GREEN MOUNTAIN A Sustainable Development Model for Green Mountain Areas: Ανάλυσης της Υπάρχουσας Κατάστασης

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "GREEN MOUNTAIN A Sustainable Development Model for Green Mountain Areas: Ανάλυσης της Υπάρχουσας Κατάστασης"

Transcript

1 GREEN MOUNTAIN A Sustainable Development Model for Green Mountain Areas: Ανάλυσης της Υπάρχουσας Κατάστασης

2 23292 ΕΙΣΑΓΩΓΗ Η παρούσα Έκθεση Ανάλυσης Υφιστάμενης Κατάστασης υλοποιήθηκε στο πλαίσιο του χρηματοδοτούμενου από την ΕΕ έργου με τον τίτλο «Ένα Μοντέλο Βιώσιμης Ανάπτυξης για τις περιοχές Green Mountain. 11 εταίροι από 9 ευρωπαϊκές χώρες (Ιταλία, Ελλάδα, Βουλγαρία, Ουγγαρία, Αυστρία, Ρουμανία, Σλοβακία, ΒοσνίαΕρζεγοβίνη και Μαυροβούνιο) δημιούργησαν μια πλατφόρμα για την ανταλλαγή πληροφοριών και γνώσης καθώς και την ανάπτυξη μεθόδων και καλών πρακτικών με στόχο τη δημιουργία και τη διάδοση ενός Μοντέλου Βιώσιμης Ανάπτυξης και Διαχείρισης, το οποίο θα παράσχει μια ολοκληρωμένη στρατηγική για την περαιτέρω αξιοποίηση και προστασία των φυσικών και προστατευόμενων ορεινών περιοχών. Η πρώτη δραστηριότητα του έργου ήταν η ανταλλαγή πληροφοριών μεταξύ των εταίρων του Green Mountain. Στόχος αυτής της δραστηριότητας είναι η ανταλλαγή πληροφοριών, γνώσης και εμπειριών όσον αφορά τις ορεινές περιοχές που βρίσκονται στις χώρες των εταίρων (εδαφικό σύστημα, οικονομικές πτυχές, διαχειριστικά σχέδιο, χρησιμοποιούμενες μέθοδοι και πρακτικές κ.τ.λ.) καθώς και αναφορικά με τους 3 θεματικούς τομείς του έργου. Η δραστηριότητα αυτή υλοποιήθηκε με τη συνδρομή της παρούσας έκθεσης Ανάλυσης της Υφιστάμενης Κατάστασης για την ολοκλήρωση της οποίας συνέβαλλαν όλοι οι εταίροι. Η Ανάλυση της Υφιστάμενης Κατάστασης αποτελεί βασική δραστηριότητα καθώς ορίζει το σημείο εκκίνησης από το οποίο πρέπει να προέλθουν όλες οι πιθανές λύσεις. Επομένως, η ΑΥΚ αποτελεί ένα σημαντικό μέσο, όχι μόνο για την ανταλλαγή πληροφοριών, γνώσεων και εμπειριών μεταξύ των εταίρων, αλλά συνιστά επίσης μια βασική δραστηριότητα για την ίδια την περιοχή, καθώς θα επιτρέψει τον προσδιορισμό την τεχνολογίας αιχμής, των υφιστάμενων προβλημάτων και αναγκών, των προκλήσεων και των ευκαιριών. Η Ανάλυση της Υφιστάμενης Κατάστασης θα συμβάλλει, επομένως, στον ακριβή προσδιορισμό των αναγκών εδαφικής ανάπτυξης, ενώ παράλληλα θα διασφαλίσει μια ορθή και επαρκή αναπτυξιακή προσέγγιση αναφορικά με τις επόμενες δραστηριότητες του έργου Green Mountain: δημιουργία ενός κοινού Μοντέλο Βιώσιμης Διαχείρισης και Ανάπτυξης, κατάρτιση Διαχειριστικών Σχεδίων, υλοποίηση δράσεων ενημέρωσης, υλοποίηση πιλοτικών δραστηριοτήτων κ.τ.λ. Η παρούσα έκθεση Ανάλυσης της Υφιστάμενης Κατάστασης επικεντρώνεται σε 3 θεματικούς τομείς, με βάση τους οποίους θα προσδιοριστεί ο τρόπος προστασίας, ανάπτυξης και διατήρησης των φυσικών και προστατευόμενων περιοχών και θα οικοδομηθεί το Μοντέλο Βιώσιμης Ανάπτυξης και Διαχείρισης στα ακόλουθα στοιχεία: Προσδιορισμός οικονομικά βιώσιμων δραστηριοτήτων, οι οποίες θα συνδυάζουν την οικονομική ανάπτυξη με την προστασία της φύσης 2

3 33293 Ανάπτυξη συντονισμένων και ολοκληρωμένων πολιτικών καθώς και διαχειριστικών σχεδίων/στρατηγικών Μέθοδοι και στρατηγικές για την αποτελεσματική πληροφόρηση, κατάρτιση και ευαισθητοποίηση απευθυνόμενες σε πολιτικούς, κέντρα λήψης αποφάσεων καθώς σε και οικονομικούς παράγοντες και το κοινό Οι τοπικές και περιφερειακές αρχές των συμμετεχόντων εταίρων έχουν προβεί στην ανάλυση των αντίστοιχων περιοχών σε τοπικό και περιφερειακό επίπεδο, ενώ η Εθνική Δασική Διεύθυνση-Romsilva επικεντρώνεται στα 2 Εθνικά Πάρκα τα οποία εντάσσονται στο έργο Green Mountain. Η ανάλυση που έχει διεξαχθεί από την Σλοβακική Υπηρεσία Περιβάλλοντος επικεντρώνεται στο PPP Horehron, που επιλέχθηκε ως Πρότυπη Περιοχή στο πλαίσιο του έργου Green Mountain. 3

4 Έκθεση Ανάλυσης Υφιστάμενης ΚατάστασηςΡουμανία 4

5 ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΤΗΣ ΠΕΡΙΟΧΗΣ Σχετική νομοθεσία όσον αφορά τη διαχείριση/προστασία/αξιοποίηση των φυσικών και προστατευόμενων ορεινών περιοχών Η σχετική ισχύουσα νομοθεσία της χώρας μας όσον αφορά τις προστατευόμενες περιοχές υλοποιείται μέσων νόμων, Κυβερνητικών αποφάσεων, Επειγουσών Κυβερνητικών Διατάξεων, Υπουργικών αποφάσεων ως ακολούθως: - Επείγουσα κυβερνητική διάταξη αρ. 57/2007 σχετικά με τις φυσικές προστατευόμενες περιοχές, τους φυσικούς βιοτόπους, την προστασία της χλωρίδας και της άγριας πανίδας με τις διαδοχικές συμπληρώσεις και τροποποιήσεις που έχουν εγκριθεί από τον νόμο αρ. 49/2011 (Νόμος περί προστατευόμενων περιοχών) - Νόμος αρ. 265/2006 σχετικά με την Περιβαλλοντική Προστασία - Νόμος αρ. 5/2000 σχετικά με την έγκριση της Ενότητας ΙΙΙ-προστατευόμενες περιοχές, του αναπτυξιακού έργου χωροταξικού σχεδιασμού - Διάταξη αρ. 552/2003 σχετικά με την εσωτερική οριοθέτηση εθνικών και φυσικών πάρκων και τον ορισμό φορέων διαχείρισης - Απόφαση αρ. 1284/2007 σχετικά με την Ανακήρυξη Προστατευόμενων Περιοχών Ειδικών Πτηνών και Πανίδας ως τμήμα του Ευρωπαϊκού οικολογικού δικτύου Natura Κυβερνητικές αποφάσεις αρ..2151/2004, 1581/2005, 1143/2007 σχετικά με την καθιέρωση ενός συστήματος προστατευόμενων φυσικών περιοχών για νέες περιοχές - Κυβερνητική απόφαση αρ. 121/2010 σχετικά με την ανακήρυξη του Εθνικού Πάρκου ως προστατευόμενης φυσικής περιοχής - Νόμος περί κηνυγιού Περιβαλλοντικός νόμος Δασικός κώδικας Νόμος περί ορέων (2004) - Υπηρεσία Γεωργικής Παρέμβασης και Πληρωμών ( Agricultural Intervention and Payments Agency) -στηρίζει τις πληρωμές, καταγράφει το ζωικό κεφάλαιο και διενεργεί ελέγχους (Εθνικό Πάρκο Calimani) 5

6 63296 Άλλες νομοθετικές συμφωνίες σχετικά με τη βιώσιμη ολοκληρωμένη ανάπτυξη και προστασία της φύσης: Η Σύμβαση Πλαίσιο για την Προστασία και Βιώσιμη Ανάπτυξη των Καρπάθιων (2003)1, το Πρόγραμμά της και το Πρωτόκολλο Βιοποικιλότητας (2008), που οδήγησαν σε επιπρόσθετες πρωτοβουλίες στις οποίες συμμετέχει η Ρουμανία o Το Πρόγραμμα Δούναβης-Καρπάθια (WWF-DCP) o Το Δίκτυο Προστατευόμενων Περιοχών Καρπαθίων (CNPA) o Η Πρωτοβουλία Carpathian Ecoregiom (CERI)- ένας ΜΚΟ-ομπρέλα που περιλαμβάνει μέλη του ιδιωτικού και δημοσίου τομέα από όλες τις χώρες των Καρπαθίων o Το Mountain Forum στη Ρουμανία Γενική παρουσίαση των γεωγραφικών δεδομένων αναφορικά με την ορεινή περιοχή: Η Ρουμανία βρίσκεται στο νοτιοανατολικό τμήμα της Κεντρικής Ευρώπης και είναι γνώστη τόσο ως χώρα των Καρπαθίων όσο και ως η χώρα που «διασχίζεται από την οροσειρά των Καρπαθίων, ενώ στα νότια οριοθετείται από τον Δούναβη». Φημίζεται για τα αμέτρητα φυσικά χαρακτηριστικά και κάλλη. Τα Καρπάθια όρη τέμνουν τη χώρα σε μήκος 650km ενώ ο ποταμός Δούναβης διαβρέχει τη χώρα σε μήκος 1075km Το ανάγλυφο της Ρουμανίας χαρακτηρίζεται από την ισορροπημένη κατανομή περιοχών ανάλογα με το υψόμετρό τους (33% πεδιάδες και παρόχθιες περιοχές, 36% λόφοι και οροπέδια και 31% όρη), όπως επίσης από την αμφιθεατρική διάταξη, σαν να αντικρίζει κανείς ένα αμφιθέατρο των περιοχών φυσικού ανάγλυφου. Η Ρουμανία διαθέτει ήπιο ηπειρωτικό κλίμα, ωστόσο η Οροσειρά των Καρπαθίων και η Μαύρη Θάλασσα ευνοούν την ανάμειξή του με το κέντρο-ευρωπαικό κλίμα στο κεντρικό και στο δυτικό τμήμα της χώρας, με το νότιο-ευρωπαικό και του Εύξεινου Πόντου στα νοτιοανατολικά (Δέλτα του Δούναβη και ακτή της Μαύρης Θάλασσας). Για το λόγο αυτό τόσο στη χλωρίδα όσο και στην πανίδα μπορεί κανείς να συναντήσει ευρωπαϊκά και ηπειρωτικά είδη, αρκτικά είδη, αλπικά, κεντροευρωπαϊκά, μεσογειακά και βαλκανικά είδη. Οι μεγάλοι ποταμοί-somes, Mures, Jiu, Olt, Arges, Dambovita, Ialomita, Siret, Prut.κ.ά.- διασχίζουν τη χώρα από βορρά προς νότο και από ανατολάς προς δυσμάς και 1 6

7 73297 καταλήγουν στον ποταμό Δούναβη (εκτός από τους ποταμούς Mures και Somes που κατευθύνονται δυτικά). Η βλάστηση εξαρτάται από το ανάγλυφο, το κλίμα και το έδαφος που χαρακτηρίζει τις διάφορες υψομετρικές ζώνες. Από γεωβοτανικής άποψης, η Ρουμανία ανήκει στην κεντροευρωπαϊκή περιοχή. Η σημερινή βλάστηση είναι συνέχεια της βλάστησης του προηγούμενων εποχών και συνδέεται στενά με τις γεωλογικές και κλιματικές αλλαγές καθώς και με το ανάγλυφο και τους τύπους εδαφών. Η περιοχή της Ρουμανίας διαιρείται οριζόντια σε δύο μεγάλες ζώνες: τη στέπα και τα δάση, ενώ κάθετα βρίσκεται η αλπική περιοχή. Η ζώνη της στέπας περιλαμβάνει την υποπεριοχή της στέπας η οποία περιλαμβάνει δασώδεις ή μη δασώδεις εκτάσεις και την υποπεριοχή δάσους-στέπας. Η δασώδης περιοχή περιλαμβάνει την υποπεριοχή όπου ευδοκιμούν είδη όπως η δρυς, η οξιά και τα κωνοφόρα. Η αλπική περιοχή αποτελείται από την κατώτερη αλπική υποπεριοχή και την ανώτερη αλπική υποπεριοχή. Η μετάβαση από τη μια περιοχή στην άλλη είναι σταδιακή και ποικίλει ανάλογα με το οικολογικό εύρος των ειδών. Εδώ βρίσκονται τα μεγαλύτερα δάση, περισσότερα από τα οποία είναι ρητινώδη. Είναι επίσης πλούσια σε μη σιδηρούχα μεταλλεύματα, γαιάνθρακες, μεταλλικά νερό και δομικά υλικά. Τα ακόλουθα εθνικά πάρκα βρίσκονται εδώ: Rodnei, Calimani, Ceahlau και Cheile Bicazului, καθώς και το φυσικό πάρκο Vanatori-Neamt. Το Εθνικό Πάρκο Calimani (CNP) καλύπτει το ανώτερο τμήμα των Βουνών Calimani, στη Βόρεια Ρουμανία. Τα βουνά αυτά αποτελούν τις υψηλότερες ηφαιστειακές δομές των Ανατολικών Καρπαθίων. Αποτελούν το σημείο σύνδεσης μεταξύ ιστορικών περιοχών της Τρανσυλβανίας, της Μπουκοβίνα και της Μολδαβίας και ως εκ τούτου η παραδοσιακή ζωή των ντόπιων εμπεριέχει στοιχεία από αυτές τις τρεις περιοχές. Η περιοχή είναι γνωστή για τις όμορφες και μεγάλες κοιλάδες, οι οποίες καλύπτονται από λιβάδια και λειμώνες. Τα δάση ερυθρελάτης και πεύκου αποτελούν τις κυρίαρχες φυτικές ποικιλίες στα μεγαλύτερα υψόμετρα. Η περιοχή Tara Dornelor (βόρεια του CNP) Calimani βρίσκεται στα βόρεια Καρπάθια (Ρουμανία), στο βόρειο τμήμα των Βουνών Calimani και από άποψη τουρισμού είναι ήδη πολύ γνωστή σε εθνικό επίπεδο λόγω της μεγάλης παράδοσης και φήμης του Vatra Dornei ως SPA και χιονοδρομικό θέρετρο. Στο βορειοανατολικό τμήμα του βυθίσματος Dornelor, η πόλη Vatra Dornei αποτελεί το μοναδικό κοινωνικοοικονομικό κέντρο διαχωρίζοντας την υπόλοιπη αγροτική έκταση της περιοχής. Η περιοχή φημίζεται επίσης για το μεταλλικό νερό και τα γαλακτοκομικά προϊόντα έχοντας κατοχυρώσει την εμπορική ονομασία (La) Dorna, τα οποία έχουν κερδίσει καλή θέση στην αγορά λόγω της καλής ποιότητάς τους καθώς και της ποιότητας του φυσικού περιβάλλοντος (πολύ καλή ποιότητα, παραδοσιακά καλλιεργούμενοι λειμώνες) 7

8 83298 Το Εθνικό Πάρκο Domogled Cerna Valley βρίσκεται στο νοτιοδυτικό τμήμα της Ρουμανίας, στο νοτιοδυτικό άκρο των Νότιων Καρπαθίων και περιλαμβάνει ένα σημαντικό γεωλογικό φαινόμενο-το ρήγμα του Cerna σε συνδυασμό με μια αρχική γεωγραφική διαμόρφωση. Πρόκειται για το πρώτο εθνικό πάρκο της χώρας μας, από άποψη μεγέθους, με επιφάνεια ha και το μοναδικό που περιλαμβάνει μια ολόκληρη υδρογραφική λεκάνη και όχι έναν μεμονωμένο ορεινό όγκο. Η κοιλάδα Cerna είναι μοναδική επειδή εκτείνεται εξ ολοκλήρου στον ορεινό όγκο και διαχωρίζει δύο διαφορετικές οροσειρές. Πρόκειται για μια τυπική διαμήκη κοιλάδα η οποία ακολουθεί την τεκτονική γραμμή ανάμεσα στα όρη Vâlcan και Mehedinţi από τη μια πλευρά και στον ορεινό όγκο Godeanu και τα όρη Cerna από την άλλη. Η κοιλάδα μοιάζει με ένα τεράστιο πέρασμα με απρόσιτα φαράγγια, ειδικά στο χαμηλότερο τμήμα. Οι πολυάριθμες ενδοκαρστικές δομές, εξαιρετικής εθνικής και διεθνούς επιστημονικής αξίας, είναι εξίσου σημαντικές από άποψης τοπίου. Τα πιο δημοφιλή σπήλαια είναι τα εξής: Cloşani, Cioaca, Ion Bârzoni, Sălitrari καθώς και εκείνα που βρίσκονται κοντά στο θέρετρο Băile Herculane, τα οποία είναι θερμικά σπήλαια, μοναδικά στη Ρουμανία και πολύ σπάνια σε ολόκληρο τον κόσμο, σπήλαια όπου οι περιβαλλοντικές συνθήκες είναι παρόμοιες με εκείνες του τροπικού κλίματος ( C η θερμοκρασία του αέρα). Λόγω των βιογεωγραφικών, βιολογικών και κλιματικών συνθηκών, το εθνικό πάρκο διαθέτει πολύ ενδιαφέρουσα με πλούσια πανίδα. Εδώ συναντώνται πολλά είδη μεγάλης επιστημονικής αξίας, ορισμένα μοναδικά στη χώρα και σε ολόκληρο τον κόσμο, με εξαιρετική ποικιλία εντόμων. Λόγω αυτής της μεγάλης βιοποικιλότητας ολόκληρο το πάρκο ανακηρύχθηκε SCI και SPA Ευαίσθητες και προστατευόμενες ορεινές περιοχές Τα Καρπάθια της Ρουμανίας αντιστοιχούν στο 55% της περιοχής των Ευρωπαϊκών Καρπαθίων (204,700km2, 1500km μήκος και 350 km πλάτος) και σύμφωνα με τη γεωγραφική θέση χωρίζονται στα Νότια Καρπάθια, τα Δυτικά Καρπάθια (στα δυτικά) και στα Ανατολικά Καρπάθια Όρη (ανατολικά). Τα Νότια Καρπάθια Όρη είναι η πιο αντιπροσωπευτική ορεινή περιοχή των Ρουμανικών Καρπαθίων Ορέων, η οποία ξεχωρίζει λόγου του όγκου της και των υψηλότερων κορυφών (Moldoveanu 2,544 m and Negoiu 2,535m). Τα Νότια Καρπάθια, τα οποία βρίσκονται στο νότιο τμήμα των Καρπαθίων περιορίζονται ανατολικά από την Κοιλάδα Prahova και δυτικά από την κοιλάδα Cerna και την κοιλάδα Timis. Τα εθνικά πάρκα της Ρουμανίας παρουσιάζονται σύμφωνα με τη θέση του στα Νότια, Δυτικά και Ανατολικά Καρπάθια Όρη. Στα Νότια Καρπάθια Όρη υπάρχουν 8

9 93299 τα ακόλουθα εθνικά πάρκα: Piatra Craiului, Cozia, Retezat, Domogled-Valea Cernei are located as well as the national park Gradistea Muncelului-Cioclovina. Τα Δυτικά Καρπάθια βρίσκονται μεταξύ του ποταμού Δούναβη στα νότια και της κοιλάδας Barcaului (παραπόταμος της κοιλάδας Crisul Repede) στα βόρεια. Ανατολικά ενώνονται στην κοιλάδα Cerna και δυτικά, στους δυτικούς λόφους. Τα βουνά αυτά είναι τα μικρότερα και τα πιο διασπαρμένα ουσιαστικά σχηματίζουν μικρές ομάδες βουνών, οι οποίες χωρίζονται από πλατιές κοιλάδες και περάσματα. Όσον αφορά τη βλάστηση, καλύπτονται με μεγάλα δάση, κατά κύριο λόγο οξιάς ενώ στις κορυφές τους υπάρχουν λειμώνες. Σε αυτή την περιοχή υπάρχουν δύο εθνικά πάρκα (Cheile NereiBeusnita και Semenic Cheile Carasului) και δύο φυσικά πάρκα (Portile de FIer και Apuseni). Ανατολικά Καρπάθια. Αυτός ο κλάδος των Καρπαθίων εκτείνεται από τα βορειότερα σύνορα της Ρουμανίας (ποταμός Tisa) μέχρι την κοιλάδα Prahova. Δυτικά συνορεύουν με τo το βύθισμα της Τρανσυλβανίας, ανατολικά και δυτικά με το οροπέδιο της Μολδαβίας και τους υποκαρπάθιους λόφους, νοτιοδυτικά με τα Νότια Καρπάθια και νοτιοανατολικά με τον ποταμό Bacau, παραπόταμο του ποταμού Crisul Repede. Αποτελούν το μεγαλύτερο τμήμα των Καρπαθίων της Ρουμανίας, είναι μεσαία από άποψη υψομέτρου και χωρίζονται κυρίως από κοιλάδες ενώ διασχίζονται από περάσματα όπως τα ακόλουθα: Prislop, Rotunda, Setnez, Bicaz, Tusnad και Oituz. Οι μεγαλύτερες δασικές εκτάσεις βρίσκονται σε αυτή την περιοχή, με τα περισσότερα δάση να είναι ρητινώδη. Με την Υπουργική Διαταγή αρ. 1964/2007 σχετικά με την καθιέρωση ενός συστήματος προστατευόμενων φυσικών περιοχών Κοινοτικής σημασίας ως τμήμα του Natura 2000 στη Ρουμανία, διαθέτουμε συνολικά 273 περιοχές Κοινοτικής σημασίας οι οποίες αντιστοιχούν στο 13.21% της χώρας. Επίσης, με την Υπουργική Διαταγή αρ. 1284/2007 σχετικά με την καθιέρωση Περιοχών Ειδικής Προστασίας Πτηνών ως τμήμα του Natura 2000, διαθέτουμε συνολικά 108 Περιοχές Ειδικής Προστασίας Πτηνών, οι οποίες αντιστοιχούν σε 11.85% της χώρας. Οι προστατευόμενες περιοχές είναι: το Εθνικό Πάρκο Calimani, το οποίο εντάσσεται επίσης στις περιοχές Natura 2000, στους τυρφώνες Ν2000: Saru Dornei, Poiana Stampei& Romanesti. Το Εθνικό Πάρκο Calimani οριοθετήθηκε το 2000 και καλύπτει πάνω από εκτάρια στη βόρεια Ρουμανία, περιλαμβάνοντας την κύρια ηφαιστειακή ζώνη των Ανατολικών Καρπαθίων. Το Πάρκο φημίζεται για τα μοναδικά γεωλογικά γνωρίσματά του και αποτελεί κατοικία για πολλά μεγάλα σαρκοφάγα (συμπεριλαμβανομένης της καφέα αρκούδας, λύκων, λύγκων και αγριόγατων) και πτηνά (όπως ο πετρίτης, ο αγριόκουρκος, η μαύρη χήνα και λιγότεροι στικταετοί). Το Πάρκο περιλαμβάνει επίσης πολλά σπάνια είδη φυτών και μεγάλες περιοχές γηραιού δάσους. Οι πιο σημαντικοί βιότοποι αποτελούνται από αλπική και αρκτική 9

10 ερείκη, θάμνους με ορεινή πεύκη και ροδοδάφνη (Rhododendron myrtifolium) και ερυθρελάτη. Το 2007 συμπεριλήφθηκε στο δίκτυο Ν2000, ως τμήμα της περιοχής Calimani- Gurghiu. Οι τυρφώνες Saru Dornei και Romanesti συμπεριλαμβάνονται στο δίκτυο προστατευόμενων περιοχών της Ρουμανίας και στο δίκτυο Ν2000. Η περιοχή Poiana Stampei ανακηρύχθηκε επιστημονικό απόθεμα το 1955 και θεωρείται ο μεγαλύτερος ολιγοτροφικός τυρφώνας της Ρουμανίας. Το τυρφώνας έχει έκταση 400 εκτάρια και περιβάλλεται από ένα Νορβηγικό ελατόδασος, σαν ουδέτερη ζώνη. Φιλοξενεί σπάνια είδη φυτών, σημαντικών για τη βιοποικιλότητα της Ρουμσίας και ο τυρφώνας αποτελεί το γεωγραφικό όριο στη νοτιοανατολική Ευρώπη για ένα μεγάλο αριθμό τέτοιων ειδών. Και οι τρεις τυρφώνες περιλαμβάνουν κοινότητες άλγης, ζωοπλαγκτόν και έντονα επιστημονικής και οικολογικής αξίας. Η σημασία αυτών των τυρφώνων έγκειται στα εξής: αποτρέπουν τις πλημμύρες την άνοιξη όταν λιώνουν τα χιόνια ή κατά την περίοδο των βροχοπτώσεων το καλοκαίρι όταν η στάθμη των ποταμών ανεβαίνει, καθώς συγκρατούν μεγάλες ποσότητες νερού και το διοχετεύει στην περιοχή. Αποτελούν βιολογικά φίλτρα, τα οποία καθαρίζουν το νερό ενώ τα βρύα απορροφούν το διοξείδιο του άνθρακα καθώς αναπτύσσονται. Κατά αυτόν τον τρόπο, ο άνθρακας δεσμεύεται στο σώμα των βρύων.καθεμία από τις οροσειρές οι οποίες περιβάλλουν το Tara Dornelor έχει τη δική της γοητεία: Η Suhard με τη σχετικά απαλή κορυφογραμμή η οποία σπάνια διασχίζεται από οδοιπόρους, διατηρεί την έντονη ποιμαντική δραστηριότητα κατά τους θερινούς μήνες και προσφέρει εξαίσια θέα προς τις γειτονικές οροσειρές: Bârgău, Rodna Giumalău Rarău, Pietrosul Bistritei και Călimani.η οροσειρά Giumalăul διαθέτει ένα ευρύ δίκτυο τουριστικών διαδρομών, ενώ παράλληλα αποτελεί την πιο προσιτή οροσειρά στην περιοχή. Επιπλέον ο ορεινός ξενώνας Giumalău προσφέρει τη δυνατότητα διανυκτέρευσης σε αυτήν την υπο- αλπική περιοχή. Το Pietrosul Bistritei, ένα μυστηριώδες βουνό που έχει εξερευνηθεί μόνο από λίγους πεζοπόρους, κατεβαίνει απότομα από την κορυφογραμμή του στο Zugreni Gorge και προσφέρει μια μοναδική εμπειρία πεζοπορίας σε ένα άγριο τοπίο, σχεδόν άθικτο από ανθρώπινο χέρι. Ο απέραντος κρατήρας σε σχήμα οπλής αλόγου των ηφαιστειακών βουνών Calimani, μια διάμετρο περίπου 10km και είναι από το μεγαλύτερους στην Ευρώπη. Η επιβλητική κορυφογραμμή του αποτελείται από διάφορες υψηλές κορυφές οι οποίες ξεπερνούν τα 2000 m. Στο ανώτερο μέρος της ηφαιστειακής οροσειράς, το Εθνικό Πάρκο Calimani φιλοξενεί στο έδαφός του πολύτιμους βιότοπους και οικοσυστήματα: δάση των ελάτης με το ελβετικό πεύκο αλσύλλια ορεινής πεύκης με Ροδοδάφνη (Rhododendron), λιβάδια κατάφυτα με Γεντιανές, Βιολέτες, κοιν Tormentil, Bluebells, του πεύκου κ.λπ. Η Ελβετική πεύκη (Pinus cembra ) αποτελεί κατάλοιπο παγετώνα και συναντάται ακόμα και σήμερα στη Ρουμανία, μόνο σε μερικές απομονωμένες περιοχές στα Ανατολικά και Νότια Καρπάθια. Η εξαιρετική ομάδα βράχων που αποτελεί το Απόθεμα 12 Apostles (12 Απόστολοι) κεντρίζει τη φαντασία του ταξιδιώτη με τις παράξενες μορφές των βράχων που είναι σαν να βγήκαν από τον κόσμο των παραμυθιών, φέροντας γραφικά ονόματα όπως 10

11 «Mosul» («ο Ηλικιωμένος»), «Maresalul» («ο Στρατηγός»), «Mucenicul» («ο Μάρτυρας») και «Gusterul» («η Σαύρα»). Αυτοί οι γεωλογικοί σχηματισμοί, που παρομοιάζονται με τις μεγαλιθικές δομές, είναι το αποτέλεσμα των διαφορετικών μορφών διάβρωσης στα ηφαιστειακά κροκαλοπαγή. Στα Φυσικά Αποθέματα Tinovul Mare Poiana Stampei και Tinovul Șaru Dornei προστατεύεται η όξινη ελώδη περιοχή, τα αποστειρωμένα περιβάλλοντα με τα στρώματα της τύρφης και της φτωχής βλάστησης συγκεκριμένης για αυτές τις συνθήκες, με συστάδες του πεύκης, ελάτης και σημύδας νάνου, παχιά στρώματα του βρύων, και θάμνους μύρτιλου και βακκινίου που διαμορφώνουν ένα τοπίο που παραπέμπει περισσότερο σε σιβηρική τούνδρα. Το Tinovul Mare(681.8 εκτάρια) θεωρείται το μεγαλύτερο φυσικό απόθεμα τύρφης στη Ρουμανία, Στο Εθνικό Πάρκο Κοιλάδας Domogled Cerna υπάρχει μια μεγάλη περιοχή μαύρης πεύκης (Pinus Nigra ssp. batanica), ένα ενδημικό είδος, το οποίο φημίζεται για την αντοχή του και την προσαρμοστικότητά του σε δύσκολες συνθήκες. Pinus Nigra ssp. Batanica εκτείνεται σε μεγάλες και συνεχείς επιφάνειας, προσδίδοντας απαράμιλλη ομορφιά στο τοπίο. Μπορούμε να εντοπίσουμε αυτά τα είδη σε απότομες βραχώδεις δομές, οι οποίες εισάγουν τον επισκέπτη σε ένα παραμυθένιο κόσμο με υπέροχες εικόνες. Το Εθνικό Πάρκο Κοιλάδας Domogled Cerna Valley διαθέτει ένα μοναδικό δείγμα Καρπάθιας και Ευρωπαϊκής οξιάς, από τα χαμηλότερα υψόμετρα μέχρι τα σύνορα του δάσους με τα υψηλότερα σημεία των Άλπεων. Το Εθνικό Πάρκο Κοιλάδας Domogled Cerna συνορεύει με τις εξής τρεις φυσικές προστατευόμενες περιοχές: Εθνικό Πάρκο Retezat, Mehedinti Table-land Geopark και το ROSCI0129, το βόρειο τμήμα του Δυτικού Gorj. Το όριο ανάμεσα στο πάρκο μας και σε αυτές τις φυσικές προστατευόμενες περιοχές βρίσκεται στην ορεινή περιοχή. Οι στόχοι της προστασίας της φύσης και ανάπτυξης των τοπικών κοινοτήτων είναι κοινοί. Αυτοί οι φορείς διαχείρισης συνεργάζονται στενά, ειδικά με το Εθνικό Πάρκο Retezat καθώς το νομοθετικό πλαίσιο και ο τρόπος διαχείρισης είναι συμπίπτουν με τα δικά μας. Το Εθνικό Πάρκο Calimani έχει παρόμοιους διαχειριστικούς στόχους: προστασία της βιοποικιλότητας και ανάπτυξη του οικοτουρισμού. Μέσω αυτών των στόχων, αναπτύσσονται συνεργασίες με άλλα πάρκα που εντάσσονται στο πλαίσιο του Φορέα Διαχείρισης Εθνικών Δασών και εκτός με άλλους φορείς διαχείρισης (για παράδειγμα το Πάρκο Ceahlau) Τοπικοί, εθνικοί και περιφερειακοί φορείς εκπροσωπούνται στο Γνωμοδοτικό Συμβούλιο του Φορέα Διαχείρισης, η οποία έχει συμβουλευτικό ρόλο στο πλαίσιο της διαδικασία της διαχείρισης. 11

12

13 Σημαντικότερα προβλήματα, περιορισμοί και κίνδυνοι που απειλούν την περιοχή καθώς και προκλήσεις και ευκαιρίες Εθνικό Πάρκο Domogled Cerna Valley Τα κυριότερα προβλήματα που έχουν επιπτώσεις σε αυτή τη φυσική προστατευόμενη περιοχή καθώς και οι προκλήσεις και οι ευκαιρίες συνοψίζονται ως εξής: 1. Ανεξέλεγκτος τουρισμός - σήμερα το πάρκο παρουσιάζει μεγάλη επισκεψιμότητα, γεγονός που μπορεί να θέτει σε κίνδυνο τη βιοποικιλότητα, εξαιτίας του ενδεχομένου μιας μη οργανωμένης και χαοτικής ανάπτυξης του τουρισμού 2. Έλλειψη συστήματος επικοινωνιών και ενημέρωσης του κοινού - έλλειψη κέντρων πληροφόρησης, όπου οι τοπικές κοινότητες και οι τουρίστες μπορούν να ενημερωθούν για τη σημασία αυτής της φυσικής προστατευόμενης ζώνης 3. Ανεξέλεγκτα κτήρια που δεν εναρμονίζονται με παραδοσιακή εικόνα της περιοχής 4. Λαθροθηρία - η κακή οικονομική κατάσταση, η έλλειψη συστημάτων ενημέρωσης του κοινού και η ανάγκη εξεύρεσης πόρων μπορούν να οδηγήσουν σε αύξηση της λαθροθηρίας 5. Υπερβόσκηση- αποτελεί ένα σοβαρό πρόβλημα επειδή μπορεί να οδηγήσει σε απώλεια της βιοποικιλότητας και στην ανάπτυξη ορισμένων ειδών φυτών τα οποία δεν καταναλώνονται από τα ζώα, π.χ. stricta Nardus, alpinus Rumex, dioica Urtica. 6. Κοπή των κέδρων ως μέτρο πυροπροστασίας καθώς και για την επέκταση των βοσκοτόπων 7. Πυρκαγιές φυσικές ή προκαλούμενες από τους ανθρώπους, είναι ένα από τα σημαντικότερα προβλήματα που έχει επιπτώσεις στο τοπίο. Το 2000 εκδηλώθηκε μια φυσική πυρκαγιά στην περιοχή πάρκου, η οποία κατέστρεψε 90 εκτάρια δάσους στον ορεινό όγκο Domogled. 8. Οι υπάρχουσες υδροτεχνικές κατασκευές έχουν άμεσες επιπτώσεις στην υδρόβια βιοποικιλότητα της περιοχής, αλλά και στο έδαφος και τα επίγεια οικοσυστήματα. 9. Περιορισμένη ικανότητα διαχείρισης των προστατευόμενων ζωνών από άποψη δυνατοτήτων και εξοπλισμού. 10. Παράνομη εκμετάλλευση του δάσους. 13

14 Εθνικό Πάρκο Calimani Γήρανση του πληθυσμού Έλλειψη θέσεων εργασίας (κλείσιμο των ορυχείων, διαχείριση του δάσους, η οποία αποτελούσε την κύρια πηγή εισοδήματος) Χαμηλή τιμή γάλακτος (για τις μικρές κτηνοτροφικές μονάδες αποτελεί τη μοναδική πηγή εισοδήματος) Μεταβολή της σύνθεσης των βοσκοτόπων λόγω της μείωσης της βοσκής Έλλειψη υποδομών Αγροτουρισμός Παραδοσιακές τέχνες και φαγητό 14

