη χώρα μας, όσο και στην Ευρώπη, υλοποιείται ένα διακρατικό πρόγραμμα με τίτλο «Πρόγραμμα διερεύνησης και αντιμετώπισης του εκφοβισμού και της θυματοποίησης στο σχολείο», υπό την επιστημονική ευθύνη και το διακρατικό συντονισμό του Αναπλ. Καθηγητή Παιδοψυχιατρικής κ. Γιάννη Τσιάντη. Το πρόγραμμα εγκρίθηκε στο πλαίσιο της δράσης της Ευρωπαϊκής Ένωσης «Δάφνη - Για την καταπολέμηση της βίας στα παιδιά και τις γυναίκες». Σε αυτό συμμετέχουν πανεπιστημιακά και ερευνητικά κέντρα, καθώς και υπηρεσίες από την Ελλάδα, την Κύπρο, τη Γερμανία και τη Λιθουανία. Ειδικότερα, στην Ελλάδα εφαρμόζεται από την Εταιρεία Ψυχοκοινωνικής Υγείας του Παιδιού και του Εφήβου (Ε.Ψ.Υ.Π.Ε.) σε δημοτικά σχολεία της Αθήνας και από το Παιδαγωγικό Τμήμα Δημοτικής Εκπαίδευσης του Αριστοτελείου Πανεπιστημίου σε γυμνάσια της Θεσσαλονίκης. Στόχοι του προγράμματος είναι: - η πρόληψη μέσω της εκτίμησης και καταγραφής των αναγκών και της αναγνώρισης και του έγκαιρου εντοπισμού συμπεριφορών εκφοβισμού στο δημοτικό σχολείο και στο γυμνάσιο,

3 - η αντιμετώπιση μέσω οργανωμένων ψυχοεκπαιδευτικών παρεμβάσεων στο δημοτικό σχολείο σε μαθητές - εκπαιδευτικούς - γονείς για τη μείωση των παραγόντων κινδύνου, ανάπτυξης των δεξιοτήτων διαχείρισης και τροποποίησης των συμπεριφορών, - η αξιολόγηση της παρέμβασης, και - η ενημέρωση και ευαισθητοποίηση μέσω της παροχής πληροφοριών σε ομάδεςστόχους, ανάπτυξης συστάσεων και προτάσεων και ενημέρωσης της κοινότητας. Ο σχεδιασμός και η εφαρμογή του προγράμματος στηρίζονται στις αρχές της έρευναςδράσης. Δηλαδή αναπτύσσεται ως διαδικασία διερεύνησης και διασαφήνισης του προβλήματος του εκφοβισμού, μέσα από τη δράση και την εφαρμογή καινοτόμων παρεμβατικών μεθόδων, ειδικότερα στο δημοτικό σχολείο, με την ενεργό συμμετοχή των μαθητών - εκπαιδευτικών - γονέων, και την αξιολόγηση της αποτελεσματικότητας αυτών των παρεμβάσεων για την αναπροσαρμογή των στόχων και των κατευθύνσεων σύμφωνα με τα νέα εμπειρικά δεδομένα που προκύπτουν. Ο στόχος της έρευνας που διεξάγεται στο πλαίσιο του προγράμματος είναι να καταγράψει και να εκτιμήσει τις ανάγκες και ειδικότερα να διερευνήσει το βαθμό εμφάνισης του εκφοβισμού στα σχολεία, τις γνώσεις, στάσεις και αντιλήψεις των μαθητών - εκπαιδευτικών - γονέων για το πρόβλημα και τη συμβολή των παραγόντων του σχολικού κλίματος και της ψυχοκοινωνικής κατάστασης των μαθητών στην εκδήλωση του εκφοβισμού. Η έρευνα στα δημοτικά σχολεία πραγματοποιήθηκε σε δύο φάσεις: πριν από την ανάπτυξη των ψυχοεκπαιδευτικών παρεμβάσεων και επαναλήφθηκε μετά από αυτές. Η μεθοδολογία που ακολουθήθηκε ήταν συνδυαστική, με χρήση ποσοτικής και ποιοτικής μεθόδου έρευνας. Στο πλαίσιο της ποσοτικής μεθόδου χρησιμοποιήθηκαν έγκυρα και αξιόπιστα ερωτηματολόγια, τα οποία συμπλήρωσαν μαθητές - εκπαιδευτικοί - γονείς. Ειδικότερα, χρησιμοποιήθηκαν για τον εντοπισμό του βαθμού εμφάνισης του εκφοβισμού το Revised Olweus Bully-Victim Questionnaire (Olweus, 19%), για τη διερεύνηση των σχετικών στάσεων το Revised Olweus Bully-Victim Questionnaire (Olweus, 1996) και το Teacher's and Parent's Knowledge and Attitude Scale (Nicolaidis, Toca and Smith, 2002), για τη διερεύνηση του παράγοντα του σχολικού κλίματος το Teacher's and Classmate Support Scale (Torsheim, Beute and Samdal, 2000) και για τη διερεύνηση του παράγοντα ψυχοκοινωνικής κατάστασης των μαθητών το Goodman's Strengths and Difficulties Questionnaire (Goodman, 1997). Στο πλαίσιο της ποιοτικής μεθοδολογίας, η οποία αναλύεται στη συνέχεια, χρησιμοποιήθηκαν ομαδικά εστιασμένες συνεντεύξεις (Focus Group Interview) μαθητών και εκπαιδευτικών. Η ΠΟΙΟΤΙΚΗ ΜΕΛΕΤΗ ΤΩΝ ΑΠΟΨΕΩΝ ΤΩΝ ΜΑΘΗΤΩΝ ΚΑΙ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΩΝ ΠΑ ΤΟΝ ΕΚΦΟΒΙΣΜΟ ΣΤΟ ΔΗΜΟΤΙΚΟ ΣΧΟΛΕΙΟ Η μελέτη του εκφοβισμού στα σχολεία, όπως δείχνει η βιβλιογραφική ανασκόπηση, έχει πραγματοποιηθεί έως τώρα με εργασίες που περιορίζονται στη διερεύνηση ποσοτικών δεδομένων και έχει δοθεί μικρότερη σημασία στις αντιλήψεις και στις απόψεις των ίδιων των παιδιών, αλλά και των εκπαιδευτικών τους, ως προς το τι πραγματικά είναι το φαινόμενο του εκφοβισμού για τους ίδιους, πώς το βιώνουν και τι είναι αποτελεσματικό στην καταπολέμηση του. Το γεγονός αυτό συνιστά ένα σημαντικό κενό στις γνώσεις μας και δεν υποστηρίζει την εις βάθος κατανόηση του φαινομένου του εκφοβισμού στα σχολεία. Λαμβάνοντας υπόψη τις επισημάνσεις αυτές, συμπεριλήφθηκε στο πλαίσιο του συνολικού ερευνητικού πρωτοκόλλου του προγράμματος, εκτός από την ποσοτική μέθοδο της διερεύνησης του φαινόμενου, και η ποιοτική μελέτη των απόψεων για τον εκφοβισμό των μαθητών της ε' και της στ δημοτικού των σχολείων που συνεργάστηκαν για την ανάπτυξη των παρεμβάσεων του προγράμματος, καθώς και των εκπαιδευτικών τους. Για το σκοπό αυτό χρησιμοποιήθηκε η ποιοτική μέθοδος έρευνας της ομαδικά εστιασμένης συνέντευξης.

4 ΓΙΑΝΝΗΣ ΤΣΙΑΝΤΗΣ ΚΑΙ ΑΛΛΟΙ Οι στόχοι αυτής της διεργασίας ήταν: να μελετήσει τον τρόπο που τα παιδιά και οι εκπαιδευτικοί κατανοούν τον εκφοβισμό και βιώνουν τις εμπειρίες εκφοβισμού, να εξετάσει τις αντιδράσεις των παιδιών και των εκπαιδευτικών απέναντι στον εκφοβισμό, να εξετάσει τις απόψεις των παιδιών όσον αφορά στις αντιδράσεις των ενηλίκων στον εκφοβισμό, να προσδιορίσει τις ανάγκες υποστήριξης παιδιών που βιώνουν τον εκφοβισμό, και να διερευνήσει τις απόψεις των παιδιών και των εκπαιδευτικών όσον αφορά στους τρόπους και τις στρατηγικές που προτείνουν για την αντιμετώπιση του εκφοβισμού. Συμμετέχοντες Στην ποιοτική μελέτη συμμετείχαν συνολικά εξήντα (60) μαθητές, αγόρια και κορίτσια, ηλικίας ετών της ε' και της στ' δημοτικού δύο (21 δημοτικών σχολείων και τριάντα δύο (32) εκπαιδευτικού Ειδικότερα, συμμετείχαν σε τέσσερις (4) ομαδικά εστιασμένες συνεντεύξεις για μαθητές (δύο μαθητών ε' δημοτικού και δύο μαθητών στ' δημοτικού) και σε δύο (2) ομαδικά εστιασμένες συνεντεύξεις για εκπαιδευτικούς. Σε κάθε ομάδα συμμετείχαν από δεκατρία (13) έως (17) δεκαεπτά άτομα. Τα δημοτικά σχολεία είναι δημόσια και βρίσκονται στο Δήμο Χαλανδρίου και στη Λαμπρινή του Δήμου Αθηναίων, περιοχές οι οποίες έχουν πληθυσμό μεσαίας κοινωνικοοικονομικής τάξης. Μέθοδος Η μελέτη πραγματοποιήθηκε με τη μέθοδο της ομαδικά εστιασμένης συνέντευξης. Αντιπροσωπεύει ένα μεθοδολογικό εργαλείο στο οποίο η έμφαση δίνεται στην ομάδα, στην αλληλεπίδραση μεταξύ των μελών και στη δυναμική που αναπτύσσεται κατά τη διάρκεια της συνέντευξης. Στη διάρκεια της γίνονται ανοιχτές ερωτήσεις στους συμμετέχοντες - στην προκειμένη περίπτωση στα παιδιά ή στους δασκάλους. Οι ανοιχτές ερωτήσεις επιτρέπουν να εκφράσουν ελεύθερα τις απόψεις τους, να δώσουν τις δικές τους ερμηνείες και να μοιραστούν τις εμπειρίες τους με δικά τους λόγια. Συνήθως το ιδανικό μέγεθος της ομάδας μιας ομαδικά εστιασμένης συνέντευξης είναι οκτώ έως δεκαπέντε άτομα. Υποστηρίζεται ότι με λιγότερα από οκτώ άτομα επιβαρύνονται πάρα πολύ τα μέλη της ομάδας, ενώ με περισσότερα από δεκαπέντε περιορίζεται πολύ ο χρόνος έκφρασης των συμμετεχόντων. Κάθε συνάντηση συνήθως διαρκεί μιάμιση έως δύο ώρες, κατά τις οποίες για να καλυφθεί το υπό μελέτη θέμα διατυπώνονται το πολύ δέκα ερωτήματα, με τρόπο που να μη δέχονται μονολεκτικές απαντήσεις, αλλά να προκαλούν συζήτηση. Ένας ερευνητής θέτει τα ερωτήματα στην ομάδα και συντονίζει τη συζήτηση, ενώ ένας δεύτερος παρατηρεί όσα διαδραματίζονται και κρατά σημειώσεις (Πουλόπουλος και Τσιμπουκλή, 1995). Οι ομαδικά εστιασμένες συνεντεύξεις που πραγματοποιήθηκαν στο πλαίσιο της μελέτης μαγνητοφωνήθηκαν και στη συνέχεια τα δεδομένα που προέκυψαν από την απομαγνητοφώνηση αναλύθηκαν ως προς το περιεχόμενο για την εξαγωγή συμπερασμάτων. Για την επιτυχία των στόχων της μελέτης, τα ερωτήματα που τέθηκαν για συζήτηση στις ομαδικά εστιασμένες συνεντεύξεις, τα οποία ήταν ίδια για τους μαθητές και τους εκπαιδευτικούς, αλλά με διαφορετική διατύπωση, αφορούσαν ειδικότερα: - στο τι πιστεύουν ότι σημαίνει εκφοβισμός, - εάν συμβαίνει κάτι τέτοιο στο σχολείο, πού και πότε συνήθως, - γιατί θεωρούν ότι συμβαίνει, γιατί ορισμένοι μαθητές εκφοβίζουν και ορισμένοι γίνονται θύματα εκφοβισμού, - ποια νομίζουν ότι είναι τα χαρακτηριστικά του θύτη και του θύματος, - τι κάνουν συνήθως τα αγόρια και τι τα κορίτσια, - τι προσωπικές εμπειρίες έχουν από εκφοβισμό και πώς ένιωσαν, - τι κάνουν συνήθως για να αντιμετωπίζουν τέτοιες καταστάσεις που συμβαίνουν στους ίδιους ή σε άλλους, εάν μιλούν για αυτό και σε ποιους, - εάν οι εκπαιδευτικοί γνωρίζουν αυτά τα περιστατικά και πώς τα αντιμετωπίζουν, και, τέλος,

5 - τι πιστεύουν ότι μπορεί να γίνει στο σχολείο για την καλύτερη αντιμετώπιση του εκφοβισμού. Διαδικασία Για την πραγματοποίηση της έρευνας-παρέμβασης υποβλήθηκε το πρωτόκολλο του προγράμματος για έγκριση στην αρμόδια Διεύθυνση του Υπουργείου Παιδείας και στο Παιδαγωγικό Ινστιτούτο. Στη συνέχεια, μετά τη σχετική έγκριση, ενημερώθηκαν οι διευθυντές και οι εκπαιδευτικοί των δημοτικών σχολείων για το πρόγραμμα και την ερευνητική διαδικασία και έγιναν οι κατάλληλες συνεννοήσεις. Τέλος, ενημερώθηκαν οι μαθητές και οι γονείς τους για το σκοπό και τη διάρκεια της έρευνας-παρέμβασης, για τον εθελοντικό χαρακτήρα της συμμετοχής τους, καθώς και για την τήρηση της ανωνυμίας τους. Οι ομαδικά εστιασμένες συνεντεύξεις στις οποίες συμμετείχαν οι μαθητές και οι εκπαιδευτικοί με τη συναίνεση τους αποτέλεσαν την πρώτη φάση του προγράμματος και την έναρξη της συστηματικής συνεργασίας μαζί τους που ακολούθησε στη συνέχεια. Αποτελέσματα Οι μαθητές, στις συζητήσεις που πραγματοποιήθηκαν στις ομαδικά εστιασμένες συνεντεύξεις, δίνουν ολοκληρωμένους ορισμούς σχετικά με τον εκφοβισμό. Αναφέρουν ότι τον θεωρούν υπαρκτό πρόβλημα στα σχολεία τους. θεωρούν ότι είναι συμπεριφορά που αποσκοπεί στην υποτίμηση, στην πρόκληση αγωνίας και φόβου και στην έκθεση του θύματος σε κατάσταση ανασφάλειας και οδύνης. Οι μαθητές προσδιορίζουν ένα ευρύ φάσμα συμπεριφορών εκφοβισμού, όπως τη λεκτική και τη σωματική κακοποίηση, την κλοπή, την απειλητική συμπεριφορά, τα πειράγματα, την εξύβριση, το σαρκασμό, την επιβολή, τον αποκλεισμό του θύματος από τη συμμετοχή του σε παρέες και τον εξαναγκασμό. Αντιλαμβάνονται ότι έχει σοβαρές επιπτώσεις στην ψυχοκοινωνική κατάσταση του θύματος και ειδικότερα στην εικόνα εαυτού και την αυτοεκτίμηση, στο συναίσθημα, στην αίσθηση ευεξίας και στην προσωπική ασφάλεια του μαθητή. Οι ορισμοί του εκφοβισμού που χαρακτηριστικά παρέθεσαν οι μαθητές περιλαμβάνουν ορισμένα από τα ακόλουθα στοιχεία: Είναι όταν κάποιος σε ταπεινώνει, σε κάνει να νιώθεις άσχημα και μετά να φοβάσαι τον καθένα που βλέπεις, ίσως και αυτόν τον ίδιο μετά, κάθε μέρα να φοβάσαι να τον κοιτάξεις, να του πεις τίποτα. Γιατί δεν ξέρεις τι θα κάνει και πώς θα σε αντιμετωπίσει. Όταν χτυπάνε ένα παιδί κάθε μέρα, του χαλάνε τα πράγματα, δεν το αφήνουν ήσυχο, το κοροϊδεύουν, το ενοχλούν και το παιδί τότε δε νιώθει καλά, μετά δεν έχει θάρρος και δεν μπορεί να το ξεπεράσει. Οι μαθητές περιγράφοντας τον εκφοβισμό δείχνουν να έχουν μια όχι μόνο ολοκληρωμένη αλλά και σύνθετη άποψη ως προς αυτόν. Περιγράφοντας καταστάσεις εκφοβισμού, παραθέτουν αιτιολογικούς παράγοντες που αφορούν στις εμπειρίες, στο ιστορικό και στα χαρακτηριστικά αυτών που εμπλέκονται. Ο εκφοβισμός περιγράφεται ως αποτέλεσμα προσωπικών και ατομικών χαρακτηριστικών, όπως το σωματικό μέγεθος ή η εμφάνιση, ως αποτέλεσμα ψυχολογικών προβλημάτων που σχετίζονται με προβλήματα στην οικογένεια ή ως αποτέλεσμα ρατσισμού. Οι μαθητές αναφέρουν: Μπορεί να τους έκαναν και εκείνων τα ίδια όταν ήταν μικρότεροι και τώρα το κάνουν κι αυτοί για να ξεσπάσουν. Επειδή η κατάσταση που υπάρχει στο σπίτι του τον κάνει πιο βίαιο, έχει πολλά νεύρα γιατί οι γονείς του τσακώνονται και είναι χωρισμένοι, και το παιδί αυτό κάνει αυτά που κάνουν οι γονείς τον. Το παίζουν μάγκες στον άλλον, τον χτυπάνε, τον σπρώχνουν στα σκαλιά, του παίρνουν τα πράγματα, τα πετάνε, τον εκβιάζουν, λένε λόγια που τον ενοχλούν γιατί είναι από ξένη χώρα και αυτοί είναι ελληνόπουλα.

