ΠΕΜΠΤΗ 6 ΝΟΕΜΒΡΙΟΥ 2014 ΠΑΡΑΣΚΕΥΗ 7 ΝΟΕΜΒΡΙΟΥ 2014

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "ΠΕΜΠΤΗ 6 ΝΟΕΜΒΡΙΟΥ 2014 ΠΑΡΑΣΚΕΥΗ 7 ΝΟΕΜΒΡΙΟΥ 2014"

Transcript

1

2 18:30 Κεντρική ομιλία ΠΕΜΠΤΗ 6 ΝΟΕΜΒΡΙΟΥ 2014 Πρόεδρος: Στέφανος Φ. Βασιλόπουλος, Πανεπιστήμιο Πατρών Η ψυχολογία των διδασκόντων στα Ανώτατα Εκπαιδευτικά Ιδρύματα Αναστασία Καλαντζή- Αζίζι, Εθνικό και Καποδιστριακό Πανεπιστήμιο Αθηνών ΠΑΡΑΣΚΕΥΗ 7 ΝΟΕΜΒΡΙΟΥ :00-10:30 Θεμ. Συνεδρία 1: (Αίθουσα Ι12) Συμβουλευτική γονέων Πρόεδρος: Γ. Μιχάλης, Συμβουλευτικός Σταθμός Νέων Ιωαννίνων Συμβουλευτική γονέων και προαγωγή των εκτελεστικών λειτουργιών στα παιδιά: γονικές πρακτικές συμμετοχής στη μελέτη των σχολικών εργασιών Νικολάου Όλγα, Τάνταρος Σπύρος Τμήμα Ψυχολογίας, Πανεπιστήμιο Αθηνών Η ανάγκη παροχής συμβουλών στους γονείς για την υιοθέτηση λειτουργικών πρακτικών συμμετοχής κατά την ενασχόληση τους με τις σχολικές εργασίες, γίνεται όλο και πιο επιτακτική καθώς η γονική εμπλοκή φαίνεται πως επιδρά στη γνωστική, συναισθηματική και κοινωνική ανάπτυξη των παιδιών. Οι εκτελεστικές λειτουργίες, ως σύνολο αλληλοσχετιζόμενων δεξιοτήτων εμπρόθετης και στοχοκατευθυνόμενης συμπεριφοράς, συμβάλουν καθοριστικά στη μάθηση και στην προσαρμογή των παιδιών παρόλο που δεν αποτελούν τμήμα της διδασκόμενης ύλης στο σχολείο. Σκοπός αυτής της εργασίας είναι η διερεύνηση της επίδρασης των πρακτικών που χρησιμοποιούν οι γονείς συμμετέχοντας στη μελέτη των σχολικών εργασιών, με την εκδήλωση εκτελεστικών λειτουργιών όπως ο ανασταλτικός έλεγχος, η γνωστική και συμπεριφορική ευελιξία, η διαχείριση των συναισθηματικών αντιδράσεων, η μνημονική συγκράτηση, η συγκέντρωση και διατηρούμενη προσοχή, η ευταξία, η έναρξη, ο σχεδιασμός και η παρακολούθηση της δραστηριότητας. Τα αποτελέσματα αναμένεται να αξιοποιηθούν σε προγράμματα συμβουλευτικής γονέων, με κατεύθυνση τη χρήση αποτελεσματικών πρακτικών γονικής συμμετοχής στην οργάνωση και διαδικασία μελέτης των μαθημάτων. Στην έρευνα συμμετείχαν 270 γονείς μαθητών Δημοτικού οι οποίοι συμπλήρωσαν την Προσαρμοσμένη Κλίμακα Εκτελεστικών Λειτουργιών και το Προσαρμοσμένο Ερωτηματολόγιο Γονικής Εμπλοκής. Βρέθηκαν υψηλές συνάφειες ανάμεσα σε επιμέρους πρακτικές γονικής συμμετοχής και στις εκτελεστικές λειτουργίες. Τα αποτελέσματα αναδεικνύουν τις θετικές επιδράσεις που έχει η χρησιμοποίηση συστήματος οργάνωσης και κινητοποίησης στην προσαρμοστικότητα των παιδιών, στον έλεγχο της συμπεριφοράς τους, στη χρήση μεταγνωστικών τεχνικών και στην επίλυση προβλημάτων. Προτείνεται ο εμπλουτισμός των παρεχόμενων συμβουλευτικών υπηρεσιών στους γονείς και στη σχολική κοινότητα με προγράμματα ψυχοεκπαίδευσης που θα στοχεύουν στην προαγωγή των εκτελεστικών λειτουργιών μέσω της εφαρμογής συγκεκριμένων τεχνικών. Λέξεις κλειδιά: συμβουλευτική γονέων, εκτελεστικές λειτουργίες, γονικές πρακτικές, προετοιμασία σχολικών μαθημάτων, πρωτοβάθμια εκπαίδευση

3 Η συμβουλευτική γονέων μέσω υπηρεσίας της εκπαίδευσης στα πλαίσια αντιμετώπισης προβλημάτων μαθητών/τριών Δ/θμιας Εκπ/σης. Μιχάλης Γρηγόριος, Υπεύθυνος Συμβουλευτικού Σταθμού Νέων Ιωαννίνων, Msc Κοινωνικής Ψυχιατρικής Παιδοψυχιατρικής Χασιώτη Ελένη, Νηπιαγωγός Τζοβάρας Αλέξιος, Συστημικός Οικογενειακός Σύμβουλος Η αντιμετώπιση συναισθηματικών προβλημάτων και προβλημάτων συμπεριφοράς ενός μαθητή συχνά περιλαμβάνει και παρεμβάσεις σε ευρύτερα πλαίσια που ο ίδιος εντάσσεται όπως αυτό της οικογένειας. Η αποτελεσματικότητα της όποιας προσπάθειας επίλυσης αυτών των προβλημάτων είναι σημαντικά μεγαλύτερη όταν μέρος της θεραπευτικής παρέμβασης αποτελεί και η συμβουλευτική μελών της οικογένειάς του. Αυτό οφείλεται κυρίως σε δύο λόγους: γιατί συχνά το πρόβλημα είναι η ίδια η οικογένεια και γιατί, ακόμα κι αν δεν εντοπίζεται στους κόλπους της η γενεσιουργός αιτία, μπορεί να βοηθήσει στην επίλυσή του όντας ένα βασικό υποστηρικτικό πλαίσιο με έντονες συναισθηματικές συνδέσεις και επιρροές. Ο Συμβουλευτικός Σταθμός Νέων, ως υπηρεσία της Δ/θμιας Εκπαίδευσης με κύριο έργο του την ψυχοκοινωνική υποστήριξη μαθητών/τριων, απευθύνεται στα μέλη της οικογένειας των εφήβων που καλείται να βοηθήσει ώστε σε συνεργασία μαζί τους να παρέχει την καλύτερη δυνατή στήριξη και να οργανώσει αποτελεσματικότερα τις όποιες παρεμβάσεις. Η συνεργασία αυτή περιλαμβάνει ατομικές συναντήσεις με τους γονείς, συναντήσεις με τους γονείς και τον/την μαθητή/τρια, διαμεσολάβηση για εποικοδομητική επικοινωνία των κηδεμόνων με τη σχολική μονάδα και παραπομπή σε υπηρεσίες ψυχικής υγείας όποτε αυτό κρίνεται απαραίτητο. Τα εμπειρικά δεδομένα από την τετραετή λειτουργία της υπηρεσίας μας δείχνουν πως σε αρκετές περιπτώσεις το οικογενειακό περιβάλλον έχει τη διάθεση να δεχτεί συμβουλευτική στήριξη και καθοδήγηση και πολλές φορές την επιζητά. Παρά την αναγκαιότητα όμως αυτής της συνεργασίας δε λείπουν και οι περιπτώσεις που υπάρχει άμεση ή έμμεση άρνηση της οικογένειας να εμπλακεί στη θεραπευτική/συμβουλευτική διαδικασία ενώ σε κάποιες άλλες που ο πατέρας, η μητέρα, ή μέλη της ευρύτερης οικογένειας φάνηκαν αρχικά πρόθυμοι, η συνεργασία αυτή δεν είχε διάρκεια. Γονείς και συμβουλευτική στο νομό Ιωαννίνων : Μία καλή πρακτική αποτελεσματικής συνεργασίας μεταξύ φορέων του ΥΠΕΠΘ σε επίπεδο νομού Τσεντσερής Μιχαήλ, Ψυχολόγος (MA, Med, Msc) Υπεύθυνος Σχολής Γονέων Π.Ε. Ιωαννίνων Μιχάλης Γρηγόριος, Υπεύθυνος Συμβουλευτικού Νέων Π.Ε. Ιωαννίνων Msc Κοινωνικής Ψυχιατρικής Παιδοψυχιατρικής Χασιώτη Ελένη, Νηπιαγωγός Η συγκεκριμένη ανακοίνωση έχει ως στόχο να παρουσιάσει τη συνεργασία δύο φορέων της εκπαίδευσης, του ΙΝΕΔΙΒΙΜ. (Σχολή Γονέων) και του Συμβουλευτικού Σταθμού Νέων Ιωαννίνων, στα πλαίσια υποστήριξης και ενημέρωσης γονέων. Θα δοθεί η ευκαιρία στον ακροατή να αντιληφθεί το σχεδιασμό και την υλοποίηση του προγραμματισμού δράσεων που είχε ως αποτέλεσμα την παροχή συμβουλευτικής σε πάνω από 200 γονείς μαθητών/τριών Π/θμιας & Δ/θμιας Εκπ/σης της περιφερειακής ενότητας Ιωαννίνων. Σκοπός της λειτουργίας των Σχολών Γονέων είναι η στήριξη των γονέων ώστε να μπορούν να ανταποκριθούν με επιτυχία στο σύνθετο και δύσκολο ρόλο τους όπως αυτός διαμορφώνεται στις σύγχρονες κοινωνικοοικονομικές συνθήκες. Το έργο προσφέρει στους γονείς και στο οικογενειακό και σχολικό περιβάλλον γνώσεις και ευκαιρίες για προβληματισμό. Ο Συμβουλευτικός Σταθμός Νέων, ως υπηρεσία της εκπαίδευσης που έχει σαν στόχο την ψυχοκοινωνική υποστήριξη μαθητών, έρχεται σε επαφή με τους γονείς είτε στα πλαίσια της αντιμετώπισης προβλημάτων των παιδιών τους είτε για συμβουλευτική στήριξη & καθοδήγηση των ίδιων. Έχει φανεί ότι εκτός από την πραγματοποίηση ατομικών συναντήσεων, πολύ χρήσιμη είναι και η συμμετοχή τους σε ομαδικές συναντήσεις με άλλους γονείς που