15 ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΑ ΒΙΩΣΙΜΕΣ ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΕΣ ΚΑΙ ΠΡΟΪΟΝΤΑ Πολιτικές και προτεραιότητες αναφορικά με την οικονομική ανάπτυξη και τις οικονομικές δραστηριότητες, οι οποίες συγκροτούνται ή υλοποιούνται στις ευαίσθητες/προστατευόμενες ορεινές περιοχές. Εθνικό Πάρκο Κοιλάδας Domogled Cerna Οι κύριες δραστηριότητες των τοπικών κοινοτήτων είναι: Εκτροφή ζώων (κτηνοτροφία)-το κύριο παραδοσιακό επάγγελμα των κατοίκων του λεκανοπεδίου Cerna. Σε περιοχές με μεγάλο υψόμετρο και με αλπικά χαρακτηριστικά, υπάρχουν πολλές στάνες οι οποίες χρησιμοποιούνται μόνο το καλοκαίρι, κατά τη διάρκεια της βόσκησης. Αξιοποίηση και επεξεργασία ξύλου-επικερδείς δραστηριότητες τόσο για τους οικονομικούς παράγοντες όσο και για τον τοπικό πληθυσμό Τουρισμός- ο οποίος από τη δημιουργία του πάρκου έχει αποτελέσει μια από τις κύριες δραστηριότητες όσον αφορά την ανάπτυξη της τοπικής οικονομίας Εθνικό Πάρκο Calimani Το CNP περιλαμβάνει το υψηλότερο τμήμα του βουνού και τα σύνορά του βρίσκονται km μακριά από τους ανθρώπινους οικισμούς, γεγονός που περιορίζει τις αλληλεπιδράσεις μεταξύ της περιοχής του και του τομέα συμφερόντων των τοπικών κοινοτήτων. Το μεγαλύτερο μέρος της περιοχής μέσα στο πάρκο καλύπτεται από ελατοδάσος (67%) καθώς και από ορεινούς και υποαλπικούς λειμώνες (32%). Περίπου 52% του εθνικού Πάρκου Calimani αποτελεί κρατική δασική έκταση (κρατική ιδιοκτησία συνολικά 84%), ενώ υπόλοιπο ανήκει κυρίως στις τοπικές υπηρεσίες (διοικούμενες από τις κρατικές δασικές υπηρεσίες) και από τις ιδιωτικές δασικές υπηρεσίες οι οποίες συστήνονται από τα τοπικά συμβούλια και από λειμώνες (οι οποίοι βρίσκονται υπό τη διαχείριση των τοπικών συμβουλίων των καλλιεργητών της γης, κατόπιν συμβάσεων). 15

16 Σύμφωνα με την εθνική νομοθεσία τα εθνικά πάρκα της Ρουμανία διαθέτουν τρεις εσωτερικές ζώνες με διαφορετικό καθεστώς χρήσης γης: -Οι ειδικές ζώνες διατήρησης (οι πιο αυστηρές, όπου τα οικοσυστήματα που διατηρούνται στη φυσική κατάστασή τους, για σκοπούς προστασίας, ενώ επιτρέπεται μόνο η έρευνα, οι εκπαιδευτικές δραστηριότητες και ο ελεγχόμενος οικοτουρισμός) -Η ουδέτερη ζώνη ( όπου επιτρέπεται ελεγχόμενη υλοτομία σύμφωνα με το σχέδιο διαχείρισης του δάσους, ελεγχόμενη βόσκηση και περιορισμένες δραστηριότητες όσον αφορά την ανάπτυξη του τουρισμού) - Οι περιοχές βιώσιμης προστασίας, οι οποίες επιτρέπουν περισσότερες ανθρώπινες δραστηριότητες προσαρμοσμένες, όμως, στους στόχους που έχουν τεθεί αναφορικά με την προστασία της φύσης. Δεδομένου του περιοριστικού καθεστώτος του και των κύριων στόχων της προστασίας του περιβάλλοντος, το εθνικό πάρκο δεν στηρίζει άμεσα την ανάπτυξη ανθρώπινων δραστηριοτήτων. Εξαίρεση αποτελεί η φυσική επέκταση των δασών λόγω της υποβόσκησης, η οποία οφείλεται στην έλλειψη αποτελεσματικότητας στον τομέα αυτό. Ως εκ τούτου, δεδομένου ότι η φυσική επέκταση των δασών πραγματοποιείται εις βάρος ορισμένων βοσκοτόπων που παρουσιάζουν ενδιαφέρον από πλευράς προστασίας και διατήρησης, το πάρκο επωφελείται άμεσα από την στήριξη αυτών των δραστηριοτήτων. Σημαντική ευκαιρία αποτελούν οι επιχορηγήσεις που προσφέρονται από την APIA την υπηρεσία Πληρωμών και Παρεμβάσεων στον τομέα της Γεωργίας. Μια ακόμη προτεραιότητα του πάρκου είναι η παροχή εκπαίδευσης και κατάρτισης για την επίτευξη βιώσιμου και υπεύθυνου τουρισμού. Παράλληλα, η καταγραφή και η πρόσβαση στη βιοποικιλότητα των λειμώνων και των δασικών οικοσυστημάτων 16

17 συγκαταλέγονται μεταξύ των μελλοντικών προτεραιοτήτων του φορέα διαχείρισης του Πάρκου. Η δυνατότητα ανάπτυξης οικοτουρισμού στην περιοχή Tara Dornelor και στο Εθνικό Πάρκο Calimani Πεζοπορία Η πεζοπορία αποτελεί μια καλή ευκαιρία για ενεργή χαλάρωση, για γνωριμία με την περιοχή, και για την παρατήρηση της φύσης. Είτε είστε στο Vatra Dornei ή σε οποιοδήποτε άλλο χωριό της περιοχής, μπορείτε να επιλέξετε να περάσετε λίγες ώρες ή λίγες μέρες εξερευνώντας τα βουνά. Αν διαθέτετε τον κατάλληλο εξοπλισμό και έναν καλό χάρτη μπορείτε να βγείτε μόνοι. Διαφορετικά, μπορείτε να καθοδηγηθείτε από τον οικοδεσπότη σας, ή μπορείτε να καλέσετε έναν από τους ξεναγούς της περιοχής που θα σας οδηγήσουν σε ορεινά μονοπάτια και θα μοιραστούν μαζί σας ιστορίες και μυστικά που ποτέ δεν χάνουν τη γοητεία και τη μοναδικότητα τους. Nordic Walking Για όσους γνωρίζουν και αγαπούν αυτό το άθλημα, στο Vatra Dornei έχουν δημιουργηθεί έξι διαδρομές Nordic Walking, με μήκος μεταξύ 2 και 12,1km, και επίπεδα μεταξύ 39 και 464m. Rafting Η άνοιξη είναι ιδανική εποχή για rafting. Ο ποταμός Bistrita είναι ένας από τους λίγους ποταμούς της χώρας που προσφέρουν τις κατάλληλες συνθήκες για τη δραστηριότητα αυτή. Τα τμήματα που είναι κατάλληλα για το συγκεκριμένο άθλημα έχουν βαθμό δυσκολίας 3, σε κλίμακα από 1 έως 5 (με το 5 ως το πιο δύσκολο). Ιππασία Η ιππασία στην Τάρα Dornelor περιλαμβάνει μια μεγάλη γκάμα επιλογών: για έμπειρους αναβάτες για τους περιστασιακούς αναβάτες για παιδιά και αρχάριους. Οι έμπειροι αναβάτες που αναζητούν μια αληθινή εμπειρία μπορούν να επιλέξουν διαδρομές κατά μήκος του πάρκου, οι οποίες καλύπτουν μεγάλες αποστάσεις και προϋποθέτουν διανυκτερεύσεις σε καταφύγια, σκηνές ή ακόμα και στο ύπαιθρο κάτω από το φως των άστρων! 17

18 Για να απολαύσει τη ζεστασιά και την άνεση ενός τοπικού ξενώνα, διοργανώνονται διαδρομές out-and-back, μέσω των οποίων ο επισκέπτης μπορεί να γνωρίσει πολλούς προορισμούς σε διάστημα αρκετών ημερών. Όσοι αγαπούν την ιππασία αλλά δεν διαθέτουν πολύ χρόνο ή μεγάλη εμπειρία, μπορούν να επιλέξουν διαδρομές αναψυχής (μικρές βόλτες που διαρκούν λιγότερο από μία μέρα) οι οποίες ξεκινούν από κέντρα ιππασίας των περιοχών Vatra Dornei, Dorna Arini και Neagra Şarului. Για τα παιδιά αλλά και για όσους δεν έχουν δοκιμάσει ακόμα αυτό το είδος δραστηριότητας, προσφέρονται ιππικές διαδρομές για αρχάριους. Η περιοχή προσφέρει επίσης δυνατότητες για ορεινή ποδηλασία και χειμερινά σπορ. Στους αλπικούς λειμώνες, επιτρέπεται η κτηνοτροφία. Η συγκομιδή της σοδειάς επιτρέπεται στην ουδέτερη ζώνη του Πάρκου. Η υπηρεσία για πληρωμές και παρεμβάσεις στον τομέα της γεωργίας καταβάλλει επιδοτήσεις για τη διατήρηση των λειμώνων Υφιστάμενες πρωτοβουλίες/μέθοδοι/δράσεις/έργα που υλοποιούνται ή έχουν ήδη υλοποιηθεί και στοχεύουν στην αξιοποίηση των τοπικών δραστηριοτήτων και/ή των προϊόντων Εθνικό Πάρκο Κοιλάδας Domogled Cerna Μέχρι σήμερα δεν έχουν υπάρξει σημαντικές πρωτοβουλίες και έργα για την αξιοποίηση των τοπικών δραστηριοτήτων και προϊόντων. Η προώθηση των παραδοσιακών δραστηριοτήτων, προϊόντων και η προβολή των τεχνιτών της περιοχής έχει επιτευχθεί μέσω διάφορων εκδηλώσεων όπως: The Festival of Black Pine of Banat, The Festival of Lilac, τοπικά φεστιβάλ, κ.τ.λ. Η περιορισμένη προβολή των τοπικών προϊόντων της Κοιλάδας Domogled Cerna οφείλεται στα εξής: -έλλειψη μόνιμων χώρων στις τουριστικές περιοχές για την προβολή και την προώθηση αυτών των προϊόντων -έλλειψη εμπορικών αντιπροσώπων με τις απαραίτητες ικανότητες αξιοποίησης αυτών των προϊόντων -ακατάλληλο οδικό δίκτυο που καθιστά δύσκολη την πρόσβαση στις κοινότητες -παλιές τοπικές κοινότητες οι οποίες απειλούνται με εξαφάνιση. 18

19 Εθνικό Πάρκο Calimani Πρωτοβουλία ανάπτυξης του οικοτουρισμού Λόγω της μεγάλης φυσικής και πολιτιστικής αξίας της περιοχής (φυσικά οικοσυστήματα με παραδοσιακό τρόπο διαχείρισης, γεωργοκτηνοτροφικό ορεινό τοπίο, μικρές προστατευόμενες φυσικές περιοχές και το νότιο τμήμα του Εθνικού Πάρκου Calimani, καλά διατηρημένες παραδόσεις) και των ήδη υφιστάμενων απειλών (ανεξέλεγκτη ανάπτυξη, εξαφάνιση παραδόσεων και παραδοσιακών επαγγελμάτων) δημιουργήθηκε μια πρωτοβουλία για την στήριξη του οικοτουρισμού και των ανανεώσιμων πηγών ενέργειας στην περιοχή. Το έργο εγκαινιάστηκε από μία ΜΚΟ από τον ίδιο νομό και η Ένωση Οικοτουρισμού της Ρουμανίας (AER) επιλέχθηκε ως εταίρος υπεύθυνος για τον τομέα του οικοτουρισμού, ενώ ο Φορέας Διαχείρισης του Εθνικού Πάρκου Calimani κλήθηκε επίσης ως ο κύριος τοπικός εταίρος. Οι κύριοι στόχοι του έργου ήταν η προώθηση της ιδέας του οικοτουρισμού, η προσφορά προγραμμάτων κατάρτισης, η δημιουργία ενός οδηγού βέλτιστων πρακτικών για την ανάπτυξη του οικοτουρισμού στην περιοχή και η δημιουργία ενός δικτύου τοπικών οικοτουριστικών προϊόντων και υπηρεσιών, ως πρώτο βήμα προς την ανάπτυξη της περιοχής ως οικοτουριστικού προορισμού (για περισσότερες λεπτομέρειες βλέπε ΣΗΜΕΙΩΣΗ). Για την επίτευξη αυτών των στόχων, η ομάδα διαχείρισης του έργου πρότεινε τη δημιουργία μιας τοπικής ένωσης οικοτουρισμού. Η πρωτοβουλία αυτή στέφθηκε με απροσδόκητη επιτυχία οι συμμετέχοντες φορείς από τον τομέα του τουρισμού απέδειξαν το ενδιαφέρον τους και έτσι δημιουργήθηκε η Ένωση Οικοτουρισμού της Tara Dornelor. Αρχικά (και προκειμένου να αποφευχθεί η γραφειοκρατία) ένας μικρότερος αριθμός συμμετεχόντων δημιούργησε την Ένωση, η οποία περιλαμβάνει ένα μέλος από όλους τους σημαντικούς παράγοντες στον τομέα του τοπικού τουρισμού: 2 ξενώνες, 2 τουριστικές επιχειρήσεις, οι οποίες διοργανώνουν δραστηριότητες αναψυχής στο πάρκο και στην υπόλοιπη περιοχή, ο φορέας διαχείρισης του Εθνικού Πάρκου Calimani, η ορεινή ομάδα διάσωσης, η δημαρχία και ένας τοπικός σύμβουλος. Η Ένωση πρόκειται να αποτελέσει τον φορέα διαχείρισης για την επίτευξη μελλοντικών στόχων. Ήδη από την πρώτα στάδια της ύπαρξής της η Ένωση πέτυχε τα εξής: -προσδιόρισε τα κριτήρια πρόσβασης στον οργανισμό ( με βάση τις αρχές του οικοτουρισμού) -προσδιόρισε και δημιουργεί ένα αρχικό δίκτυο υπηρεσιών, ενώ προσδιόρισε και τα κριτήρια για να πρόσβασης στο δίκτυο 19

20 κατοχύρωσε μια ετικέτα για το δίκτυο και προσδιόρισε κριτήρια χρήσης αυτής της ετικέτας -συμμετείχε την τουριστική οριοθέτηση της περιοχής Σε αυτό το πλαίσιο, δημιουργήθηκαν νέες ευκαιρίες και ένα πλαίσιο (οργανωτικό, εννοιολογικό κ.τ.λ.) για την ανάπτυξη της περιοχής, ενώ πολλοί στόχοι πρόκειται να επιτευχθούν για την ανάπτυξη αυτού του τουριστικού προορισμού. Το λογικό πλαίσιο θα περιλαμβάνει τους πιο σημαντικούς μελλοντικούς στόχους καθώς και τα βήματα για την επίτευξη αυτού του στόχου. Οικοτουρισμός στην περιοχή Dorna- Διαδρομή «12 Apostles» Ιππασία στα Καρπάθια-ιππασία μέσα στο εθνικό πάρκο ως οικοτουριστική εναλλακτική για την ανάπτυξη των κοινοτήτων γύρω ή μέσα στις προστατευόμενες περιοχές της Ρουμανίας, προκειμένου να διασφαλιστεί η μεσοπρόθεσμη και μακροπρόθεσμη προστασία της φύσης Φεστιβάλ όπου τεχνίτες παρουσιάζουν ξύλινα αντικείμενα, οι γυναίκες παρουσιάζουν χρωματιστά αυγά, νοικοκυρές προσφέρουν τρόφιμα, λικέρ ροδοδάφνης, μαρμελάδες και λικέρ μύρτιλλου, συσκευασμένα μανιτάρια πορτσίνι και κανθαρέλες, καπνιστή πέστροφα Γαλακτοκομικά προϊόντα Μεταλλικό νερό (τέσσερις κατοχυρωμένες εμπορικές ονομασίες (Bilbor, Stanceni, Dorna, Aqua Carpatica) Νέες και καινοτόμες πρωτοβουλίες με συγκεκριμένες δυνατότητες για την ενίσχυση της οικονομίας των ορεινών περιοχών διασφαλίζοντας, παράλληλα, την προστασία/αξιοποίηση της φυσικής περιοχής Εθνικό Πάρκο Κοιλάδας Domogled Cerna Προκειμένου να υπάρχουν παραδοσιακά προϊόντα και δραστηριότητες στο πάρκο, αυτές οι τοπικές κοινότητες θα πρέπει να βρίσκονται σε πορεία διαρκούς ανάπτυξης. Αυτό προϋποθέτει αρχικά την εύκολη πρόσβαση στις περιοχές, τη βελτίωση του υπάρχοντος οδικού δικτύου και την ανάπτυξη οικοτουριστικών δραστηριοτήτων έτσι ώστε οι τουρίστες να μπορούν να επωφεληθούν από αυτά τα προϊόντα. Σήμερα, ο αριθμός των κατοίκων μειώνεται καθώς οι νέοι επιλέγουν να ζήσουν στις πλησιέστερες πόλεις. 20

21 Οι πρωτοβουλίες του φορέα διαχείρισης στοχεύουν στη βελτίωση της πρόσβασης στην περιοχή, στην ανάπτυξη του οικοτουρισμού και στη δημιουργία ενός κέντρου επισκεπτών όπου θα προβάλλονται παραδοσιακά προϊόντα και δραστηριότητες. Εθνικό Πάρκο Calimani Φεστιβάλ όπου τεχνίτες παρουσιάζουν ξύλινα αντικείμενα, οι γυναίκες παρουσιάζουν χρωματιστά αυγά, νοικοκυρές προσφέρουν τρόφιμα, λικέρ ροδοδάφνης, μαρμελάδες και λικέρ μύρτιλλου, συσκευασμένα μανιτάρια πορτσίνι και κανθαρέλες, καπνιστή πέστροφα Γαλακτοκομικά προϊόντα Μεταλλικό νερό (τέσσερις κατοχυρωμένες εμπορικές ονομασίες (Bilbor, Stanceni, Dorna, Aqua Carpatica Ομάδες-στόχος και ενδιαφερόμενοι φορείς που θα έπρεπε αν συμμετάσχουν στο πλαίσιο νέων πολιτικών και προσεγγίσεων για οικονομικά βιώσιμες δραστηριότητες και προϊόντα Εθνικό Πάρκο Κοιλάδας Domogled Cerna Οι φορείς του πάρκου, οι οποίοι θα έπρεπε να συμμετάσχουν στο πλαίσιο πολιτικών και βιώσιμων δραστηριοτήτων είναι οι εξής: -Τοπικές δημόσιες αρχές διότι εκπροσωπούν τα τοπικά κέντρα λήψης αποφάσεων και μπορούν να βοηθήσουν άμεσα τις τοπικές κοινότητες μέσω της δημιουργίας υποδομών, της προσέλκυσης επενδύσεων στην περιοχή, της μείωσης των φόρων κ.τ.λ. -Φορείς διαχείρισης του δάσους διότι η επεξεργασία του ξύλου αποτελεί παραδοσιακή δραστηριότητα καθώς και σημαντική πηγή εσόδων -Φυσικά ή νομικά πρόσωπα που έχουν ιδιοκτησίες στο πάρκο - Η Υπηρεσία Πληρωμών και Παρεμβάσεων στη Γεωργία μπορεί να συμβάλλει άμεσα επιχορηγώντας τους ιδιοκτήτες γης -Φορείς του τουρισμού οι οποίοι μπορούν να συμμετάσχουν μέσω της δημιουργίας τουριστικών προγραμμάτων για την προβολή της περιοχής -ΜΚΟ κ.τ.λ. Εθνικό Πάρκο Calimani Φορείς που εκπροσωπούν την Περιοχή Dornelor 21

22 Οι παράγοντες που συμμετέχουν στη διαχείριση των προστατευόμενων φυσικών περιοχών -Οι θεματοφύλακες των προστατευόμενων περιοχών: Περιφερειακή (Νομός) Δασική Υπηρεσία της περιοχής Suceava και μια τοπική ΜΚΟ, που διαχειρίζονται τα φυσικά αποθέματα και τις περιοχές του δικτύου Natura Ο φορέας διαχείρισης του Εθνικού Calimani διαχειρίζεται άλλες 3 περιοχές Natura 2000 Φορείς που συμμετέχουν σε θέματα που αφορούν την τοπική και περιφερειακή ανάπτυξη, με έμφαση στις ορεινές περιοχές: - Ένας κλάδος της ROMONTANA εθνική ΜΚΟ, μέλος της Ένωσης EUROMONTANA - CEFIDEC - κυβερνητικός οργανισμός που παρέχει την κατάρτιση και συμβουλευτική σχετικά με τον αγροτικό τουρισμό, ορεινή γεωργία, κλπ. - 3 ΜΚΟ που δραστηριοποιούνται στον τομέα της προστασίας του περιβάλλοντος και τις εναλλακτικές μορφές τουρισμού - 1 ΜΚΟ που συμμετέχει στην ανάπτυξη του οικοτουρισμού, μέλος του οποίου είναι και ο φορέας διαχείρισης του Εθνικού Πάρκου -Άλλες ΜΚΟ οι οποίες δραστηριοποιούνται στον τομέα του πολιτισμού -GAL Bazinul Dornelor - τοπική ομάδα δράσης που συγκροτήθηκε στο πλαίσιο της ολοκληρωμένης πρωτοβουλία για την αγροτική ανάπτυξη LEADER -Τοπικές δημόσιες υπηρεσίες - Τοπικές τουριστικές επιχειρήσεις Συμμετέχοντες φορείς στη διαχείριση του Εθνικού Πάρκου Calimani A/ Τομέας A 1 2 Επίπεδο Φορέας Σχόλια Τοπικό Δημαρχία Δήμαρχος Εκτελεστικός ρόλος (με τη βοήθεια του εκτελεστικού οργάνου το οποίο αποτελείται από προσωπικό της δημαρχίας) /κοινοτικό επίπεδο Αντιδήμαρχος Μέλος εκτελεστικού του 22

23 οργάνου 3 4 Τοπικό Συμβούλιο Εγκρίνει και λαμβάνει αποφάσεις (όργανο λήψης αποφάσεων Γραμματέας Εγκρίνει τις νομικές προϋποθέσεις GAL ΔΗΜΟΣΙΟΣ ΤΟΜΕΑΣ (Τοπική Ομάδα Δράσης-Local Action Group) Συμμετοχή δημοσίου και ιδιωτικού τομέα στο πλαίσιο του Ε.Π. LEADER Σχολεία της περιοχής Αστυνομία Εξειδικευμένη κυβερνητική υπηρεσία επιφορτισμένη με τη διενέργεια περιπολιών στις ορεινές περιοχές και τη δημόσια ασφάλεια στις τουριστικές περιοχές. Υπάγεται στο Υπουργείο Διοίκησης και Εσωτερικών (Ministry of Administration and Interior (MAI) 8 Ορεινή Χωροφυλακή 9 Ορεινή Ομάδα Διάσωσης Η μία στην Vatra (SALVAMONT) Νομός Dornei υπάγεται στο Vatra Dornei Toplita και νομαρχιακό Mures συμβούλιο της Suceava Η ομάδα της Mures υπάγεται στο νομαρχιακό 23

24 συμβούλιο Mures της 10 Μουσεία (Μουσείο Φυσικής Επιστήμης και Εθνογραφικό Μουσείο στην Vatra Dornei ) 11 Εταιρεία Εξόρυξης η οποία υπάγεται στο Υπουργείο Οικονομικών, SC Min Bucovina SA Vatra Εμπορίου και Dornei Επιχειρήσεων (Ministry of Economy, Trade and Business Environment) 12 Υπάγεται στο Υπουργείο Γεωργίας Κέντρο Κατάρτισης και και Αγροτικής Καινοτομίας στα Ανάπτυξης (Ministry Καρπάθια (CEFIDEC) of Agriculture and Vatra Dornei Rural Development (MADR) 13 Συγκροτήθηκε το 2007, υπάγεται στο Υπουργείο Γεωργίας και Αγροτικής Υπηρεσία Πληρωμών και Ανάπτυξης, Παρεμβάσεων στη διαχειρίζεται τα Γεωργία (Agency for Ευρωπαϊκά Payments and κεφάλαια για την Interventions in υλοποίηση των Agriculture -APIA) μέτρων που χρηματοδοτούνται από το Ευρωπαϊκό Γεωργικό Ταμείο Επενδύσεων (FEGA) 14 Δασικές Περιφέρειες (OS) Νομός Νομαρχιακές Αυτοδιοικήσεις Εκπροσωπούν την κεντρική διοίκηση σε επίπεδο νομού Νομαρχιακά Συμβούλια Συμπ. του προέδρου 24

25 (CC) του Νομαρχιακού Συμβουλίου 17 Σώμα Δασικού Ελέγχου Υπάγεται στο (ITRSV) Υπουργείο Περιβάλλοντος και Δασών (Ministry of Environment and Forest-MMP) 18 Τοπικές Περιβαλλοντικές Τοπική μονάδα της Υπηρεσίες (APM) Εθνικής Περιβαλλοντικής Υπηρεσίας (υπάγεται στο Υπουργείο Περιβάλλοντος και Δασών), η οποία λειτουργεί σε επίπεδο νομού 19 Επιθεωρήσεις για την Υπάγεται στο Εκπαίδευση σε επίπεδο Υπουργείο νομού Παιδείας, Έρευνας, Νεολαίας και Άθλησης 20 Τοπικές Δημόσιες Τοπικές περιφέρειες Δασικές Διοικητικές υπό τη διεύθυνση Περιφέρειες (Local Public της νομαρχίας και Forestry Districts (OS) της Εθνικής Δασικής Υπηρεσίας 21 Σώμα Περιβαλλοντικού Μονάδες σε Ελέγχου (GNM) επίπεδο νομού, υπάγονται στο 22 Υπουργείο Περιβάλλοντος και Δασών Δημόσια Δασική Επίπεδο νομού, Διεύθυνση Νομο υ υπάγεται στην (County Public Forestry Εθνική Δασική Direction (DS) Υπηρεσία (NFA) Περιφέρεια Περιφερειακή Περιβαλλοντική Περιφερειακές μονάδες οι οποίες 25

26 Υπηρεσία (ARPM) συντονίζουν τις Τοπικές Περιβαλλοντικές Υπηρεσίες-APM (λειτουργούν σε περιφερειακό επίπεδο και υπάγονται στο Υπουργείο Περιβάλλοντος και Δασών -MMP) Περιφερεικές μονάδες οι οποίες συντονίζουν τα Σώματα Περιβαλλοντικού Περιφερειακό Σώμα Ελέγχου Regional Περιβαλλοντικού units coordinating Ελέγχου (Regional the GNMs Environmental Control (λειτουργεί σε Body) περιφερειακό επίπεδο και υπάγεται στο Υπουργείο Περιβάλλοντος και Δασών-MMP) Υπηρεσίες Περιφερειακής Ανάπτυξης (ADR) Μη κυβερνητικοί, μη κερδοσκοπικοί φορείς οι οποίοι έχουν συσταθεί με νόμο και είναι υπεύθυνοι για τη διαχείριση αναπτυξιακών κεφαλαίων σε περιοχές ανάπτυξης το Πάρκο διαιρείται σε τρεις Περιφέρειες Ανάπτυξης (ΝΑ,Κ, ΝΔ), κυρίως στη Νοτιοανατολική Περιφέρεια 26

27 Υπουργείο Περιβάλλοντος και Δασών (Ministry of Environment and Forest -MMP) 28 Η υπηρεσία που είναι αρμόδια για τη διαχείριση των Εθνική Δασική Υπηρεσία κρατικών δασών και (National Forest υπάγεται στο Authority -RNP) Υπουργείο Περιβάλλοντος και Δασών MEF Εθνικό επίπεδο 29 Υπουργείο Περιφερειακής Ανάπτυξης και Τουρισμού (Ministry of Regional Development and Tourism MDRT) 30 Υπουργείο Γεωργίας και Αγροτικής Ανάπτυξης (Ministry of Agriculture and Rural Development MADR) 31 Πανεπιστήμια 1 Εταιρείες Υλοτομίας 2 Συλλέγονται επίσης βότανα, όμως σε Συλλογείς φρούτων και περιορισμένο μανιταριών βαθμό και όχι αποκόμιση κέρδους 3 ΙΔΙΩΤΙΚΟΣ ΤΟΜΕΑΣ Τοπικό Επίπεδο Ξενώνες 4 Ταξιδιωτικοί πράκτορες 5 Τουριστικά γραφεία 6 Ιδιοκτήτες γης 1 ΚΟΙΝΩΝΙΑ ΤΩΝ ΠΟΛΙΤΩΝ 2 (ΜΗ Ντόπιο κάτοικοι Εθνικό επίπεδο Κάτοικοι των τοπικών κοινοτήτων AER (Ένωση ΜΚΟ Οικοτουρισμού Οικοτουρισμού και Ρουμανίας), Brasov Προστασίας του 27

28 ΚΕΡΔΟΣΚΟΠΙΚΟΙ ΦΟΡΕΙΣ ΚΑΙ ΜΚΟ) περιβάλλοντος και Environmental, Ecotourism and Conservation NGOs 3 ProPark, Brasov (Ένωση Εθνικών Πάρκων, η οποία προσφέρει προγράμματα κατάρτισης για επαγγελματίες σε προστατευόμενες περιοχές) 4 WWF Ρουμανίας (Bucharest) and WWFDCP (Brasov) 5 Περιφερειακό ClubSpeo, επίπεδο Tasuleasa Social 6 7 Asociatia Proprietarilor de Padure Panaci, Saru Dornei, Dorna Arini 8 FAMD (Ίδρυμα Αγροτών Ορεινών Περιοχών) 9 Asociatia pentru Conservarea Vietii Salbatice in Calimani Τοπικό Επίπεδο 10 Dorna EcoActiv 11 AETD οικοτουρισμού Dornelor) 12 (Ένωση Tara ROMONTANA Τοπικές Υπηρεσίες Προστασίας του Περιβάλλοντος Ειδικό σώμα επιθεωρητών περιβάλλοντος (νομοθετικός έλεγχος) ΜΚΟ (διαχείριση περιοχών Ν2000) Τοπικές φορείς διαχείρισης (διαχείριση περιοχών Ν2000) 28

29 Εθνική Υπηρεσία Δασών (διαχείριση πάρκων και Περιφερειακές Δασικές Αρχές) Ευκαιρίες, δυνατότητες, προκλήσεις, ανάγκες καθώς και προβλήματα (αδυναμίες, περιορισμοί, απειλές) σε σχέση με οικονομικά βιώσιμες δραστηριότητες και προϊόντα (ανάλυση SWOT) Εθνικό Πάρκο Κοιλάδας Domogled Cerna Δυνατά σημεία: - διαθεσιμότητα των δημαρχείων να συνεργαστούν στο πλαίσιο διάφορων έργων - επιτυχής υλοποίηση ορισμένων έργων - ύπαρξη ειδών και οικοτόπων προτεραιότητας (Μαύρη Πεύκη των δασών Banat -. Pinus nigra ssp banatica, δάση άμισχης δρυός - Quercus petraea, δάση καρπίνουcarpinus betulus) Αδύναμα σημεία: - Ελλιπώς ενημερωμένος πληθυσμός - Υποβάθμιση του περιβάλλοντος και περιορισμένες πηγές διαβίωσης - Ανεπαρκείς υποδομές - Ανεπαρκής περιβαλλοντική εκπαίδευση Ευκαιρίες: -Ύπαρξη τηλεοπτικών προγραμμάτων που προσφέρουν πληροφορίες για τη φύση και τη σημασία που της - Προστασία των φυσικών αξιών μέσω φυσικών αποθεμάτων - Η ύπαρξη των πολύτιμων παραδόσεων - διαιώνιση των πολιτιστικών και ιστορικών αξιών - Αυξανόμενο ενδιαφέρον των πανεπιστημίων, ΜΚΟ, κλπ. - Υιοθέτηση μιας πιο υπεύθυνης νοοτροπίας απέναντι στη φύση Απειλές: -Ατελές νομοθετικό πλαίσιο 29

30 Περιορισμένα μέσα συμμόρφωσης με τους νόμους σχετικά με τις προστατευόμενες περιοχές Εθνικό Πάρκο Calimani Αδυναμίες Δυνατότητες Απειλές Ευκαιρίες Η μετανάστευσηυψηλά ποσοστά Αύξηση της Δημογραφικά των νέων και ηγεννήσεων και Δυνατότητες μετανάστευσης Ζητήματα γήρανση τουμεγάλος κατάρτισης στους νέους πληθυσμού αριθμός νέων Στόχοι Επικέντρωση στην εκπαίδευση, κατάρτιση και απασχόληση των νέων σε αναπτυξιακές δραστηριότητες Αύξηση του ποσοστού Αυξανόμενο Καινοτόμες ατόμων που Η αυξανόμενη Ποσοστό αλλαγές στις συμμετέχουν σεη αυστηρήποιότητα και Επαγγέλματα ανεργίας λόγω κοινωνικές δραστηριότητες αγορά ανάπτυξη των και εργασία της μείωσης των υπηρεσίες μέσω αναφορικά μεεργασίας υπηρεσιών τοπικών πιλοτικών την προστασία υγείας δραστηριοτήτων προγραμμάτων του περιβάλλοντος Περιορισμένη Η καθιέρωση πρόσβαση των εμπορικής Ποιοτικά τοπικών ονομασία προϊόντα σεπροϊόντων στην ποιότητας για χαμηλές τιμέςεσωτερική και τρόφιμα και Η έλλειψηορισμένες εξωτερική τουριστικά Δυνατότητες για πιστοποίησης εμπορικές αγορά και καλή Το σύστημα την καθιέρωσηπροϊόντα ποιότητας καιονομασίες ήδηποιότητα παραγωγής εμπορικών Η βιώσιμη χρήση παλαιάςπροβάλλουν συστήματος ονομασιών αξιοποίηση των τεχνολογίας την περιοχήδιακυβέρνησης τοπικών δασών (Dorna, ( έλλειψη και των LaDorna, Aquaδιαφάνειας, προϊόντων που Carpatica) συμμετοχή, δεν προέρχονται διάλογος και από το ξύλο συνεργασία) Περιβάλλον Η ανεπαρκήςη ύπαρξη τουοι εταιρίες πουχρηματοδότηση Επικέντρωση στον αξιοποίηση τωνcnp και οιδεν περιβαλλοντικών οικοτουρισμό και τοπικών πόρωνδυνατότητες προέρχονται ζητημάτων καιτην και το μεγάλοτης περιοχήςαπό τηνυφιστάμενων ευαισθητοποίηση 30

31 οικολογικό αποτύπωμα Αποψίλωση δασών περιοχή για ανάπτυξη αδιαφορούν ΜΚΟ του για τον οικοτουρισμού αντίκτυπό τους. του κοινού Στρατηγικά έργα στον τομέα της ενέργειας Πολιτιστική κληρονομιά Η καινοτομία των τοπικών προϊόντων, η Ορισμένες Χρηματοδότηση ανασυγκρότηση Η εξαφάνισηπαραδόσεις τοπικής ζήτησητης των επιβιώνουν Η εγκατάλειψηη ταυτότητας με την παραδοσιακών ακόμα λόγωτης παράδοσηςαυθεντικών εκπαίδευση και αξιών καιτου από τους νέους προϊόντων από την τουριστικήτην υποστήριξη γνώσεων παραδοσιακού των τοπικών αγορά τρόπου ζωής ενώσεων και των παραγωγών της λαϊκής τέχνης Συνολικό αγροτικό περιβάλλον Συνεργασία ως το Η έλλειψη κλειδί για έξοδο πρόσβασης σε από την πιστώσεις για απομόνωση τα βασικά Κατάρτιση για ενδιαφερόμενα Νέος Τα τοπικά απόκτηση πληθυσμός μεμέρη και τωνσύγχρονη εισοδήματα βασικών καλή φυσικήκατάλληλων τεχνογνωσία προέρχονται δεξιοτήτων (ξένες πολιτικών, δυναμική κατά κύριο λόγο Εισροή γλώσσες, έλλειψη από τοντοπικές οράματος καιχρημάτων απόπληροφορική, εμπορικές πρωτογενή μετανάστες marketing) συμμετοχής ονομασίες τομέα του κοινού, ηχρηματοδοτικά Η ανάπτυξη του infrastructure Υψηλό έλλειψη προγράμματα τοπικού δυναμικό συνοχής μεταξύ βιομηχανικού Σχετική Τοπικά κέντρατων δράσεων τομέα για την απομόνωση κατάρτισης των διαφόρων αξιοποίηση των φορέων, τοπικών πόρων ανεπάρκεια (π.χ. έπιπλα, ικανοτήτων και τρόφιμα κ.τ.λ.) ενδιαφέροντος Έλλειψη πρωτοβουλιών για την παραγωγή γαλακτοκομικών προϊόντων, μανιταριών και μούρων Ασταθείς πολιτικές (Εθνικό Πάρκο Calimani) 31

