Ενημέρωση για τη νόσο. Τεύχος 11 Αθήνα Σεπτέμβριος 2008

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "Ενημέρωση για τη νόσο. Τεύχος 11 Αθήνα Σεπτέμβριος 2008"

Transcript

1 ΔΙΑΝΕΜΕΤΑΙ ΔΩΡΕ ΑΝ Ενημέρωση για τη νόσο Alzheimer Τριμηνιαία Περιοδική Έκδοση της Εταιρείας Νόσου Alzheimer και Συναφών Διαταραχών Αθηνών Τεύχος 11 Αθήνα Σεπτέμβριος 2008

2 Ενημέρωση για τη νόσο Τριμηνιαία περιοδική έκδοση της Εταιρείας Νόσου Alzheimer και Συναφών Διαταραχών Αθηνών Ιδιοκτησία Εταιρεία Νόσου Alzheimer και Συναφών Διαταραχών Αθηνών Μάρκου Μουσούρου 89 και Στίλπωνος 33, Αθήνα, Τ.Κ Τηλ , -266 και και Εκδότρια - Διευθύντρια Παρασκευή Σακκά Διευθύντρια Σύνταξης Όλγα Λυμπεροπούλου Συντακτική Επιτροπή Αρετή Ευθυμίου Νομική Καρπαθίου Ευδοξία Λύκου Βασιλική Μαράτου Ελένη Μαργιώτη Κώστας Νικολάου Ειρήνη Νοτιά Κωστής Προύσκας Παρασκευή Σακκά Ευστάθιος Τρυφωνόπουλος Τιράζ τεύχη Alzheimer Δημιουργικό Επιμέλεια Παραγωγής Μάριος Αυγουστάτος Media Link ABEE. Τηλ Διανέμεται Δωρεάν Η Εταιρεία μας ενδιαφέρεται πολύ για τις απόψεις των αναγνωστών του περιοδικού. Μη διστάσετε να μοιραστείτε τις γνώσεις, τις εμπειρίες και τις απορίες σας μαζί μας! Στείλτε τα κείμενά σας στη διεύθυνση της Εταιρείας μας ή στα μας: Αγαπητοί Φίλοι και Φίλες, Οι εκδηλώσεις για την Παγκόσμια Ημέρα Νόσου Αλτσχάιμερ 2008 είναι πολλές και ενδιαφέρουσες. Στόχος μας είναι να φτάσει το κάλεσμά μας στις οικογένειες των α- σθενών με νόσο Αλτσχάιμερ ώστε να τους προσφέρουμε την υποστήριξη που χρειάζονται και αυτοί από την πλευρά τους να μας βοηθήσουν με την εμπειρία τους να βελτιώσουμε τις υπηρεσίες μας! Φέτος για πρώτη φορά οργανώνουμε πορεία για τη νόσο Αλτσχάιμερ στην οποία θα συμμετέχουμε όλοι: ασθενείς, φροντιστές, συγγενείς, φίλοι, επαγγελματίες υγείας. Σκοπός μας είναι να ευαισθητοποιήσουμε το κοινό και να πιέσουμε την Πολιτεία να δημιουργήσει δομές και υπηρεσίες για τους ανοϊκούς ασθενείς και τις οικογένειές τους. Ελάτε να περπατήσουμε μαζί από την πλατεία Συντάγματος μέχρι το Ζάππειο την Κυριακή 21 Σεπτεμβρίου 2008 στις 10:30 π.μ. Μαζί μπορούμε να κάνουμε πολλά! Η Πρόεδρος της Εταιρείας Δρ Παρασκευή Σακκά Νευρολόγος - ψυχίατρος ΕΤΑΙΡΕΙΑ ΝΟΣΟΥ ALZHEIMER ΚΑΙ ΣΥΝΑΦΩΝ ΔΙΑΤΑΡΑΧΩΝ ΑΘΗΝΩΝ Η Εταιρεία Νόσου Alzheimer και Συναφών Διαταραχών Αθηνών, είναι ένας μη κερδοσκοπικός οργανισμός που ιδρύθηκε το 2002 από συγγενείς ανοϊκών ασθενών, γιατρούς, ψυχολόγους και λοιπούς επαγγελματίες υγείας που ασχολούνται με τη νόσο Αλτσχάιμερ. Έχει σκοπό να προωθήσει την ενημέρωση, την κατανόηση και την υποστήριξη όλων όσων έχουν οποιαδήποτε σχέση με τη νόσο αυτή. Σε συνεργασία με εθελοντές-ειδικούς επιστήμονες οργανώνει ομάδες ενημέρωσης, εκπαίδευσης και ψυχολογικής υποστήριξης φροντιστών και προγράμματα νοητικής ενδυνάμωσης και άλλων θεραπειών ασθενών. Εκδίδει και διανέμει δωρεάν έντυπο πληροφοριακό υλικό. Τέλος, ενθαρρύνει την επιστημονική έρευνα, όπως επίσης και την εφαρμογή νέων θεραπευτικών μεθόδων. Η Εταιρεία διοικείται από επταμελές Διοικητικό Συμβούλιο, που επανεκλέγεται κάθε 3 χρόνια και 8μελή επιστημονική επιτροπή. Σήμερα αριθμεί 850 μέλη. Βάσει των εκλογών που πραγματοποιήθηκαν στις , το Δ.Σ. συγκροτούν οι: Πρόεδρος: Παρασκευή Σακκά Αντιπρόεδρος: Δημήτρης Ζαννίδης Γενική Γραμματέας: Όλγα Λυμπεροπούλου Ταμίας: Κώστας Νικολάου Σύμβουλοι: Κώστας Σιδερίδης, Κωστής Προύσκας, Αγγελική Ανδριανάκη Αναπληρωματικά μέλη: Ελένη Σπυράντη, Ειρήνη Νοτιά, Ευαγγελία Μπουρμά, Ολυμπία Σκέντζου Η Γραμματεία της Εταιρείας λειτουργεί καθημερινά στα τηλέφωνα και -291, όπου μπορούν να απευθύνονται οι ενδιαφερόμενοι για πληροφορίες. Το Web Site της Εταιρείας είναι: 2Εταιρεία Νόσου Alzheimer και Συναφών Διαταραχών Αθηνών Μάρκου Μουσούρου 89 & Στίλπωνος 33 Αθήνα Τ.Κ , -266, &

3 Ο ι γ ι α τ ρ ο ί γ ρ ά φ ο υ ν... Στην αυγή του 21ου αιώνα, χάρη στην βελτίωση των συνθηκών διαβίωσης στο Δυτικό κυρίως κόσμο αλλά και στην αλματώδη ανάπτυξη της ιατρικής επιστήμης, οι άνθρωποι ζούμε περισσότερα χρόνια. Αυτή η αύξηση του προσδόκιμου επιβίωσης επιφέρει το τίμημα της όλο και συχνότερης εμφάνισης των καταστάσεων που συνδέονται με το γήρας. Το 8% των ανθρώπων άνω των 65 ετών πάσχουν από νόσο Αλτσχάιμερ και το ποσοστό σκαρφαλώνει στα 35% για ανθρώπους άνω των 85 ετών. Η νόσος Αλτσχάιμερ, η πιο συχνή μορφή Άνοιας, είναι μια χρόνια νευροεκφυλιστική νόσος που πλήττει 27 εκατομμύρια ανθρώπους παγκοσμίως. Μέχρι το 2050 ο αριθμός των ανοϊκών ασθενών αναμένεται να υπερτετραπλασιαστεί και η νόσος Αλτσχάιμερ θα πάρει τις διαστάσεις επιδημίας. Εύλογα λοιπόν, ο σύγχρονος άνθρωπος βρίσκεται αντιμέτωπος με το ερώτημα: μπορεί να κάνει κάτι για να προλάβει την εμφάνιση της Άνοιας; Πρέπει να είμαστε σαφείς: τη στιγμή που μιλάμε, ριζική θεραπεία για τη νόσο Αλτσχάιμερ δεν υπάρχει, ούτε προγνωστική δοκιμασία που να επιβεβαιώνει ή να αποκλείει με ακρίβεια την μελλοντική εμφάνισή της. Τα φάρμακα που έχουμε στη διάθεσή μας (αναστολείς χολινεστερασών και μεμαντίνη) στα αρχικά στάδια βελτιώνουν και στη συνέχεια ελέγχουν τα συμπτώματα της νόσου όπως είναι η απώλεια μνήμης, οι διαταραχές συμπεριφοράς και η έκπτωση της καθημερινής λειτουργικότητας. Έτσι επιτυγχάνεται καλύτερη ποιότητα ζωής για τους ασθενείς και τις οικογένειες τους. Νόσος Αλτσχάιμερ: Η επιδημία του 21ου αιώνα Στο τελευταίο Παγκόσμιο Συνέδριο για τη νόσο Αλτσχάιμερ, (Σικάγο 27-31/7/2008) ανακοινώθηκαν πολλές σημαντικές εξελίξεις: 1Μπορούμε πλέον να μιλάμε για πρόληψη της νόσου Αλτσχάιμερ αφού αναγνωρίζουμε πολλούς τροποποιήσιμους παράγοντες κινδύνου. 2Βιολογικοί δείκτες όπως είναι οι παθολογικές πρωτεΐνες στο εγκεφαλονωτιαίο υγρό και εξελιγμένες νευροαπεικονιστικές τεχνικές (PET), επιτρέπουν τη διάγνωση στα πολύ πρώιμα στάδια, ώστε να είναι δυνατή η έγκαιρη εφαρμογή θεραπευτικών στρατηγικών. 3Εντατικές έρευνες διεξάγονται και πολλά νέα φάρμακα βρίσκονται σε στάδια κλινικών δοκιμών προκειμένου να ανακαλυφθεί αποτελεσματική θεραπεία. Τα μηνύματα από τη διεθνή επιστημονική κοινότητα είναι ενθαρρυντικά. 4Τα τελευταία χρόνια, ο τρόπος που α- ντιμετωπίζουμε τα ανοϊκά σύνδρομα έ- χει αλλάξει δραματικά. Έμφαση πλέον δίνεται στο να βοηθήσουμε τους ανοϊκούς α- σθενείς και τις οικογένειές τους να μάθουν να ζουν με την Άνοια και να αντιμετωπίζουν αποτελεσματικά τις συνέπειές της, ώ- στε να διατηρήσουν μια καλή ποιότητα ζωής και μια όσο τη δυνατόν φυσιολογική καθημερινότητα. Οι ολοένα αυξανόμενοι α- σθενείς με νόσο Αλτσχάιμερ χρειάζονται ε- ξειδικευμένες υπηρεσίες και δομές, χρειάζονται Ιατρεία Μνήμης, Κέντρα Ημέρας και Ξενώνες για μακροχρόνια παραμονή, χρειάζονται προγράμματα «Βοήθειας στο Σπίτι». Τα κράτη, οι ασφαλιστικοί οργανισμοί, καθένας μας προσωπικά πρέπει να δραστηριοποιηθούμε ώστε να αντιμετωπίσουμε την επερχόμενη επιδημία της Άνοιας. Η Πρόεδρος της Εταιρείας Δρ. Παρασκευή Σακκά Νευρολόγος-ψυχίατρος Alzheimer Ενημέρωση για τη νόσο «Γίνετε κι εσείς ένας από τους εθελοντές μας!» Η Εταιρεία Νόσου Alzheimer και Συναφών Διαταραχών Αθηνών ζητά την υποστήριξη και τη βοήθειά σας. Η εθελοντική προσφορά χρόνου και δεξιοτήτων από επαγγελματίες υγείας, φοιτητές, αλλά και από όλους εσάς που απλά συμμερίζεστε τους στόχους της Εταιρείας μας και επιθυμείτε να στηρίξετε τις προσπάθειές μας είναι πολύτιμη. Επικοινωνήστε με το Τμήμα Εθελοντών της Εταιρείας μας για να ενημερωθείτε σχετικά με τις δραστηριότητές μας και τους τομείς στους οποίους μπορείτε να προσφέρετε τη βοήθειά σας. Βοηθήστε μας να στηρίξουμε τους ασθενείς που πάσχουν από νόσο Αλτσχάιμερ και τις οικογένειές τους. Γίνετε κι εσείς ένας από τους εθελοντές μας. Δεν υπάρχει καιρός για χάσιμο! Τμήμα Εθελοντών: Υπεύθυνη: Λίνα Ανδριανάκη Τηλέφωνα επικοινωνίας: , -266, -291 ( ) και Εταιρεία Νόσου Alzheimer και Συναφών Διαταραχών Αθηνών Μάρκου Μουσούρου 89 & Στίλπωνος 33 Αθήνα Τ.Κ , -266, &

4 Ο ι γ ι α τ ρ ο ί γ ρ ά φ ο υ ν... Υπάρχει πρόληψη για τη νόσο Αλτσχάιμερ; ΗΑλτσχάιμερ είναι μια πολυπαραγοντική νόσος: περιβαλλοντικές, γενετικές και αφορώσες τον τρόπο ζωής συνιστώσες συμβάλλουν στην εμφάνισή της. Άλλοι από αυτούς τους παράγοντες είναι γνωστοί και άλλοι όχι, ενώ μελέτες διεξάγονται παγκοσμίως προκειμένου να διασαφηνιστεί η φύση αυτών και μ αυτόν τον τρόπο να υπάρξει αποτελεσματική παρέμβαση για την αντιμετώπισή τους. Με τα μέχρι σήμερα δεδομένα, η πρόληψη συνίσταται στην βελτίωση καταστάσεων που ήδη έχουν ενοχοποιηθεί για αύξηση του κινδύνου εμφάνισης της νόσου και ακολούθως θα αναφερθούν μερικοί από αυτούς. Ένα ερώτημα που τίθεται συχνά είναι αν η νόσος Αλτσχάιμερ είναι κληρονομική. Με απλά λόγια, αν κινδυνεύει ένας άνθρωπος να εμφανίσει νόσο Αλτσχάιμερ, επειδή κάποιος από τους γονείς του πάσχει από αυτή τη νόσο. Το 95% των περιπτώσεων νόσου Αλτσχάιμερ είναι σποραδικές και μόνο το υπόλοιπο 5% σχετίζεται με κάποια γονίδια. Δεδομένου του μικρού ποσοστού των κληρονομικών περιπτώσεων της νόσου, δεν θεωρείται σκόπιμος ο γενετικός έλεγχος στο γενικό πληθυσμό. Η ηλικία και η κληρονομικότητα που αναφέρθηκαν πιο πάνω, ανήκουν στους λεγόμενους μη τροποποιήσιμους παράγοντες κινδύνου. Όπως προαναφέραμε όμως, γνωρίζουμε σήμερα την επίδραση άλλων παραγόντων, η τροποποίηση των οποίων, μπορεί να μειώσει τον κίνδυνο για νόσο Αλτσχάιμερ. H αρτηριακή υπέρταση για παράδειγμα είναι γνωστό ότι προκαλεί βλάβες στα αγγεία όλου του σώματος. Η δυσλειτουργία των αγγείων του εγκεφάλου και η συνεπακόλουθη μειωμένη παροχή οξυγόνου σε αυτόν, μπορεί να επηρεάζει τη μνήμη και τις άλλες γνωστικές λειτουργίες. Εν γένει, όλοι οι λεγόμενοι αγγειακοί παράγοντες κινδύνου (αρτηριακή υπέρταση, σακχαρώδης διαβήτης, υπερχοληστερολαιμία, κάπνισμα) οι οποίοι ενοχοποιούνται για τη στεφανιαία νόσο και τα εγκεφαλικά επεισόδια, είναι δυνατόν να παραβλάψουν τις νοητικές λειτουργίες. Ενοχοποιούνται για μια μορφή άνοιας που λέγεται αγγειακή και συνδέεται με προηγούμενο ιστορικό εγκεφαλικών επεισοδίων, αλλά φαίνεται ότι παίζουν ρόλο και στη νόσο Αλτσχάιμερ καθ αυτή. Ο σακχαρώδης διαβήτης για παράδειγμα, μοιράζεται ορισμένους παθοφυσιολογικούς μηχανισμούς με τη νόσο Αλτσχάιμερ και φαίνεται ότι υπάρχει ισχυρή συσχέτιση μεταξύ τους: οι διαβητικοί εμφανίζουν 1½ φορά αύξηση κινδύνου για τη νόσο σε σχέση με μη διαβητικούς ασθενείς. Η αυξημένη χοληστερόλη αίματος έχει επίσης συσχετισθεί με αυξημένο κίνδυνο εμφάνισης νόσου Αλτσχάιμερ. Μάλιστα σήμερα μελετάται το κατά πόσον μια φαρμακευτική αγωγή που χορηγείται για την αντιμετώπιση του σακχαρώδη διαβήτη και της υπερχοληστερολαιμίας μπορεί να έχει επίδραση και στη νόσο Αλτσχάιμερ και τουλάχιστον για κάποια αντιδιαβητικά φάρμακα τα αποτελέσματα είναι ενθαρρυντικά.. Εκτός από τους αγγειακούς παράγοντες, στην παθοφυσιολογία της νόσου Αλτσχάιμερ εμπλέκονται η φλεγμονή και μηχανισμοί οξειδωτικού stress. Εχουν γίνει μελέτες στις οποίες διερευνήθηκε η επίδραση χορήγησης αντιοξειδωτικών ουσιών όπως βιταμίνες C και E στην εγκεφαλική λειτουργία, αλλά με τα έως τώρα δεδομένα φαίνεται ότι η διατροφική πρόσληψη βιταμινών και άλλων θρεπτικών συστατικών στα πλαίσια μιας ισορροπημένης, υγιεινής διατροφής υ- περέχει σημαντικά της χορήγησης συμπληρωμάτων. Τα υψηλά επίπεδα του αμινοξέος ομοκυστεΐνη στο αίμα έχουν αναγνωριστεί ως παράγων κινδύνου για εμφάνιση νόσου Αλτσχάιμερ. Το αμινοξύ αυτό ε- μπλέκεται στο μεταβολισμό του φυλλικού οξέος και συχνά οι υψηλές τιμές αυτού, συνδυάζονται με χαμηλά επίπεδα φυλλικού οξέος στο αίμα. Η έλλειψη φυλλικού οξέος έχει επίσης ενοχοποιηθεί για την εμφάνιση άνοιας και μάλιστα, σε διάφορες μελέτες, η αποκατάσταση των επιπέδων του με τη χορήγησή του εξωγενώς, έχει βελτιώσει τις γνωστικές λειτουργίες. Παρόμοιες παρατηρήσεις έχουν γίνει και για τη βιταμίνη Β12, η οποία επίσης εμπλέκεται στην ανωτέρω μεταβολική οδό: χαμηλές τιμές της συνδυάζονται με την εμφάνιση άνοιας αλλά και άλλων νευρολογικών διαταραχών. Σε ό,τι αφορά την ο- μοκυστεΐνη, αυτή αποτελεί ανεξάρτητο αγγειακό παράγοντα κινδύνου, όπως ο διαβήτης και η υπέρταση, αυξάνοντας την πιθανότητα εμφάνισης αγγειακού εγκεφαλικού επεισοδίου ή εμφράγματος του μυοκαρδίου. Με τον ανωτέρω μηχανισμό, αυξάνει τον κίνδυνο και για την αγγειακή άνοια που προαναφέραμε, αλλά σε ό,τι αφορά τη νόσο Αλτσχάιμερ, φαίνεται ότι ο μηχανισμός είναι διαφορετικός και εδώ η ομοκυστεΐνη αυξάνει το οξειδωτικό stress, του οποίου ο ρόλος στη νόσο Αλτσχάιμερ είναι γνωστός. Από διάφορες μελέτες που διεξάγονται προκειμένου να αναγνωρισθούν παράγοντες κινδύνου και μηχανισμοί προστασίας από τη νόσο Αλτσχάιμερ, διεπιστώθη ότι η φυσική δραστηριότητα μειώνει τον κίνδυνο εμφάνισης άνοιας. Πιθανώς ο μηχανισμός με τον οποίο εμπλέκεται η άσκηση στον κίνδυνο για Αλτσχάιμερ, να αφορά στη βελτίωση της κυκλοφορίας του αίματος γενικά και της παροχής ο- ξυγόνου στον εγκέφαλο ειδικότερα. Ο ρόλος της διατροφής έχει επίσης αναγνωρισθεί: γνωρίζουμε τις επιμέρους επιδράσεις των θρεπτικών συστατικών, π.χ. την ευεργετική επίδραση των αντιοξειδωτικών ουσιών και την βλαπτική επίδραση της χοληστερόλης, αλλά μεγάλες κλινικές μελέτες έχουν καταδείξει το ρόλο της συνολικής πρόσληψής τους στα πλαίσια της διατροφής και η λεγόμενη Μεσογειακή Δίαιτα έχει δείξει τον προστατευτικό της ρόλο έναντι της νόσου Αλτσχάιμερ. Η πνευματική άσκηση φαίνεται ότι επίσης βοηθά στην πρόληψη της νόσου Αλτσχάιμερ. Μελέτες σε πειραματόζωα έχουν δείξει ότι τα έ- ντονα περιβαλλοντικά ερεθίσματα μειώνουν την συχνότητα εμφάνισης των παθολογοανατομικών ευρημάτων που χαρακτηριστικά α- νευρίσκονται στη νόσο Αλτσχάιμερ. Επιπλέον, έρευνες σε ανθρώπους έχουν δείξει ότι όσοι από αυτούς ασχολούνται με δραστηριότητες που διεγείρουν το πνεύμα, έχουν μικρότερο κίνδυνο να εμφανίσουν Άνοια. Εν κατακλείδει, η διατήρηση της συνολικής καλής σωματικής και πνευματικής υγείας συμβάλλει και στην πρόληψη της νόσου Αλτσχάιμερ. Κύνθια Κονδύλη Νευρόλογος Ιατρείο Μνήμης - Νοσοκομείο Υγεία Εταιρεία Νόσου Alzheimer και Συναφών Διαταραχών Αθηνών Μάρκου Μουσούρου 89 & Στίλπωνος 33 Αθήνα Τ.Κ , -266, &