6 ΓΙΑΝΝΗΣ ΤΣΙΑΝΤΗΣ ΚΑΙ ΑΛΛΟΙ Η επικρατέστερη μορφή εκφοβισμού στο δημοτικό σχολείο, σύμφωνα με τους μαθητές, είναι υβριστικά λόγια, λεκτικές απειλές, καταστροφές προσωπικών αντικειμένων και συμπεριφορές που καταλήγουν στην κοινωνική απομόνωση (όπως κουτσομπολιό ή διάδοση φημών). Επίσης, τα ρατσιστικά-υβριστικά σχόλια αναφέρονται ως συχνή μορφή εκφοβισμού στο σχολείο. Ο εκφοβισμός που περιλαμβάνει σωματική επιθετικότητα φαίνεται να είναι λιγότερο συχνός. Σχετικά με το φύλο και τον εκφοβισμό, τα αγόρια και τα κορίτσια αναφέρουν παρεμφερή επίπεδα υβριστικών σχολίων και απειλών, τα αγόρια αναφέρουν να εμπλέκονται πιο συχνά σε περιπτώσεις σωματικής επιθετικότητας, ενώ τα κορίτσια πιο συχνά σε περιπτώσεις διάδοσης φημών με στόχο την κοινωνική απομόνωση. Ακόμα, αναφέρονται και περιπτώσεις εκφοβισμού μέσω τηλεφωνικής επικοινωνίας από σταθερά τηλέφωνα ή μέσω μηνυμάτων σε κινητά τηλέφωνα, το οποίο αφορά σε μια νέα μορφή εκφοβισμού. Γενικά οι μαθητές εντοπίζουν ότι ο εκφοβισμός συμβαίνει πιο συχνά στα διαλείμματα, σε σημεία του σχολείου όπου δεν ελέγχονται από τους εκπαιδευτικούς, σε γωνίες του προαυλίου, στους πίσω χώρους, στις τουαλέτες, αλλά αναφέρουν ότι συμβαίνουν και περιστατικά εκτός σχολείου, κατά την προσέλευση και την αποχώρηση. Σύμφωνα με όσα θυμούνται, αλλά και με όσα αντιλαμβάνονται να συμβαίνουν στο παρόν, φαίνεται ότι ομάδα-στόχος συστηματικού και εκτεταμένου εκφοβισμού στο σχολείο από μεγαλύτερους σε ηλικία μαθητές αποτελούν τα παιδιά της α' δημοτικού. Ορισμένα από αυτά, καθώς μεγαλώνουν και φτάνουν σε μεγαλύτερες τάξεις, αναπαράγουν τις συμπεριφορές που είχαν υποστεί μέσα από ψυχολογικές ασυνείδητες διεργασίες και τις ασκούν στα μικρότερα παιδιά του σχολείου, δημιουργώντας έτσι ένα φαύλο κύκλο. Αντίθετα από τους μαθητές, οι εκπαιδευτικοί δε δίνουν σαφείς και ολοκληρωμένους ορισμούς σχετικά με τον εκφοβισμό. Προσδιορίζουν ένα περιορισμένο φάσμα συμπεριφορών οι οποίες συνδυάζονται με σωματική επιβολή και κακοποίηση. Τείνουν να μην του δίνουν την έκταση και το βαθμό της σοβαρότητας που του δίνουν οι μαθητές και ορισμένοι τον αντιλαμβάνονται σαν κάτι που βρίσκεται στα όρια του φυσιολογικού της ζωής μιας ομάδας. Δεν εστιάζουν στις αρνητικές επιπτώσεις που μπορεί να έχει στην αίσθηση ευεξίας και στην προσωπική ασφάλεια των μαθητών, παρά μόνο στις επιπτώσεις που είναι δυνατόν να έχει για τη σωματική τους υγεία. Αναγνωρίζουν τον εκφοβισμό ως πρόβλημα και κατάσταση που απαιτεί συστηματική αντιμετώπιση μόνο όταν συμπεριλαμβάνει σωματική βία. Ειδικότερα, πρόβλημα διακρίνουν όταν εμπεριέχει τον κίνδυνο σωματικού τραυματισμού για τους μαθητές, γεγονός που πιθανόν να προκαλέσει την εμπλοκή των γονέων και την αναζήτηση ευθύνης από τους ίδιους τους δασκάλους. Οι εκπαιδευτικοί αναφέρουν: Θεωρώ ότι στο δημοτικό δεν έχουμε τέτοια φαινόμενα εκφοβισμού,...ίσως στα παιδιά τον γυμνασίου μπορεί να υπάρχουν και κάποια στο δημοτικό, αλλά και πάλι σε πολύ μικρό ποσοστό. Ακραία περιστατικά είναι σπάνια, αλλά το να ρίξει μια κλοτσιά και να επιβάλλεται με αυθάδεια, με λόγια και χειροδικία μικρού βαθμού είναι το πιο συνηθισμένο. Είναι άλλο αυτό. Είναι μέρος του παιχνιδιού αυτό στην ομάδα που λειτουργεί σε ένα χώρο μεταξύ μαθητών, να κάνουν τον αρχηγό ή να περάσει το δικό τους. Συμβαίνουν διάφορα που δεν έχουν επικίνδυνα αποτελέσματα. Το θέμα είναι να μην είναι επικίνδυνο για τη σωματική ακεραιότητα. Γενικότερα, έχουμε ευθύνη για τη σωματική ακεραιότητα, δηλαδή ένας γονιός θα ρωτήσει αν χτύπησε, γιατί και πού. Τυπικό ο γονιός θα ζητήσει ευθύνες γι' αυτό που φαίνεται. Όλοι οι μαθητές στην εποχή μου δεν πηγαίναμε στο δάσκαλο για ψύλλου πήδημα. Πλακωνόμασταν να λύσουμε τις διαφορές μόνοι μας. Όσο περνούν τα χρόνια, παρατηρώ ότι τα αγοράκια ειδικά γίνονται όλο και πιο μαμμόθρεφτα. Σύμφωνα με τους εκπαιδευτικούς, ο εκφοβισμός είναι το αποτέλεσμα ψυχοπαθολογικών χαρακτηριστικών των μαθητών, προβλημάτων του οικογενειακού περιβάλλοντος και παραμέλησης του παιδιού από τους γονείς, αδιαφορίας των γονέων 6

7 ως προς τη συνεργασία με τους εκπαιδευτικούς, αποτέλεσμα του ρατσισμού, της έλλειψης δικτύου ψυχοκοινωνικής υποστήριξης στο σχολείο, των αδυναμιών του ίδιου του εκπαιδευτικού θεσμού και της αποδυνάμωσης του παιδαγωγικού χαρακτήρα του σχολείου, με τη μονομερή επικέντρωση στην παροχή στείρας γνώσης. Χαρακτηριστικά, οι εκπαιδευτικοί αναφέρουν ως προς αυτά: Είναι ειδικές περιπτώσεις. Ανέκαθεν υπήρχαν μία δύο περιπτώσεις παιδιών κάθε χρονιά στο σχολείο που είχαν ειδικά προβλήματα. Έχουμε ένα παιδί που παρακολουθείται από ψυχίατρο. Την ενοχλούν διαρκώς, προσπαθούν βασικά να την πονέσουν ψυχικά, ακόμα και τ?/ν ώρα του μαθήματος. Της λένε συνέχεια είσαι Αλβανή, βρομάς, φύγε, μη μας μιλάς, και άλλα... Τα παιδιά που εκδηλώνονται έτσι, εδώ τουλάχιστον, στις περιπτώσεις που είχαμε στο σχολείο, είχαν και στο σπίτι άλλα προβλήματα τα οποία δημιούργησαν αυτή τη συμπεριφορά στο παιδί. Θεωρούμε χαμένη ώρα πολλές φορές να κάνουμε κάτι ώστε να φροντίσουμε τα παιδιά να ομαδοποιηθούν, να μάθουν να εκφράζονται, να επικοινωνούν, να σεβαστούν το συμμαθητή τους. Μένουμε περισσότερο στο πρόγραμμα το δικό μας, κυνηγώντας το αναλυτικό πρόγραμμα. Ως προς τις προσπάθειες του σχολείου να αντιμετωπίσει τον εκφοβισμό, οι μαθητές διατυπώνουν αρνητικές απόψεις. Κατά την άποψη τους, το σχολείο προσεγγίζει τον εκφοβισμό αποσπασματικά και περιορίζεται να αντιμετωπίζει περιπτώσεις γεγονότων σωματικής κακοποίησης. Θεωρούν ότι το σχολείο δεν παίρνει συγκεκριμένες και συστηματικές πρωτοβουλίες. Τα κύρια κριτήρια που χρησιμοποιούν οι μαθητές στην αξιολόγηση της αποτελεσματικότητας του σχολείου εστιάζουν στο ρόλο των εκπαιδευτικών. Αυτά αφορούν ειδικότερα στον εποπτικό ρόλο των εκπαιδευτικών, στην ανταπόκριση των εκπαιδευτικών στις επικλήσεις τους και στη δυνατότητα των εκπαιδευτικών να εμπεριέχουν τις ανησυχίες τους και να παρεμβαίνουν άμεσα και προστατευτικά. Οι μαθητές, ως προς αυτά τα κριτήρια, αξιολογούν γενικά τους εκπαιδευτικούς αρνητικά. Επίσης, συσχετίζουν τη λύση να απευθύνονται στους δασκάλους με κινδύνους που ίσως θα δυσκολέψουν τη θέση τους. Ιδίως σε σχέση με την πιθανή αδυναμία της αντιμετώπισης των περιστατικών εκφοβισμού που αναφέρουν και την ανικανότητα να προστατευθεί ο μαθητής από τα αντίποινα του δράστη. Αυτά φαίνεται ότι λειτουργούν σε πολλές περιπτώσεις αποτρεπτικά στο να απευθύνονται οι μαθητές για βοήθεια στους εκπαιδευτικούς. Ιδίως για το πώς αντιμετωπίζεται ο εκφοβισμός από το σχολείο οι μαθητές αναφέρουν: Οι δάσκαλοι πρέπει να σταματήσουν να χαζολογάνε όλο το διάλειμμα και να ακούνε τι λένε τα παιδιά, όχι να τα διώχνουν και να τους λένε κάντε ό,τι νομίζετε εσείς. Να υπάρχει μεγαλύτερο ενδιαφέρον από τους δασκάλους. Να τους λέμε κάτι και να έρχονται, να μη λένε να λύνετε μόνοι σας τα προβλήματα ή καλά να πάθετε. Οι δάσκαλοι τιμωρούν μόνο όταν φτάσουν τα πράγματα να γίνουν πολύ σοβαρά, άμα γίνει κάτι βαρύ. Μόνο αν είναι η δασκάλα της τάξης δίνει σημασία. Αλλά δεν είναι πάντα κάθε μέρα. Είναι δάσκαλοι από άλλες τάξεις και δε σου δίνουν τη σημασία που πρέπει, αν πας και πεις ένα γεγονός. Άμα σε χτυπήσουν, θα πουν καλά, πείτε ο ένας στον άλλον συγγνώμη και τέλειωσε η υπόθεση. Οι μαθητές επίσης θεωρούν και τους γονείς τους μια εναλλακτική σημαντική πηγή υποστήριξης και βοήθειας στην αντιμετώπιση του εκφοβισμού. Απευθύνονται συνήθως σε αυτούς όταν έχουν αποτύχει άλλες προσπάθειες τους για να διαχειριστούν το

8 ΓΙΑΝΝΗΣ ΤΣΙΑΝΤΗΣ ΚΑΙ ΑΛΛΟΙ πρόβλημα. Οι γονείς, σύμφωνα με τους μαθητές, είναι η τελευταία γραμμή άμυνας. Το γεγονός αυτό οφείλεται σε δύο κυρίως λόγους: Πρώτον, οι μαθητές ανησυχούν ότι οι γονείς τους μπορεί να αντιδράσουν δίχως την απαιτούμενη ψυχραιμία και να οδηγηθούν σε ακατάλληλες και εκδικητικές παρορμητικές πράξεις. Δεύτερον, φοβούνται ότι εάν εμπλέξουν τους γονείς τους, στη συνέχεια είναι δυνατόν να αντιμετωπίσουν στο σχολείο την κοροϊδία των συμμαθητών τους. Ορισμένοι μαθητές αναφέρουν, επιπλέον, ότι αποφεύγουν να ζητήσουν τη βοήθεια των γονέων τους για να μην τους φέρουν σε δύσκολη θέση και τους στενοχωρήσουν. Όμως όλοι συμφωνούν ότι θέλουν από τους γονείς τους να τους έχουν προετοιμάσει στο πώς να αντιμετωπίζουν δύσκολες καταστάσεις και να τους προτείνουν αποτελεσματικούς πρακτικούς τρόπους. Ιδίως προς αυτά, αναφέρουν χαρακτηριστικά: Ορισμένα τα λέμε στους γονείς μας. Δηλαδή, όταν δούμε ότι κάτι δεν μπορούμε να το αντιμετωπίσουμε μόνοι μας, μόνο τότε. Αν πας να πεις κάτι στη μάνα σου ή στον πατέρα σου, σε λένε μαμμόθρεφτο. θα σε φωνάζουν συνέχεια μαμάκια και μαμάκια και θα διαδώσουν φήμες σε όλο το σχολείο ότι φοράς πάμπερς. Δεν τα λέω στους γονείς μου γιατί θα αρχίσουν και θα γίνει ολόκληρο πράγμα και δε θέλω. Οι εκπαιδευτικοί από την πλευρά τους εκφράζουν απογοήτευση όσον αφορά στην υποστήριξη που έχουν από το περιβάλλον του σχολείου ή και ευρύτερα από το εκπαιδευτικό σύστημα στην αντιμετώπιση του εκφοβισμού. Θεωρούν ότι είναι μόνοι τους αντιμέτωποι με το πρόβλημα και ότι δεν έχουν σαφείς κατευθύνσεις για το πώς θα πρέπει να αντιμετωπίζουν τα περιστατικά που αντιλαμβάνονται. Δεν υπάρχει συγκεκριμένη γραπτή πολιτική που να καθορίζει τις ευθύνες, την καταγραφή, τις διαδικασίες διαχείρισης, την παρακολούθηση και την αξιολόγηση των αποτελεσμάτων. Επίσης, εντοπίζουν ότι στην αντιμετώπιση του εκφοβισμού τούς δυσκολεύουν επιπρόσθετα η έλλειψη ειδικών γνώσεων που θα έπρεπε να έχουν για το πρόβλημα, τα προβλήματα επικοινωνίας και η έλλειψη ουσιαστικής συνεργασίας που έχουν μεταξύ τους, η αδιαφορία και η μη συνεργασιμότητα των γονέων, η απουσία ειδικών ψυχικής υγείας από το σχολείο, καθώς και διάφοροι περιβαλλοντικοί παράγοντες, όπως ο μεγάλος αριθμός μαθητών και τα κτιριακά προβλήματα. Αισθάνονται ματαιωμένοι και αναφέρουν: Δεν υπάρχει μία συγκεκριμένη καθοδήγηση, μία συγκεκριμένη πρακτική, για το πώς αντιμετωπίζουμε τα περιστατικά. Ο κάθε ένας, με αυτά που γνωρίζει, με την ιδιοσυγκρασία του και το πώς είμαστε οι ίδιοι σαν άνθρωποι. Απλά συνυπάρχουμε σε ένα χώρο. Εγώ έχω ένα μαθητή που τον αντιμετωπίζω με αυτό τον τρόπο, ο άλλος έχει άλλο τρόπο, ο άλλος συνάδελφος έχει το δικό του τρόπο... Δεν υπάρχει ομάδα που να καταλήγουμε σε μία ενιαία άποψη για το πώς αντιμετωπίζονται αυτά τα πράγματα. Επικρατεί σύγχυση. Δεν υπάρχει συνεργασία με τους γονείς, δεν μπορεί εσύ να χτίζεις και ο άλλος να χαλάει. Τέλος, στη συζήτηση στις ομαδικά εστιασμένες συνεντεύξεις, οι εκπαιδευτικοί και οι μαθητές αναφέρονται και στους τρόπους που χρησιμοποιούν συνήθως για να διαχειριστούν τα περιστατικά εκφοβισμού στο σχολείο. Οι εκπαιδευτικοί φαίνεται να υιοθετούν τα εξής μοντέλα αντιμετώπισης: το μοντέλο του «εκφοβισμού» θα σε στείλω στο διευθυντή, το μοντέλο της «εκδίκησης» θα καλέσω τους γονείς σου, και το μοντέλο της «απομυθοποίησης» του συμβάντος με κουβέντα σε ατομικές και ομαδικές συζητήσεις στην τάξη. 8