32 Ενδιαφέρουσες τοπικές, εθνικές και Ευρωπαϊκές πρωτοβουλίες/πρακτικές αναφορικά με την ανάπτυξη/ αξιοποίηση οικονομικά βιώσιμων δραστηριοτήτων/προϊόντων που μπορούν να χρησιμοποιηθούν ως Καλές Πρακτικές και να κεφαλαιοποιηθούν στις περιοχές των εταίρων του έργου Εθνικό Πάρκο Κοιλάδας Domogled Cerna Μια πρωτοβουλία όσον αφορά την ανάπτυξη οικονομικών δραστηριότητων και παραδοσιακών προϊόντων είναι η δημιουργία ενός εκπαιδευτικού κέντρου οικολογικών δραστηριοτήτων στην περιοχή των οικισμών Prisacina και Dobraia (στο χωριό Cornreva). Οι επιμέρους στόχοι είναι: - η ενημέρωση των ομάδων-στόχος για τις φυσικές και πολιτιστικές αξίες της περιοχής του πάρκου-η γνώση και η προώθηση των παραδοσιακών δραστηριοτήτων και των προϊόντων μέσω της συμμετοχής των ντόπιων Οι κύριες δραστηριότητες είναι: - Η εξασφάλιση προσβασιμότητας σε αυτές τις δύο απομονωμένες κοινότητες μέσα από την ανακατασκευή του υφιστάμενου οδικού δικτύου -Η αποκατάσταση δύο υπαρχόντων κτιρίων που θα χρησιμοποιηθούν ως ξενώνες και μιας αίθουσας για τη διεξαγωγή των συνεδριάσεων στο πλαίσιο της οικολογικής εκπαίδευσης -Η συμμετοχή των ντόπιων σε διάφορες παραδοσιακές δραστηριότητες Οι ομάδες-στόχοι είναι: -Οι τοπικές κοινότητες από τους οικισμούς Prisacina και Dobraia - Οι μαθητές από τα σχολεία που βρίσκονται μέσα ή κοντά στο πάρκο - Φοιτητές από διάφορα πανεπιστήμια - Ρουμάνοι και ξένοι τουρίστες Ο αντίκτυπος στη βιοποικιλότητα είναι αμελητέος, διότι το οδικό δίκτυο και τα κτίρια υπάρχουν ήδη και βρίσκονται στην περιοχή βιώσιμης ανάπτυξης του πάρκου. Τα αποτελέσματα συνίστανται στην ανάπτυξη των κοινοτήτων των οικισμών Dobraia και Prisacina, στη δημιουργία θέσεων εργασίας για νέους, στην ευκολότερη 32

33 πρόσβαση στην περιοχή, σε συνεργασίες με φορείς του τουρισμού από το Baile Herculane. Εθνικό Πάρκο Calimani α) προγράμματα ιππασίας, ίδρυση της Ένωσης Οικοτουρισμού Tara Dornelor, σύσταση της Ομάδας Τοπικής Δράσης στην κοιλάδα της Dorna β) πιστοποίηση οικοτουρισμόυ, υφιστάμενα σχέδια διαχείρισης για τις κύριες προστατευόμενες περιοχές γ) Θεματική διαδρομή «12 Apostles», εβδομαδιαίες συναντήσεις με μαθητές από σχολεία της περιοχής 33

34 ΜΕΘΟΔΟΙ ΚΑΙ ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΕΣ ΓΙΑ ΣΥΝΤΟΝΙΣΜΝΕΝΕΣ ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ ΚΑΙ ΣΧΕΔΙΑ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗΣ Γενική παρουσίαση των φυσικών πλεονεκτημάτων και διαχείριση των προστατευόμενων φυσικών περιοχών σε τοπικό/περιφερειακό επίπεδο Εθνικό Πάρκο της Κοιλάδας Domogled Cerna Ο φορέας διαχείρισης του πάρκου αποτελεί μια νέα δομή, η οποία ιδρύθηκε το 2003 και αρχικά αποτέλεσε μια επιμέρους μονάδα της Δασικής Υπηρεσίας Resita. Το 2009 έγινε ανεξάρτητη μονάδα με νομική προσωπικότητα. Ο φορέας διαχείρισης του πάρκου αποτελείται από τους εξής: Διευθυντής Λογιστής Υπεύθυνος περιβαλλοντικής εκπαίδευσης και ευαισθητοποίησης του κοινού Υπεύθυνος Πληροφορικής Βιολόγος Υπεύθυνος ασφάλειας και επενδύσεων 8 δασοφύλακες Το ανθρώπινο δυναμικό που διατίθεται αυτή τη στιγμή για τις δραστηριότητες της διαχείρισης δεν είναι αρκετό για την οργάνωση και εποπτεία τέτοιου είδους δραστηριοτήτων, ειδικά για τον έλεγχο της κατάστασης της περιοχής. Η παρουσία πολλών ιδιοκτητών γης εντός του Εθνικού Πάρκου δημιουργεί πολλά προβλήματα αναφορικά με τον προσδιορισμό των τρόπων και των δράσεων μέσω των οποίων θα επιτευχθεί ο κύριος στόχος του πάρκου, δηλ. η διατήρηση της βιοποικιλότητας,. Η ενημέρωση και συμμετοχή όλων των ενδιαφερόμενων μερών στη διαδικασία σχεδιασμού και διαχείρισης του πάρκου είναι απαραίτητη προκειμένου να εξασφαλιστεί την επίτευξη των κύριων στόχων της διαχείρισης του πάρκου. Οι φορείς που εμπλέκονται στο σχεδιασμό και τη διαχείριση των ευαίσθητων και προστατευόμενων περιοχών είναι: 34

35 Το Επιστημονικό Συμβούλιο το οποίο αποτελείται από ειδικούς διαφόρων τομέων και μπορεί να αποφασίσει για το είδος των δραστηριοτήτων που επιτρέπεται πραγματοποιούνται στην περιοχή του πάρκου Η Συμβουλευτική Επιτροπή η οποία περιλαμβάνει όλα τα θεσμικά όργανα και τους φορείς που ενδιαφέρονται για τη διαχείριση του πάρκου, που συμβάλλουν στην οργάνωση και τη διατήρηση των ευαίσθητων περιοχών, αλλά δεν μπορούν να αποφασίσουν ποιες δραστηριότητες μπορούν να πραγματοποιούνται και ποιες όχι Υπηρεσίες Περιβαλλοντικής Προστασίας οι οποίες εκδίδουν περιβαλλοντικές άδειες σχετικά με διάφορες δραστηριότητες Οι τοπικές κοινότητες που ενδιαφέρονται για την προώθηση φυσικών και πολιτιστικών αξιών. Όσον αφορά τη σχέση με το εθνικό επίπεδο, αναφέρουμε ότι στην παρούσα φάση έχουν υπογραφεί δύο συμβάσεις, η μία με το Υπουργείο Περιβάλλοντος και Δασών και η άλλη με Εθνική Δασική Υπηρεσία - Romsilva. Οι εκθέσεις δραστηριοτήτων του φορέα διαχείρισης εγκρίνονται από Υπουργείο Περιβάλλοντος και Δασών Για το Εθνικό Πάρκο Calimani Τοπικοί Φορείς Προστασίας του Περιβάλλοντος (κανονισμοί) Ειδικό σώμα επιθεωρητών περιβάλλοντος (νομοθετικός έλεγχος) ΜΚΟ (διαχείριση περιοχών Ν2000) Τοπικοί φορείς διαχείρισης(διαχείριση περιοχών Ν2000) Εθνική Δασική Υπηρεσία (διαχείριση πάρκων, και Περιφερειακές Δασικές Αρχές) Περιγραφή του Σχεδίου Διαχείρισης Προστατευόμενων περιοχών (προτεραιότητες, όραμα, στόχοι διαχείρισης, προσδοκώμενα αποτελέσματα, υφιστάμενες και μελλοντικές ευκαιρίες και προβλήματα) Το Εθνικό Πάρκο Calimani πρόκειται να υλοποιήσει πλήρως το διαχειριστικό σχέδιο Επίσης, για τις περιοχές γύρω από το πάρκο, οι οποίες εντάσσονται στο δίκτυο Ν2000, ο φορέας διαχείρισης ξεκίνησε τις απαιτούμενες διαδικασίες των διαχειριστικών σχεδίων. Οι κύριοι διαχειριστικοί στόχοι του πάρκου είναι: η διατήρηση της βιοποικιλότητας και του τοπίου η ενημέρωση και η παροχή βοήθειας στους 35

36 ντόπιους γύρω από το πάρκο σχετικά με φιλικές προς το περιβάλλον δραστηριότητες και η προώθηση του τουρισμού Αποτελέσματα: μακροπρόθεσμη διατήρηση της βιοποικιλότητας, τουρισμός με περιορισμένο αντίκτυπο, παροχή βοήθειας σε τοπικό επίπεδο αναφορικά με τις προσπάθειες προστασίας του περιβάλλοντος Ευκαιρίες: πλούσια παράδοση και χειροτεχνία, φιλικοί άνθρωποι, αγροτικό τοπίο Προβλήματα: απουσία τοπικών πρωτοβουλιών, ασταθής νομοθεσία, διαφθορά. Εθνικό Πάρκο Κοιλάδας Domogled Cerna Το διαχειριστικό σχέδιο λειτουργεί ως οδηγός ή ως εργαλείο για την υποστήριξη της διαχειριστικής ομάδας του πάρκου, καθιστώντας δυνατή την επίτευξη ξεκάθαρων στόχων και προσδίδοντας ευελιξία στην διαδικασία λήψης των αποφάσεων. Στην παρούσα φάση, το σχέδιο διαχείρισης βρίσκεται στο στάδιο έγκρισης, σύμφωνα με την ισχύουσα νομοθεσία. Οι κύριοι στόχοι είναι οι εξής: Διατήρηση, προστασία και διαχείριση της βιοποικιλότητας, ώστε η σημερινή κατάσταση όσον αφορά τη διατήρηση της χλωρίδας και της πανίδας να παραμένει τουλάχιστον στο σημερινό επίπεδο Φυσικό τοπίο και περιβαλλοντική διαχείριση που περιλαμβάνει τη διατήρηση των χαρακτηριστικών τα οποία προσδίδουν ιδιαίτερο χαρακτήρα σε βασικά είδη τοπίων του πάρκου Διαχείριση του τουρισμού - απαραίτητη η ποσοτικοποίηση και ο έλεγχος των τουριστικών δραστηριοτήτων και των μορφών τουρισμού που επιτρέπονται στην περιοχή του πάρκου Υποστήριξη των τοπικών κοινωνιών και της οικονομίας, λαμβάνοντας υπόψη ότι η υπανάπτυξή τους θα μπορούσε να έχει ανεπιθύμητες συνέπειες για την προστατευόμενη περιοχή Προώθηση της ενημέρωσης και της εκπαίδευσης ως κύριο εργαλείο για την "οικοδόμηση" οικολογική συνείδησης, τόσο στους ντόπιους όσο και στους τουρίστες Διαχείριση φυσικών πόρων - από την εκμετάλλευση του ξύλου μέχρι την αξιοποίηση των λειμώνων κ.τ.λ. 36

37 Διοίκηση του φορέα διαχείρισης του πάρκου ενισχύοντας τις διοικητικές αρμοδιότητες, δημιουργώντας κατάλληλους μηχανισμούς για τη συνέχιση συγκεκριμένων δραστηριοτήτων για την προώθηση συνεργασιών με όλα τα ενδιαφερόμενα μέρη Τα πιθανά προβλήματα που ενδέχεται να προκύψουν κατά την εφαρμογή του σχεδίου διαχείρισης είναι: Το Διοικητικό προσωπικό δεν είναι δεν διαθέτει τις απαραίτητες επαγγελματικές δεξιότητες η ισχύουσα νομοθεσία παρουσιάζει κενά τα ενδιαφερόμενα μέρη ενίοτε αδιαφορούν για τα περιβαλλοντικά προβλήματα η έλλειψη πληροφόρησης και εκπαίδευσης Επίπεδο και εύρος της συνεργασίας/συντονισμού μεταξύ των τοπικών παραγόντων τόσο κατά την κατάρτιση του Διαχειριστικού Σχεδίου/πολιτικής όσο και στη διαχείριση των ευαίσθητων και προστατευόμενων περιοχών Εθνικό Πάρκο Calimani Εθνικό επίπεδο: Υπουργείο Περιβάλλοντος και Δασών / έγκριση του διαχειριστικού σχεδίου, Εθνική Δασική Υπηρεσία -χρηματοδοτεί το μεγαλύτερο μέρος των φυσικών προστατευόμενων περιοχών Περιφερειακό επίπεδο: Υπηρεσίες Προστασίας του Περιβάλλοντος, Ειδικό Σώμα Επιθεωρητών Περιβάλλοντος Τοπικό επίπεδο: συνεργασίες με τις τοπικές αρχές γύρω από το πάρκο, ξενώνες, τουριστικούς πράκτορες, ΜΚΟ, ιδιοκτήτες δασικών και χορτολιβαδικών εκτάσεων Γνωμοδοτικό Συμβούλιο του Εθνικού Πάρκου Επιστημονικό Συμβούλιο λειτουργεί ως επιστημονική αρχή στο έδαφος της προστατευόμενης περιοχής και αποτελείται από επιστήμονες και ερευνητές σε διάφορους τομείς Εθνικό Πάρκο Κοιλάδας Domogled Cerna Το καταστατικό του Εθνικού Πάρκου παρέχει στην προστατευόμενη περιοχή του το δικαίωμα και την υποχρέωση διατήρησης της βιοποικιλότητας και βιώσιμης τουριστικής ανάπτυξης, λαμβάνοντας υπόψη τη μοναδικότητα των τοπίων και των τοπικών κοινοτήτων. Το σχέδιο διαχείρισης έχει αναπτυχθεί σε συνεργασία με όλους τους ενδιαφερόμενους φορείς που συμμετέχουν σε διάφορες δραστηριότητες, οι οποίες 37

38 πραγματοποιούνται στην περιοχή του πάρκου, σύμφωνα με τους στόχους που ένα εθνικό πάρκο θα πρέπει να έχει. Το σχέδιο προβλέπεται να διαρκέσει 5 έτη, η υλοποίησή του θα γίνει με γνώμονα τη συνεργασία, ενώ όλοι οι συμμετέχοντες φορείς θα έχουν τη δυνατότητα να εκφράζουν την άποψη τους σχετικά με τον τρόπο υλοποίησης στο πλαίσιο των εργασιών του Γνωμοδοτικού Συμβουλίου. Η διαχείριση πρέπει να είναι ολοκληρωμένη, ώστε να εξασφαλίζεται η αντιστοιχία μεταξύ όλων των ημερομηνιών και γεγονότων που σχετίζονται με το πάρκο. Γενικά, ένας σημαντικός κανόνας κατά την καθιέρωση ενός εθνικού πάρκου είναι ότι δεν πρέπει να υπάρχουν τοπικές κοινότητες μέσα σε αυτό, αλλά, ως εξαίρεση από τον κανόνα στη περιοχή του Εθνικού Πάρκου της Κοιλάδας Domogled Cerna υπάρχουν μικρές τοπικές κοινωνίες που έχουν παραδοσιακές δραστηριότητες. Η παρουσία των ντόπιων αποτελεί καλό παράδειγμα της βιώσιμης συνύπαρξης με τη φύση στο πλαίσιο φυσικής προστατευόμενης περιοχής. Η απώλεια αυτών των αυθεντικών αρχαϊκών οικισμών θα προκαλέσει ανεπιθύμητες αλλαγές στα τοπία, ακόμα και τα οικοσυστήματα. Τα κύρια ενδιαφερόμενα μέρη που εμπλέκονται στη διαδικασία της εκπόνησης/ αναθεώρησης του σχεδίου διαχείρισης, μέλη του γνωμοδοτικού συμβουλίου, μπορούν να ομαδοποιηθούν ως εξής: Οι τοπικές δημόσιες αρχές (νομαρχία, νομαρχιακά συμβούλια, δημαρχεία) που συμμετέχουν στον εδαφικό σχεδιασμό, στις πολιτικές αποφάσεις, στις διάφορες συντονιστικές δραστηριότητες, την ευαισθητοποίηση των ιδιοκτητών γης σχετικά με τις δραστηριότητες που επιτρέπονται στο πάρκο, στην απορρόφηση των κονδυλίων της ΕΕ Φορείς διαχείρισης των δασών (Διεύθυνση Δασών, δασικές περιφέρειες) ασχολούνται με την τήρηση των νόμων που αφορούν την εκμετάλλευση ξυλείας και να συμμετέχουν στην υλοποίηση του διαχειριστικού σχεδίου στις δασικές εκτάσεις Φορείς προστασίας του περιβάλλοντος - ελέγχουν τον τρόπο εφαρμογής της νομοθεσίας Φορείς ελέγχου (Ειδικό Σώμα Επιθεωρητών Περιβάλλοντος, Υπηρεσία Επιθεώρησης Δασών-Κυνηγιού) - ελέγχουν και επιβάλλουν κυρώσεις στην περίπτωση παραβίασης των νόμων τα πανεπιστήμια που έχουν ως κύριο στόχο την προστασία του περιβάλλοντος, συμμετέχουν στην εκπόνηση διαφόρων μελετών σχετικά με την προστατευόμενη περιοχή φορείς του τουρισμού που συμμετέχουν σε τουριστικά προγράμματα τα οποία πρόκειται να συμβάλουν στη βιώσιμη και οργανωμένη ανάπτυξη του τουρισμού ΜΚΟ που συμμετέχουν σε διάφορες δραστηριότητες για την απορρόφηση κονδυλίων της ΕΕ Επίπεδο και εύρος της συμμετοχής του κοινού στην κατάρτιση των Σχεδίων Διαχείρισης. 38

39 Εθνικό Πάρκο Κοιλάδας Domogled Cerna Το κοινό συμμετέχει και αξιολογεί τον τρόπο υλοποίησης του σχεδίου διαχείρισης και επίσης προβαίνει σε θετική ή αρνητική αξιολόγηση. Το κοινό χωρίζεται σε δύο κατηγορίες, ως εξής: το κοινό που βρίσκεται συνεχώς στο πάρκο και συμμετέχει στις ειδικές δραστηριότητες της περιοχής το κοινό που επισκέπτεται την προστατευόμενη περιοχή, σε ορισμένες περιόδους του έτους, και συμμετέχει σε ειδικές τουριστικές δραστηριότητες Εθνικό Πάρκο Calimani Το ποσοστό της συμμετοχής του κοινού στην κατάρτιση του Σχεδίου Διαχείρισης δεν ήταν πολύ υψηλό. Το κοινό συμμετείχε μέσω του Γνωμοδοτικό Συμβούλιο, το οποίο περιλαμβάνει πολλούς τοπικούς / περιφερειακούς / εθνικούς φορείς. Ο ρόλος τους ήταν συμβουλευτικός, να εγκρίνει ή όχι, στο πλαίσιο διαφόρων συσκέψεων, τις δραστηριότητες που προτείνονται στο σχέδιο διαχείρισης Ευκαιρίες, δυνατότητες, προκλήσεις, ανάγκες και προβλήματα (αδυναμίες, περιορισμοί, απειλές) σε σχέση με τον εδαφικό συντονισμό και συντονισμένες πολιτικές και σχέδια διαχείρισης (ανάλυση SWOT). Εθνικό Πάρκο Κοιλάδας Domogled Cerna Δυνατά σημεία: Επιστημονικό Συμβούλιο που αποτελείται από ειδικούς από διάφορους τομείς, το οποίο μπορεί να καθορίσει το είδος των δραστηριοτήτων που επιτρέπονται στην περιοχή του πάρκου Η Συμβουλευτική Επιτροπή η οποία περιλαμβάνει όλα τα θεσμικά όργανα και φορείς που ενδιαφέρονται για τη διαχείριση του πάρκου και συμβάλλουν στην οργάνωση και τη διατήρηση των ευαίσθητων περιοχών ενδιαφερόμενες τοπικές κοινότητες που εμπλέκονται στην προώθηση των πολιτιστικών και φυσικών αξιών Το θέρετρο Baile Herculane βρίσκεται κοντά στο Εθνικό Πάρκο της Κοιλάδας Domogled Cerna Το πάρκο εντάσσεται στο περιβαλλοντικό δίκτυο Natura 2000 Αδύναμα σημεία: ανεπαρκής ενημέρωση του πληθυσμού η υποβάθμιση του περιβάλλοντος και περιορισμένοι πόροι διαβίωσης 39

40 ανεπαρκείς υποδομές ανεπαρκής περιβαλλοντική εκπαίδευση Ευκαιρίες: Ανάπτυξη του οικοτουρισμού σε παγκόσμια κλίμακα Συμβολή των ξένων τουριστών στην ανάκαμψη της τοπικής οικονομίας Διεθνής προβολή της περιοχής λόγω της ύπαρξης πολλών μεγάλων σαρκοφάγων ζώων Προβολή σε ευρωπαϊκό επίπεδο των περιοχών που ανήκουν στο δίκτυο Natura 2000 Εξειδικευμένες αγορές για την ανάπτυξη τουριστικών προϊόντων με περιορισμένο αντίκτυπο στο προς το περιβάλλον Ο ρόλος του πάρκου στην προώθηση και διαχείριση του οικοτουρισμού, μέσα από δικές του δραστηριότητες και συνεργασίες Απειλές: Ανεξέλεγκτη δόμηση που δεν λαμβάνει υπόψη την παραδοσιακή εικόνα της περιοχής Εκμετάλλευση των φυσικών πόρων (εκμετάλλευση ξυλείας, η λαθροθηρία, κλπ.) Δημιουργία περιοχών δόμησης εις βάρος των προστατευόμενων περιοχών Εθνικό Πάρκο Calimani Τα δικαιώματα των ιδιοκτητών δασικών εκτάσεων δεν γίνονται σεβαστά, ενώ δεν προβλέπονται αποζημιώσεις για λειμώνες και δασικές εκτάσεις Η τοπική δασική υπηρεσία δεν έχει πάντα τους ίδιους στόχους, όσον αφορά τη συγκομιδή της σοδειάς και την υγεία των δασών Το ενδιαφέρον για το CNP από σε επίπεδο νομού- ευκαιρίες Ενδιαφέρουσες πρωτοβουλίες και πρακτικές αναφορικά με την κατάρτιση Σχεδίων Διαχείρισης/πολιτικών και / ή τη διαχείριση των ευαίσθητων / 40

41 προστατευόμενων περιοχών, οι οποίες μπορεί να χρησιμοποιηθούν ως Καλές Πρακτικές και να κεφαλαιοποιηθούν. Ένα παράδειγμα καλής πρακτικής για την εκπόνηση / αναθεώρηση του σχεδίου διαχείρισης θα είναι η προώθηση του πλούτου της χλωρίδας και της πανίδας και στη συνέχεια η ευαισθητοποίηση των τοπικών κοινωνιών αναφορικά με τη λήψη αναγκαίων μέτρων για την προστασία των υφιστάμενων βιοτόπων και ειδών. Οι ντόπιοι συμφωνούν με τα μέτρα διαχείρισης, ειδικά λαμβάνοντας υπόψη ότι θα μπορούσαν να αποκομίσουν οικονομικά οφέλη. Οι ειδικοί στόχοι είναι: Διατήρηση, προστασία και διαχείριση της βιοποικιλότητας, ώστε η σημερινή κατάσταση όσον αφορά τη διατήρηση της χλωρίδας και της πανίδας να παραμένει τουλάχιστον στο σημερινό επίπεδο Φυσικό τοπίο και περιβαλλοντική διαχείριση που περιλαμβάνει τη διατήρηση των χαρακτηριστικών τα οποία προσδίδουν ιδιαίτερο χαρακτήρα σε βασικά είδη τοπίων του πάρκου Διαχείριση των φυσικών πόρων - από την αξιοποίηση ξυλείας έως την αξιοποίηση βοσκοτόπων, κλπ. Διοίκηση του φορέα διαχείρισης του πάρκου ενίσχυση των διοικητικών αρμοδιοτήτων, δημιουργία των κατάλληλων μηχανισμών για την συνέχιση των για να συνεχίσει οι συγκεκριμένων δραστηριοτήτων και την προώθηση συνεργασιών με όλα τα ενδιαφερόμενα μέρη Δραστηριότητες: συναντήσεις με ερευνητές και άτομα που συμμετέχουν στον προσδιορισμό βιοτόπων και ειδών επεξεργασία μέτρων αναφορικά με την προστασία βιοτόπων και ειδών προτεραιότητας συναντήσεις με οργανώσεις και δημοτικές αρχές, με σκοπό την ευαισθητοποίηση του κοινού συλλογή πληροφοριών και δεδομένων για τις τοπικές κοινότητες, τις παραδόσεις, συγκριμένες συνήθειες, τον τουρισμό, τις παραδοσιακές δραστηριότητες, κ.α. εκπόνηση / αναθεώρηση του σχεδίου διαχείρισης Η ομάδα-στόχος αποτελείται από ερευνητές, πανεπιστημιακό προσωπικό, κ.ά. 41

42 Άμεσος δικαιούχος είναι ο διαχειριστής της προστατευόμενης περιοχής και έμμεσος είναι όλα τα θεσμικά όργανα και τα πρόσωπα που εμπλέκονται στην προστασία του περιβάλλοντος. Το αποτέλεσμα είναι ένα κατάλληλο σχέδιο διαχείρισης, αποδεκτό από όλους. 42

43 Καλές Πρακτικές στο Εθνικό Πάρκο Calimani Α. Προγράμματα Ιππασίας, ίδρυση της Ένωσης Οικοτουρισμού της Tara Dornelor, ίδρυση της Ομάδας Τοπικής Δράσης στην κοιλάδα της Dorna Β. Πιστοποίηση οικοτουρισμού, Υφιστάμενα σχέδια διαχείρισης για τις βασικές προστατευόμενες περιοχές Γ. Θεματική Διαδρομή «12 Apostles», εβδομαδιαίες συναντήσεις με μαθητές από σχολεία της περιοχής 43

44 ΜΕΘΟΔΟΙ ΚΑΙ ΕΥΑΙΣΘΗΤΟΠΟΙΗΣΗΣ ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΕΣ ΕΝΗΜΕΡΩΣΗΣ, ΚΑΤΑΡΤΙΣΗΣ ΚΑΙ Στόχοι, προτεραιότητες, στρατηγικές, μέθοδοι και δραστηριότητες ενημέρωσης, κατάρτισης και ευαισθητοποίησης με σκοπό την ανάδειξη της σημασίας των φυσικών πλεονεκτημάτων και προϊόντων της περιοχής, την ενίσχυση της ταυτότητας των φυσικών/προστατευόμενων ορεινών περιοχών, την προώθηση των μέτρων προστασίας/ανάπτυξης και την προσέλκυση πολιτικού, οικονομικού και δημόσιου ενδιαφέροντος και δράσεων κ.τ.λ. Εθνικό Πάρκο Calimani Μαθήματα και εκδρομές για μαθητές Συναντήσεις των ενδιαφερόμενων φορέων (τοπικές αρχές, ιδιοκτήτες γης και φορείς διαχείρισης των δασών) με το προσωπικό του πάρκο Ιστοσελίδα Πάρκου, φέιγ βολάν και πίνακες/πινακίδες για τις θεματικές διαδρομές που προσφέρονται τους τουρίστες - περιλαμβάνονται στο σχέδιο διαχείρισης CNP Δελτία τύπου σε τοπικά και περιφερειακά μέσα μαζικής ενημέρωσης Εθνικό Πάρκο Κοιλάδας Domogled Cerna Η εκπαίδευση και η ευαισθητοποίηση του κοινού μπορεί να συμβάλει μέσω της συμμετοχής του ανθρώπινου παράγοντα σε συγκεκριμένες δραστηριότητες για την προστασία του περιβάλλοντος, την προώθηση ενός βιώσιμου και πολιτισμένου τουρισμού, την προβολή της εικόνα του πάρκου, αλλά και την άντληση κεφαλαίων για την επίτευξη των στόχων διατήρησης της βιοποικιλότητας. Η εκπαίδευση και ευαισθητοποίηση του κοινού είναι απαραίτητη, αν επιθυμείται η αλλαγή στάσης προς το περιβάλλον Δραστηριότητες ευαισθητοποίησης ενεργός συμμετοχή των νέων, παιδιών, επισκεπτών σε δραστηριότητες που πραγματοποιούνται στην περιοχή του πάρκου προγράμματα εκπαίδευσης και ευαισθητοποίησης για μαθητές, τοπικές κοινότητες, οι τουρίστες, οι οικονομικοί παράγοντες συμμετοχή των εθελοντών σε δραστηριότητες όπως η αποκατάσταση των τουριστικών διαδρομών, δράσεις καθαρισμού κ.τ.λ. 44

45 Μέσα από στρατηγικές επικοινωνίας προκύπτουν τα παρακάτω: Ενημέρωση και ευαισθητοποίηση των κατοίκων μέσα από ένα «Καραβάνι ενημέρωσης και ευαισθητοποίησης» Ενημέρωση και ευαισθητοποίηση μαθητών με "Το καραβάνι του Πράσινου Σχολείου" Εκστρατεία ενημέρωσης και ευαισθητοποίησης των τουριστών και τους άλλων ενδιαφερόμενων φορέων Θεματικές εκδρομές που οργανώνονται στην περιοχή του πάρκου Δραστηριότητες ευαισθητοποίησης για τουρίστες οργανώνονται μέσω τοπικών εκδηλώσεων, όπως το Φεστιβάλ «Μαύρης Πεύκης του Banat" Δημόσιοι και ιδιωτικοί φορείς που συμμετέχουν στις δραστηριότητες ενημέρωσης, κατάρτισης και ευαισθητοποίησης Εθνικό Πάρκο Calimani Σχολεία από την περιοχή γύρω από το πάρκο (τα οποία συμβάλλουν στην προώθηση των φυσικών πλεονεκτημάτων στην περιοχής στο πλαίσιο της σχολικής τάξης, συμμετέχουν με φοιτητές σε εκπαιδευτικές δραστηριότητες του πάρκου ΜΚΟ (καθιερώνοντας από κοινού την κατάρτιση του προσωπικού, αξιολόγηση του διαχειριστικού σχεδίου Εθνικό Πάρκο Κοιλάδας Domogled Cerna Οι δημόσιες αρχές που συμμετέχουν στην ενημέρωση και ευαισθητοποίηση είναι: Ο φορέας διαχείρισης του πάρκου, ο οποίος χρησιμοποιεί ως εργαλεία επικοινωνίας τα εξής: - Άμεση επικοινωνία στο πλαίσιο συναντήσεων με μαθητές, ντόπιους, τουρίστες κατά τη διάρκεια μαθημάτων, εκδρομών, δράσεων καθαριότητας, δράσεων εθελοντισμού και διάφορων παραδοσιακών εκδηλώσεων - Έμμεση επικοινωνία μέσω ενημερωτικών εντύπων, φυλλαδίων, CD, τουριστικών χαρτών, ΜΜΕ, ταινιών, ιστοσελίδων κ.τ.λ. 45

46 Δημόσιες τοπικές αρχές οι οποίες επικοινωνούν άμεσα μέσω συναντήσεων με τους ντόπιους αλλά και έμμεσα με τη χρήση πληροφοριακού υλικού Σχολεία από την περιοχή του πάρκου και γύρω από αυτή μέσω άμεσης επικοινωνίας κατά τη διάρκεια των μαθημάτων Φορείς προστασίας του περιβάλλοντος Ιδιωτικοί φορείς: ιδιοκτήτες ξενώνων, μέσω έμμεσης επικοινωνίας και φορείς του τουρισμού από το Baile Herculane μέσω τουριστικών προγραμμάτων Ομάδες-στόχος και ενδιαφερόμενοι φορείς στους οποίους απευθύνονται οι δραστηριότητες ενημέρωσης, κατάρτισης και ευαισθητοποίησης. Χρησιμοποιούμενες μέθοδοι, στρατηγικές και εργαλεία στο πλαίσιο των δραστηριοτήτων ενημέρωσης, κατάρτισης και ευαισθητοποίησης και είδη δραστηριοτήτων που απευθύνονται σε κάθε ομάδα Εθνικό Πάρκο Calimani Μαθητές σχολείων και κατασκηνώσεις Παιδικών (παρουσιάσεις, εκδρομές, δράσεις εθελοντισμού) Δασοφυλάκων Δημόσιες αρχές σε τοπικό επίπεδο (συναντήσεις) Ιδιοκτήτες γης και φορείς διαχείρισης του δάσους (συναντήσεις) Επισκέψεις τουριστών στην περιοχή του πάρκου (συζητήσεις, έντυπο υλικό) Τοπικά και εθνικά μέσα μαζικής ενημέρωσης Περιοδικές συναντήσεις με ενδιαφερόμενους φορείς Ετήσιες συναντήσεις με το Γνωμοδοτικό Συμβούλιο Συνεργασίες με σχολεία (διαγωνισμοί, μαθήματα, εκδρομές) Δελτία τύπου, συνεντεύξεις, συνέδρια Τουριστικά προγράμματα στην περιοχή του πάρκου (ιππασία, πεζοπορία, παρατήρηση πουλιών) Θεματικές διαδρομές 12 Apostles (Calimani) 46

47 Εθνικό Πάρκο Κοιλάδας Domogled Cerna Ομάδες-στόχος Μαθητές και εκπαιδευτικό προσωπικό Τοπική κοινότητα Διάφορες κατηγορίες τουριστών Οικονομικοί παράγοντες Όσον αφορά την ευαισθητοποίηση οι ομάδες-στόχος είναι: Άτομα που αδιαφορούν ή έχουν αρνητικό αντίκτυπο στο περιβάλλον Άτομα με ευνοϊκή στάση προς το περιβάλλον, όμως απρόθυμα να αναλάβουν δράση Άτομα που εμπλέκονται στην προστασία του περιβάλλοντος Για καθεμία από αυτές τις ομάδες-στόχος πρέπει να απευθύνονται διαφορετικά μηνύματα έτσι ώστε κάθε ομάδα να αρχίσει σταδιακά να συμμετέχει στην προστασία και διατήρηση των φυσικών, πολιτιστικών, παραδοσιακών και ιστορικών αξιών. Για τους αδιάφορους το μήνυμα θα στοχεύει περισσότερο στην ευαισθητοποίηση, εξηγώντας ότι οι άνθρωποι αποτελούν μέρος της φύσης και ότι η καταστροφής της θα επηρεάσει την ανθρώπινη ύπαρξη Ευκαιρίες, δυνατότητες, προκλήσεις και ανάγκες καθώς και προβλήματα (αδυναμίες, περιορισμού και απειλές) όσον αφορά την ενημέρωση, την κατάρτισης και την ευαισθητοποίηση (ανάλυση SWOT) Εθνικό Πάρκο Calimani Ευκαιρίες- Ευρωπαϊκά κονδύλια για συγκεκριμένες δραστηριότητες (προστασία της βιοποικιλότητας, ευαισθητοποίηση των τοπικών κοινοτήτων, κατασκευή κτηρίων προσωπικού) Περιορισμένος αριθμός επαγγελματιών εκπαιδευτών Περιορισμένο ενδιαφέρον των τοπικών κοινοτήτων για το Εθνικό Πάρκο 47

48 Μαθητές και καθηγητές από τις τοπικές κοινότητες, οι οποίοι συμμετέχουν στις δραστηριότητες του πάρκου Εθνικό Πάρκο Κοιλάδας Domogled Cerna - η διαθεσιμότητα των δημαρχείων να συνεργαστούν στο πλαίσιο προγραμμάτων - η επιτυχής υλοποίηση ορισμένων έργων - η ύπαρξη ειδών και βιοτόπων προτεραιότητας (δάση Μαύρης Πεύκης του Banat- Pinus nigra ssp. banatica, δάσος άμισχης δρυός - Quercus petraea, δάση καρπίνου - Carpinus betulus) Αδύναμα σημεία - ελλιπής ενημέρωση του πληθυσμού - περιβαλλοντική υποβάθμιση και περιορισμένοι πόροι διαβίωσης - ανεπαρκείς υποδομές - ανεπαρκής περιβαλλοντική εκπαίδευση Ευκαιρίες: - η ύπαρξη τηλεοπτικών προγραμμάτων τα οποία προσφέρουν πληροφορίες για τη φύση και τη σημασία της - η προστασία των φυσικών αξιών μέσω προσδιορισμού φυσικών αποθεμάτων - η ύπαρξη πολύτιμων παραδόσεων - η διαιώνιση πολιτιστικών και ιστορικών αξιών - το αυξανόμενο ενδιαφέρον πανεπιστημίων, ΜΚΟ κ.τ.λ. - η ανάπτυξη μιας πιο υπεύθυνης στάσης απέναντι στη φύση Απειλές: - ατελές νομοθετικό πλαίσιο - περιορισμένα μέσα επιβολής συμμόρφωσης με τους νόμους σχετικά με τις προστατευόμενες περιοχές 48