5 Τα συμπεριφορικά και ψυχολογικά συμπτώματα της άνοιας (ΣΨΣΑ) αποτελούν εγγενές συστατικό της νευροεκφυλιστικής διεργασίας επιβαρύνοντας σημαντικά τους ασθενείς και τους φροντιστές τους. Επιστημονικά, έμφαση στην αναγνώριση και περιγραφή τους δόθηκε από τη δεκαετία του 80 και μετά. Ορίζονται ως: εκδηλώσεις διαταραγμένης αντίληψης, περιεχομένου σκέψης, διάθεσης ή συμπεριφοράς, εμφανιζόμενες σε ασθενείς με άνοια. Τα ΣΨΣΑ είναι συνήθως σε μεγάλο βαθμό αντιμετωπίσιμα και απαντούν αμεσότερα στις διαθέσιμες αυτή τη στιγμή φαρμακευτικές ή άλλου τύπου παρεμβάσεις, παρέχοντας μας έτσι τη δυνατότητα ά- μεσης ανακούφισης των ασθενών, των φροντιστών τους αλλά και του συστήματος περίθαλψης συνολικά. Χωρίς επαρκή αντιμετώπιση, τα ΣΨΣΑ: επηρεάζουν αρνητικά την ποιότητα ζωής των ασθενών και των οικογενειών τους προκαλούν ιδιαίτερη ψυχολογική επιβάρυνση στους φροντιστές επιτείνουν, ενίοτε δραματικά, την προκαλούμενη από τη νόσο α- ναπηρία αυξάνουν τα κόστη φροντίδας, τόσο για τις οικογένειες των α- σθενών όσο και για το σύστημα περίθαλψης (χρήση υπηρεσιών, νοσηλείες κοκ) έχουν ως αποτέλεσμα ή επιταχύνουν την εισαγωγή σε ίδρυμα Οποιοδήποτε ΣΨΣΑ μπορεί να εμφανιστεί σε οποιοδήποτε στάδιο εξέλιξης την ανοϊκής διεργασίας. Σε μια ευρεία μελέτη του εξωτερικού, ανοϊκοί ασθενείς διαβιούντες στην κοινότητα εμφάνιζαν σε ποσοστό 61% τουλάχιστον 1 ΣΨΣΑ. Οι μισοί εξ αυτών είχαν σοβαρού βαθμού συμπτωματολογία. Συνήθη επιμέρους συμπτώματα περιλαμβανόμενα στον ορισμό που επικρατεί σήμερα για τα ΣΨΣΑ είναι: οι παραληρητικές ιδέες (πεποιθήσεις που διατηρούν οι ασθενείς ενάντια στην κοινή λογική και βάση των οποίων αισθάνονται και δρουν) οι ψευδαισθήσεις (οι ασθενείς βλέπουν πράγματα ή πρόσωπα που δεν είναι εκεί, ακούν να τους μιλούν κοκ) οι εκρηκτικές συμπεριφορικές αντιδράσεις το άγχος και η δυσφορία η καταθλιπτική ή, αντίθετα, η ακατάλληλα ευφορική ή ευμετάβλητη διάθεση η παθολογική κινητική συμπεριφορά (άσκοπος βηματισμός, επανάληψη σύνθετων συμπεριφορών χωρίς νόημα, περιπλανήσεις) οι διαταραχές ύπνου και όρεξης η απάθεια (έλλειψη πρωτοβουλιών, παραμέληση αυτοφροντίδας) η άρση αναστολών (παρορμητικές η απρόβλεπτες συμπεριφορές, απώλεια κοινωνικής χάρης ) Ας σημειωθεί ότι η απαρίθμηση είναι κατ ανάγκη σχηματική, πολλά εκ των συμπτωμάτων που προαναφέρθηκαν εμφανίζονται συνήθως ταυτόχρονα ή προκύπτουν καθένα από άλλα, με αποτέλεσμα επίταση της αναπηρίας και περαιτέρω δυσχερειών φροντίδας. Σε ότι φορά τη διάρκεια και την εξέλιξη των ΣΨΣΑ, οι διαταραχές από τη διάθεση είναι πιθανότερο να εμφανιστούν νωρίτερα, ενώ η ψυχοκινητική ανησυχία, οι παραληρητικές ιδέες και οι ψευδαισθήσεις εμφανίζονται συνηθέστερα σε υστερότερα στάδια νόσου. Τα Ο ι γ ι α τ ρ ο ί γ ρ ά φ ο υ ν... Ψυχολογικές διαταραχές και διαταραχές συμπεριφοράς στα ανοϊκά σύνδρομα περισσότερα ΣΨΣΑ κορυφώνονται πριν το τελικό στάδιο της ανοϊκής νόσου. Μερικά εξ αυτών είναι πιο επίμονα από άλλα, λόγου χάριν η ανησυχία και οι περιπλανήσεις. Η αιτιολογία τους θεωρείται πολυπαραγοντική. Υφίσταται βιολογικό συστατικό και σαφείς, ψυχολογική και περιβαλλοντική, συνιστώσες. Από ψυχολογικής πλευράς, πιο συγκεκριμένα, στην εκδήλωση ΣΨΣΑ μπορεί να συντελούν: οι δυσχέρειες αποδοχής και προσαρμογής του ασθενούς στα δεδομένα που του επιβάλλονται από τη νόσο η αδυναμία λεκτικής έκφρασης και αποτελεσματικής επικοινωνίας η επίταση χαρακτηριστικών της προνοσηρής προσωπικότητας η ήδη προβληματική σχέση με κοντινά πρόσωπα Από πλευράς περιβάλλοντος, στην εκδήλωση και επιμονή ΣΨΣΑ ε- νίοτε συντελούν: οι προβληματικές συνθήκες (υπερβολικά πολλά ή λίγα ερεθίσματα, νέο περιβάλλον, αλλαγή προσώπων-κλειδιών) οι ατυχείς χειρισμοί φροντίδας (άγχος, κόπωση, άγνοια των φροντιστών). Η αντιμετώπιση των ΣΨΣΑ δεν μπορεί παρά να είναι στο πλαίσιο μιας συνολικής αντιμετώπισης του ανοϊκού συνδρόμου. Ο ρόλος ε- νός θεράποντα όπως και ειδικών υγείας με εμπειρία στον συγκεκριμένο πληθυσμό ασθενών είναι απαραίτητη προϋπόθεση. Σήμερα υ- πάρχει η δυνατότητα πολύπλευρης υποστήριξης για τους φροντιστές των ασθενών με άνοια: από τον οικογενειακό ή ειδικό γιατρό, τις υπηρεσίες συμβουλευτικής των τακτικών Ιατρείων και των Εταιρειών Αλτσχάιμερ, τις συγκεντρώσεις ενημέρωσης και αλληλοβοήθειας φροντιστών ασθενών με άνοια, τις τηλεφωνικές γραμμές βοήθειας. Όπως και μέσα από καμπάνιες ενημέρωσης με έντυπο υλικό, δημοσιεύσεις, μέσω διαδικτύου. Τα φάρμακα που έχουμε σήμερα στη διάθεση μας, τουλάχιστον σε ότι αφορά τις ΣΨΣΑ, έχουν καλά αποτελέσματα. Είναι πλέον τεκμηριωμένο ότι σκευάσματα χρησιμοποιούμενα για την καθυστέρηση εξέλιξης της ανοϊκής διεργασίας (αναστολείς χολινεστεράσης και μεμαντίνη), έχουν ευεργετική επίδραση και σε ψυχολογικές ή συμπεριφορικές εκδηλώσεις εκ της νόσου. Υπάρχουν επίσης ψυχοτρόπα φάρμακα νέας γενιάς, ασφαλή και αποτελεσματικά για συγκεκριμένα συμπτώματα. Κλειδί στην ορθή χρήση και αξιοποίηση των φαρμακευτικών, όπως και άλλου είδους παρεμβάσεων αποτελεί η σταθερή σχέση με ειδικούς. Σε συνδυασμό με τους φαρμακευτικούς χειρισμούς εφαρμόζονται και παρεμβάσεις που αφορούν στην περιβαλλοντική και ψυχολογική συνιστώσες των παθολογικών εκδηλώσεων από την ψυχική σφαίρα και τη συμπεριφορά. Οι συμπεριφορικές και ψυχολογικές εκδηλώσεις της άνοιας είναι κατανοητές σε κάθε περίπτωση, και αντιμετωπίσιμες. Καθώς θεωρείται ότι είναι η νόσος που μέσω του προσώπου και της συμπεριφοράς του εκφράζεται έτσι, οφείλεται και επιτυγχάνεται προσπάθεια ανακούφισης και διατήρησης της ποιότητας ζωής ασθενών και φροντιστών στο υψηλότερο δυνατόν επίπεδο. Κώστας Νικολάου Ψυχίατρος Επιστημονικά Υπεύθυνος Κέντρου Ημέρας Ανοϊκών Ασθενών Alzheimer Ενημέρωση για τη νόσο Εταιρεία Νόσου Alzheimer και Συναφών Διαταραχών Αθηνών Μάρκου Μουσούρου 89 & Στίλπωνος 33 Αθήνα Τ.Κ , -266, &

6 Ο ι ψ υ χ ο λ ό γ ο ι γ ρ ά φ ο υ ν... Το φορτίο του φροντιστή Το ψυχολογικό, πρακτικό και οικονομικό φορτίο των φροντιστών ανοϊκών ασθενών είναι βαρύ και πολύπλευρο. Οι φροντιστές αναλαμβάνουν διάφορους ρόλους απέναντι στον ασθενή: τον προστατεύουν, είναι φίλοι και σύντροφοι και έχουν το βάρος της λήψεως αποφάσεων αλλά και κάποιες φορές γίνονται και «εχθροί» του. Χρέη κύριου φροντιστή αναλαμβάνει συνήθως ο/η σύζυγος. Σε περιπτώσεις χηρείας, κάποιο από τα παιδιά αναλαμβάνει αυτόν το ρόλο, με κριτήρια κοινής κοινωνικής λογικής (φύλο, πρωτοτοκία, συγκατοίκηση). Συχνότερα πάντως ως κύριοι φροντιστές σε αυτές τις περιπτώσεις καταλήγουν οι κόρες ή οι νύφες. Στην Ελλάδα το 89% των ασθενών με νόσο Αλτσχάιμερ φροντίζεται στο σπίτι και το 77% των φροντιστών είναι γυναίκες. Η παροχή φροντίδας είναι μία πηγή έντονου στρες για την οικογένεια του ανοϊκού ασθενούς. Για κάθε ασθενή με νόσο Αλτσχάιμερ, μπορεί να υπάρχουν μέχρι και 3 στενοί συγγενείς που επηρεάζονται βαθιά από το συναισθηματικό, σωματικό, κοινωνικό και οικονομικό φορτίο. Ο όρος «φορτίο φροντιστών» έχει ε- πικρατήσει διεθνώς και αφορά στα βάρη, σωματικά, συναισθηματικά ή οικονομικά που επωμίζονται οι φροντιστές ενός πάσχοντα από χρόνιο νόσημα που προκαλεί αναπηρία. Συνήθως, οι σύντροφοι των ασθενών με άνοια κουβαλούν ήδη το φορτίο μιας ενδεχομένως κλονισμένης υγείας και της κούρασης από τη ζωή, επηρεάζοντας την ποιότητα φροντίδας που παρέχουν στους ασθενείς. Ο φροντιστής, σύζυγος ή παιδί μπορεί να αναγκαστεί να μειώσει το ωράριο εργασίας του ή και να διακόψει εντελώς τη δουλειά του, μπορεί να χάσει φιλικές σχέσεις λόγω των υποχρεώσεων απέναντι στον ασθενή. Ειδικά ό- Τα φάρμακα για την Άνοια είναι δοκιμασμένα, ασφαλή και α- ποτελεσματικά, δεν καλύπτουν όμως παρά μόνο την ανάγκη να ενισχυθούν οι άμυνες του εγκεφάλου ενάντια στη σαρωτική επίθεση της εκφύλισης. Οι επαγγελματίες υγείας που ασχολούνται με την Άνοια δεν ταυτίζουν τον ασθενή τα παθολογικά ευρήματα μιας αξονικής τομογραφίας ή με τη χαμηλή επίδοση σε ένα τεστ μνήμης. Αντίθετα, υιοθετούν μια ολιστική προσέγγιση και είναι σε θέση να παρέχουν βοήθεια σε επίπεδο όχι μονό βιολογικό, αλλά παράλληλα ψυχολογικό και κοινωνικό. Κανένας ανοϊκός ασθενής δεν είναι ίδιος με κάποιον άλλο. Η Άνοια επιδρά στο σώμα, στο πνεύμα, στη ψυχή και στην οικογένεια του κάθε ασθενούς με τρόπο τελείως διαφορετικό, κάνοντας απαραίτητη την παροχή προσωποκεντρικής και εξατομικευμένης θεραπείας. Οι μη φαρμακευτικές παρεμβάσεις στην Άνοια έρχονται να ε- νισχύσουν το θεραπευτικό αποτέλεσμα των διαθέσιμων φαρμάκων και έχουν το πλεονέκτημα ότι είναι ελεύθερες παρενεργειών και ιδιαίτερα ευέλικτες γιατί προσαρμόζονται στις α- νάγκες του κάθε ασθενή. Πραγματοποιούνται με τη μορφή α- τομικών ή ομαδικών προγραμμάτων που συνδυάζουν μία ή και περισσότερες παρεμβάσεις, εφαρμόζονται με επιτυχία σε ασθενείς που πάσχουν από διαφορετικά είδη άνοιας και κυρίως, διαφοροποιούνται σε επίπεδο στόχων, μέσων και μορφής ανάλογα με το στάδιο της νόσου στο οποίο βρίσκεται ο κάθε ασθενής. Στην Ελλάδα τέτοιου είδους παρεμβάσεις πραγματοποιούνται κυρίως στα Κέντρα Ημερήσιας Φροντίδας Ανοϊκών Ασθενών που λειτουργούν με την αιγίδα των Ε- ταιρειών Alzheimer. Παρακάτω περιγράφονται εν συντομία οι πιο διαδεδομένες α- πό τις μη φαρμακευτικές παρεμβάσεις. Νοητική ενδυνάμωση Οι γνωστικές λειτουργίες (μνήμη, λόγος, κρίση, προσοχή κλπ) βρίσκονται στο επίκεντρο του ενδιαφέροντος της συγκεκριμένης παρέμβασης. Στόχος της είναι να καταφέρει να σταθεροποιήσει ή ακόμα και να μειώσει τις γνωστικές διαταραχές του ασθενή. Χρησιμοποιεί μεγάλη ποικιλία δραστηριοτήτων όπως ασκήσεις μνήμης, προσανατολισμό στην επικαιρότητα, επανεκμάθηση πληροφοριών (ονόματα αγαπημένων προσώπων, ονόματα αντικειμένων), εκπαίδευση στη χρήση μνημονικών βοηθημάτων (π.χ. σημειωματάριο, ημερολόγιο) κλπ. Λογοθεραπεία Ανάλογα με τις δυσκολίες που αντιμετωπίζει ο κάθε ασθενής, η παρέμβαση διαφοροποιείται και επιδιώκει: τη διευκόλυνση της καθημερινής επικοινωνίας με τους οικείους, Μη φαρμακευτικές θεραπείες της Άνοιας ταν ο ασθενής βρίσκεται σε προχωρημένο στάδιο αυτό μπορεί να οδηγήσει σε ακόμη μεγαλύτερες απαιτήσεις για τον φροντιστή. Οι υψηλές απαιτήσεις φροντίδας των ανοϊκών ασθενών, επιδρούν στην υγεία των φροντιστών, επηρεάζουν τη συμμετοχή τους σε κοινωνικές & επαγγελματικές δραστηριότητες, περιορίζουν τον ελεύθερο χρόνο τους, κλονίζουν την κοινωνική τους θέση και απειλούν την οικονομική τους ασφάλεια. Αρνητικά συναισθήματα που βιώνουν σε μεγάλη συχνότητα οι φροντιστές είναι η απογοήτευση, ο θυμός, το άγχος, η κατάθλιψη, οι ενοχές, η ματαίωση. Η αδυναμία ανταπόδοσης της τρυφερότητας, της στοργής και της φροντίδας είναι καταστάσεις που επιβαρύνουν τους φροντιστές. Ένας φροντιστής, ο οποίος βιώνει αρνητικά συναισθήματα για μεγάλο χρονικό διάστημα μπορεί να φτάσει σε σημείο να μη παρέχει καλή φροντίδα στον ασθενή, αλλά και να παραμελεί σημαντικά τον ίδιο του τον εαυτό. Είναι πολύ δύσκολο για φροντιστές με επιβαρυμένη ψυχική αλλά και σωματική υγεία, να διατηρήσουν μια κοινωνική ζωή έ- ξω από τις ανάγκες φροντίδας. Αισθάνονται σωματικά και συναισθηματικά εξουθενωμένοι για να μπορέσουν να συναντήσουν φίλους ή γνωστούς και να συνεχίσουν τις δραστηριότητες, που έκαναν πριν. Συχνά απομακρύνονται από τους φίλους γιατί αισθάνονται ότι δεν υπάρχει κανείς που να μπορεί να καταλάβει την κατάσταση τους ή να θέλει να φορτιστεί με δυσάρεστες συζητήσεις. Ο συναισθηματικά εξουθενωμένος φροντιστής, παρ όλες τις καλές του προθέσεις, δεν παρέχει καλή φροντίδα για τον συγγενή του. Ο ασθενής με άνοια ακόμη κι όταν έχει προβλήματα στην κατανόηση του λόγου και αδυνατεί να εκφράσει τις ανάγκες του, καταλαβαίνει μια συναισθηματικά φορτισμένη α- τμόσφαιρα και αυτό μπορεί να έχει αρνητική επίδραση στην διάθεσή του και στην συμπεριφορά του. Η ποιότητα ζωής των φροντιστών ε- ξαρτάται από τον βαθμό που οι ίδιοι προσέχουν την ψυχική και σωματική τους υγεία. Η αποδοχή βοήθειας από τρίτους, η επαφή με Ε- ταιρείες Alzheimer και η συμμετοχή σε ψυχοεκπαιδευτικά προγράμματα των Κέντρων Ημέρας, ο τακτικός έλεγχ ος της υγείας τους, είναι παράγοντες που προάγουν την ποιότητα ζωής τους. Συχνά, οι σύζυγοι φροντιστές διστάζουν να ζητήσουν βοήθεια από άλλους συγγενείς, αλλά αντίθετα αναλαμβάνουν επιπλέον ευθύνες και για άλλους εκτός από τον ασθενή, όπως είναι τα παιδιά τους ή τα εγγόνια. Σε αυτή την περίπτωση, ο φροντιστής θα ήταν καλό να διεκδικήσει το δικαίωμά του για προσωπικό χρόνο, ζητώντας βοήθεια από τα παιδιά του. Η σκέψη ότι τα παιδιά πιθανότατα έχουν επιβαρυμένο πρόγραμμα ή ότι θα ενοχληθούν, θα πρέπει να αντικαθίσταται με τη σκέψη ότι «έχω και εγώ δικαίωμα για προσωπικό χρόνο και ξεκούραση». Αρετή Ευθυμίου Ψυχολόγος Συντονίστρια Κέντρου Ημέρας Ανοϊκών Ασθενών την αξιοποίηση των δυνατοτήτων επικοινωνίας του ασθενή και/ή τη συντήρηση και σε ορισμένες περιπτώσεις, την επαναφορά των ικανοτήτων κατανόησης και έκφρασης του λόγου. Εργοθεραπεία Στοχεύει στην αποκατάσταση των ικανοτήτων του ασθενή, στο βαθμό που αυτό είναι εφικτό, ώστε να είναι λειτουργικός και ανεξάρτητος. Τα προγράμματα εργοθεραπείας περιλαμβάνουν: κινητοποίηση και δραστηριοποίηση του ασθενούς (χειροτεχνία, κηπουρική, μαγειρική κλπ) ενθάρρυνση της αυτοεξυπηρέτησης σε δραστηριότητες της καθημερινότητας (ντύσιμο, φαγητό, προσωπική υγιεινή). Ψυχοθεραπεία Στην περίπτωση των ανοϊκών ασθενών, η ψυχοθεραπεία: προσαρμόζεται στο νοητικό και λειτουργικό επίπεδο του ασθενή βασίζεται κυρίως στους χειρισμούς του θεραπευτή και λιγότερο στις πρωτοβουλίες του ασθενή θέτει επιτεύξιμους στόχους, όπως είναι η βελτίωση της συναισθηματικής κατάστασης Η γνωσιακή-συμπεριφορική ψυχοθεραπεία χρησιμοποιείται συχνά στην περίπτωση ανοϊκών ασθενών με σκοπό την ανάκτηση δεξιοτήτων που έχουν χαθεί ή την αποδοχή της απώλειάς τους. Θεραπεία πρόκλησης ευχάριστων αναμνήσεων Κάθε συνεδρία οργανώνεται γύρω από ένα συγκεκριμένο θέμα (π.χ. οικογένεια, εργασία κλπ). Οι ασθενείς ενθαρρύνονται να ανασύρουν και να μοιραστούν με την ομάδα αναμνήσεις α- πό το παρελθόν. Χρησιμοποιείται μεγάλη ποικιλία ερεθισμάτων (φωτογραφίες, αντικείμενα, μουσική, γεύσεις κλπ). Στόχος της θεραπείας είναι η ενθάρρυνση της κοινωνικοποίησης, η πρόκληση ευχάριστων συναισθημάτων και η ενίσχυση της ταυτότητας του ασθενή. Θεραπείες τέχνης Δραστηριότητες όπως η ζωγραφική και η μουσικοθεραπεία δίνουν την ευκαιρία στους ανοϊκούς ασθενείς να εκφράσουν με τρόπο μη λεκτικό τις σκέψεις και τα συναισθήματά τους. Οι θεραπείες τέχνης φαίνεται ότι βελτιώνουν τη συναισθηματική κατάσταση των ασθενών και ενισχύουν την αυτοπεποίθησή τους. Φυσιοθεραπεία Η φυσιοθεραπεία βοηθά στην αντιμετώπιση των διαταραχών κινητικότητας, στην εκγύμναση σωματικών δεξιοτήτων (κινητικότητα, ισορροπία, αντοχή) και στην ανακούφιση από έντονες σωματικές ενοχλήσεις. Γυμναστική Τα προγράμματα σωματικής άσκησης που προορίζονται για α- νοϊκούς ασθενείς περιλαμβάνουν συνήθως περπάτημα, ποδηλασία, αεροβική γυμναστική και ασκήσεις ισορροπίας και μυϊκής ενδυνάμωσης. Οι ασθενείς ωφελούνται από τη σωματική άσκηση καθώς διατηρούν σε ικανοποιητικό επίπεδο τη φυσική τους κατάσταση και ταυτόχρονα καταπολεμούν τα καταθλιπτικά συναισθήματα, αφού μέσω της άσκησης έχουν την ευκαιρία να ψυχαγωγηθούν και να κοινωνικοποιηθούν. Στον πίνακα που ακολουθεί προσδιορίζεται η καταλληλότητα της κάθε παρέμβασης ανάλογα με το στάδιο της νόσου στο ο- ποίο βρίσκεται ο ασθενής. Αξίζει πάντως να σημειωθεί ότι παρά το γενικό διαχωρισμό που περιγράφεται, δεν υπάρχει κάποια μη φαρμακευτική παρέμβαση που να είναι απαγορευτική για κάποιο από τα στάδια της Άνοιας. Οι μη φαρμακευτικές θεραπείες μπορούν να χρησιμοποιηθούν σε οποιοδήποτε στάδιο εξέλιξης της νόσου, υπό την προϋπόθεση ότι ο ασθενής έχει ανάγκη υποστήριξης στον τομέα στον οποίο στοχεύουν (σωματικό, γνωστικό, ψυχικό), μπορεί να ανταποκριθεί στις απαιτήσεις τους και αναμένεται να επωφεληθεί από τη συμμετοχή του. Ήπια Νοητική Διαταραχή & Ήπιας βαρύτητας Άνοια Μέτριας βαρύτητας Άνοια Προχωρημένη Άνοια Νοητική ενδυνάμωση Ψυχοθεραπεία Θεραπείες τέχνης Γυμναστική Νοητική ενδυνάμωση Λογοθεραπεία Εργοθεραπεία Θεραπεία πρόκλησης ευχάριστων αναμνήσεων Θεραπείες τέχνης Φυσιοθεραπεία Γυμναστική Εργοθεραπεία Θεραπείες τέχνης Φυσιοθεραπεία Όλγα Λυμπεροπούλου Γνωστική νευροψυχολόγος Ιατρείο Μνήμης Νοσοκομείο Υγεία Εταιρεία Νόσου Alzheimer και Συναφών Διαταραχών Αθηνών Μάρκου Μουσούρου 89 & Στίλπωνος 33 Αθήνα Τ.Κ , -266, &