9 Από την άλλη πλευρά, οι μαθητές ως πιο αποτελεσματικές αντιδράσεις απέναντι στον εκφοβισμό συνηθίζουν να υιοθετούν: το μοντέλο της αυτοϋπεράσπισης κάνω ό,τι μου κάνουν, το μοντέλο της αλληλεγγύης και της υποστήριξης της παρέας των φίλων, το μοντέλο της επίκλησης για βοήθεια θα το πω στο δάσκαλο και το μοντέλο της αποφυγής με το δε δίνω συνέχεια και φεύγω. ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑΤΑ ΚΑΙ ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ Ο εκφοβισμός, σύμφωνα με τις αναφορές των μαθητών και των εκπαιδευτικών, παρά το ότι, όπως φαίνεται, είναι υπαρκτό και διαδεδομένο πρόβλημα και έχει αρχίσει να απασχολεί κοινωνικά, στο σχολείο συνεχίζει να μην αναγνωρίζεται σε όλες του τις διαστάσεις και δεν αντιμετωπίζεται κατάλληλα. Οι μαθητές-θύματα συχνά αντιδρούν με απόσυρση και αποφυγή επίκλησης για βοήθεια από τους ενήλικες. Οι εκπαιδευτικοί συζητούν ελάχιστα στην τάξη τις συμπεριφορές και τα συμβάντα εκφοβισμού και έχουν αντιλήψεις περί ανώδυνων πράξεων βίας, αναγνωρίζοντας συνήθως μόνο εκείνες τις περιπτώσεις που καταλήγουν σε σοβαρή σωματική βία. Οι γονείς εμφανίζονται να αγνοούν το μέγεθος και τις επιπτώσεις του προβλήματος και ότι είναι η τελευταία πηγή βοήθειας για τα παιδιά, σε περιπτώσεις που αυτά θα δυσκολευτούν ιδιαίτερα. Γενικά παρατηρείται έλλειμμα ενημέρωσης, περιορισμένη ευαισθητοποίηση, υποτίμηση και άγνοια για τη διαχείριση του προβλήματος, όπως και απουσία μέτρων πρόληψης και αντιμετώπισης. Με αποτέλεσμα τόσο τα παιδιά, όσο και οι εκπαιδευτικοί να παραμένουν μόνοι, δίχως την κατάλληλη υποστήριξη στην αντιμετώπιση των επιπτώσεων του εκφοβισμού. Ως προς αυτό χρειάζεται να αναπτυχθούν και να εφαρμοστούν πολιτικές που να επιδιώκουν να ελαχιστοποιούν τους κινδύνους, να αυξάνουν τους προστατευτικούς παράγοντες, να διευκολύνουν την πρόσβαση σε πηγές υποστήριξης και να προωθούν δράσεις σε πολλά επίπεδα, όπως την ανάπτυξη θετικής σχολικής ατμόσφαιρας, κατάλληλου σχολικού προγράμματος, υποστήριξης και επιμόρφωσης των εκπαιδευτικών, ενίσχυσης των συναισθηματικών και κοινωνικών δεξιοτήτων των μαθητών με έμφαση στη σημασία των σχέσεων φιλίας, ανταλλαγής καλών πρακτικών και προώθησης συμμετοχικών προσεγγίσεων στη συνεργασία με τα παιδιά, τους γονείς και τους εκπαιδευτικούς. Ειδικότερα, απαιτείται άμεσα να δημιουργηθεί ένα σύστημα υποστήριξης των σχολείων από υπηρεσίες ειδικών ψυχικής υγείας παιδιών και εφήβων που θα λειτουργούν στο πλαίσιο εκπαιδευτικών περιφερειών. Καθήκον τους Οα πρέπει να είναι η παροχή υπηρεσιών στα σχολεία με δραστηριότητες πρόληψης, με τη διάγνωση και την εκτίμηση των αναγκών κατά περίπτωση, η παρέμβαση στην κρίση, η υποστήριξη των εκπαιδευτικών ατομικά και ομαδικά, καθώς και η διασύνδεση με υπηρεσίες ψυχικής υγείας της περιοχής σε περιπτώσεις που κρίνεται αναγκαία μια συστηματική θεραπευτική αντιμετώπιση. Στο πλαίσιο αυτό αναγκαίες κρίνονται η δημιουργία κινητών μονάδων στην περιφέρεια και η λειτουργία τηλεφωνικής γραμμής βοήθειας για παιδιά, εφήβους και εκπαιδευτικούς. Άμεσα θα πρέπει να εκδοθεί γραπτή πολιτική αντιμετώπισης των φαινομένων εκφοβισμού στο σχολείο σχετικά με τη διαδικασία που θα πρέπει να εφαρμόζεται από τους εκπαιδευτικούς για κάθε σχετικό περιστατικό. Η πολιτική θα πρέπει να συμπεριλαμβάνει τις διαδικασίες καταγραφής των συμβάντων, διορισμού υπεύθυνου εκπαιδευτικού και συμβούλου με συγκεκριμένες αρμοδιότητες κατά του εκφοβισμού, παρακολούθηση των διεργασιών αντιμετώπισης, ενημέρωσης των μαθητών για την πρόσβαση σε σύστημα υποστήριξης, συνεργασίας με τους γονείς και οργάνωσης ουσιαστικής εποπτείας των μαθητών κατά τη διάρκεια των διαλειμμάτων. Τα ζητήματα του εκφοβισμού και η αντιμετώπιση τους θα πρέπει να ενταχθούν στο σχολικό πρόγραμμα ως μάθημα αγωγής υγείας και ειδικότερα ψυχικής υγείας και διαπροσωπικών σχέσεων. Ως προς αυτό, χρήσιμο μπορεί να αποδειχτεί το σχετικό εκπαιδευτικό υλικό που δημιουργήθηκε από το 2000 για το Υπουργείο Παιδείας και συμπεριλαμβάνει τετράδια για τους μαθητές της ε' και της στ' δημοτικού και της α' και της β' γυμνασίου,

10 ΓΙΑΝΝΗΣ ΤΣΙΑΝΤΗΣ ΚΑΙ ΑΛΛΟΙ καθώς και εγχειρίδια για τους εκπαιδευτικούς και υλικό συζητήσεων με γονείς (Πουλόπουλος και Τσιάντης, 2000). Πραγματεύεται τη σημασία των σχέσεων φιλίας και των διαπροσωπικών σχέσεων στο πλαίσιο της αγωγής υγείας, ιδίως όσον αφορά στην ανάπτυξη των συναισθηματικών και κοινωνικών δεξιοτήτων των μαθητών. Η χρήση του προϋποθέτει την επιμόρφωση των εκπαιδευτικών. Οι εκπαιδευτικοί όλων των βαθμίδων θα πρέπει να ευαισθητοποιηθούν και να επιμορφωθούν σχετικά με την ψυχική υγεία των παιδιών και των εφήβων ιδίως για τα ζητήματα του εκφοβισμού. Στην κατεύθυνση αυτή απαιτείται να πραγματοποιηθούν επιμορφωτικά σεμινάρια και να κυκλοφορήσουν ειδικά θεματικά εγχειρίδια, καθώς και να ενισχυθεί ως προς αυτά το πρόγραμμα σπουδών στις παιδαγωγικές σχολές. Επίσης, ειδικό βάρος θα πρέπει να δοθεί στις μικρές ηλικίες, με αρχή από τους μαθητές της α' και β' τάξης του δημοτικού, οι οποίοι, όπως φαίνεται, είναι ομάδα-στόχος εκφοβισμού, καθώς βρίσκονται στην κατώτερη βαθμίδα του δικτύου ισχύος στο δημοτικό σχολείο. Επιπλέον, ενισχυτικό ρόλο αναμένεται να έχει η σε έκταση και η εις βάθος διερεύνηση του εκφοβισμού στα σχολεία. Πρέπει να σχεδιαστούν μεγάλης έκτασης έρευνες επιδημιολογικού χαρακτήρα, όπως και μελέτες που θα προσεγγίζουν τις απόψεις και τις αντιλήψεις των ίδιων των μαθητών και των εκπαιδευτικών. Τέλος, οι πολιτικές κατά του εκφοβισμού μπορεί να έχουν περιορισμένα αποτελέσματα εάν αποτύχουν να συνεκτιμήσουν τις πραγματικότητες του κοινωνικού πλαισίου του παιδιού. Ως προς αυτό, είναι σκόπιμο τα σχολεία να εξετάσουν το ενδεχόμενο προσεγγίσεων από κάτω προς τα πάνω και όχι από πάνω προς τα κάτω, οι οποίες να εμπλέκουν τους μαθητές στις διαδικασίες. Στο πλαίσιο αυτό, χρειάζεται να υιοθετηθούν στη σχολική λειτουργία προσεγγίσεις που έχουν αποδειχτεί από προγράμματα αντιμετώπισης του εκφοβισμού αποτελεσματικές, όπως σχολικά συμβούλια, πρωτοβουλίες από ομάδες ομολόγων, συχνές συζητήσεις για τον εκφοβισμό στο πλαίσιο των συνελεύσεων και της ώρας του μαθήματος. Οι πρωτοβουλίες αυτές κατά του εκφοβισμού θα πρέπει να είναι συστηματικές και σταθερής διάρκειας. Συνοψίζοντας, φαίνεται ότι το μόνο αποτελεσματικό εμπόδιο του εκφοβισμού στο σχολείο είναι το ίδιο το σχολείο. Το σχολείο αναγνωρίζει το πρόβλημα, ευαισθητοποιείται, αντιμετωπίζει τις πραγματικές εμπειρίες των μαθητών, δίνοντας σημασία στις αντιλήψεις τους για το τι είναι αποτελεσματικό στην καταπολέμηση του προβλήματος, ενώ παράλληλα αναπτύσσει συστηματικές και σταθερές τακτικές πρόληψης και αντιμετώπισης. ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ AMES Ν. (1996). Creating secure school environments through school reform: the harshman story. Middle School Journal, January, BURKE E. & HERBERT D. (1996). Zero tolerance policy: combating violence in schools. Preventive Violence in Schools, Bulletin/April, CLARKE Ε.Α. & KISELICA M.S. (1997). A systemic counselling approach to the problem of bullying. Elementary School Guidance and Counselling, 31: COWIE H. & SHARP S. (eds) (19%). Peer Counselling in School: A Tune to Listen. London: David Fulton. ΔΕΛΗΓΙΑΝΝΗ-ΚΟΥΜΤΖΗ B. (2005). Ταυτότητες φύλου, εθνικές ταυτότητες και σχολική βία - ερευνώντας τη βία και τη θυματοποίηση στο σχολικό χώρο. Ενδιάμεση έκθεση του προγράμματος «Πυθαγόρας». Περίοδος 1/3/ /3/2005. ELSEA Μ. & SMITH Ρ. (1998). The long-term effectiveness of anti-bullying work in primary schools. Educational Research, 40 (2),

11 FULLER A. (1998). From Surviving to Thriving: Promoting Mental Health in Young People. Camber-well Victoria, Australian Council of Education Research Press. HAZLER RJ. (1996). Breaking the Cycle of Violence: Interventions for Bullying and Victimization. Washington, DC: Accelerated Development. HELLER G. (1996). Changing the school to reduce student violence: what works. Preventing Violence in Schools, Bulletin/April, LOWENSTEIN L.F. (1994). The intensive treatment of bullies and victims of bullying in a therapeutic community and school. Education Today, 44 (4), OLWEUS D. (1993). Bullying at School: What we Know and What we Do. Cambridge: Blackwell Publishers. OLWEUS D. (1994). Bullying at school: Long term outcomes for the victims and an effective school-based intervention programme. Στο L.R. Huesmann (ed.), Aggressive Behaviour Current Perspectives. New York: Wiley, OLWEUS D. (1995). Peer abuse or buying at school: basic facts and an effective intervention programme. Prospects. 25 (1), OLWEUS D. (1996). Bully/victim problems in school. Prospects, 26 (2), ΠΕΤΡΟΠΟΥΛΟΣ Ν. & ΠΑΠΑΣΤΥΛΙΑΝΟΥ Α. (2001). Μορφές επιθετικότητας, βίας και διαμαρτυρία στο σχολείο. Αθήνα: Παιδαγωγικό Ινστιτούτο. ΠΟΥΛΟΠΟΥΛΟΣ Χ. & ΤΣΙΜΠΟΥΚΛΗ Α. (1995). Ομαδικά εστιασμένη συνέντευξη - Ένα μεθοδολογικό εργαλείο έρευνας στον τομέα των κοινωνικών επιστημών. Κοινωνική Εργασία, 39, ΠΟΥΛΟΠΟΥΛΟΣ Χ. & ΤΣΙΑΝΤΗΣ I. (Επιμ. Έκδ.) (2000). Αγωγή υγείας: Ψυχική υγεία και διαπροσωπικές σχέσεις ετών. Αθήνα, Υπουργείο Εθνικής Παιδείας και Θρησκευμάτων-Γραφείο Αγωγής Υγείας Διεύθυνσης Σπουδών Δευτεροβάθμιας Εκπαίδευσης. PULKKINEN1. & TREMBLAY R (1992). Patterns of boys' social adjustment in two cultures and at different ages: a longitudinal perspective. International Journal of Behavioural Development, 15: RIGBY K. (1998). Bullying at school and beyond. In Bullying: Causes, Costs and Cures. Queensland: Nathan. TRINDER M. (2000). Bullying: A Challenge fro Our Society. Victorian Parenting Centre News, 3, 3-6. ΧΑΤΖΗΠΕΜΟΣ θ. (2007). Κατανοώντας τα προβλήματα των παιδιών. Αθήνα: Παιδικά Χωριά SOS. ΠΕΡΙΛΗΨΗ Στο άρθρο παρουσιάζονται ποιοτικά δεδομένα έρευνας σχετικά με τις απόψεις και τις εμπειρίες μαθητών και εκπαιδευτικών του δημοτικού για το φαινόμενο του εκφοβισμού στο σχολείο. Η έρευνα πραγματοποιήθηκε με ομαδικά εστιασμένες συνεντεύξεις, μια χρήσιμη μέθοδος για τη διερεύνηση ποιοτικών δεδομένων. Τα δεδομένα δείχνουν ότι οι μαθητές αναγνωρίζουν και κατανοούν το φαινόμενο του εκφοβισμού ως σημαντικό πρόβλημα, βιώνουν τις επιπτώσεις του από την α' δημοτικού και αναζητούν για την αντιμετώπιση του τη βοήθεια των ενηλίκων, ιδιαίτερα