49 Ενδιαφέρουσες πρωτοβουλίες και πρακτικές αναφορικά με δραστηριότητες ή μεθόδους ενημέρωσης, κατάρτισης και ευαισθητοποίησης, οι οποίες μπορούν να χρησιμοποιηθούν ως Καλές Πρακτικές και να κεφαλαιοποιηθούν στις περιοχές των εταίρων του έργου Εθνικό Πάρκο Κοιλάδας Domogled Cerna 1. Η υλοποίηση του έργου «Οικολογική εκπαίδευση στην τουριστική διαδρομή Domogled» αποτέλεσε σημαντικό εργαλείο στην ανάπτυξη εκπαιδευτικών και τουριστικών δραστηριοτήτων από τον φορέα διαχείρισης του Εθνικού Πάρκου της Κοιλάδας Domogled Cerna. Κατά τη διάρκεια του έργου καθώς και μετά την υλοποίησή του διεξήχθησαν πολλά εκπαιδευτικά προγράμματα σε συνεργασία με σχολικές μονάδες από την περιοχή του πάρκου. Μέσω αυτού του προγράμματος η τουριστική διαδρομή Baile Herculane-White Cross στην προστατευόμενη περιοχή Domogled εξοπλίστηκε με πληροφοριακές πινακίδες, οι οποίες παρέχουν πληροφορίες για ορισμένα από τα υπό- Μεσογειακά δασικά είδη καθώς και για θερμόφλα είδη όπως Pinus nigra ssp. Banatica, Carpinus orientalis, Cotinus coggygria, Fraxinus ornus, Cytisus scoparius, Syringa vulgaris, Cornus mas, κ.τ.λ. Η ύπαρξη μιας τουριστικής διαδρομής θεωρείται ουσιαστικής σημασίας για τν ευαισθητοποίηση μαθητών, τουριστών και τοπικών κοινοτήτων. Η προώθηση της εθνικής κληρονομιάς που υπάρχει σε αυτή τη φυσική προστατευόμενη περιοχή αποτελεί τον πιο σημαντικό στόχο της διαχείρισης του πάρκου. Εθνικό Πάρκο Calimani (CNP) Α. προγράμματα Ιππασίας, ίδρυση της Ένωσης Οικοτουρισμού της Dornelor Τara, ίδρυση της Ομάδας Τοπικής Δράσης στην κοιλάδα Dorna Β. Πιστοποίηση οικοτουρισμού, Υφιστάμενα σχέδια διαχείρισης για τις βασικές προστατευόμενες περιοχές Γ. Θεματική Διαδρομή «12 Apostles», εβδομαδιαίες συναντήσεις με μαθητές από σχολεία της περιοχής Οι βασικές δραστηριότητες που υλοποιήθηκαν: χάραξη της διαδρομής, εξασφάλιση της έγκρισης των ιδιοκτητών γης, δημιουργία υποδομών, τοποθέτηση των πληροφοριακών πινάκων. Σημαντική ήταν επίσης η εξασφάλιση κονδυλίων για το έργο. Η ομάδα-στόχος είναι οι επισκέπτες της περιοχές οι οποίοι απολαμβάνουν την πεζοπορία, μαθητές. Οι άμεσοι δικαιούχοι είναι οι επισκέπτες και ο φορέας διαχείρισης του πάρκου. Έμμεσοι δικαιούχοι είναι οι τουριστικές επιχειρήσεις της περιοχής οι οποίες μπορούν να επωφεληθούν από αυτές τις υποδομές. Το 49

50 αποτέλεσμα είναι εξαιρετικό και οδήγησε στην δημιουργία των πιο σημαντικών τουριστικών υποδομών του CNP. 50

51 ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑΤΑ Ακολουθεί μια σύντομη περίληψη ορισμένων αποτελεσμάτων της Ανάλυσης Υφιστάμενης Κατάστασης, η οποία υποδεικνύει ορισμένες συγκεκριμένες προτεραιότητες που θα πρέπει να αποτελέσουν κοινό στόχο στο πλαίσιο του προγράμματος σε σχέση με τους τρεις θεματικούς τομείς του έργου: - Προσδιορισμός τοπικών πηγών προστατευόμενες περιοχές ανθρωπογενούς - Αξιολόγηση/Εκτίμηση του ανθρωπογενούς πίεσης - Πρωτογενής προσδιορισμός μέτρων για την ανακοπή της αρνητικής εξέλιξης του φαινομένου πιθανού αντίκτυπου πίεσης των Προσδιορισμός, καταγραφή και ποσοτικοποίηση παραγόντων που εμποδίζουν την ανάπτυξη του οικοτουρισμού - σε πηγών των 51

52 Έκθεση Ανάλυσης Υφιστάμενης Κατάστασης- Σλοβακία 52

53 ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΤΗΣ ΠΕΡΙΟΧΗΣ Σχετική νομοθεσία αναφορικά με τη διαχείριση/προστασία/αξιοποίηση των φυσικών και προστατευόμενων ορεινών περιοχών Το Δεκέμβριο του 2005 η Δημοκρατία της Σλοβακίας υπέγραψε και επικύρωσε την Ευρωπαϊκή Σύμβαση για το Τοπίο (ECL) και ως εκ τούτου δεσμεύτηκε να προστατεύει, να σχεδιάζει και διαχειρίζεται το τοπίο της. Η Σύμβαση αυτή συνδέει την προστασία της φύσης με την προστασία των πολιτιστικών αξιών και της πολιτιστικής κληρονομιάς. Ενσωματώνει όλες τις υφιστάμενες διεθνείς συμβάσεις σχετικά με την προστασία των φυσικών, πολιτιστικών, ιστορικών, οικολογικών, κοινωνικών και άλλων πτυχών του τοπίου. Σύμβαση-Πλαίσιο για την Προστασία και Βιώσιμη Ανάπτυξη των Καρπαθίων Στις 22 Μαΐου 2003 στο Κίεβο, επτά χώρες της περιοχής των Καρπαθίων ( Δημοκρατία της Τσεχίας, Ουγγαρία, Πολωνία, Ρουμανία, Σερβία και Μαυροβούνιο, Σλοβακία και Ουκρανία) υπέγραψαν μια σύμβαση σχετικά με τη συνεργασία των συμβεβλημένων μερών για την προστασία και τη βιώσιμη ανάπτυξη της περιοχής των Καρπαθίων και με στόχο τη βελτίωση της ποιότητας ζωής, την ενίσχυση των τοπικών οικονομιών και των κοινωνιών και την προστασία των φυσικών αξιών και της πολιτιστικής κληρονομιάς. Νόμος αρ..539/2008 Coll. σχετικά με τη στήριξη της Περιφερειακής Ανάπτυξης Βασικός σκοπός της περιφερειακής ανάπτυξης είναι: α) να καταργήσει ή να περιορίσει τις αρνητικές και ανεπιθύμητες ανισότητες σε επίπεδο οικονομικής ανάπτυξης, κοινωνικής ανάπτυξης και εδαφικής ανάπτυξης των περιφερειών και να επιτύχει βιώσιμη περιφερειακή ανάπτυξη β) να αυξήσει την οικονομική ευρωστία, τον ανταγωνισμό των περιφερειών και την ανάπτυξη της καινοτομίας στις περιφέρειες, προωθώντας παράλληλα τη βιώσιμη ανάπτυξη γ) να αυξήσει την απασχόληση και να βελτιώσει το επίπεδο ζωής των κατοίκων Νόμος αριθ. 50/1976 Coll. για το Χωροταξικό Σχεδιασμό και τη Ρυμοτομία (Οικοδομικός νόμος), όπως τροποποιήθηκε μεταγενέστερα Ο χωροταξικός σχεδιασμός αφορά τη συστηματική και ολοκληρωμένη χωροταξική διάταξη και λειτουργική αξιοποίηση περιοχής. Θέτει αρχές και παρέχει υλικό και χρονικό συντονισμό δραστηριοτήτων που επηρεάζουν το περιβάλλον, την οικολογική σταθερότητα, την πολιτιστική-ιστορική αξία της περιοχής, την εδαφική ανάπτυξη και τη διαμόρφωση του τοπίου, σύμφωνα με τις αρχές της βιώσιμης ανάπτυξης. Ο χωροταξικός σχεδιασμός δημιουργεί τις προϋποθέσεις για σταθερή αρμονική σχέση μεταξύ όλων των δραστηριοτήτων στην περιοχή όσον αφορά τη φροντίδα του περιβάλλοντος, 53

54 επιτυγχάνοντας την οικολογική ισορροπία και εξασφαλίζοντας βιώσιμη ανάπτυξη, τη συνετή χρήση των φυσικών πόρων και τη διατήρηση των φυσικών και πολιτιστικών αξιών. Νόμος αρ. 543/2002 Coll. για την Προστασία της Φύσης και του Τοπίου, όπως τροποποιήθηκε μεταγενέστερα (NaLP) Σύμφωνα με το νόμο αυτό, η προστασία της φύσης και του τοπίου θεωρείται ότι ισοδυναμεί με : i) τον περιορισμό των παρεμβάσεων που μπορούν να θέσουν σε κίνδυνο, να βλάψουν ή να καταστρέψουν τις συνθήκες διαβίωσης και τις μορφές ζωής, τη φυσική κληρονομιά, το χαρακτήρα του τοπίου ή να μειώσουν την οικολογικής σταθερότητας του καθώς και με ii) την εξάλειψη των συνεπειών αυτών των παρεμβολών Η προστασία της φύσης γίνεται επίσης αντιληπτή ως προστασία των οικοσυστημάτων. Το πεδίο εφαρμογής των περιορισμών διευρύνεται σε περιοχές με υψηλότερο βαθμό προστασίας, ενώ η εδαφική προστασία εφαρμόζεται σε ολόκληρη την περιοχή της Δημοκρατίας της Σλοβακίας. Ο Νόμος αρ. 543/2002 Coll. καθορίζει τις ακόλουθες κατηγορίες προστατευόμενων περιοχών στη Δημοκρατία της Σλοβακίας(άρθρο 17): Περιοχή Προστατευόμενου Τοπίου (PLA) Εθνικό Πάρκο (NP) Προστατευόμενη περιοχή (PS) Εθνικό Φυσικό Απόθεμα και Φυσικό Απόθεμα (NNR., NR) Εθνικό Μνημείο της Φύσης και της Μνημείο Φύσης (NNM, NM) Προστατευόμενα Στοιχεία Τοπίου (PLE) Προστατευόμενη Περιοχή Ορνιθοπανίδας (PBA) Νόμος αρ. 24/2006 Coll. για την εκτίμηση περιβαλλοντικών επιπτώσεων και μεταβολές και τις τροποποιήσεις ορισμένων νόμων, όπως τροποποιήθηκαν μεταγενέστερα Στόχος του νόμου είναι ειδικότερα: α) να παρέχει υψηλό επίπεδο προστασίας του περιβάλλοντος και να συμβάλει στην ενσωμάτωση των περιβαλλοντικών ζητημάτων στην προετοιμασία και την έγκριση των στρατηγικών εγγράφων με επίκεντρο την υποστήριξη της βιώσιμης ανάπτυξης, β) να ανακαλύπτει, να περιγράφει και αξιολογεί τις άμεσες και έμμεσες επιπτώσεις της στρατηγικής της πρότασης και των προτεινόμενων δραστηριοτήτων στο περιβάλλον, 54

55 γ) να αποσαφηνίζει και να συγκρίνει τα πλεονεκτήματα και τα μειονεκτήματα της στρατηγικής της πρότασης και των προτεινόμενων δραστηριοτήτων, συμπεριλαμβανομένων εναλλακτικών τους, καθώς και να εξετάζει το ενδεχόμενο ανυπαρξίας εναλλακτικής, δ) να καθορίζει τα μέτρα για την πρόληψη της ρύπανσης του περιβάλλοντος, τη μείωση της ρύπανσης του περιβάλλοντος ή την πρόληψη περιβαλλοντικών ζημιών, ε) να αξιοποιήσει τις γνώσεις εμπειρογνωμόνων για την έγκριση του στρατηγικού εγγράφου και για την έκδοση της απόφασης σχετικά με την άδεια υλοποίησης δραστηριοτήτων σύμφωνα με ορισμένους κανονισμούς Γενική παρουσίαση των γεωγραφικών δεδομένων αναφορικά με την ορεινή περιοχή Η επιλεχθείσα περιοχή της Σύμπραξης Δημοσίου-Ιδιωτικού Τομέα (ΣΔΙΤ) Horehron περιλαμβάνει τις περιοχές των δήμων Beňuš, Braväcovo, Bacúch, Polomka, Závadka και Hronom, Heľpa, Pohorelá, Vaľkovňa, Šumiac και Telgárt. Οι Δήμοι ενώνονται επίσης στη μικρο-περιφέρεια στον Horehron, η οποία καλύπτει μια έκταση 470 km2. Στιε 31 Δεκεμβρίου 2009, άνθρωποι ζούσαν στην περιοχή αυτή. Τα βόρεια και ανατολικά σύνορα της περιοχής αυτής συμπίπτουν με τα όρια της περιφέρειας Banská Bystrica και της επαρχίας Brezno. Η περιοχή βρίσκεται σε μια τοποθεσία πολύτιμου τοπίου με υψηλό φυσικό και εδαφικό δυναμικό (το Εθνικό Πάρκο Nízke Tatry, το Εθνικό Πάρκο Muránska planina, το Εθνικό Πάρκο Slovenský raj) το οποίο καθ όλη τη διάρκεια του έτους προσφέρει στους επισκέπτες τη δυνατότητα να κάνουν πεζοπορία, ποδηλασία, να περιηγηθούν στα τουριστικά αξιοθέατα, κάνουν κατάβαση ή σκι. Πίνακας 1. Γενική παρουσίαση της περιοχής Δήμος Πληθυσμός Έκταση[ha] Πυκνότητα πληθυσμού [άνθρωποι/km2 ] Υψόμετρο[m] Bacúch Beňuš Braväcovo Heľpa Pohorelá Polomka Šumiac Telgárt

56 Vaľkovňa Závadka Hronom nad Πηγή: Στατιστική Υπηρεσία της Δημοκρατίας της Σλοβακίας Η πυκνότητα του πληθυσμού της περιοχής είναι 35,9 άτομα/km2. Ένας δήμος έχει λιγότερο από 500 κατοίκους, 5 δήμοι έχουν 501 έως κατοίκους και 4 δήμοι έχουν περισσότερους από κατοίκους. Ο μεγαλύτερος δήμος, από άποψη έκτασης και πληθυσμού, είναι ο Polomka, ενώ ο μικρότερος είναι ο Vaľkovňa Ευαίσθητες και προστατευόμενες ορεινές περιοχές Υπάρχουν τρεις μεγάλες περιοχές και οι προστατευόμενες ζώνες τους, οι οποίες εκτείνονται στην περιοχή εφαρμογής του μοντέλου. Το Εθνικό Πάρκο Nízke Tatry καλύπτει το βόρειο τμήμα της περιοχής, το Εθνικό Πάρκο Muránska planina εκτείνεται στο νότιο τμήμα και ένα μικρό τμήμα στα βορειανατολικά ανήκει στο Εθνικό Πάρκο Slovenský raj. Εθνικό Πάρκο Nízke Tatry Το 1978, ιδρύθηκε το Εθνικό Πάρκο Nízke Tatry (NAPANT) και ανακηρύχθηκε με τον Κανονισμό της Κυβέρνησης της Σοσιαλιστικής Δημοκρατίας της Σλοβακίας αρ. 119/78 του Νομικού Κώδικα. Το Εθνικό Πάρκο Nízke Tatry είναι το μεγαλύτερο εθνικό πάρκο της Σλοβακίας. Η κορυφή Ďumbier (2 043 m. πάνω από την επιφάνεια της θάλασσας) είναι η υψηλότερη κορυφή των Low Tatras (Χαμηλά Τάτρα). Η οροσειρά μήκους 100 km εκτείνεται από την ανατολή προς τη δύση και διασχίζει τη Σλοβακία. Ο αυχένας Čertovica χωρίζει τα βουνά σε δύο μέρη-το Ďumbier στα δυτικά και το Kráľovohoľské Tatry στα ανατολικά. Ο ορεινός όγκος Kráľová hoľa είναι η περιοχή όπου πηγάζουν τέσσερις ποταμοί της Σλοβακίας: Váh, Hron, Hornád και Hnilec. Πίνακας 2. Δύο μικρότερες περιοχές Εθνικού Πάρκου Nízke Tatry (NAPANT) στην περιοχή της ΣΔΙΤ Horehron Προστατευόμενες περιοχές περιορισμένης έκτασης Κτηματολογικός τομέας Επαρχία Αριθμός Μητρώο υ Έκταση [ha] Έτος ανακήρυξ ης PS Brezinky Telgárt, Šumiac Brezno

57 NR Pohorelské Pohorelá vrchovisko Brezno NR Meandre Hrona Telgárt, Šumiac Brezno NR Martalúzka Telgárt, Lipt.Teplička Brezno Šumiac, Πηγή: Κρατική Υπηρεσία Προστασίας της Φύσης (SNC) της Δημοκρατίας της Σλοβακίας Εθνικό Πάρκο Muránska planina Το Εθνικό Πάρκο Muránska planina βρίσκεται στο δυτικό τμήμα της οροσειράς Slovenské rudohorie και από πλευράς γεωμορφολογίας παρουσιάζει σημαντικές καρστικές δομές. Το κέντρο της καρστικής περιοχής αποτελείται από ένα οροπέδιο ασβεστόλιθου-δολομίτη με πολλούς καρστικούς σχηματισμούς. Η υψηλότερη κορυφή είναι η Fabova hoľa (1439 m πάνω από την επιφάνεια της θάλασσας). Το Muránska planina διαθέτει πλούσια χλωρίδα και πανίδα, ενώ καταγράφονται πολλά υπό εξαφάνιση και ενδημικά είδη Πίνακας 3. Προστατευόμενες περιοχές μικρής έκτασης στο Εθνικό Πάρκο Park Muránska planina στην περιοχή της ΣΔΙΤ Horehron Προστατευόμενες περιοχές περιορισμένης έκτασης Κτηματολογικός τομέας Επαρχία Αριθμός Μητρώο υ Έκταση [ha] Έτος ανακήρυξ ης NR Bacúšska jelšina Bacúch Brezno NR Fabova hoľa Muráň, Polomka, Brezno Pohronská Polhora NR Havrania dolina Valkovňa Brezno NR skalky Valkovňa, Pohorelá Brezno NR Mokrá Poľana Šumiac Brezno NNR Veľká Stožka Heľpa, Muráň, Závadka nad Hronom Brezno, Revúca NR Zlatnianske Vaľkovňa skalky Brezno NNR Zlatnica Šumiac Brezno Telgárt Brezno Mašianske PS Lúky Besníkom pod Πηγή: Κρατική Υπηρεσία Προστασίας της Φύσης (SNC) της Δημοκρατίας της Σλοβακίας Εθνικό Πάρκο Park Slovenský raj 57

58 Το Εθνικό Πάρκο Slovenský raj βρίσκεται στο βορειοανατολικό τμήμα της οροσειράς Slovenské rudohorie. Χαρακτηριστικά γνωρίσματα της περιοχής είναι τα οροπέδια, τα βαθιά φαράγγια, οι χαράδρες, οι καταρράκτες, οι καρστικοί σχηματισμοί και τα ελκυστικά υπόγεια σπήλαια με σταλακτίτες και διακόσμo από πάγο. Πίνακας 4: Προστατευόμενες περιοχές μικρής έκτασης στο Εθνικό Πάρκο Slovenský raj in στην περιοχή της ΣΔΙΤ Horehron Προστατευόμενες περιοχές μικρής Κτηματολογικός τομέας έκτασης Επαρχία Αριθμός μητρώου Έκταση [ha] Έτος ανακήρυξης NRR jelšina Brezno Hnilecká Telgárt Πηγή: Κρατική Υπηρεσία Προστασίας της Φύσης (SNC) της Δημοκρατίας της Σλοβακίας Ευρωπαϊκό οικολογικό δίκτυο προστατευόμενων περιοχών NATURA 2000 Τόποι Κοινοτικής σημασίας (SCI) Υπάρχουν πολλές Τόποι κοινοτικής σημασίας στην περιοχή εφαρμογής του μοντέλου Pohorelské vrchovisko (SKUEV0151), Homoľa (SKUEV0204), Muránska planina (SKUEV0225), Lúky pod Besníkom (SKUEV0283), Brezinky (SKUEV0297), Alúvium Hrona (SKUEV0303), Stolica (SKUEV0203), Bacúšska jelšina (SKUEV0399), Slovenský raj (SKUEV0112) a Kráľovohoľské Nízke Tatry (SKUEV0310). Ζώνες Ειδικής Προστασίας (SPA) (Περιοχές Προστασίας της Ορνιθοπανίδας (PBA) σύμφωνα με την εθνική νομοθεσία) Στην περιοχή της ΣΔΙΤ Horehron έχουν ανακηρυχθεί δύο Ζώνες Ειδικής Προστασίας: : PBA Muránska planina - Stolica και PBA Nízke Tatry. Σκοπός της ανακήρυξής τους ήταν η προστασία βιοτόπων πτηνών Ευρωπαϊκής σημασίας καθώς και βιοτόπων αποδημητικών ειδών πτηνών καθώς και η εξασφάλιση της επιβίωσης και της αναπαραγωγής τους το Εδαφική αποτύπωση στοιχείων του Εδαφικού συστήματος οικολογικής σταθερότητας (TSES) Η επικαιροποίηση των στοιχείων του TSES της επαρχίας Brezno (Σλοβακική Υπηρεσία Περιβάλλοντος, Banská Bystrica, 2006) καθορίζει τα ακόλουθα στοιχεία στην περιοχή: 1. Βιοκέντρα 58

59 Βιοκέντρο βιοσφαιρικής σημασίας: Planina Muránska Βιοκέντρα επαρχιακής σημασίας: Kráľovohoľské Nízke Tatry - Centralna časť, Slovenský raj Βιοκέντρο υπερ-περιφερειακής σημασίας: Kráľovohoľské Nízke Tatry Bιοκέντρα περιφερειακής σημασίας: Bacúšska jelšina, Hronec Dolina, Vrchovisko Pri Pohorelskej Masi, Pod Dlhým vrchom, Homoľa ένα Luky na Besníku 2. Οικολογικοί διάδρομοι Οικολογικός διάδρομος υπερ-περιφερειακής σημασίας Hron Οικολογικός διάδρομος υπερ-περιφερειακής σημασίας: Muránska planina Kráľovohoľské Nízke Tatry, Slovenský raj Stolica Kohút Σχέσεις και συνεργασία με παρακείμενες ορεινές/ προστατευόμενες/ευαίσθητες περιοχές. Τρία εθνικά πάρκα συναντώνται στο έδαφος της ΣΔΙΤ Horehron. Από άποψη οργανωτικής δομής, κάθε εθνικό πάρκο διαθέτει τη δική του διοίκηση η οποία συνιστά μια οργανωτική μονάδα της Κρατικής Υπηρεσίας Προστασίας της Φύσης (State Nature Conservancy) της Δημοκρατίας της Σλοβακίας (SNC SR). Η SNC SR είναι ένας επαγγελματικός οργανισμός Υπουργείου Περιβάλλοντος της Δημοκρατίας της Σλοβακίας (MoE, SR) και το φάσμα των αρμοδιοτήτων της καλύπτει όλη τη χώρα. Στοχεύει στην παροχή υπηρεσιών στον τομέα της προστασίας της φύσης και του τοπίου, συμπεριλαμβανομένης της διαχείρισης σπηλαίων σύμφωνα με το Νόμο αρ. 543/2002 Coll. για τη Διατήρηση της Φύσης και του Τοπίου, όπως τροποποιήθηκε μεταγενέστερα. Η SNC SR δραστηριοποιείται επίσης στον τομέα της προστασίας της άγριας πανίδας και χλωρίδας ρυθμίζοντας το εμπόριο στον τομέα αυτό σύμφωνα με το Νόμο αριθ. 15/2005 Coll. για την Προστασία των Άγριων Πανίδας και Χλωρίδας μέσω της Ρύθμισης του Εμπορίου τους και σύμφωνα με την αλλαγή και την τροποποίηση ορισμένων νομικών πράξεων, όπως τροποποιήθηκαν μεταγενέστερα. Συνεργάζεται κυρίως με άλλους επαγγελματικούς φορείς με στόχο την φροντίδα του περιβάλλοντος και την προστασία της φύσης και του τοπίου, τη σπηλαιολογία και συναφείς επιστημονικούς κλάδους. Επιπλέον, συνεργάζεται με τις αρχές της τοπικής κρατικής διοίκησης και τοπικής αυτοδιοίκησης, με τα εθνικά και ξένα επιστημονικά ιδρύματα και τα ιδρύματα της τριτοβάθμιας εκπαίδευσης, με ξένους οργανισμούς και άλλες περιβαλλοντικές και σπηλαιολογικές οργανώσεις 59

60 Σχεδόν όλοι οι δήμοι της ΣΔΙΤ Horehron (εκτός των δήμων και Polomka Beňuš) είναι μέλη της Ένωσης των Ορεινών Οικισμών της Σλοβακίας (Association of the Mountain Settlements of Slovakia- AMSS). Η AMSS ιδρύθηκε το 2003, με στόχο τη δημιουργία μιας μη κυβερνητικής ένωσης, που θα πρέπει να ασχολείται όχι μόνο με τις σκληρές συνθήκες διαβίωσης των ορεινών οικισμών, αλλά και με το προβλήματα μιας από τις πιο σημαντικές οικονομικές δραστηριότητες - τον τουρισμό - και τις σχέσεις με τις αρχές της κρατικής διοίκησης και με τις σχετικές νομικές ρυθμίσεις σχετικά με την ανάπτυξη της περιοχής στο σύνολό της. Οι δήμοι της ΣΔΙΤ Horehron επικοινωνούν μέσω της AMSS με τους δήμους των ορεινών περιοχών και προσπαθούν να επιλύουν από κοινού τα προβλήματα των ορεινών (μειονεκτικών) περιοχών της Σλοβακίας. Μέσω κοινών προσπαθειών, πέτυχαν την ενσωμάτωση των κριτηρίων του υψομέτρου στον τύπο υπολογισμού της ανακατανομής του συνολικού φόρου εισοδήματος των φυσικών προσώπων σε μεμονωμένους δήμους Σημαντικότερα προβλήματα, περιορισμοί και κίνδυνοι που απειλούν την περιοχή καθώς και προκλήσεις και ευκαιρίες Προβλήματα, περιορισμοί και απειλές Δημογραφία: γήρανση του πληθυσμού, μείωση του παραγωγικού πληθυσμού και αύξηση του μη παραγωγικού πληθυσμού, μετακίνηση τμημάτων του πληθυσμού σε άλλες περιοχές, αύξηση της ανεργίας, των περιθωριοποιημένες πληθυσμιακές ομάδες Περιβάλλον: φυσικοί παράγοντες - ανεμοθύελλες, πλημμύρες, αύξηση των περιβαλλοντικών κινδύνων, της αποψίλωσης των δασών και των κατολισθήσεων, κλιματικές αλλαγές, ανεπαρκής περιβαλλοντική ενημέρωση και ευαισθητοποίηση του πληθυσμού Τουρισμός: στοιχειώδεις παρεχόμενες υπηρεσίες στον τομέα του τουρισμού, μη εξειδικευμένο σύστημα πληροφοριών Αυξανόμενο κόστος διαβίωσης των κατοίκων των ορεινών περιοχών Προκλήσεις και ευκαιρίες καινοτομίες στον τομέα των τεχνολογιών πληροφορικής, στον τομέα των επικοινωνιών, στα καινοτόμα προϊόντα και διαδικασίες τουρισμός φιλικός προς το περιβάλλον διαφοροποίηση για τις μη-γεωργικές δραστηριότητες, παραγωγή, πώληση και εμπορία των τοπικών προϊόντων, εναλλακτικές πηγές ενέργειας, 60

61 συνεργασία/σύμπραξη της αυτοδιοίκησης, του ιδιωτικού τομέα και του τριτογενή τομέα παραγωγής 61

62 ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΑ ΒΙΩΣΙΜΕΣ ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΕΣ ΚΑΙ ΠΡΟΙΟΝΤΑ Πολιτικές και προτεραιότητες αναφορικά με την οικονομική ανάπτυξη και τις οικονομικές δραστηριότητες, οι οποίες συγκροτούνται ή υλοποιούνται στις ευαίσθητες/προστατευόμενες ορεινές περιοχές. Νόμος αρ.. 539/2008 Coll. για τη Στήριξη της Περιφερειακής Ανάπτυξης : αποτελεί το κύριο νομοθετικό εργαλείο της Δημοκρατίας της Σλοβακίας και υιοθετήθηκε προκειμένου να στηρίξει την περιφερειακή ανάπτυξη, συμπεριλαμβανομένης της περιφερειακής οικονομικής ανάπτυξης Σύμφωνα με τον Νόμο No. 539/2008 Coll. η στήριξη της περιφερειακής ανάπτυξης επιτυγχάνεται με τα ακόλουθα εργαλεία: Α) Εθνική Στρατηγική για την Περιφερειακή Ανάπτυξη της Δημοκρατίας της Σλοβακίας (εθνικό επίπεδο) Β) Πρόγραμμα Οικονομικής και Κοινωνικής Ανάπτυξης της Αυτοδιοικούμενης Περιφέρειας (περιφερειακό επίπεδο) Γ) Πρόγραμμα Οικονομικής και Κοινωνικής Ανάπτυξης των Δήμων (τοπικό επίπεδο) Η Εθνική Στρατηγική Περιφερειακής Ανάπτυξης της Δημοκρατίας της Σλοβακίας είναι το αρχικό στρατηγικό έγγραφο, το οποίο καθορίζει πλήρως τη στρατηγική προσέγγιση του κράτους για τη μακροπρόθεσμη στήριξη της περιφερειακής ανάπτυξης, σεβόμενο τις αρχές της βιώσιμης ανάπτυξης Πρόγραμμα Οικονομικής και Κοινωνικής Ανάπτυξης των αυτοδιοικούμενων περιφερειών / δήμων: πρόκειται για ένα έγγραφο μεσοπρόθεσμης ανάπτυξης που έχει καταρτιστεί σύμφωνα με τους στόχους και τις προτεραιότητες που έχουν τεθεί στο πλαίσιο της Εθνικής Στρατηγικής. Είναι εκπονήθηκε σύμφωνα με το δεσμευτικό μέρος των εγγράφων χωροταξικού σχεδιασμού της περιοχής. Οι δραστηριότητες που προβλέπονται για τη στήριξη της περιφερειακής ανάπτυξης είναι στενά συνδεδεμένες με την χωροταξική ανάπτυξη. Η χωροταξική ανάπτυξη καθορίζει χωροταξική κατανομή και λειτουργική χρήση του εδάφους. Σύμφωνα με το Νόμο αριθ. 50/1976 Coll. για το Φυσικό Σχεδιασμό και τον Οικοδομικό Κώδικα κτίριο (κατασκευαστικός νόμος), όπως τροποποιήθηκε, ο χωροταξικός σχεδιασμός αποτελεί βασικό εργαλείο περιφερειακής ανάπτυξης και περιβαλλοντικής φροντίδας της Δημοκρατίας της Σλοβακίας, των περιφερειών και των δήμων της. Τα έγγραφα του χωροταξικού σχεδιασμού περιλαμβάνουν: 62

63 Α) Το Σχέδιο Χωρικής Ανάπτυξης της Δημοκρατίας της Σλοβακίας Β) Το Χωροταξικό Σχέδιο για τις Περιφέρειες Γ) Το Χωροταξικό Σχέδιο για τους Δήμους Δ) Το Χωροταξικό Σχέδιο Ζωνών Το Σχέδιο Χωρικής Ανάπτυξης της Δημοκρατίας της Σλοβακίας αφορά τη χωροταξική κατανομή και λειτουργική χρήση της περιοχής της Δημοκρατίας της Σλοβακίας και καθορίζει το πλαίσιο των κοινωνικών, οικονομικών, περιβαλλοντικών και πολιτιστικών απαιτήσεις του κράτους για τη χωροταξική ανάπτυξη, την προστασία του περιβάλλοντος και το σχεδιασμό του τοπίου της Δημοκρατίας Σλοβακίας και των περιφερειών της. Το Περιφερειακό Χωροταξικό Σχέδιο για το τοπίο έχει καταρτιστεί σε συνεργασία με πολλούς δήμους, όπου κρίνεται απαραίτητη η επίλυση των συγκεκριμένων αναπτυξιακών μελετών ή η υλοποίηση δραστηριότητες που επηρεάζουν έντονα τη χωροταξική κατανομή και λειτουργική χρήση. Το Περιφερειακό Χωροταξικό Σχέδιο πρέπει να συμβαδίζει με το δεσμευτικό μέρος του Σχεδίου Χωρικής Ανάπτυξης της Δημοκρατίας της Σλοβακίας και προέρχεται από το τμήμα των συστάσεων αναφορικά με το Σχέδιο Χωρικής Ανάπτυξης της Δημοκρατίας της Σλοβακίας. Το Χωροταξικό Σχέδιο για τους Δήμους έχει καταρτιστεί για την περιοχή ενός δήμου ή για τις περιοχές δύο ή περισσοτέρων δήμων. Ένα Χωροταξικό Σχέδιο Δήμων ορίζει κυρίως τις αρχές και τους κανονισμούς της χωρικής κατανομής και λειτουργικής χρήσης της περιοχής του δήμου και των γύρω περιοχών. Το Εδαφικό Σχέδιο Ζωνών καταρτίστηκε για ένα τμήμα των δήμων. Ορίζει κυρίως τις αρχές και τους κανονισμούς χωροταξικής κατανομής και λειτουργικής χρήσης των γαιών, τους περιορισμούς, την δημόσια κυκλοφορία και την τεχνική υποδομή της περιοχής. Πέραν της οικονομικής και χωροταξικής ανάπτυξης κάθε έγγραφο στήριξης της περιφερειακής ανάπτυξης περιλαμβάνει επίσης προϋποθέσεις οι οποίες διασφαλίζουν τη φροντίδα του περιβάλλοντος καθώς και την προστασία της φύσης και του τοπίου. Σύμφωνα με το Νόμο αρ. No. 543/2002 Coll. σχετικά με την Προστασία της Φύσης και του Τοπίου όπως τροποποιήθηκε, οι αρμόδιες αρχές για την προστασία της φύσης και του τοπίου πρέπει να γνωμοδοτούν αναφορικά με την έγκριση τέτοιων εγγράφων. Το Πρόγραμμα Αγροτικής Ανάπτυξης (EAFRD) καταρτίστηκε για την επίτευξη βιώσιμης αγροτικής ανάπτυξης. Στόχος του είναι η αύξηση της ανταγωνιστικότητας στη γεωργία, τη βιομηχανία τροφίμων και στη δασοκομία, η βελτίωση του περιβάλλοντος και του τοπίου, η βελτίωση του επιπέδου ζωής στις αγροτικές περιοχές και η διαφοροποίηση της αγροτικής οικονομίας. 63

64 Υφιστάμενες πρωτοβουλίες/μέθοδοι/δράσεις/έργα που υλοποιούνται ή έχουν ήδη υλοποιηθεί και στοχεύουν στην αξιοποίηση των τοπικών δραστηριοτήτων και/ή των προϊόντων Οι πρωτοβουλίες, οι δραστηριότητες ή τα μέτρα που υλοποιούνται ή είχαν υλοποιηθεί κατά την έκδοση απόφασης στήριξης της οικονομικής ανάπτυξης στην επιλεχθείσα περιοχή επικεντρώνονται κυρίως στα ακόλουθα: Ανάπτυξη μικρών και μεσαίων επιχειρήσεων Ανάπτυξη της παραγωγής και πώλησης εγχώριων προϊόντων Ανάπτυξη υποδομών και τεχνικών εγκαταστάσεων των δήμων Ανάπτυξη του τουρισμού Ανάπτυξη Μικρών και Μεσαίων Επιχειρήσεων Οι δραστηριότητες αυτές στοχεύουν κυρίως στην στήριξη και ανάπτυξη επιχειρηματικών σχεδίων, τα οποία μπορούν να αξιοποιήσουν τη δυναμική της περιοχής. Επικεντρώνονται κυρίως στα ακόλουθα: - Παραγωγή και εξαγωγή αρνιού, πώληση δερμάτων προβάτων και μαλλιού, εκτροφή προβάτων, κτηνοτροφία και παραγωγή γάλακτος, καταστήματα και τροφοδοσία, εγκαταστάσεις φιλοξενίας, επεξεργασία και πώληση πέτρας και άμμου, υπηρεσίες μεταφορών, υλοτομία και επεξεργασία ξύλου, παραγωγή χαλικιού. Υπάρχουν εκπαιδευτικοί φορείς οι οποίοι έχουν προωθήσει την αυτοαπασχόληση μέσω προγραμμάτων απόκτησης νέων επαγγελματικών δεξιοτήτων καθώς και μέσω εκπαιδευτικών μαθημάτων, ιδιαίτερα μετά την κατάρρευση μεγάλων βιομηχανιών Ανάπτυξη του τομέα της Παραγωγής και Πώλησης Εγχώριων Προϊόντων Η παραγωγή και πώληση παραδοσιακών εγχώριων προϊόντων συνδέεται άρρηκτα με τις επιχειρηματικές δραστηριότητες οι οποίες υλοποιούνται σε μια τοπική κοινότητα. Υποστηρικτικές δραστηριότητες στον τομέα αυτό είναι οι εξής: - Παραγωγή προϊόντων από πρόβειο γάλα, μαλλί και κρέας, επεξεργασία ξύλου και την παραγωγή χαλικιού και επεξεργασία πέτρας, κοινωνικο-πολιτιστικές εκδηλώσεις που οργανώνονται για την προώθηση των πωλήσεων των εγχώριων προϊόντων. Ανάπτυξη των Υποδομών και των Τεχνικών Εγκαταστάσεις του Δήμου 64