4 υλοποιούνται δομημένα με την μορφή «σχολών γονέων». Η έκφραση συναισθημάτων, προβληματισμών και απόψεων καθώς και ο εμπλουτισμός των γνώσεων που συντελείται σ αυτές, έχουν ευεργετικά αποτελέσματα στην επίτευξη ψυχικής ηρεμίας και στη ενδυνάμωση του γονεϊκού τους ρόλου. Γι αυτό, μεταξύ των επιλογών που προτείνει η συγκεκριμένη υπηρεσία στους γονείς που υποστηρίζει συμβουλευτικά είναι και η συμμετοχή σε αυτές τις ομάδες, ενημερώνοντάς τους για τη λειτουργία του θεσμού των Σχολών Γονέων που υλοποιεί το ΙΝΕΔΙΒΙΜ. Παιδιά με ΔΕΠΥ και ο ρόλος των γονιών: η συμβουλευτική γονέων στην υπηρεσία της πρόληψης Μαρία Κυριακίδου, Κέντρο Πρόληψης της Εξάρτησης & Προαγωγής της Ψυχοκοινωνικής Υγείας ΠΥΞΙΔΑ Η επικέντρωση του Κ.Π. ΠΥΞΙΔΑ στην ανίχνευση των αναγκών της κοινότητας και στην κάλυψη αυτών των αναγκών με παρεμβάσεις καθολικής, επικεντρωμένης και ενδεδειγμένης πρόληψης οδήγησαν στο σχεδιασμό μιας παρέμβασης πρόληψης που εστιάζει στα παιδιά με ΔΕΠΥ και τους γονείς τους. Η ΔΕΠΥ: Διαταραχή Ελλειμματικής Προσοχής - Υπερκινητικότητα επηρεάζει τη λειτουργικότητα των παιδιών, τη συνύπαρξη τους με τους άλλους και την προσαρμογή τους στη ζωή του σχολείου, αλλά επίσης και τη ζωή όλης της οικογένειας. Συνδέεται με πολλές δυσκολίες στις διαπροσωπικές σχέσεις και ενοχοποιείται για την εμπλοκή με τη χρήση ουσιών στην ενήλικη ζωή. Η παρέμβαση που υλοποιήθηκε απευθύνθηκε στους γονείς των παιδιών με στόχο την καλύτερη δική τους ενημέρωση για τη ΔΕΠΥ ώστε να κατανοήσουν τη συμπεριφορά και τις δυσκολίες του παιδιού τους καλύτερα και να αναγνωρίσουν τις αντιδράσεις του. Η ομάδα ακολούθησε τις αρχές της προσωποκεντρικής συμβουλευτικής δίνοντας στους γονείς την ευκαιρία να διερευνήσουν το θέμα της σχέσης τους με τα παιδιά και να καλλιεργήσουν δεξιότητες επικοινωνίας όπως ενσυναίσθηση, αποδοχή & αυθεντικότητα, προκειμένου να διαμορφώσουν σχέσεις συναισθηματικής ασφάλειας μαζί τους και να λειτουργήσουν «προστατευτικά». Η πιλοτική αυτή παρέμβαση αξιολογήθηκε ως προς τη βοήθεια που έδωσε στους συμμετέχοντες και συνοδεύτηκε με διερεύνηση αναγκών, όπου και φάνηκε η ανάγκη των γονέων για ενημέρωση και καθοδήγηση, καθώς και την υποστήριξη των ίδιων και των παιδιών τους μέσα από παρεμβάσεις ομαδικής, οικογενειακής και ατομικής συμβουλευτικής από υπηρεσίες ψυχικής υγείας και εκπαίδευσης. Οι εκκλήσεις των γονέων για ψυχολογική υποστήριξη των παιδιών, μας οδηγούν στη διεύρυνση της δράσης με παράλληλη υποστηρικτική παρέμβαση στα παιδιά. Λέξεις κλειδιά: συμβουλευτική γονέων, ΔΕΠΥ, επικεντρωμένη πρόληψη, προσωποκεντρική προσέγγιση Το stress των παιδιών προσχολικής και πρώτης σχολικής ηλικίας (4-8 ετών) Συμβουλευτική γονέων & εκπαιδευτικών Μιχάλης Γρηγόριος, Msc Κοινωνικής Ψυχιατρικής Παιδοψυχιατρικής, Υπεύθυνος Συμβουλευτικού Σταθμού Νέων Π.Ε Ιωαννίνων Χασιώτη Ελένη, Νηπιαγωγός Το stress στη προσχολική και πρώτη σχολική ηλικία είναι παράγοντας που επηρεάζει την σχολική πορεία και τη γενικότερη συναισθηματική κατάσταση του παιδιού. Σκοπός της έρευνας ήταν η μέτρηση του stress των παιδιών με σταθμισμένο εργαλείο που συμπληρώθηκε απ τους γονείς και των απόψεων τους σχετικά με τους παράγοντες πρόκλησης stress στο παιδί και της αποτελεσματικής διαχείρισής του. Για την έρευνά επιλέχθηκε η ποσοτική προσέγγιση, δειγματοληπτική (Ν=100 γονείς) και έγινε χρήση δομημένου ερωτηματολογίου. Η στατιστική ανάλυση των αποτελεσμάτων έγινε με το πρόγραμμα SPSS V.22. Οι περισσότεροι συμμετέχοντες ήταν γυναίκες αστικών περιοχών, ηλικίας μεταξύ 30-40, πανεπιστημιακής/τεχνολογικής εκαπίδευσης, με δύο παιδιά. Τα αποτελέσματα έδειξαν ότι τα 2/3 περίπου των παιδιών είχαν stress χωρίς σημαντική πιθανότητα να εμφανίσουν κάποιο σύμπτωμα, το 1/3 έχει πιθανότητα μεγαλύτερη του μέσου όρου να εμφανίσει συμπτώματα stress, ενώ ένα μικρό ποσοστό είχε μεγάλη πιθανότητα να βιώσει σοβαρή αλλαγή στον τομέα της υγείας ή/και της συμπεριφοράς. Η

5 πλειοψηφία τους θεωρεί τη συνεργασία γονέα εκπαιδευτικού πολύ σημαντική στην αντιμετώπιση του stress των παιδιών και σε περίπτωση που το παιδί τους είχε stress, θα προσπαθούσαν να το διαχειριστούν αρχικά μόνοι τους και αν δε κατάφερναν θα ζητούσαν τη βοήθεια ειδικού. Τέλος, θεωρούν ότι το stress των γονέων είναι απ τους σημαντικότερους παράγοντες εμφάνισης stress και στο παιδί. Τα αποτελέσματα μας δίνουν μια γενική εικόνα των καταστάσεων που προκαλούν stress στα παιδιά και τους γονείς τους και αυτό μπορεί να αποτελέσει σημαντικό εργαλείο για την συμβουλευτική παρέμβαση στην αντιμετώπιση των δυσλειτουργικών συμπεριφορών και συμπτωμάτων που προέρχονται απ αυτό. 09:00-10:30 Θεμ. Συνεδρία 2 (Αίθουσα Ι13) Συμβουλευτική, Θρησκευτικότητα, Ορθοδοξία Πρόεδρος: Αρχιμ. Νεκτάριος (Ανδρέας) Μητρόπουλος, Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης Η συμβουλευτική μέσα απο το έργο και την διδασκαλία του Αγίου Γέροντος Πορφυρίου του Νέου Καυσοκαλυβήτου Αρχιμ.Nεκτάριος (Aνδρέας)Mητρόπουλος Υπ.Διδάκτωρ Θεολογικής Σχολής Α.Π.Θ. Ηγούμενος ι.μ. Σπηλιάς Αγράφων Μέσα στα είδη της Συμβουλευτικής ανήκει και η ποιμαντική συμβουλευτική που εφαρμόζεται κυρίως από κληρικούς και συναντάται επιστημονικά στα τέλη της δεκαετίας του1930 (May,1939) και η οποία συνδυάζει και συνδέει τις πνευματικές αξίες με μια ψυχολογική προσέγγιση. Σκοπός της ανακοινώσεως είναι να παρουσιάσει την ποιμαντική συμβουλευτική και την εφαρμογή της στην σύγχρονη εποχή μέσα από το έργο και την διδασκαλία του Αγίου Πορφυρίου. Ο Άγιος Πορφύριος υπηρέτησε ως κληρικός στην Πολυκλινική Αθηνών εφαρμόζοντας την συμβουλευτική τόσο στους ασθενείς και τους εργαζόμενους, όσο και σε κάθε άνθρωπο που τον προσέγγιζε δίνοντας λύση σε θέματα και προβλήματα που τον απασχολούσαν. Μεθοδολογικά θα ασχοληθούμε με την παρουσίαση των προβλημάτων που αντιμετώπιζε καθώς και με τον τρόπο αλλά και την λύση που χρησιμοποιούσε σύμφωνα με την πείρα αλλά και με το «χάρισμα» που είχε από τον Θεό. Ως αποτελέσματα θα παρουσιαστούν οι λύσεις και η αμεσότητα τους σε κάθε πρόβλημα και θα έχουν μια συγκριτική μορφή μεταξύ των τρόπων που χρησιμοποιεί ο Άγιος και των όσων εφαρμόζονται από όσους ασχολούνται με την συμβουλευτική ψυχολογία. Στα βασικά συμπεράσματα θα αναφέρονται συνοπτικά τα σημεία της διδασκαλίας του Αγίου τα οποία βοηθούν στην εξέλιξη της συμβουλευτικής και εν κατακλείδι θα γνωστοποιείται κατά πόσο είναι εφικτή η εφαρμογή των αποτελεσμάτων στην συμβουλευτική σήμερα. Παροχή Υπηρεσιών Συμβουλευτικής και Διασύνδεσης στην Κοινότητα: Πιλοτική Εφαρμογή σε Ενορία στο Ηράκλειο Αττικής Λάβδας Μιχαήλ 1,2, Μαργέλη Κωνσταντίνα 2, Ευγενία Καρτερολιώτη 1,2, Τριανταφυλλόπουλος Κωνσταντίνος 2, Παπαδόπουλος Σπύρος 2, Εμμανουήλ Χατζηγεωργίου 2, Φλωρεντία Χρυσοβέργη 2, Μπεκόνα Πάσιο 2 (1) Εταιρεία Περιφερειακής Ανάπτυξης και Ψυχικής Υγείας (ΕΠΑΨΥ) (2) Κοινοτική Ομάδα Ενορίας Υπ. Θεοτόκου Ηρακλείου Αττ. Η παροχή υπηρεσιών ψυχικής υγείας στην κοινότητα αποτελεί προτεραιότητα στη δημόσια ψυχική υγεία με βάση τις κατευθυντήριες γραμμές του Π.Ο.Υ. και της Ε.Ε. Η συμβουλευτική μπορεί να ενσωματωθεί από ειδικούς ψυχικής υγείας στην παροχή υπηρεσιών ψυχικής υγείας ακόμα και σε άτυπα κοινωνικά δίκτυα όπως αυτά που δημιουργούνται με κέντρο την Ενορία. Οι βασικοί στόχοι της συμβουλευτικής είναι

6 η αυτογνωσία, οι επιτυχημένες διαπροσωπικές σχέσεις και η καλή προσαρμογή του ατόμου στο περιβάλλον του. Οι συνέργειες μεταξύ των φορέων στην κοινότητα δημιουργούν ένα πλέγμα προστασίας της ψυχικής υγείας του δοκιμαζόμενου πληθυσμού. Μία συνεργασία μεταξύ της Ενορίας Παναγίας Πρασίνου Λόφου, του Δήμου Ηρακλείου Αττικής και Επιστημονικών Φορέων όπως η Εταιρεία Περιφερειακής Ανάπτυξης και Ψυχικής Υγείας (ΕΠΑΨΥ) οδήγησε στη συστηματική παροχή υπηρεσιών συμβουλευτικής και διασύνδεσης στην κοινότητα. Παραχωρήθηκε δωρεάν ειδική αίθουσα για το σκοπό αυτό και στελεχώθηκε από 2 ψυχολόγους και 2 συμβούλους ψυχικής υγείας οι οποίοι εκπαιδεύθηκαν στη Διασύνδεση και την Παροχή βασικών υποστηρικτικών υπηρεσιών. Μετά την υποδοχή του περιστατικού, γίνονται βασικοί συμβουλευτικοί χειρισμοί, από τους ειδικούς, ενώ παράλληλα, δημιουργήθηκε ένα πλέγμα υπηρεσιών (δημοσίων και ιδιωτικών) στο οποίο κατευθύνονται τα αιτήματα που απαιτούν συστηματικότερη ή συμπληρωματική επεξεργασία. Είναι γεγονός ότι συμβουλευτικές υπηρεσίες ενσωματωμένες σε ένα Ενοριακό πλαίσιο παρουσιάζουν σημαντικές ιδιομορφίες. Οι λήπτες των υπηρεσιών προέρχονται σε σημαντικό ποσοστό από την ίδια την Ενορία και συχνά καλούνται να διαχειριστούν ζητήματα που αφορούν στη θρησκευτικότητα, την πνευματικότητα και την ψυχική υγεία. Με ελαχιστοποιημένο κόστος για τους ωφελουμένους αλλά και τους συμμετέχοντες φορείς, πραγματοποιείται συστηματική προαγωγή της ψυχικής υγείας και δίνεται έμφαση στην ενίσχυση της ψυχικής ανθεκτικότητας και των κοινωνικών δεσμών. Λέξεις κλειδιά: Κοινοτική Ψυχιατρική, Συμβουλευτική, Θρησκευτικότητα Η αντίληψη για την εργασία στον Ορθόδοξο μοναχισμό ως πηγή έμπνευσης για τη σύγχρονη Επαγγελματική Συμβουλευτική ΚωστόπουλοςΚωνσταντίνος Παναγιώτης Σύμβουλος Σταδιοδρομιας Οι νέες μορφές απασχόλησης χαρακτηρίζονται από έλλειψη μονιμότητας στον εργασιακό χώρο και στις εργασιακές σχέσεις, μετατροπή του σταθερού οκτάωρου ωραρίου εργασίας σε ευέλικτα ωράρια, συνεχή επαναπροσδιορισμό των θέσεων εργασίας, των αρμοδιοτήτων, υποχρεώσεων και δικαιωμάτων που απορρέουν από αυτές, ευελιξία στο κόστος της εργασίας, αποδόμηση του συνδικαλισμού και ανατροπή της κρατικά εξασφαλισμένης κοινωνικής ασφάλισης και κοινωνικής πρόνοιας. Ο Ορθόδοξος μοναχισμός δε μένει σιωπηλός απέναντι στη νέα αυτή πραγματικότητα των σύγχρονων εργασιακών μεταβολών, της παγκόσμιας οικονομικής κρίσης και της αποστέρησης της εργασίας των συνανθρώπων μας. Ο μοναχισμός έχει περιγράψει μέσα από τη διδασκαλία του και την καθημερινή του πρακτική, την εργασία ως διακονία και προσευχή στο πλαίσιο της προσπάθειας του μοναχού για τελείωση και απαλλαγή από τα πάθη του. Στη σημερινή εποχή, έχει τη δυνατότητα να εμπνεύσει την συμπεριφορά και τη στάση του ανθρώπου απέναντι στην εργασία και να συμβάλει τόσο προληπτικά, όσο και θεραπευτικά στο πρόβλημα της ανεργίας και της προσαρμογής στη νέα εργασιακή πραγματικότητα που διαμορφώνεται παγκοσμίως. Η συγκεκριμένη ανακοίνωση έχει ως βασικούς σκοπούς αφενός να εντοπίσει τη διδασκαλία του Ορθόδοξου Μοναχισμού για την καθημερινή πρακτική, την αξία, τη χρησιμότητα και τη σημασία της εργασίας για τον άνθρωπο, και αφετέρου να διαπιστώσει κατά πόσον η θεώρηση αυτή μπορεί να προσφέρει διέξοδο στο σύγχρονο φλέγον ζήτημα της απασχόλησης στο πλαίσιο της παγκόσμιας οικονομικής κρίσης στα πλαίσια της Επαγγελματικής Συμβουλευτικής. Η συγκεκριμένη εργασία βασίζεται σε μεταδιδακτορική πρωτότυπη βιβλιογραφική έρευνα και βασίζεται κυρίως σε ανασκόπηση κειμένων του Ορθόδοξου Μοναχισμού που αναφέρονται στα ζητήματα της εργασίας και της απασχόλησης, τόσο παλιότερα όσο κυρίως στη σύγχρονη εποχή. Για την ανάπτυξη της εργασίας αξιοποιούνται κείμενα του Ορθόδοξου μοναχισμού, των οποίων η προσέγγιση γίνεται χρονολογικά μέχρι τη σύγχρονη εποχή από το παλαιότερο στο μεταγενέστερο, ώστε να αξιοποιηθεί όσο το δυνατόν ευρύτερη χρονική περίοδος.