Σχολικός εκφοβισμός(bullying). Η περίπτωση της ΔΔΕ Α Αθήνας

Σχολικός εκφοβισμός(bullying). Η περίπτωση της ΔΔΕ Α Αθήνας Σχολικός εκφοβισμός(bullying). Η περίπτωση της ΔΔΕ Α Αθήνας Χιόνη Μαρία, MSc Προαγωγής & Αγωγής Υγείας Ιατρικής Σχολής ΕΚΠΑ Υπεύθυνη Αγωγής Υγείας Δ. Δ. Ε. Α Αθήνας Αθήνα, 25/11/2014 Χαρακτηριστικά σχολικού

Διαβάστε περισσότερα

Σύγχρονες όψεις της σχολικής βίας και του εκφοβισμού στο ελληνικό σχολείο μέσα από την οπτική των εκπαιδευτικών και των γονέων

Σύγχρονες όψεις της σχολικής βίας και του εκφοβισμού στο ελληνικό σχολείο μέσα από την οπτική των εκπαιδευτικών και των γονέων Σύγχρονες όψεις της σχολικής βίας και του εκφοβισμού στο ελληνικό σχολείο μέσα από την οπτική των εκπαιδευτικών και των γονέων Η σχολική βία και εκφοβισμός δεν είναι φαινόμενα άγνωστα στο ελληνικό σχολείο,

Διαβάστε περισσότερα

Αποσπάσµατα από την οµιλία στο ηµοτικό Σχολείο Γουβών, 15 Νοεµβρίου 2014, µε τίτλο: ΣΧΟΛΙΚΟΣ ΕΚΦΟΒΙΣΜΟΣ: Ο ΡΟΛΟΣ ΤΗΣ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑΣ ΚΑΙ ΤΟΥ ΣΧΟΛΕΙΟΥ

Αποσπάσµατα από την οµιλία στο ηµοτικό Σχολείο Γουβών, 15 Νοεµβρίου 2014, µε τίτλο: ΣΧΟΛΙΚΟΣ ΕΚΦΟΒΙΣΜΟΣ: Ο ΡΟΛΟΣ ΤΗΣ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑΣ ΚΑΙ ΤΟΥ ΣΧΟΛΕΙΟΥ Αποσπάσµατα από την οµιλία στο ηµοτικό Σχολείο Γουβών, 15 Νοεµβρίου 2014, µε τίτλο: ΣΧΟΛΙΚΟΣ ΕΚΦΟΒΙΣΜΟΣ: Ο ΡΟΛΟΣ ΤΗΣ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑΣ ΚΑΙ ΤΟΥ ΣΧΟΛΕΙΟΥ Οι όροι «εκφοβισµός» (bullying) και «θυµατοποίηση» (victimization)

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΩΤΗΜΑΤΟΛΟΓΙΟ (για τους μαθητές Γυμνασίων, ΓΕ.Λ., ΕΠΑ.Λ, ΕΠΑ.Σ, Καλλιτεχνικών, Μουσικών, Πρότυπων Πειραματικών Σχολείων.)

ΕΡΩΤΗΜΑΤΟΛΟΓΙΟ (για τους μαθητές Γυμνασίων, ΓΕ.Λ., ΕΠΑ.Λ, ΕΠΑ.Σ, Καλλιτεχνικών, Μουσικών, Πρότυπων Πειραματικών Σχολείων.) Ημερομηνία:.. Σχολείο:. Τάξη:. ΕΡΩΤΗΜΑΤΟΛΟΓΙΟ (για τους μαθητές Γυμνασίων, ΓΕ.Λ., ΕΠΑ.Λ, ΕΠΑ.Σ, Καλλιτεχνικών, Μουσικών, Πρότυπων Πειραματικών Σχολείων.) Πρόλογος Αγαπητέ/ή μαθητή/τρια, Το ερωτηματολόγιο

Διαβάστε περισσότερα

Ημερίδα ΚΕΔΕ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑ ΔΙΧΩΣ ΒΙΑ ΓΙΑ ΣΧΟΛΕΙΑ ΔΙΧΩΣ ΒΙΑ. 15 Οκτωβρίου 2011, Βιοτεχνικό Επιμελητήριο Αθηνών

Ημερίδα ΚΕΔΕ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑ ΔΙΧΩΣ ΒΙΑ ΓΙΑ ΣΧΟΛΕΙΑ ΔΙΧΩΣ ΒΙΑ. 15 Οκτωβρίου 2011, Βιοτεχνικό Επιμελητήριο Αθηνών Ημερίδα ΚΕΔΕ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑ ΔΙΧΩΣ ΒΙΑ ΓΙΑ ΣΧΟΛΕΙΑ ΔΙΧΩΣ ΒΙΑ 15 Οκτωβρίου 2011, Βιοτεχνικό Επιμελητήριο Αθηνών Εταιρεία Ψυχοκοινωνικής Υγείας του Παιδιού και του Εφήβου (Ε.Ψ.Υ.Π.Ε.) Τίτλος ομιλίας: «Εκφοβισμός

Διαβάστε περισσότερα

Υπεύθυνη Επιστημονικού Πεδίου Χρυσή Χατζηχρήστου

Υπεύθυνη Επιστημονικού Πεδίου Χρυσή Χατζηχρήστου «ΝΕΟ ΣΧΟΛΕΙΟ (Σχολείο 21 ου αιώνα) Νέο Πρόγραμμα Σπουδών, Οριζόντια Πράξη» MIS: 295450 Υποέργο 1: «Εκπόνηση Προγραμμάτων Σπουδών Πρωτοβάθμιας και Δευτεροβάθμιας Εκπαίδευσης και οδηγών για τον εκπαιδευτικό

Διαβάστε περισσότερα

ΣΧΟΛΙΚΟΣ ΕΚΦΟΒΙΣΜΟΣ ΤΙ ΕΙΝΑΙ ΣΧΟΛΙΚΟΣ ΕΚΦΟΒΙΣΜΟΣ

ΣΧΟΛΙΚΟΣ ΕΚΦΟΒΙΣΜΟΣ ΤΙ ΕΙΝΑΙ ΣΧΟΛΙΚΟΣ ΕΚΦΟΒΙΣΜΟΣ ΣΧΟΛΙΚΟΣ ΕΚΦΟΒΙΣΜΟΣ ΤΙ ΕΙΝΑΙ ΣΧΟΛΙΚΟΣ ΕΚΦΟΒΙΣΜΟΣ Ο σχολικός εκφοβισμός είναι η επιθετική εκείνη συμπεριφορά που είναι εσκεμμένη, απρόκλητη, και επαναλαμβανόμενη, αποτελει κατάχρηση εξουσίας και εμπεριέχει

Διαβάστε περισσότερα

«Η απασχόληση Ψυχολόγων και Παιδαγωγών στις δράσεις της Ιατρικής Παρέμβασης»

«Η απασχόληση Ψυχολόγων και Παιδαγωγών στις δράσεις της Ιατρικής Παρέμβασης» «Η απασχόληση Ψυχολόγων και Παιδαγωγών στις δράσεις της Ιατρικής Παρέμβασης» ΙΑΤΡΙΚΗ ΠΑΡΕΜΒΑΣΗ Η Ιατρική Παρέμβαση (Medical Intervention -Med.In) είναι μια Ελληνική ιατρική οργάνωση αρωγής με δράσεις εντός

Διαβάστε περισσότερα

Πυξιδίσματα: Ένα καινοτόμο πρόγραμμα πρόληψης και αγωγής υγείας για τους βρεφονηπιακούς και παιδικούς σταθμούς

Πυξιδίσματα: Ένα καινοτόμο πρόγραμμα πρόληψης και αγωγής υγείας για τους βρεφονηπιακούς και παιδικούς σταθμούς Πυξιδίσματα: Ένα καινοτόμο πρόγραμμα πρόληψης και αγωγής υγείας για τους βρεφονηπιακούς και παιδικούς σταθμούς των Α.Πορτσέλη, Μ. Κυριακίδου Η παρούσα εισήγηση αφορά στην παρουσίαση ενός καινοτόμου προγράμματος

Διαβάστε περισσότερα

Η Αξιολογηση του Εκπαιδευτικού Έργου- Διαδικασία Αυτοαξιολόγησης στη σχολική μονάδα

Η Αξιολογηση του Εκπαιδευτικού Έργου- Διαδικασία Αυτοαξιολόγησης στη σχολική μονάδα ΥΠΑΙΘΠΑ / ΙΕΠ ΕΡΓΟ : Αξιολόγηση του Εκπαιδευτικού Έργου της σχολικής μονάδας: Διαδικασία Αυτοαξιολόγησης (ΑΕΕ) Η Αξιολογηση του Εκπαιδευτικού Έργου- Διαδικασία Αυτοαξιολόγησης στη σχολική μονάδα Ιανουάριος

Διαβάστε περισσότερα

Ερωτηματολόγιο προς εκπαιδευτικούς

Ερωτηματολόγιο προς εκπαιδευτικούς Ερωτηματολόγιο προς εκπαιδευτικούς Σκοπός της έρευνας αυτής είναι η διερεύνηση των απόψεων των εκπαιδευτικών αναφορικά με την ιδιαίτερη πολιτική του σχολείου τους. Η έρευνα αυτή εξετάζει, κυρίως, την πολιτική

Διαβάστε περισσότερα

Διάλεξη 6η Διαταραχές Συμπεριφοράς

Διάλεξη 6η Διαταραχές Συμπεριφοράς ΕΠΕΑΕΚ: ΑΝΑΜΟΡΦΩΣΗ ΤΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ ΣΠΟΥΔΩΝ ΤΟΥ ΤΕΦΑΑ, ΠΘ ΑΥΤΕΠΙΣΤΑΣΙΑ Διάλεξη 6η Διαταραχές Συμπεριφοράς Κοκαρίδας Δημήτριος Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας ΤΕΦΑΑ, Τρίκαλα Διαταραχές Συμπεριφοράς Ο όρος σημαίνει

Διαβάστε περισσότερα

Αξιολόγηση Προγράμματος Αλφαβητισμού στο Γυμνάσιο Πρώτο Έτος Αξιολόγησης (Ιούλιος 2009)

Αξιολόγηση Προγράμματος Αλφαβητισμού στο Γυμνάσιο Πρώτο Έτος Αξιολόγησης (Ιούλιος 2009) Αξιολόγηση Προγράμματος Αλφαβητισμού στο Γυμνάσιο Πρώτο Έτος Αξιολόγησης (Ιούλιος 2009) 1. Ταυτότητα της Έρευνας Το πρόβλημα του λειτουργικού αναλφαβητισμού στην Κύπρο στις ηλικίες των 12 με 15 χρόνων

Διαβάστε περισσότερα

ΗΛΕΚΤΡΟΝΙΚΟΣ ΕΚΦΟΒΙΣΜΟΣ (CYBERBULLYING)

ΗΛΕΚΤΡΟΝΙΚΟΣ ΕΚΦΟΒΙΣΜΟΣ (CYBERBULLYING) ΗΛΕΚΤΡΟΝΙΚΟΣ ΕΚΦΟΒΙΣΜΟΣ (CYBERBULLYING) ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΑ - ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗ ΠΑΠΑΔΟΠΟΥΛΟΣ ΗΛΙΑΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟΣ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΚΗΣ ΠΕ19 Ζητούμενο η θετική στάση... Λοιπον σήµερα ο µπαµπάς θα σε προστατέψει απο τον ηλεκτρονικό

Διαβάστε περισσότερα

Η Ψυχολογική Διάσταση της Κώφωσης. Ελενα Τρύφωνος Εκπαιδευτική Ψυχολόγος Υπηρεσία Εκπαιδευτικής Ψυχολογίας Υπουργείο Παιδείας και Πολιτισμού

Η Ψυχολογική Διάσταση της Κώφωσης. Ελενα Τρύφωνος Εκπαιδευτική Ψυχολόγος Υπηρεσία Εκπαιδευτικής Ψυχολογίας Υπουργείο Παιδείας και Πολιτισμού Η Ψυχολογική Διάσταση της Κώφωσης Ελενα Τρύφωνος Εκπαιδευτική Ψυχολόγος Υπηρεσία Εκπαιδευτικής Ψυχολογίας Υπουργείο Παιδείας και Πολιτισμού Η κάθε αναπηρία ή η κάθε ιδιαιτερότητα συνήθως έχει επιπτώσεις

Διαβάστε περισσότερα

ΔΕΞΙΟΤΗΤΕΣ ΣΥΜΒΟΥΛΕΥΤΙΚΗΣ (Α & Β ΚΥΚΛΟΣ) ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΕΜΙΝΑΡΙΟΥ

ΔΕΞΙΟΤΗΤΕΣ ΣΥΜΒΟΥΛΕΥΤΙΚΗΣ (Α & Β ΚΥΚΛΟΣ) ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΕΜΙΝΑΡΙΟΥ ΔΕΞΙΟΤΗΤΕΣ ΣΥΜΒΟΥΛΕΥΤΙΚΗΣ (Α & Β ΚΥΚΛΟΣ) ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΕΜΙΝΑΡΙΟΥ Γ. ΔΕΞΙΟΤΗΤΕΣ ΣΥΜΒΟΥΛΕΥΤΙΚΗΣ (Α & Β ΚΥΚΛΟΣ) Ημ/νίες Διεξαγωγής: 16-17/11, 30/11, 01/12, 07 08/12, 2013, 11-12/01, 25-26/01, 01-02/02, 15-16/02,

Διαβάστε περισσότερα

«Βιωματική άσκηση» Βαρβέρη Μαριάνθη, Κοινωνική Ψυχολόγος, Κινητή Μονάδα Ψυχικής Υγείας Παιδιών - Εφήβων Ψ.Ν.Θ.

«Βιωματική άσκηση» Βαρβέρη Μαριάνθη, Κοινωνική Ψυχολόγος, Κινητή Μονάδα Ψυχικής Υγείας Παιδιών - Εφήβων Ψ.Ν.Θ. «Βιωματική άσκηση» Βαρβέρη Μαριάνθη, Κοινωνική Ψυχολόγος, Κινητή Μονάδα Ψυχικής Υγείας Παιδιών - Εφήβων Ψ.Ν.Θ. Μετά την εισήγηση της 1 ης ημέρας, αρχικά χωρίσαμε τους εκπαιδευτικούς σε 4 ομάδες και δόθηκε

Διαβάστε περισσότερα

ΤΟ ΙΚΤΥΟ ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ ΓΙΑ ΤΗ ΨΥΧΙΚΗ ΥΓΕΙΑ ΤΟΥ ΠΑΙ ΙΟΥ ΚΑΙ ΤΟΥ ΕΦΗΒΟΥ ΤΗΣ Ε. Ψ. Υ. Π. Ε. Ι. Τσιάντης,2012

ΤΟ ΙΚΤΥΟ ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ ΓΙΑ ΤΗ ΨΥΧΙΚΗ ΥΓΕΙΑ ΤΟΥ ΠΑΙ ΙΟΥ ΚΑΙ ΤΟΥ ΕΦΗΒΟΥ ΤΗΣ Ε. Ψ. Υ. Π. Ε. Ι. Τσιάντης,2012 30Νοεµβρίου 2012 Ανοιχτό Λαϊκό Πανεπιστήµιο Χανίων Α κύκλος σπουδών Εταιρεία Ψυχοκοινωνικής Υγείας του Παιδιού και του Εφήβου (Ε.Ψ.Υ.Π.Ε.) Τίτλος οµιλίας: «Εκφοβισµός και Βία στο σχολείο» Ι. Τσιάντης,

Διαβάστε περισσότερα

«Μαθησιακές δυσκολίες και παραβατική συμπεριφορά»

«Μαθησιακές δυσκολίες και παραβατική συμπεριφορά» «Μαθησιακές δυσκολίες και παραβατική συμπεριφορά» Θεοδώρα Πάσχου α.μ 12181 Τμήμα Λογοθεραπείας-Τ.Ε.Ι ΗΠΕΙΡΟΥ Εισαγωγικές επισημάνσεις 1) η εκδήλωση διαταραχών στην κατάκτηση μαθησιακών δεξιοτήτων προκαλεί

Διαβάστε περισσότερα

Κορδερά Ειρήνη Ψυχολόγος. MSc Ψυχολογία Υγείας MSc Ψυχολογία Παιδιού & Εφήβου Συστημική Ψυχοθεραπεία

Κορδερά Ειρήνη Ψυχολόγος. MSc Ψυχολογία Υγείας MSc Ψυχολογία Παιδιού & Εφήβου Συστημική Ψυχοθεραπεία Κορδερά Ειρήνη Ψυχολόγος MSc Ψυχολογία Υγείας MSc Ψυχολογία Παιδιού & Εφήβου Συστημική Ψυχοθεραπεία Πώς καταλαβαίνουμε ότι μια πράξη συνιστά εκφοβισμό; Το σύνηθες πείραγμα των παιδιών μεταξύ τους. Οι περιστασιακοί