65 Μπορούμε να πούμε ότι σε αυτό τον τομέα καταγράφεται ο υψηλότερος αριθμός των υλοποιημένων έργων. Ο στόχος αυτών των έργων είναι: - Ανακαίνιση, ανακατασκευή των υφιστάμενων κτιρίων και χώρων, καθώς και κατασκευή νέων δημόσιων κτιρίων και χώρων, ανακατασκευή και κατασκευή δημοτικών τεχνικών εγκαταστάσεων, πληροφοριοποίηση των Δήμων, εγκατάσταση αποχετευτικού δικτύου και εγκαταστάσεις επεξεργασίας λυμάτων Ανάπτυξη του τουρισμού Η ΣΔΙΤ Horehron διαθέτει μια τεράστια φυσική και πολιτιστική κληρονομιά για την ανάπτυξη του τουρισμού στις αγροτικές περιοχές και του αγροτουρισμού, ενώ προσφέρει μεγάλη γκάμα δραστηριοτήτων: πεζοπορία και ποδηλασία, σκι κατάβασης και ελεύθερο σκι, κανό και περιήγηση στα τουριστικά αξιοθέατα της περιοχής. Αυτή η περιοχή φημίζεται για τη διατήρηση των λαϊκών παραδόσεων, όπως αποδεικνύεται από το γεγονός ότι σχεδόν σε κάθε δήμο υπάρχει μια τοπική λαογραφική ομάδα και τη διάρκεια του έτους διοργανώνονται πολλές πολιτιστικές εκδηλώσεις Νέες και καινοτόμες πρωτοβουλίες με συγκεκριμένες δυνατότητες για την ενίσχυση της οικονομίας των ορεινών περιοχών διασφαλίζοντας, παράλληλα, την προστασία/αξιοποίηση της φυσικής περιοχής Η ΣΔΙΤ Horehron επεξεργάζεται μια Ολοκληρωμένη Στρατηγική Εδαφικής Ανάπτυξης (ITDS), η οποία περιλαμβάνει τους στόχους, τα μέτρα και τις δραστηριότητες που συμβάλλουν στην ενίσχυση της οικονομίας στην περιοχή Πίνακας 5: Επισκόπηση της ITDS Συγκεκριμένος στόχος Μέτρα Δραστηριότητες Στήριξη της καινοτομίας στον οικονομικό τομέα και στήριξη της απασχόλησης στην περιοχή Προώθηση της Αξιοποίησης Εναλλακτικών Πηγών Ενέργειας κατασκευή, ανακατασκευή και εκσυγχρονισμός αντικειμένων με στόχο την επεξεργασία, αποθήκευση και χρήση ανανεώσιμων πηγών ενέργειας (π.χ. παραγωγή και επεξεργασία βιομάζας, κατασκευή σταθμών βιοαερίου, αλλαγή της καύσιμης ύλης με βάση 65

66 τη χρήση ανανεώσιμων πηγών ενέργειας Στήριξη της Παραγωγής, των Πωλήσεων και της Εμπορίας των Περιφερειακών Προϊόντων (πωλήσεις αγροτικών και κτηνοτροφικών προϊόντων, ειδών χειροτεχνίας, διάδοση ) - εμπορία και προώθηση των πωλήσεων των τοπικών προϊόντων - κατοχύρωση ετικέτας δημιουργία του τοπικού Horehron; ποιότητας προϊόντος και του κατασκευή, ανακατασκευή και εκσυγχρονισμός κτιρίων για την άμεση πώληση αγροτικών προϊόντων construction, ίδρυση μικρών καταστημάτων άμεσης χονδρικής πώλησης σε επιχειρήσεις όπου ο δικαιούχος θα έχει τη δυνατότητα πώλησης των προϊόντων του (εκτός από προϊόντα αλιείας) ιδιώτες παραγωγοί ; - απόκτηση και εκσυγχρονισμός τεχνικού και τεχνολογικού εξοπλισμού για τις απαραίτητες εγκαταστάσεις των χώρων πώλησης και για την εγκατάσταση σύνδεσης στο Διαδίκτυο η οποία θα διευκολύνει την επικοινωνία με εταιρείες καθώς και προμήθεια του απαραίτητου λογισμικού και υλικού (ηλεκτρονικοί υπολογιστές, εκτυπωτές) - κατασκευή, απόκτηση και ανακατασκευή εγκαταστάσεων και τεχνολογιών σε σχέση με την επεξεργασία, αποθήκευση και διανομή των αγροτικών προϊόντων - κατασκευή, απόκτηση και εκσυγχρονισμός τεχνικών και τεχνολογικών εγκαταστάσεων για τη φύτευση, ανακατασκευή και εκσυγχρονισμό των οπωρώνων και για την καλλιέργεια φαρμακευτικών βοτάνων Αξιοποίηση υφιστάμενων κτιρίων προκειμένου να ενισχυθεί η απασχόληση στην περιοχή κατασκευή, ανακατασκευή και εκσυγχρονισμός των αιθουσών και των σημείων πώλησης, και αγορά εξοπλισμού, τεχνολογίας και εγκαταστάσεων για την παραγωγή και την επεξεργασία παραδοσιακών υλικών και προϊόντων (π.χ. παραγωγή λίνου υφάσματος, ξύλινων προϊόντων,...) - Επενδύσεις κτιρίων, αγορά εσωτερικού εξοπλισμού, εγκαταστάσεων και προϊόντων 66

67 τεχνολογίας όπως σύνδεση στο Διαδίκτυο - ανακατασκευή και εκσυγχρονισμός γεωργικών και κτηνοτροφικών και εκμηχάνιση - Απόκτηση και εκσυγχρονισμός των τεχνικών και τεχνολογικών υποδομών στη φυτική παραγωγή; Ανάπτυξη υφιστάμενων δυνατοτήτων τομέα τουρισμού των Στήριξη των δραστηριοτήτων στον αγροτικού του τουρισμού - προώθηση και εμπορία υπηρεσιών αγροτικού τουρισμού - ανακατασκευή και εκσυγχρονισμός των εγκαταστάσεων διαμονής χαμηλής δυναμικότητας μέχρι 10 κλίνες (επενδύσεις κτιρίων, αγορά εξοπλισμού, συμπεριλαμβανομένης της εγκατάστασης σύνδεσης στο Διαδίκτυο) - μετατροπή οικογενειακών οικιών και κενών κτιρίων, τα οποία αποτελούν μέρος της οικογενειακών οικιών σε εγκαταστάσεις διαμονής χαμηλής δυναμικότητας μέχρι 10 κλίνες (αγορά εξοπλισμού, συμπεριλαμβανομένης της εγκατάστασης μιας σύνδεσης στο Διαδίκτυο κατασκευή, ανακατασκευή και εκσυγχρονισμός των καταλυμάτων όπως κάμπινγκ, συμπεριλαμβανομένης της περίφραξη, του φωτισμού και εγκαταστάσεων υγιεινής κατασκευή, ανακατασκευή και εκσυγχρονισμός επιπλέον εγκαταστάσεων χαλάρωσης (σάουνα, τζάκι, πισίνα, Ανάπτυξη δευτερογενούς παροχής υπηρεσιών τουρισμού -ανακατασκευή και εκσυγχρονισμός της εγκαταστάσεων αναψυχής και διαμονής δυναμικότητας 11 έως 40 κλινών - επενδύσεις κτιρίων, αγορά εσωτερικού εξοπλισμού και προϊόντων τεχνολογίας, συμπεριλαμβανομένης της εγκατάστασης μιας σύνδεσης στο Διαδίκτυο - Ανακατασκευή των υφιστάμενων γεωργικών κτιρίων (τα οποία έχουν χάσει την αρχική τους 67

68 λειτουργία) προκειμένου να χρησιμοποιηθούν ως αγροτουριστικα κτίρια δυναμικότητας 11 έως 40 κλινών - επενδύσεις κτιρίων, αγορά εσωτερικού εξοπλισμού και προϊόντων τεχνολογίας, συμπεριλαμβανομένης της εγκατάστασης μιας σύνδεσης στο Διαδίκτυο Στήριξη - Δημιουργία πλήρους τουριστικού προϊόντοςδραστηριοτήτων προβολή τουριστικών διαδρομών σε αξιοθέατα για την πολιτιστικού ενδιαφέροντος οικοδόμηση ενός Σύνθετου Τουριστικού Προϊόντος στην Περιφέρεια Στήριξη της τοπικής ανάπτυξης και της αναβάθμισης των χωριών με στόχο την βελτίωση της ποιότητας ζωής στους δήμους Δημιουργία των προϋποθέσεων για καλύτερη Ποιότητα Περιβάλλοντος και Υποδομές στους Δήμους -κατασκευή, ανακατασκευή και εκσυγχρονισμός του δημόσιου φωτισμού κατασκευή, ανακατασκευή και εκσυγχρονισμός των δικτύων της ύδρευσης και αποχέτευσης - Κατασκευή και επέκταση της του δημόσιου δικτύου ύδρευσης - Κατασκευή και επέκταση του συστήματος αποχέτευσης και κατασκευή εγκαταστάσεων επεξεργασίας λυμάτων Ανάπτυξη Δήμων -κατασκευή, ανακατασκευή και εκσυγχρονισμός των πεζοδρομίων, των ποδηλατοδρόμων, του και αναβάθμιση δημόσιου φωτισμού (φωτισμός σε πάρκα και χώρους), δημόσιων χώρων και πάρκων--κατασκευή, ανακατασκευή και εκσυγχρονισμός του τοπικού οδικού δικτύου και των γεφυρών - κατασκευή, ανακατασκευή και εκσυγχρονισμό των στάσεων λεωφορείων Βασικές -ανακατασκευή και εκσυγχρονισμός των ζωνών υπηρεσίες για τον αναψυχής αγροτικό κατασκευή, ανακατασκευή και πληθυσμό εκσυγχρονισμός χώρων όπως παιδικές χαρές, 68

69 γήπεδα και τα μικρά αρχιτεκτονικά στοιχεία - αναβάθμιση και εκσυγχρονισμός των δημοτικών χώρων, αμφιθεάτρων, αγορών, συμπεριλαμβανομένων των παρακείμενων κτιρίων (εξαιρούνται τα κτίρια, τα οποία περιλαμβάνονται στον κατάλογο ακίνητων μνημείων του Υπουργείο Πολιτισμού της Δημοκρατίας της Σλοβακίας καθώς και στον κατάλογο μνημείων και πολιτιστικής κληρονομιάς της UNESCO) Οι οικονομικοί πόροι (εργαλεία ανάπτυξης) για συγκεκριμένες δραστηριότητες των δήμων με στόχο την στήριξη της τοπικής και περιφερειακής ανάπτυξης μπορούν να αντληθούν από: -τον κρατικό προϋπολογισμό, τον προϋπολογισμό της αυτοδιοικούμενης περιφέρειας Banská Bystrica, το δημοτικό προϋπολογισμό, τις μη επιστρεπτέες επιχορηγήσεις του Προγράμματος Αναβάθμισης Χωριών, τον προϋπολογισμό του Περιβαλλοντικού Ταμείου και της Ευρωπαϊκής Ένωσης (Πρόγραμμα Αγροτικής Ανάπτυξης, Περιφερειακό Επιχειρησιακό Πρόγραμμα, Επιχειρησιακό Πρόγραμμα-Απασχόληση και Κοινωνική Ένταξη, Επιχειρησιακό Πρόγραμμα-Εκπαίδευση, Επιχειρησιακό ΠρόγραμμαΠεριβάλλον, Επιχειρησιακό Πρόγραμμα-Πληροφοριοποίηση της Κοινωνίας κ.τ.λ.) Ομάδες-στόχος και ενδιαφερόμενοι φορείς που θα έπρεπε να συμμετάσχουν στο πλαίσιο νέων πολιτικών και προσεγγίσεων για οικονομικά βιώσιμες δραστηριότητες και προϊόντα Πίνακας 6. Κατάλογος ομάδων-στόχος και ενδιαφερόμενων φορέων Ομάδες-στόχος Δήμοι της ΣΔΙΤ Horehron Λόγος συμμετοχής Δήμος: Διασφαλίζει και συντονίζει το πρόγραμμα επεξεργασίας και υλοποίησης της οικονομικής και κοινωνικής ανάπτυξης του δήμου, το παρακολουθεί σε τακτική βάση και αξιολογεί την υλοποίησή του σε ετήσια βάση Δημιουργεί τις προϋποθέσεις για την καθιέρωση και την ανάπτυξη της εδαφικής συνεργασίας και σύμπραξης 69

70 Στηρίζει τις επιχειρηματικές δραστηριότητες οι οποίες είναι απαραίτητες για την ανάπτυξη των δήμων Αυτοδιοικούμενη περιφέρεια της Banská Η αυτοδιοικούμενη περιφέρεια: Bystrica Διασφαλίζει και συντονίζει το πρόγραμμα επεξεργασίας και υλοποίησης της οικονομικής και κοινωνικής ανάπτυξης της αυτοδιοικούμενης περιφέρειας, το παρακολουθεί σε τακτική βάση και αξιολογεί την υλοποίησή του σε ετήσια βάση επεξεργάζεται προτάσεις σχετικά με περιφερειακή στρατηγική για την καινοτομία και την περιφερειακή πολιτική για την καινοτομία και άλλες τομεακές στρατηγικές και πολιτικές. συμμετέχει στην υλοποίηση έργων που στοχεύουν στη στήριξη της περιφερειακής ανάπτυξης σε συνεργασία με το Υπουργείο και άλλους κοινωνικοοικονομικούς εταίρους της αυτοδιοικούμενης περιφέρειας δημιουργεί τις συνθήκες για τη δημιουργία και την ανάπτυξη εδαφικής συνεργασίας και εταιρικών σχέσεων, υποστηρίζει την ανάπτυξη των επιχειρηματικών δραστηριοτήτων που απαιτούνται για την ανάπτυξη του Δήμου Φορείς διαχείρισης του Εθνικού Πάρκου Nízke Tatry, του Εθνικού Πάρκου Natioanal Muránska Planina και του Εθνικό Πάρκο Slovenský raj) Οι φορείς διαχείρισης των εθνικών πάρκων: διασφαλίζουν: την προστασία των οικοσυστημάτων και των φυσικών διεργασιών που διεξάγονται σε αυτά, την προστασία του χαρακτήρα του τοπίου, του ανάγλυφου την προστασία της χλωρίδας και της πανίδας την έρευνα και την παρακολούθηση, την περιβαλλοντική εκπαίδευση, το βιώσιμο τουρισμό και την αναψυχή την περιοχή που βρίσκεται υπό τον δικαιοδοσία τους Κρατική Επιχείρηση Δασών της Δημοκρατίας Η Κρατική επιχείρηση διαχειρίζεται ένα της Σλοβακίας, Banská Bystrica Δασική πολύ μεγάλο μέρος των δασικών εκτάσεων 70

71 Επιχείρηση Beňuš στην περιοχή του Horehron. Επιχειρηματίες στην περιοχή του Horehron Επιχειρηματίες ως κινητήρια δύναμη για την ανάπτυξη στην περιοχή Δημοτικά σχολεία και νηπιαγωγεία της Ευαισθητοποίηση και ενημέρωση περιοχής αναφορικά με τη χρήση των φυσικών πόρων της περιοχής καθώς και με τη διατήρηση και την ανάπτυξη των τοπικών παραδόσεων. ΜΚΟ Ο τριτογενής τομέας συμμετέχει ουσιαστικά στην πολιτιστική και κοινωνική ανάπτυξη της περιοχής. Μειονεκτικοί, περιθωριοποιημένοι Θα πρέπει να δοθεί ιδιαίτερη προσοχή σε πληθυσμοί (πληθυσμοί με χαμηλό αυτές τις πληθυσμιακές ομάδες αναφορικά μορφωτικό επίπεδο, Ρομά, ) με το ζήτημα της συμμετοχής τους σε διάφορα προγράμματα Κοινό Τοπικός πληθυσμός που ζει με μια συγκεκριμένη περιοχή και αφενός αναλαμβάνει την υλοποίηση δραστηριοτήτων περιφερειακής και τοπικής ανάπτυξης και αφετέρου επωφελείται από αυτές. Ευκαιρίες, δυνατότητες, προκλήσεις, ανάγκες (αδυναμίες, περιορισμοί, απειλές) σε σχέση δραστηριότητες και προϊόντα (ανάλυση SWOT) Δυνατότητες καθώς και προβλήματα με οικονομικά βιώσιμες Αδυναμίες περιοχή με υψηλή περιβαλλοντική Ανεπαρκής αξιοποίηση των φυσικών ποιότητα, ύπαρξη δυνατοτήτων της περιοχής προστατευόμενων περιοχών περιοχή σε μειονεκτική θέση από αγροτική παραγωγικό δυναμικό των δασών, άποψης-ορεινή περιοχή της γεωργικής γης, ιδιαίτερα των οικονομική αστάθεια των γεωργικών λιβάδια και των λειμώνων επιχειρήσεων περιοχή πηγών ποταμών μη διευθετημένες ιδιοκτησιακές σχέσεις προϋποθέσεις για την επέκταση της όσον αφορά την κατοχή γης εκτροφής παραδοσιακών φυλών αλλαγή του τυπικού τοπίου λόγω της μη ζώων, την αλιεία και το κυνήγι διαχείρισης των λιβαδιών και των λειμώνων προϋποθέσεις για την ανάπτυξη εγκατάλειψη της καλλιεργήσιμης γης του πολιτιστικού τουρισμού, του τουρισμού αναψυχής και του έντονη διάβρωση του εδάφους αθλητικού τουρισμού, της διάλυση των βιομηχανικών επιχειρήσεων 71

72 ποδηλασίας την οργάνωση διαφόρων κοινωνικών, πολιτιστικών και αθλητικών εκδηλώσεων περιφερειακής και υπερπεριφερειακής σημασίας της περιοχής αρνητικές πληθυσμιακές μετανάστευση πληθυσμού τάσεις, υψηλό ποσοστό ανεργίας, ευκαιριών απασχόλησης έλλειψη χαμηλή αγοραστική δύναμη του διατηρηση της αρχιτεκτονική πληθυσμού παράδοση και της πλούσιας πολιτιστικής κληρονομιάς αυστηροί όροι δόμησης οι οποίοι την ανάπτυξη και διατήρηση των προκύπτουν από την ισχύουσα νομοθεσία σε παραδόσεων, της χειροτεχνίας και θέματα φύσης και προστασίας της γης των λαϊκών παραδόσεων απαρχαιωμένες υπηρεσίες για τις ανάγκες μορφών τουρισμού όπως προς τα έξω: η προβολή των δήμων διάφορων μέσω τις ιστοσελίδων, υλικού περιήγηση στα αξιοθέατα, αθλητικός προβολής, προς τα μέσα: τουρισμός εφημερίδες και πληροφοριακό απλοϊκό πληροφοριακό σύστημα στην υλικό σε κάποιους δήμους περιοχής απουσία σύνθετου τουριστικού προϊόντος εποχικότητας τουρισμού ημιτελή τουριστικά κέντρα άσχημη κατάσταση των εθνικών και τοπικών οδικών δικτύων η κατασκευή των βασικών τεχνικών υποδομών των δήμων δεν έχει ολοκληρωθεί ακόμα αδυναμία προσαρμογής της πολυπληθούς κοινότητας των Ρομά Ευκαιρίες Απειλές διαφοροποίηση των οικονομικών Εσωτερικές δραστηριοτήτων προς μη αγροτικές γήρανση του πληθυσμού δραστηριοτήτες εκροή του εκπαιδευμένου εργατικού αξιοποίηση των φυσικών πόρων της δυναμικού στις πόλεις περιοχής αύξηση της ανεργίας εκ νέου τη διαχείριση των λιβαδιών καταστροφή του περιβάλλοντος και των λειμώνων αλλαγή του τυπικού ως ευκαιρίες για χρήση νέων αποτέλεσμα τοπίου της μη τεχνολογιών (χρησιμοποίηση διαχείρισης των λιβαδιών και των εναλλακτικών πηγών ενέργειας) λειμώνων βελτίωση της ανταγωνιστικότητας ανεπαρκείς οικονομικοί πόροι για τις των γεωργικών προϊόντων απαραίτητες διαρθρωτικές αλλαγές διατροφής και του τομέα 72

73 δασοκομίας ανεπαρκής προβολή της περιοχής είσοδος ξένων επενδυτών σε κοινές γεωργικές επιχειρήσεις αδυναμία προσαρμογής της αυξανόμενης κοινότητα των Ρομά αξιοποίηση των προγραμμάτων κρατικής αρωγής και προγραμμάτων που χρηματοδοτούνται από τα ταμεία της ΕΕ Εξωτερικές αναβάθμιση των χώρων των δήμων δημόσιων δημιουργία ολοκληρωμένου τουριστικού προϊόντος κλιματική αλλαγή υπερθέρμανση του πλανήτη - σύντομοι χειμώνες λόγω των περιορισμένων χιονοπτώσεων (ελάχιστο φυσικό χιόνι) η χειμερινή τουριστική περίοδος κινδυνεύει φυσικές καταστροφές - πλημμύρες, ανεμοθύελλες παροχή βοήθειας για τη δημιουργία νέων θέσεων εργασίας στον τομέα των μικρομεσαίων επιχειρήσεων και των υπηρεσιών οικονομική κρίση βοήθεια προς τους ιδιώτες παραγωγούς (μελιού, πρόβειων προϊόντων), στήριξη της καλλιέργειας φαρμακευτικών βοτάνων μεγάλες διοικητικές προκλήσεις για την εξασφάλιση οικονομικών πόρων από κρατικές επιχορηγήσεις και ταμεία της ΕΕ καθυστέρηση εισόδου επενδυτών σε περιοχές που υστερούν πελατειακές σχέσεις και διαφθορά δημιουργία της περιφερειακής ετικέτας "Προϊόν του Horehronie" δημιουργία κοινωνικών επιχειρήσεων - εργαστηρία, π.χ. με αντικείμενο το κέντημα της λαϊκής ενδυμασίας Ενδιαφέρουσες τοπικές, εθνικές και Ευρωπαϊκές πρωτοβουλίες/πρακτικές αναφορικά με την ανάπτυξη/ αξιοποίηση οικονομικά βιώσιμων δραστηριοτήτων/προϊόντων που μπορούν να χρησιμοποιηθούν ως Καλές Πρακτικές και να κεφαλαιοποιηθούν στις περιοχές των εταίρων του έργου Οι δήμοι της ΣΔΙΤ Horehron επιδίδονται στην οικολογική γεωργία ενώ οι αγροτουριστικές επιχειρήσεις επικεντρώνονται στη διαφοροποίηση των μη-αγροτικών δραστηριοτήτων (αγροτουρισμός). Η παραδοσιακή χειροτεχνία διατηρείται και μέχρι σήμερα εξακολουθούν να παράγονται στην περιοχή παραδοσιακά και τοπικά προϊόντα. 73

74 ΜΕΘΟΔΟΙ ΚΑΙ ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΕΣ ΓΙΑ ΣΥΝΤΟΝΙΣΜΕΝΕΣ ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ ΚΑΙ ΣΧΕΔΙΑ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗΣ Γενική παρουσίαση των φυσικών πλεονεκτημάτων και διαχείριση των προστατευόμενων φυσικών περιοχών σε τοπικό/περιφερειακό επίπεδο Εθνικό επίπεδο: Κυβερνητική πολιτική, εθνικά νομοθετικά κριτήρια και εφαρμογή τους σε εθνικό επίπεδο Συμβολή των θερέτρων, των πολιτικών και εργαλείων της ΕΠ, ιδιαίτερα προς την κατεύθυνση της προστασίας της φύσης (Υπουργείο Περιβάλλοντος της Δημοκρατίας της Σλοβακίας) Αντίκτυπος συνεργασιών εθνικής κλίμακας, ενώσεων και συλλόγων Περιφερειακό επίπεδο Πολιτική ανάπτυξης και βιωσιμότητας της αυτοδιοικούμενης περιφέρειας, αντιπροσωπευτικό σύστημα Υλοποίηση προγραμμάτων και μέτρων αναφορικά με την εθνική στρατηγική για την προστασία της φύσης και του τοπίου, τα οποία ρυθμίζονται από την εδαφική διαχείριση των προστατευόμενων περιοχών (στο πλαίσιο της οργανωτικής δομής της SNC της Δημοκρατίας της Σλοβακίας) Περιφερειακοί φορείς και ομάδες συμφερόντων Τοπικό επίπεδο Δήμος: o Μέσω αποφάσεων και της λειτουργίας της αυτοδιοικούμενης περιφέρειας (ένωση πολιτών, Δήμαρχος, Γραφείο) o Ομάδες συμφερόντων, επιχειρήσεις Κοινοί οργανωτικοί φορείς 74

75 o Κοινά γραφεία για την άσκηση των εξουσιών της αυτοδιοικούμενης περιφέρειας (Υπηρεσία Δόμησης, Γραφείο Εκπαίδευσης, Γραφείο Κοινωνικών Υποθέσεων ) Σύμπραξη Δημόσιου και Ιδιωτικού Τομέα, Μικροπεριφερειακές Ενώσεις Δήμων. Σύμφωνα με άρθρο 4, παρ. 3 του Νόμου 369/1990 Coll. για τους Δήμους, οι αρμοδιότητες των δημοτικών αρχών στο πλαίσιο της περιφερειακής ανάπτυξης συνοψίζονται ως ακολούθως: Ο δήμος καταρτίζει και εγκρίνει τα έγγραφα χωροταξικού σχεδιασμού οικιστικών μονάδων και ζωνών, την ανάπτυξη διάφορων πτυχών της ζωής στο πλαίσιο του δήμου, καταρτίζει και εγκρίνει αναπτυξιακά προγράμματα στέγασης και συμμετέχει στη διαμόρφωση ευνοϊκών συνθηκών διαβίωσης στο χωριό. Ο δήμος φροντίζει για τη διατήρηση πολιτιστικών μνημείων μέσω εδικών κανονισμών και διασφαλίζει την διατήρηση των φυσικών αξιών Ο δήμος φροντίζει για την κατασκευή, συντήρηση και διαχείριση των τοπικών οδικών δικτύων, των δημόσιων χώρων, του δημοτικού κοιμητηρίου, διάφορων πολιτιστικών, αθλητικών και άλλων δημοτικών εγκαταστάσεων, πολιτιστικών μνημείων, ιστορικών χώρων και μνημείων του δήμου. Προς το συμφέρον της ποιότητας, την ορθολογική και αποτελεσματική εκτέλεση των μεταφερόμενων αρμοδιοτήτων της κρατικής διοίκησης στον τομέα του χωροταξικού σχεδιασμού και οικοδομικού κανονισμού, της οδοποιίας, της διατήρηση της φύσης και της διαχείριση των υδάτων σύμφωνα με την 20 και 20α / της πράξης. όχι. 369/1990 Coll. σχετικά με τους δήμους, όπως τροποποιήθηκε, ο δήμος υπέγραψε συμφωνία για την καθιέρωση των εξής: Κοινή Αρχή Δόμησης (έδρα: Beňuš, Polomka) Κοινό Γραφείο Εκπαίδευσης (έδρα: Polomka, Heľpa) Κοινό δημοτικό Γραφείο Κοινωνικής Βοήθειας (έδρα: Heľpa) Η ΣΔΙΤ Horehron περιλαμβάνει τους δήμους που βρίσκονται εντός των ορίων της μικροπεριφέρειας Horehron η οποία εκπροσωπεί το δημόσιο τομέα. Οι ιδιωτικός τομέας εκπροσωπείται από τις επιχειρήσεις και ο τριτογενής τομέας εκπροσωπείται από μηκερδοσκοπικούς οργανισμούς και ενώσεις πολιτών. Η αναλογία του δημόσιου τομέα προς ιδιωτικό τομέα και τον τριτογενή τομέα πληροί έναν από τους βασικούς όρους της Τοπικής Ομάδας Δράσης (ΤΟΔ) ως εξής: δημόσιος τομέας: 10 μέλη, ιδιωτικός τομέας: 12 μέλη και δημόσιου τομέα: 10 μέλη. 75

76 Από την ίδρυση της ΣΔΙΤ Horehron αρκετά στρατηγικά έγγραφα έχουν καταρτιστεί με ένα σκοπό - να συντονίζουν τη στήριξη της εδαφικής ανάπτυξης. Το 2008, η ΣΔΙΤ Horehron αποφάσισε να προωθήσει την ενδογενή ανάπτυξη μέσω της προσέγγισης του προγράμματος LEADER. Η ΣΔΙΤ εξασφάλισε την κινητοποίηση του ανθρώπινου δυναμικού της συγκεκριμένης περιοχής με την οικοδόμηση μακροπρόθεσμης συνεργασίας με όλες τις ομάδες που συμμετέχουν στην ανάπτυξη της περιοχής, μια λειτουργική συνεργασία στην περιοχή με βάση αρχές της προσέγγισης LEADER, την προώθηση της συμμετοχής των διαφόρων παραγόντων στην διαμόρφωση των τοπικών πολιτικών, τη δημιουργία μιας ολοκληρωμένης περιφερειακής στρατηγικής για την Ανάπτυξη (ITDS) για η ΣΔΙΤ Horehron ως βασικό έγγραφο για την εδαφική ανάπτυξη, την εκπαίδευση των επιλέξιμων μελών, την προώθηση και παρουσίαση της στρατηγικής. Η ίδια η στρατηγική έχει εκπονηθεί με διαδραστικό τρόπο με την ενεργό συμμετοχή όλων των φορέων οι οποίοι συνιστούν εδαφικές "κινητήριες δυνάμεις" και επηρεάζουν την τοπική ανάπτυξη. Αυτή η προσέγγιση ήδη επέφερε μια αλλαγή στην τρέχουσα κατάσταση των τοπικών προβλημάτων της περιοχής, γεγονός που έχει ενισχύσει τη συνεργασία μεταξύ των τοπικών δήμων και των κατοίκων τους. Η στρατηγική αυτή έχει υλοποιηθεί μέσω στρατηγικών προτεραιοτήτων των εγγράφων σε περιφερειακό, εθνικό και ευρωπαϊκό επίπεδο. H προετοιμασία των ITDS βασίζεται σε συναντήσεις σε τοπικό και περιφερειακό επίπεδο. Οι ανάγκες των περιοχών και τα συμπεράσματα των εξωτερικών εμπειρογνωμόνων κατέδειξαν τη σημασία διεξαγωγής συναντήσεων. Οι πραγματικές συναντήσεις διεξάγονταν πάντα σε τοπικές συνθήκες προκειμένου να αξιοποιηθεί η δυναμική των επιμέρους δήμων. Η οργανωτική δομή της ΣΔΙΤ Horehron έχει ως εξής: Γενική Συνέλευση (όλα τα μέλη) Συμβούλιο ΣΔΙΤ (εκτελεστική εξουσία) Πρόεδρος (θεσμικός) κριτική επιτροπή (αρχή ελέγχου) Περιγραφή του Σχεδίου Διαχείρισης Προστατευόμενων Περιοχών (προτεραιότητες, όραμα, στόχοι διαχείρισης, αναμενόμενα αποτελέσματα, υφιστάμενες και μελλοντικές ευκαιρίες και προβλήματα) Σύμφωνα με το Νόμο αρ. 543/2002 Coll. για την Προστασία της Φύσης και του Τοπίου, όπως τροποποιήθηκε μεταγενέστερα, η το Σχέδιο Διαχείρισης των Προστατευόμενων Περιοχών θεωρείται ότι είναι: Το πρόγραμμα Διατήρησης των Φυσικών Περιοχών και Τοπίων Ειδικής Προστασίας και Περιοχών Διεθνούς Σημασίας. Τα προγράμματα διατήρησης και προστασίας καταρτίζονται για μεμονωμένες προστατευόμενες περιοχές. Λόγω της Προστασίας της Φύσης και του Τοπίου, οι περιοχές που διαθέτουν βιότοπους ευρωπαϊκής 76

77 σημασίας, βιοτόπους ειδών ευρωπαϊκής σημασίας, βιότοπους ειδών εθνικής σημασίας καθώς και βιοτόπους πτηνών, αποδημητικών ειδών, μπορούν να ανακηρυχθούν προστατευόμενες περιοχές οι κατηγοριοποιούνται ως ακολούθως: περιοχή προστατευόμενου τοπίου, εθνικό πάρκο, προστατευόμενη περιοχή, φυσικό απόθεμα, φυσικό μνημείο, προστατευόμενο στοιχείο τοπίου και προστατευόμενη περιοχή πουλιών. Το Πρόγραμμα Προστασίας του Εθνικού Πάρκου καταρτίστηκε από το Υπουργείο Περιβάλλοντος της Δημοκρατίας της Σλοβακίας και έλαβε την έγκριση της κυβέρνησης. Τα προγράμματα αυτά αποτελούν τη βάση για την κατάρτιση των εγγράφων του χωροταξικού σχεδιασμού για τις περιοχές που διέπονται από καθεστώς προστασίας της φύσης και του τοπίου. Τα προγράμματα αυτά είναι διαθέσιμα στο κοινό. Τρία εθνικά πάρκα συναντώνται στην περιοχή της ΣΔΙΤ Horehron: το Εθνικό Πάρκο Nízke Tatry, το εθνικό πάρκο Muránska planina και το εθνικό πάρκο Slovenský raj. Στάδιο ολοκλήρωσης του Προγράμματος Διατήρησης Το Εθνικό Πάρκο Nízke Tatry διέθετε ένα επεξεργασμένο πρόγραμμα διατήρησης για το Εθνικό Πάρκο Nízke Tatry κατά την περίοδο από το 1998 έως το Σήμερα, δεν υπάρχει σε εξέλιξη κανένα πρόγραμμα διατήρησης του εθνικού πάρκου Nízke Tatry, η εδαφική διαχείριση χρησιμοποιεί τα μέτρα διαχείρισης για μεμονωμένους βιοτόπους προστατευόμενων ειδών φυτών και βιοτόπους ευρωπαϊκής και εθνικής σημασίας. Ο στόχος των μέτρων διαχείρισης είναι να διασώσει τα πιο πολύτιμα αποθέματα των διαφόρων τύπων βιοτόπων στην περιοχή που έχει ανακηρυχθεί προστατευόμενη όσον αφορά μικρές προστατευόμενες περιοχές, περιοχές ευρωπαϊκής σημασίας (Natura 2000) και γονιδιακές δεξαμενές στη ζώνη προστασίας του Εθνικού Πάρκο Nízke Tatry, το οποίο αποτελεί επίσης, βιότοπο προστατευόμενων και απειλούμενων ειδών της χλωρίδας και της πανίδας. Στο Εθνικό Πάρκο Muránska planina δεν υπάρχει σε εξέλιξη κανένα Πρόγραμμα Διατήρησης για το Εθνικό Πάρκο Muránska planina Το Εθνικό Πάρκο Slovenský raj καλύπτεται από ένα επεξεργασμένο Πρόγραμμα Διατήρησης για το Εθνικό Πάρκο Slovenský raj και την Περιοχή Ευρωπαϊκής Σημασίας Slovenský raj-για τα έτη Η υποβολή του στην κυβέρνηση της Δημοκρατίας της Σλοβακίας αναμένεται μεταξύ Δεκεμβρίου 2011 και Ιανουαρίου Πίνακας 7: Στόχος για τους οικο-λειτουργικούς χώρους του Εθνικού Πάρκου Slovenský raj Οικο-λειτουργικός χώρος Στόχος Δασικοί και μη δασικοί Ανενόχλητη, τυχαία ανάπτυξη του βιοτόπου, χωρίς ανθρώπινη βιότοποι, οι οποίοι έχουν παρέμβαση. αφεθεί σε τυχαία ανάπτυξη Δάση για επαναφορά σε Μακροπρόθεσμη αποκατάσταση της φυσικής βλάστησης και φυσικά δάση σταδιακή δημιουργία φυσικών δασών σε ένα διάστημα έως 30 έτη 77