7 Η Συμβουλευτική του Γέροντα Παΐσιου του Αγιορείτη Θεοδώρα Μελίστα, Γεώργιος Λυκοκανέλλος, Ελεάνα Γεωργία Κολιοφώτη Α.Σ.ΠΑΙ.Τ.Ε. Παράρτημα Πάτρας Η Συμβουλευτική αποτελεί έναν από τους πλέον αναγνωρισμένους κλάδους της Ψυχολογίας. Στην Ελλάδα μέχρι τα τέλη του προηγούμενου αιώνα, ασκούνταν κατά κανόνα από προσωπικότητες της παιδείας και της θρησκείας κατά τρόπο μάλλον εμπειρικό, αυθόρμητο ή ενστικτώδη, παρά συνειδητό κι επιστημονικό. Σήμερα, η Συμβουλευτική ασκείται κατά κανόνα από ειδικούς επιστήμονες πτυχιούχους της Ψυχολογίας, όμως κανείς δε θα πρέπει να παραγνωρίσει τις εξαιρετικές ομοιότητες που παρουσιάζουν οι αρχές και τα στάδια της Συμβουλευτικής Ψυχολογίας με τις πραγματώσεις της ποιμαντικής νουθεσίας. Στην πραγματικότητα η επιστημονική Συμβουλευτική αποτελεί κλάδο της Ψυχολογίας, ο οποίος μεταξύ άλλων προσφέρει θετικά μοντέλα αντιμετώπισης δύσκολων καταστάσεων και ενθαρρύνει το άτομο στην ανάπτυξη της αυτογνωσίας του (Μαλικιώση-Λοΐζου, 2011). Σκοπός όλων εκείνων που ασκούν την Συμβουλευτική είναι η συνδρομή της ανεξαρτησίας του συμβουλευόμενου (Brown, Pryzwansky & Schulter, 2006). Αξίζει να παρατηρήσει κανείς ότι, τόσο στην επιστημονική Συμβουλευτική όσο και στην εκκλησιαστική, ο συμβουλευόμενος παραμένει ενεργό οργανικό στέλεχος της συμβουλευτικής πράξης αφού η ποιμαντική βρίσκεται εξ αρχής άρρηκτα συνδεδεμένη με την παροχή υπηρεσιών Συμβουλευτικής Ψυχολογίας. Στην εργασία αυτή, θέλαμε να διερευνήσουμε, ως ενδεικτική περίπτωση μελέτης (case study), μια σύγχρονη προσωπικότητα που έχαιρε γενικευμένης αποδοχής από την ελληνική κοινωνία. Η Συμβουλευτική του γέροντα Παΐσιου του Αγιορείτη, οι πρακτικές του, το περιεχόμενο, η αποτελεσματικότητά και οι επιδράσεις που εκείνες άσκησαν στην ελληνική κοινωνία, της τότε σύγχρονης, αλλά και της κατοπινής εποχής, παρουσιάζουν σημαντικές ομοιότητες με την επιστημονική Συμβουλευτική. Ενσυναίσθηση, σεβασμός, θετική αναγνώριση, «γνησιότητα», αυτοαποκάλυψη, σε συνδυασμό με συγκεκριμένες ηθικές αρχές αποτελούν ορισμένα βασικά συστατικά της συμβουλευτικής διαδικασίας. Αυτά, όπως προκύπτουν από πληθώρα μαρτυριών εκείνων που συναναστράφηκαν ή δέχθηκαν τις άτυπες συμβουλευτικές του υπηρεσίες, διακρίνονται και στη Συμβουλευτική που άσκησε ο γέροντας Παΐσιος Ο γέροντας Παΐσιος συνιστά μια από τις πιο αμφιλεγόμενες και συνάμα αγαπητές πνευματικές προσωπικότητες της σύγχρονης ιστορίας. Η συμβολή του στην Συμβουλευτική δεν είναι διόλου αμελητέα. Αν και ο ίδιος δεν είχε καν περατώσει τον κύκλο σπουδών της βασικής εκπαίδευσης, η δράση του φαίνεται πως είχε καθοριστική επίδραση στην ζωή και την σκέψη των ανθρώπων που τον επισκέπτονταν. Ο ίδιος χάραξε, καθώς φαίνεται, το μονοπάτι για την δημιουργία μιας νέας οπτικής της Ορθόδοξης Εκκλησίας προς την Συμβουλευτική. 09:00-10:30 Συμπόσιο 1 (Αίθουσα ΙΙ8) Εφαρμογές συμβουλευτικής ψυχολογίας στη σχολική κοινότητα: Η εμπειρία του συμβουλευτικού σταθμού νέων της δευτεροβάθμιας εκπαίδευσης ανατολικής Θεσσαλονίκης Πρόεδρος - Συζητήτρια: Ε. Σιμουλίδου, Συμβουλευτικός Σταθμός Νέων (ΣΣΝ) της Δ/νσης Δευτεροβάθμιας Εκπαίδευσης Ανατολικής Θεσσαλονίκης Ο Συμβουλευτικός Σταθμός Νέων αποτελεί έναν θεσμό της Δευτεροβάθμιας Εκπαίδευσης με κύριο έργο (σύμφωνα με την Υ.Α /Γ7/ ) την κάλυψη ψυχοκοινωνικών αναγκών των σχολικών μονάδων και την ενίσχυση του ψυχοπαιδαγωγικού ρόλου του σχολείου με δυνατότητα βραχείας συμβουλευτικής παρέμβασης αλλά και παραπομπής. Ειδικότερα, στοχεύει στη στήριξη της σχολικής κοινότητας στο χειρισμό δυσλειτουργικών καταστάσεων και στην ευαισθητοποίησή της στον εξαιρετικά σημαντικό ρόλο που διαδραματίζει η καλλιέργεια θετικού ψυχολογικού κλίματος στο σχολείο για την προαγωγή του

8 αναπτυξιακού και μαθησιακού δυναμικού των μαθητών, ιδιαίτερα στους δύσκολους καιρούς που διέρχεται η ελληνική κοινωνία. Επίσης, στη συμβουλευτική υποστήριξη μαθητών/τριών που αντιμετωπίζουν προσωπικές, οικογενειακές, κοινωνικές ή άλλες δυσκολίες, στη διευκόλυνση και ενίσχυση των εκπαιδευτικών στον παιδαγωγικό τους ρόλο, στη συμβουλευτική υποστήριξη των γονέω, καθώς και στην ανάπτυξη συνεργασίας μεταξύ των δύο συστημάτων σχολείου και οικογένειας. Ακόμα στοχεύει στην ευαισθητοποίηση της ευρύτερης κοινότητας και στη διατήρηση και προαγωγή της ψυχικής υγείας μέσα και από τη συνεργασία του ΣΣΝ με άλλους φορείς της Δευτεροβάθμιας Εκπαίδευσης, όπως τα Γραφείο Αγωγής Υγείας, τα ΚΕΣΥΠ και τα ΚΕΔΔΥ, αλλά και τις Ιατροπαιδαγωγικές Υπηρεσίες και τα Κέντρα Πρόληψης. Με βάση, λοιπόν, το παραπάνω θεσμικό πλαίσιο καλούμαστε να αλληλεπιδράσουμε με όλη τη σχολική κοινότητα: εκπαιδευτικούς, μαθητές, γονείς. Στόχος του συμποσίου είναι να παρουσιάσουμε, μέσα από ενδεικτικές εφαρμογές της συμβουλευτικής μας πρακτικής, το πολυεπίπεδο έργο στο οποίο καλείται να συνδράμει ένας φορέας σαν το δικό μας. Από τις τέσσερις εργασίες που θα ακολουθήσουν, οι δύο αφορούν σε παρεμβάσεις που εμπλέκουν όλα τα συστήματα του σχολείου σχετικά με θέματα διαπροσωπικών σχέσεων και διαχείρισης συγκρούσεων (Εργασία 1) και πρόληψης και αντιμετώπισης της ενδοσχολικής βίας (Εργασία 2), ενώ οι άλλες δύο εργασίες αφορούν σε ατομική συμβουλευτική μαθητών και των γονιών τους. Θα παρουσιαστεί η περίπτωση μιας μαθήτριας με μη αυτοκτονική αυτό-τραυματική συμπεριφορά (Εργασία 3) και μία περίπτωση συμβουλευτικής με θέμα τη σεξουαλική διαπαιδαγώγηση στην Ειδική Αγωγή. Θεωρούμε ότι με τις εισηγήσεις και τη συζήτηση θα καταφέρουμε να αναδείξουμε τη διαλεκτική σχέση Συμβουλευτικού Σταθμού και σχολικής κοινότητας. ΕΡΓΑΣΙΑ 1 Διαχείριση Συγκρούσεων στη Σχολική Κοινότητα: Μία πολύ-επίπεδη Συμβουλευτική Παρέμβαση Παπαλαζάρου Αλεξάνδρα, Σιμουλίδου Ελισάβετ, Συμβουλευτικός Σταθμός Νέων της Διεύθυνσης Δευτεροβάθμιας Εκπαίδευσης Ανατολικής Θεσσαλονίκης Συχνά σε έναν Συμβουλευτικό Σταθμό Νέων (ΣΣΝ) φτάνουν αιτήματα που αφορούν στις δυσκολίες ενός μαθητή να ενσωματωθεί στο τμήμα του. Από την άλλη, η ανάγκη για παρέμβαση στα πολλαπλά επίπεδα της σχολικής κοινότητας γίνεται όλο και πιο επιτακτική την εποχή μας. Λαμβάνοντας υπόψη τα αυξανόμενα αιτήματα των σχολείων για διαχείριση των συγκρούσεων και καλλιέργεια των διαπροσωπικών σχέσεων μεταξύ των μαθητών τους, ο ΣΣΝ διαμόρφωσε μία μεθοδολογία με ολιστικό προσανατολισμό. Στη βάση αυτή, προτείνεται να εμπλακεί όλο το σχολικό σύστημα, με στόχο την αλλαγή στη δυναμική των σχέσεων όλων των μερών. Στην εισήγηση θα δοθεί ένα παράδειγμα από αίτημα που έφτασε στον ΣΣΝ με αφορμή τις δυσκολίες στις διαπροσωπικές σχέσεις ενός μαθητή δευτέρας γυμνασίου με τους συμμαθητές του τμήματός του. Η ομάδα μας επισκέφτηκε το σχολείο, ώστε μέσα από τις συναντήσεις με όλα τα εμπλεκόμενα μέρη (διευθυντή, μητέρα μαθητή, εκπαιδευτικούς που διδάσκουν στο τμήμα) να κατανοήσει τα πλαίσια στα οποία προκύπτουν δυσκολίες Διαπιστώθηκε η ανάγκη για την εφαρμογή μίας πολύπλευρης παρέμβασης. Ο σχεδιασμός περιλάμβανε ομαδική συμβουλευτική στους εκπαιδευτικούς και στο διευθυντή του σχολείου, τρεις δίωρες βιωματικές δράσεις στο τμήμα από το οποίο προερχόταν ο μαθητής, ατομικές συνεδρίες συμβουλευτικής με τους γονείς του μαθητή, αλλά και με τον ίδιο. Στην εισήγηση θα γίνει αναφορά και στους βασικούς άξονες της βιωματικής παρέμβασης, όπως για παράδειγμα, στο να ανακαλύψουν οι μαθητές μεταξύ τους ομοιότητες και διαφορές, ότι τους ενώνουν περισσότερα από όσα τους χωρίζουν και να συνειδητοποιήσουν έτσι τη δυνατότητα ύπαρξης διαπροσωπικών σχέσεων παρά την όποια διαφορετικότητα. Τα αποτελέσματα της παρέμβασης έγιναν ορατά πολύ γρήγορα στο σχολείο, με βελτίωση των σχέσεων των μαθητών μεταξύ τους, πιο ευαισθητοποιημένη αντιμετώπιση από την πλευρά των εκπαιδευτικών και ανάπτυξη θετικότερου κλίματος στην τάξη. Στο συμπόσιο θα συζητηθεί συμπερασματικά η σημασία που διαπιστώθηκε ότι έχει η συμμετοχή όλων των εμπλεκόμενων μερών σε ένα ζήτημα στη συμβουλευτική πρακτική. Λέξεις κλειδιά: ατομική / ομαδική συμβουλευτική, διαχείριση συγκρούσεων, διαφορετικότητα, σχολική κοινότητα