Διαβάστε περισσότερα

Cyber bullying ή ηλεκτρονικός εκφοβισμός

Cyber bullying ή ηλεκτρονικός εκφοβισμός Cyber bullying ή ηλεκτρονικός εκφοβισμός Μια νέα μορφή εφηβικής παραβατικότητας και τρόποι αντιμετώπισης Θώμη Τσομπανίδου, εκπ/κός ΠΕ 05 Υπεύθυνη Συμβουλευτικού Σταθμού Νέων ΔΔΕ Αρκαδίας Σχολικός εκφοβισμός(school

Διαβάστε περισσότερα

«Το σχολείο και η οικογένεια: δημιουργώντας γέφυρες επικοινωνίας και συνεργασίας»

«Το σχολείο και η οικογένεια: δημιουργώντας γέφυρες επικοινωνίας και συνεργασίας» Έργο: «Ένταξη παιδιών παλιννοστούντων και αλλοδαπών στο σχολείο - για τη Δευτεροβάθμια Εκπαίδευση (Γυμνάσιο)» Επιμορφωτικό Σεμινάριο «Το σχολείο και η οικογένεια: δημιουργώντας γέφυρες επικοινωνίας και

Διαβάστε περισσότερα

Πρόληψη Ατυχημάτων για την Πρωτοβάθμια Εκπαίδευση

Πρόληψη Ατυχημάτων για την Πρωτοβάθμια Εκπαίδευση Πρόληψη Ατυχημάτων για την Πρωτοβάθμια Εκπαίδευση Γυθείου 1 Α, 152 31 Χαλάνδρι Τηλ.: 210-6741 933, 210-6740 118, Fax: 210-6724 536 e-mail: info@pedtrauma.gr www.pedtrauma.gr Γιατί Πρόληψη Παιδικών Ατυχημάτων;

Διαβάστε περισσότερα

Ενδοσχολική βία - Σχολικός εκφοβισμός και ηλεκτρονικά μέσα

Ενδοσχολική βία - Σχολικός εκφοβισμός και ηλεκτρονικά μέσα 24 ο ΓΕΛ Αθηνων Σχ.Έτος 2012-2013 Τμήμα Α3 Ερευνητική εργασία - Project Ενδοσχολική βία - Σχολικός εκφοβισμός και ηλεκτρονικά μέσα Σκοπός της έρευνας Ο σκοπός της έρευνας μας είναι να ευαισθητοποιήσουμε

Διαβάστε περισσότερα

ΑΓΓΕΛΙΚΗ ΑΝΤΩΝΑΚΟΠΟΥΛΟΥ, Μ.Α. ΨΥΧΟΛΟΓΟΣ

ΑΓΓΕΛΙΚΗ ΑΝΤΩΝΑΚΟΠΟΥΛΟΥ, Μ.Α. ΨΥΧΟΛΟΓΟΣ Ενισχύστε την Αυτοπεποίθηση των Παιδιών Βελτιώνοντας & Μαθαίνοντας τον Γονεϊκό Τύπο!!! ΑΓΓΕΛΙΚΗ ΑΝΤΩΝΑΚΟΠΟΥΛΟΥ, Μ.Α. ΨΥΧΟΛΟΓΟΣ Κλεισθένους 12 (Στοά Κοββατζή) 1 ος όροφος Τηλ.: 2742029421 Κιν.: 6979985566

Διαβάστε περισσότερα

«τι συμβαίνει στην εφηβεία;»

«τι συμβαίνει στην εφηβεία;» «τι συμβαίνει στην εφηβεία;» ΕΚΦΟΒΙΣΜOΣ ΑΣΚΗΣΗ ΒΙΑΣ ΜΟΝΑΔΑ ΕΦΗΒΙΚΗΣ ΥΓΕΙΑΣ (Μ.Ε.Υ.) Β ΠΑΙΔΙΑΤΡΙΚΗ ΚΛΙΝΙΚΗ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΑΘΗΝΩΝ ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΟ ΠΑΙΔΩΝ «Π. & Α. ΚΥΡΙΑΚΟΥ» Διευθύντρια : Καθηγήτρια Μαρίζα Τσολιά

Διαβάστε περισσότερα

Τα προγράµµατα Ενίσχυσης Πρωτοβουλιών ως προγράµ- σε θέµατα Αγωγής Υγείας» του ΥΠΟΥΡΓΕΙΟΥ ΕΘΝΙΚΗΣ ΠΑΙ ΕΙΑΣ ΚΑΙ ΘΡΗΣΚΕΥΜΑΤΩΝ. µε φορέα υλοποίησης το

Τα προγράµµατα Ενίσχυσης Πρωτοβουλιών ως προγράµ- σε θέµατα Αγωγής Υγείας» του ΥΠΟΥΡΓΕΙΟΥ ΕΘΝΙΚΗΣ ΠΑΙ ΕΙΑΣ ΚΑΙ ΘΡΗΣΚΕΥΜΑΤΩΝ. µε φορέα υλοποίησης το Η δηµιουργία του παρόντος υλικού έγινε στο πλαίσιο της ενέργειας 2.4.3 κατηγορία πράξεων γ του ΕΠΕΑΕΚ 2 µε τίτλο: «Προγράµµατα Ενίσχυσης Πρωτοβουλιών σε θέµατα Αγωγής Υγείας» του ΥΠΟΥΡΓΕΙΟΥ ΕΘΝΙΚΗΣ ΠΑΙ

Διαβάστε περισσότερα

ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ! Δ. ΜΑΛΑΦΑΝΤΗΣ. το ΠΑΙΔΙ ΚΑΙ Η ΑΝΑΓΝΩΣΗ ΣΤΑΣΕΙΣ, ΠΡΟΤΙΜΗΣΕΙΣ, ΣΥΝΗΘΕΙΕΣ. @ Επιστήμες της αγωγής Διευθυντής Μιχάλης Κασσωτάκης.

ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ! Δ. ΜΑΛΑΦΑΝΤΗΣ. το ΠΑΙΔΙ ΚΑΙ Η ΑΝΑΓΝΩΣΗ ΣΤΑΣΕΙΣ, ΠΡΟΤΙΜΗΣΕΙΣ, ΣΥΝΗΘΕΙΕΣ. @ Επιστήμες της αγωγής Διευθυντής Μιχάλης Κασσωτάκης. ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ! Δ. ΜΑΛΑΦΑΝΤΗΣ το ΠΑΙΔΙ ΚΑΙ Η ΑΝΑΓΝΩΣΗ ΣΤΑΣΕΙΣ, ΠΡΟΤΙΜΗΣΕΙΣ, ΣΥΝΗΘΕΙΕΣ @ Επιστήμες της αγωγής Διευθυντής Μιχάλης Κασσωτάκης ί>ηγο^η 26 Επιστήμες της Αγωγής 26 ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ Δ. ΜΑΛΑΦΑΝΤΗΣ ΤΟ

Διαβάστε περισσότερα

Ενδοσχολική Βία. Εργασία του τμήματος Β 5 του 6ου Γυμνασίου Ηρακλείου. Υπεύθυνη καθηγήτρια: Μπαλαμούτσου Μαγδαληνή

Ενδοσχολική Βία. Εργασία του τμήματος Β 5 του 6ου Γυμνασίου Ηρακλείου. Υπεύθυνη καθηγήτρια: Μπαλαμούτσου Μαγδαληνή Ενδοσχολική Βία Εργασία του τμήματος Β 5 του 6ου Γυμνασίου Ηρακλείου. Υπεύθυνη καθηγήτρια: Μπαλαμούτσου Μαγδαληνή Ορισμός Πώς μεταφράζεται ο όρος Bullying ; Σχολικός Εκφοβισμός Τι σημαίνει ο όρος Εκφοβισμός

Διαβάστε περισσότερα

Μοναδικά εκπαιδευτικά προγράμματα για τη συναισθηματική ανάπτυξη των παιδιών

Μοναδικά εκπαιδευτικά προγράμματα για τη συναισθηματική ανάπτυξη των παιδιών Μοναδικά εκπαιδευτικά προγράμματα για τη συναισθηματική ανάπτυξη των παιδιών Γιατί ακόμα και όταν η αγάπη είναι δεδομένη, η επικοινωνία είναι κάτι που μαθαίνεται* *Προγράμματα βασισμένα στην «Επικοινωνία

Διαβάστε περισσότερα

Το παιδί μου έχει αυτισμό Τώρα τι κάνω

Το παιδί μου έχει αυτισμό Τώρα τι κάνω Το παιδί μου έχει αυτισμό Τώρα τι κάνω Το όνειρο Ένα ζευγάρι περιμένει παιδί. Τότε αρχίζει να ονειρεύεται αυτό το παιδί. Κτίζει την εικόνα ενός παιδιού μέσα στο μυαλό του. Βάσει αυτής της εικόνας, κάνει

Διαβάστε περισσότερα

Σεμινάριο Διευθυντών Σχολικών Μονάδων 49 ης Περιφέρειας για την αντιμετώπιση της ενδοσχολικής Βίας

Σεμινάριο Διευθυντών Σχολικών Μονάδων 49 ης Περιφέρειας για την αντιμετώπιση της ενδοσχολικής Βίας Σεμινάριο Διευθυντών Σχολικών Μονάδων 49 ης Περιφέρειας για την αντιμετώπιση της ενδοσχολικής Βίας Σχολικός Σύμβουλος: Ανδρέας Ν. Ζεργιώτης Αχαρνές, Ιανουάριος 2013 Έρευνα Ε.Κ.Κ.Ε. : Νεανική Βία μέσα από

Διαβάστε περισσότερα

Διπολική διαταραχή μανιοκατάθλιψη,

Διπολική διαταραχή μανιοκατάθλιψη, ΨΥΧΙΚΕΣ ΔΙΑΤΑΡΑΧΕΣ Ο όρος ψυχική διαταραχή περιλαμβάνει ένα μεγάλο εύρος προβλημάτων που έχουν σχέση με την ψυχική κατάσταση και την συμπεριφορά ενός ατόμου. Οι διάφορες ψυχικές διαταραχές εκδηλώνονται

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΟΛΟΓΙΣΜΟΣ ΤΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ ΤΗΣ ΑΓΩΓΗΣ ΚΟΙΝΟΤΗΤΑΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΠΟΔΟΧΗ ΤΗΣ ΔΙΑΦΟΡΕΤΙΚΟΤΗΤΑΣ ΤΗΣ ΨΥΧΙΚΗΣ ΝΟΣΟΥ ΣΤΟ 46 ο ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΑΘΗΝΩΝ.

ΑΠΟΛΟΓΙΣΜΟΣ ΤΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ ΤΗΣ ΑΓΩΓΗΣ ΚΟΙΝΟΤΗΤΑΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΠΟΔΟΧΗ ΤΗΣ ΔΙΑΦΟΡΕΤΙΚΟΤΗΤΑΣ ΤΗΣ ΨΥΧΙΚΗΣ ΝΟΣΟΥ ΣΤΟ 46 ο ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΑΘΗΝΩΝ. 22-3-2011 ΑΠΟΛΟΓΙΣΜΟΣ ΤΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ ΤΗΣ ΑΓΩΓΗΣ ΚΟΙΝΟΤΗΤΑΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΠΟΔΟΧΗ ΤΗΣ ΔΙΑΦΟΡΕΤΙΚΟΤΗΤΑΣ ΤΗΣ ΨΥΧΙΚΗΣ ΝΟΣΟΥ ΣΤΟ 46 ο ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΑΘΗΝΩΝ. 1. Εισαγωγή 2. Η Πρώτη Συνάντηση της Ομάδας Μαθητών. 3. Η Δεύτερη

Διαβάστε περισσότερα

Η ανάπτυξη της κουλτούρας και του κλίματος του σχολείου

Η ανάπτυξη της κουλτούρας και του κλίματος του σχολείου Η ανάπτυξη της κουλτούρας και του κλίματος του σχολείου Δρ Ανδρέας Κυθραιώτης Δρ Δημήτρης Δημητρίου Δρ Παναγιώτης Αντωνίου Πρόγραμμα Επιμόρφωσης Νεοπροαχθέντων. Διευθυντών Σχολείων Δημοτικής Εκπαίδευσης

Διαβάστε περισσότερα

ΥΠΟΣΤΗΡΙΞΗ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΗΣ ΜΑΘΗΣΗΣ ΜΕΣΩ ΕΡΕΥΝΑΣ-ΔΡΑΣΗΣ

ΥΠΟΣΤΗΡΙΞΗ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΗΣ ΜΑΘΗΣΗΣ ΜΕΣΩ ΕΡΕΥΝΑΣ-ΔΡΑΣΗΣ ΥΠΟΣΤΗΡΙΞΗ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΗΣ ΜΑΘΗΣΗΣ ΜΕΣΩ ΕΡΕΥΝΑΣ-ΔΡΑΣΗΣ «ΚΛΙΜΑ ΤΑΞΗΣ» ΣΧΟΛΙΚΗ ΧΡΟΝΙΑ: 2014-2015 ΤΑΥΤΟΤΗΤΑ ΣΧΟΛΕΙΟΥ 8 εκπαιδευτικοί 111 μαθητές/τριες ΕΝΤΟΠΙΣΜΟΣ ΤΟΥ ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΟΣ «ΚΛΙΜΑ ΤΑΞΗΣ» ΣΧΕΣΕΙΣ ΜΑΘΗΤΩΝ

Διαβάστε περισσότερα

Ασφαλής χρήση διαδικτύου και κινητού τηλεφώνου σε παιδιά και εφήβους

Ασφαλής χρήση διαδικτύου και κινητού τηλεφώνου σε παιδιά και εφήβους Ασφαλής χρήση διαδικτύου και κινητού τηλεφώνου σε παιδιά και εφήβους Ι. Τσιάντης MD, DPM, FRC Psych. Αν. Καθηγητής Παιδοψυχιατρικής Επιστημονικός Υπεύθυνος ΕΨΥΠΕ Ψυχαναλυτικός Ψυχοθεραπευτής Πρόεδρος Ιατρικών

Διαβάστε περισσότερα

Πανελλήνια Ημέρα κατά της Σχολικής Βίας και του Εκφοβισμού

Πανελλήνια Ημέρα κατά της Σχολικής Βίας και του Εκφοβισμού 6 η Μαρτίου 2015 Πανελλήνια Ημέρα κατά της Σχολικής Βίας και του Εκφοβισμού Σχολικός Εκφοβισμός - Το φαινόμενο «bullying» Υπήρχαν από πάντα πολλές μορφές βίας και σκληρότητας μεταξύ των παιδιών. Αυτό όμως

Διαβάστε περισσότερα

Ανάπτυξη Στρατηγικού Σχεδίου για τη βελτίωση της Οδικής Ασφάλειας στην Ελλάδα Παιδεία Οδικής Ασφάλειας

Ανάπτυξη Στρατηγικού Σχεδίου για τη βελτίωση της Οδικής Ασφάλειας στην Ελλάδα Παιδεία Οδικής Ασφάλειας Εσπερίδα «Προτάσεις για τη βελτίωση της οδικής ασφάλειας στην Ελλάδα» Ρόδος, 22 Μαρτίου 2012 Ανάπτυξη Στρατηγικού Σχεδίου για τη βελτίωση της Οδικής Ασφάλειας στην Ελλάδα Παιδεία Οδικής Ασφάλειας Γ. Κανελλαΐδης,

Διαβάστε περισσότερα

Εφαρμογή Προγραμμάτων Αγωγής Υγείας από την Υπηρεσία. Υπηρεσία Εκπαιδευτικής Ψυχολογίας. Κατερίνα Ζώρα. Εκπαιδευτική Ψυχολόγος

Εφαρμογή Προγραμμάτων Αγωγής Υγείας από την Υπηρεσία. Υπηρεσία Εκπαιδευτικής Ψυχολογίας. Κατερίνα Ζώρα. Εκπαιδευτική Ψυχολόγος Εφαρμογή Προγραμμάτων Αγωγής Υγείας από την Υπηρεσία Εκπαιδευτικής Ψυχολογίας Κατερίνα Ζώρα Εκπαιδευτική Ψυχολόγος Υπηρεσία Εκπαιδευτικής Ψυχολογίας Στόχοι της Υπηρεσίας Εκπαιδευτικής Ψυχολογίας Ενώ η

Διαβάστε περισσότερα

Αξιολόγηση του Εκπαιδευτικού Έργου στην Πρωτοβάθμια Εκπαίδευση. Διαδικασία Αυτοαξιολόγησης στη Σχολική Μονάδα