78 μετά την επίτευξη του στόχου της μεταφοράς της φυσικής βλάστησης στη ζώνη Α. Δάση με εκτεταμένη βιώσιμη διαχείριση Διαχείριση δασών φιλική προς το περιβάλλον, αξιοποιώντας τις καλύτερες μεθόδους αναφορικά με τους δείκτες ευνοϊκών συνθηκών για βιότοπους. Δάση με στόχο την αλλαγή Αλλαγή της αρχικής σύνθεσης των ειδών δέντρων, απομάκρυνση της σύστασή τους από των ειδών που έχουν εισβάλλει στην περιοχή ξυλώδη σε φυσική Εκτεταμένοι βοσκότοποι μόνιμοι Βιώσιμη, εκτεταμένη αξιοποίηση βιοτόπων, διατήρηση βιοτόπων σε ημι-φυσικούς και φυσικούς βοσκότοπους Εντατικοί βοσκότοποι μόνιμοι Εντατική γεωργική χρήση η οποία οδηγεί σε προοδευτική βελτίωση σε σχέση με τη διατήρηση των βοσκοτόπων και του πληθυσμού του Ευρωπαϊκού Σκίουρου εδάφους Μόνιμοι βοσκότοποι με περιστασιακή κοπή δέντρων Προκειμένου να δημιουργηθούν οι συνθήκες για διατήρηση του αντικειμένου προστασίας μέσω περιστασιακής κοπής δέντρων Άλλοι μη δασικοί βιότοποι εκτεταμένης χρήσης Προκειμένου να διατηρηθεί η σημερινή κατάσταση των βιοτόπων με εκτεταμένη χρήσης για ειδικούς σκοπούς Ανθρωπογενείς βιότοποι Αξιοποίηση σύμφωνα με τον εκάστοτε σκοπό και λειτουργία Αρόσιμη γη Κατάλληλη για τη σταδιακή μετατροπή των μόνιμων βοσκοτόπων και τη διαίρεση μεγάλων τμημάτων από ζώνες θάμνων. Ολοκληρωμένη Στρατηγική Εδαφικής Ανάπτυξης της ΣΔΙΤ Horehron Η περιοχή της ΣΔΙΤ Horehron έχει μια επεξεργασμένη και εγκεκριμένη Ολοκληρωμένη Στρατηγική Εδαφικής Ανάπτυξης για την ΣΔΙΤ Horehron (ITDS). Η στρατηγική αυτή αναπτύχθηκε το 2010 με βάση τις αρχές της προσέγγισης LEADER. Όραμα: Το PP Horehron θα καταστεί επιτυχημένη, ανταγωνιστική περιοχή, όπου οι καινοτόμες διαδικασίες της τοπικής ανάπτυξης θα υλοποιηθούν με σκοπό να εξασφαλιστεί η βιώσιμη ανάπτυξη, με βάση αρχές της προστασίας της φύσης και της διαχείριση της ποιότητας της φυσικής και πολιτιστικής κληρονομιάς Στρατηγικός στόχος: Βελτίωση της ποιότητας ζωής του πληθυσμού της ΣΔΙΤ Horehron, στήριξη της διαφοροποίησης της αγροτικής οικονομίας και αύξηση της ανταγωνιστικότητας της 78

79 περιοχής με βάση τις αρχές της αξιοποίησης της φυσικής, ανθρώπινης, πολιτιστικής και ιστορικής δυναμικής της περιοχής. Στρατηγικές προτεραιότητες: 1. Στήριξη της καινοτομίας από οικονομικής άποψης και στήριξη της απασχόλησης στην περιοχή 2. Στήριξη της ανάπτυξης του αγροτικού τουρισμού 3. Τοπική ανάπτυξη και την αναβάθμιση των χωριών 4. Εκπαίδευση, ακτιβισμός σε τοπικό επίπεδο και τη συνεργασία 5. Προστασία, σχεδιασμός και διαχείριση του τοπίου και της φυσικής και πολιτιστικήςιστορικής κληρονομιάς Ειδικοί στόχοι: 1. Στήριξη της καινοτομίας από οικονομικής άποψης και στήριξη της απασχόλησης στην περιφέρεια 2. Ανάπτυξη των υφιστάμενων δυνατοτήτων στον τομέα του τουρισμού 3. Στήριξη της τοπικής ανάπτυξης και της αναβάθμιση των χωριών με σκοπό τη βελτίωση της ποιότητας ζωής στους δήμους 4. Στήριξη της εκπαίδευσης, του ακτιβισμού σε τοπικό επίπεδο και της συνεργασίας με στόχο τη διατήρηση της τοπικής ταυτότητας της περιοχής 5. Διασφάλιση του τοπίου, διαχείριση, σχεδιασμός και προστασία της φυσικής και πολιτιστικής-ιστορικής κληρονομιάς Επίπεδο και εύρος συνεργασίας/συντονισμού μεταξύ τοπικών παραγόντων τόσο κατά την κατάρτιση του Σχεδίου Διαχείρισης/πολιτικής όσο και κατά τη διαχείριση ευαίσθητων και προστατευόμενων περιοχών Συνεργασία και συμμετοχή του κοινού στην διαδικασία κατάρτισης του Προγράμματος Διατήρησης Προστατευόμενων Περιοχών: Στο πλαίσιο του Προγράμματος Διατήρησης, οι στρατηγικοί στόχοι της διατήρησης της περιοχής του εθνικού πάρκου, συμπεριλαμβανομένων των ζωνών προστασίας του, προτείνονται από τους επιμέρους φορείς του περιβάλλοντος και σε σχέση με τις μονάδες της χωροταξικής διαίρεσης του ίδιου χαρακτήρα. Περιλαμβάνουν αρχές και κανονισμούς αναφορικά με τη χρήση της γης σε σχέση με διάφορους τομείς της ανθρώπινης 79

80 δραστηριότητας. Τα προτεινόμενα πρακτικά μέτρα θα πρέπει να συζητηθούν μεταξύ του φορέα που καταρτίζει το Πρόγραμμα Διατήρησης και γνωστούς γαιοκτήμονες (παράγοντες, μισθωτές). Η εκπόνηση του Προγράμματος Διατήρησης για το εθνικό πάρκο πραγματοποιείται από το Υπουργείο Περιβάλλοντος και λαμβάνει την έγκριση της κυβέρνησης της Δημοκρατίας της Σλοβακίας. Επισημαίνεται, τέλος, ότι η εκπόνηση του Προγράμματος Διατήρησης πραγματοποιείται από ένα επαγγελματικά ειδικευμένα άτομα. Συνεργασία και συμμετοχή του κοινού στην επεξεργασία/ανάπτυξη της Ολοκληρωμένης Στρατηγικής Εδαφικής Ανάπτυξης της περιοχής της ΣΔΙΤ Horehron: Κατά την εκπόνηση της Ολοκληρωμένης Στρατηγικής Εδαφικής Ανάπτυξης συμμετείχαν με διαδραστικό τρόπο κάτοικοι περιοχής, τοπικές αυτοδιοικήσεις, επιχειρήσεις και τοπικές ενώσεις πολιτών με τη συμμετοχή τοπικών και εξωτερικών διαμεσολαβητές. Ο έλεγχος γης και πόρων της ΣΔΙΤ Horehron (αναλυτικό μέρος της Στρατηγικής) εκπονήθηκε από εξωτερικούς εμπειρογνώμονες από τη Σλοβακική Υπηρεσία Περιβάλλοντος και τα αποτελέσματά παρουσιάστηκαν στην περιοχή, ενώ υπήρχε η δυνατότητα διατύπωσης σχολίων Οι αναλύσεις SWOT των επιμέρους δήμων πραγματοποιήθηκαν από εσωτερικούς και εξωτερικούς διαμεσολαβητές. Η διαδικασία για την προετοιμασία μιας ανάλυσης SWOT για την περιοχή χωρίστηκε σε 2 επίπεδα: Τοπικό επίπεδο - δημόσιες συναντήσεις σε επίπεδο δήμων Ανάλυση-Επεξεργασία SWOT-επεξεργασία, η ανάλυση SWOT δόθηκε στη δημοσιότητα μετά τη δημόσια συνεδρίαση διατύπωση σχολίων. Περιφερειακό επίπεδο έπεται της επεξεργασίας και του σχολιασμού της ανάλυσης SWOT όλων των δήμων της ΣΔΙΤ Horehron, το Όραμα και η ανάλυση SWOT της περιοχής της ΣΔΙΤ Horehron πραγματοποιήθηκαν σε δύο δημόσιες συνεδριάσεις. Η συμμετοχή των πολιτών στη διαδικασία της ανάλυσης SWOT - κάτοικοι της περιοχής, και κυρίως οι ενεργοί πολίτες που εργάζονται στον ιδιωτικό τομέα ή ενώσεις πολιτών, σύλλογοι και ομάδες της ΣΔΙΤ Horehron πήραν μέρος στις δημόσιες συνεδριάσεις, παρά το φόρτο εργασίας ή τη μεγάλη αδιαφορία Ανάλυση του προβλήματος: πραγματοποιήθηκε σύμφωνα με τη μεθοδολογία της επίλυσης προβλημάτων. Οι συζευγμένοι πίνακες βοήθησαν στον προσδιορισμό των πιο σημαντικών ζητημάτων τα οποία αντιμετωπίζονται ως προτεραιότητες σε αυτόν τον τομέα και επιτρέπει την εύκολη σύγκριση των διαφορετικών προτεραιοτήτων στο πλαίσιο αυτό. Η ανάλυση του προβλήματος ολοκληρώθηκε σε τρεις συνεδριάσεις και στο πλαίσιο αυτής της διαδικασίας συνέβαλαν, επίσης, οι κάτοικοι των δήμων της ΣΔΙΤ Horehron με εκπροσώπηση και των τριών τομέων δημόσιου τομέα, του ιδιωτικού τομέα και των πολιτών. 80

81 Η σύνδεση του οράματος, των στρατηγικών στόχων, των προτεραιοτήτων, των ειδικών στόχων και των μέτρων πραγματοποιείται μέσω ενός λογικού πλαισίου της Ολοκληρωμένης Στρατηγικής για την Εδαφική Ανάπτυξη.] Επίπεδο και εύρος συμμετοχής του κοινού στην κατάρτιση των Σχεδίων Διαχείρισης Δεν υπάρχουν στοιχεία Ευκαιρίες, δυνατότητες, προκλήσεις, ανάγκες και προβλήματα (αδυναμίες, περιορισμοί, απειλές) σε σχέση με τον εδαφικό συντονισμό και συντονισμένες πολιτικές και σχέδια διαχείρισης (ανάλυση SWOT). Δυνατότητες Αδυναμίες επεξεργασία σχεδίων με διαδραστικό Προβληματική λειτουργία του γραφείου τρόπο και με τη συμμετοχή του ιδιωτικού της ΣΔΙΤ και δημόσιου τομέα και τω πολιτών Ανεπάρκεια οικονομικών πόρων για τη εδαφική διαχείριση η οποία υλοποιείται διατήρηση ειδικευμένου προσωπικού στην από φορείς διαχείρισης περιοχή πληροφορίες αναφορικά με τους προς υλοποίηση στόχους στην περιοχή κοινό όραμα για την περιοχή Συνεργασία με την Κρατική Υπηρεσία Προστασίας της Φύσης της Δημοκρατίας της Σλοβακίας Ευκαιρίες Απειλές Δυνατότητα αύξησης των οικονομικών πόρων για τη διαχείριση της περιοχή μέσω Ευρωπαϊκών κονδυλίων Ανταλλαγή δήμων Συνεργασία με εμπειρογνώμονες δημάρχων μεταξύ των Απροθυμία συμμετοχής σε ένα πλαίσιο αμοιβαίας συνεργασίας Ενδιαφέρουσες πρωτοβουλίες και πρακτικές αναφορικά με την κατάρτιση Σχεδίων Διαχείρισης/πολιτικών και / ή τη διαχείριση των ευαίσθητων / προστατευόμενων περιοχών, οι οποίες μπορεί να χρησιμοποιηθούν ως Καλές Πρακτικές και να κεφαλαιοποιηθούν. 81

82 Η υλοποίηση της στρατηγικής κατάφερε να αφυπνίσει την περιοχή και να αποτελέσει αφορμή για διάφορες δραστηριότητες στο πλαίσιο της συνεργασίας ιδιωτικού, δημόσιου τομέα και πολιτών. Το ενδιαφέρον του κοινού για συμμετοχή στις δημόσιες υποθέσεις ήταν έντονο. Οι πολίτες μπορούσαν να εκφράζουν την άποψή τους και να συμμετέχουν στην επεξεργασία του λογικο0ύ πλαισίου της στρατηγικής. Σήμερα, οι δραστηριότητες που προσδιορίζονται στο Στρατηγικό Σχέδιο Δράσης υλοποιούνται μέσω έργων του ιδιωτικού και του δημόσιου τομέα καθώς και των πολιτών. 82

83 ΜΕΘΟΔΟΙ ΚΑΙ ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΕΣ ΕΝΗΜΕΡΩΣΗΣ, ΚΑΤΑΡΤΙΣΗΣ ΚΑΙ ΕΥΑΙΣΘΗΤΟΠΟΙΗΣΗΣ Στόχοι, προτεραιότητες, στρατηγικές, μέθοδοι και δραστηριότητες ενημέρωσης, κατάρτισης και ευαισθητοποίησης με σκοπό την ανάδειξη της σημασίας των φυσικών πλεονεκτημάτων και προϊόντων της περιοχής, την ενίσχυση της ταυτότητας των φυσικών/προστατευόμενων ορεινών περιοχών, την προώθηση των μέτρων προστασίας/ανάπτυξης και την προσέλκυση πολιτικού, οικονομικού και δημόσιου ενδιαφέροντος και δράσεων κ.τ.λ. Η επιτυχία της βιώσιμης ανάπτυξης της περιοχής βασίζεται στο ανθρώπινο δυναμικό το οποίο μπορεί να αξιοποιήσει τις αξίες της περιοχής, σύμφωνα με τις αρχές της βιωσιμότητας με στόχο τη βελτίωση της ποιότητας ζωής των κατοίκων των αγροτικών περιοχών. Η εδαφική ανάπτυξη βασίζεται στην αξιοποίηση των τοπικών πόρων, οι οποίοι στους οποίους συγκαταλέγεται επίσης το πολύτιμο ανθρώπινο δυναμικό. Προκειμένου να εξασφαλιστεί η βέλτιστη ποιοτική ανάπτυξη με βάση την αξιοποίηση των τοπικών πόρων, μία από τις απαραίτητες προϋποθέσεις είναι η συμμετοχή των τοπικών φορέων στον τομέα της εκπαίδευσης, καθώς και η εκπαίδευση και η ευαισθητοποίηση του ίδιου του πληθυσμού. Ένας σύγχρονος και πολύ αποτελεσματικός τρόπος μάθησης είναι για η ανταλλαγή εμπειριών, το φάσμα των δραστηριοτήτων που αφορούν ένα ξεχωριστό μέτρο της Ολοκληρωμένης Στρατηγικής Εδαφικής Ανάπτυξης. Η Εκπαίδευση, η ενημέρωση και η ευαισθητοποίηση των ομάδων-στόχος στην περιοχή εφαρμογής του μοντέλου προσδιορίζονται στις ακόλουθες στρατηγικές προτεραιότητες και συγκεκριμένους στόχους της Ολοκληρωμένης Στρατηγικής Εδαφικής Ανάπτυξης: Στρατηγική Προτεραιότητα 4: Εκπαίδευση, ακτιβισμός σε τοπικό επίπεδο και συνεργασία Ειδικός στόχος 4: στήριξη της εκπαίδευσης, του ακτιβισμού σε τοπικό επίπεδο και προώθηση της συνεργασίας με σκοπό τη διατήρηση της περιφερειακής τοπικής ταυτότητας Μέτρο: 4.1: Κατάρτιση και ενημέρωση Δραστηριότητες: μικρής διάρκειας μαθήματα, εκπαίδευση, κατάρτιση για την απόκτηση απαραίτητων γνώσεων και δεξιοτήτων στον τομέα χειροτεχνίας και ευκαιρίες αυτοαπασχόλησης εκπαιδευτικές δραστηριότητες επικεντρωμένες στην προστασία του περιβάλλοντος, στις εναλλακτικές πηγές ενέργειας, στη διατήρηση του τοπίου και του αγροτικού τοπίου ειδικότερα ξεναγήσεις και εκδρομές για τις ομάδες-στόχος προετοιμασία, εκτύπωση και διανομή των έντυπων εκδόσεων Στρατηγική Προτεραιότητα 5: Προστασία, σχεδιασμός και διαχείριση του τοπίου, της φυσικής και πολιτιστικής-ιστορικής κληρονομιάς Ειδικός στόχος 5: Διασφάλιση του τοπίου, διαχείριση, σχεδιασμός και προστασία της φυσικής και πολιτιστικής-ιστορικής κληρονομιάς Μέτρο 5.1: Στήριξη σχεδίων τα οποία στοχεύουν στη βελτίωση του τρόπου διαχείρισης του τοπίου 83

84 Δραστηριότητες: Περιφερειακή περιβαλλοντική εκπαίδευση και κατάρτιση Κοινές δραστηριότητες για την βελτίωση της ποιότητας του περιβάλλοντος Το μέτρο έχει σχεδιαστεί με γνώμονα την ίδια την περιοχή αναφορικά με την εφαρμογή της Ευρωπαϊκής Σύμβασης για το Τοπίο και της Σύμβασης για τη βιοποικιλότητα, καθώς και για τον περιορισμό των αρνητικών φαινομένων τα οποία απειλούν την ποιότητα του περιβάλλοντος διάφορων περιοχών. Τέλος, υπάρχει η ανάγκη στήριξης της μάθησης και της εκπαίδευσης σε περιφερειακό επίπεδο με στόχο τη βελτίωση της ποιότητας ζωής στην περιοχή-στόχο Δημόσιες και ιδιωτικές αρχές και φορείς που συμμετέχουν σε δραστηριότητες ενημέρωσης, κατάρτισης και ευαισθητοποίησης Η ενημέρωση, η εκπαίδευση και ως εκ τούτου η ευαισθητοποίηση σχετικά με το ζήτημα αυτό αφορά τους παρακάτω φορείς: Σύμπραξη δημόσιου και ιδιωτικού τομέα του Horehron-κατά κύριο λόγο συντονίζει την περιφερειακή και χωρική ανάπτυξη, την ανάπτυξη των μικρών και μεσαίων επιχειρήσεων, του τουρισμού, των υπηρεσιών, της εκπαίδευσης και του πολιτισμού, των μεταφορών και των τεχνικών υποδομών, την προστασία του περιβάλλοντος και των φυσικών πόρων. Μη Κυβερνητικές Οργανώσεις (ΜΚΟ)-παρέχουν μια δυναμική βάση για την υλοποίηση προγραμμάτων δια βίου εκπαίδευσης και ευαισθητοποίησης για όλες τις ηλικιακές ομάδες στην περιοχή εφαρμογής του μοντέλου, τα οποία χρηματοδοτούνται κυρίως μέσω επιχορηγήσεων (π.χ. Ευρωπαϊκό Κοινωνικό Ταμείο, εθνικοί χρηματοπιστωτικοί μηχανισμοί κ.τ.λ.) Δήμοι-παρέχουν εκπαίδευση και αυξάνουν το βαθμό προσαρμογής των υπαλλήλων τους καθώς και των υπαλλήλων του φορέα που έχει συγκροτηθεί από τους δήμους προωθούν την απόκτηση διοικητικών δεξιοτήτων, γλωσσικών δεξιοτήτων, των δεξιοτήτων διαχείρισης έργων και άλλων δεξιοτήτων προκειμένου να προσαρμόζονται πιο εύκολα στην αγορά εργασίας (μαθήματα, προγράμματα κατάρτισης, σεμινάρια κ.τ.λ.). Οι δραστηριότητες αυτές διασφαλίζουν τη συμμετοχή των δήμων μέσω προγραμμάτων ή συνεργασιών με ΜΚΟ ως εταίροι στα ακόλουθα έργα: Έργο POZRI-ανάπτυξη επαγγελματικών δεξιοτήτων, διαχείριση, υλοποίηση. Ο δικαιούχος του έργου ήταν το χωριό Bacúch, το οποίο φρόντισε για την κατάρτιση του προσωπικού του και των δήμων που συμμετέχουν στο έργο (Beňuš, Braväcovo, 84

85 Polomka, Závadka over Hronom, Ηelp, Vaľkovňa, Pohorelá, Šumiac, Telgárt) στον τομέα των διοικητικών δεξιοτήτων, της γνώσης ξένων γλωσσών και πληροφορικής της ομάδας-στόχος Έργο: κατάρτιση και συνεργασία για καλύτερη υλοποίηση των διάφορων δραστηριοτήτων. Ο δικαιούχος του έργου ήταν η ένωση πολιτών ΙΤ για την ευημερία, η οποία βρίσκεται εκτός της περιοχής εφαρμογής του μοντέλου, ωστόσο οι εταίροι του έργου ήταν επίσης οι δήμοι της ΣΔΙΤ Horehron (Pohorelá, Vaľkovňa, Bacúch, Šumiac, Závadka over Hronom Beňuš, Braväcovo). Το έργο στοχεύει στην βελτίωση των γνώσεων της ομάδας-στόχος γενικότερα και, ειδικότερα, στις γνώσεις πληροφορικής και στη προώθηση της συνεργασίας του αιτούντος και των εταίρων. Ευρωπαικό Κέντρο Κατάρτισης στο Závadka nad Hronom- το κέντρο αυτό συντονίζει ένα ευρύ δίκτυο δραστηριοτήτων και λειτουργεί σε διάφορα επίπεδα. Σε περιφερειακό επίπεδο συνεργάζεται στενά με τοπικούς φορείς, δήμους, επιχειρήσεις. Σε εθνικό επίπεδο οι δραστηριότητες επικεντρώνεται στην κατάρτιση, τη συμβουλευτική και το συντονισμό δραστηριοτήτων. Σε διεθνές επίπεδο επιχειρείται η συνεργασία με ξένους φορείς και ενώσεις καθώς και επέκταση μέσω έργων και επιμέρους δραστηριοτήτων του δικτύου των εταίρων. Ο στόχος του Ευρωπαϊκού Κέντρου Κατάρτισης είναι να δραστηριοποιείται ενεργά και να συμβάλλει στην εκπαίδευση σε διάφορα επίπεδα, όπως επίσης να διαθέτει κάθε δεξιότητα και ικανότητα για την επίτευξη της περιφερειακής ανάπτυξης. Υπηρεσία Κατάρτισης και Ανάπτυξης (εθνικός φορέας)- παρέχει υπηρεσίες στήριξης στους τομείς της περιφερειακής ανάπτυξης και απασχόλησης, της εκπαίδευσης, των κοινωνικών υπηρεσιών και της ανθρωπιστικής βοήθειας Κρατική Υπηρεσία Προστασίας της Φύσης της Δημοκρατίας της Σλοβακίας (Š OP SR) πρόκειται για ένα κρατικό οργανισμό ο οποίος προσφέρει επαγγελματικές δραστηριότητες στον τομέα της προστασίας της φύσης και του τοπίου Πίνακας 8: Έργα της Κρατικής Υπηρεσίας Προστασίας της Φύσης της Δημοκρατίας της Σλοβακίας στα οποία συμπεριλήφθηκε η περιοχή εφαρμογής του μοντέλου στη ΣΔΙΤ Horehron Ενίσχυση των Υποδομών στο Εθνικό Πάρκο Slovak Paradise προκειμένου να τηρηθούν οι δεσμεύσεις σχετικά με το πρόγραμμα Natura Στόχος έργουt 2. Στόχος του Βελτίωση των συνθηκών προκειμένου να διασφαλιστεί η προστασία της φύσης, ιδιαίτερα των περιοχών Natura 2000 στην περιοχή του Εθνικού Πάρκου Slovak Paradise Προετοιμασία και παρακολούθηση των βιοτόπων και των ειδών και βελτίωση της πληροφόρησης του κοινού. του Παρακολούθηση βιοτόπων και ειδών στη Σλοβακία. 85

86 έργου Βελτίωση της διάδοσης των πληροφοριών σχετικά με τη φύση και το τοπίο στη Σλοβακία 3. Προβολή των προστατευόμενων περιοχών και ειδών Natura 2000 Στόχος έργου του Αύξηση της περιβαλλοντικής ευαισθητοποίησης σε σχέση με την προστασία των περιοχών και ειδών NATURA 2000 Ειδικός στόχος 1: Περαιτέρω προβολή των περιοχών και ειδών NATURA 2000 Ειδικός στόχος 2: Προώθηση περαιτέρω δράσεων για την ενημέρωση των επισκεπτών αναφορικά με τις προστατευόμενες περιοχές και τα είδη NATURA 2000 Φορείς Διαχείρισης του Εθνικού Πάρκου (Εθνικό Πάρκο Nízke Tatry, Εθνικό Πάρκο Slovenský raj, Εθνικό Πάρκο Muránska planina)-μέσω νομοθετικών εργαλείων υλοποιούν το στόχο της προστασίας της φύσης και του τοπίου στα εδάφη τους. Δραστηριοποιούνται σε διάφορους τομείς της εκπαίδευσης (περιβαλλοντική εκπαίδευση στα σχολεία, εκπαίδευση απευθυνόμενη σε ειδικούς), ενώ υλοποιούν επίσης δράσεις πληροφόρησης του κοινού. Μαζί με εταίρους, στο πλαίσιο διάφορων προγραμμάτων, προσφέρουν εκπαιδευτικά προγράμματα τα οποία στοχεύουν να βοηθήσουν τους ενδιαφερόμενους φορείς του ιδιωτικού και δημόσιου τομέα για την προστασία της φύσης να παρουσιάσουν την αποστολή τους, να επικοινωνήσουν με το κοινό και τους ενδιαφερόμενους φορείς και να ευαισθητοποιήσουν αναφορικά με την προστασία της φύσης. Για το λόγο αυτό, επικεντρώνονται ιδιαίτερα στη σχέση μεταξύ της προστασίας της φύσης και του τουρισμού καθώς και στην επικοινωνία με άλλους ενδιαφερόμενους φορείς (ιδιοκτήτες γης, δασικές αρχές, μεγάλους επενδυτές κ.τ.λ.) Σλοβακική Περιβαλλοντική Υπηρεσία-Slovak Environmental Agency(SEA)- διοργανώνει την κατάρτιση του προσωπικού των κρατικών υπηρεσιών και τις αυτοδιοίκησης στον τομέα του περιβάλλοντος. Πρόκειται για ένα σύστημα συνεχούς εκπαίδευσης στο πεδίο της προστασίας της φύσης και του τοπίου. Για την ομάδα-στόχο των αγροτικών δήμων και των μικρο-περιφερειακών ενώσεων των δήμων, η SEA διοργανώνει το λεγόμενο School of Village Renewal (Σχολείο Ανανέωσης Χωριών) σε διάφορες περιοχές (αποκατάσταση του περιβάλλοντος διαβίωσης, αναζωογόνηση του τοπίου, αγροτικές υποδομές φιλικές προς το περιβάλλον, σχεδιασμός και προγραμματισμός) Ομάδες-στόχος και ενδιαφερόμενοι φορείς στους οποίους απευθύνονται οι δραστηριότητες ενημέρωσης, κατάρτισης και ευαισθητοποίησης. Χρησιμοποιούμενες μέθοδοι, στρατηγικές και εργαλεία στο πλαίσιο των δραστηριοτήτων ενημέρωσης, κατάρτισης και ευαισθητοποίησης και είδη δραστηριοτήτων που απευθύνονται σε κάθε ομάδα Ομάδα-στόχος / Συναντή Διαδρα Συνέδρια, Εκπαιδευτ Εκπαιδευτ Εκπαιδευτ Δραστηριότητ 86

87 ικά προγράμμ ικά ατα των προγράμμ Φορέων ατα Διαχείρισ δήμων ης των Εθνικών Πάρκων ες ενημέρωσης ικές (εφημερίδες, δραστηρι φυλλάδια, ότητες της πανό, ΣΔΙΤ ενημερωτικά έντυπα) X x X x X x X εργαλεία ενημέρωσης σεις στικές ενημέρω συναντ σης ήσεις σεμινάρια, συναντήσε ις εργασίας, ημερίδες ενημέρωσ ης Δήμος x x x Δημοτικό συμβούλιο x x x Υπάλληλοι του x χωριού x x Ιδιωτικός τομέας - x επιχειρηματίες x x X x X Ενώσεις πολιτών x x x X x X Κοινό x x x X x X Περιθωριοποιη μένες ομάδες x x x x X X X Μέθοδοι συμμετοχής των ενδιαφερόμενων φορέων: Διαδραστική: άμεση συμμετοχή των ενδιαφερόμενων φορέων και διαμεσολαβητών, άμεσα αποτελέσματα Ενεργή: άμεση συμμετοχή των ενδιαφερόμενων μερών για τη μεταφορά πληροφοριών και γνώσης Παθητική: χωρίς άμεση συμμετοχή Εργαλεία διαδραστικών μεθόδων: Διαδραστικές συνεδριάσεις-ομάδα-στόχος: όλοι οι τομείς (ιδιωτικός, δημόσιος, πολίτες) της περιοχή, τρόπος οργάνωσης: εκπόνηση ανάλυσης SWOT για κάθε δήμο ξεχωριστά και τελική συνάντηση σε επίπεδο ΣΔΙΤ Horehron- εκπόνηση κοινής ανάλυσης SWOT, ανάλυση προβλημάτων, όραμα, στρατηγική και λογικό πλαίσιο 87

88 Εργαλεία ενεργών μεθόδων: Συναντήσεις ενημέρωσης-διοργανώνονται κατά τα πρώτα στάδια κατάρτισης της αναπτυξιακής στρατηγικής της περιοχής, ομάδες-στόχος: όλοι οι τομείς της περιοχής, τρόπος οργάνωσης: ξεχωριστά σε κάθε δήμο, παρέχεται πληροφόρηση αναφορικά με τη σημασία της στρατηγικής καθώς και με τους τρόπους υλοποίησής της, προκειμένου να εξασφαλιστεί η συμμετοχή των διάφορων ενδιαφερόμενων ομάδων στο σχεδιασμό της στρατηγικής για την περιοχή. Συνέδρια, σεμινάρια, συναντήσεις εργασίας, ημερίδες ενημέρωσηςδιοργανώνονται κατά την ανάπτυξη της στρατηγικής-παρέχουν πληροφορίες αναφορικά με αποτελέσματα και ενδιάμεσα στάδια κατάρτισης της στρατηγικής, προκειμένου να διασφαλιστεί η πληροφόρηση των ενδιαφερόμενων φορέων και η ανταλλαγή εμπειριών με τον εταίρο της ΣΔΙΤ. Προγράμματα κατάρτισης για τα μέλη της ΣΔΙΤ Horehron: κατά την προετοιμασία της στρατηγικές υλοποιήθηκαν οι παρακάτω δραστηριότητες: εκπαίδευση και κατάρτιση του RDP και της προσέγγισης LEADER (κατάρτιση 10 ατόμων), προετοιμασία και υλοποίηση του έργου, οικονομική διαχείριση έργων (κατάρτιση 7 ατόμων) και διοργάνωση Εκπαιδευτικής Εκδρομής - 35 συμμετέχοντες στην εμπνευσμένη εκδρομή στους Πολωνούς εταίρους Εκπαιδευτικά προγράμματα των δήμων-απόκτηση δεξιοτήτων και εφοδίων καριέρας για τους υπαλλήλους της αυτοδιοίκησης Εκπαιδευτικά προγράμματα των Φορέων Διαχείρισης των Εθνικών Πάρκων-με στόχο την ευαισθητοποίηση αναφορικά με τη συστηματική προστασία της φύσης, την επικοινωνία με τους ενδιαφερόμενους φορείς (ιδιοκτήτες γης και δασικές αρχές, μεγάλοι επενδυτές κ.τ.λ.) Εργαλεία παθητικών μεθόδων: Δραστηριότητες ενημέρωσης (εφημερίδες, φυλλάδια, πανό, ενημερωτικά έντυπα)δημοσιεύονται συνεχώς, εάν είναι απαραίτητο: Εφημερίδα-παρέχει πληροφόρηση αναφορικά με την προετοιμασία της στρατηγικής που θα ακολουθηθεί στην περιοχή (διανέμεται σε όλα τα νοικοκυριά) Αφίσες-κατά την προετοιμασία της στρατηγικής τοποθετούνται σε δημόσιο, προσιτό χώρο σε κάθε χωριό της ΣΔΙΤ-παρέχουν πληροφόρηση σε όλους 88

89 τους τομείς (ιδιωτικό, δημόσιο, πολίτες) αναφορικά με τη δημιουργία της στρατηγικής Πληροφοριακό Δελτίο-εκδίδεται μετά τη δημιουργία της στρατηγικής προκειμένου να πληροφορήσει όλους τους ενδιαφερόμενους για τη στρατηγική-το όραμα, τις στρατηγικές προτεραιότητες, τους επιμέρους στόχους (διανέμεται σε όλα τα νοικοκυριά) Χάρτης της περιοχής-δημιουργία ενός κοινού χάρτη της περιοχής, προβάλλοντας την περιοχή (τις φυσικές, πολιτιστικές και ιστορικές αξίες), με στόχο την ενημέρωση του κοινού εκτός της συγκεκριμένης περιοχής (εθνικό και διεθνές επίπεδο) Πανό-πανό για την προβολή της περιοχής με στόχο την ενημέρωση και την προβολή της περιοχής Βιβλίο συνταγών-έντυπο με παραδοσιακές συνταγές της περιοχής που θα συμβάλλει στην προβολή της περιοχής Ευκαιρίες, δυνατότητες, προκλήσεις και ανάγκες καθώς και προβλήματα (αδυναμίες, περιορισμού και απειλές) όσον αφορά την ενημέρωση, την κατάρτισης και την ευαισθητοποίηση (ανάλυση SWOT) Δυνατότητες Αδυναμίες Ισχυρό ανθρώπινο δυναμικό Περιορισμένες ικανότητες ανθρώπινου δυναμικού Η ύπαρξη της ΣΔΙΤ Horehron συνεργασία ιδιωτικού, δημόσιου τομέα και πολιτών του Έλλειψη εξειδίκευσης και πληροφόρησης Ενημέρωση του κοινού γενικές και Έλλειψη κονδυλίων για την ανάπτυξη των περιφερειακές εφημερίδες, ιστοσελίδες, δεξιοτήτων των εργαζομένων της περιοχής ΣΔΙΤ, καλωδιακή τηλεόραση και πρόσβαση Χαμηλό επίπεδο εκπαίδευσης-το στο διαδίκτυο για τους δήμους πρόβλημα ένταξης στην αγορά εργασίας Η ύπαρξη φορέων που εμπλέκονται στον Αδιαφορία των πολιτών για την τομέα στης εκπαίδευσης εκπαίδευση, την πληροφόρηση σχετικά με Η ενεργή δραστηριότητα των φορέων δημόσιες υποθέσεις, τη συμμετοχή στην διαχείρισης των εθνικών πάρκων Low Tatras εκπαίδευση NP, Slovak Paradise NP, Muranska Planina Υψηλό ποσοστό περιθωριοποιημένων NP πληθυσμιακών ομάδων Ευκαιρίες Απειλές Δυνατότητα εξασφάλισης επιχορηγήσεων Περαιτέρω απομόνωση από το από ταμεία της ΕΕ και άλλοι οικονομικοί εκπαιδευτικό σύστημα και τις ανάγκες της πόροι αγοράς εργασίας 89

90 Προώθηση της δια βίου μάθησης ως μέσο Σπασμωδικές λύσεις για τη στήριξη της για την ευκολότερη προσαρμογή του εκπαίδευσης ι εργατικού δυναμικού στα νέα εργασιακά Ελλιπής αξιολόγηση των αμοιβών για του δεδομένα διαχειριστές του έργου Νέες μορφές προβολής και χρήση Νομοθετικά εμπόδια για την προώθηση τεχνολογίας πληροφοριών και επικοινωνιών της εκπαίδευσης και της ενημέρωσης στην εκπαίδευση (ΤΠΕ) Το περιεχόμενο της περιβαλλοντικής Δια βίου μάθηση εκπαίδευσης στη Σλοβακία δεν ανανεώνεται Συνεργασία με διάφορους φορείς συχνά Κατάρτιση περιθωριοποιημένων Υποβάθμιση της πληθυσμιακών ομάδων ανθρώπινου δυναμικού ποιότητας του Εκροή νέου και επαγγελματικά ειδικευμένου πληθυσμού για αναζήτηση εργασίας σε άλλες περιοχές 90