7 Η Εταιρεία Νόσου Alzheimer και Συναφών Διαταραχών Αθηνών πραγματοποιεί ένα μεγάλο αριθμό ενημερωτικών, εκπαιδευτικών και άλλων εκδηλώσεων για τους φροντιστές, τους ασθενείς, αλλά και το ευρύτερο κοινό. Σκοπός των εκδηλώσεων αυτών είναι η ενημέρωση της κοινότητας και η προαγωγή της ποιότητας ζωής των ασθενών και των οικογενειών τους. Eνημέρωση Συνεχίζοντας την προσπάθεια ενημέρωσης του ευρύτερου κοινού που ξεκίνησε το 2004, η Εταιρεία μας οργανώνει και πραγματοποιεί ομιλίες στις Λέσχες Φιλίας και τα ΚΑΠΗ της Αττικής, αλλά και των άλλων Νομών της Ελλάδας. Οι ομιλίες γίνονται από τη Δρ Παρασκευή Σακκά, νευρολόγο-ψυχίατρο. Σκοπός των εκδηλώσεων αυτών είναι αρχικά η ενημέρωση για την άνοια, αλλά και η παραπομπή σε δημόσια Ιατρεία Μνήμης όσων ηλικιωμένων κρίνεται απαραίτητο, ύστερα από τη διεξαγωγή μίας σύντομης νευροψυχολογικής αξιολόγησης για την ανίχνευση διαταραχών μνήμης από εθελοντές ειδικούς ψυχολόγους. Ομάδες νοητικής ενδυνάμωσης Σε συνεργασία με τη Λέσχη Φιλίας Αγ. Αρτεμίου, πραγματοποιούμε 2 ομάδες ασθενών σε εβδομαδιαία βάση. Ειδικοί ψυχολόγοι με ασκήσεις νοητικής ενδυνάμωσης, θεραπείες τέχνης και θεραπεία δι αναμνήσεων προσπαθούν να κινητοποιήσουν τους ανοϊκούς ασθενείς όλων των σταδίων, να βελτιώσουν ή να διατηρήσουν σταθερή τη γνωστική τους κατάσταση και να προάγουν την ψυχολογική τους. Ομάδες μνήμης Επιπλέον, στη Λέσχη Φιλίας Αγ. Αρτεμίου πραγματοποιούνται με μεγάλη επιτυχία ομάδες ενδυνάμωσης της μνήμης υγιών ηλικιωμένων. Κατά τη διάρκεια των συναντήσεων με την ψυχολόγο, οι συμμετέχοντες έχουν την ευκαιρία να ενημερωθούν σχετικά με τη λειτουργία της μνήμης, να μάθουν τρόπους διαχείρισης και αντιμετώπισης των προβλημάτων μνήμης που προκύπτουν στην καθημερινή ζωή και να ενδυναμώσουν τη μνήμη τους μέσω ειδικών ασκήσεων. Αντίστοιχη ομάδα λειτουργεί στη Λέσχη Φιλίας Αλίμου. Πρόγραμμα «Βοηθώ τη μνήμη μου» Η Εταιρεία μας με την αιγίδα του Δήμου Αθηναίων δημιουργεί ένα ολοκληρωμένο Πρόγραμμα Πρόληψης της Άνοιας με τίτλο «Βοηθώ τη μνήμη μου». Οι υπηρεσίες του Προγράμματος απευθύνονται στα μέλη των Λεσχών Φιλίας του Δήμου Αθηναίων, θα προσφέρονται δωρεάν και περιλαμβάνουν: Ενημερωτικές ομιλίες για τη μνήμη και την άνοια Έλεγχο της μνήμης από ειδικούς ψυχολόγους και εξέταση από γιατρό για όσους το επιθυμούν Συνεδρίες ασκήσεων μνήμης, λόγου και άλλων νοητικών λειτουργιών για τους ηλικιωμένους που θα διαγνωστούν με άνοια Ομάδες ψυχοϋποστήριξης για τους φροντιστές τους Το πρόγραμμα αναμένεται να ξεκινήσει από το φθινόπωρο του τρέχοντος έτους Υποστήριξη συγγενών Σε συγκεκριμένη ημέρα και ώρα που καθορίζεται από τη Γραμματεία της Εταιρείας μας, τα μέλη, αλλά και όλοι όσοι ενδιαφέρονται για την ά- νοια, μπορούν να συμμετέχουν στις μηνιαίες συναντήσεις που γίνονται στο Κέντρο Ημέρας. Εκεί θα έχουν την ευκαιρία να μοιραστούν τις σκέψεις και τους προβληματισμούς τους, να ενημερωθούν για θέματα που αφορούν την άνοια ώ- στε να αντεπεξέλθουν με μεγαλύτερη ευκολία και αποτελεσματικότητα στις αυξημένες ανάγκες φροντίδας των ασθενών τους. Κέντρο Ημέρας Ανοϊκών Ασθενών Έργο συγχρηματοδοτούμενο από το Ευρωπαϊκό Κοινωνικό Ταμείο (ΕΚΤ) κατά 75% και από το Υπουργείο Υγείας και Κοινωνικής Αλληλεγγύης κατά 25 % στο Πλαίσιο του Ε. Π. «Υγεία Πρόνοια» Στα πλαίσια του Γ Κ.Π.Σ. και σε συνεργασία με το Υπουργείο Υγείας και Κοινωνικής Αλληλεγγύης λειτουργεί από το Φεβρουάριο του 2007 Κέντρο Ημέρας για ανοϊκούς ασθενείς στην οδό Μάρκου Μουσούρου 89 και Στίλπωνος 33, στο Παγκράτι. Το Κέντρο Ημέρας λειτουργεί σαν μονάδα ημερήσιας θεραπευτικής φροντίδας ασθενών που πάσχουν από νόσο Αλτσχάιμερ και συναφείς διαταραχές. Κατά μέσο όρο, εξυπηρετούνται 30 ανοϊκοί ασθενείς ημερησίως. Στους ασθενείς παρέχεται ένα δομημένο εβδομαδιαίο πρόγραμμα ατομικών και ομαδικών υπηρεσιών θεραπείας και δραστηριοτήτων που οργανώνεται από τη Διεπιστημονική Ομάδα του Κέντρου. Επιπλέον, ένας από τους βασικούς στόχους του Κέντρου Ημέρας είναι η ψυχολογική υποστήριξη και ενημέρωση των φροντιστών των ασθενών και του ευρύτερου οικογενειακού περιβάλλοντός τους, καθώς και η ευαισθητοποίηση της κοινότητας. Στο Κέντρο Ημέρας στεγάζεται η Γραμματεία της Εταιρείας μας, στην οποία μπορούν να απευθύνονται οι ενδιαφερόμενοι για οποιαδήποτε πληροφορία σχετικά με τη νόσο Αλτσχάιμερ και τις δραστηριότητες της Εταιρείας. Δραστηριότητες 2008 Εκπαίδευση φροντιστών Μετά από απαίτηση των οικογενειών των ανοϊκών ασθενών, η Εταιρεία μας οργανώνει και πραγματοποιεί κύκλους εκπαίδευσης οικογενειακών φροντιστών που θα επαναλαμβάνονται κατά τη διάρκεια του έτους. Κάθε κύκλος περιλαμβάνει 8 δίωρες ομιλίες που πραγματοποιούνται κάθε Τετάρτη, 5.00 μ.μ μ.μ. στα γραφεία της Εταιρείας μας. Για περισσότερες πληροφορίες επικοινωνήστε με τη Γραμματεία της Εταιρείας. Εκπαίδευση Επαγγελματιών Υγείας Η Εταιρεία Νόσου Alzheimer και Συναφών Διαταραχών Αθηνών πραγματοποιεί εκπαιδευτικά προγράμματα για γιατρούς και άλλους επαγγελματίες υγείας με στόχο την καλύτερη διάγνωση και θεραπεία των ανοϊκών ασθενών. Τα προγράμματα αυτά διεξάγονται με την συνεργασία Ιατρικών Συλλόγων, της «ΕΛΕΓΕΙΑ» και άλλων Φορέων, σε διάφορα μέρη της Ελλάδος (Χαλκίδα, Λαμία, Λάρισα, Καλαμάτα, Καλάβρυτα, Τρίπολη, Μεσολόγγι, Αθήνα). Εκδοτική Δραστηριότητα Η Εταιρεία Νόσου Alzheimer και Συναφών Διαταραχών Αθηνών εξέδωσε και διανέμει δωρεάν τα παρακάτω ενημερωτικά έντυπα: «Η νόσος Αλτσχάιμερ μπορεί να αντιμετωπιστεί: Ε- νημερωθείτε!». Σύντομος οδηγός για το ευρύ κοινό που περιλαμβάνει πληροφορίες για τη φύση της νόσου Αλτσχάιμερ, την εξέλιξή της, τη διάγνωση της νόσου και τις δυνατότητες πρόληψης και θεραπείας. «Εγχειρίδιο Φροντιστών». Πλήρης οδηγός για τους φροντιστές που περιέχει πληροφορίες σχετικά με τη νόσο Αλτσχάιμερ και πρακτικές συμβουλές για την αντιμετώπιση των προβληματικών καταστάσεων και συμπεριφορών των ανοϊκών ασθενών. «Νοητική ενδυνάμωση ασθενών με νόσο Αλτσχάιμερ», τεύχη 1 και 2. Περιλαμβάνουν οδηγίες σχετικά με τους τρόπους με τους οποίους μπορούν οι φροντιστές να ενθαρρύνουν την πνευματική δραστηριότητα του αγαπ ημένου τους προσώπου που πάσχει από άνοια, όπως επίσης και μια σειρά α- σκήσεων νοητικής ενδυνάμωσης με τις οποίες μπορούν να ασχοληθούν ασθενείς με ήπιας έως μέτριας βαρύτητας άνοια. «Μαθαίνω για τη νόσο Αλτσχάιμερ». Απευθύνεται σε παιδιά ηλικίας 6-12 ετών και περιέχει απλοποιημένες πληροφορίες, παιχνίδια και κουιζ γνώσεων σχετικά με τη νόσο Αλτσχάιμερ. «Πρόγραμμα Ενημέρωσης και Πρόληψης της Νόσου Αλτσχάιμερ». Οδηγός για τους παράγοντες κινδύνου και τη δυνατότητα πρόληψης της νόσου Αλτσχάιμερ. «Η σωματική άσκηση στην Άνοια». Απλές ασκήσεις για τους ασθενείς και τους φροντιστές τους που βοηθούν στη διατήρηση της καλής φυσικής κατάστασης. Alzheimer Ενημέρωση για τη νόσο ΟΝΟΜΑΤΕΠΩΝΥΜΟ ΔΕΛΤΙΟ ΕΓΓΡΑΦΗΣ ΜΕΛΟΥΣ Επιθυμώ να γίνω μέλος / να ανανεώσω την ετήσια συνδρομή μου στην Εταιρεία Νόσου Alzheimer και Συναφών Διαταραχών Αθηνών. Ποσό ετήσιας συνδρομής 30 Κατάθεση χρημάτων: Εθνική Τράπεζα, Αρ.Λογαριασμού 180/ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΡΙΘΜΟΣ Τ.Κ. ΠΟΛΗ ΤΗΛ. Διεύθυνση αποστολής: Εταιρεία Νόσου Alzheimer και Συναφών Διαταραχών Αθηνών Μάρκου Μουσούρου 89 & Στίλπωνος 33, Αθήνα, Τ.Κ Τηλ , &

8 ο ταχυδρόμος του Κέντρου Ημέρας Τεύχος 3 ΠΡΟΛΟΓΟΣ Η Παγκόσμια Ημέρα Νόσου Αλτσχάιμερ είναι ένα γεγονός που δίνει τη δυνατότητα σε ασθενείς, στις οικογένειές τους, σε επαγγελματίες υγείας και σε όλους όσους ενδιαφέρονται για την Άνοια να εκφράσουν έντονα για μία ακόμη φορά, τα προβλήματα που αντιμετωπίζουν και να διεκδικήσουν τα δικαιώματά τους. Στόχος μας είναι να γίνει η Άνοια προτεραιότητα στο χώρο της Δημόσιας Υγείας, αλλά και να φτάσει η φωνή μας σε όλες εκείνες τις οικογένειες που δεν είναι ενήμερες για την τρόπο διαχείρισης ενός ασθενή με Άνοια και χρειάζονται βοήθεια και υποστήριξη. Το τρίτο ένθετο του «Ταχυδρόμου του Κέντρου Ημέρας», της εφημερίδας που συντάσσεται μέσα στο πλαίσιο των ομάδων για τους χρήστες-ασθενείς, παρουσιάζει συνεντεύξεις και κείμενα χρηστών του Κέντρου και των συγγενών τους. Αισθήματα, δυσκολίες, λύσεις, ελπίδες, προβληματισμοί και πώς οι ίδιοι βρήκαν τον τρόπο να τα α- ντιμετωπίσουν Αρετή Ευθυμίου Ψυχολόγος Συντονίστρια Κέντρου Ημέρας Ανοϊκών Ασθενών