Αξιολόγηση του Εκπαιδευτικού Έργου στην Πρωτοβάθμια Εκπαίδευση. Διαδικασία Αυτοαξιολόγησης στη Σχολική Μονάδα ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΔΙΑ ΒΙΟΥ ΜΑΘΗΣΗΣ ΚΑΙ ΘΡΗΣΚΕΥΜΑΤΩΝ ΚΕΝΤΡΟ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ Αξιολόγηση του Εκπαιδευτικού Έργου στην Πρωτοβάθμια Εκπαίδευση Διαδικασία Αυτοαξιολόγησης στη Σχολική Μονάδα Σχέδια Εκθέσεων

Διαβάστε περισσότερα

Διαχείριση Προβληματικής συμπεριφοράς στο σχολείο και την οικογένεια

Διαχείριση Προβληματικής συμπεριφοράς στο σχολείο και την οικογένεια Πρόγραμμα Eξ Aποστάσεως Eκπαίδευσης (E learning) Διαχείριση Προβληματικής συμπεριφοράς στο σχολείο και την οικογένεια Οδηγός Σπουδών Το πρόγραμμα εξ αποστάσεως εκπαίδευσης ( e-learning ) του Πανεπιστημίου

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΘΕΜΑΤΩΝ ΝΕΩΝ ΕΛΛΗΝΙΚΩΝ ΕΠΑ.Λ. Α ΟΜΑΔΑΣ (ΗΜΕΡΗΣΙΑ) ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 2014

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΘΕΜΑΤΩΝ ΝΕΩΝ ΕΛΛΗΝΙΚΩΝ ΕΠΑ.Λ. Α ΟΜΑΔΑΣ (ΗΜΕΡΗΣΙΑ) ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 2014 ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΘΕΜΑΤΩΝ ΝΕΩΝ ΕΛΛΗΝΙΚΩΝ ΕΠΑ.Λ. Α ΟΜΑΔΑΣ (ΗΜΕΡΗΣΙΑ) ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 2014 Α1. Ο συγγραφέας αναφέρεται στο πρόβλημα της νεανικής εγκληματικότητας. Αρχικά επισημαίνει πως η αύξηση του φαινομένου οφείλεται

Διαβάστε περισσότερα

Β. Διευθύντρια: Παντελίτσα Θεοχαρίδου, Εκπαιδευτικοί: Σπυρούλα Χρυσοστόμου, Χρυσάνθη Μελετίου, Σύλβια Κυριάκου, Δόξα Καιμακλιώτη (αντικαταστάτρια)

Β. Διευθύντρια: Παντελίτσα Θεοχαρίδου, Εκπαιδευτικοί: Σπυρούλα Χρυσοστόμου, Χρυσάνθη Μελετίου, Σύλβια Κυριάκου, Δόξα Καιμακλιώτη (αντικαταστάτρια) Β. Διευθύντρια: Παντελίτσα Θεοχαρίδου, Εκπαιδευτικοί: Σπυρούλα Χρυσοστόμου, Χρυσάνθη Μελετίου, Σύλβια Κυριάκου, Δόξα Καιμακλιώτη (αντικαταστάτρια) Υπεύθυνη συντονίστρια λειτουργός του Π.Ι.Κ. Χρυσάνθη Μελετίου

Διαβάστε περισσότερα

λεκτικός, σωματικός, ψυχολογικός, διαδικτυακός, κ.α.). ! Ο Olweus (1993: 9) ορίζει ως εκφοβισμό «την κατάσταση κατά την

λεκτικός, σωματικός, ψυχολογικός, διαδικτυακός, κ.α.). ! Ο Olweus (1993: 9) ορίζει ως εκφοβισμό «την κατάσταση κατά την ! Ο Olweus (1993: 9) ορίζει ως εκφοβισμό «την κατάσταση κατά την οποία ο μαθητής εκτίθεται επανειλημμένα και για κάποιο χρονικό διάστημα σε αρνητικές πράξεις άλλου ή άλλων μαθητών, οι οποίες εκδηλώνονται

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΜΑΤΑ ΓΙΑ ΑΣΕΠ ΝΗΠΙΑΓΩΓΩΝ

ΘΕΜΑΤΑ ΓΙΑ ΑΣΕΠ ΝΗΠΙΑΓΩΓΩΝ ΘΕΜΑΤΑ ΓΙΑ ΑΣΕΠ ΝΗΠΙΑΓΩΓΩΝ Στις ερωτήσεις πολλαπλών επιλογών για την ειδικότητα των νηπιαγωγών των εκπαιδευτικών πρέπει να δοθεί ιδιαίτερη έμφαση, ακριβώς λόγω του μεγάλου ανταγωνισμού και των υψηλών βαθμολογιών

Διαβάστε περισσότερα

Στα σχολεία µας 3o Πειραµατικό Γυµνάσιο Νίκαιας Τιείναι Bullying? Σωµατικόςήψυχολογικός εκφοβισµόςπου συµβαίνει κατ 'επανάληψη µε την πάροδο του χρόνου Ο εκφοβισµός µπορείνα είναιεµφανής (π.χ.,τα πειράγµατα,το

Διαβάστε περισσότερα

ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ. Απαντήσεις Θεμάτων Πανελληνίων Εξετάσεων Ημερησίων Επαγγελματικών Λυκείων (ΟΜΑΔΑ Α )

ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ. Απαντήσεις Θεμάτων Πανελληνίων Εξετάσεων Ημερησίων Επαγγελματικών Λυκείων (ΟΜΑΔΑ Α ) 29 Μαΐου 2014 ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ Απαντήσεις Θεμάτων Πανελληνίων Εξετάσεων Ημερησίων Επαγγελματικών Λυκείων (ΟΜΑΔΑ Α ) Α1. Ο συγγραφέας αναφέρεται στο φαινόμενο της έξαρσης της νεανικής εγκληματικότητας

Διαβάστε περισσότερα

Αναπτύσσοντας Υγιείς σχέσεις με τα παιδιά στο οικογενειακό και σχολικό περιβάλλον μέσα από την βελτίωση της επικοινωνίας

Αναπτύσσοντας Υγιείς σχέσεις με τα παιδιά στο οικογενειακό και σχολικό περιβάλλον μέσα από την βελτίωση της επικοινωνίας Αναπτύσσοντας Υγιείς σχέσεις με τα παιδιά στο οικογενειακό και σχολικό περιβάλλον μέσα από την βελτίωση της επικοινωνίας Δρ. Χρήστος Παναγιωτόπουλος Αναπληρωτής Καθηγητής Παιδικής και Εφηβικής Ψυχικής

Διαβάστε περισσότερα

Η Λειτουργία της Γραμμής SOS 15900

Η Λειτουργία της Γραμμής SOS 15900 Η Λειτουργία της Γραμμής SOS 15900 Καμηλέρη Ράνια: Ψυχολόγος, Συστημική Ψυχοθεραπεύτρια, MSc, Στέλεχος/Σύμβουλος Γραμμής SOS 15900 Υποέργο 5 με τίτλο: «ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑ ΤΗΛΕΦΩΝΙΚΗΣ ΓΡΑΜΜΗΣ ΥΠΟΣΤΗΡΙΞΗΣ (SOS)

Διαβάστε περισσότερα

Το παιχνίδι της χαράς

Το παιχνίδι της χαράς Ανοιχτό πρόγραμμα εκπαίδευσης Κατερίνα Πουλέα Παιδαγωγός Το παιχνίδι της χαράς Το παιχνίδι της χαράς Αετιδέων 15 & Βουτσινά Χολαργός 6944 773597 Ανοιχτό πρόγραμμα εκπαίδευσης Το Παιδαγωγικό Κέντρο Προσχολικής

Διαβάστε περισσότερα

Διαχείριση κρίσεων: Ψυχοκοινωνικές. Γεωργία Κιζιρίδου, Εξελικτική Σχολική Ψυχολόγος, MSc, Εκπαιδεύτρια Ενηλίκων georgiakiz@yahoo.

Διαχείριση κρίσεων: Ψυχοκοινωνικές. Γεωργία Κιζιρίδου, Εξελικτική Σχολική Ψυχολόγος, MSc, Εκπαιδεύτρια Ενηλίκων georgiakiz@yahoo. Διαχείριση κρίσεων: Ψυχοκοινωνικές Γεωργία Κιζιρίδου, Εξελικτική Σχολική Ψυχολόγος, MSc, Εκπαιδεύτρια Ενηλίκων georgiakiz@yahoo.gr Διαχείριση κρίσεων: Ψυχο-κοινωνικές «Ακόμα και οι χώρες που είναι εξοπλισμένες

Διαβάστε περισσότερα

Κίνητρο και εμψύχωση στη διδασκαλία: Η περίπτωση των αλλόγλωσσων μαθητών/τριών

Κίνητρο και εμψύχωση στη διδασκαλία: Η περίπτωση των αλλόγλωσσων μαθητών/τριών Κίνητρο και εμψύχωση στη διδασκαλία: Η περίπτωση των αλλόγλωσσων μαθητών/τριών Δρ Μαριάννα Φωκαΐδου Δρ Παυλίνα Χατζηθεοδούλου Παιδαγωγικό Ινστιτούτο Κύπρου Πρόγραμμα Επιμόρφωσης Εκπαιδευτικών Μέσης Εκπαίδευσης

Διαβάστε περισσότερα

Βασικό εργαλείο αυτοαξιολόγησης Ερωτηματολόγιο για γονείς και κηδεμόνες

Βασικό εργαλείο αυτοαξιολόγησης Ερωτηματολόγιο για γονείς και κηδεμόνες Βασικό εργαλείο αυτοαξιολόγησης Ερωτηματολόγιο για γονείς και κηδεμόνες Σημερινή ημερομηνία Παρακαλείσθε όπως συμπληρώσετε. Αριθμός ερωτηματολογίου Συμπληρώνεται από το σχολείο. Αγαπητοί γονείς, αγαπητοί

Διαβάστε περισσότερα

Διαχείριση της αλλαγής στη σχολική μονάδα: Η περίπτωση της εισαγωγής των Νέων Αναλυτικών Προγραμμάτων

Διαχείριση της αλλαγής στη σχολική μονάδα: Η περίπτωση της εισαγωγής των Νέων Αναλυτικών Προγραμμάτων Διαχείριση της αλλαγής στη σχολική μονάδα: Η περίπτωση της εισαγωγής των Νέων Αναλυτικών Προγραμμάτων Εισηγητές: Μάριος Στυλιανίδης, ΕΔΕ Ανδρέας Θεοδωρίδης, Διευθυντής Σχολείου Ανδρέας Κυθραιώτης, Διευθυντής

Διαβάστε περισσότερα

Σχολικό πλαίσιο Οικογένεια με αυτιστικό παιδί Δώρα Παπαγεωργίου Κλινική Ψυχολόγος

Σχολικό πλαίσιο Οικογένεια με αυτιστικό παιδί Δώρα Παπαγεωργίου Κλινική Ψυχολόγος Σχολικό πλαίσιο Οικογένεια με αυτιστικό παιδί Δώρα Παπαγεωργίου Κλινική Ψυχολόγος Η απώλεια του «ονειρεμένου παιδιού» Οι γονείς βιώνουν μιαν απώλεια. Βιώνουν την απώλεια του παιδιού που έκτισαν μέσα στο

Διαβάστε περισσότερα

Πώς θα καταλάβω ότι ένας μαθητής υφίσταται εκφοβισμό;

Πώς θα καταλάβω ότι ένας μαθητής υφίσταται εκφοβισμό; Πώς θα καταλάβω ότι ένας μαθητής υφίσταται εκφοβισμό; Αν δεν δείτε το περιστατικό να λαμβάνει χώρα μπροστά σας, τότε κάποια βοηθητικά σημάδια μπορεί να είναι τα εξής: s s s s s s s s s s s Απροθυμία του

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΓΑΣΙΑ 1. Κρούσματα βίας στο σχολείο: διεθνής και ελληνική πραγματικότητα, αίτια και τρόποι αντιμετώπισής τους. Δ' Κύκλος Σεμιναρίων

ΕΡΓΑΣΙΑ 1. Κρούσματα βίας στο σχολείο: διεθνής και ελληνική πραγματικότητα, αίτια και τρόποι αντιμετώπισής τους. Δ' Κύκλος Σεμιναρίων ΕΡΓΑΣΙΑ 1 ΘΕΜΑ Κρούσματα βίας στο σχολείο: διεθνής και ελληνική πραγματικότητα, αίτια και τρόποι αντιμετώπισής τους. Δ' Κύκλος Σεμιναρίων Υπεύθυνη καθηγήτρια ΑΙΚ. ΜΑΡΙΔΑΚΗ- ΚΑΣΣΩΤΑΚΗ Καθηγήτρια Ψυχολογίας

Διαβάστε περισσότερα

Ο ΡΟΛΟΣ ΤΟΥ ΓΟΝΙΟΥ ΣΗΜΕΡΑ ΚΑΙ ΟΙ ΣΥΝΑΙΣΘΗΜΑΤΙΚΕΣ ΑΝΑΓΚΕΣ ΤΩΝ ΠΑΙΔΙΩΝ ΠΡΟΣΧΟΛΙΚΗΣ ΗΛΙΚΙΑΣ

Ο ΡΟΛΟΣ ΤΟΥ ΓΟΝΙΟΥ ΣΗΜΕΡΑ ΚΑΙ ΟΙ ΣΥΝΑΙΣΘΗΜΑΤΙΚΕΣ ΑΝΑΓΚΕΣ ΤΩΝ ΠΑΙΔΙΩΝ ΠΡΟΣΧΟΛΙΚΗΣ ΗΛΙΚΙΑΣ Ο ΡΟΛΟΣ ΤΟΥ ΓΟΝΙΟΥ ΣΗΜΕΡΑ ΚΑΙ ΟΙ ΣΥΝΑΙΣΘΗΜΑΤΙΚΕΣ ΑΝΑΓΚΕΣ ΤΩΝ ΠΑΙΔΙΩΝ ΠΡΟΣΧΟΛΙΚΗΣ ΗΛΙΚΙΑΣ Το να είσαι γονιός δεν είναι εύκολο πράγμα. Δεν υπάρχει ευκαιρία για πρόβα, δεν υπάρχουν σχολεία. Το μόνο που κουβαλάμε

Διαβάστε περισσότερα

ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΣΥΜΦΩΝΟ ΓΙΑ ΤΗΝ ΨΥΧΙΚΗ ΥΓΕΙΑ ΚΑΙ ΕΥΕΞΙΑ

ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΣΥΜΦΩΝΟ ΓΙΑ ΤΗΝ ΨΥΧΙΚΗ ΥΓΕΙΑ ΚΑΙ ΕΥΕΞΙΑ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΣΥΜΦΩΝΟ ΓΙΑ ΤΗΝ ΨΥΧΙΚΗ ΥΓΕΙΑ ΚΑΙ ΕΥΕΞΙΑ ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΔΙΑΣΚΕΨΗ ΥΨΗΛΟΥ ΕΠΙΠΕΔΟΥ ΜΑΖΙ ΓΙΑ ΤΗΝ ΨΥΧΙΚΗ ΥΓΕΙΑ ΚΑΙ ΕΥΕΞΙΑ Βρυξελλες, 12-13 ιουνιου 2008 Slovensko predsedstvo EU 2008 Slovenian Presidency

Διαβάστε περισσότερα

Θέμα πτυχιακής Μαθησιακές δυσκολίες και Κακοποίηση παιδιών

Θέμα πτυχιακής Μαθησιακές δυσκολίες και Κακοποίηση παιδιών Θέμα πτυχιακής Μαθησιακές δυσκολίες και Κακοποίηση παιδιών Ορισμός μαθησιακών διαταραχών Η αδυναμία των μαθητών να ανταποκριθούν στις απαιτήσεις ενός κανονικού σχολείου. Τα μαθησιακά προβλήματα ΔΕΝ οφείλονται

Διαβάστε περισσότερα

Σχολικός εκφοβισμός Στο σχολείο μας υλοποιήθηκε ημερίδα για την Παγκόσμια Ημέρα κατά της Σχολικής Βίας. Εισηγήτρια ήταν η Παπαδημητρίου Αλεξάνδρα.