9 ΕΡΓΑΣΙΑ 2 Πρακτικές παρέμβασης και συμβουλευτικής ψυχολογίας για την πρόληψη και αντιμετώπιση της ενδοσχολικής βίας Λαγάρα Φωτεινή, Μπαλλή Βασιλική, Σιμουλίδου Ελισάβετ, Συμβουλευτικός Σταθμός Νέων της Διεύθυνσης Δευτεροβάθμιας Εκπαίδευσης Ανατολικής Θεσσαλονίκης Το ζήτημα της ενδοσχολικής βίας απασχολεί ιδιαίτερα τη σχολική κοινότητα όπως διαφαίνεται και από την ίδρυση του Παρατηρητηρίου για τη βία και το σχολικό εκφοβισμό του ΥΠΑΙΘ. Στόχος της παρουσίασης αυτής είναι η προσπάθεια αποτύπωσης της εμπειρίας του ΣΣΝ και της έμφασης που δίνεται στο σχεδιασμό και την εφαρμογή προγραμμάτων παρέμβασης σχετικά με την πρόληψη και διαχείριση συμπεριφορών ενδοσχολικής βίας για μια όσο το δυνατό ολόπλευρη προσέγγιση του ζητήματος. Οι δράσεις περιλαμβάνουν τη συμβουλευτική σε ατομικό αλλά και ομαδικό επίπεδο, μέσα από επισκέψεις και παρεμβάσεις στις σχολικές μονάδες. Οι ατομικές συνεδρίες αφορούν όλα τα μέλη που απαρτίζουν το σχολικό και οικογενειακό πλαίσιο, δηλαδή τους εκπαιδευτικούς, τους μαθητές και την οικογένεια. Σε ορισμένες περιπτώσεις, το πλαίσιο της ατομικής συμβουλευτικής αποτέλεσε αφορμή για περαιτέρω διεύρυνση των δράσεων σε επίπεδο σχολείου. Ο σχεδιασμός περιελάμβανε επισκέψεις στις σχολικές μονάδες κατόπιν αιτήματος και σε συνεννόηση με τις αρμόδιες διευθύνσεις και το εκπαιδευτικό προσωπικό. Οι παρεμβάσεις χωρίζονται σε δυο κατηγορίες. Σε παρεμβάσεις πρόληψης της ενδοσχολικής βίας με σκοπό την ενημέρωση και ευαισθητοποίηση για το πολυδιάστατο αυτό ζήτημα, καθώς και σε παρεμβάσεις αντιμετώπισης σε σχολικές μονάδες που παρατηρήθηκαν συγκεκριμένα περιστατικά βίας μεταξύ των μαθητών. Σκοπός αυτού του τύπου παρεμβάσεων είναι να προταθούν εποικοδομητικότεροι τρόποι επίλυσης των συγκρούσεων μέσω της αυτοδιαχείρισης και η συνειδητοποίηση της πολυδιάστατης θέασης των περιστατικών βίας. Οι θεματικές οι οποίες αναλύθηκαν στα πλαίσια των παρεμβάσεων ήταν οι εξής: α) διάκριση βίας και εκφοβισμού, β) η εναλλαγή των ρόλων θύτης-θύματος,γ) έμφαση στην ενεργοποίηση των παρατηρητών, δ) η σύνδεση της μη αποδοχής της διαφορετικότητας με τη βία δ) η στοχοποίηση και η έννοια του αποδιοπομπαίου τράγου ε) η καλλιέργεια ενσυναισθητικής στάσης απέναντι στους εμπλεκόμενους. Στην εισήγηση τονίζεται ο καταλυτικός ρόλος της ενεργοποίησης και της συνεργασίας του σχολικού πλαισίου με τις συμβουλευτικές και ψυχοκοινωνικές υπηρεσίες για την αποτελεσματικότερη προσέγγιση φαινομένων ενδοσχολικής βίας Λέξεις κλειδιά : ενδοσχολική βία, βιωματικές παρεμβάσεις, συμβουλευτική ΕΡΓΑΣΙΑ 3 Μη αυτοκτονική αυτό-τραυματική συμπεριφορά: Παρουσίαση περιστατικού του ΣΣΝ Δευτεροβάθμιας Εκπαίδευσης Ανατολικής Θεσσαλονίκης Μπάμπαλου Χριστίνα-Ελένη, Σιμουλίδου Ελισάβετ, Συμβουλευτικός Σταθμός Νέων της Διεύθυνσης Δευτεροβάθμιας Εκπαίδευσης Ανατολικής Θεσσαλονίκης Η μη αυτοκτονική αυτό-τραυματική συμπεριφορά συνιστά μια εσκεμμένη αυτοκαταστροφική συμπεριφορά, η οποία μολονότι σχετίζεται με την αυτοκτονικότητα συνήθως γίνεται χωρίς αυτοκτονική πρόθεση και μπορεί να πάρει ποικίλες μορφές (π.χ. χαράκωμα, διάτρηση, κάψιμο δέρματος, κ.α ). Η υπάρχουσα βιβλιογραφία τοποθετεί τη μέση ηλικία έναρξης του φαινομένου στα έτη, με επικρατέστερο το ποσοστό εμφάνισης (12-37,2%) στους σχολικούς πληθυσμούς της δευτεροβάθμιας εκπαίδευσης. Πρόκειται για ένα φαινόμενο που απασχολεί τη διεθνή σχολική κοινότητα και η εμπειρία του Συμβουλευτικού Σταθμού Νέων καθώς και των Ιατροπαιδαγωγικών Υπηρεσιών με τις οποίες συνεργάζεται, επιβεβαιώνουν την προαναφερόμενη εικόνα και για το ελληνικό σχολικό πλαίσιο. Συνεπώς, η συνεισφορά της συμβουλευτικής ψυχολογίας σε δομές συμβουλευτικής, όπως οι ΣΣΝ, είναι καταλυτικής σημασίας για την πρόληψη και αντιμετώπιση τέτοιων φαινομένων. Στην εισήγηση θα δοθεί αρχικά ένα σύντομο θεωρητικό πλαίσιο σχετικά με την κλινική εικόνα του φαινομένου, τα στοιχεία επιπολασμού, τις κυρίαρχες θεωρίες αιτιοπαθογένειας και τα βασικά συστατικά ενός προγράμματος παρέμβασης. Στη

10 συνέχεια θα παρουσιαστεί ένα ενδεικτικό περιστατικό αυτό-τραυματικής συμπεριφοράς μαθήτριας α λυκείου που αντιμετωπίστηκε στον ΣΣΝ. Η παρουσίαση του περιστατικού θα γίνει από την οπτική των δεξιοτήτων της συμβουλευτικής ψυχολογίας με τον θεωρητικό προσανατολισμό της συστημικής σκέψης και της συμβουλευτικής της ενδυνάμωσης- που εφαρμόστηκαν. Η προαναφερόμενη οπτική θα επισημάνει τις βασικές συνιστώσες ενός προτεινόμενου μοντέλου συμβουλευτικής πρακτικής για την διαχείριση περιστατικών αυτό-τραυματικής συμπεριφοράς. Η παρουσίαση μιας τέτοιας συμβουλευτικής παρέμβασης έχει να καταθέσει σημεία προβληματισμού αλλά και προτάσεις διαχείρισης για την πρόληψη και αντιμετώπιση ενός ψυχολογικού φαινομένου που απασχολεί όλο και συχνότερα το σχολείο και την οικογένεια στον τόπο μας. Λέξεις κλειδιά: συμβουλευτική ψυχολογία, μη αυτοκτονική αυτό-τραυματική συμπεριφορά, δευτεροβάθμια εκπαίδευση ΕΡΓΑΣΙΑ 4 Συμβουλευτική Σεξουαλικής Διαπαιδαγώγησης στην Ειδική Αγωγή Στεργίου Ειρήνη, Σιμουλίδου Ελισάβετ Συμβουλευτικός Σταθμός Νέων της Διεύθυνσης Δευτεροβάθμιας Εκπαίδευσης Ανατολικής Θεσσαλονίκης Η σεξουαλικότητα των ατόμων με αναπηρία για πολλούς αιώνες θεωρούνταν απαγορευμένο θέμα. Το δικαίωμά τους στη σεξουαλική έκφραση και εκπαίδευση καταστρατηγούνταν επί αιώνες καθώς κυριαρχούσαν αντιλήψεις περί «αθωότητας» και «ασεξουαλικότητας». Έχουν περάσει αρκετά χρόνια από τότε που ο Vygotsky τοποθέτησε την αναπηρία στο κοινωνικό πεδίο διακηρύσσοντας ότι η αναπηρία αποτελεί κοινωνική κατηγορία. Διαχωρίζοντας τις πρωτογενείς από τις δευτερογενείς πτυχές της, τόνισε ότι ενώ οι πρωτογενείς συνδέονται με την οργανική ατέλεια, οι δευτερογενείς αποτελούν κοινωνικές συνέπειες καθώς απορρέουν από πρακτικές της κοινωνίας. Μόλις τη δεκαετία του 70 και του 80 άρχισαν να μελετώνται τα ανθρώπινα-σεξουαλικά δικαιώματα ατόμων με αναπηρία πιο διεξοδικά και αυτά υπό το πρίσμα της «πρόληψης» σε θέματα ασφάλειας και κακοποίησης. Ο Συμβουλευτικός Σταθμός Νέων της Δευτεροβάθμιας Εκπαίδευσης Ανατολικής Θεσσαλονίκης δέχεται αιτήματα τόσο από σχολεία όσο και από γονείς. Η προσπάθεια συνεργασίας μας με το εκάστοτε σχολείο έχει ως στόχο να απαλλάξει το παιδί από το βάρος ενός «προβλήματος» και να εισάγει την ιδέα ότι τα προβλήματα και οι δυσκολίες εμφανίζονται και παίρνουν νόημα πάντα μέσα σε πλαίσια. Η πρώτη συνάντηση πραγματοποιείται με κάποιον από τους γονείς για τη λήψη ιστορικού και τη διερεύνηση του αιτήματος ώστε να ξεκινήσει η συμβουλευτική διαδικασία. Έτσι, στα πλαίσια ατομικής συμβουλευτικής και με αίτημα του γονέα αναδύθηκε η ανάγκη διαχείρισης της σεξουαλικότητας μιας έφηβης που φοιτά σε Ειδικό Σχολείο. Οι βασικοί άξονες της συμβουλευτικής διαδικασίας κινήθηκαν ως προς την αναζήτηση τρόπων που θα συνέβαλαν στη σεξουαλική ωρίμανση σε σωματικό, συναισθηματικό, πνευματικό και κοινωνικό επίπεδο. Μια ωρίμανση σημαντική και θετική για την ίδια και τις σχέσεις της εμπεριέχοντας στη διαδικασία το πλαίσιο του σχολείου και της οικογένειας. Δόθηκε έμφαση στην ενημέρωση περί σεξουαλικών ζητημάτων έτσι ώστε η έφηβη να είναι σε θέση να επιλέξει με ελεύθερο και συνειδητό τρόπο, αποφεύγοντας τη χειραγώγηση. Από αυτή τη συμβουλευτική διαδικασία μοιάζει να είναι απαραίτητη η ένταξη της σεξουαλικής διαπαιδαγώγησης στα πλαίσια της σχολικής κοινότητας. Λέξεις κλειδιά: Σεξουαλικότητα, αναπηρία, συμβουλευτική. 09:00-10:30 Συμπόσιο 2 (Αίθουσα ΙΙ9) Παρουσίαση λειτουργίας του Εργαστηρίου Ψυχολογικής Συμβουλευτικής Φοιτητών ΕΚΠΑ

11 Πρόεδρος: Α. Χριστοπούλου, Εθνικό και Καποδιστριακό Πανεπιστήμιο Αθηνών Συζητήτρια: Αναστασία Καλαντζή- Αζίζι, Εθνικό και Καποδιστριακό Πανεπιστήμιο Αθηνών Οργανωτής ές: Εργαστήριο Ψυχολογικής Συμβουλευτικής Φοιτητών Φορέας: Πανεπιστήμιο Αθηνών Πρόεδρος: Άννα Χριστοπούλου, Αναπληρώτρια Καθηγήτρια Κλινικής Ψυχολογίας Φορέας: ΕΚΠΑ Συζητητής: Αναστασία Καλαντζή- Αζίζι, Ομότιμη Καθηγήτρια Κλινικής Ψυχολογίας Φορέας: ΕΚΠΑ Το Εργαστήριο απευθύνεται στους φοιτητές και τις φοιτήτριες όλων των Τμημάτων του Πανεπιστημίου Αθηνών και παρέχει συμβουλευτική στήριξη και ψυχοθεραπεία για θέματα: α) Σπουδών φοιτητικής ζωής β) προβλήματα σχέσεων, γ) άλλα προσωπικά προβλήματα και εκδηλώσεις άγχους. Κύρια δράση του Εργαστηρίου είναι η παροχή ψυχολογικής συμβουλευτικής (ατομική, ομαδική, συμβουλευτική σε φοιτητές με αναπηρίες, μέσα από τη Μονάδα Προσβασιμότητας). Επίσης το Εργαστήριο αναπτύσσει πολύπλευρο εκπαιδευτικό και ερευνητικό έργο. Προσφέρει πρακτική άσκηση σε μεταπτυχιακούς φοιτητές Κλινικής Ψυχολογίας και εκπαίδευση σε ειδικά θέματα σε επαγγελματίες άλλων υπηρεσιών ψυχολογικής συμβουλευτικής φοιτητών. Προσφέρει υποστήριξη στην εκπόνηση πτυχιακών εργασιών του Τμήματος Ψυχολογίας και διπλωματικών εργασιών του Μεταπτυχιακού Προγράμματος Κλινικής Ψυχολογίας και διδακτορικών διατριβών Κλινικής και Συμβουλευτικής Ψυχολογίας. Το παρόν συμπόσιο έχει στόχο να παρουσιάσει τον τρόπο οργάνωσης και λειτουργίας του Εργαστηρίου. Παρουσιάζονται τέσσερεις ανακοινώσεις. Η πρώτη αφορά στην δομή, τη λειτουργία και τα αποτελέσματα του απολογισμού του έργου του Εργαστηρίου της τελευταίας τετραετίας, δυο επόμενες αποσκοπούν στη παρουσίαση των μορφών συμβουλευτικής μέσα από την παρουσίαση δυο κλινικών περιπτώσεων και η τέταρτη παρουσιάζει μια ποιοτική έρευνα που μελέτησε τις εμπειρίες προσαρμογής των αλλοδαπών φοιτητών στην Ελλάδα. ΕΡΓΑΣΙΑ 1 Εργαστήριο Ψυχολογικής Συμβουλευτικής Φοιτητών: Στατιστικά στοιχεία της τελευταίας τετραετίας. Ντιάνα Χαρίλα, Ψυχολόγος, Διδάκτωρ Κλινικής Ψυχολογίας ΕΚΠΑ Θα παρουσιαστούν οι κυριότερες δραστηριότητες του Εργαστηρίου Συμβουλευτικής Φοιτητων και τα στατιστικά δεδομένα σε σχέση με την προσέλευση των φοιτητών, τα αιτήματά τους και την πορεία των περιστατικών. ΕΡΓΑΣΙΑ 2 Εργαστήριο Ψυχολογικής Συμβουλευτικής Φοιτητών: Παρουσίαση ατομικής περίπτωσης Αθανασία Δ. Μακρή, Ψυχολόγος, Μεταπτυχιακή Φοιτήτρια Κλινικής Ψυχολογίας ΕΚΠΑ Παρουσίαση ατομικής περίπτωσης φοιτήτριας με Ιδεοψυχαναγκαστική Διαταραχή Προσωπικότητας με Διαταραχή Διατροφής Μη Προσδιοριζόμενη Αλλιώς. Θα παρουσιαστούν σύντομο ιστορικό της φοιτήτριας, το αίτημα, η διάγνωση, η διατύπωση περίπτωσης, καθώς, και οι κυριότερες θεραπευτικές παρεμβάσεις. ΕΡΓΑΣΙΑ 3 Εργαστήριο Ψυχολογικής Συμβουλευτικής Φοιτητών: Παρουσίαση ατομικής περίπτωσης Αργαλιά Ευτυχία, Ψυχολόγος, Μεταπτυχιακή Φοιτήτρια Κλινικής Ψυχολογίας ΕΚΠΑ