9 Συνεντεύξεις χρηστών του Κέντρου Ημέρας Ανοϊκών Ασθενών Στις συνεντεύξεις που ακολουθούν, τρεις χρήστες του Κέντρου Ημέρας Ανοϊκών Ασθενών της Εταιρείας Νόσου Alzheimer και Συναφών Διαταραχών Αθηνών που βρίσκονται σε αρχόμενο στάδιο Άνοιας καταθέτουν τις σκέψεις τους για τη νόσο και τις δυσκολίες που αντιμετωπίζουν στην καθημερινή ζωή εξαιτίας αυτής. Σ.Π., 78 ετών "Φοβάμαι μήπως κάνω κάτι λάθος, κάτι επικίνδυνο... Τι σας οδήγησε στον ειδικό γιατρό για τη μνήμη; Η ιστορία ξεκίνησε από μια φίλη, η οποία με παρότρυνε να επισκεφθούμε κάποιο γιατρό έχοντας δει αλλαγή στη συμπεριφορά μου. Είχα αρχίσει να ξεχνώ, είχα χάσει τη ζωντάνια μου, τα ενδιαφέροντά μου και είχα κατάθλιψη. Πώς νιώσατε όταν σας είπαν ότι υπάρχει κάποιο πρόβλημα με τη μνήμη σας; Σκέφτηκα ότι θα πρέπει να κάνω κάτι. Απλά πράγματα, όπως το γεγονός ότι έχω γκάζι στο σπίτι, με έκαναν να αναζητήσω μια λύση στο πρόβλημά μου. Τι γνωρίζετε για την Άνοια; Όταν έχει κάποιος Άνοια σημαίνει πως υπάρχουν κάποιες βλάβες στον εγκέφαλο οι οποίες μπορεί να εξελιχθούν αν δεν προσέξεις. Τι περισσότερο θα θέλατε να γνωρίζετε για τη νόσο; Θα ήθελα να γνωρίζω την εξέλιξη της νόσου για να είμαι προετοιμασμένη. Ποιες είναι οι σκέψεις που κάνετε για το μέλλον σας; Φοβάμαι να μην είμαι αυτάρκης, δε θα ήθελα να είμαι ανήμπορη. Προσπαθώ να το αποφύγω, αλλά είμαι απαισιόδοξη. Το κάθε τι με τρομάζει. Έχει επηρεάσει η νόσος τις κοινωνικές σας σχέσεις; Δεν έχουν επηρεαστεί οι σχέσεις μου, δεν είμαι απομονωμένη, γνωρίζουν όλοι την κατάστασή μου και δεν φοβάμαι να το αποκαλύψω. Τι νομίζετε ότι πιστεύουν οι άλλοι για εσάς; Πιστεύουν ότι είναι η φαντασία μου, δεν αναγνωρίζουν το πρόβλημα. Προφανώς δε το βλέπουν γιατί είμαι κοινωνική. Ο κύκλος μου απαρτίζεται από συνομήλικους, οι οποίοι λίγο πολύ έχουν αντίστοιχα προβλήματα. Πώς νιώθετε για αυτό που σας συμβαίνει; Νιώθω απογοήτευση, είναι κάτι που δεν το περίμενα. Στεναχωριέμαι και δε μπορώ να βοηθηθώ. Ήταν κάτι ξαφνικό για μένα. Τώρα φοβάμαι μήπως κάνω κάτι λάθος, κάτι επικίνδυνο. Τι παίρνετε από το Κέντρο Ημέρας; Ενδιαφέρον... Αισθάνομαι ευχαρίστηση, εκεί υπάρχουν άνθρωποι που ασχολούνται με τους ασθενείς. Έχω κερδίσει γιατί βλέπω τα πράγματα διαφορετικά. Έμαθα στη μαυρίλα μου, να γίνομαι πιο αισιόδοξη. Να είμαι πιο προσεκτική με τις ακαταστασίες μου. Τουλάχιστον να προσπαθώ! Μ.Κ., 75 ετών Δεν ντρέπομαι, οι φίλοι και οι συγγενείς το γνωρίζουν και με στηρίζουν. Τι σας οδήγησε στον ειδικό γιατρό για τη μνήμη; Ήμουν αφηρημένη και είχα αρχίσει να ξεχνώ, δεν είχα συγκεκριμένο πρόγραμμα, ξεχνούσα τις υποχρεώσεις μου και έκαιγα το φαγητό. Αντιλήφθηκα ότι ήταν ένα σοβαρό πρόβλημα που με στεναχωρούσε, με είχε ζορίσει και με είχε κάνει να χάσω τον ύπνο μου. Πώς νιώσατε όταν σας είπαν ότι υπάρχει κάποιο πρόβλημα με τη μνήμη σας; Στεναχωρήθηκα και ήλπιζα. Στην αρχή το θεώρησα φυσιολογικό λόγω της ηλικίας και σκέφτηκα πως θα βοηθηθώ από φάρμακα. Αργότερα μελαγχόλησα και το θεώρησα κάτι πολύ σοβαρό γιατί έχω και ανάλογο ιστορικό. Τώρα όμως έχω αρχίσει και ελπίζω. Τι γνωρίζετε για την Άνοια; Όταν η Άνοια είναι στα αρχικά στάδια μπορείς να είσαι κάπως φυσιολογικός. Το θέμα είναι να μην εξελιχτεί. Τ.Κ., 79 ετών Ελπίζω σε μια τρανταχτή βοήθεια από την επιστήμη. Τι σας οδήγησε στον ειδικό γιατρό για τη μνήμη; Με έβαλε σε σκέψη το γεγονός ότι ξεχνούσα και το συνδύασα με το επάγγελμα μου που απαιτούσε απομνημόνευση. Δεν έβρισκα που έχω τακτοποιήσει τις σημειώσεις μου κι έτσι ξεκίνησα να ελέγχω τη μνήμη μου. Άρχισα να τη βρίσκω σκάρτη, με πρόδιδε στη καθημερινή μου ζωή. Πώς νιώσατε όταν σας είπανε ότι υπάρχει κάποιο πρόβλημα με τη μνήμη σας; Όταν πιστοποιήθηκε, δεν εξεπλάγην. Τι γνωρίζετε για την Άνοια; Η πηγή της Άνοιας δεν είναι προσδιορισμένη. Έχει άσχημη εξέλιξη γι αυτό πρέπει να κάνεις συνεχώς ασκήσεις εξασκώντας το μυαλό σου. Δε γνωρίζεις τίποτα, ούτε καν ποιά θα είναι η κατάληξη. Τι περισσότερο θα θέλατε να γνωρίζετε για την Άνοια; Θα ήθελα να έχω σαφή επιστημονική εξήγηση από πού προέρχεται η νόσος και τι ακριβώς επηρεάζει. Τι περισσότερο θα θέλατε να γνωρίζετε για τη νόσο; Θα ήθελα να ξέρω πώς ακριβώς θα εξελιχθεί. Ποιες είναι οι σκέψεις που κάνετε για το μέλλον σας; Δε θέλω να τα μαυρίζω, θέλω να είμαι αισιόδοξη. Είναι κουτό να τα σκέφτομαι από πριν. Έχει επηρεάσει η νόσος τις κοινωνικές σας σχέσεις; Δεν έχει επηρεάσει καθόλου τις σχέσεις μου. Δε ντρέπομαι, οι φίλοι και οι συγγενείς το γνωρίζουν και με στηρίζουν. Απλώς θέλω περισσότερο χρόνο. Τι νομίζετε ότι πιστεύουν οι άλλοι για εσάς; Πιστεύουν ότι οι άνθρωποι με Άνοια τα έχουν χάσει και πως είναι ξοφλημένοι. Στην αρχή είχα ακούσει και εγώ κάτι τέτοιο. Πώς νιώθετε για αυτό που σας συμβαίνει; Τώρα δε με φοβίζει. Προσπαθώ να μη μελαγχολώ. Προσπαθώ να τροχίζω το μυαλό μου και να διατηρώ την προσοχή μου. Αισιοδοξώ! Τι παίρνετε από το Κέντρο Ημέρας; Ωφελούμαι γιατί με βάζετε σε διαδικασία σκέψης. Είναι ένα ευχάριστο περιβάλλον στο οποίο υπάρχει καθημερινή τριβή, προσπάθεια και μάθηση. Στο ΚΗ υπάρχουν εξαιρετικοί άνθρωποι, γεγονός που μου φτιάχνει τη ψυχολογία. Ποιες είναι οι σκέψεις που κάνετε για το μέλλον σας; Φοβάμαι ότι η κατάστασή μου θα χειροτερεύει και ελπίζω σε μια τρανταχτή βοήθεια από την επιστήμη. Έχει επηρεάσει η νόσος τις κοινωνικές σας σχέσεις; Είναι δυσάρεστο να ξεχνώ τα ραντεβού μου, αισθάνομαι άσχημα. Αγωνιώ και προσπαθώ να μην δείξω τι έχω. Το γνωρίζουν μόνο οι πιο στενοί φίλοι και συγγενείς. Στους υπόλοιπους έχω πει ότι πάω σε κάποιο γυμναστήριο ή ότι παρακολουθώ επαγγελματικές διαλέξεις όταν επισκέπτομαι το Κέντρο Ημέρας. Στεναχωριέμαι γι αυτό. Τι νομίζετε ότι πιστεύουν οι άλλοι για εσάς; Θα υπάρξει μια μερίδα ανθρώπων που θα λυπηθούν και αυτό είναι κάτι που δε θέλω. Άλλοι θα με θεωρήσουν κουτό-βλάκα, χωρίς σωστή κρίση. Το ανάγουν σε μια γενικότερη αδυναμία. Πώς νιώθετε για αυτό που σας συμβαίνει; Το αίσθημα της αδικίας. Γιατί οι άλλοι να θυμούνται και εγώ όχι; Με ενοχλεί που δεν αναλαμβάνω πλέον δραστηριότητες και περιορίζομαι. Νιώθω ανασφάλεια μην τυχόν με προδώσουν οι δυνατότητες μου. Είναι πολύ ενοχλητικό. Ελπίζω στη βοήθεια που μου δίνεται από το Κέντρο Ημέρας. Τι παίρνετε από το Κέντρο Ημέρας; Γνώρισα ενδιαφέροντες ανθρώπους και είχα την ευκαιρία να δω την ασθένεια αυτή και σε άλλους. Είδα την εξέλιξή της και νιώθω ότι έχω ευρύτερη αντίληψη.

10 Οι εμπειρίες μου ως φροντιστής Πριν δυο χρόνια διέγνωσαν ότι η σύζυγός μου είχε Άνοια. Δεν έχει σημασία το είδος τής νόσου, Αλτσχάιμερ, αγγειακή ή οποιοδήποτε άλλο. Αναστατωθήκαμε. Πήγαμε σε πολλούς γιατρούς. Παντού μας είπαν τα ίδια. Η Άνοια ήταν πλέον δεδομένη. Με την καθημερινή διαπίστωση των συμπτωμάτων της νόσου, η ζωή μας άρχισε να αλλάζει και εγώ ανέλαβα να φροντίσω την σύζυγό μου και να σηκώσω το Σταυρό του Μαρτυρίου. Αισθανόμουν ότι ήμουν ο πιο κακότυχος και δυστυχής άνθρωπος στον κόσμο. Οι νοητικές λειτουργίες του άνθρώπου που αγαπώ και που τόσα χρόνια ζήσαμε μαζί, είχαν διαταραχθεί και σταδιακά άρχισαν να αποδυναμώνονται, με κάποια δυσκολία με καταλάβαινε και μερικές φορές δεν μπορούσε και να με αναγνωρίσει ακόμη. Άρχισε να βρίσκεται στον κόσμο της, και έβλεπε τα πράγματα σαν μέσα από ένα σύννεφο ομίχλης, ανάμεσα στον ύ- πνο και στο ξύπνιό της. Η αλλαγή των συνθηκών ζωής ήταν αναπόφευκτη. Τα φάρμακα μας έδιναν την ελπίδα της καθυστέρησης της εξέλιξης της νόσου, αλλά όχι την καλυτέρευση. Κάποια μέρα έμαθα για την Εταιρεία Νόσου Alzheimer και Συναφών Διαταραχών της Αθήνας και πήγαμε να τους δούμε. Με ένα καλοσυνάτο γέλιο μας καλοδέχτηκαν, την εξέτασαν και την εντάξανε στο πρόγραμμα του Κέντρου Ημέρας. Έτσι και εγώ συμμετείχα στις ομάδες διαχείρισης του άγχους και στην ομάδα των φροντιστών. Πραγματικά ενδιαφέρθηκαν να μας ενημερώσουν για την Άνοια πλήρως και σε βάθος, για τα συμπεριφορικά και ψυχολογικά συμπτώματα, πώς θα καταπολεμήσουμε το άγχος, για το ρόλο του φροντιστή και το βάρος που καλείται να σηκώσει. Στις ομάδες των φροντιστών έγινε μια πολύ καλή επεξήγηση αυτών των θεμάτων. Δεν μας σέρβιραν έτοιμες λύσεις για τα προβλήματα που αντιμετωπίζουμε. Βοήθησαν όμως, με επιστημονικό τρόπο, όσους πραγματικά το ήθελαν ή το χρειάζονταν να οδηγηθούν, με τις προσωπικές τους ικανότητές, στην επίλυση των προβλημάτων που αντιμετωπίζουν. Άκουσα τα προβλήματα των άλλων της ομάδας και αυτοί τα δικά μου. Διεπίστωσα ότι όλοι μας, οι φροντιστές, χρειζόμαστε βοήθεια στην φροντίδα του ασθενούς, συμπαράσταση ψυχική και κοινωνική. Μόλις έμαθαν για την αρρώστια, οι συγγενείς και οι φίλοι εξαφανίστηκαν με χίλιες δυό δικαιολογίες. Η ζωή έγινε πιο δύσκολη. Ευτυχώς στις ομάδες αυτές βρήκα ενεργή συμμετοχή και γαλήνη. Συστηματικά πλέον έπρεπε να επιλύω τα πάσης φύσεως καθημερινά προβλήματα. Συχνά έχανα την υπομονή μου, βίωνα μοναξιά και θύμωνα εύκολα. Το να είσαι φροντιστής είναι μία απαιτητική και σκληρή δουλειά. Για να τα καταφέρω έπρεπε να παραμελήσω τον εαυτό μου. Δεν είχα σε ποιόν να μιλήσω και να μοιραστώ τα οδυνηρά συναισθήματά μου. Περισσότερο από τον ασθενή χρειάζεται την αγάπη ο φροντιστής ο οποίος πλέον αισθάνεται και βιώνει, κάθε στιγμή, τα συμπτώματα της νόσου. Έτσι η ομάδα υποστήριξης μού έδωσε ό,τι μου έλειπε. Θα ήθελα να πω σε όσους έχουν τέτοιο πρόβλημα, φροντιστές και συγγενείς, να μην κλείνονται στον εαυτό τους αλλά να επικοινωνούν με τις πλησιέστερες Εταιρείες Νόσου Alzheimer. Εκεί στην ομάδα σκεφτηκα πολύ και προβληματίστηκα. Από κάποιο σημείο και μετά άρχισα να φιλοσοφώ την κατάσταση. Διαπίστωσα ότι οι άνθρωποι κατασκευάζουν τον κόσμο μέσα από τις ερμηνείες τους για τα γεγονότα. Αυτό καθορίζει τα συναισθήματά τους και την συμπεριφορά τους. Έχοντας αυτό υπόψη μου η ζωή μου άλλαξε τελείως. Ερμήνευα την κάθε παράξενη συμπεριφορά της συζύγου μου με τέτοιο τρόπο που να μην αγανακτώ, να μην θυμώνω, να μην αγχώνομαι, ώστε η κάθε αντίδρασή μου να μην την πληγώνει. Δε φταίει αυτή, έλεγα, αλλά η αρρώστιά της. Προσπάθησα και συνεχίζω να προσπαθώ να εφαρμόζω αυτή τη φιλοσοφία, να δίνω τις κατάλληλες ερμηνείες, όχι πάντα ευχάριστες αλλά καμιά φορά και πολύ οδυνηρές, με τη λογική ότι η ζωή τα έχει αυτά και καλόν είναι να συνεχίζεται ευχάριστα. Δεν τα φορτώνω στη σύζυγο μου αλλά στην αρρώστιά της. Τώρα η φροντίδα δεν είναι τόσο κουραστική. Στη ζωή μου ήλθε μια ηρεμία. Ξαναγύρισε η χαμένη χαρά. Η ζωή μου έχει κάποιο νόημα, την διατήρηση στην ζωή του άνθρώπου μου, με την ελπίδα να ευρεθεί το γρηγορότερο το κατάλληλο θεραπευτικό φάρμακο. Τα θύματα της Άνοιας θέλουν αγάπη. Δεν την επαιτούν, την απαιτούν. Η αγάπη είναι δώρο Θεού, εκδηλώνεται απλόχερα. Εκφράζεται με έργα και με λόγια: Σε αγαπώ, σε συμπονώ, σου συμπαρίσταμαι και με ένα μεγάλο πλήθος φιλοφρονήσεων. Στην υπόλοιπη ζωή μου θα ζω με την Άνοια. Γνωρίζω πώς να μη χάνω την ψυχραιμία μου. Δεν "δένω στο μαντήλι" ό,τι πει γιατί πολύ σύντομα θα το έχει ξεχάσει. Δεν την μαλώνω. Προσπαθώ να την κρατώ σε εγρήγορση να κάνει κάτι ή να θυμηθεί κάτι. Φροντίζω τη σωστή διατροφή μας, τους περιπάτους μας, τις συχνές επισκέψεις στους γιατρούς και την προσεκτική χρήση των φαρμάκων της για να επιμηκυνθεί η ζωή μας. Αυτό βέβαια θα εξαρτηθεί από εμένα. Είναι αλήθεια ότι δεν υπάρχει ακόμη θεραπεία που θα μπορούσε να γιατρέψει την ασθένεια, αλλά υπάρχουν στρατηγικές για την επίλυση των καθημερινών προβλημάτων που ο καθένας αντιμετωπίζει καθημερινά. Αν είμαι νευριασμένος, κουρασμένος ή α- νήσυχος, αυτή η νευρικότητα, η κούραση ή η ανησυχία θα επηρεάσουν και το πρόσωπο που φροντίζω. Κάνω εικόνα την κάθε ανωμαλία, της δίνω ζωή, της βάζω υπότιτλους και χρώμα για να γίνει μια ομαλή ευχαρίστηση, δεν υπάρχει φταίξιμο ή πρόθεση, η αρρώστια φταίει. Δεν είναι τα γεγονότα που πικραίνουν τη ζωή των ανθρώπων. Είναι ο τρόπος που οι άνθρωποι μεταφράζουν αυτά τα γεγονότα. Η κατάλληλη θεώρηση των πραγμάτων αλλάζει την ψυχική μου κατάσταση. Η φύση των πραγμάτων κρίνεται με την εσωτερική διάθεση της ψυχής. Μελετώ κάθε αλλαγή συμπεριφοράς του αγαπημένου μου προσώπου και προσπαθώ να βρω την αιτία που προκάλεσε την αλλαγή αυτή, αν είναι κάτι παροδικό ή χειροτέρεψη της κατάστασης. Οι εμπειρίες των φροντιστών είναι ακριβώς τόσο μοναδικές όσο και οι άνθρωποι που εμπλέκονται. Κάθε φροντιστής έχει διαφορετικές ανάγκες, συναισθήματα, προκλήσεις και ανταμοιβές. Και κάθε μέλος της οικογένειας σε σχέση με τη φροντίδα του φροντιστή είναι μοναδικό και ε- πηρεάζει τις προσδοκίες και τη συνολική εμπειρία του φροντιστή. Χρειάζεται υπομονή και επιμονή. Δεν την αποκλείω από συζητήσεις και α- ποφάσεις. Μερικές φορές πηγαίνω με τα νερά της. Διατηρώ την αυτονομία της. Φαίνομαι ελαστικός στις αποτυχίες της. Προσπαθώ να μπω εγώ στο δικό της νοητικό κόσμο μιας και αυτή δεν μπορεί να μπει στο δικό μου. Δεν επιμένω. Χρειάζεται ενίσχυση, ασφάλεια. Ξέρω πως παρά την Άνοια, είναι ένα άτομο με αισθήματα και της φέρομαι με σεβασμό, αξιοπρέπεια και αγάπη. Κι αν συχνά ξεχνάει, δεν πειράζει, η δική μου μνήμη φτάνει και για τους δυό μας... Αντώνης ο ταχυδρόμος του Κέντρου Ημέρας