Σχολικός εκφοβισμός Στο σχολείο μας υλοποιήθηκε ημερίδα για την Παγκόσμια Ημέρα κατά της Σχολικής Βίας. Εισηγήτρια ήταν η Παπαδημητρίου Αλεξάνδρα. Σχολικός εκφοβισμός Στο σχολείο μας υλοποιήθηκε ημερίδα για την Παγκόσμια Ημέρα κατά της Σχολικής Βίας. Εισηγήτρια ήταν η Παπαδημητρίου Αλεξάνδρα. Η εισήγηση ξεκινά με μια συζήτηση με τα παιδιά για την

Διαβάστε περισσότερα

Η Ψυχική υγεία του παιδιού και ο ρόλος του ευρύτερου περιβάλλοντος

Η Ψυχική υγεία του παιδιού και ο ρόλος του ευρύτερου περιβάλλοντος Η Ψυχική υγεία του παιδιού και ο ρόλος του ευρύτερου περιβάλλοντος Κάθε παιδί έχει το δικαίωμα να ζει και να μεγαλώνει σ ένα υγιές περιβάλλον, το οποίο θα διασφαλίζει και θα προάγει την σωματική και ψυχική

Διαβάστε περισσότερα

ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΔΑΦΝΗ ΙΙ

ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΔΑΦΝΗ ΙΙ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΔΑΦΝΗ ΙΙ Η ΕΚΦΟΒΙΣΤΙΚΗ ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΑ ΜΕΤΑΞΥ ΤΩΝ ΜΑΘΗΤΩΝ ΣΤΟ ΣΧΟΛΕΙΟ Εγχειρίδιο για τους γονείς Υπηρεσία Εκπαιδευτικής Ψυχολογίας Υπουργείου Παιδείας και Πολιτισμού Υπηρεσίες Ψυχικής Υγείας

Διαβάστε περισσότερα

Η ΕΝΤΑΞΗ ΤΟΥ ΠΑΙΔΙΟΥ ΜΕ ΑΥΤΙΣΜΟ

Η ΕΝΤΑΞΗ ΤΟΥ ΠΑΙΔΙΟΥ ΜΕ ΑΥΤΙΣΜΟ Η ΕΝΤΑΞΗ ΤΟΥ ΠΑΙΔΙΟΥ ΜΕ ΑΥΤΙΣΜΟ Αγγελική Γενά agena@ppp.uoa.gr ΣΗΜΑΝΤΙΚΕΣ ΔΕΞΙΟΤΗΤΕΣ ΕΤΟΙΜΟΤΗΤΑΣ ΓΙΑ ΕΝΤΑΞΗ ΠΑΙΔΙΩΝ ΜΕ ΑΥΤΙΣΜΟ ΣΤΟ ΓΕΝΙΚΟ ΣΧΟΛΕΙΟ Α. ΚΟΙΝΩΝΙΚΕΣ ΔΕΞΙΟΤΗΤΕΣ Επίσταση Προσοχής Ομαδική & όχι

Διαβάστε περισσότερα

Βιωματικές δράσεις: Επιμορφωτικό Εργαστήρι Εκπαιδευτικών

Βιωματικές δράσεις: Επιμορφωτικό Εργαστήρι Εκπαιδευτικών Περιφερειακή Ενότητα Νομού Τρικάλων Δ/ΝΣΗ ΥΓΕΙΑΣ & ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΜΕΡΙΜΝΑΣ ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ Θεσμοί της Αυτοδιοίκησης και της κεντρικής Κυβέρνησης φιλικοί στο παιδί Βιωματικές δράσεις: Επιμορφωτικό Εργαστήρι

Διαβάστε περισσότερα

ΜΑΘΗΤΕΣ ΜΕ ΧΡΟΝΙΑ ΝΟΣΗΜΑΤΑ ΚΑΙ Η ΔΙΑΜΟΡΦΩΣΗ ΤΩΝ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ ΑΝΑΠΑΡΑΣΤΑΣΕΩΝ ΤΗΣ ΣΥΝΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΣΤΟ ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΣΧΟΛΕΙΟ

ΜΑΘΗΤΕΣ ΜΕ ΧΡΟΝΙΑ ΝΟΣΗΜΑΤΑ ΚΑΙ Η ΔΙΑΜΟΡΦΩΣΗ ΤΩΝ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ ΑΝΑΠΑΡΑΣΤΑΣΕΩΝ ΤΗΣ ΣΥΝΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΣΤΟ ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΣΧΟΛΕΙΟ ΜΑΘΗΤΕΣ ΜΕ ΧΡΟΝΙΑ ΝΟΣΗΜΑΤΑ ΚΑΙ Η ΔΙΑΜΟΡΦΩΣΗ ΤΩΝ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ ΑΝΑΠΑΡΑΣΤΑΣΕΩΝ ΤΗΣ ΣΥΝΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΣΤΟ ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΣΧΟΛΕΙΟ Κων/νος Καλέμης, Άννα Κωσταρέλου, Μαρία Αγγελική Καλέμη Εισαγωγή H σύγχρονη τάση που επικρατεί

Διαβάστε περισσότερα

ΦΡΟΝΤΙΔΑ ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΦΡΟΝΤΙΣΤΕΣ ΑΤΟΜΩΝ ΜΕ ΑΝΟΙΑ. Ευγενία Β. Γκιντώνη Ψυχολόγος, MSc Επιστημονική Συνεργάτης Ψ.Ν.Τ ΚΕΔΔΥ Αρκαδίας

ΦΡΟΝΤΙΔΑ ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΦΡΟΝΤΙΣΤΕΣ ΑΤΟΜΩΝ ΜΕ ΑΝΟΙΑ. Ευγενία Β. Γκιντώνη Ψυχολόγος, MSc Επιστημονική Συνεργάτης Ψ.Ν.Τ ΚΕΔΔΥ Αρκαδίας ΦΡΟΝΤΙΔΑ ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΦΡΟΝΤΙΣΤΕΣ ΑΤΟΜΩΝ ΜΕ ΑΝΟΙΑ Ευγενία Β. Γκιντώνη Ψυχολόγος, MSc Επιστημονική Συνεργάτης Ψ.Ν.Τ ΚΕΔΔΥ Αρκαδίας ΣΧΕΔΙΟ ΔΡΑΣΗΣ Εντάσσεται στο Μέτρο 2.3 «Ενέργειες Πρόληψης Ενίσχυσης της Κοινωνικής

Διαβάστε περισσότερα

Μία νέα προσέγγιση µελέτης του εργασιακού στρες και εφαρµογή της σε κέντρο τηλεφωνικής εξυπηρέτησης πελατών

Μία νέα προσέγγιση µελέτης του εργασιακού στρες και εφαρµογή της σε κέντρο τηλεφωνικής εξυπηρέτησης πελατών Μία νέα προσέγγιση µελέτης του εργασιακού στρες και εφαρµογή της σε κέντρο τηλεφωνικής εξυπηρέτησης πελατών Σ. ΠΑΠΑ ΟΠΟΥΛΟΣ (1), Ν. ΜΑΡΜΑΡΑΣ (2) (1) (2) ΕΡΓΟΝΟΜΙΑ ΕΠΕ, Ελ. Βενιζέλου 63-71, 142 31 Νέα Ιωνία,

Διαβάστε περισσότερα

ΟΔΗΓΟΣ ΣΠΟΥΔΩΝ ΕΙΔΙΚΕΥΣΗ ΣΤΗ ΣΥΣΤΗΜΙΚΗ ΔΙΑΓΝΩΣΗ

ΟΔΗΓΟΣ ΣΠΟΥΔΩΝ ΕΙΔΙΚΕΥΣΗ ΣΤΗ ΣΥΣΤΗΜΙΚΗ ΔΙΑΓΝΩΣΗ ΟΔΗΓΟΣ ΣΠΟΥΔΩΝ ΕΙΔΙΚΕΥΣΗ ΣΤΗ ΣΥΣΤΗΜΙΚΗ ΔΙΑΓΝΩΣΗ 1 ΕΙΔΙΚΕΥΣΗ ΣΤΗ ΣΥΣΤΗΜΙΚΗ ΔΙΑΓΝΩΣΗ ΟΔΗΓΟΣ ΣΠΟΥΔΩΝ Α. ΓΕΝΙΚΑ ΓΙΑ ΤΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ Το πρόγραμμα ειδίκευσης στη συστημική διάγνωση που προσφέρει το Λόγω Ψυχής Ινστιτούτο

Διαβάστε περισσότερα

Τίτλος οµιλίας: «Ο εκφοβισµός και η βία µεταξύ των µαθητών στο σχολείο: Ένα σύγχρονο πρόβληµα.»

Τίτλος οµιλίας: «Ο εκφοβισµός και η βία µεταξύ των µαθητών στο σχολείο: Ένα σύγχρονο πρόβληµα.» Επιιστηµονικός Υπεύθυνος: Ι. Τσιάντης Αναπλ. Καθηγητής Παιδοψυχιατρικής Ηµερίδα µε θέµα: «Εκφοβισµός και Βία στο Σχολείο Μεταξύ των Μαθητών: Αιτίες, Επιπτώσεις, Αντιµετώπιση» Περιφαρειακή Διεύθυνση Α βάθµιας

Διαβάστε περισσότερα

Έφηβος και Διαδίκτυο Ο Ρόλος του Γονέα

Έφηβος και Διαδίκτυο Ο Ρόλος του Γονέα Έφηβος και Διαδίκτυο Ο Ρόλος του Γονέα 22 Μαρτίου 2014 Ανδρέας Ευαγόρου Ψυχολόγος Εφηβεία Ψυχική και σωματική ανάπτυξη Πέρασμα από την παιδική στην ενήλικη ζωή Ενδοψυχικές αναδομήσεις Ανάγκη αυτονομίας

Διαβάστε περισσότερα

EU Kids Online II: Ευρήματα. Δρ. Λίζα Τσαλίκη Εθνικό και Καποδιστριακό Πανεπιστήμιο Αθηνών

EU Kids Online II: Ευρήματα. Δρ. Λίζα Τσαλίκη Εθνικό και Καποδιστριακό Πανεπιστήμιο Αθηνών EU Kids Online II: Ευρήματα Δρ. Λίζα Τσαλίκη Εθνικό και Καποδιστριακό Πανεπιστήμιο Αθηνών Το πρόγραμμα EU Kids Online II Το θεματικό δίκτυο EU Kids Online II: Enhancing Knowledge Regarding European Children

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΝΤΡΟ ΕΦΑΡΜΟΣΜΕΝΗΣ ΨΥΧΟΛΟΓΙΚΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ ΚΑΙ ΨΥΧΟΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗΣ ΣΥΜΒΟΥΛΕΥΤΙΚΗΣ ΚΑΝΟΝΙΣΜΟΣ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑΣ

ΚΕΝΤΡΟ ΕΦΑΡΜΟΣΜΕΝΗΣ ΨΥΧΟΛΟΓΙΚΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ ΚΑΙ ΨΥΧΟΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗΣ ΣΥΜΒΟΥΛΕΥΤΙΚΗΣ ΚΑΝΟΝΙΣΜΟΣ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑΣ ΚΕΝΤΡΟ ΕΦΑΡΜΟΣΜΕΝΗΣ ΨΥΧΟΛΟΓΙΚΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ ΚΑΙ ΨΥΧΟΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗΣ ΣΥΜΒΟΥΛΕΥΤΙΚΗΣ ΚΑΝΟΝΙΣΜΟΣ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑΣ Περιγραφή Συμβουλευτικής ανήκει στην ευρύτερη κατηγορία των Συμβουλευτικών Κέντρων. Τα Συμβουλευτικά Κέντρα

Διαβάστε περισσότερα

ΣΤΡΟΓΓΥΛΟ ΤΡΑΠΕΖΙ ΜΕ ΘΕΜΑ: «ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΚΡΙΣΕΩΝ ΣΤΟ ΣΗΜΕΡΙΝΟ ΣΧΟΛΕΙΟ»

ΣΤΡΟΓΓΥΛΟ ΤΡΑΠΕΖΙ ΜΕ ΘΕΜΑ: «ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΚΡΙΣΕΩΝ ΣΤΟ ΣΗΜΕΡΙΝΟ ΣΧΟΛΕΙΟ» 3ο ΣΥΜΠΟΣΙΟ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟΥ & ΚΟΙΝΩΝΙΚΟΥ ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΙΣΜΟΥ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΚΗΣ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΝΟΤΙΟΥ ΑΙΓΑΙΟΥ ΣΤΡΟΓΓΥΛΟ ΤΡΑΠΕΖΙ ΜΕ ΘΕΜΑ: «ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΚΡΙΣΕΩΝ ΣΤΟ ΣΗΜΕΡΙΝΟ ΣΧΟΛΕΙΟ» Συντονιστής: Κων/νος Κλουβάτος

Διαβάστε περισσότερα

Κλίμακα. Φορέας Ανάπτυξης Ανθρώπινου & Κοινωνικού Κεφαλαίου. Ρομά και εκπαίδευση ΚΕΝΤΡΟ ΗΜΕΡΑΣ ΓΙΑ ΕΛΛΗΝΕΣ ΡΟΜΑ ΣΕΠΤΕΜΒΡΗΣ

Κλίμακα. Φορέας Ανάπτυξης Ανθρώπινου & Κοινωνικού Κεφαλαίου. Ρομά και εκπαίδευση ΚΕΝΤΡΟ ΗΜΕΡΑΣ ΓΙΑ ΕΛΛΗΝΕΣ ΡΟΜΑ ΣΕΠΤΕΜΒΡΗΣ Κλίμακα Φορέας Ανάπτυξης Ανθρώπινου & Κοινωνικού Κεφαλαίου Ρομά και εκπαίδευση ΚΕΝΤΡΟ ΗΜΕΡΑΣ ΓΙΑ ΕΛΛΗΝΕΣ ΡΟΜΑ ΣΕΠΤΕΜΒΡΗΣ 2015 Κλίμακα Φορέας Ανάπτυξης Ανθρώπινου & Κοινωνικού Κεφαλαίου Η ΚΛΙΜΑΚΑ είναι

Διαβάστε περισσότερα

ΑΙΘΟΥΣΑ 4. ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ 2 Θετικές σχέσεις: θεωρία και πράξη

ΑΙΘΟΥΣΑ 4. ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ 2 Θετικές σχέσεις: θεωρία και πράξη TETARTH 15 ΜΑΪΟΥ 2013 14.00-15.00 ΠΡΟΣΕΛΕΥΣΗ ΣΥΝΕΔΡΩΝ-ΕΓΓΡΑΦΕΣ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΑΓΩΓΗΣ, ΝΕΑ ΧΗΛΗ ΚΑΡΑΘΕΟΔΩΡΗ ΑΜΦΙΘΕΑΤΡΟ ΑΙΘΟΥΣΑ 9 ΑΙΘΟΥΣΑ 10 ΑΙΘΟΥΣΑ ΣΥΝΕΛΕΥΣΕΩΝ 15.00-17.00 ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ 1 Σκέφτομαι & Πράττω

Διαβάστε περισσότερα

ΤΟ ΦΑΙΝΟΜΕΝΟ ΤΟΥ ΕΚΦΟΒΙΣΜΟΥ/ΘΥΜΑΤΟΠΟΙΗΣΗΣ (BULLYING) Σπύρος Στάμος εκπαιδευτικός - ψυχολόγος

ΤΟ ΦΑΙΝΟΜΕΝΟ ΤΟΥ ΕΚΦΟΒΙΣΜΟΥ/ΘΥΜΑΤΟΠΟΙΗΣΗΣ (BULLYING) Σπύρος Στάμος εκπαιδευτικός - ψυχολόγος ΤΟ ΦΑΙΝΟΜΕΝΟ ΤΟΥ ΕΚΦΟΒΙΣΜΟΥ/ΘΥΜΑΤΟΠΟΙΗΣΗΣ (BULLYING) Σπύρος Στάμος εκπαιδευτικός - ψυχολόγος Συνήθως, η σχολική βία αρχίζει με φαινομενικά αθώο πείραγμα και ταπεινώσεις που κλιμακώνονται σε βιαιότερες

Διαβάστε περισσότερα

Βία στην οικογένεια και βία στο σχολείο ΑΡΤΙΝΟΠΟΥΛΟΥ Β. Αν. Καθηγήτρια Εγκληματολογίας Παντείου Πανεπιστημίου

Βία στην οικογένεια και βία στο σχολείο ΑΡΤΙΝΟΠΟΥΛΟΥ Β. Αν. Καθηγήτρια Εγκληματολογίας Παντείου Πανεπιστημίου Βία στην οικογένεια και βία στο σχολείο ΑΡΤΙΝΟΠΟΥΛΟΥ Β. Αν. Καθηγήτρια Εγκληματολογίας Παντείου Πανεπιστημίου *Εισήγηση με τη μορφή διαφανειών (powerpoint) Παιδιά θύματα βίας-ανήλικοι παραβάτες Εισαγωγή