12 Παρουσίαση ατομικής περίπτωσης φοιτήτριας με Δυσθυμική Διαταραχή και Διαταραχή Επεισοδιακής Υπερφαγίας. Θα παρουσιαστούν σύντομο ιστορικό της φοιτήτριας, το αίτημα, η διάγνωση, η διατύπωση περίπτωσης, καθώς, και οι κυριότερες θεραπευτικές παρεμβάσεις. ΕΡΓΑΣΙΑ 4 Εμπειρίες αλλοδαπών φοιτητών στην Ελλάδα Κατερίνα Χονδρού, Ψυχολόγος, MSc & Φιλία Ίσαρη, Επίκουρη Καθηγήτρια Συμβουλευτικής Ψυχολογίας ΕΚΠΑ Η παρούσα ποιοτική έρευνα μελέτησε τις εμπειρίες προσαρμογής των αλλοδαπών φοιτητών στην Ελλάδα. Πιο συγκεκριμένα, διερεύνησε πώς οι ίδιοι οι αλλοδαποί φοιτητές περιγράφουν, αντιλαμβάνονται, βιώνουν και διαχειρίζονται την εμπειρία της προσαρμογής τους καθώς και τις προκλήσεις που αυτή εμπεριέχει. Το δείγμα αποτελείτο από 8 αλλλοδαπούς φοιτητές οι οποίοι φοιτούσαν σε ελληνικά πανεπιστήμια και προέρχονταν από διαφορετικές χώρες. Για τη συλλογή του ερευνητικού υλικού χρησιμοποιήθηκε η ημι-δομημένη συνέντευξη και για την ανάλυση των δεδομένων αξιοποιήθηκε η Ερμηνευτική Φαινομενολογική Ανάλυση (ΕΦΑ). Τα ερευνητικά αποτελέσματα αφορούν α. στην διαδικασία της πολιτισμικής μετάβασης, β. στην εμπειρία της πανεπιστημιακής ζωής και των ακαδημαικών απαιτήσεων (π.χ. γλώσσα, πανεπιστημιακό πλαίσιο, καθηγητές, συμφοιτητές, σπουδές, μαθήματα), γ, στην ψυχοκοινωνική και πολιτισμική προσαρμογή (.π.χ. μοναξιά, νοσταλγία, φιλίες, συμμετοχή σε κοινοτικές/θρησκευτικές οργανώσεις, πηγές στήριξη) και δ. θέματα πρακτικής προσαρμογής (π. χ. βιοπορισμός, οικονομική κατάσταση στην Ελλάδα). Συζητείται η σημασία των ευρήματων όσον αφορά θέματα πρόληψης παρέμβασης στα πλαίσια των συμβουλευτικών κέντρων για φοιτητές. 10:30-12:00 Προσκεκλημένο εργαστήριο 1 (Αμφιθέατρο Ι4) Existential therapy in practice Emmy van Deurzen, New School of Psychotherapy and Counselling 10:30-12:00 Εργαστήριο 1 (Αίθουσα ΙΙ9) Απώλεια στη σχολική κοινότητα: Κατανόηση και διαχείριση των τραυματικών αντιδράσεων Μέριμνα Εταιρεία για τη Φροντίδα Παιδιών και Οικογενειών στην Αρρώστια και το Θάνατο Μπιτσάκου Εύη, Μωραΐτη Κέλλυ Η απώλεια ενός μέλους της σχολικής κοινότητας αναμφισβήτητα εγείρει σημαντικές αντιδράσεις θρήνου στα υπόλοιπα μέλη της και καλεί κατ αρχήν τους εκπαιδευτικούς να τις κατανοήσουν και να τις διαχειριστούν. Και ενώ ο θρήνος αποτελεί ένα σύνολο φυσιολογικών αντιδράσεων που χρειάζεται να διευκολυνθούν, μια απώλεια που βιώνεται ως τραυματική μπορεί να επιφέρει πρόσθετες δυσκολίες και να απαιτεί διαφορετικού τύπου διαχείριση. Συχνά σε αυτές τις περιπτώσεις, η αναγνώριση από την πλευρά των εκπαιδευτικών των ενδείξεων του τραύματος και η συνεργασία τους με κάποιον εξειδικευμένο επαγγελματία ψυχικής υγείας μπορεί να τους οδηγήσει στην αναζήτηση καταλληλότερων τρόπων προσέγγισης και στήριξης των ίδιων και των μαθητών τους. Το βιωματικό εργαστήριο θα αναπτυχθεί σε δύο μέρη. Το πρώτο μέρος αφορά στην κατανόηση από την πλευρά των επαγγελματιών υγείας των τραυματικών αντιδράσεων, μέσα από εισαγωγική συζήτηση στις

13 έννοιες, τα συμπτώματα και τις επιπτώσεις του ψυχικού τραύματος σε ενήλικες και παιδιά/ εφήβους. Στο δεύτερο μέρος οι συμμετέχοντες θα χωριστούν σε μικρές ομάδες και με τη βοήθεια βιωματικού σεναρίου θα συζητήσουν τον τρόπο διαχείρισης μιας τραυματικής απώλειας στη σχολική κοινότητα. Τέλος, θα γίνει συζήτηση στην ολομέλεια για τα βασικά στάδια στη διαχείριση της σχολικής κρίσης, καθώς και τη σημαντικότητα της ύπαρξης ενός σχεδίου δράσης. Λέξεις κλειδιά: απώλεια, διαχείριση, πρόληψη, σχολική κοινότητα, ψυχικό τραύμα. 12:30-14:00 Συμπόσιο 3 (Αμφιθέατρο Ι4) Εφαρμογές συμβουλευτικής στήριξης από συνομήλικους ή ομότιμους σε διάφορα πλαίσια Πρόεδρος: Μ. Μαλικιώση-Λοΐζου, Εθνικό και Καποδιστριακό Πανεπιστήμιο Αθηνών Συζητητής: Σ. Βασιλόπουλος, Πανεπιστήμιο Πατρών Οργάνωση: Ελληνική Επιστημονική Εταιρεία Συμβουλευτικής Ομηλίκων (ΕΣΥΟΜ) και Συμβουλευτικό Κέντρο Ομηλίκων (ΣΥΚΕΟΜ) Τμήματος Εκπαίδευσης και Αγωγής στην Προσχολική Ηλικία, Πανεπιστήμιο Αθηνών Συντονίστρια: Μαρία Μαλικιώση-Λοΐζου, Πανεπιστήμιο Αθηνών Η συμβουλευτική ομηλίκων αναφέρεται στην προσφορά και αποδοχή βοήθειας μεταξύ ατόμων όμοιας ηλικίας και στηρίζεται στις βασικές αρχές του αμοιβαίου σεβασμού, υπευθυνότητας και κατανόησης. Αποτελεί μια πηγή κοινωνικής στήριξης που συμβάλει στα ήδη διαθέσιμα δίκτυα κοινωνικής στήριξης των συνομήλικων και των ομότιμων. Θεωρείται ένας από του πλέον χρήσιμους τρόπους με τον οποίο οι άνθρωποι μπορούν να βοηθούν τους συνανθρώπους τους, ακούγοντας και παρακολουθώντας τους ενεργητικά, επικοινωνώντας, βοηθώντας τους να μοιρασθούν τους προβληματισμούς τους και να αισθανθούν έτσι καλύτερα. Σύμβουλοι ομηλίκων υπάρχουν και λειτουργούν με όλες τις ομάδες ηλικιών και για ένα ευρύ φάσμα ανθρώπινων καταστάσεων. Η συμβουλευτική ομηλίκων εφαρμόζεται σε εκπαιδευτικά ιδρύματα, κέντρα ψυχικής υγείας, νοσοκομεία, κοινοτικά κέντρα, σε επιχειρήσεις και οργανισμούς. Στο παρόν συμπόσιο η στήριξη ομοτίμων θα προσεγγισθεί από το χώρο της υγείας, της εκπαίδευσης και του ιδρυματισμού. Ο κ. Ευάγγελος Καραδήμας από το Πανεπιστήμιο Κρήτης επικεντρώνει την παρουσίασή του σε προγράμματα στήριξης ομότιμων στο χώρο της υγείας. Οι κ.κ. Τζάκου Ευθαλία, Βούλγαρη Μαρία και Βασιλόπουλος Στέφανος του Πανεπιστημίου Πατρών, παρουσιάζουν τα πρώτα αποτελέσματα της εφαρμογής ενός ψυχοεκπαιδευτικού προγράμματος πρόληψης του σχολικού εκφοβισμού, το οποίο εστιάζει στον καθοριστικό ρόλο του παρατηρητή. Οι κ.κ. Γιούλα Ρουμπέα, Μαρία Σφέτκου, & Άκης Γιοβαζολιάς, παρουσιάζουν αντίστοιχα τα αποτελέσματα ενός προγράμματος διαμεσολάβησης για του ίδιους τους διαμεσολαβητές, το οποίο εφαρμόστηκε σε σχολεία Β θμιας εκπαίδευσης. Τέλος, η κ. Όλγα Θεμελή του Πανεπιστημίου Κρήτης, τονίζει τον σημαντικό ρόλο που διαδραματίζουν διεθνώς παρόμοια προγράμματα στήριξης ομοτίμων στη μείωση αυτοχειρίας κατά τη διάρκεια του εγκλεισμού. ΕΡΓΑΣΙΑ 1 Συμβουλευτική από ομότιμους σε θέματα υγείας Ευάγγελος Χ. Καραδήμας, Τμήμα Ψυχολογίας, Πανεπιστήμιο Κρήτης Αν και η συμβουλευτική από ομότιμους έχει γνωρίσει ανάπτυξη κυρίως σε ζητήματα ψυχικής υγείας, ανάλογες σημαντικές προσπάθειες έχουν αναπτυχθεί, επίσης, για θέματα σωματικής υγείας. Από τη δεκαετία του 1930 με τη θεμελίωση των πρώτων προσπαθειών που κατέβαλαν οι Ανώνυμοι Αλκοολικοί