11 Νόσος Αλτσχάιμερ: Κατάρα ή ευλογία; Όλοι εμείς που φροντίζουμε κάποιον που πάσχει από οποιαδήποτε μορφή Άνοιας μπορούμε να μιλούμε ώρα για τα πάμπολλα προβλήματα που κοστίζει αυτή η αρρώστια στις ζωές μας. Και στο τέλος κάθε τέτοιας διήγησης, ένα πικρό χαμόγελο ζωγραφισμένο στο πρόσωπό μας μοιάζει μάλλον αναπόφευκτο. Στιγμές, θα ταν ίσως και αφύσικο να μην οικτίρουμε την τύχη μας για όσα περνάμε στο πλευρό του αγαπημένου μας προσώπου. Θέλει συχνά γενναιότητα για να συνεχίσει κανείς. Θέλει πολλά ακόμα. Χρειάζεται καλοσύνη, ευγένεια, μεγαλοψυχία, τρυφερότητα, αγώνας, επιμονή, επιείκεια, υπομονή, θυσίες, αντοχή... Χίλια δυο! Όλα όσα χωράει αυτή η τεράστια λέξη που τη λένε «αγάπη». Θέλει, με λίγα λόγια, όσα χρειαζόμαστε όλοι μας απ τους άλλους. Αν κάτι χρωστάει καθένας μας στον ασθενή του είναι, νομίζω, αυτή η ευκαιρία που μας δίνει, να μάθουμε ν αγαπάμε αληθινά. Να προσφέρουμε, με αντάλλαγμα ένα χαμόγελο. Να εκτιμούμε της μιας στιγμής τα δώρα. Άνοια: Μια ανεπανάληπτη, μοναδική εμπειρία ζωής! Είναι σχεδόν αδύνατο να αποτυπώσει κανείς με λέξεις το συναίσθημα όταν αρχίζει να ανακαλύπτει πως ότι νόμιζε για ασχήμια είναι στην πραγματικότητα ομορφιά. Άλλωστε, δε συμβαίνει πολλές φορές στη ζωή να νοιώσει ο άνθρωπος την αγάπη στην καθαρή της μορφή. Να τη διαχειριστεί σωστά και να ξημερώνει μαζί της την κάθε του μέρα. Συνήθως, μπερδεύουμε την αγάπη με άλλες λέξεις που της μοιάζουν, που μας τη θυμίζουν. Συχνά, βέβαια, πείθουμε τον εαυτό μας πως την έχουμε κατακτήσει. Κι αυτό γιατί, κατά τη γνώμη μου, τη χρειαζόμαστε όλοι πάρα πολύ. Δεν μπορώ να σκεφτώ άλλες σχέσεις πέραν ίσως της σχέσης του γονιού με το παιδί του που να πραγματώνουν την έννοια της αγάπης στο βαθμό που αυτή μπορεί να αναπτυχθεί ανάμεσα σε έναν ασθενή μη αναστρέψιμης πάθησης και στο κοντινότερό του πρόσωπο. Πιστεύω πως μια από τις μεγάλες δυσκολίες που αντιμετωπίζουμε οι φροντιστές ασθενών με άνοια είναι η δυσκολία μας να χειριστούμε το τεράστιο φορτίο αγάπης που συνοδεύει τη νόσο. Έστω κι αν σπάνια την αναλογιζόμαστε, καθώς οι καθημερινοί άθλοι την καταχώνουν στα βάθη του νου. Κι αυτό, δεν είναι παράξενο. Αν χρόνια ολόκληρα ένας άνθρωπος ζει με την ψευδαίσθηση της αγάπης και κάποια ώ- ρα αυτή εγκατασταθεί απρόσκλητη στη ζωή του, αν μη τι άλλο θα δυσκολευτεί πολύ να προσαρμοστεί στις απαιτήσεις της. Και προφανώς θα χρειαστεί τότε βοήθεια. Θα πρέπει να μάθει κατ αρχήν να την αναγνωρίζει. Να την αποκαλεί με το σωστό της όνομα. Να τη διακρίνει μέσα σε κάθε ένα από τα διαδικαστικά προβλήματα του τεράστιου, ολοκαίνουργιου σωρού. Να την αποδεχθεί. Να την κάνει δική του. Να κατορθώσει να την κρατήσει. Να τη μοιραστεί, χωρίς να του σκορπίσει. Δεν είναι απλή υπόθεση η αγάπη! Είναι πολύτιμη, αλλά διόλου απλή. Στην αρχή μπερδεύεσαι, τη λες «αρρώστια», «αγωνία», «βάρος», «εγκλωβισμό», «κατάντια», «δυστυχία», «θλίψη», «οδύνη», «απελπισία», «συμφορά», «απόγνωση», «μοίρα κακιά»... Εγώ, είχα την τύχη να βοηθηθώ πολύ με τούτο το μεταμφιεσμένο κουβάρι. Οφείλω γι αυτό να ευχαριστήσω όλους, έ- ναν-έναν προσωπικά, στο Κέντρο Ημέρας της Εταιρείας Νόσου Alzheimer και Συναφών Διαταραχών. Ευχαριστώ λοιπόν όσους εργάζονται καταθέτοντας την ψυχή τους στο Κέντρο, για την αδιάκοπη υποστήριξή τους. Ευχαριστώ βέβαια τόσο εκείνους, όσο και τους υπόλοιπους ασθενείς και τους φροντιστές τους για την ανεκτίμητη προσφορά τους προς τη μητέρα μου. Ακόμα περισσότερο όμως, τους ευχαριστώ ό- λους τους γιατί αποτελούν για μένα ίσως το πιο ουσιώδες: μια υπέροχη ομάδα ανθρώπων που καθημερινά μου υπενθυμίζει το αληθινό όνομα της άνοιας. Σίσσυ Λοΐζου

12 Μ ε τ η ν ε υ γ ε ν ι κ ή χ ο ρ η γ ί α τ η ς

Διαταραχές συμπεριφοράς στην Άνοια

Διαταραχές συμπεριφοράς στην Άνοια Διαταραχές συμπεριφοράς στην Άνοια Κώστας Νικολάου ψυχίατρος Παρουσίαση βασισμένη στο: BPSD Educational Pack, International Psychogeriatric Association (IPA) 2002 Τα Συμπεριφορικά και Ψυχολογικά συμπτώματα

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΡΑΣΚΕΥΗ ΣΑΚΚΑ. Nευρολόγος-Ψυχίατρος, Πρόεδρος της Εταιρείας Νόσου Alzheimer και Συναφών Διαταραχών Αθηνών ALZHEIMER

ΠΑΡΑΣΚΕΥΗ ΣΑΚΚΑ. Nευρολόγος-Ψυχίατρος, Πρόεδρος της Εταιρείας Νόσου Alzheimer και Συναφών Διαταραχών Αθηνών ALZHEIMER ΠΑΡΑΣΚΕΥΗ ΣΑΚΚΑ Nευρολόγος-Ψυχίατρος, Πρόεδρος της Εταιρείας Νόσου Alzheimer και Συναφών Διαταραχών Αθηνών ALZHEIMER ΤΟ ΦΟΡΤΙΟ ΤΩΝ ΦΡΟΝΤΙΣΤΩΝ ΑΣΘΕΝΩΝ ΜΕ ΑΝΟΙΑ ΤΟ ΦΟΡΤΙΟ ΤΩΝ ΦΡΟΝΤΙΣΤΩΝ ΑΣΘΕΝΩΝ ΜΕ ΑΝΟΙΑ

Διαβάστε περισσότερα

ΦΡΟΝΤΙΔΑ ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΦΡΟΝΤΙΣΤΕΣ ΑΤΟΜΩΝ ΜΕ ΑΝΟΙΑ. Ευγενία Β. Γκιντώνη Ψυχολόγος, MSc Επιστημονική Συνεργάτης Ψ.Ν.Τ ΚΕΔΔΥ Αρκαδίας

ΦΡΟΝΤΙΔΑ ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΦΡΟΝΤΙΣΤΕΣ ΑΤΟΜΩΝ ΜΕ ΑΝΟΙΑ. Ευγενία Β. Γκιντώνη Ψυχολόγος, MSc Επιστημονική Συνεργάτης Ψ.Ν.Τ ΚΕΔΔΥ Αρκαδίας ΦΡΟΝΤΙΔΑ ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΦΡΟΝΤΙΣΤΕΣ ΑΤΟΜΩΝ ΜΕ ΑΝΟΙΑ Ευγενία Β. Γκιντώνη Ψυχολόγος, MSc Επιστημονική Συνεργάτης Ψ.Ν.Τ ΚΕΔΔΥ Αρκαδίας ΣΧΕΔΙΟ ΔΡΑΣΗΣ Εντάσσεται στο Μέτρο 2.3 «Ενέργειες Πρόληψης Ενίσχυσης της Κοινωνικής

Διαβάστε περισσότερα

Αρετή Ευθυμίου. Υπεύθυνη Κέντρων Ημέρας Εταιρεία Νόσου Alzheimer & Συναφών Διαταραχών Αθηνών

Αρετή Ευθυμίου. Υπεύθυνη Κέντρων Ημέρας Εταιρεία Νόσου Alzheimer & Συναφών Διαταραχών Αθηνών Αρετή Ευθυμίου Υπεύθυνη Κέντρων Ημέρας Εταιρεία Νόσου Alzheimer & Συναφών Διαταραχών Αθηνών Ποιος είναι ο Φροντιστής Σύμφωνα με τον ορισμό που δίνει το δίκτυο EUROCARERS (www.eurocarers.org), φροντιστής

Διαβάστε περισσότερα

ΚΡΑΤΗΣΤΕ ΤΟ ΜΥΑΛΟ ΣΑΣ ΣΕ ΦΟΡΜΑ!

ΚΡΑΤΗΣΤΕ ΤΟ ΜΥΑΛΟ ΣΑΣ ΣΕ ΦΟΡΜΑ! > της Νεκταρίας Καρακώστα ΟΛΓΑ ΛΥΜΠΕΡΟΠΟΥΛΟΥ ΚΡΑΤΗΣΤΕ ΤΟ ΜΥΑΛΟ ΣΑΣ ΣΕ ΦΟΡΜΑ! 16 Άνοια/Alzheimer: Γιατί λαμβάνουν επιδημικές διαστάσεις; Η άνοια και το Alzheimer είναι δύο όροι αλληλένδετοι, αλλά όχι ταυτόσημοι,

Διαβάστε περισσότερα

διοτι ολος ο νομος εις εναν λογο συμπληρουται εις τον θελεις αγαπα τον πλησιον σου ως σεαυτον Γαλάτας, κεφ. Ε, εδ. 14

διοτι ολος ο νομος εις εναν λογο συμπληρουται εις τον θελεις αγαπα τον πλησιον σου ως σεαυτον Γαλάτας, κεφ. Ε, εδ. 14 διοτι ολος ο νομος εις εναν λογο συμπληρουται εις τον θελεις αγαπα τον πλησιον σου ως σεαυτον Γαλάτας, κεφ. Ε, εδ. 14 το όραμα φιλοδοξούμε σε ένα κόσμο που η ανθρωπότητα πλήγεται καθημερινά από ασθένειες,

Διαβάστε περισσότερα

ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ ΑΣΘΕΝ-Ν ΣΤΗ ΣΤΕΦΑΝΙΑΙΑ ΜΟΝΑΔΑ ΚΑΙ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗ ΑΝΤΙΜΕΤ-ΠΙΣΗ

ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ ΑΣΘΕΝ-Ν ΣΤΗ ΣΤΕΦΑΝΙΑΙΑ ΜΟΝΑΔΑ ΚΑΙ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗ ΑΝΤΙΜΕΤ-ΠΙΣΗ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ ΑΣΘΕΝ-Ν ΣΤΗ ΣΤΕΦΑΝΙΑΙΑ ΜΟΝΑΔΑ ΚΑΙ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗ ΑΝΤΙΜΕΤ-ΠΙΣΗ ΧΑΤΖΗΣΤΕΦΑΝΟΥ ΦΑΝΗ ΝΟΣΗΛΕΥΤΡΙΑ Τ.Ε. Β Γ ΚΑΡΔΙΟΛΟΓΙΚΗ ΚΛΙΝΙΚΗ ΙΠΠΟΚΡΑΤΕΙΟ ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ Η στεφανιαία µονάδα είναι ένας χώρος

Διαβάστε περισσότερα

Η νόσος του Parkinson δεν είναι µόνο κινητική διαταραχή. Έχει υπολογισθεί ότι µέχρι και 50% των ασθενών µε νόσο Πάρκινσον, µπορεί να βιώσουν κάποια

Η νόσος του Parkinson δεν είναι µόνο κινητική διαταραχή. Έχει υπολογισθεί ότι µέχρι και 50% των ασθενών µε νόσο Πάρκινσον, µπορεί να βιώσουν κάποια ρ ZΩΗ ΚΑΤΣΑΡΟΥ Νευρολόγος ιευθύντρια ΕΣΥ Η νόσος του Parkinson δεν είναι µόνο κινητική διαταραχή. Έχει υπολογισθεί ότι µέχρι και 50% των ασθενών µε νόσο Πάρκινσον, µπορεί να βιώσουν κάποια µορφή κατάθλιψης,

Διαβάστε περισσότερα

Ε Ν Η Μ Ε Ρ Ω Σ Ο Υ. νεφρά

Ε Ν Η Μ Ε Ρ Ω Σ Ο Υ. νεφρά Ε Ν Η Μ Ε Ρ Ω Σ Ο Υ νεφρά νεφρών Η υψηλή αρτηριακή πίεση (υπέρταση) είναι ένα από τα δύο κύρια αίτια χρόνιας νεφρικής νόσου παγκοσμίως (το άλλο είναι ο διαβήτης). Επίσης, τα νεφρά έχουν βασικό ρόλο στη

Διαβάστε περισσότερα

Το παιδί μου έχει αυτισμό Τώρα τι κάνω

Το παιδί μου έχει αυτισμό Τώρα τι κάνω Το παιδί μου έχει αυτισμό Τώρα τι κάνω Το όνειρο Ένα ζευγάρι περιμένει παιδί. Τότε αρχίζει να ονειρεύεται αυτό το παιδί. Κτίζει την εικόνα ενός παιδιού μέσα στο μυαλό του. Βάσει αυτής της εικόνας, κάνει

Διαβάστε περισσότερα

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗ ΕΠΙΣΤΗΜΗ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ Α ΕΞΑΜΗΝΟ

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗ ΕΠΙΣΤΗΜΗ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ Α ΕΞΑΜΗΝΟ ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗ ΕΠΙΣΤΗΜΗ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ Α ΕΞΑΜΗΝΟ ΚΑΥΚΙΑ ΘΕΟΔΩΡΑ ΚΑΘΗΓΗΤΡΙΑ ΕΦΑΡΜΟΓΩΝ 1 ο Μάθημα Προγραμματισμένα μαθήματα 2/10, 9/10, 16/10, 23/10, 30/10, 6/11, 13/11, 20/11, 27/11, 4/12, 11/12,

Διαβάστε περισσότερα

Όλοι καλούμαστε να αντιμετωπίσουμε διάφορα συναισθήματα και διαθέσεις. Ορισμένες φορές νιώθουμε ευτυχισμένοι και ενθουσιασμένοι.

Όλοι καλούμαστε να αντιμετωπίσουμε διάφορα συναισθήματα και διαθέσεις. Ορισμένες φορές νιώθουμε ευτυχισμένοι και ενθουσιασμένοι. Μελαγχολία Το φυλλάδιο θα σου φανεί χρήσιμο στην περίπτωση που νιώθεις θλίψη ή μελαγχολία. Θα σε βοηθήσει να καταλάβεις αν έχεις συμπτώματα κατάθλιψης και πώς μπορείς να βοηθήσεις τον εαυτό σου ή κάποιον

Διαβάστε περισσότερα

Αποκατάσταση Καρδιοπαθούς Ασθενούς Ο ρόλος του Ψυχιάτρου

Αποκατάσταση Καρδιοπαθούς Ασθενούς Ο ρόλος του Ψυχιάτρου Αποκατάσταση Καρδιοπαθούς Ασθενούς Ο ρόλος του Ψυχιάτρου Πανταζής Α. Ιορδανίδης Διδάκτωρ Ψυχιατρικής Α.Π.Θ Καθηγητής Ψυχολογίας & Διατροφής, ΑΤΕΙ Ιορδανίδης,, 10/3/11 1 ρ.πανταζής Ιορδανίδης, 10/3/11 2

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΓΑΣΙΑ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ (με βάση το παράθεμα σελ.157 του σχολικού βιβλίου) Η νόσος Alzheimer

ΕΡΓΑΣΙΑ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ (με βάση το παράθεμα σελ.157 του σχολικού βιβλίου) Η νόσος Alzheimer ΕΠΩΝΥΜΟ: Κ. ΟΝΟΜΑ: ΒΑΣΙΛΕΙΑ ΤΑΞΗ-ΤΜΗΜΑ: Α 1 ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ: 26/3/2014 ΕΡΓΑΣΙΑ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ (με βάση το παράθεμα σελ.157 του σχολικού βιβλίου) Η νόσος Alzheimer Η νόσος Alzheimer είναι η πιο συχνή μορφή άνοιας,

Διαβάστε περισσότερα

«Ενημερωθείτε για την Υγεία σας, Ζήστε καλύτερα! Άνοια Νευροπαθητικός Πόνος λόγω Σακχαρώδη Διαβήτη Σεξουαλική Ζωή στην Τρίτη Ηλικία - Ακράτεια»

«Ενημερωθείτε για την Υγεία σας, Ζήστε καλύτερα! Άνοια Νευροπαθητικός Πόνος λόγω Σακχαρώδη Διαβήτη Σεξουαλική Ζωή στην Τρίτη Ηλικία - Ακράτεια» Το Εθνικό Διαδημοτικό Δίκτυο Υγιών Πόλεων Προαγωγής Υγείας και οι Δήμος Νεάπολης-Συκεών, στα πλαίσια της συνεργασίας τους για την έγκυρη ενημέρωση των πολιτών σε θέματα Υγείας και Πρόληψης, διοργάνωσαν

Διαβάστε περισσότερα

Πιστοποιημένες εξ αποστάσεως εκπαιδεύσεις από την Βρετανική Ένωση Ψυχολόγων

Πιστοποιημένες εξ αποστάσεως εκπαιδεύσεις από την Βρετανική Ένωση Ψυχολόγων Πιστοποιημένες εξ αποστάσεως εκπαιδεύσεις από την Βρετανική Ένωση Ψυχολόγων Εισαγωγή στην Κλινική Νευροψυχολογία της Μείζωνος Κατάθλιψης & της Σχιζοφρένειας (ONLINE CLINICAL SEMINAR) Εισηγητής: Δρ. Αλεξάνδρα

Διαβάστε περισσότερα

Εντυπώσεις μαθητών σεμιναρίου Σώμα - Συναίσθημα - Νούς

Εντυπώσεις μαθητών σεμιναρίου Σώμα - Συναίσθημα - Νούς Εντυπώσεις μαθητών σεμιναρίου Σώμα - Συναίσθημα - Νούς A...Τα αισθήματα και η ενεργεία που δημιουργήθηκαν μέσα μου ήταν μοναδικά. Μέσα στο γαλάζιο αυτό αυγό, ένιωσα άτρωτος, γεμάτος χαρά και αυτοπεποίθηση.