91 Ενδιαφέρουσες δραστηριότητες πρωτοβουλίες ή μεθόδους και πρακτικές ενημέρωσης, αναφορικά κατάρτισης με και ευαισθητοποίησης, οι οποίες μπορούν να χρησιμοποιηθούν ως Καλές Πρακτικές και να κεφαλαιοποιηθούν στις περιοχές των εταίρων του έργου Η ανάπτυξη της Ολοκληρωμένης Στρατηγικής για τη ΣΔΙΤ Horehron ως το βασικό έγγραφο για την περιοχή στηρίχθηκε στις παρακάτω αρχές: Προσέγγιση LEADER- προσέγγιση από κάτω προς τα πάνω, συνεργασία με τη ΣΔΙΤ, καινοτομία και δικτύωση Ευρωπαϊκή Σύμβαση για το Τοπίο Ανταπόκριση στην επιθυμία του κοινού να αξιοποιήσει ένα υψηλής ποιότητας τοπίο και να συμμετάσχει στην ανάπτυξή του Πεποίθηση ότι η εξοχή αποτελεί βασικό στοιχείο της ζωής του ατόμου και της κοινωνίας και ότι η προστασία, η διαχείριση και ο σχεδιασμός συνεπάγεται δικαιώματα και υποχρεώσεις για όλους Ανταπόκριση στην επιθυμία του κοινού να αξιοποιήσει ένα υψηλής ποιότητας τοπίο και να συμμετάσχει στην ανάπτυξή του Πεποίθηση ότι η εξοχή αποτελεί βασικό στοιχείο της ευημερίας του ατόμου και της κοινωνίας και ότι η προστασία, η διαχείριση και ο σχεδιασμός συνεπάγεται δικαιώματα και υποχρεώσεις για όλους Προώθηση της ενημέρωσης και ευαισθητοποίησης των πολιτών, ιδιωτικών φορέων και δημόσιων αρχών αναφορικά με την αξία των τοπίων, το ρόλο τους και τις αλλαγές που υφίστανται Κατάρτιση και εκπαίδευση: υποστήριξη και κατάρτιση για εξειδικευμένο προσωπικό στον τομέα της αξιολόγησης του τοπίου και των δραστηριοτήτων, διεπιστημονικά προγράμματα κατάρτισης στον τομέα της πολιτικής, προστασίας, διαχείρισης και σχεδιασμού τοπίου, για επαγγελματίες στον ιδιωτικό και δημόσιο τομέα και ενώσεις μαθήματα σε σχολικό και πανεπιστημιακό επίπεδο στο σχετικό αντικείμενο, τα οποία επικεντρώνονται στις αξίες των τοπίων και σε ζητήματα που προκύπτουν κατά την προστασία, τη διαχείρισης και το σχεδιασμό τους. 91

92 Έκθεση Ανάλυσης Υφιστάμενης Κατάστασης- Βουλγαρία 92

93 ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΤΗΣ ΠΕΡΙΟΧΗΣ Σχετική νομοθεσία αναφορικά με τη διαχείριση/προστασία/αξιοποίηση των φυσικών και προστατευόμενων ορεινών περιοχών Εθνικό επίπεδο: Νόμος για την Προστασία του Περιβάλλοντος Ο νόμος αποτελεί ένα πλαίσιο το οποίο περιλαμβάνει άλλους νόμους σχετικά με το περιβάλλον. Ορίζει ένα γενικό πλαίσιο για τη διατήρηση των στοιχείων του περιβάλλοντοςαέρας, νερό, έδαφος, τοπίο, βιοποικιλότητα και τις σχετικές διαδικασίες αναφορικά με τη Περιβαλλοντική Αξιολόγηση και την Εκτίμηση Περιβαλλοντικών Επιπτώσεων, ζητήματα αδειοδότησης, διαχείρισης και χρηματοδότησης. Νόμος περί Υδάτων Ο νόμος αυτός προβλέπει μια ενιαία και ισόρροπη διαχείριση των υδάτινων πόρων, εφόσον πρόκειται για ένα βασικό στοιχείο του περιβάλλοντος και αποτελεί φυσικό πόρο ωφέλιμο για την υγεία του πληθυσμού και τη βιώσιμη ανάπτυξη της χώρας. Νόμος περί Δασών Ο νόμος αυτός ρυθμίζει τις σχέσεις ιδιοκτησίας και διαχείρισης-διαχείριση, αναπαραγωγή, αξιοποίηση και προστασία των δασών στη Βουλγαρία Νόμος περί Εδάφους Ο νόμος αυτός ρυθμίζει τις κοινωνικές σχέσεις που συνδέονται με τη διατήρηση των εδαφών και των λειτουργιών τους, καθώς και τη βιώσιμη χρήση τους και σταθερή αποκατάσταση ως συνιστώσα του περιβάλλοντος. Νόμος περί καθαρού αέρα Ο νόμος ρυθμίζει τον καθορισμό δεικτών και προτύπων για την ποιότητα του αέρα, τον περιορισμό των εκπομπών, τα δικαιώματα και τις υποχρεώσεις της αρχής ελέγχου, διαχείρισης και συντήρησης της ποιότητας του αέρα. Ο νόμος ρυθμίζει τον περιορισμό των εκπομπών ρύπων από κινητές και σταθερές πηγές. Νόμος περί βιοποικιλότητας 93

94 Ο νόμος ρυθμίζει τις σχέσεις μεταξύ του κράτους, των δήμων, εταιρειών και ιδιωτών για τη όσον αφορά τη διατήρηση και τη βιώσιμη αξιοποίηση της βιοποικιλότητας στη Βουλγαρία. Ο νόμος ορίζει προϋποθέσεις για την παρακολούθηση της βιοποικιλότητας - οργανώνει ένα σύστημα για την παρακολούθηση της κατάστασης της βιοποικιλότητας και τη δημιουργία βάσεων δεδομένων και συστημάτων γεωγραφικών πληροφοριών και προσδιορίζει τις αλλαγές στη Νόμος περί Προστατευόμενων Περιοχών Ο νόμος αυτός ορίζει τις κατηγορίες των προστατευόμενων περιοχών, το σκοπό τους και το μοντέλο της συντήρησης και αξιοποίησης, ανακήρυξης και διαχείρισης. Ο νόμος στοχεύει στην προστασία και διατήρηση των προστατευόμενων περιοχών, καθώς αποτελούν εθνικό και ανθρώπινο πλούτο καθώς και σε μια ειδική μορφή προστασίας των ιδιαίτερων φυσικών στοιχείων της περιοχής, που να ευνοεί την ανάπτυξη του πολιτισμού και της επιστήμης και την ευημερία των πολιτών Περιφερειακό επίπεδο: Σχέδιο Περιφερειακής Ανάπτυξης για τη Νότια-Κεντρική Περιφέρεια της Βουλγαρίας Αναπτυξιακή Στρατηγική της Περιφέρειας Smolyan Τοπικό Επίπεδο: Γενική παρουσίαση των γεωγραφικών δεδομένων αναφορικά με την ορεινή περιοχή Αναπτυξιακά Σχέδια του Δήμου Η περιοχή Smolyan βρίσκεται στη Νότια Βουλγαρία, στο κεντρικό τμήμα της οροσειράς Ροδόπη. Η έκταση της υπολογίζεται σε 3194 km2, που αντιστοιχεί στο 2,9% του συνόλου της επικράτειας της χώρας. Συνορεύει με τις περιοχές της Φιλιππούπολης, Pazardjik, Kardjally, Blagoevgrad και στα νότια - με την Ελλάδα. Το μεγαλύτερο τμήμα της περιοχής καλύπτεται από δάση εκατομμύρια στρέμματα (70%), ενώ αγροτικές εκτάσεις καλύπτουν πάνω 825 χιλιάδες στρέμματα (25%). Η μέση θερμοκρασία κατά τη διάρκεια του έτους είναι 5-10'C. Το υψόμετρο της 94

95 περιοχής κυμαίνεται από 600 m έως 2191 m. πάνω από την επιφάνεια της θάλασσας. Η ψηλότερη κορυφή είναι Perelik στα 2191 m. Η περιφέρεια Smolyan περιλαμβάνει 10 δήμους ( Banite, Borino, Devin, Dospat, Zlatograd,, Nedelino, Roudozem, Smolyan, Chepelare), οι οποίοι αποτελούνται από 242 οικισμούς, 8 από αυτούς είναι πόλεις. Ο πληθυσμός της περιοχής είναι κάτοικοι. Ο μεγαλύτερος δήμος είναι το Smolyan με κατοίκους, και ο μικρότερος είναι το Borino κατοίκους. Η περιοχή του Smolyan διαθέτει ένα ευρύ φάσμα των φυσικών και ανθρωπογενών πόρων για δραστηριότητες αναψυχής και ως εκ τούτου αποτελεί την πιο σημαντική στην τουριστική περιοχή της Νοτιοανατολικής Βουλγαρίας. Επίσης, στην περιοχή υπάρχουν πολλά βιομηχανικά κέντρα - Smolyan, Roudozem, Chepelare, Zlatograd, Dospat και Devin Στην περιοχή υπάρχουν προστατευόμενες φυσικές περιοχές, εκτενή δάση, καθαρά ποτάμια και υδρολεκάνες, πηγές μεταλλικού νερού 95

96 Ευαίσθητες και προστατευόμενες ορεινές περιοχές Περιοχές της περιφέρειας του Smolyan, οι οποίες εντάσσονται στο δίκτυο Natura 2000 Ονομασία περιοχής Προσδιορισμός της Ευρωπαϊκής Οδηγίας σχετικής Απόφαση υπουργικού συμβουλίου του Εφημερίδα Κυβέρνησης της Tsigansko gradishte Οδηγία 92/43/ЕЕС για τους φυσικούς βιότοπους 611 / Αριθμός Αριθμός / Rhodopes - West Οδηγία 92/43/ЕЕС για τους φυσικούς βιότοπους 611 / / 611 / Αριθμός Rhodopes - Mean Directive 92/43/ЕЕС φυσικούς βιότοπους Ευρωπαϊκή Οδηγία για τα Άγρια Πτηνά 79/409/ЕЕС 802 / Αριθμός / Dobrostan 21 / Persenk Ευρωπαϊκή Οδηγία για τα Άγρια 122 / 02 март Αριθμός Πτηνά 79/409/ЕЕС / για τους Ευρωπαϊκή Οδηγία για τα Άγρια Trigrad-Mursalitsa Πτηνά 79/409/ЕЕС 802 / Αριθμός Η οροσειρά Ροδόπη, η πατρίδα του Ορφέα, αποτελούν μια όαση αγνής και άγριας φύσης Τα όρη της Ροδόπης μοιάζουν με μια θάλασσα σκουροπράσινων λόφων. Αρκεί μια ματιά στο όμορφο πανόραμα και μια ανάσα στον κρυστάλλινο αέρα για να ερωτευτεί κανείς για πάντα τη μαγική οροσειρά της Ροδόπης. Για χιλιάδες χρόνια οι άνθρωποι ζούσαν σε αρμονία με τη φύση, διατηρώντας σε κοιλότητες βουνών άγριες και ανέπαφες γωνιές ομορφιάς σε συνδυασμό με μια απίστευτη ποικιλία φυτών και άγριας πανίδας. Η επαρχία του Smolyan περιλαμβάνει περιοχές φυσικής προστασίας, μεγάλα δάση, ποταμούς, υδρολεκάνες καθώς και πηγές μεταλλικού νερού και ποικίλο ανάγλυφο. Υπάρχουν πολλές τουριστικές περιοχές όπως: το όμορφο τοπίο κατά μήκος της λίμνης του φράγματος Dospat (η δεύτερη μεγαλύτερη λίμνη φράγματος στη Βουλγαρία), η οποία ενδείκνυται για ψάρεμα, διάφορα μοναδικά φυσικά φαινόμενα όπως φαράγγι Trigrad, Devil s Throat (ο Λαιμός του Διαβόλου) και τα σπήλαια Yagodina, το απόθεμα Kastrakli, οι γειτονιές Lisichevo, Mursalitza, Chairite, ο βραχώδης σχηματισμός που ονομάζεται «Ελέφαντας», το μεταλλικό νερό Devin, τα αρχιτεκτονικά αποθέματα του Shiroka Luka και Raykovo (οικιστική επαρχία του Smolyan), οι πανέμορφες Λίμνες του Smolyan, τα αρχιτεκτονικά μνημεία στο Zlatograd, οι ιστορικοί χώροι St. Nedelya και St. Atanasii καθώς και το σπήλαιο Rupite /

97 Στα γεωγραφικά όρια του δήμου υπάρχουν πολλές προστατευόμενες περιοχές, συμπεριλαμβανομένων των εξής τεσσάρων αποθεμάτων: Soskovcheto - γνωστό για την πλούσια βιοποικιλότητα και το γραφικό τοπίο, Каzanite - διακρίνεται μοναδική άγρια φύση, παρθένο δάσος ελάτης, Αυστριακής πεύκης, οξιάς, ερυθρελάτης, Momchilovski Dol-που δημιουργήθηκε για τους σκοπούς της διατήρησης των αιωνόβιων αυστριακών πευκοδασών, ενώ το Amzovo δημιουργήθηκε για τους σκοπούς της διατήρησης και προστασίας του κρίνου Loddon. Οι περιοχές Padala και Rozhenski klabuch υπάγοντα σε ένα λιγότερο αυστηρό καθεστώς προστασίας. Πολλά φυσικά αξιοθέατα συμβάλλουν στην εικόνα του Δήμου, που έχει αναγνωριστεί ως μια περιοχή προικισμένη με όμορφο φυσικό τοπίο. Μερικά από αυτά είναι τα εξής Momata, Glavata, Lyatnata Gora, Chernoka, Dalboki Dol, Katsinsko Blato, το περίφημο Smolyanski ezera ( λίμνες του Smolyan) και Smolyanski vodopad (Καταρράκτης του Smolyan), οι ορεινοί όγκοι - Neviastata, Tourlata, Orfeevite Skali Σχέσεις και συνεργασία με παρακείμενες ορεινές/ προστατευόμενες/ευαίσθητες περιοχές. Η Περιφέρεια του Smolyan συμμετέχει στα ακόλουθα δίκτυα: Διεθνές δίκτυο Συνεργασίας, το οποίο περιλαμβάνει όλες τις περιοχές που συνορεύουν με τη Βουλγαρία, την Ελλάδα και την Τουρκία (11 περιοχές) Συνεργασία με τους παραμεθόριους δήμους της Ελλάδας με στόχο την υλοποίηση κοινών έργων και την εξεύρεση εταίρων στο Πρόγραμμα Phare, Πρόγραμμα Διασυνοριακής Συνεργασίας Βουλγαρία-Ελλάδα, Ταμείο «Μικρά Έργα», INTERREG III A και INTERREG ІVC Η Βαλκανική Επιτροπή του Συνεδρίου Περιφερειακών και Παράκτιων Περιφερειών της Ευρώπης, η οποία περιλαμβάνει εκπροσώπους από τη Βουλγαρία, την Ελλάδα, την Τουρκία, τη Ρουμανία, την Αλβανία, την Πρώην Γιουγκοσλαβική Δημοκρατία της Μακεδονίας, τη Σερβία, το Μαυροβούνιο και την Ιταλία USAID-LGI-Πρωτοβουλία Τοπικής Αυτοδιοίκησης Σύμφωνο Σταθερότητας- RIP UNDP-έργο "Rodopi GTZ-έργο "Rodopi 97

98 Σημαντικότερα προβλήματα, περιορισμοί και κίνδυνοι που απειλούν την περιοχή καθώς και προκλήσεις και ευκαιρίες Η περιοχή της Περιφέρειας του Smolyan είναι εξολοκλήρου ορεινή. Βρίσκεται στην Οροσειρά Ροδόπη, η οποία αποτελεί μια από την πιο καλά διατηρημένες περιοχές από πλευράς βιοποικιλότητας στη Βουλγαρία και την Ευρωπαϊκή Ένωση (ΕΕ) γενικότερα. Μία από τις βασικές προτεραιότητες είναι η ανάπτυξη του τουρισμού. Σε αυτή τη βάση θεωρείται πολύ σημαντική η οικοδόμηση ενός Μοντέλου Βιώσιμης Ανάπτυξης για τις Περιοχές Green Mountain. Πολλά έργα, σχετικά με τη διατήρηση της βιοποικιλότητας και τη στήριξη της οικονομικής ανάπτυξης υλοποιούνται στην Περιφέρεια-το Έργο «Ροδόπη» και το έργο για την ανάπτυξη του τουριστικού τομέα στην περιοχή. Ως ιδιαίτερες ανάγκες αναφέρονται οι εξής Η προστασία του περιβάλλοντος, σε αυτόν τον τομέα έχει ληφθεί μια δέσμη μέτρων Η βελτίωση της οικονομικής κατάστασης του πληθυσμού μέσω της αξιοποίησης των προτεραιοτήτων στην περιοχή Η παροχή πληροφόρησης για τους κατοίκους της περιοχής και τους επισκέπτες σχετικά με τις προτεραιότητες της προστασίας του περιβάλλοντος Η στήριξη των πιλοτικών δραστηριοτήτων με στόχο τη βιώσιμη αξιοποίηση των δυνατοτήτων των ορεινών περιοχών Καλλιέργεια συνηθειών αναφορικά με την προστασία της φύσης και την καθαριότητα Υποστήριξη προληπτικών δραστηριοτήτων για την παρακολούθηση, το έλεγχο και την παρατήρηση των ευαίσθητων περιοχών Η προετοιμασία και η εκτέλεση ενός καινοτόμου μοντέλου για τη στήριξη των μετακινήσεων στις ευαίσθητες περιοχές. Ο συντονισμός και η υποστήριξη σε κρίσιμες καταστάσεις στις ευαίσθητες περιοχές, στα περίχωρά τους και στην περιφέρεια. Η υποστήριξη δραστηριοτήτων γύρω από τις ευαίσθητες περιοχές 98

99 ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΑ ΒΙΩΣΙΜΕΣ ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΕΣ ΚΑΙ ΠΡΟΙΟΝΤΑ Πολιτικές και προτεραιότητες αναφορικά με την οικονομική ανάπτυξη και τις οικονομικές δραστηριότητες, οι οποίες συγκροτούνται ή υλοποιούνται στις ευαίσθητες/προστατευόμενες ορεινές περιοχές Η Αναπτυξιακή Στρατηγική της Περιφέρειας του Smolyan έχει το εξής όραμα: Μέσω συντονισμένων και κοινών προσπαθειών να αξιοποιήσει τα μοναδικά χαρακτηριστικά της Περιφέρειας Smolyan δημιουργώντας μια ελκυστική, και ευημερούσα περιοχή Ορισμένοι στόχοι με προτεραιότητες, οι οποίοι αποτελούν τμήμα αυτής της στρατηγικής, είναι: Στόχος 3: ΦΥΣΙΚΟΙ ΠΟΡΟΙ-ΤΑ ΟΦΕΛΗ ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΑΝΘΡΩΠΟΥΣ Προτεραιότητα: Η ανάπτυξη του τουρισμού μέσω της αξιοποίησης φυσικών και ιστορικών πόρων Μέτρο: Η ανάπτυξη του τουρισμού μέσω της αξιοποίησης φυσικών πόρων, της πολιτιστικής-ιστορικής κληρονομιάς και των ευκαιριών της περιοχής Αύξηση της ανταγωνιστικότητας στον τομέα του τουρισμού μέσω της κατασκευής του Τουριστικού και Αθλητικού Κέντρου Perelik. Προτεραιότητα: Περιβάλλον Μέτρο: Κατασκευή σύγχρονου εξοπλισμού για τη διαχείριση αποβλήτων και το κατάργηση των χωματερών Βελτίωση της διαχείρισης και του ελέγχου των δραστηριοτήτων για την προστασία του περιβάλλοντος. Έλεγχος των υδάτων και των λυμάτων. Μονάδα Επεξεργασίας Λυμάτων. Μέτρο: Προστασία και διατήρηση της βιοποικιλότητας στις ευαίσθητες περιοχές καθώς και στην ευρύτερη περιοχή 99

100 Πρόληψη της διάβρωσης του εδάφους μέσω της σταθεροποίησης των κατολισθήσεων, του καθαρισμού και της ενίσχυσης των υδατορευμάτων και της διαχείρισης των υδάτων. Προτεραιότητα: Ανάπτυξη της βιολογικής γεωργίας Ανάπτυξη της περιβαλλοντικής παραγωγής και αξιοποίηση προϊόντων τα οποία είναι κατάλληλα σύμφωνα τα δεδομένα του εδάφους και του κλίματοςπαραδοσιακές και εναλλακτικές καλλιέργειες. Εκσυγχρονισμός των αρδευτικών συστημάτων Περιφερειακό Αναπτυξιακό Σχέδιο της Νότιας-Κεντρικής Περιφέρειας, όπου βρίσκεται η Περιφέρεια του Smolyan, βρίσκεται σε εξέλιξη για την περίοδο και συμπίπτει με την περίοδο του Εθνικού Αναπτυξιακού Σχεδίου, το Εθνικό Επιχειρησιακό Πρόγραμμα για την Περιφερειακή Ανάπτυξη και τα Σχέδια Ανάπτυξης Δήμων. Οι προτεραιότητες και τα σχετικά μέτρα είναι: Προτεραιότητα: Διατήρηση και βιώσιμη αξιοποίηση της φυσικής και πολιτιστικής κληρονομιάς Μέτρο: Σταθεροποίηση του δικτύου των προστατευόμενων περιοχών και χώρων του Ευρωπαϊκού Δικτύου «Natura 2000» Διαχείριση των επιπτώσεων από την βιομηχανική ρύπανση και περιορισμός της Υφιστάμενες πρωτοβουλίες/μέθοδοι/δράσεις/έργα που υλοποιούνται ή έχουν ήδη υλοποιηθεί και στοχεύουν στην αξιοποίηση των τοπικών δραστηριοτήτων και/ή των προϊόντων Υλοποιήσαμε το έργο RIMADIMA (Διαχείριση Κινδύνων-Καταστροφών και Αποτροπή Φυσικών κινδύνων σε ορεινές και/ή δασικές περιοχές Το έργο χρηματοδοτήθηκε από το INTERREG III B CADSES και συγχρηματοδοτήθηκε από το πρόγραμμα PHARE στη Βουλγαρία. Το έργο RIMADIMA στόχευε στη δημιουργία μιας κοινής αντίληψης ενός «Συστήματος Στήριξης Αποφάσεων» ως εργαλείο για μια πιο βελτιωμένη διαδικασία λήψης αποφάσεων, για τμήματα σχεδιασμού και για «Κέντρα Διαχείρισης Κρίσεων». Αυτό προσέφερε δυνατότητες αλληλεπίδρασης μεταξύ σχεδιασμού και παρέμβασης σε περιπτώσεις κρίσεων. Η δομή του σχεδίου καθώς και η δοκιμαστική έκδοση του λογισμικού DSS μπορεί να προσαρμοστεί σε κάθε είδος κινδύνου και σε κάθε περιοχή του προγράμματος CADSES. Ο 100

101 συνολικός προϋπολογισμός του έργου ήταν εκ. ευρώ. Οι εταίροι του έργου προέρχονταν από 7 ευρωπαϊκές χώρες-ιταλία, Πολωνία, Ουγγαρία, Δημοκρατία της Τσεχίας, Βουλγαρία- Περιφέρεια του Smolyan με Διοικητικό Κέντρο, Smolyan, Εθνική Ένωση μικρομεσαίων επιχειρήσεων, Σόφια, Πρώην Γιουγκοσλαβική Δημοκρατία της Μακεδονίας, Σερβία. Ήμασταν εταίροι το έργο IBIS, στο πλαίσιο του Προγράμματος Διακρατικής Συνεργασίας Βουλγαρία-Ελλάδα BG 2005/ Στόχος του έργου ήταν η επίτευξη της μέγιστης δυνατής κοινωνικής και οικονομικής συνοχής μεταξύ των παραμεθόριων περιοχών μέσω της ανάπτυξης ενός Πληροφοριακού Συστήματος για Επιχειρήσεις (IBIS) το οποίο συλλέγει, αναβαθμίζει και παρέχει υπηρεσίες πληροφόρησης για επιχειρήσεις και επομένως βελτιώνει τις ικανότητες των συμμετεχόντων και των χρηστών του διαδικτύου. Παρείχε έμμεση στήριξη στις ΜΜΕ στη Διασυνοριακή Περιοχή προκειμένου να ενισχυθεί η ανταγωνιστικότητα. Το σύστημα IBIS βελτίωσε το περιβάλλον για την οικοδόμηση εταιρικών σχημάτων στη διασυνοριακή περιοχή και βελτίωσε τις ικανότητες των οργανισμών, των περιφερειακών και τοπικών αρχών και των ΜΜΕ. Υλοποίησε ολοκληρωμένες δραστηριότητες οι οποίες έχουν αντίκτυπο διασυνοριακή περιοχή. Οι Εταίροι PLEDGE για τη Θεμελίωση της Οικονομικής Ανάπτυξης και η Περιφέρεια του Smolyan ξεκίνησε την πρώτη μονάδα στη Βουλγαρία, λόγω των τουριστικών δυνατοτήτων και της ύπαρξης ενός βελτιωμένου δικτύου μεταξύ τουριστικών και κατασκευαστικών εταιρειών και οργανισμών, το οποίο δημιουργεί ένα ανταγωνιστικό πλεονέκτημα. Η περιοχή της Οροσειράς Ροδόπη αποτελεί την κυριότερη περιοχή στη Βουλγαρία για διακοπές όλο το χρόνο λόγω του μοναδικού αγροτικού, οικολογικού, πολιτιστικού τουρισμού και των λουτρών της. Οι τουρίστες απολαμβάνουν υψηλής ποιότητας τουριστικά προϊόντα, τα οποία παράγονται στην περιοχή. Στόχος του έργου UNDP/GEF Rhodope είναι η προστασία της βιοποικιλότητας και η βιώσιμη αξιοποίησή της στην περιφέρεια Rhodope. Το έργο στοχεύει στην διατήρηση του μοναδικού φυσικού και ανθρωπογενικού μωσαϊκού βιοτόπων, ειδών και εδαφών, τα οποία διαμορφώνουν τα τοπία της Δυτικής Ροδόπης. Οι δραστηριότητες επικεντρώνονται σε περιοχές με ευαίσθητα οικοσυστήματα και στοιχεία τοπίου όπως περιοχές διατήρησης, ουδέτερες ζώνες, διάδρομοι καθώς και γενικότερα δάση, βοσκότοποι και γεωργικές εκτάσεις. Το έργο υλοποιείται σε ολόκληρη την περιοχή της Ροδόπης, ενώ εστιάζεται ιδιαίτερα σε δύο επιμέρους περιοχές-την Ανατολική Ροδόπη και τη Δυτική Ροδόπη-περιλαμβάνοντας περισσότερους από 40 δήμους προτεραιότητας Νέες και καινοτόμες πρωτοβουλίες με συγκεκριμένες δυνατότητες για την ενίσχυση της οικονομίας των ορεινών περιοχών διασφαλίζοντας, παράλληλα, την προστασία/αξιοποίηση της φυσικής περιοχής 101

102 Δυνατότητα να στραφεί το ενδιαφέρον στη Ροδόπη, αποτελώντας ελκυστικό προορισμό με αγνή φύση, καθαρό αέρα, πράσινα αγροτικά προϊόντα. Οι πιο δημοφιλείς τουριστικές υπηρεσίες είναι η καθιέρωση της ετικέτας «Παρασκευάζεται στη Ροδόπη» και «Τουρισμός στην Οροσειρά Ροδόπη». Αυτό διασφαλίζει ότι τα αγροτικά προϊόντα και οι τουριστικές υπηρεσίες, οι φορείς αυτών των ετικετών διασφαλίζονται. Αυτές οι εμπορικές ονομασίες και προωθηθούν και θα αποτελέσουν βάση για τη βελτίωση του επιπέδου διαβίωσης στη Ροδόπη, καθώς θα προσελκύσουν τους λάτρεις φυσικών προϊόντων και τουρίστες που προτιμούν να κάνουν πεζοπορία στην παρθένα φύση. Η ιδέα είναι η βάση ενός ανεπτυγμένου έργου, με το οποίο εφαρμόσαμε το πρόγραμμα INTERREG IV C, χωρίς όμως να εξασφαλίσουμε εταίρους Ομάδες-στόχος και ενδιαφερόμενοι φορείς που θα έπρεπε να συμμετάσχουν στο πλαίσιο νέων πολιτικών και προσεγγίσεων για οικονομικά βιώσιμες δραστηριότητες και προϊόντα Οι ομάδες-στόχος είναι οι 10 δήμοι της περιοχής Smolyan και ΜΚΟ που επικεντρώνονται στην προστασία του περιβάλλοντος στις ορεινές περιοχές και στην προστασία της βιοποικιλότητας. Τα ενδιαφερόμενα μέρη είναι οι ακόλουθοι κρατικοί φορείς: Περιφερειακή Διεύθυνση Περιβάλλοντος και Υδάτων (RIEW) Περιφερειακή Διεύθυνση «Γεωργία και Δάση» Κρατικό Ταμείο «Γεωργία» Ένωση για τα Δάση Ευκαιρίες, δυνατότητες, προκλήσεις, ανάγκες (αδυναμίες, περιορισμοί, απειλές) σε σχέση δραστηριότητες και προϊόντα (ανάλυση SWOT) καθώς και προβλήματα με οικονομικά βιώσιμες Πιστεύουμε ότι η σημαντικότερη αποστολή μας είναι η αποκατάσταση της πρακτικής του σχεδιασμού σε περιφερειακό επίπεδο και η εξεύρεση κατάλληλων μηχανισμών για την ανάπτυξη χωροταξικών σχεδίων για ορεινές περιοχές. Η πρακτική αυτή θα πρέπει να προετοιμάζεται και να υποβάλλεται προς έγκριση σύμφωνα με τη νομοθεσία για τις ορεινές περιοχές. 102

103 Η ανάγκη ύπαρξης ενός τέτοιου νόμου υπαγορεύεται από τα ιδιαίτερα προβλήματα των ορεινών περιοχών-μείωση του πληθυσμού, επιδείνωση των κοινωνικών δομών, υψηλό ποσοστό ανεργίας, οικονομική καθυστέρηση, ανεπαρκείς καλλιέργειες και κτηνοτροφία, μη ανεπτυγμένες υποδομές, προβλήματα σχετικά με την προστασία του περιβάλλοντος. Στη Βουλγαρία υπάρχουν 110 ορεινές κοινότητες, οι οποίες αντιστοιχούν στους μισούς δήμους της χώρας. Σε αυτές τις περιοχές καταγράφεται το 70% των δασών στη Βουλγαρία. Ακολουθώντας το παράδειγμα ορισμένων ευρωπαϊκών νόμων έχουν δημιουργηθεί κίνητρα για την προώθηση της οικονομικής ανάπτυξης και τη μετατροπή των ορεινών περιοχών σε μια ελκυστική περιοχή για την ανάπτυξη του τομέα των κατασκευών, του τουρισμού και για την παροχή καλύτερων δημοσίων υπηρεσιών. Ανάλυση SWOT για την Περιφέρεια του Smolyan Δυνατότητες Αδυναμίες Προστασία του περιβάλλοντος Χαμηλό εισόδημα και χαμηλή αγοραστική δύναμη του πληθυσμού Διαθεσιμότητα φυσικών πόρων-ορυκτός πλούτος, μεταλλικό νερό, ξυλεία Τουριστικό κέντρο Pamporovo εθνικής σημασίας Νέο σημείο ελέγχου στα σύνορα με τη Ελλάδα. 4. και χαμηλό Περιορισμένες ξένες επενδύσεις περιοχή τα τελευταία χρόνια. Απαρχαιωμένες και συντηρημένες υποδομές. στην ανεπαρκώς Οικολογικά καθαρή περιοχή 5. Μείωση του αριθμού βιομηχανικών μονάδων. Περιοχές αναψυχής και ιστορικές τουριστικές περιοχές. 6. Απομόνωση των κύριων διοικητικών και βιομηχανικών κέντρων Εμπειρία στην τομέα της παράδοση στον τομέα του χιονοδρομικού τουρισμού, προϊόντα διατροφής και τουρισμός κ.τλ. 7. Η πρόσβαση στην περιοχή είναι μόνο οδική παραγωγής και τουρισμού, του στην παραγωγή στον αγροτικός των μεγάλων Προηγμένο σύστημα ηλεκτροδότησης. Ευκαιρίες 1. Υψηλό ποσοστό ανεργίας μορφωτικό επίπεδο. Κατασκευή νέων και υφιστάμενων υποδομών. Απειλές επέκταση των 1. Έλλειψη οικονομικών προϊόντα της περιοχής. επενδύσεων 103 στα

104 Υποβολή αιτήσεων για έργα στα Ευρωπαϊκά ταμεία επενδύσεων. Προγράμματα απασχόλησης για τη μείωση της ανεργίας Πολύ περιορισμένη παραγωγή βιομηχανικών μονάδων. πολλών Περιορισμένο ενδιαφέρον των ξένων επενδυτών στην περιοχή και σε μικρότερους δήμους. 4. Αύξηση των εμπορικών συναλλαγών με ελληνικές εταιρείες. 4. Παγκόσμια οικονομική κρίση 5. Ανάπτυξη κατάλληλων μορφών τουρισμού: αγροτικού, πολιτιστικού κ.τ.λ. 5. Μείωση του πληθυσμού στην περιφέρεια Ενδιαφέρουσες τοπικές, εθνικές και Ευρωπαϊκές πρωτοβουλίες/πρακτικές αναφορικά με την ανάπτυξη/ αξιοποίηση οικονομικά βιώσιμων δραστηριοτήτων/προϊόντων που μπορούν να χρησιμοποιηθούν ως Καλές Πρακτικές και να κεφαλαιοποιηθούν στις περιοχές των εταίρων του έργου Τοπικές ομάδες οι οποίες δημιουργήθηκαν στο πλαίσιο της προσέγγισης "Leader". Το πρόγραμμα "Leader"προσφέρει την ευκαιρία χρηματοδότησης έργων για την αγροτική ανάπτυξη μιας δεδομένης περιοχής. Πρόκειται για μια τοπική αναπτυξιακή στρατηγική η οποία έχει σχεδιαστεί και υλοποιηθεί από μια τοπική ομάδα δράσης. Το πρόγραμμα "Leader" εγκαινιάστηκε το 1991 μεταξύ των κρατών μελών της Ευρωπαϊκής Ένωσης και ήταν ξεχωριστό πρόγραμμα μέχρι το Από το 2007 έως το 2013 συμπεριλαμβανόταν στο Πρόγραμμα Αγροτικής Ανάπτυξης. Στη γαλλική γλώσσα δηλώνει τη σχέση μεταξύ δραστηριοτήτων στις περιοχές με στόχο την αγροτική ανάπτυξη. Υπάρχουν πολλές τέτοιες ομάδες στην περιοχή του Smolyan. Τουριστική Έκθεση Ροδόπης Η τουριστική έκθεση Ροδόπης η οποία ονομάζεται «MOUNTAINS OF BULGARIA hospitality in four seasons" (Ορεινές περιοχές της Βουλγαρίας-φιλοξενία και τις τέσσερις εποχές) , , , , , , συνοδεύεται από σεμινάρια σχετικά με τα προβλήματα στον τομέα του τουρισμού. Στις θα πραγματοποιηθεί η επόμενη ανταλλαγή απόψεων. 104