14 προσπάθεια που στηρίζεται στις αρχές της συμβουλευτικής ομότιμων ως τις μέρες μας, έχουν σχεδιαστεί και εφαρμοστεί αρκετά προγράμματα που αναφέρονται στη σωματική υγεία και την ποιότητα ζωής. Αυτά τα προγράμματα συνήθως αφορούν σε: (α) θέματα πρόληψης/προαγωγής της υγείας, όπως ο θηλασμός και διάφορες συμπεριφορές υγείας, (β) θέματα υγείας φοιτητών και νέων (π.χ., σεξουαλική υγεία, άσκηση, διατροφή, εξαρτήσεις), (γ) θέματα ποιότητας ζωής σε ηλικιωμένους (π.χ., κινητικότητα, κοινωνική υποστήριξη), (δ) προσαρμογή στη χρόνια ασθένεια (π.χ., ανεξάρτητη διαβίωση, αντιμετώπιση συμπτωμάτων, δυσκολίες προσαρμογής της οικογένειας και των φροντιστών, ζητήματα διάγνωσης και δύσκολων ιατρικών διαδικασιών), καθώς και σε (ε) ειδικές ομάδες (π.χ., μειονότητες με προβλήματα υγείας). Στα παραπάνω, προστίθενται ειδικές θεματικές ενότητες όπως, π.χ., οι ειδικές τηλεφωνικές γραμμές στήριξης για προβλήματα υγείας. Η παροχή υπηρεσιών συμβουλευτικής από ομότιμους δεν είναι, όμως, μια «ευθύγραμμη» ή εύκολη διαδικασία. Εγείρονται ζητήματα που αφορούν στην ταυτότητα του «ομότιμου συμβούλου» (ποιος, με ποια προσόντα, για πόσο), στο εύρος, τα όρια και τη δυναμικότητα της μορφής αυτής παρέμβασης, στην ύπαρξη αρνητικών πλευρών και τους τρόπους αντιμετώπισής τους, καθώς και στις επιπτώσεις στην υγεία των ομότιμων-συμβούλων. Στην παρουσίαση θα συζητηθούν τα παραπάνω ζητήματα και θα γίνει ανασκόπηση των κυριότερων αντίστοιχων προγραμμάτων παρέμβασης. ΕΡΓΑΣΙΑ 2 Εφαρμογή σε μαθητές δημοτικού ενός ψυχοεκπαιδευτικού ομαδικού προγράμματος πρόληψης του σχολικού εκφοβισμού με έμφαση στο ρόλο του παρατηρητή: Μια πρώτη αποτίμηση Τζάκου Ευθαλία, Βούλγαρη Μαρία, Βασιλόπουλος Στέφανος Παιδαγωγικό Τμήμα Δημοτικής Εκπαίδευσης, Πανεπιστήμιο Πατρών Ένα διεθνές κοινωνικό φαινόμενο που τα τελευταία χρόνια έχει προσελκύσει το ενδιαφέρον της επιστημονικής κοινότητας, αλλά και των Μέσων Μαζικής Ενημέρωσης, είναι η σχολική βία. Στις περισσότερες περιπτώσεις (85-88%) εκδηλώνεται σε ένα κοινωνικό πλαίσιο στο οποίο συνομήλικοι είναι παρόντες ως παρατηρητές. Το γεγονός αυτό έχει οδηγήσει πολλούς ερευνητές στην αναζήτηση του τρόπου αντίδρασης των παρατηρητών κατά τη διάρκεια τέτοιων επεισοδίων αλλά και του πώς οι συγκεκριμένες ενέργειές τους μπορούν είτε να διαιωνίσουν το πρόβλημα, είτε να συμβάλουν στην επίλυσή του. Η παρούσα εργασία αφορά στην ανάπτυξη, εφαρμογή και αξιολόγηση ενός ψυχοεκπαιδευτικού προγράμματος πρόληψης του σχολικού εκφοβισμού διάρκειας έξι συναντήσεων το οποίο εστιάζει στον καθοριστικό ρόλο του παρατηρητή. Η υλοποίηση του προγράμματος πραγματοποιήθηκε σε τέσσερις ομάδες, δύο τάξεις της Ε (35 παιδιά) και δύο της Στ (29 παιδιά) του Δημοτικού σχολείου, με μέσο όρο ηλικίας τα 12 έτη. Επιπλέον, η αξιολόγηση του προγράμματος περιλάμβανε τόσο σταθμισμένες κλίμακες, όσο και αυτοσχέδια ερωτηματολόγια. Από την ανάλυση των αυτοσχέδιων ερωτηματολογίων προέκυψε μια σημαντική αύξηση του ποσοστού παρέμβασης των παρατηρητών σε περιστατικά σχολικής βίας μετά το πέρας της παρέμβασης. Θετικό στοιχείο αποτέλεσε επίσης και η αυξημένη αναφορά σε αποτελεσματικές στρατηγικές αντιμετώπισης του σχολικού εκφοβισμού από τους ίδιους τους παρατηρητές, ενώ η ενσυναίσθησή τους αναφορικά με τη θέση στην οποία βρίσκεται το θύμα φαίνεται να βελτιώνεται ως αποτέλεσμα της παρέμβασης. Παρά ταύτα, όσον αφορά τους δευτερεύοντες στόχους της έρευνας, η ανάλυση των σταθμισμένων κλιμάκων δεν εμφάνισε σημαντικές αλλαγές στα επίπεδα κοινωνικού άγχους, κατάθλιψης ή στον τρόπο που οι συμμετέχοντες αντιλαμβάνονται συνομήλικα άτομα. ΕΡΓΑΣΙΑ 3 Διαμεσολάβηση ομηλίκων στο σχολικό πλαίσιο: είναι χρήσιμη για τους ίδιους τους διαμεσολαβητές; Ρουμπέα 1, Γ. Σφέτκου 2, Μ., & Γιοβαζολιάς 3, Α.

15 1 Πρότυπο Πειραματικό Λύκειο της Βαρβακείου Σχολής 2 π. Συμβουλευτικός Σταθμός Νέων Ανατολικής Αττικής 3Τμήμα Ψυχολογίας, Πανεπιστήμιο Κρήτης Τα τελευταία χρόνια η αντιμετώπιση του σχολικού εκφοβισμού εστιάζεται σε παρεμβάσεις που ενδυναμώνουν τον ρόλο των ομηλίκων στα περιστατικά αυτά. Παρόλα αυτά, λίγες είναι οι έρευνες που αξιολογούν την επίδραση αυτών παρεμβάσεων στους ίδιους τους εκπαιδευόμενους ομηλίκους. Η παρούσα εισήγηση αφορά στην μέτρηση της αποτελεσματικότητας ενός προγράμματος διαμεσολάβησης το οποίο εφαρμόστηκε σε σχολεία Β θμιας εκπαίδευσης στην Αθήνα. Βασικό στόχο της έρευνας αποτελούσε η επίδραση της εκπαίδευσης στους ίδιους τους συμμετέχοντες. 200 μαθητές Γυμνασίων και Λυκείων από 11 σχολεία (πειραματική ομάδα) εκπαιδεύτηκαν στις αρχές και τη μεθοδολογία διαμεσολάβησης σε περιστατικά σύγκρουσης μεταξύ των συμμαθητών τους. Η εκπαίδευση είχε διάρκεια 50 ώρες και πραγματοποιήθηκε σε ένα εύρος χρόνου 6 μηνών. Οι συμμετέχοντες συμπλήρωσαν το Ερωτηματολόγιο Αντιλήψεων για την Επιθετικότητα, την Βασική Κλίμακα Ενσυναίσθησης (BES), την Κλίμακα Αυτοαποτελεσματικότητας των Παιδιών (MSPSE), το Ερωτηματολόγιο Συμπεριφοράς των Παρατηρητών του Σχολικού Εκφοβισμού και ένα Ερωτηματολόγιο Αξιολόγησης της Παρέμβασης. Μια 2η ομάδα ελέγχου (n=200) συμπλήρωσε τις ίδιες κλίμακες εκτός από το Ερωτηματολόγιο Αξιολόγησης της Παρέμβασης. Οι αναλύσεις των αποτελεσμάτων έδειξαν μια στατιστικά σημαντική βελτίωση στις υπο εξέταση μεταβλητές στην πειραματική ομάδα σε σχέση με την ομάδα ελέγχου. Επιπλέον, η αξιολόγηση του προγράμματος ανέδειξε την χρησιμότητά του στους ίδιους τους ομήλικους, ιδιαίτερα όσον αφορά στην κατανόηση των συναισθημάτων και τον χειρισμό των αρνητικών καταστάσεων στο χώρο του σχολείου. Τα αποτελέσματα συζητιούνται στην βάση της ανάγκης για την εφαρμογή περαιτέρω προγραμμάτων που θα εμπλέκουν ένα μεγάλο εύρος μαθητών, καθώς φαίνεται ότι υπάρχουν πολλαπλασιαστικά οφέλη από τις συγκεκριμένες μεθοδολογικές προσεγγίσεις. ΕΡΓΑΣΙΑ 4 Η συμβουλευτική υποστήριξη και τα προγράμματα εκπαίδευσης ομηλίκων ως μέτρο πρόληψης της αυτοχειρίας στη φυλακή Όλγα Θεμελή, Τμήμα Ψυχολογίας, Πανεπιστήμιο Κρήτης Η φυλακή, το πιο αντιπροσωπευτικό ολοκληρωτικό ίδρυμα περικλειστικού χαρακτήρα, ο οποίος συμβολίζεται στο φραγμό που αποκλείει τις κοινωνικές επαφές με τον έξω κόσμο, επιδρά καταλυτικά στην προσωπικότητα των κρατουμένων και καταλύει πλήθος εννόμων αγαθών. Δυστυχώς σε κάποιες περιπτώσεις η στέρηση της ελευθερίας συνδέεται ακόμα και με την απώλεια της ίδιας της ζωής. Η συμβουλευτική υποστήριξη και τα προγράμματα εκπαίδευσης ομηλίκων στοχεύουν στην ελαχιστοποίηση των δεινών που συνεπάγεται η στέρηση της ελευθερίας, βοηθώντας παράλληλα τον κρατούμενο στην τόνωση της αυτοεκτίμησής του, στην απόκτηση δεξιοτήτων απαραίτητων για την ομαλή κοινωνική επανένταξη, στην κινητοποίηση και την ενδυνάμωση. Έχει δε σε διεθνές επίπεδο πολλές εφαρμογές κυρίως σε έγκλειστους φορείς ή ασθενείς ΑΙDS- HIV, τοξικοεξαρτημένους και κρατούμενους σε κίνδυνο υιοθέτησης αυτοκαταστροφικής συμπεριφοράς.. Ο εγκλεισμός αποτελεί χώρο υψηλού κινδύνου διακύβευσης του υπέρτατου εννόμου αγαθού της ζωής. Είναι αξιοσημείωτο ότι ενώ στο γενικό πληθυσμό η αυτοκτονία κατέχει τη δέκατη θέση στις αιτίες θανάτου, μεταξύ των κρατουμένων κατέχει την πρώτη. Τα προγράμματα εκπαίδευσης κρατουμένων στην πρόληψη αυτοκτονίας συγκρατουμένων τους ("suicide companion programs", " buddy system programs", "inmate-aids programs" ή "buddy watchers programs") αποτελούν ένα από τα χαρακτηριστικότερα παραδείγματα της εφαρμογής των αρχών της συμβουλευτικής ομότιμων στη φυλακή. Στόχος των "βοηθών" είναι η αναγνώριση των εγκλείστων με αυτοκτονικό ιδεασμό, η συστηματική τους επίβλεψη και δημιουργία ενός κλίματος εμπιστοσύνης που θα επιτρέπει την έκθεση των προσωπικών προβλημάτων και την αναζήτηση βοήθειας. Έρευνες αποδεικνύουν ότι η εκπαίδευση φυλακισμένων στην επίβλεψη συγκρατουμένων τους είναι ιδιαίτερα αποτελεσματική καθώς μειώνει σημαντικά το δείκτη αυτοχειρίας κατά τη διάρκεια της στέρησης της ελευθερίας.ωστόσο στη χώρα μας η

16 έλλειψη εξειδικευμένου προσωπικού που θα μπορούσε -μεταξύ άλλων - να εκπαιδεύσει κρατούμενους στην πρόληψη της αυτοκτονίας, εξαίρει τον κατασταλτικό χαρακτήρα της ποινής και ακυρώνει κάθε προσπάθεια βελτίωσης των συνθηκών κράτησης και προστασίας του υπέρτατου εννόμου αγαθού της ζωής. Υπό αυτούς τους όρους το ιδεώδες της επανένταξης δεν μπορεί παρά να εκληφθεί ως μια ιδεολογική κατασκευή. 12:30-14:00 Θεμ. Συνεδρία 3 (Αίθουσα Ι12) Οικονομική κρίση, κατάθλιψη Πρόεδρος: Α. Σταλίκας, Πάντειο Πανεπιστήμιο Πολιτικών και Κοινωνικών Επιστημών Η σχέση ποιότητας ζωής, ψυχικής ανθεκτικότητας και αυτοεκτίμησης σε νέους ανέργους Πεζηρκιανίδης Χρήστος, Msc, Υποψήφιος Διδάκτωρ Παντείου Πανεπιστημίου, Τζινιέρη-Κοκκώση Μαρία, Επίκουρη Καθηγήτρια Κλινικής Ψυχολογίας Ιατρικής Σχολής ΕΚΠΑ Η παρούσα έρευνα αποτελεί μία πρωτότυπη μελέτη, η οποία φέρνει στο φως τη σχέση που αναπτύσσεται μεταξύ διαφόρων ατομικών παραγόντων ψυχικής υγείας των νέων υπό την αρνητική επίδραση της ανεργίας. Σκοπός της παρούσας μελέτης είναι η διερεύνηση της σχέσης ποιότητας ζωής, ψυχικής ανθεκτικότητας, αυτοεκτίμησης και δημογραφικών δεδομένων στο πλαίσιο της σύγχρονης κοινωνικοοικονομικής κρίσης. Οι συμμετέχοντες στην έρευνα ήταν 469 νέοι, 16 έως 34 ετών, που συμπλήρωσαν μέσω του διαδικτύου ερωτηματολόγια σταθμισμένα στον ελληνικό πληθυσμό, τα οποία εξέταζαν τις υπό μελέτη μεταβλητές και εμφάνισαν υψηλή αξιοπιστία στο εν λόγω δείγμα. Κατά τη δειγματοληψία ακολουθήθηκε η μέθοδος της χιονοστιβάδας. Τα αποτελέσματα έδειξαν ότι οι νέοι που πλήττονται από την ανεργία παρουσιάζουν μείωση στην ποιότητα ζωής, την αυτοεκτίμηση και την ψυχική τους ανθεκτικότητα. Επιπλέον, φάνηκε ότι πλήττονται περισσότερο από την ανεργία οι φοιτητές και οι γυναίκες, οι οποίοι παρουσιάζουν αισθητά χαμηλότερη αυτοεκτίμηση. Μάλιστα, όσοι από τους τελευταίους εργάζονται, καταλαμβάνουν σε μεγάλο βαθμό παράνομη θέση εργασίας μερικής απασχόλησης. Επίσης, βρέθηκε ότι η αυτοεκτίμηση, η ποιότητα ζωής και η ψυχική ανθεκτικότητα των νέων συσχετίζονται θετικά μεταξύ τους και προβλέπουν η μία την άλλη. Απλά και σύνθετα μοντέλα πρόβλεψης εντοπίστηκαν για να εξηγήσουν κάθε μία από τις τρεις αυτές μεταβλητές σε σημαντικό βαθμό. Συνολικά, τα παραπάνω δεδομένα έχουν σπουδαία σημασία για την εφαρμογή προγραμμάτων προαγωγής ψυχικής υγείας και για την άσκηση της συμβουλευτικής και επαγγελματικής συμβουλευτικής στα νέα άτομα που πλήττονται από την ανεργία και την εργασιακή ανασφάλεια υπό τις νέες κοινωνικοοικονομικές συνθήκες. Λέξεις κλειδιά: ανεργία, ποιότητα ζωής, ψυχική ανθεκτικότητα, αυτοεκτίμηση, νέοι. Η επίδραση της οικονομικής κρίσης στα επίπεδα κατάθλιψης, άγχους, στρες, θετικών συναισθημάτων και ελπίδας ενήλικων ατόμων Ευσταθίου Ευγενία, Φοιτήτρια Ψυχολογίας Παντείου Πανεπιστημίου, Πεζηρκιανίδης Χρήστος, Υποψήφιος Διδάκτωρ Ψυχολογίας Παντείου Πανεπιστημίου, Σταλίκας Αναστάσιος, Καθηγητής Ψυχολογίας Παντείου Πανεπιστημίου Στην παρούσα έρευνα εστιάζουμε στην επίδραση της οικονομικής κρίσης στο αίσθημα ελπίδας των ατόμων, τη βίωση θετικών και αρνητικών συναισθημάτων και την εμφάνιση συμπτωμάτων