Διαβάστε περισσότερα

ΜΙΙΙ ΓΑΤΣΙΑ ΕΥΦΡΟΣΥΝΗ ΔΗΜΗΤΡΑ ΜΙΙ ΑΣΗΜΑΚΟΠΟΥΛΟΣ ΙΩΑΝΝΗΣ

ΜΙΙΙ ΓΑΤΣΙΑ ΕΥΦΡΟΣΥΝΗ ΔΗΜΗΤΡΑ ΜΙΙ ΑΣΗΜΑΚΟΠΟΥΛΟΣ ΙΩΑΝΝΗΣ ΜIV ΜΗΛΙΩΝΗ ΑΓΓΕΛΙΚΗ ΜΙΙΙ ΓΑΤΣΙΑ ΕΥΦΡΟΣΥΝΗ ΔΗΜΗΤΡΑ ΜΙΙ ΑΣΗΜΑΚΟΠΟΥΛΟΣ ΙΩΑΝΝΗΣ Παγκόσμια Ημέρα Alzheimer Η Παγκόσμια Ημέρα Αlzheimer γιορτάζεται κάθε χρόνο στις 21 Σεπτεμβρίου. Σκοπόs: ευαισθητοποίηση της

Διαβάστε περισσότερα

Πως μπορώ να υποστηρίξω τον άνθρωπό μου. να αντιμετωπίσει το λέμφωμα;

Πως μπορώ να υποστηρίξω τον άνθρωπό μου. να αντιμετωπίσει το λέμφωμα; Πως μπορώ να υποστηρίξω τον άνθρωπό μου να αντιμετωπίσει το λέμφωμα; Το λέμφωμα είναι δυνητικά ιάσιμη νόσος Με την επιστημονική συνεργασία του Αιματολογικού Τμήματος, Γ Πανεπιστημιακής Παθολογικής Κλινικής,

Διαβάστε περισσότερα

ΠΩΣ ΜΠΟΡΩ ΝΑ ΥΠΟΣΤΗΡΙΞΩ ΤΟΝ ΑΝΘΡΩΠΟ ΜΟΥ ΝΑ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΕΙ ΤΟ ΛΕΜΦΩΜΑ;

ΠΩΣ ΜΠΟΡΩ ΝΑ ΥΠΟΣΤΗΡΙΞΩ ΤΟΝ ΑΝΘΡΩΠΟ ΜΟΥ ΝΑ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΕΙ ΤΟ ΛΕΜΦΩΜΑ; ΠΩΣ ΜΠΟΡΩ ΝΑ ΥΠΟΣΤΗΡΙΞΩ ΤΟΝ ΑΝΘΡΩΠΟ ΜΟΥ ΝΑ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΕΙ ΤΟ ΛΕΜΦΩΜΑ; Με την επιστημονική συνεργασία της Αιματολογικής Μονάδας, Γ Πανεπιστημιακή Παθολογική Κλινική, Ιατρική Σχολή Πανεπιστημίου Αθηνών Με

Διαβάστε περισσότερα

Σχολικό πλαίσιο Οικογένεια με αυτιστικό παιδί Δώρα Παπαγεωργίου Κλινική Ψυχολόγος

Σχολικό πλαίσιο Οικογένεια με αυτιστικό παιδί Δώρα Παπαγεωργίου Κλινική Ψυχολόγος Σχολικό πλαίσιο Οικογένεια με αυτιστικό παιδί Δώρα Παπαγεωργίου Κλινική Ψυχολόγος Η απώλεια του «ονειρεμένου παιδιού» Οι γονείς βιώνουν μιαν απώλεια. Βιώνουν την απώλεια του παιδιού που έκτισαν μέσα στο

Διαβάστε περισσότερα

Θετική Ψυχολογία. Καρακασίδου Ειρήνη, MSc. Ψυχολόγος-Αθλητική Ψυχολόγος Υποψήφια Διδάκτωρ Κλινικής και Συμβουλευτικής Ψυχολογίας, Πάντειο Παν/μιο

Θετική Ψυχολογία. Καρακασίδου Ειρήνη, MSc. Ψυχολόγος-Αθλητική Ψυχολόγος Υποψήφια Διδάκτωρ Κλινικής και Συμβουλευτικής Ψυχολογίας, Πάντειο Παν/μιο Θετική Ψυχολογία Καρακασίδου Ειρήνη, MSc Ψυχολόγος-Αθλητική Ψυχολόγος Υποψήφια Διδάκτωρ Κλινικής και Συμβουλευτικής Ψυχολογίας, Πάντειο Παν/μιο Εισαγωγή Θετική-Αρνητική Ψυχολογία Στόχοι της Ψυχολογίας

Διαβάστε περισσότερα

Λαµβάνοντας τη διάγνωση: συναισθήµατα και αντιδράσεις

Λαµβάνοντας τη διάγνωση: συναισθήµατα και αντιδράσεις Λαµβάνοντας τη διάγνωση: συναισθήµατα και αντιδράσεις Πιθανότατα αισθάνεστε πολύ αναστατωµένοι αφού λάβατε µια διάγνωση καρκίνου. Συνήθως είναι δύσκολο να αποδεχθείτε τη διάγνωση αµέσως και αυτό είναι

Διαβάστε περισσότερα

Η Ψυχική υγεία του παιδιού και ο ρόλος του ευρύτερου περιβάλλοντος

Η Ψυχική υγεία του παιδιού και ο ρόλος του ευρύτερου περιβάλλοντος Η Ψυχική υγεία του παιδιού και ο ρόλος του ευρύτερου περιβάλλοντος Κάθε παιδί έχει το δικαίωμα να ζει και να μεγαλώνει σ ένα υγιές περιβάλλον, το οποίο θα διασφαλίζει και θα προάγει την σωματική και ψυχική

Διαβάστε περισσότερα

Ενσωματωμένες υπηρεσίες Συμπεριφορικής Υγείας στις δομές υγείας. Β Μέρος

Ενσωματωμένες υπηρεσίες Συμπεριφορικής Υγείας στις δομές υγείας. Β Μέρος Ενσωματωμένες υπηρεσίες Συμπεριφορικής Υγείας στις δομές υγείας Β Μέρος Κατάθλιψη Αξιολόγηση Χρήση ψυχομετρικών εργαλείων Ερωτήσειςγια: Συναίσθημα Ύπνο Ενδιαφέροντα Ενοχή Ενέργεια Συγκέντρωση Όρεξη Ψυχοκοινωνική

Διαβάστε περισσότερα

Διαταραχές συμπεριφοράς ανοϊκών

Διαταραχές συμπεριφοράς ανοϊκών Επιστημονικό Συμπόσιο ALCOVE Αθήνα 12 & 13 Οκτωβρίου 2012 Διαταραχές συμπεριφοράς ανοϊκών ασθενών που φροντίζονται στο σπίτι Ελένη Μαργιώτη Κλινική Νευροψυχολόγος Συντονίστρια Κέντρου Ημέρας Αμαρουσίου

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΕΥΝΑ ΓΙΑ ΤΗΝ ΥΓΕΙΑ ΙΟΥΝΙΟΣ 2009

ΕΡΕΥΝΑ ΓΙΑ ΤΗΝ ΥΓΕΙΑ ΙΟΥΝΙΟΣ 2009 EUFAMI ΕΡΕΥΝΑ ΓΙΑ ΤΗΝ ΥΓΕΙΑ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ ΙΟΥΝΙΟΣ 2009 Επιμέλεια Πανελ. Συλ. Οικογ. για την Ψυχική Ύγεία ΣΟΨΥ 1 1 Σκοποί της έρευνας To 2008, η EUFAMI έκανε μια έρευνα σε 11 Ευρωπαϊκές χώρες, για να αξιολογήσει:

Διαβάστε περισσότερα

ΑΣΚΗΣΗ ΥΓΕΙΑ ΖΩΝΤΑΝΙΑ

ΑΣΚΗΣΗ ΥΓΕΙΑ ΖΩΝΤΑΝΙΑ ΑΣΚΗΣΗ ΥΓΕΙΑ ΖΩΝΤΑΝΙΑ ΣΗΜΕΡΑ? Πως? ΝΙΚΟΛΑΟΥ ΒΑΛΕΝΤΙΝΑ ΦΥΣΙΟΘΕΡΑΠΕΥΤΡΙΑ 6+1 συμβουλές για να διατηρήσετε τα κίνητρά σας για άσκηση ισχυρά! Πολλοί είναι αυτοί που ξεκινούν ένα πρόγραμμα γυμναστικής γεμάτοι

Διαβάστε περισσότερα

Ενημέρωση για τη νόσο. Τεύχος 9 Αθήνα Μάρτιος 2008. Ευρωπαϊκή Συμμαχία. για τη Νόσο Αλτσχάιμερ

Ενημέρωση για τη νόσο. Τεύχος 9 Αθήνα Μάρτιος 2008. Ευρωπαϊκή Συμμαχία. για τη Νόσο Αλτσχάιμερ ΔΙΑΝΕΜΕΤΑΙ ΔΩΡΕ ΑΝ Ενημέρωση Τρ ιμηνιαία Περ ιοδική Έκδοση τ ης Εταιρείας Νόσου και Συναφών Διαταραχών Αθηνών Τεύχος 9 Αθήνα Μάρτιος 2008 Ευρωπαϊκή Συμμαχία για τη Νόσο Αλτσχάιμερ Ενημέρωση Τριμηνιαία

Διαβάστε περισσότερα

ΖΩΝΤΑΣ ΜΕ ΚΥΣΤΙΚΗ ΙΝΩΣΗ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑ Α Αγγελική Πρεφτίτση

ΖΩΝΤΑΣ ΜΕ ΚΥΣΤΙΚΗ ΙΝΩΣΗ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑ Α Αγγελική Πρεφτίτση ΖΩΝΤΑΣ ΜΕ ΚΥΣΤΙΚΗ ΙΝΩΣΗ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑ Α Αγγελική Πρεφτίτση Όταν, σε ηλικία 11 ετών, µου ανακοίνωσαν ότι πάσχω από Κυστική Ίνωση, µια ασθένεια παντελώς άγνωστη σε µένα µέχρι τότε, είναι αλήθεια πως δεν θορυβήθηκα

Διαβάστε περισσότερα

Η ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑ ΜΠΡΟΣΤΑ ΣΤΗΝ ΠΟΛΛΑΠΛΗ ΣΚΛΗΡΥΝΣΗ

Η ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑ ΜΠΡΟΣΤΑ ΣΤΗΝ ΠΟΛΛΑΠΛΗ ΣΚΛΗΡΥΝΣΗ Η ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑ ΜΠΡΟΣΤΑ ΣΤΗΝ ΠΟΛΛΑΠΛΗ ΣΚΛΗΡΥΝΣΗ Τρόποι θετικής προσαρμογής Ελένη Τσαχαγέα Κλινική Ψυχολόγος Επιστ. Συνεργάτης Νευρολογικό Τμήμα Γ.Ν.Α «Γιώργος Γεννηματάς» Σκοπός Ομιλίας Να παρουσιάσει το

Διαβάστε περισσότερα

Ημερίδα με Θέμα Η ΠΡΟΑΓΩΓΗ ΤΗΣ ΣΩΜΑΤΙΚΗΣ ΥΓΕΙΑΣ ΤΩΝ ΠΑΙΔΙΩΝ ΩΣ ΔΙΑΧΡΟΝΙΚΟ ΑΙΤΗΜΑ:

Ημερίδα με Θέμα Η ΠΡΟΑΓΩΓΗ ΤΗΣ ΣΩΜΑΤΙΚΗΣ ΥΓΕΙΑΣ ΤΩΝ ΠΑΙΔΙΩΝ ΩΣ ΔΙΑΧΡΟΝΙΚΟ ΑΙΤΗΜΑ: Ημερίδα με Θέμα Η ΠΡΟΑΓΩΓΗ ΤΗΣ ΣΩΜΑΤΙΚΗΣ ΥΓΕΙΑΣ ΤΩΝ ΠΑΙΔΙΩΝ ΩΣ ΔΙΑΧΡΟΝΙΚΟ ΑΙΤΗΜΑ: ΓΝΩΡΙΖΩ-ΠΡΟΛΑΜΒΑΝΩ-ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΖΩ 2 Ιουνίου 2014 / 14 O Δημοτικό Σχολείο Ιλίου ΒΡΟΧΙΚΟ ΑΣΜΑ & ΠΑΙΔΙΑ ΑΛΕΞΑΝΔΡΟΣ Π. ΚΩΣΤΑΝΤΙΝΙΔΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

ΟΡΙΣΜΟΣ Η Νόσος Alzheimerή γεροντική άνοια είναι µια χρόνια νευροεκφυλιστικήασθένεια του Κεντρικού Νευρικού Συστήµατος, που χαρακτηρίζεται στην ήπια µορφή της από σταδιακή απώλεια της µνήµης και περιορισµό

Διαβάστε περισσότερα

Π ε ρ ι ε χ ό μ ε ν α

Π ε ρ ι ε χ ό μ ε ν α ΕΝΗΜΕΡΩΤΙΚΟ ΕΝΤΥΠΟ Π ε ρ ι ε χ ό μ ε ν α 1. Πρόλογος 2. Τι είναι η Κατά Πλάκας Σκλήρυνση/Πολλαπλή Σκλήρυνση 3. Λίγα λόγια για τον Παγκύπριο Σύνδεσμο Πολλαπλής Σκλήρυνσης Π ρ ό λ ο γ ο ς Ο λόγος της σύνταξης

Διαβάστε περισσότερα

ΜΕ ΑΦΟΡΜΗ ΤΗ ΠΑΓΚΟΣΜΙΑ ΕΠΙΔΗΜΙΑ ΔΙΑΒΗΤΗ ΚΑΙ ΤΗΝ ΠΡΟΣΒΟΛΗ ΑΠ ΑΥΤΟΝ ΑΤΟΜΩΝ ΝΕΑΡΗΣ ΗΛΙΚΙΑΣ

ΜΕ ΑΦΟΡΜΗ ΤΗ ΠΑΓΚΟΣΜΙΑ ΕΠΙΔΗΜΙΑ ΔΙΑΒΗΤΗ ΚΑΙ ΤΗΝ ΠΡΟΣΒΟΛΗ ΑΠ ΑΥΤΟΝ ΑΤΟΜΩΝ ΝΕΑΡΗΣ ΗΛΙΚΙΑΣ ΜΕ ΑΦΟΡΜΗ ΤΗ ΠΑΓΚΟΣΜΙΑ ΕΠΙΔΗΜΙΑ ΔΙΑΒΗΤΗ ΚΑΙ ΤΗΝ ΠΡΟΣΒΟΛΗ ΑΠ ΑΥΤΟΝ ΑΤΟΜΩΝ ΝΕΑΡΗΣ ΗΛΙΚΙΑΣ Δρ Γεώργιος Ι Κούρτογλου Παθολόγος-Διαβητολόγος Διδάκτωρ Ιατρικής ΑΠΘ Εκρηκτικές διαστάσεις λαμβάνει πλέον ο σακχαρώδης

Διαβάστε περισσότερα

ΚΟΙΝΟΤΙΚΗ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗ ΙΙ ΙΔΡΥΜΑΤΑ 7 ου ΕΞΑΜΗΝΟΥ

ΚΟΙΝΟΤΙΚΗ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗ ΙΙ ΙΔΡΥΜΑΤΑ 7 ου ΕΞΑΜΗΝΟΥ Τ.Ε.Ι. ΛΑΡΙΣΑΣ Σ.Ε.Υ.Π. ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ ΕΡΓΑΣΙΑ ΣΤΟ ΜΑΘΗΜΑ ΚΟΙΝΟΤΙΚΗ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗ ΙΙ ΙΔΡΥΜΑΤΑ 7 ου ΕΞΑΜΗΝΟΥ Ονοματεπώνυμο φοιτητριών: ΤΣΙΜΗΤΡΑ ΔΕΣΠΟΙΝΑ ΤΣΙΩΡΑ ΓΕΩΡΓΙΑ Υπεύθυνη καθηγήτρια: κ. ΚΥΠΑΡΙΣΗ

Διαβάστε περισσότερα

Εφηβεία και Πρότυπα. 2)Τη στάση του απέναντι στους άλλους, ενήλικες και συνομηλίκους

Εφηβεία και Πρότυπα. 2)Τη στάση του απέναντι στους άλλους, ενήλικες και συνομηλίκους Εφηβεία και Πρότυπα Τι σημαίνει εφηβεία; Η εφηβεία είναι η περίοδος της ζωής του ανθρώπου που αρχίζει με το τέλος της παιδικής ηλικίας και οδηγεί στην ενηλικίωση. Είναι μια εξελικτική φάση που κατά τη

Διαβάστε περισσότερα

Γεώργιος Ν.Λυράκος Μάθηµα Ψυχολογία της Υγείας Φυσικοθεραπεία ιάλεξη 8η 2014

Γεώργιος Ν.Λυράκος Μάθηµα Ψυχολογία της Υγείας Φυσικοθεραπεία ιάλεξη 8η 2014 Γεώργιος Ν.Λυράκος Μάθηµα Ψυχολογία της Υγείας Φυσικοθεραπεία ιάλεξη 8η 2014 Τις τελευταίες τρεις δεκαετίες ένας αριθµός εναλλακτικών µοντέλων για τον πόνο πέραν του ιατρικού ενσωµατώνουν ψυχολογικούς(αντίληψη,

Διαβάστε περισσότερα

Γονείς και Έφηβοι Λίγο Πριν τις Πανελλαδικές: Τρόποι Αποδοτικής Μελέτης και Διαχείρισης του Άγχους Τι είναι το Άγχος και τι το Προκαλεί;

Γονείς και Έφηβοι Λίγο Πριν τις Πανελλαδικές: Τρόποι Αποδοτικής Μελέτης και Διαχείρισης του Άγχους Τι είναι το Άγχος και τι το Προκαλεί; Γονείς και Έφηβοι Λίγο Πριν τις Πανελλαδικές: Τρόποι Αποδοτικής Μελέτης και Διαχείρισης του Άγχους Τι είναι το Άγχος και τι το Προκαλεί; Τι είναι το άγχος; Άγχος είναι ο τρόπος με τον οποίο αντιδρά το

Διαβάστε περισσότερα

Ά κύκλος Βιωµατικών Εργαστηρίων Συµβουλευτικής Σταδιοδροµίας µε θέµα: «Άγχος και Κατάθλιψη στην Εκπαίδευση και στην Εργασία»

Ά κύκλος Βιωµατικών Εργαστηρίων Συµβουλευτικής Σταδιοδροµίας µε θέµα: «Άγχος και Κατάθλιψη στην Εκπαίδευση και στην Εργασία» Περίληψη εισήγησης µε θέµα: Τι είναι άγχος και τι κατάθλιψη. Πώς εµφανίζονται στον εκπαιδευτικό και στον επαγγελµατικό χώρο. Το Άγχος και η Κατάθλιψη αποτελούν ίσως δύο από τις πιο πολυσυζητηµένες έννοιες

Διαβάστε περισσότερα

Ζώντας με Πνευμονική Αρτηριακή Υπέρταση

Ζώντας με Πνευμονική Αρτηριακή Υπέρταση H Πνευμονική Υπέρταση Ελλάδας ευχαριστεί την PH EUROPE για την συνδρομή της στην δημιουργία αυτού του εργαλείου Ζώντας με Πνευμονική Αρτηριακή Υπέρταση Πνευμονική Υπέρταση Ελλάδας - HPH Δερβενακίων 11β

Διαβάστε περισσότερα

Παιδιά και νέοι με χρόνια προβλήματα υγείας και ειδικές ανάγκες. Σύγχρονες ιατρικές θεωρήσεις και ελληνική πραγματικότητα.

Παιδιά και νέοι με χρόνια προβλήματα υγείας και ειδικές ανάγκες. Σύγχρονες ιατρικές θεωρήσεις και ελληνική πραγματικότητα. Παιδιά και νέοι με χρόνια προβλήματα υγείας και ειδικές ανάγκες. Σύγχρονες ιατρικές θεωρήσεις και ελληνική πραγματικότητα. Μαρία Φωτουλάκη Επίκουρη καθηγήτρια Παιδιατρικής-Παιδιατρικής Γαστρεντερολογίας

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΝΑΙΣΘΗΜΑΤΙΚΗ ΝΟΗΜΟΣΥΝΗ Η ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΕΝΟΣ ΧΡΗΣΙΜΟΥ ΕΡΓΑΛΕΙΟΥ ΓΙΑ ΤΙΣ ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΕΣ ΣΥΝΔΙΑΛΛΑΓΕΣ

ΣΥΝΑΙΣΘΗΜΑΤΙΚΗ ΝΟΗΜΟΣΥΝΗ Η ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΕΝΟΣ ΧΡΗΣΙΜΟΥ ΕΡΓΑΛΕΙΟΥ ΓΙΑ ΤΙΣ ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΕΣ ΣΥΝΔΙΑΛΛΑΓΕΣ ΣΥΝΑΙΣΘΗΜΑΤΙΚΗ ΝΟΗΜΟΣΥΝΗ Η ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΕΝΟΣ ΧΡΗΣΙΜΟΥ ΕΡΓΑΛΕΙΟΥ ΓΙΑ ΤΙΣ ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΕΣ ΣΥΝΔΙΑΛΛΑΓΕΣ Αγγελική Γουδέλη, 2011 Κοινωνικό Άγχος Αμηχανία Φόβος Το κοινωνικό άγχος, ή αλλιώς κοινωνική φοβία, θεωρείται

Διαβάστε περισσότερα

Διαταραχές Πρόσληψης Τροφής στην Εφηβεία

Διαταραχές Πρόσληψης Τροφής στην Εφηβεία Διαταραχές Πρόσληψης Τροφής στην Εφηβεία Β. Α. Παπαγεωργίου MD, Med, Δρ. Α.Π.Θ. Παιδοψυχίατρος - TEACCH Consultant τ. Επίκουρος Καθηγήτρια Παιδοψυχιατρικής Οι Δ.Π.Τ. Δεν είναι απλώς αποκλίνουσες διατροφικές

Διαβάστε περισσότερα

Πώς να μάθετε το παιδί, να προστατεύει τον εαυτό του!