105 Το έργο παράλληλα με τις πρωτοβουλίες της τοπικής αυτοδιοίκησης (IMS LGI), η Σόφια με τη βοήθεια του Αμερικανικού Οργανισμού Διεθνούς Ανάπτυξης, το USAID και με τη συμμετοχή της Περιφερειακής Διοίκησης του Smolyan οδήγησαν στη δημιουργία ενός πολύ επιτυχημένου μοντέλου συνεργασίας των τοπικών αυτοδιοικήσεων, κρατικών οργανισμών, πολιτιστικών και εκπαιδευτικών οργανισμών, επιχειρήσεων και ΜΚΟ. Συνεργατικό σχήμα: «Τουριστικό συνεργατικό σχήμα : ένα πιλοτικό πρόγραμμα PLEDGE / USAID Συνεχίζοντας να αναβαθμίζουμε τους στόχους και της προτεραιότητες της περιοχής μετά τη ολοκλήρωση του προσχεδίου η Πρωτοβουλία της Τοπικής Αυτοδιοίκηση IMS - LGI Sofia με τη βοήθεια του USAID, συνεχίσαμε να βελτιώνουμε την ανταγωνιστικότητα της τουριστικής βιομηχανίας και κατορθώσαμε να προσελκύσουμε ένα πρόγραμμα δωρητών με τη βοήθεια του PLEDGE και του Αμερικανικού Οργανισμού για τη Διεθνή Ανάπτυξη Η περιφερειακή διοίκηση του Smolyan υλοποιεί το πρόγραμμα «Ανάπτυξη του τουριστικού τομέα στο Smolyan» με το πρόγραμμα PLEDGE από το Νοέμβριο του Στόχοι του έργου Στόχος του έργου είναι η ενίσχυση της ανταγωνιστικότητας στην περιοχή με βάση την καλύτερη διεθνή εμπειρία-δημιουργία δικτύου. Τον Μάρτιο αυτού του έτους δημιουργήθηκε μια ομάδα στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο για «συγκεκριμένες περιοχές». Οι προκλήσεις των ορεινών περιοχών, τα μακρινά νησιά και οι αραιοκατοικημένες περιοχές θα αποτελέσουν στρατηγικά στοιχεία του διαλόγου του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου όσον αφορά το μέλλον της πολιτικής συνοχής και το συντονισμό τομεακών πολιτικών όπως η κοινή γεωργική πολιτική, το περιβάλλον, η ενέργεια, οι μεταφορές, οι μικρομεσαίες επιχειρήσεις, η έρευνα κ.τ.λ. 105

106 ΜΕΘΟΔΟΙ ΚΑΙ ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΕΣ ΓΙΑ ΣΥΝΤΟΝΙΣΜΕΝΕΣ ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ ΚΑΙ ΣΧΕΔΙΑ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗΣ Γενική παρουσίαση των φυσικών πλεονεκτημάτων και διαχείριση των προστατευόμενων φυσικών περιοχών σε τοπικό/περιφερειακό επίπεδο Χαρακτηριστικό της περιοχής είναι τα δασικά οικοσυστήματα. Για χιλιάδες χρόνια στην οροσειρά Ροδόπη οι άνθρωποι ζούσαν αρμονικά με τη φύση. Σήμερα, έχουν υιοθετηθεί σημαντικές πολιτικές για το περιβάλλον και τα οικοσυστήματα. Ως εκ τούτου οι ορεινές περιοχές χαρακτηρίζονται από μεγάλη βιοποικιλότητα Περιγραφή του Σχεδίου Διαχείρισης Προστατευόμενων Περιοχών (προτεραιότητες, όραμα, στόχοι διαχείρισης, αναμενόμενα αποτελέσματα, υφιστάμενες και μελλοντικές ευκαιρίες και προβλήματα) Η διαχείριση των φυσικών πόρων και των προστατευόμενων περιοχών της Οροσειράς Ροδόπη είναι αποτέλεσμα εφαρμογής μιας σειράς νόμων σχετικών με τη διατήρηση και βιώσιμη αξιοποίηση του ορεινού όγκου. Μεταξύ διαφόρων οργανισμών υπάρχει καλή συνεργασία. Η Περιφερειακή Διοίκηση του Smolyan προάγει τη συνεργασία και διαδραματίζει συντονιστικό ρόλο, ενώ διάφορες μορφές διοίκησης έχουν σχεδιαστεί για συγκεκριμένες δραστηριότητες, όπως επιτροπές και γνωμοδοτικά συμβούλια-π.χ. για τα δάση. Οι βασικοί κρατικοί φορείς οι οποίοι φροντίζουν για την προστασία και τη διαχείριση των φυσικών πόρων και των προστατευόμενων περιοχών είναι η Περιφερειακή Διεύθυνση Περιβάλλοντος και Υδάτων- RIEW Smolyan-η εδαφική δομή του Υπουργείου Περιβάλλοντος και Υδάτων, η Περιφερειακή Διεύθυνση Δασών-Smolyan- η εδαφική δομή της Εκτελεστικής Διεύθυνσης Δασοκομίας EFA, η Κρατική Διεύθυνση Δασοκομίας και Κυνηγιού-Περιφερειακή Διεύθυνση Αλιείας και Υδατοκαλλιεργειών, το Γραφείο Smolyan κ.ά. Περιφερειακή Επιθεώρηση Περιβάλλοντος και Υδάτων του Smolyan: επιθεωρεί όλα τα στοιχεία και τους παράγοντες του περιβάλλοντος αέρας, νερό, έδαφος, υπέδαφος, βιοποικιλότητα. Ο φορέας αυτός ελέγχει όλες τις προστατευόμενες περιοχές και τις περιοχές Natura

107 Περιφερειακή Διεύθυνση Δασών του Smolyan: εποπτεύει την διατήρηση και αξιοποίηση των δασών ανεξάρτητα από το καθεστώς ιδιοκτησίας. Φορείς κρατικών δασών και κυνηγιού: ελέγχουν τη χρήση των κρατικών δασών και της άγριας πανίδας στην περιοχή ελέγχου Περιφερειακή Διεύθυνση-Γεωργία: έχει κεντρικό ρόλο στην διατήρηση των γεωργικών εκτάσεων Σε τοπικό και περιφερειακό επίπεδο σημαντικό ρόλο στο σχεδιασμό και τη διαχείριση των φυσικών πόρων και των προστατευόμενων ορεινών περιοχών διαδραματίζουν οι εξής φορείς: α) φορείς όπως: - Περιφερειακή Επιθεώρηση Περιβάλλοντος και Υδάτων- Smolyan-ένα περιφερειακό τμήμα του Υπουργείου. Διαδραματίζει κεντρικό ρόλο στο σχεδιασμό και τη διαχείριση φυσικών πόρων και προστατευόμενων περιοχών σε τοπικό και περιφερειακό επίπεδο αναφορικά με τη συνολική πολιτική για το περιβάλλον και το νερό. - Περιφερειακή διεύθυνση δασών- Smolyan-αποτελεί περιφερειακό τμήμα του Εκτελεστικού Οργανισμού Δασοκομίας (EAF) και διαδραματίζει σημαντικό ρόλο στο σχεδιασμό και τη διαχείριση φυσικών πόρων και προστατευόμενων ορεινών περιοχών σε τοπικό και περιφερειακό επίπεδο στον τομέα των δασών. Η Περιφερειακή Διεύθυνση Δασών Smolyan έχει πάρει το όνομά της από την πόλη Smolyan η οποία είναι επίσης η έδρα της. Η περιοχή της Περιφερειακής Διεύθυνσης Δασών Smolyan καλύπτει τα νότια τμήματα της Κεντρικής και Νότιας Βουλγαρίας και στα βορειοδυτικά συνορεύει με την Περιφερειακή Διεύθυνση Δασών Pazardzhik, βόρεια με την Περιφερειακή Διεύθυνση Δασών Plovdiv, ανατολικά με την Περιφερειακή Διεύθυνση Δασών Kardzhali, νότια με την Ελλάδα και Δυτικά με την Περιφερειακή Διεύθυνση Δασών Blagoevgrad. - Περιφερειακή Διοίκηση Smolyan, (Περιφερειακός Διοικητής): σε κρατικόπεριφερειακό επίπεδο, ασκεί λεπτομερή πολιτική αναφορικά με την ανάπτυξη της περιοχής συμπεριλαμβανομένων των τομέων της προστασίας του περιβάλλοντος, της αξιοποίησης των φυσικών πόρων κ.ά. - Δήμοι-αποτελούν τοπικές αρχές και ασκούν πολιτική σε τοπικό επίπεδο σχετικά με το σχεδιασμό και τη διαχείριση φυσικών πόρων και ευαίσθητων ορεινών περιοχών - Μη κυβερνητικές οργανώσεις-μκο- έχουν ενεργό ρόλο στην διαδικασία του σχεδιασμού και της διαχείρισης των φυσικών πόρων και των προστατευόμενων ορεινών περιοχών σε τοπικό και περιφερειακό επίπεδο. Συμμετέχουν συμβούλια 107

108 για την έγκριση των σχεδίων διαχείρισης για τις προστατευόμενες περιοχές. Έχουν ενεργό διορθωτικό ρόλο και εκφράζουν τη γνώμη του πολίτη. - Κρατικές δασικές επιχειρήσεις υπάρχουν 6 σε ολόκληρη τη χώρα, η μία έχει έδρα το Smolyan. Συμβάλλουν στη χάραξη πολιτικής και τη διαχείριση των φυσικών πόρων και των προστατευόμενων ορεινών περιοχών σε τοπικό και περιφερειακό επίπεδο όσον αφορά τα δάση. Οι κύριες δραστηριότητες τους είναι οι εξής: εφαρμογή σχεδίων διαχείρισης σε κρατικά δάση και ρύθμιση του κυνηγιού σε περιοχές αναπαραγωγής διαχείριση του κρατικού ταμείο δασών, οργάνωση της προστασίας των δασών και των μέτρων ελέγχου της διάβρωσης σε δάση και δασικές εκτάσεις σχεδιασμός και κατασκευές σε δάση και εκτάσεις σε κρατικά δάση δημιουργία δασών σε γεωργικές εκτάσεις, προστασία των δασών και δασικών εκτάσεων και τη διατήρηση της άγριας ζωής και της αλιείας και γενικότερα του φυσικού πλούτου. - Δασικοί Συνεταιρισμοί - έχουν ενεργό ρόλο στη συνολική διαδικασία σχεδιασμού και διαχείρισης των φυσικών πόρων και των προστατευόμενων ορεινών περιοχών σε τοπικό και περιφερειακό επίπεδο. Συμμετέχουν σε συμβούλια για την έγκριση των σχεδίων διαχείρισης για τις προστατευόμενες περιοχές. Πρόκειται για εκπροσώπους των συμφερόντων των ιδιωτών ιδιοκτητών δασών της περιοχής - Ταξιδιωτικές εταιρείες-έχουν ενεργό ρόλο στη συνολική διαδικασία σχεδιασμού και διαχείρισης των φυσικών πόρων και των προστατευόμενων ορεινών περιοχών σε τοπικό και περιφερειακό επίπεδο. Συμμετέχουν σε συμβούλια για την έγκριση των σχεδίων διαχείρισης για τις προστατευόμενες περιοχές - Βουλγαρικός Ερυθρός Σταυρός-έχει ενεργό ρόλο στη συνολική διαδικασία σχεδιασμού και διαχείρισης των φυσικών πόρων και των προστατευόμενων ορεινών περιοχών σε τοπικό και περιφερειακό επίπεδο. Συμμετέχει συζητήσεις, σε γνωμοδοτήσεις και στην υιοθέτηση των σχεδίων διαχείρισης για τις προστατευόμενες περιοχές. - Δημόσιες Αποθέματα Κυνηγιού Προστατεύουν και εμπλουτίζουν την ποικιλία των θηραμάτων, την αναπαραγωγή, την μετακίνηση, την προστασία και την ασφάλεια των θηραμάτων Βελτιώνουν τους βιοτόπους Διασφαλίζουν την ύπαρξη μιας ελάχιστης ποσότητας βιολογικών στοιχείων 108

109 Επιτυγχάνουν τη δημιουργία νέων και τη διατήρηση των υφιστάμενων αποθεμάτων Συμβάλλουν στην οργάνωση του δασικού ταμείου Συμβάλλουν στην προστασία των δασών και των δασικών εκτάσεων Συμβάλλουν στην νναπαραγωγή των δασών κ.τ.λ. - Κυνηγετικές ομάδες-ενώσεις οι οποίες ανήκουν στο Σύλλογο Κυνηγών και Αλιέων της Βουλγαρίας-προστασία και εμπλουτισμός της ποικιλίας της άγριας ζωής, βελτίωση των βιοτόπων κ.τ.λ. - Περιφερειακή Διεύθυνση «Πυροπροστασία και Προστασία του Πληθυσμού»σημαντικό ρόλο στην πυροπροστασία, στην πρόληψη των πυρκαγιών και των δασικών πυρκαγιών, συνδρομή σε περίπτωση κινδύνου, επείγοντα περιστατικά, ατυχήματα διαφόρων ειδών - Άλλα. Β) Έγγραφα σχεδιασμού όπως τα εξής: - Αναπτυξιακή στρατηγική για το Smolyan Κανόνες για τις περιοχές NATURA Σχέδια διαχείρισης για προστατευόμενες περιοχές - Δημοτικά προγράμματα περιβαλλοντικής προστασίας - Εθνική στρατηγική για τη βιώσιμη ανάπτυξη των δασών στη Βουλγαρία Πιστοποίηση δάση - Προκλήσεις και προτεραιότητες στο πλαίσιο της εθνικής πολιτικής για την προστασία του περιβάλλοντος το Εφαρμογή Συμβάσεων για την Ενσωμάτωση των περιβαλλοντικών ζητημάτων στον περιφερειακό σχεδιασμό και το χωροταξικό σχεδιασμό στη Βουλγαρία. 109

110 Περιγραφή του Σχεδίου Διαχείρισης Προστατευόμενων Περιοχών (προτεραιότητες, όραμα, στόχοι διαχείρισης, αναμενόμενα αποτελέσματα, υφιστάμενες και μελλοντικές ευκαιρίες και προβλήματα) Δεν υπάρχουν κάποια σχέδια διαχείρισης αναφορικά με τη διατήρηση και διαχείριση των φυσικών πόρων και των ορεινών όγκων σε περιφερειακό επίπεδο. Πολιτικές για την προστασία και βιώσιμη αξιοποίηση των φυσικών πόρων αποτελούν τη βάση μιας σειράς στρατηγικών εγγράφων σε τοπικό επίπεδο-σχέδιο οικοτουρισμού, δημοτικά περιβαλλοντικά προγράμματα, επιχειρησιακά αναπτυξιακά σχέδια κ.τ.λ. Σχέδια διαχείρισης έχουν καταρτιστεί για 5 αποθέματα. Διάφορες ΜΚΟ έχουν εκπονήσει ακόμα 2 σχέδια για προστατευόμενες περιοχές (με περιορισμένη αξιοπιστία) Αυτή τη στιγμή καταρτίζονται τα σχέδια διαχείρισης για τις προστατευόμενες περιοχές του δικτύου Natura Αυτή η δραστηριότητα αναμένεται να αρχίσει αμέσως μετά την ανακοίνωση στη επίσημη εφημερίδα της κυβέρνησης όσον αφορά τις προστατευόμενες περιοχές σύμφωνα με την οδηγία για τους οικοτόπους. Για ορισμένα - συγκεκριμένα φυτά και ζώα έχουν καταρτιστεί ξεχωριστά σχέδια δράσης. Για την περιοχή του Smolyan τέτοια είδη είναι η καφέ αρκούδα, ο αίγαγρος, το ανθόγαλα τος ορεινών περιοχών Ροδόπης. Στο έδαφος του Smolyan υπάρχουν 6 αποθέματα που είναι σε καλή κατάσταση και λαμβάνουν τέλεια φροντίδα. Το 2004 διεξήχθη μια δημόσια συζήτηση για τα σχέδια διαχείρισης των 5 αποθεμάτων - ". " "Soskovcheto", "Shabanitsa", "Kastrakli", "Kazanite" και Momchilovski dol Επίπεδο και εύρος συνεργασίας/συντονισμού μεταξύ τοπικών παραγόντων τόσο κατά την κατάρτιση του Σχεδίου Διαχείρισης/πολιτικής όσο και κατά τη διαχείριση ευαίσθητων και προστατευόμενων περιοχών 110

111 H διαχείριση των προστατευόμενων περιοχών είναι η κύρια λειτουργία της Περιφερειακής Διεύθυνσης Περιβάλλοντος και Υδάτων - Smolyan. Ο έλεγχος των προστατευόμενων περιοχών πραγματοποιείται επίσης από το προσωπικό της Περιφερειακής Διεύθυνσης Δασών. Η διαχείριση των περιοχών αυτών γίνεται από τους ιδιοκτήτες τους - για τα αποθέματα ανήκει στην RIEW - Smolyan, καθώς και για άλλες κατηγορίες περιουσιακών στοιχείων είναι διαφορετικό, αλλά κυρίως ο έλεγχος ανήκει στo Κρατικό Ταμείο Δασών. Ο γενικός συντονισμός και η συνεργασίας μεταξύ των τοπικών φορέων σχετικά με την εκπόνηση σχεδίων διαχείρισης διεξάγεται από την Περιφερειακή Διεύθυνση Περιβάλλοντος και Υδάτων, καθώς και με την υποστήριξη των προγραμμάτων και την ενεργό συμμετοχή των άλλων θεσμικών οργάνων στη διαδικασία. Καλύπτει τις μεθόδους μελέτης των βιοτόπων και ειδών, την εκτίμηση περιβαλλοντικών επιπτώσεων και αξιολόγηση της συμμόρφωσης με τους κανόνες εάν είναι απαραίτητο, επίσης, τις συζητήσεις σχετικά με ευρέα φόρα, συμπεριλαμβανομένης της συμμετοχής των τοπικών κοινοτήτων στη διαδικασία λήψης αποφάσεων, τη μακροπρόθεσμη παρακολούθηση και συγκριτική ανάλυση της κατάστασης και άλλα Επίπεδο και εύρος συμμετοχής του κοινού στην κατάρτιση των Σχεδίων Διαχείρισης Για να συμμετάσχει το κοινό στη διαδικασία για τη θέσπιση σχεδίων διαχείρισης χρησιμοποιείται η προσέγγιση των απόψεων και διαβουλεύσεων με εμπειρογνώμονες, ΜΚΟ, συνεντεύξεις, ερωτηματολόγια και τη διαβούλευση με τους ενδιαφερόμενους φορείς και άλλους. Ο στόχος είναι υψηλότερος - ένα ευρύ φάσμα ατόμων, φορέων και οργανισμών να αισθάνονται ότι συμμετέχουν και εμπλέκονται στη διαδικασία διατήρησης, διαχείρισης και βιώσιμη αξιοποίησης των φυσικών πόρων. Στο πλαίσιο των σχεδίων διαχείρισης, πέραν των δραστηριοτήτων διατήρησης των ειδών, των οικοσυστημάτων και των τοπίων - τα αντικείμενα της προστασίας αφορούν επίσης ευκαιρίες την ανάπτυξη οικοτουρισμού και την απόκτηση εμπειριών και γνώσεων. Στο πλαίσιο αυτό, είναι απαραίτητο στη διαδικασία εκπόνησης και έγκρισης να συμμετέχουν όλοι οι εκπρόσωποι των τοπικών κοινοτήτων. Εκτός από αποθέματα και τα προστατευόμενα είδη στη Ροδόπη έχουν επίσης αναπτυχθεί σχέδια διαχείρισης για τις λεκάνες απορροής ποταμών. Πρόκειται ένα καλό παράδειγμα συνεργασίας μεταξύ των διαφόρων φορέων, ΜΚΟ και πολιτών. Πραγματοποιήθηκαν αρκετές συζητήσεις, όπου εξετάστηκε προσεκτικά η δυνατότητα ανακήρυξης μιας συγκεκριμένης περιοχής ως φυσικό πάρκο Υπήρξε ενεργός συμμετοχή εμπειρογνωμόνων, εκπροσώπων δημόσιων φορέων και άλλων ενδιαφερόμενων φορέων. 111

112 Αναφορικά με την πολιτική για τις προστατευόμενες περιοχές, ιδιαίτερα για την προστασία της καφέ αρκούδας, οι συναντήσεις και οι συζητήσεις αποτελούν απαραίτητο στοιχείο στη διαμόρφωση μιας σύνθετης προσέγγισης, η οποία θα διασφαλίζει τόσο την προστασία των ειδών όσο και τα δικαιώματα των κατοίκων της περιοχής. Θα πρέπει να υπάρξει μια πλήρης, σύνθετη και σχετική με τους φορείς πολιτική προκειμένου να επιτευχθεί η βιώσιμη ανάπτυξη της περιοχής. Η εφαρμογή της πρέπει να συνδέεται με τα σχέδια διάφορων οργανισμών και να υπάρχει συντονισμός σε περιφερειακό επίπεδο Ευκαιρίες, δυνατότητες, προκλήσεις, ανάγκες και προβλήματα (αδυναμίες, περιορισμοί, απειλές) σε σχέση με τον εδαφικό συντονισμό και συντονισμένες πολιτικές και σχέδια διαχείρισης (ανάλυση SWOT). ΑΝΑΛΥΣΗ SWOT Δυνατότητες Weaknesses Προστασία του περιβάλλοντος 1. Διαθεσιμότητα φυσικών πόρων-ορυκτός πλούτος, μεταλλικό νερό, ξυλεία Πολλοί δραστήριοι συνεργασία. φορείς και καλή Πολύ ενεργός μη οικονομικός τομέας και έντυπα μέσα Οικολογικά καθαρή περιοχή Χαμηλά εισοδήματα και χαμηλή αγοραστική δύναμη του πληθυσμού. Υψηλό ποσοστό ανεργίας μορφωτικό επίπεδο. και χαμηλό Ελλιπής συνεργασία μεταξύ των διάφορων φορέων όσον αφορά τις δραστηριότητες προστασίας του περιβάλλοντος. Έλλειψη απαραίτητων πόρων συντονισμένη αξιοποίησή τους. ή η 5. Περιορισμένο εύρος δικαιωμάτων και υποχρεώσεων για τον επικεφαλής της περιφερειακής αυτοδιοίκησης και την περιφερειακή διοίκηση. Πολύ μεγάλο τμήμα της περιοχής ανήκει στο 6. δίκτυο προστατευόμενων περιοχών Natura Απομόνωση των κύριων διοικητικών και βιομηχανικών κέντρων. 112

113 Επεξεργασία και υλοποίηση έργων Ευκαιρίες Απειλές Θέσπιση πολιτικών για ολοκληρωμένη προστασία του περιβάλλοντος και βιώσιμη ανάπτυξης της περιοχής καθώς και αύξηση των εσόδων του πληθυσμού. Έλλειψη οικονομικών πόρων και πολιτικών. Αιτήσεις για έγκριση έργων στα Ευρωπαϊκά ταμεία επενδύσεων. Υλοποίηση προγραμμάτων απασχόλησης στο πλαίσιο της προστασίας του περιβάλλοντος και της κοινωνικοποίησης ορισμένων στοιχείων. 4. Μεγαλύτερος συντονισμός με φορείς και οργανισμούς από την Ελλάδα. 5. Ανάπτυξη κατάλληλων μορφών συνεργασίας για την συγκρότηση και υλοποίηση πολιτικών σε περιφερειακό επίπεδο Έλλειψη ενός μοντέλου. βιώσιμου περιφερειακού Περιορισμένης σύνδεση μεταξύ των αποτελεσμάτων και των πολιτικών και σχεδίων. Έλλειψη κατάλληλων μηχανισμών οι οποίοι θα οδηγήσουν σε άμεσα αποτελέσματα όσον αφορά τη βελτίωση της ποιότητας ζωής, τη αύξηση των εισοδημάτων του πληθυσμού καθώς και την προστασία της βιοποικιλότητας και του περιβάλλοντος. 113

114 Ενδιαφέρουσες πρωτοβουλίες και πρακτικές αναφορικά με την κατάρτιση Σχεδίων Διαχείρισης/πολιτικών και / ή τη διαχείριση των ευαίσθητων / προστατευόμενων περιοχών, οι οποίες μπορεί να χρησιμοποιηθούν ως Καλές Πρακτικές και να κεφαλαιοποιηθούν. Η εκπόνηση των σχεδίων διαχείρισης για τις προστατευόμενες περιοχές ορίζεται από το νόμο για τις Προστατευόμενες Περιοχές. Για την εκπόνηση των σχεδίων για τα αποθέματα στην περιοχή Smolyan εξασφαλίστηκε κρατική χρηματοδότηση. Μια καλή προσέγγιση και πρωτοβουλία για τη δημιουργία των σχεδίων διαχείρισης και πολιτικών είναι η κατάρτιση των σχεδίων για τα έργα. Για ορισμένες προστατευόμενες περιοχές - Φαράγγι Trigrad-η χρηματοδότηση για τη δημιουργία του σχεδίου διαχείρισης προήλθε από το Έργο "Ροδόπη" του UNDP. Ο ίδιος οργανισμός χρηματοδότησε μερικά μικρότερα σχέδια διαχείρισης προστατευόμενων ειδών. Πρέπει να εκπονηθούν επίσης σχέδια διαχείρισης των προστατευόμενων περιοχών NATURA Εθνική πολιτική για την παροχή χρηματοδότησης για τα σχέδια αυτά είναι το Επιχειρησιακό Πρόγραμμα Περιβάλλον. Παρόμοιες ευκαιρίες παρέχει επίσης και ο Χρηματοδοτικό Μέσο για το Περιβάλλον LIFE +. Η προετοιμασία των προτάσεων δεν έχει ξεκινήσει διότι οι ζώνες βάσει της Οδηγίας για την προστασία των βιοτόπων δεν έχουν ανακοινωθεί ακόμη. Αυτή η διαδικασία αναμένεται να ολοκληρωθεί στα τέλη του αυτού του έτους ή στις αρχές του επόμενου. 114

115 ΜΕΘΟΔΟΙ ΚΑΙ ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΕΣ ΕΝΗΜΕΡΩΣΗΣ, ΚΑΤΑΡΤΙΣΗΣ ΚΑΙ ΕΥΑΙΣΘΗΤΟΠΟΙΗΣΗΣ Στόχοι, προτεραιότητες, στρατηγικές, μέθοδοι και δραστηριότητες ενημέρωσης, κατάρτισης και ευαισθητοποίησης με σκοπό την ανάδειξη της σημασίας των φυσικών πλεονεκτημάτων και προϊόντων της περιοχής, την ενίσχυση της ταυτότητας των φυσικών/προστατευόμενων ορεινών περιοχών, την προώθηση των μέτρων προστασίας/ανάπτυξης και την προσέλκυση πολιτικού, οικονομικού και δημόσιου ενδιαφέροντος και δράσεων κ.τ.λ. Η συστηματοποίηση και η διάδοση των πληροφοριών με στόχο την κατανόηση της σημασίας των φυσικών πόρων της περιοχής πραγματοποιήθηκε στο πλαίσιο διάφορων έργων από διάφορους οργανισμούς και φορείς. Οι πληροφόρηση μπορούν να ταξινομηθεί με διάφορους τρόπους: Εξειδικευμένη και εστιασμένη σε συγκεκριμένους επιστήμονες και ειδικούς Εξειδικευμένη σε συγκεκριμένη ομάδα στόχο - σπηλαιολόγους, ορνιθολόγους, κλπ. Απευθυνόμενη γενικά σε επισκέπτες, στον τοπικό πληθυσμό, τουρίστες, φοιτητές και άλλους. Αξίζει να επισημανθεί η ανάγκη για ολοκληρωμένη κάλυψη των διαφόρων ειδών πληροφόρησης που πρέπει να διαδοθεί και να προωθηθεί, τόσο μεταξύ των τουριστών όσο και του τοπικού πληθυσμού. Για χιλιάδες χρόνια υπάρχει αρμονία μεταξύ των κατοίκων της περιοχής και της φύσης στα βουνά της Ροδόπης. Ωστόσο, διεξάγεται ορισμένα μαθήματα, τα οποία αποβλέπουν στην προστασία του περιβάλλοντος και στην αξιοποίηση των δυνατοτήτων του προγράμματος "Αγροτική Ανάπτυξη", καθώς και των ειδικά χαρακτηριστικών του Natura Τα προγράμματα κατάρτισης απευθύνονται σε διαφορετικές ομάδες - σε παιδιά, σε όσους ασχολούνται με τη διατήρηση της βιοποικιλότητας, στους αγρότες. Διάφορα προγράμματα κατάρτισης και εκστρατείες πληροφόρησης υλοποιούνται με την ευκαιρία της εβδομάδας του δάσους, ενώ διοργανώνονται «πράσινα σχολεία» όσον αφορά διάφορα έργα κ.ά. Οι στόχοι και οι προτεραιότητες όσον αφορά τη συνολική πολιτική της ενημέρωσης και ευαισθητοποίησης αναφορικά με τη σημασία των φυσικών πόρων της περιοχής, της εδαφικής ταυτότητας, αναδεικνύοντας τη φυσική / προστατευόμενη ορεινή περιοχή, την προωθώντας την προστασία των περιοχών και να συνοψίζοντας τις πολιτικές, οικονομικές 115

116 και κοινωνικές δραστηριότητες αντανακλώνται στις Αναπτυξιακή Στρατηγική της Περιφέρειας Smolyan , στο σχέδιο Περιφερειακής Ανάπτυξης της ΝότιαςΚεντρικής Περιφέρειας και θα αντανακλώνται στα μελλοντικά σχέδια για τις προστατευόμενες περιοχές και τις περιοχές του Ευρωπαϊκού Δικτύου «Natura2000», καθώς και στα σχέδια των δήμων Δημόσιες και ιδιωτικές αρχές και φορείς που συμμετέχουν σε δραστηριότητες ενημέρωσης, κατάρτισης και ευαισθητοποίησης Εκτός από τους κρατικούς φορείς και τους δήμους, η διατήρηση των φυσικών πόρων και των προστατευόμενων περιοχών είναι σημαντική για τις ΜΚΟ και τα εκπαιδευτικά ιδρύματα. Τα εκπαιδευτικά ιδρύματα συμβάλλουν στη διαμόρφωση της οικολογικής συνείδησης. Παρόμοιες αρμοδιότητες έχουν τα περιφερειακά ΜΜΕ, τα οποία έχουν υιοθετήσει μια θετική και ανοικτή στάση σε τέτοια ζητήματα. Έτσι επιτυγχάνεται δημόσια δέσμευση για την προστασία των ορεινών περιοχών. Οι ΜΚΟ εργάζονται κυρίως σε έργα που στοχεύουν να αντλήσει κεφάλαια για τις βασικές δραστηριότητες που σχετίζονται με το περιβάλλον. Όλες αυτές οι οργανώσεις δραστηριοποιούνται στον τομέα των οικολογικών έργων. Στην περιοχή Smolyan δραστηριοποιούνται επίσης όλες οι εθνικές ΜΚΟ. Πολλά από τα έργα που υλοποιούνται εστιάζονται στη διατήρηση των απειλούμενων ειδών χλωρίδας και πανίδας. Αυτή τη στιγμή υλοποιείται ένα πρόγραμμα που στοχεύει στην αρμονική συνύπαρξη αρκούδας ανθρώπου. Τα περισσότερα από τα έργα που υλοποιούνται από εκπαιδευτικά ιδρύματα στοχεύουν στον καθαρισμό και διαμόρφωση του τοπίου. Άλλα περιφερειακά έργα αφορούν τη βελτίωση των δυνατοτήτων για την ανάπτυξη του οικοτουρισμού, τη δημιουργία οικολογικών διαδρομών και την έκδοση ενημερωτικού υλικού. Σημαντική αδυναμία συνιστά το γεγονός ότι δεν υπάρχει συντονισμός μεταξύ των διάφορων ΜΚΟ. Υπάρχει ένα πανεπιστήμιο στο Smolyan με αντικείμενο την «Οικολογία». Εκεί προετοιμάζονται οι μελλοντικοί εξειδικευμένοι επιστήμονες και ασχολούνται επαγγελματικά με δραστηριότητες για τη διατήρηση και την προστασία του περιβάλλοντος. Επίσης υπάρχει ένα κέντρο για παιδιά, όπου υλοποιούνται διάφορες εκπαιδευτικές δραστηριότητες, διαγωνισμοί ζωγραφικής, έκθεσης, φωτογραφιών, αφισών και πολλά άλλα. Διάφοροι δημόσιοι-ιδιωτικοί φορείς και οργανισμοί συμμετέχουν σε δραστηριότητες πληροφόρησης, κατάρτισης και ευαισθητοποίησης. 116

117 Ομάδες-στόχος και ενδιαφερόμενοι φορείς στους οποίους απευθύνονται οι δραστηριότητες ενημέρωσης, κατάρτισης και ευαισθητοποίησης. Χρησιμοποιούμενες μέθοδοι, στρατηγικές και εργαλεία στο πλαίσιο των δραστηριοτήτων ενημέρωσης, κατάρτισης και ευαισθητοποίησης και είδη δραστηριοτήτων που απευθύνονται σε κάθε ομάδα Όλοι οι κάτοικοι της περιοχής θέλουν να ζουν σε ένα καθαρό περιβάλλον. Ως ομάδα-στόχος μπορούν να θεωρηθούν διάφοροι οργανισμοί οι οποίοι χρησιμοποιούν τους φυσικούς πόρους ως πρώτη ύλη-για παράδειγμα, δασικοί συνεταιρισμοί, κυνηγετικοί σύλλογοι κ.τ.λ. Οι ομάδες αυτές θα πρέπει να έχουν μεγαλύτερη πληροφόρηση αναφορικά με τις ευκαιρίες αποκατάστασης των ζημιών που ενδέχεται να υπέστησαν λόγω της διακοπής των δραστηριοτήτων τους όταν αυτό επιβαλλόταν από τις δράσεις βιώσιμης διαχείρισης των πόρων ή από τους περιορισμούς του δικτύου NATURA Όλοι οι φορείς οι οποίοι εμπλέκονται στο πρόβλημα αποτελούν ενδιαφερόμενα μέρη και για αυτούς θεωρείται πολύ σημαντικό να ενισχύσουν τις διοικητικές ικανότητές τους και να υλοποιούν προγράμματα κατάρτισης. Οι ΜΚΟ αποτελούν επίσης ομάδα-στόχο. Οι ΜΚΟ θα πρέπει να πληροφορούνται για ό,το συμβαίνει προκειμένου να είναι σε θέση να εκπονούν έργα για τον περιορισμό των περιβαλλοντικών απειλών. Οι επιχειρήσεις είναι επίσης ομάδα-στόχος, επικεντρώνοντας ιδιαίτερα σε τοπικούς και δυνητικούς επενδυτές. Ομάδες-στόχος είναι επίσης: Τουρίστες-διαφόρων ηλικιών Κάτοικοι της περιοχής-διαφόρων ηλικιών Ιδιοκτήτες εκτάσεων γης στην περιοχή-ντόπιο και ξένοι Ευκαιρίες, δυνατότητες, προκλήσεις και ανάγκες καθώς και προβλήματα (αδυναμίες, περιορισμού και απειλές) όσον αφορά την ενημέρωση, την κατάρτισης και την ευαισθητοποίηση (ανάλυση SWOT) ΑΝΑΛΥΣΗ SWOT 117

118 Δυνατότητες Αδυναμίες Πολλοί δραστήριοι φορείς και μέσα μαζικής ενημέρωσης Διαθεσιμότητα πανεπιστημίων, σχολείων και κέντρων νεότητας. Μεγάλη δραστηριοποίηση του μη οικονομικού τομέα. Μεγάλο τμήμα της περιοχής ανήκει στο δίκτυο Natura Ύπαρξη πολλών φυσικών πόρων-προστασία της βιοποικιλότητας, πηγές μεταλλικού νερού, δασικές εκτάσεις, προστασία περιβάλλοντος 6. Επεξεργασία και υλοποίηση έργων Ελλιπώς ανεπτυγμένες τεχνολογίες πληροφοριών και επικοινωνιών (ΤΠΕ) Μικρός αριθμός καινοτόμων μεθόδων πληροφόρησης, κατάρτισης και ευαισθητοποίησης. Υψηλό ποσοστό ανεργίας και χαμηλό μορφωτικό επίπεδο. Χαμηλά εισοδήματα και περιορισμένη αγοραστκή δύναμη του πληθυσμού. Απαρχαιωμένες συντήρησή τους. υποδομές και κακή Απομόνωση από τα μεγάλα διοικητικά και οικονομικά κέντρα. Ευκαιρίες Απειλές Κατασκευή νέων και επέκταση υφιστάμενων υποδομών Έλλειψη οικονομικών πόρων για μια σύνθετη προσέγγιση της πληροφόρησης, κατάρτισης και ευαισθητοποίησης. Υποβολή αιτήσεων στα Ευρωπαϊκά ταμεία επενδύσεων για χρηματοδότηση έργων. Ολοκληρωμένες και καινοτόμες πληροφόρησης, κατάρτισης ευαισθητοποίησης. μέθοδοι και 4. Ενίσχυση του συντονισμού μεταξύ φορέων και σχολών κατάρτισης. Παροχή ενός μηχανισμού πληροφόρησης, κατάρτισης και ευαισθητοποίησης. 5. Διαμόρφωση μια σύνθετης πολιτικής πληροφόρησης, κατάρτισης και ευαισθητοποίησης Έλλειψη ενός βιώσιμου περιφερειακού μοντέλου πληροφόρησης, κατάρτισης και ευαισθητοποίησης. Περιορισμένη σύνδεση ανάμεσα στην πληροφόρηση και τα τελικά αποτελέσματα γι&alp