17 ψυχοπαθολογίας. Πιο συγκεκριμένα, εξετάζουμε την αλληλεπίδραση των υπό μελέτη μεταβλητών, τη σχέση τους με κάποια δημογραφικά δεδομένα και με τις επιδράσεις της οικονομικής κρίσης. Οι συμμετέχοντες στην έρευνα ήταν 9435 ενήλικα άτομα, τα οποία προήλθαν από μία δεξαμενή ατόμων, που ήταν το δείγμα μίας μεγάλης, διαχρονικής έρευνας, που είχε ως σκοπό τη μελέτη της επίδρασης της οικονομικής κρίσης σε διάφορους ατομικούς παράγοντες ψυχικής υγείας. Στους συμμετέχοντες χορηγήθηκαν ερωτηματολόγια που μετρούσαν την κατάθλιψη, το άγχος, το στρες, τα θετικά και τα αρνητικά συναισθήματα και την ελπίδα. Τα αποτελέσματα έδειξαν ότι οι συναισθηματικές και πρακτικές συνέπειες της οικονομικής κρίσης, όπως τις βιώνουν τα ίδια τα άτομα, συσχετίζονται θετικά με αυξημένα επίπεδα κατάθλιψης, άγχους, στρες και αρνητικών συναισθημάτων και αρνητικά με τη βίωση θετικών συναισθημάτων και ελπίδας από τους συμμετέχοντες. Επιπλέον, βρέθηκε ότι η βίωση θετικών συναισθημάτων και ελπίδας συσχετίζονται θετικά μεταξύ τους και αρνητικά με τα επίπεδα κατάθλιψης, άγχους και στρες. Τα παραπάνω ευρήματα παρουσιάζουν υψηλή σημαντικότητα για τη συμβουλευτική πράξη, κατά την οποία η ενίσχυση θετικών ατομικών παραγόντων υπό δυσχερείς συνθήκες θεωρείται βασική προτεραιότητα, καθώς και, ειδικότερα, για την Επαγγελματική Συμβουλευτική. Λέξεις κλειδιά: Ελπίδα, Κατάθλιψη, Άγχος, Στρες, Θετικά/Αρνητικά συναισθήματα, Οικονομική κρίση Θυματοποίηση και κατάθλιψη σε προέφηβους μαθητές: Ο ρόλος του φύλου, της προσωπικότητας και του δεσμού προσκόλλησης Κωνσταντίνος Μ. Κόκκινος, Ιωάννα Βουλγαρίδου, Νικόλαος Κουκούτσης & Άγγελος Μάρκος Δημοκρίτειο Πανεπιστήμιο Θράκης Αρκετές έρευνες έχουν δείξει ότι οι εμπειρίες θυματοποίησης προεφήβων μαθητών συνδέονται με συμπτώματα κατάθλιψης. Ωστόσο, οι μηχανισμοί που εξηγούν τη σχέση ανάμεσα στη θυματοποίηση και την κατάθλιψη δεν έχουν ακόμη επαρκώς προσδιοριστεί. Σκοπός της παρούσας έρευνας ήταν η διερεύνηση της σχέσης ανάμεσα στη θυματοποίηση και την κατάθλιψη σε ένα δείγμα 282 προεφήβων μαθητών. Επιπλέον, εξετάστηκε ο ρόλος του φύλου, των χαρακτηριστικών της προσωπικότητας (Μεγάλοι Πέντε Παράγοντες) και του δεσμού προσκόλλησης ως πιθανών ρυθμιστών της επίδρασης της θυματοποίησης (φυσικής και σχέσεων) στην κατάθλιψη. Τα αποτελέσματα έδειξαν ότι η εξωστρέφεια λειτουργεί ως προστατευτικός παράγοντας απέναντι στην κατάθλιψη, όταν το άτομο θυματοποιείται. Επιπλέον, βρέθηκε ότι η επίδραση της θυματοποίησης στην κατάθλιψη είναι πιο έντονη για τους μαθητές με ανασφαλές στυλ δεσμού, ενώ είναι λιγότερο έντονη για αυτούς που δηλώνουν ασφαλή δεσμό προσκόλλησης. Τέλος, βρέθηκε ότι το φύλο δεν είναι ρυθμιστικός παράγοντας της επίδρασης της θυματοποίησης στην κατάθλιψη. Τα ευρήματα της έρευνας συζητούνται στη βάση της προοπτικής αξιοποίησής τους στην εφαρμογή παρεμβατικών προγραμμάτων που στοχεύουν στην ενίσχυση της αυτοπεποίθησης, της αυτοεκτίμησης και της διεκδικητικής συμπεριφοράς των θυμάτων, την εκπαίδευση σε κοινωνικές δεξιότητες και την εκμάθηση δεξιοτήτων διαχείρισης συναισθηματικών αντιδράσεων που μπορεί να περιορίσουν τα αισθήματα ανεπάρκειας και χαμηλής αυτοαντίληψης των θυμάτων. Επιπλέον, μπορεί να συμβάλλουν στη βελτίωση του σχολικού κλίματος, την ενίσχυση της συνεργασίας και της ουσιαστικότερης επικοινωνίας μεταξύ συμμαθητών. Λέξεις κλειδιά: θυματοποίηση, κατάθλιψη, μεγάλοι πέντε παράγοντες Η επίδραση της οικονομικής κρίσης στα επίπεδα νοήματος, ικανοποίησης από τη ζωή και συμπτωμάτων ψυχοπαθολογίας Δεικτάκης Μιχαήλ, Φοιτητής Ψυχολογίας Παντείου Πανεπιστημίου, Πεζηρκιανίδης Χρήστος, Υποψήφιος Διδάκτωρ Ψυχολογίας Παντείου

18 Πανεπιστημίου, Σταλίκας Αναστάσιος, Καθηγητής Ψυχολογίας Παντείου Πανεπιστημίου Στην παρούσα έρευνα εστιάζουμε στην επίδραση της οικονομικής κρίσης στην ικανοποίηση των ατόμων από τη ζωή, την ύπαρξη νοήματος στη ζωή τους, την αναζήτηση νοήματος και την εμφάνιση συμπτωμάτων ψυχοπαθολογίας. Πιο συγκεκριμένα, εξετάζουμε την αλληλεπίδραση των υπό μελέτη μεταβλητών, τη σχέση τους με δημογραφικά δεδομένα και με τις επιδράσεις της οικονομικής κρίσης. Οι συμμετέχοντες στην έρευνα ήταν 6144 ενήλικα άτομα, τα οποία προήλθαν από μία δεξαμενή ατόμων, που ήταν το δείγμα μίας μεγάλης, διαχρονικής έρευνας, που είχε ως σκοπό τη μελέτη της επίδρασης της οικονομικής κρίσης σε διάφορους ατομικούς παράγοντες ψυχικής υγείας. Στους συμμετέχοντες χορηγήθηκαν ερωτηματολόγια που μετρούσαν την κατάθλιψη, το άγχος, το στρες, την ικανοποίηση από τη ζωή, την ύπαρξη νοήματος στη ζωή και την αναζήτηση νοήματος. Τα αποτελέσματα έδειξαν θετική συσχέτιση της ικανοποίησης των συμμετεχόντων από τη ζωή τους με την ύπαρξη νοήματος και την αναζήτηση νοήματος στη ζωή. Επίσης, παρατηρήθηκε θετική συσχέτιση των επιπέδων κατάθλιψης, άγχους και στρες με την αναζήτηση νοήματος στη ζωή τους και αρνητική συσχέτιση με την ύπαρξη νοήματος και την ικανοποίησή τους από τη ζωή. Επιπλέον, βρέθηκε ότι οι πρακτικές και συναισθηματικές συνέπειες της οικονομικής κρίσης στα άτομα συσχετίζονται αρνητικά με την ύπαρξη νοήματος και την ικανοποίηση από τη ζωή και θετικά με τα επίπεδα κατάθλιψης, άγχους και στρες. Τα ευρήματα της παρούσας έρευνας παρουσιάζουν υψηλή θεωρητική και πρακτική σημαντικότητα για τη συμβουλευτική πράξη. Λέξεις κλειδιά: Ικανοποίηση από τη ζωή, Κατάθλιψη, Άγχος, Στρες, Νόημα ζωής, Οικονομική κρίση 12:30-14:00 Θεμ. Συνεδρία 4 (Αίθουσα Ι13) Δεοντολογία, αποτελεσματικότητα στη συμβουλευτική πράξη Πρόεδρος: Α. Παπαστυλιανού, Εθνικό και Καποδιστριακό Πανεπιστήμιο Αθηνών Τα ηθικά διλήμματα του κώδικα δεοντολογίας που προκύπτουν με αυτο-τραυματιζόμενους εφήβους Μέλης, Α. Κοτσοπούλου, Α. City Unity College Ο αυτοτραυματισμός είναι η πράξη της εκ προθέσεως καταστροφή των ιστών του σώματος, μερικές φορές για να αλλάξουν τον τρόπο που νοιώθουν, όσοι προβαίνουν σε αυτή την πράξη. Ο αυτοτραυματισμος αντιμετωπίζεται διαφορετικά από τις ομάδες και τους πολιτισμούς μέσα στην κοινωνία (Hawton, Saunders & O'Connor, 2012). Δουλεύοντας με τους εφήβους που βλάπτουν τον εαυτό τους σκόπιμα προκύπτουν ηθικά διλήμματα περί εμπιστευτικότητας, ιδίως για τη συμμετοχή των γονέων στην διαδικασία, όσο και για το πώς να χειριστούμε διαφορετικές καταστάσεις. Πολλές ηθικές θεωρίες θα μπορούσαν να συσχετιστούν με αυτό το δίλημμα, (καντιανή ηθική καθήκοντος, Utilitarianism), αλλά αυτή η μελέτη εστιάζει στα ηθικά διλήμματα των ψυχολόγων που εργάζονται σε ιδιωτικά ιατρεία με εφήβους και διερευνά τα ζητήματα που αναδεικνύονται και διερευνούνται. Λέξεις κλειδιά: κώδικας δεοντολογίας, αυτοτραυματισμός, έφηβος Υποκειμενικές αντιλήψεις εκπαιδευόμενων θεραπευτών και συμβούλων σχετικά με την εξέλιξη του ρόλου τους Μουλάκη, Έρα -Εργαστήριο Διερεύνησης Ανθρώπινων Σχέσεων Πυρουνάκη -Λιωνή, Μαρία - Εργαστήριο Διερεύνησης Ανθρώπινων Σχέσεων