Πώς να μάθετε το παιδί, να προστατεύει τον εαυτό του! Πώς να μάθετε το παιδί, να προστατεύει τον εαυτό του! Όλοι οι γονείς, αλλά ιδιαίτερα οι μονογονείς, έχουν ένα άγχος παραπάνω σε ό,τι αφορά την ασφάλεια του παιδιού τους. Μία φίλη διαζευγμένη με ένα κοριτσάκι

Διαβάστε περισσότερα

02/06/15. Όταν αισθανθούμε ότι κάτι μας απειλεί ο οργανισμός μας ετοιμάζεται για το σύνδρομο Fight or Flight, δηλαδή παλεύω ή φεύγω.

02/06/15. Όταν αισθανθούμε ότι κάτι μας απειλεί ο οργανισμός μας ετοιμάζεται για το σύνδρομο Fight or Flight, δηλαδή παλεύω ή φεύγω. Αντιμετωπίζοντας το στρες για μια χαρούμενη και δημιουργική ζωή Το στρες μπορεί από εχθρός μας να γίνει σύμμαχος Ένα ποσοστό άγχους είναι αναγκαίο στη ζωή μας γιατί μας βοηθάει να ενεργοποιηθούμε και να

Διαβάστε περισσότερα

Η Γιαγιά δε με Γνωρίζει

Η Γιαγιά δε με Γνωρίζει Η Γιαγιά δε με Γνωρίζει < Η Γιαγιά δε με Γνωρίζει Συγγραφή παραμυθιού: Εύα Στεφανάτου, εκπ/κός, υπεύθυνη Αγωγής Υγείας της Π.Ε. Ν. Ηρακλείου Επιμέλεια εικονογράφησης & ηλεκτρονική επεξεργασία: Εύα Στεφανάτου

Διαβάστε περισσότερα

Μη μεταδοτική πάθηση η Ψωρίαση

Μη μεταδοτική πάθηση η Ψωρίαση Μη μεταδοτική πάθηση η Ψωρίαση Περιστέρι Ιδιαίτερα ενδιαφέροντα στοιχεία παρουσιάστηκαν στην ημερίδα με θέμα την Ψωρίαση, που διοργάνωσαν ο Δήμος Περιστερίου και το Εθνικό Διαδημοτικό Δίκτυο Υγείας, την

Διαβάστε περισσότερα

BRAIN MATTERS INSTITUTE. Προγράμματα. Σεπτέμβριος - Δεκέμβριος 2015. Promoting Excellence in Mental Health through Learning

BRAIN MATTERS INSTITUTE. Προγράμματα. Σεπτέμβριος - Δεκέμβριος 2015. Promoting Excellence in Mental Health through Learning BRAIN MATTERS INSTITUTE Προγράμματα Σεπτέμβριος - Δεκέμβριος 2015 Στόχος του η Προώθηση της Ψυχικής Υγείας μέσα από την Μάθηση Promoting Excellence in Mental Health through Learning www.brainmattersinstitute.com

Διαβάστε περισσότερα

Τι είναι φόβος και τι φοβια;

Τι είναι φόβος και τι φοβια; ΦΟΒΟΙ - ΦΟΒΙΕΣ Τι είναι φόβος και τι φοβια; Φόβος: η δυσάρεστη συναισθηματική κατάσταση που δημιουργείται απέναντι σε πραγματικό κίνδυνο, ή απειλή. Φοβία: ο επίμονος φόβος που παγιδεύει το άτομο περιορίζοντας

Διαβάστε περισσότερα

ΠΝΕΥΜΟΝΙΚΉ ΑΠΟΚΑΤΆΣΤΑΣΗ ΚΑΤΑΝΟΏΝΤΑΣ ΤΙΣ ΕΙΔΙΚΈΣ ΟΔΗΓΊΕΣ

ΠΝΕΥΜΟΝΙΚΉ ΑΠΟΚΑΤΆΣΤΑΣΗ ΚΑΤΑΝΟΏΝΤΑΣ ΤΙΣ ΕΙΔΙΚΈΣ ΟΔΗΓΊΕΣ ΠΝΕΥΜΟΝΙΚΉ ΑΠΟΚΑΤΆΣΤΑΣΗ ΚΑΤΑΝΟΏΝΤΑΣ ΤΙΣ ΕΙΔΙΚΈΣ ΟΔΗΓΊΕΣ Αυτός ο οδηγός γνώσεων περιλαμβάνει πληροφορίες σχετικά με την πνευμονική αποκατάσταση της Ευρωπαϊκής Πνευμονολογικής Εταιρείας και της Αμερικάνικης

Διαβάστε περισσότερα

Η χρήση ναρκωτικών έχει τεράστιες κοινωνικές και οικονομικές επιπτώσεις, ωστόσο ο εθισμός στα ναρκωτικά είναι πάθηση που μπορεί να θεραπευτεί.

Η χρήση ναρκωτικών έχει τεράστιες κοινωνικές και οικονομικές επιπτώσεις, ωστόσο ο εθισμός στα ναρκωτικά είναι πάθηση που μπορεί να θεραπευτεί. 1 Η χρήση ναρκωτικών έχει τεράστιες κοινωνικές και οικονομικές επιπτώσεις, ωστόσο ο εθισμός στα ναρκωτικά είναι πάθηση που μπορεί να θεραπευτεί. Η θεραπεία απεξάρτησης μπορεί να προσφέρει τα μέγιστα στο

Διαβάστε περισσότερα

«Η απασχόληση Ψυχολόγων και Παιδαγωγών στις δράσεις της Ιατρικής Παρέμβασης»

«Η απασχόληση Ψυχολόγων και Παιδαγωγών στις δράσεις της Ιατρικής Παρέμβασης» «Η απασχόληση Ψυχολόγων και Παιδαγωγών στις δράσεις της Ιατρικής Παρέμβασης» ΙΑΤΡΙΚΗ ΠΑΡΕΜΒΑΣΗ Η Ιατρική Παρέμβαση (Medical Intervention -Med.In) είναι μια Ελληνική ιατρική οργάνωση αρωγής με δράσεις εντός

Διαβάστε περισσότερα

Αποτελέσματα έρευνας αγοράς σε Γιατρούς, Φαρμακοποιούς & Κοινό σχετικά με την. Επικοινωνία. των ΦΕ. the value of experience

Αποτελέσματα έρευνας αγοράς σε Γιατρούς, Φαρμακοποιούς & Κοινό σχετικά με την. Επικοινωνία. των ΦΕ. the value of experience Αποτελέσματα έρευνας αγοράς σε Γιατρούς, Φαρμακοποιούς & Κοινό σχετικά με την Επικοινωνία των ΦΕ Στόχος της έρευνας Αξιολόγηση της επικοινωνίας των Φαρμακευτικών Εταιριών με: Γιατρούς Φαρμακοποιούς Κοινό

Διαβάστε περισσότερα

Η αποκάλυψη της διάγνωσης: ελληνικές και ευρωπαϊκές απόψεις και πρακτικές

Η αποκάλυψη της διάγνωσης: ελληνικές και ευρωπαϊκές απόψεις και πρακτικές Η αποκάλυψη της διάγνωσης: ελληνικές και ευρωπαϊκές απόψεις και πρακτικές Δρ. Παρασκευή Σακκά Νευρολόγος - Ψυχίατρος Πρόεδρος Εταιρείας Νόσου Alzheimer και Συναφών Διαταραχών Αθηνών Διευθύντρια Τµήµατος

Διαβάστε περισσότερα

1η συνάντηση: Γνωριμία, σπάσιμο πάγου, αυτοπαρουσίαση μελών ομάδας, κανόνες λειτουργίας ομάδας, ονοματοδοσία ομάδας.

1η συνάντηση: Γνωριμία, σπάσιμο πάγου, αυτοπαρουσίαση μελών ομάδας, κανόνες λειτουργίας ομάδας, ονοματοδοσία ομάδας. Από τον Σεπτέμβριο του 2011 συγκροτούνται ομάδες αυτοβοήθειας ψυχικά ασθενών (πχ πάσχοντες από κατάθλιψη, διάφορα είδη σχιζοφρένειας, σχιζοσυναισθηματική διαταραχή, διάφορα είδη διπολικής διαταραχής ή

Διαβάστε περισσότερα

Περιγραφή ατοµικής περίπτωσης µεσήλικης γυναίκας µε Aποφευκτική ιαταραχή Προσωπικότητας και Αγοραφοβία 12ο Πανελλήνιο Συνέδριο Ψυχολογικής Έρευνας 14 17 Μαϊου 2009, Βόλος, Πανεπιστήµιο Θεσσαλίας Χ. Βαρβέρη-Γ.

Διαβάστε περισσότερα

Μήπως έχω Σκληρόδερµα;

Μήπως έχω Σκληρόδερµα; Μήπως έχω Σκληρόδερµα; Για να πληροφορηθώ µýëïò ôçò Σπάνιος ναι... Μόνος όχι Η Πανελλήνια Ένωση Σπανίων Παθήσεων (Π.Ε.Σ.ΠΑ) είναι ο μόνος φορέας, μη κερδοσκοπικό σωματείο, συλλόγων ασθενών σπανίων παθήσεων

Διαβάστε περισσότερα

ψυχικής νόσου Εθνικό Ίδρυµα Ερευνών 2010

ψυχικής νόσου Εθνικό Ίδρυµα Ερευνών 2010 H ποιότητα ζωής στον αντίποδα της ψυχικής νόσου Εθνικό Ίδρυµα Ερευνών 16-2-2010 2010 Μ. Τζινιέρη Κοκκώση, Ph.D Επικ. Καθηγήτρια Κλινικής Ψυχολογίας Α Ψυχιατρική Κλινική Πανεπιστηµίου Αθηνών-Αιγινήτειο

Διαβάστε περισσότερα

Από τον Κώστα κουραβανα

Από τον Κώστα κουραβανα Από τον Κώστα κουραβανα Περιεχόμενα Γενικός ορισμός παχυσαρκίας Ορμονικοί-Γονιδιακοί-παράγοντες Επιπτώσεις στην υγεία Θεραπεία-Δίαιτα Γενικός ορισμός παχυσαρκίας Παχυσαρκία είναι κλινική κατάσταση στην

Διαβάστε περισσότερα

ΤΙΤΛΟΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΝΕΥΡΙΚΗ ΑΝΟΡΕΞΙΑ ΦΟΙΤΗΤΡΙΕΣ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ ΜΑΚΡΟΓΙΑΝΝΗ ΑΙΚΑΤΕΡΙΝΗ ΜΑΥΡΙΔΟΥ ΠΑΡΘΕΝΑ

ΤΙΤΛΟΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΝΕΥΡΙΚΗ ΑΝΟΡΕΞΙΑ ΦΟΙΤΗΤΡΙΕΣ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ ΜΑΚΡΟΓΙΑΝΝΗ ΑΙΚΑΤΕΡΙΝΗ ΜΑΥΡΙΔΟΥ ΠΑΡΘΕΝΑ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ ΜΑΘΗΜΑ : ΚΟΙΝΟΤΙΚΗ ΝΟΣ/ΚΗ ΙΙ ΥΠ. ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ : ΚΥΠΑΡΙΣΗ ΤΙΤΛΟΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΝΕΥΡΙΚΗ ΑΝΟΡΕΞΙΑ ΦΟΙΤΗΤΡΙΕΣ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ ΜΑΚΡΟΓΙΑΝΝΗ ΑΙΚΑΤΕΡΙΝΗ ΜΑΥΡΙΔΟΥ ΠΑΡΘΕΝΑ ΛΑΡΙΣΑ 2010 1 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ 1. Εισαγωγή

Διαβάστε περισσότερα

Διαδραστικά Εργαστήρια για την Πρόληψη, Διάγνωση & Θεραπεία της νόσου Alzheimer και άλλων μορφών Άνοιας με συμμετοχή καταξιωμένων Ομιλητών

Διαδραστικά Εργαστήρια για την Πρόληψη, Διάγνωση & Θεραπεία της νόσου Alzheimer και άλλων μορφών Άνοιας με συμμετοχή καταξιωμένων Ομιλητών Διαδραστικά Εργαστήρια για την Πρόληψη, Διάγνωση & Θεραπεία της νόσου Alzheimer και άλλων μορφών Άνοιας με συμμετοχή καταξιωμένων Ομιλητών Εγγραφείτε Έγκαιρα Χαιρετισμός Αγαπητοί /ες συνάδελφοι, Η Ελληνική

Διαβάστε περισσότερα

Ερευνητική Εργασία Β Λυκείου Από την αρχαία Ελλάδα στη σύγχρονη εποχή, ο αθλητισμός και τα φαινόμενα της βίας και του ντόπινγκ ΔΙΑΤΡΟΦΗ

Ερευνητική Εργασία Β Λυκείου Από την αρχαία Ελλάδα στη σύγχρονη εποχή, ο αθλητισμός και τα φαινόμενα της βίας και του ντόπινγκ ΔΙΑΤΡΟΦΗ Φιλεκπαιδευτική Εταιρεία Αρσάκειο Γενικό Λύκειο Ψυχικού Ερευνητική Εργασία Β Λυκείου Σχολικό έτος: 2013-2014 Από την αρχαία Ελλάδα στη σύγχρονη εποχή, ο αθλητισμός και τα φαινόμενα της βίας και του ντόπινγκ

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΙΔΙΚΗ ΠΑΧΥΣΑΡΚΙΑ ΚΟΥΜΠΟΥΡΑ ΠΑΝΑΓΙΩΤΑ. Συνεργάτης ΤΕΙ ΛΑΡΙΣΑΣ. Τμήμα Νοσηλευτικής

ΠΑΙΔΙΚΗ ΠΑΧΥΣΑΡΚΙΑ ΚΟΥΜΠΟΥΡΑ ΠΑΝΑΓΙΩΤΑ. Συνεργάτης ΤΕΙ ΛΑΡΙΣΑΣ. Τμήμα Νοσηλευτικής ΚΟΥΜΠΟΥΡΑ ΠΑΝΑΓΙΩΤΑ Συνεργάτης ΤΕΙ ΛΑΡΙΣΑΣ Τμήμα Νοσηλευτικής ΠΑΙΔΙΚΗ ΠΑΧΥΣΑΡΚΙΑ Το παιδί από τη γέννησή του μέχρι την ηλικία των 19 έως 20 ετών παρουσιάζει μία αύξηση του βάρους αλλά και του ύψους. Αν

Διαβάστε περισσότερα

Μοναδικά εκπαιδευτικά προγράμματα για τη συναισθηματική ανάπτυξη των παιδιών

Μοναδικά εκπαιδευτικά προγράμματα για τη συναισθηματική ανάπτυξη των παιδιών Μοναδικά εκπαιδευτικά προγράμματα για τη συναισθηματική ανάπτυξη των παιδιών Γιατί ακόμα και όταν η αγάπη είναι δεδομένη, η επικοινωνία είναι κάτι που μαθαίνεται* *Προγράμματα βασισμένα στην «Επικοινωνία

Διαβάστε περισσότερα

888 ΧΡΟΝΙΑ. Πρόγραμμα Κοινωνικής Υπηρεσίας 2013-2014. χεν θεσσαλονίκης ΣΤΗΝ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΤΩΝ ΓΥΝΑΙΚΩΝ ΤΗΣ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ

888 ΧΡΟΝΙΑ. Πρόγραμμα Κοινωνικής Υπηρεσίας 2013-2014. χεν θεσσαλονίκης ΣΤΗΝ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΤΩΝ ΓΥΝΑΙΚΩΝ ΤΗΣ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ Πρόγραμμα Κοινωνικής Υπηρεσίας 2013-2014 888 ΧΡΟΝΙΑ ΣΤΗΝ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΤΩΝ ΓΥΝΑΙΚΩΝ ΤΗΣ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ χεν θεσσαλονίκης Μητροπόλεως 18 546 24 Θεσσαλονίκη Τηλ.: 2310-276 144 Fax: 2310 276 144 E-mail: xenthesalonikis1@windowslive.com

Διαβάστε περισσότερα

Γ. Συµπεράσµατα από οµάδες εργασίας του Συνεδρίου

Γ. Συµπεράσµατα από οµάδες εργασίας του Συνεδρίου Γ. Συµπεράσµατα από οµάδες εργασίας του Συνεδρίου 1. Θα βοηθούσε η ανάπτυξη ενός συντονιστικού οργάνου για θέµατα οικογένειας και παιδιών (π.χ. Υπουργείο Οικογένειας, Παιδιού και Νεότητας) 2. Η ανάπτυξη

Διαβάστε περισσότερα

Αντιμετώπιση και διαχείριση άγχους για τα παιδιά

Αντιμετώπιση και διαχείριση άγχους για τα παιδιά Αντιμετώπιση και διαχείριση άγχους για τα παιδιά Άρτεμις Τσίτσικα Επίκ. Καθηγήτρια Παιδιατρικής-Εφηβικής Ιατρικής Παν/μιου Αθηνών Επιστ. Υπεύθυνος Μονάδας Εφηβικής Υγείας (ΜΕΥ) Β Παιδιατρική Κλινική Πανεπιστημίου

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΓΟΘΕΡΑΠΕΙΑ. ΣΤΑ ΙΟ ΡΟΜΙΑ Νοέμβριος, 2014. Γιάννης Λεμονής Εργοθεραπευτής

ΕΡΓΟΘΕΡΑΠΕΙΑ. ΣΤΑ ΙΟ ΡΟΜΙΑ Νοέμβριος, 2014. Γιάννης Λεμονής Εργοθεραπευτής ΕΡΓΟΘΕΡΑΠΕΙΑ ΣΤΑ ΙΟ ΡΟΜΙΑ Νοέμβριος, 2014 Γιάννης Λεμονής Εργοθεραπευτής ΤΙ ΕΙΝΑΙ ΕΡΓΟΘΕΡΑΠΕΙΑ ΡΟΛΟΣ ΕΡΓΟΘΕΡΑΠΕΙΑΣ ΤΟΜΕΙΣ ΠΑΡΕΜΒΑΣΗΣ ΣΕ ΠΟΙΟΥΣ ΑΠΕΥΘΥΝΕΤΑΙ ΠΟΥ ΕΦΑΡΜΟΖΕΤΑΙ ΑΚΑ ΗΜΑΙΚΗ ΕΚΠΑΙ ΕΥΣΗ ΤΙ ΕΙΝΑΙ

Διαβάστε περισσότερα

ΚΑΡΚΙΝΟΣ ΠΝΕΥΜΟΝΑ. Κινδυνεύει κάποιο από τα αγαπημένα σας πρόσωπα;

ΚΑΡΚΙΝΟΣ ΠΝΕΥΜΟΝΑ. Κινδυνεύει κάποιο από τα αγαπημένα σας πρόσωπα; www.agaliazo.gr ΚΑΡΚΙΝΟΣ ΠΝΕΥΜΟΝΑ Λεωσθένους 21-23, 18536 Πειραιάς - Τ: 210 4181641 - F: 210 4535343 e: oekk@otenet.gr - www.oekk.gr ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ Ν. ΑΧΑΙΑΣ Πατρέως 8-10, 26221 Πάτρα - Τ/F: 2610 226122 e:

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΣΑΡΜΟΓΗ ΣΤΟ STRESS STRESS: ΠΙΕΣΗ

ΠΡΟΣΑΡΜΟΓΗ ΣΤΟ STRESS STRESS: ΠΙΕΣΗ ΠΡΟΣΑΡΜΟΓΗ ΣΤΟ STRESS STRESS: ΠΙΕΣΗ Στρεσσογόνος παράγοντας Οτιδήποτε κάνει τον άνθρωπο να βιώνει στρες Είναι μια αλλαγή στην ομοιόσταση του ατόμου Παράγοντες που προκαλούν στρες Ενδογενείς Εξωγενείς Ενδογενείς

Διαβάστε περισσότερα

Εισαγωγή. Γιατί είναι χρήσιμο το παρόν βιβλίο. Πώς να ζήσετε 150 χρόνια µε Υγεία

Εισαγωγή. Γιατί είναι χρήσιμο το παρόν βιβλίο. Πώς να ζήσετε 150 χρόνια µε Υγεία Εισαγωγή «Όποιος έχει υγεία, έχει ελπίδα. Και όποιος έχει ελπίδα, έχει τα πάντα.» Τόμας Κάρλαϊλ Γιατί είναι χρήσιμο το παρόν βιβλίο Ο πατέρας μου είναι γιατρός, ένας από τους καλύτερους παθολόγους που