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΙ ΑΓΩΓΙΚΟ ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΙΑΤΜΗΜΑΤΙΚΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΓΙΑ ΤΗ ΜΟΡΦΩΤΙΚΗ ΑΥΤΟΤΕΛΕΙΑ ΤΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ

ΠΑΙ ΑΓΩΓΙΚΟ ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΙΑΤΜΗΜΑΤΙΚΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΓΙΑ ΤΗ ΜΟΡΦΩΤΙΚΗ ΑΥΤΟΤΕΛΕΙΑ ΤΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΠΑΙ ΑΓΩΓΙΚΟ ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΙΑΤΜΗΜΑΤΙΚΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΓΙΑ ΤΗ ΜΟΡΦΩΤΙΚΗ ΑΥΤΟΤΕΛΕΙΑ ΤΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΚΑΙ ΤΟΝ ΙΑΛΟΓΟ ΓΙΑ ΤΗΝ ΠΑΙ ΕΙΑ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΜΑΘΗΤΩΝ ΠΡΟΤΑΣΗ ΣΤΟ ΠΛΑΙΣΙΟ ΤΗΣ ΑΝΑΜΟΡΦΩΣΗΣ ΤΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ Ι. ΓΕΝΙΚΟ ΠΛΑΙΣΙΟ Η

Διαβάστε περισσότερα

ΛΕΟΝΤΕΙΟ ΛΥΚΕΙΟ ΠΑΤΗΣΙΩΝ ΟΜΑΔΑ ΕΝΑΝΤΙΑ ΣΤΟ ΣΧΟΛΙΚΟ ΕΚΦΟΒΙΣΜΟ

ΛΕΟΝΤΕΙΟ ΛΥΚΕΙΟ ΠΑΤΗΣΙΩΝ ΟΜΑΔΑ ΕΝΑΝΤΙΑ ΣΤΟ ΣΧΟΛΙΚΟ ΕΚΦΟΒΙΣΜΟ ΛΟΝΤΙΟ ΛΥΚΙΟ ΠΤΗΣΙΩΝ ΟΜΔ ΝΝΤΙ ΣΤΟ ΣΧΟΛΙΚΟ ΚΦΟΙΣΜΟ ΡΩΤΗΜΤΟΛΟΙΟ ΔΙΡΥΝΗΣΗΣ 009-00 Μια από τις πρώτες δράσεις της Ομάδας νάντια στο Σχολικό κφοβισμό σχεδόν μόλις αυτή συστάθηκε ήταν η εκπόνηση ενός ερωτηματολογίου

Διαβάστε περισσότερα

ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙΔΑΣ Γ ΗΜΕΡΗΣΙΩΝ

ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙΔΑΣ Γ ΗΜΕΡΗΣΙΩΝ ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙΔΑΣ Γ ΗΜΕΡΗΣΙΩΝ ΠΑΝΕΛΛΑΔΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ HMEΡΗΣΙΩΝ ΚΑΙ ΕΣΠΕΡΙΝΩΝ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΩΝ ΛΥΚΕΙΩΝ (ΟΜΑΔΑ A ) ΚΑΙ ΜΑΘΗΜΑΤΩΝ ΕΙΔΙΚΟΤΗΤΑΣ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΩΝ ΛΥΚΕΙΩΝ (ΟΜΑΔΑ Β ) ΠΕΜΠΤΗ 29 ΜΑΪΟΥ 2014 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ

Διαβάστε περισσότερα

Αξιολόγηση του Εκπαιδευτικού Έργου

Αξιολόγηση του Εκπαιδευτικού Έργου ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΔΙΑ ΒΙΟΥ ΜΑΘΗΣΗΣ ΚΑΙ ΘΡΗΣΚΕΥΜΑΤΩΝ Αξιολόγηση του Εκπαιδευτικού Έργου Διαδικασία Αυτοαξιολόγησης στη Σχολική Μονάδα Σχέδιο Ετήσιας Έκθεσης Αυτοαξιoλόγησης Υλοποίηση, Παρακολούθηση και

Διαβάστε περισσότερα

Οδηγός εκπαιδευτή. Ενότητα κατάρτισης. Ένταξη και αποδοχή. Επιμέλεια Miguel Santos. Συγγραφείς Stefano Cobello Roberto Grison Maria Rosa Aldrighetti

Οδηγός εκπαιδευτή. Ενότητα κατάρτισης. Ένταξη και αποδοχή. Επιμέλεια Miguel Santos. Συγγραφείς Stefano Cobello Roberto Grison Maria Rosa Aldrighetti Οδηγός εκπαιδευτή Ενότητα κατάρτισης Ένταξη και αποδοχή Επιμέλεια Miguel Santos Συγγραφείς Stefano Cobello Roberto Grison Maria Rosa Aldrighetti 1 ΠΙΝΑΚΑΣ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΩΝ Ενότητα κατάρτισης για γονείς και

Διαβάστε περισσότερα

Η ΧΡΗΣΗ ΤΗΣ ΔΥΝΑΜΙΚΗΣ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗΣ ΓΙΑ ΒΕΛΤΙΩΣΗ ΤΗΣ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑΣ: ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ ΠΕΙΡΑΜΑΤΙΚΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ

Η ΧΡΗΣΗ ΤΗΣ ΔΥΝΑΜΙΚΗΣ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗΣ ΓΙΑ ΒΕΛΤΙΩΣΗ ΤΗΣ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑΣ: ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ ΠΕΙΡΑΜΑΤΙΚΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ ΠΡΟΩΘΩΝΤΑΣ ΤΗΝ ΠΟΙΟΤΗΤΑ ΣΤΗΝ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ: ΜΙΑ ΔΥΝΑΜΙΚΗ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗ Η ΧΡΗΣΗ ΤΗΣ ΔΥΝΑΜΙΚΗΣ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗΣ ΓΙΑ ΒΕΛΤΙΩΣΗ ΤΗΣ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑΣ: ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ ΠΕΙΡΑΜΑΤΙΚΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ Λεωνίδας Κυριακίδης Αναστασία

Διαβάστε περισσότερα

V PRC. Βασικά Συμπεράσματα της έρευνας. «Εικόνες και αναπαραστάσεις βίας μέσα και έξω από τους σχολικούς χώρους»

V PRC. Βασικά Συμπεράσματα της έρευνας. «Εικόνες και αναπαραστάσεις βίας μέσα και έξω από τους σχολικούς χώρους» Βασικά Συμπεράσματα της έρευνας «Εικόνες και αναπαραστάσεις βίας μέσα και έξω από τους σχολικούς χώρους» Αντικείμενο της έρευνας αποτέλεσε η αποτύπωση των αναπαραστάσεων των Ελλήνων/ίδων μαθητών/τριών

Διαβάστε περισσότερα

Τα σχέδια μαθήματος 1 Εισαγωγή

Τα σχέδια μαθήματος 1 Εισαγωγή Τα σχέδια μαθήματος 1 Εισαγωγή Τα σχέδια μαθήματος αποτελούν ένα είδος προσωπικών σημειώσεων που κρατά ο εκπαιδευτικός προκειμένου να πραγματοποιήσει αποτελεσματικές διδασκαλίες. Περιέχουν πληροφορίες

Διαβάστε περισσότερα

Δημήτρης Ρώσσης, Φάνη Στυλιανίδου Ελληνογερμανική Αγωγή. http://www.creative-little-scientists.eu

Δημήτρης Ρώσσης, Φάνη Στυλιανίδου Ελληνογερμανική Αγωγή. http://www.creative-little-scientists.eu Τι έχουμε μάθει για την προώθηση της Δημιουργικότητας μέσα από τις Φυσικές Επιστήμες και τα Μαθηματικά στην Ελληνική Προσχολική και Πρώτη Σχολική Ηλικία; Ευρήματα για την εκπαίδευση στην Ελλάδα από το

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ Γ: ΠΑΙΔΙΚΗ ΕΠΙΘΕΤΙΚΟΤΗΤΑ-ΠΑΙΔΙΚΟΙ ΦΟΒΟΙ

ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ Γ: ΠΑΙΔΙΚΗ ΕΠΙΘΕΤΙΚΟΤΗΤΑ-ΠΑΙΔΙΚΟΙ ΦΟΒΟΙ ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ Γ: ΠΑΙΔΙΚΗ ΕΠΙΘΕΤΙΚΟΤΗΤΑ-ΠΑΙΔΙΚΟΙ ΦΟΒΟΙ ΠΑΙΔΙΚΗ ΕΠΙΘΕΤΙΚΟΤΗΤΑ: ΕΓΓΕΝΗΣ Η ΕΠΙΚΤΗΤΗ; Η επιθετικότητα είναι η πιο κοινή συναισθηματική αντίδραση του νηπίου. Διαφορετικές απόψεις έχουν διατυπωθεί

Διαβάστε περισσότερα

Μάθετε στο παιδί σας τον Κανόνα των Εσωρούχων.

Μάθετε στο παιδί σας τον Κανόνα των Εσωρούχων. 1. Μάθετε στο παιδί σας τον Κανόνα των Εσωρούχων. Υπολογίζεται ότι περίπου ένα στα πέντε παιδιά πέφτει θύμα σεξουαλικής βίας, συμπεριλαμβανομένης της σεξουαλικής κακοποίησης. Μπορείτε να βοηθήσετε να μη

Διαβάστε περισσότερα

Τριγωνοψαρούλη, μην εμπιστεύεσαι ΠΟΤΕ... αχινό! Εκπαιδευτικός σχεδιασμός παιχνιδιού: Βαγγέλης Ηλιόπουλος, Βασιλική Νίκα.

Τριγωνοψαρούλη, μην εμπιστεύεσαι ΠΟΤΕ... αχινό! Εκπαιδευτικός σχεδιασμός παιχνιδιού: Βαγγέλης Ηλιόπουλος, Βασιλική Νίκα. Ήρθε ένας νέος μαθητής στην τάξη. Όλοι τον αποκαλούν ο «καινούριος». Συμφωνείς; 1 Δεν είναι σωστό να μη φωνάζουμε κάποιον με το όνομά του. Είναι σαν να μην τον αναγνωρίζουμε. Σωστά. Έχει όνομα και με αυτό

Διαβάστε περισσότερα

ANTIKOIΝΩΝΙΚΗ ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΑ ΣΤΟΥΣ ΕΦΗΒΟΥΣ KAI TΡΟΠΟΙ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗΣ ΤΗΣ ΑΝΝΑ ΠΑΡΑΔΕΙΣΙΩΤΗ

ANTIKOIΝΩΝΙΚΗ ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΑ ΣΤΟΥΣ ΕΦΗΒΟΥΣ KAI TΡΟΠΟΙ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗΣ ΤΗΣ ΑΝΝΑ ΠΑΡΑΔΕΙΣΙΩΤΗ ANTIKOIΝΩΝΙΚΗ ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΑ ΣΤΟΥΣ ΕΦΗΒΟΥΣ KAI TΡΟΠΟΙ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗΣ ΤΗΣ ΑΝΝΑ ΠΑΡΑΔΕΙΣΙΩΤΗ ΔΙΑΤΑΡΑΧΗ ΔΙΑΓΩΓΗΣ ΟΡΙΣΜΟΣ: Σύμφωνα με το Διαγνωστικό και στατιστικό εγχειρίδιο για τις ψυχικές νόσους DSM-IV,το κύριο

Διαβάστε περισσότερα

Εφηβεία και Πρότυπα. 2)Τη στάση του απέναντι στους άλλους, ενήλικες και συνομηλίκους

Εφηβεία και Πρότυπα. 2)Τη στάση του απέναντι στους άλλους, ενήλικες και συνομηλίκους Εφηβεία και Πρότυπα Τι σημαίνει εφηβεία; Η εφηβεία είναι η περίοδος της ζωής του ανθρώπου που αρχίζει με το τέλος της παιδικής ηλικίας και οδηγεί στην ενηλικίωση. Είναι μια εξελικτική φάση που κατά τη

Διαβάστε περισσότερα

Το Πρόγραμμα Κοινωνικής και Συναισθηματικής Αγωγής σε σχολεία της Κύπρου 2001-2009. 1. Ταυτότητα της Έρευνας

Το Πρόγραμμα Κοινωνικής και Συναισθηματικής Αγωγής σε σχολεία της Κύπρου 2001-2009. 1. Ταυτότητα της Έρευνας Το Πρόγραμμα Κοινωνικής και Συναισθηματικής Αγωγής σε σχολεία της Κύπρου 2001-2009 1. Ταυτότητα της Έρευνας Διοργανωτές: Κέντρο Εκπαιδευτικής Έρευνας (ΚΕΕΑ) και Κέντρο Έρευνας και Εφαρμογών Σχολικής Ψυχολογίας

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΣΥΝΑΙΣΘΗΜΑΤΩΝ (ΘΥΜΟΣ) ΠΑΡΑΓΟΝΤΕΣ ΑΥΤΟΕΚΤΙΜΗΣΗΣ

ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΣΥΝΑΙΣΘΗΜΑΤΩΝ (ΘΥΜΟΣ) ΠΑΡΑΓΟΝΤΕΣ ΑΥΤΟΕΚΤΙΜΗΣΗΣ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΣΥΝΑΙΣΘΗΜΑΤΩΝ (ΘΥΜΟΣ) ΠΑΡΑΓΟΝΤΕΣ ΑΥΤΟΕΚΤΙΜΗΣΗΣ ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ: 1. Ανάπτυξη και Ενδυνάμωση του Εαυτού 3. Δημιουργία και Βελτίωση Κοινωνικού Εαυτού ΥΠΟΕΝΟΤΗΤΑ: 1.2 Συναισθηματική Εκπαίδευση

Διαβάστε περισσότερα

Γλωσσάρι Το γλωσσάρι του MATURE Ανδραγωγική Άτομα μεγαλύτερης ηλικίας Δεξιότητες Δέσμευση

Γλωσσάρι Το γλωσσάρι του MATURE Ανδραγωγική Άτομα μεγαλύτερης ηλικίας Δεξιότητες Δέσμευση Γλωσσάρι Η ομάδα MATURE διαθέτει σημαντική εμπειρία στη διαχείριση και υλοποίηση Ευρωπαϊκών προγραμμάτων και γνωρίζει ότι τα ζητήματα επικοινωνίας ενδέχεται να προκαλέσουν σύγχυση. Προκειμένου να ελαχιστοποιηθεί

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΑΛΥΣΗ ΠΟΙΟΤΙΚΩΝ ΔΕΔΟΜΕΝΩΝ

ΑΝΑΛΥΣΗ ΠΟΙΟΤΙΚΩΝ ΔΕΔΟΜΕΝΩΝ ΑΝΑΛΥΣΗ ΠΟΙΟΤΙΚΩΝ ΔΕΔΟΜΕΝΩΝ Τομέας Έρευνας ΚΕΘΕΑ Η ποιοτική έρευνα επιχειρεί να περιγράψει, αναλύσει, κατανοήσει, ερμηνεύσει κοινωνικά φαινόμενα, έννοιες ή συμπεριφορές επιχειρεί να απαντήσει το γιατί

Διαβάστε περισσότερα

Ερευνητικό Πρόγραμμα Αξιολόγησης των Εσπερινών Σχολών Μέσης Γενικής και Μέσης Τεχνικής Εκπαίδευσης (2007-2008)

Ερευνητικό Πρόγραμμα Αξιολόγησης των Εσπερινών Σχολών Μέσης Γενικής και Μέσης Τεχνικής Εκπαίδευσης (2007-2008) Ερευνητικό Πρόγραμμα Αξιολόγησης των Εσπερινών Σχολών Μέσης Γενικής και Μέσης Τεχνικής Εκπαίδευσης (2007-2008) 1. Ταυτότητα της Έρευνας Ο Τομέας Έρευνας του Παιδαγωγικού Ινστιτούτου, μετά από οδηγία του

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΝΟΠΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΥΝΕΔΡΙΟΥ

ΣΥΝΟΠΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΥΝΕΔΡΙΟΥ ΣΥΝΟΠΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΥΝΕΔΡΙΟΥ ΩΡΑ ΠΕΜΠΤΗ 6 ΝΟΕΜΒΡΙΟΥ 2014 16:30 Υποδοχή - Εγγραφή συνέδρων 18:00 Τελετή έναρξης 18:30 Κεντρική ομιλία Α. Καλαντζή-Αζίζι Η ψυχολογία των διδασκόντων στα Ανώτατα Εκπαιδευτικά

Διαβάστε περισσότερα