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΝΕΡΓΑΣΙΑ Εκπαιδευτικών - Γονιών παιδιών με Μαθησιακές Δυσκολίες. Δρ. ΣΩΤΗΡΙΑ ΤΖΙΒΙΝΙΚΟΥ

ΣΥΝΕΡΓΑΣΙΑ Εκπαιδευτικών - Γονιών παιδιών με Μαθησιακές Δυσκολίες. Δρ. ΣΩΤΗΡΙΑ ΤΖΙΒΙΝΙΚΟΥ ΣΥΝΕΡΓΑΣΙΑ Εκπαιδευτικών - Γονιών παιδιών με Μαθησιακές Δυσκολίες Δρ. ΣΩΤΗΡΙΑ ΤΖΙΒΙΝΙΚΟΥ 1 Θετική συμβολή της Πρώιμης Παρέμβασης: ως προς τους γονείς1 Άμεση πρόσβαση σε πληροφορίες σχετικά: Με τη διάγνωση

Διαβάστε περισσότερα

ΣΑΥΤΡΡΤΘΜΑ ΕΜΙΝΑΡΙΑ/ΕΡΓΑΣΗΡΙΑ ΓΙΑ ΤΓΓΕΝΕΙ ΚΑΙ ΠΕΡΙΘΑΛΠΟΝΣΕ ΗΛΙΚΙΩΜΕΝΩΝ ΚΑΙ ΑΘΕΝΩΝ ΜΕ ΑΝΟΙΑ

ΣΑΥΤΡΡΤΘΜΑ ΕΜΙΝΑΡΙΑ/ΕΡΓΑΣΗΡΙΑ ΓΙΑ ΤΓΓΕΝΕΙ ΚΑΙ ΠΕΡΙΘΑΛΠΟΝΣΕ ΗΛΙΚΙΩΜΕΝΩΝ ΚΑΙ ΑΘΕΝΩΝ ΜΕ ΑΝΟΙΑ ΣΑΥΤΡΡΤΘΜΑ ΕΜΙΝΑΡΙΑ/ΕΡΓΑΣΗΡΙΑ ΓΙΑ ΤΓΓΕΝΕΙ ΚΑΙ ΠΕΡΙΘΑΛΠΟΝΣΕ ΗΛΙΚΙΩΜΕΝΩΝ ΚΑΙ ΑΘΕΝΩΝ ΜΕ ΑΝΟΙΑ Το Πανελλήνιο Ινστιστούτο Νευροεκφυλιστικών Νοσημάτων (P.I.N.Dis) σε συνεργασία με την Ελληνική Εταιρεία Νόσου

Διαβάστε περισσότερα

Θέμα πτυχιακής Μαθησιακές δυσκολίες και Κακοποίηση παιδιών

Θέμα πτυχιακής Μαθησιακές δυσκολίες και Κακοποίηση παιδιών Θέμα πτυχιακής Μαθησιακές δυσκολίες και Κακοποίηση παιδιών Ορισμός μαθησιακών διαταραχών Η αδυναμία των μαθητών να ανταποκριθούν στις απαιτήσεις ενός κανονικού σχολείου. Τα μαθησιακά προβλήματα ΔΕΝ οφείλονται

Διαβάστε περισσότερα

ΔΕΞΙΟΤΗΤΕΣ ΣΥΜΒΟΥΛΕΥΤΙΚΗΣ (Α & Β ΚΥΚΛΟΣ) ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΕΜΙΝΑΡΙΟΥ

ΔΕΞΙΟΤΗΤΕΣ ΣΥΜΒΟΥΛΕΥΤΙΚΗΣ (Α & Β ΚΥΚΛΟΣ) ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΕΜΙΝΑΡΙΟΥ ΔΕΞΙΟΤΗΤΕΣ ΣΥΜΒΟΥΛΕΥΤΙΚΗΣ (Α & Β ΚΥΚΛΟΣ) ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΕΜΙΝΑΡΙΟΥ Γ. ΔΕΞΙΟΤΗΤΕΣ ΣΥΜΒΟΥΛΕΥΤΙΚΗΣ (Α & Β ΚΥΚΛΟΣ) Ημ/νίες Διεξαγωγής: 16-17/11, 30/11, 01/12, 07 08/12, 2013, 11-12/01, 25-26/01, 01-02/02, 15-16/02,

Διαβάστε περισσότερα

Οι αριθμοί σελίδων με έντονη γραφή δείχνουν τα κύρια κεφάλαια που σχετίζονται με το θέμα. ΣΧΕΣΗ ΜΕ ΜΑΘΗΜΑ

Οι αριθμοί σελίδων με έντονη γραφή δείχνουν τα κύρια κεφάλαια που σχετίζονται με το θέμα. ΣΧΕΣΗ ΜΕ ΜΑΘΗΜΑ Τί σε απασχολεί; Διάβασε τον κατάλογο που δίνουμε παρακάτω και, όταν συναντήσεις κάποιο θέμα που απασχολεί κι εσένα, πήγαινε στις σελίδες που αναφέρονται εκεί. Διάβασε τα κεφάλαια, που θα βρεις σ εκείνες

Διαβάστε περισσότερα

Πρότυπα περίθαλψης (ΠΠ) για ανθρώπους με ρευματοειδή αρθρίτιδα

Πρότυπα περίθαλψης (ΠΠ) για ανθρώπους με ρευματοειδή αρθρίτιδα Πρότυπα περίθαλψης (ΠΠ) για ανθρώπους με ρευματοειδή αρθρίτιδα Μετάφρασ η σε: Ολοκληρώθ ηκε από: Email: ΠΠ 1 Οι άνθρωποι με συμπτώματα ρευματοειδούς αρθρίτιδας (ΡΑ) θα πρέπει να έχουν έγκαιρη πρόσβαση

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΑΓΙΩΤΗΣ ΚΑΚΚΑΒΑΣ ΨΥΧΙΑΤΡΟΣ

ΠΑΝΑΓΙΩΤΗΣ ΚΑΚΚΑΒΑΣ ΨΥΧΙΑΤΡΟΣ ΠΑΝΑΓΙΩΤΗΣ ΚΑΚΚΑΒΑΣ ΨΥΧΙΑΤΡΟΣ «Δεν ζω με την Νόσο του Crohn. Αυτή ζει μαζί μου» Amy Tracher Psy.D Ph.d, ασθενής και συγγραφέας του «Coping with Crohn s Disease: Manage Your Physical Symptoms and Overcome

Διαβάστε περισσότερα

Καλωσορίσατε στο πρώτο Ολοκληρωμένο Διαβητολογικό Κέντρο!

Καλωσορίσατε στο πρώτο Ολοκληρωμένο Διαβητολογικό Κέντρο! Καλωσορίσατε στο πρώτο Ολοκληρωμένο Διαβητολογικό Κέντρο! Η αλματώδης αύξηση της συχνότητας του Σακχαρώδη Διαβήτη δημιούργησε την ανάγκη ίδρυσης οργανωμένων Κέντρων, τα οποία διαθέτουν όλα τα σύγχρονα

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΓΑΣΙΕΣ. Α ομάδα. Αφού επιλέξεις τρία από τα παραπάνω αποσπάσματα που σε άγγιξαν περισσότερο, να καταγράψεις τις δικές σου σκέψεις.

ΕΡΓΑΣΙΕΣ. Α ομάδα. Αφού επιλέξεις τρία από τα παραπάνω αποσπάσματα που σε άγγιξαν περισσότερο, να καταγράψεις τις δικές σου σκέψεις. Α ομάδα ΕΡΓΑΣΙΕΣ 1. Η συγγραφέας του βιβλίου μοιράζεται μαζί μας πτυχές της ζωής κάποιων παιδιών, άλλοτε ευχάριστες και άλλοτε δυσάρεστες. α) Ποια πιστεύεις ότι είναι τα μηνύματα που θέλει να περάσει μέσα

Διαβάστε περισσότερα

Τρίτη 7 Οκτωβρίου 2008

Τρίτη 7 Οκτωβρίου 2008 ΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ - ΚΑΡΚΙΝΟΣ ΜΑΣΤΟΥ Τρίτη 7 Οκτωβρίου 2008 Ο καρκίνος του µαστού είναι ο συχνότερος καρκίνος στις γυναίκες. Οι Ελληνίδες φαίνεται να ανησυχούν αρκετά για το ενδεχόµενο να νοσήσουν οι ίδιες, χωρίς

Διαβάστε περισσότερα

Το παιδί μου κι εγώ: Πώς να κερδίσω το «παιχνίδι» του σχολείου

Το παιδί μου κι εγώ: Πώς να κερδίσω το «παιχνίδι» του σχολείου Το παιδί μου κι εγώ: Πώς να κερδίσω το «παιχνίδι» του σχολείου Προσαρμογή κειμένου ενημερωτικό φυλλάδιο των εκδόσεων «Ελληνικά Γράμματα»: Γιώργος Ραφαηλίδης υπεύθυνος στο ΓραΣΕΠ Αιγινίου 1 Σύγχρονη µορφή

Διαβάστε περισσότερα

Το παιχνίδι της χαράς

Το παιχνίδι της χαράς Ανοιχτό πρόγραμμα εκπαίδευσης Κατερίνα Πουλέα Παιδαγωγός Το παιχνίδι της χαράς Το παιχνίδι της χαράς Αετιδέων 15 & Βουτσινά Χολαργός 6944 773597 Ανοιχτό πρόγραμμα εκπαίδευσης Το Παιδαγωγικό Κέντρο Προσχολικής

Διαβάστε περισσότερα

ΝΟΣΟΣ ALZHEIMER. της Σταυρούλας Β. Α1

ΝΟΣΟΣ ALZHEIMER. της Σταυρούλας Β. Α1 ΝΟΣΟΣ ALZHEIMER της Σταυρούλας Β. Α1 Σε αυτήν την εργασία θα μελετήσουμε τη νόσο του Alzheimer απαντώντας στα παρακάτω ερωτήματα: Τι είναι η νόσος του Alzheimer;...3 Ποια είναι τα αίτια εμφάνισής της;...6

Διαβάστε περισσότερα

«Εφηβεία από το Α έως το Ω» Μια Ακαδημία για Γονείς

«Εφηβεία από το Α έως το Ω» Μια Ακαδημία για Γονείς «Εφηβεία από το Α έως το Ω» Μια Ακαδημία για Γονείς Ξενοδοχείο President 18 Νοεμβρίου 2015 1 η Συνάντηση Άρτεμις Κ. Τσίτσικα Επικ. Καθηγήτρια Παιδιατρικής-Εφηβικής Ιατρικής Επιστ. Υπεύθυνος Μονάδας Εφηβικής

Διαβάστε περισσότερα

Ανάπτυξη ψυχολογικών δεξιοτήτων μέσα από τον αθλητισμό. Ψούνη Λίνα ΚΦΑ, Ψυχολόγος. MSc, υποψήφια διδάκτωρ Πανεπιστημίου Θεσσαλίας

Ανάπτυξη ψυχολογικών δεξιοτήτων μέσα από τον αθλητισμό. Ψούνη Λίνα ΚΦΑ, Ψυχολόγος. MSc, υποψήφια διδάκτωρ Πανεπιστημίου Θεσσαλίας Ανάπτυξη ψυχολογικών δεξιοτήτων μέσα από τον αθλητισμό Ψούνη Λίνα ΚΦΑ, Ψυχολόγος. MSc, υποψήφια διδάκτωρ Πανεπιστημίου Θεσσαλίας Ποιες είναι οι ψυχολογικές Ο όρος «Εξάσκηση Ψυχολογικών Δεξιοτήτων» χρησιμοποιείται

Διαβάστε περισσότερα

ΚΑΡΚΙΝΟΣ ΠΝΕΥΜΟΝΑ. Ποιός είναι ο καλύτερος τρόπος για να αντιμετωπιστεί;

ΚΑΡΚΙΝΟΣ ΠΝΕΥΜΟΝΑ. Ποιός είναι ο καλύτερος τρόπος για να αντιμετωπιστεί; www.agaliazo.gr ΚΑΡΚΙΝΟΣ ΠΝΕΥΜΟΝΑ Λεωσθένους 21-23, 18536 Πειραιάς - Τ: 210 4181641 - F: 210 4535343 e: oekk@otenet.gr - www.oekk.gr ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ Ν. ΑΧΑΙΑΣ Πατρέως 8-10, 26221 Πάτρα - Τ/F: 2610 226122 e:

Διαβάστε περισσότερα

Παράγοντες που ευθύνονται για τους τραυµατισµούς ΑΘΛΗΤΙΚΗ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ (ΜΚ 108) Θέµα διάλεξης 12 Η ψυχολογία των τραυµατισµών στον αθλητισµό

Παράγοντες που ευθύνονται για τους τραυµατισµούς ΑΘΛΗΤΙΚΗ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ (ΜΚ 108) Θέµα διάλεξης 12 Η ψυχολογία των τραυµατισµών στον αθλητισµό ΕΠΕΑΕΚ : AΝΑΜΟΡΦΩΣΗ A ΤΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ ΣΠΟΥ ΩΝ ΤΟΥ ΤΕΦΑΑ ΠΘ ΑΥΤΕΠΙΣΤΑΣΙΑ ΑΘΛΗΤΙΚΗ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ (ΜΚ 108) Θέµα διάλεξης 12 Η ψυχολογία των τραυµατισµών στον αθλητισµό Μάριος Γούδας ΤΙΤΛΟΙ ΘΕΜΑΤΩΝ ΙΑΛΕΞΗΣ περιγραφή

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΑΤΡΟΦΙΚΕΣ ΔΙΑΤΑΡΑΧΕΣ ΤΩΝ ΝΕΩΝ

ΔΙΑΤΡΟΦΙΚΕΣ ΔΙΑΤΑΡΑΧΕΣ ΤΩΝ ΝΕΩΝ ΔΙΑΤΡΟΦΙΚΕΣ ΔΙΑΤΑΡΑΧΕΣ ΤΩΝ ΝΕΩΝ ΕΙΣΑΓΩΓΗ Η φροντίδα για τη λήψη τροφής αποτελεί μια από τις κυριότερες ασχολίες του ανθρώπου. Όσο σημαντική είναι για τον άνθρωπο η τροφή τόσο σημαντική είναι και η στέρηση

Διαβάστε περισσότερα

Πτυχιακή εργασία της ΕΜΜΑΝΟΥΕΛΑΣ ΣΟΥΡΛΗ Α.Μ.7509 ΑΤΕΙ ΠΕΙΡΑΙΑ ΤΜΗΜΑ ΟΡΓΑΝΩΣΗΣ ΚΑΙ ΔΙΟΙΚΗΣΗΣ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ

Πτυχιακή εργασία της ΕΜΜΑΝΟΥΕΛΑΣ ΣΟΥΡΛΗ Α.Μ.7509 ΑΤΕΙ ΠΕΙΡΑΙΑ ΤΜΗΜΑ ΟΡΓΑΝΩΣΗΣ ΚΑΙ ΔΙΟΙΚΗΣΗΣ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ Πτυχιακή εργασία της ΕΜΜΑΝΟΥΕΛΑΣ ΣΟΥΡΛΗ Α.Μ.7509 ΑΤΕΙ ΠΕΙΡΑΙΑ ΤΜΗΜΑ ΟΡΓΑΝΩΣΗΣ ΚΑΙ ΔΙΟΙΚΗΣΗΣ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ ΣΤΟΧΟΙ ΘΕΩΡΗΤΙΚΟ ΠΛΑΙΣΙΟ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑΤΑ Η ανισότητα μεταξύ όλων των εργαζομένων

Διαβάστε περισσότερα

Θα σε βοηθούσε για παράδειγμα να γράψεις και εσύ μια λίστα με σκέψεις σαν αυτή που έκανε η Ζωή και εμφανίστηκε ο «Αγχολέων»!

Θα σε βοηθούσε για παράδειγμα να γράψεις και εσύ μια λίστα με σκέψεις σαν αυτή που έκανε η Ζωή και εμφανίστηκε ο «Αγχολέων»! Η Ζωή είναι 8 χρονών και πριν 3 χρόνια ο παιδιάτρος και οι γονείς της, της εξήγησαν πως έχει Νεανική Ιδιοπαθή Αρθρίτιδα. Από τότε η Ζωή κάνει όλα αυτά που τη συμβούλεψε ο παιδορευματολόγος της και είναι

Διαβάστε περισσότερα

Διατροφή και ηλικιωμένοι

Διατροφή και ηλικιωμένοι Διατροφή και ηλικιωμένοι Η διατροφή αποτελεί τη σημαντικότερη ανάγκη για τη διατήρηση της ανθρώπινη ζωής σε όλα τα στάδιά της. Το είδος και η ποσότητα της τροφής που χρειάζεται ο άνθρωπος εξαρτάται από

Διαβάστε περισσότερα

Βασικοί άξονες του Εθνικού Σχεδίου Δράσης για την Άνοια νόσο Alzheimer

Βασικοί άξονες του Εθνικού Σχεδίου Δράσης για την Άνοια νόσο Alzheimer Βασικοί άξονες του Εθνικού Σχεδίου Δράσης για την Άνοια νόσο Alzheimer Παρασκευή Σακκά Νευρολόγος Ψυχίατρος Πρόεδρος Εταιρείας Νόσου Alzheimer και Συναφών Διαταραχών Αθηνών Διευθύντρια Τμήματος Νευροεκφυλιστικών

Διαβάστε περισσότερα

Επιμέλεια: Χριστίνα Τσώτα

Επιμέλεια: Χριστίνα Τσώτα ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟΣ ΟΜΙΛΟΣ ΙΔΙΩΤΙΚΟ ΔΗΜΟΤΙΚΟ ΣΧΟΛΕΙΟ ΠΕΙΡΑΙΚΑ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΗΡΙΑ Σχολ. Έτος: 2013 2014 Επιμέλεια: Χριστίνα Τσώτα ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟΣ ΟΜΙΛΟΣ ΙΔΙΩΤΙΚΟ ΔΗΜΟΤΙΚΟ ΣΧΟΛΕΙΟ ΠΕΙΡΑΙΚΑ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΗΡΙΑ 1 η Οκτωβρίου

Διαβάστε περισσότερα

Διπολική διαταραχή μανιοκατάθλιψη,

Διπολική διαταραχή μανιοκατάθλιψη, ΨΥΧΙΚΕΣ ΔΙΑΤΑΡΑΧΕΣ Ο όρος ψυχική διαταραχή περιλαμβάνει ένα μεγάλο εύρος προβλημάτων που έχουν σχέση με την ψυχική κατάσταση και την συμπεριφορά ενός ατόμου. Οι διάφορες ψυχικές διαταραχές εκδηλώνονται

Διαβάστε περισσότερα

Συμπτώματα συνεξάρτησης

Συμπτώματα συνεξάρτησης Συμπτώματα συνεξάρτησης Οι συνεξαρτητικές συμπεριφορές είναι αυτοκαταστροφικές συμπεριφορές. Το συνεξαρτητικό άτομο προσπαθεί να βοηθήσει τους άλλους καταστρέφοντας τον εαυτό του. Τέτοιου είδους συμπεριφορές

Διαβάστε περισσότερα

Για την υγεία της καρδιάς μας

Για την υγεία της καρδιάς μας Για την υγεία της καρδιάς μας Ο καρδιαγγειακός κίνδυνος επηρεάζει όλες τις ηλικίες, άνδρες και γυναίκες και όλες τις κοινωνικές ομάδες και βέβαια αποτελεί ένα μύθο ότι πλήττει μόνο ηλικιωμένους, άνδρες

Διαβάστε περισσότερα

ΤΑ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ ΤΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ

ΤΑ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ ΤΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ ΤΑ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ ΤΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ Γνώσεις, στάσεις και ποιότητα ζωής σε ασθενείς με λέμφωμα Οι ασθενείς που πάσχουν από λέμφωμα στην Ελλάδα εμφανίζονται ελλιπώς ενημερωμένοι σχετικά με ζητήματα που αφορούν στην

Διαβάστε περισσότερα