19 Ζιούβας, Χρήστος- Εργαστήριο Διερεύνησης Ανθρώπινων Σχέσεων Μέσα από την εμπειρία μας ως εκπαιδευτές και θεραπευτές σύμβουλοι, είχαμε από χρόνια το ενδιαφέρον να χαρτογραφήσουμε τους τρόπους με τους οποίους διαμορφώνονται και εξελίσσονται οι εκπαιδευόμενοι αλλά και εμείς οι ίδιοι στους ρόλους αυτούς. Μετά από βιβλιογραφική ανασκόπηση, αποφασίσαμε να διεξάγουμε μια πιλοτική έρευνα στους εκπαιδευόμενούς μας, σχετικά με την υποκειμενική αντίληψη των ρόλων «θεραπευτής και σύμβουλος», της εξέλιξης αυτών των ρόλων και ειδικότερα, πώς οι ίδιοι αντιλαμβάνονται την εξέλιξή τους τόσο προσωπικά όσο και επαγγελματικά. Στόχος μας ήταν η βελτίωση των ερωτήσεων ενός μεγάλου ερωτηματολογίου που θα χρησιμοποιηθεί για τη διεξαγωγή μιας ευρύτερης ποιοτικής και ποσοτικής έρευνας σε Πανελλήνιο επίπεδο. Στην ανακοίνωση, θα παρουσιάσουμε τα αποτελέσματα από ένα σύντομο ερωτηματολόγιο που δημιουργήσαμε και δώσαμε σε εξήντα δύο (62) εκπαιδευόμενους του Εργαστηρίου Διερεύνησης Ανθρώπινων Σχέσεων. Τα ευρήματα της πιλοτικής αυτής έρευνας δείχνουν να είναι σύμφωνα με συμπεράσματα μεγαλύτερων σχετικών ερευνών. Εντούτοις σε κάποια σημεία συναντήσαμε διαφοροποιήσεις. Όπως το εύρημα ότι όσο οι εκπαιδευόμενοι προχωρούν στη προσωπική τους θεραπεία και εποπτεία, τόσο συνειδητή γίνεται η ανάγκη τους να προστατεύσουν τον εαυτό τους μέσα στο ρόλο. Τέλος, ένα θέμα που μας απασχολεί είναι ότι ενώ οι εταιρείες ορίζουν τις ικανότητες του θεραπευτή και συμβούλου σε σχέση με θεωρητικές γνώσεις και συγκεκριμένες δεξιότητες και τεχνικές, οι εκπαιδευόμενοί μας εστιάζουν περισσότερο στις συγκινησιακές και σχεσιακές παραμέτρους της θεραπευτικής διαδικασίας. Η επαγγελματική δεοντολογία στη συμβουλευτική πράξη: Ηθικά διλήμματα και εσωτερικές συγκρούσεις του συμβούλου Δρ.Κυριακή Σωτηροπούλου, Ψυχολόγος Κέντρο Έρευνας & Αξιολόγησης στην Επαγγελματική Συμβουλευτική Πανεπιστήμιο Αθηνών Η συμβουλευτική πράξη φέρνει αντιμέτωπο τον επαγγελματία με πλήθος από διλήμματα και προκλήσεις διαφόρων αποχρώσεων. Ο πελάτης, ως εξυπηρετούμενος και αποδέκτης των υπηρεσιών έρχεται στη συμβουλευτική αναζητώντας απαντήσεις, ανακούφιση και αποδοχή, θέτοντας συχνά, πέρα από το αίτημά του καθαυτό, πληθώρα άλλων ζητημάτων προς διαπραγμάτευση με τον ειδικό. Οι κώδικες δεοντολογίας ως πλαίσιο δουλειάς παρέχουν μεν κάποιες νόρμες σε κρίσιμα θέματα όπως το απόρρητο, η συνεργασία με άλλους επαγγελματίες, η τήρηση ορίων κτλ όμως δεν παρέχουν πάντα σαφείς απαντήσεις, καθώς κάθε ζήτημα λαμβάνει την εξατομικευμένη μορφή που έχει άλλωστε κάθε αίτημα. Η ίδια δε η σύγχρονη κοινωνικοοικονομική πραγματικότητα φέρνει τον επαγγελματία απέναντι σε ηθικές εσωτερικές συγκρούσεις καθώς και πολλά πρακτικά ζητήματα για τα οποία θα πρέπει μόνος μέσα από εσωτερικό διάλογο να καταλήξει σε μια ηθική απόφαση όπως πχ. πώς θα διαχειριστεί αιτήματα του πελάτη για ειδική μεταχείριση λόγω οικονομικής δυσχέρειας, πώς θα επαναπροσδιορίσει όρια που καταστρατηγούνται, πώς πρέπει να αντιδράσει στην προσφορά ενός δώρου ή σε μια κοινωνική πρόσκληση εκ μέρους του πελάτη ή του κοινωνικού του περίγυρου. Σκοπός της παρουσίασης αυτής είναι να τεθούν ζητήματα καίριας σημασίας για την εφαρμογή της δεοντολογίας στη συμβουλευτική πράξη και να δοθεί σε νέους ή εν δυνάμει επαγγελματίες του χώρου η σπίθα να προβληματιστούν αναστοχαστικά πάνω σε κρίσιμα διλήμματα σχετικά με το απόρρητο, τα όρια στη συμβουλευτική σχέση, τη σύγκρουση ρόλων, τις διπλές σχέσεις, τις λεκτικές και μη λεκτικές προκλήσεις του πελάτη κα. Τέλος, θα δοθεί έμφαση στην έννοια της επαγγελματικής επάρκειας και ανεπάρκειας καθώς και στη διαδικασία της παραπομπής και της εποπτείας. Λέξεις κλειδιά: Δεοντολογία, Ηθική απόφαση, Όρια, Παραπομπή, Εποπτεία.

20 Η αποτελεσματικότητα Προγράμματος Εκπαίδευσης Δεξιοτήτων σε Εκπαιδευτικούς, σε θέματα εκφοβισμού-κακοποίησης Γιοβαζολιάς¹, Α., Καρβέλη², Β., Νικολαϊδης², Γ., Ντιναπόγιας², Θ., Παπαστυλιανού³, Α., Ρηγούτσου4, Ε., Συγγελάκη5, Ε., Τσούβελας², Γ., Ψαρράκου², Μ. 1.Τμήμα Ψυχολογίας, Πανεπιστήμιο Κρήτης, 2. Ινστιτούτο Υγείας του Παιδιού, 3. Εθνικό και Καποδιστριακό Πανεπιστήμιο Αθηνών, 4. ΜSc. Ψυχολογίας, Ιδιώτης 5. Ph.D Ψυχολογίας, Ιδιώτης. Τα τελευταία χρόνια η ανάγκη για ενδυνάμωση του ρόλου των εκπαιδευτικών έχει καταστεί κυρίαρχη τόσο στην ελληνική όσο και στη διεθνή βιβλιογραφία. Στο πλαίσιο αυτό, εφαρμόζονται αρκετά παρεμβατικά προγράμματα που στοχεύουν στην αύξηση των δεξιοτήτων σε εκπαιδευτικούς όλων των βαθμίδων (Δημοτικό, Γυμνάσιο, Λύκειο). Παρόλα αυτά, λίγες είναι οι έρευνες που αξιολογούν την επίδραση αυτών των παρεμβάσεων στους ίδιους τους εκπαιδευτικούς. Η παρούσα εισήγηση αφορά στην μέτρηση της αποτελεσματικότητας ενός προγράμματος εκπαίδευσης που είχε σαν στόχο την εκπαίδευση δασκάλων και καθηγητών σε ζητήματα χειρισμού συγκρουσιακών καταστάσεων στο σχολικό πλαίσιο, ενδοσχολικής βίας και ενδο-οικογενειακής κακοποίησης. Το δείγμα αποτελούνταν από Ν=300 εκπαιδευτικούς 16 σχολείων (δημοτικά, γυμνάσια και λύκεια) της Αθήνας και της περιφέρειας και η διάρκεια της εκπαίδευσης ήταν 35 ώρες. Οι συμμετέχοντες συμπλήρωσαν πριν και μετά την παρέμβαση: α) το Ερωτηματολόγιο για την Εργασία και την Ευημερία, β) την Κλίμακα Κεντρικού Μηχανισμού Αυτο-αξιολόγησης, γ) το Ερωτηματολόγιο Αξιολόγησης της σχέσης Εκπαιδευτικού-Μαθητή και δ) ένα Ερωτηματολόγιο Αξιολόγησης της Παρέμβασης. Μια 2 η ομάδα ελέγχου (n=65) συμπλήρωσε τις ίδιες κλίμακες εκτός από το Ερωτηματολόγιο Αξιολόγησης της Παρέμβασης. Οι αναλύσεις των δεδομένων κατέδειξε μια σημαντική βελτίωση στις υπο εξέταση μεταβλητές στην πειραματική ομάδα σε σχέση με την ομάδα ελέγχου. Τα αποτελέσματα συζητιούνται στην βάση της ανάγκης για την εφαρμογή στοχευμένων προγραμμάτων παρέμβασης που θα εστιάζουν σε χρήσιμες για τους ίδιους τους εκπαιδευτικούς μαθησιακές παραμέτρους. Λέξεις κλειδιά: πρόγραμμα παρέμβασης, σχέσεις εκπαιδευτικού μαθητή, μέτρηση αποτελεσματικότητας. Η αποτελεσματικότητα της εφαρμογής της συστηματικής απευαισθητοποίησης και της διεκδικητικής εκπαίδευσης στην εξέλιξη της συμβουλευτικής διαδικασίας Βενέτη Βασιλική Γ. Διεπιστημονικό Δίκτυο Εξειδίκευσης Επαγγελματιών Ψυχικής Υγείας Η αποτελεσματική εφαρμογή της συστηματικής απευαισθητοποίησης και της διεκδικητικής εκπαίδευσης στην διαδικασία της συμβουλευτικής υποστήριξης ατόμων που υποφέρουν από ειδικές φοβίες, αγχώδεις διαταραχές, καταθλιπτικές διαταραχές, ιδεοψυχαναγκαστική διαταραχή. Έλαβαν μέρος 50 συμβουλευόμενοι, άντρες και γυναίκες, ηλικίας 22 ως 54 ετών. Οι συμβουλευόμενοι υπέφεραν από ειδικές φοβίες, αγχώδεις διαταραχές, καταθλιπτικές διαταραχές και ιδεοψυχαναγκαστική διαταραχή. Δέχτηκαν να προχωρήσουν σε συμβουλευτική υποστήριξη και να συμμετάσχουν στην έρευνα. Ερευνήθηκε το είδος της ψυχικής διαταραχής, η ένταση των συμπτωμάτων και η αποτελεσματικότητα της εφαρμογής της συστηματικής απευαισθητοποίησης ή/και της διεκδικητικής εκπαίδευσης στην διαχείριση των συμπτωμάτων των αναφερθέντων ψυχικών διαταραχών. Παρατηρήσαμε ότι οι συμβουλευόμενοι που υπέφεραν από ειδικές φοβίες, αγχώδεις διαταραχές και ιδεοψυχαναγκαστική διαταραχή κατάφεραν να διαχειριστούν τα συμπτώματα των ψυχικών διαταραχών με την επιτυχημένη εφαρμογή της συστηματικής απευαισθητοποίησης. Ενώ, οι συμβουλευόμενοι που υπέφεραν από καταθλιπτικές διαταραχές μείωσαν την ένταση των συμπτωμάτων των διαταραχών μετά την εφαρμογή της διεκδικητικής εκπαίδευσης. Συμπερασματικά θα λέγαμε ότι η εφαρμογή της συστηματικής απευαισθητοποίησης εφαρμόζεται επιτυχημένα στις περιπτώσεις ατόμων που υποφέρουν από ειδικές φοβίες, αγχώδεις διαταραχές, ιδεοψυχαναγκαστική διαταραχή και, η διεκδικητική εκπαίδευση φέρει καλά αποτελέσματα στην βελτίωση της ψυχικής κατάστασης των συμβουλευόμενων που υποφέρουν από καταθλιπτικές διαταραχές.

21 Η κατάλληλη εφαρμογή της συστηματικής απευαισθητοποίησης στις ειδικές φοβίες, στις αγχώδεις διαταραχές, στην ιδεοψυχαναγκαστική διαταραχή και η εφαρμογή της διεκδικητικής εκπαίδευσης στις καταθλιπτικές διαταραχές συμβάλλουν θετικά στην διαχείριση των συμπτωμάτων των συμβουλευόμενων. 12:30-14:00 Εργαστήριο 2 (Αίθουσα ΙΙ8) Ψυχοεκπαίδευση ασθενών με χρόνιες παθήσεις Αντωνία Πασχάλη Ph.D., Λέκτορας Ψυχολογίας της Υγείας, Τμήμα Νοσηλευτικής, ΕΚΠΑ. Συν-συντονίστρια κλάδου Κλινικής και Ψυχολογίας της Υγείας, ΕΛΨΕ. Το εργαστήριο αυτό είναι κυρίως θεωρητικό με βιωματικές ασκήσεις και απευθύνεται σε φοιτητές και επαγγελματίες του χώρου ψυχικής υγείας, ψυχολόγους κοινωνικούς λειτουργούς, νοσηλευτές, οι οποίοι επιθυμούν να μάθουν περισσότερα για τις βασικές αρχές της Ψυχοεκπαιδευσης, καθώς και κάποιες από τις τεχνικές διαχείρισης που εφαρμόζονται διεθνώς σε χρόνια πάσχοντες. Στόχος είναι να εστιάσει στην αποτελεσματική παρέμβαση που πρέπει να έχει ο επαγγελματίας υγείας, ώστε με γρήγορο και αποτελεσματικό τρόπο να βοηθήσει την υποστήριξη του πάσχοντα. Οι τεχνικές αυτές περιλαμβάνουν μεταξύ άλλων: την αυτοπαρατήρηση, την επίλυση προβλημάτων, την γνωσιακή αναδόμηση και την διαχείριση του άγχους με στόχο την ανάπτυξη βασικών δεξιοτήτων αυτορρύθμισης και την επίτευξη μιας καλύτερης ποιότητας ζωής του πάσχοντα. 12:30-14:00 Συμπόσιο 4 (Αίθουσα ΙΙ9) Λογικοθυμική και Γνωσιακή-Συμπεριφορική θεωρία: Η συμβολή της στη σύγχρονη συμβουλευτική και ψυχοθεραπεία Πρόεδρος: Χ. Κωστογιάννη, Ελληνικό Ινστιτούτο Λογικοθυμικής και Γνωσιακής-Συμπεριφορικής Ψυχοθεραπείας Συζητήτρια: Α. Στογιαννίδου, Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης Σκοπός του συμποσίου είναι μια σύντομη αλλά περιεκτική παρουσίαση της Λογικοθυμικής και Γνωσιακής- Συμπεριφορικής Θεωρίας Συμβουλευτικής και Ψυχοθεραπείας (Rational-Emotive and Cognitive-Behavior Therapy, R.E.C.B.T.) η οποία δημιουργήθηκε το 1955 από τον ψυχολόγο και ψυχοθεραπευτή Albert Ellis και αποτελεί την πρώτη ολοκληρωμένη προσπάθεια εφαρμογής των γνωσιακών-συμπεριφορικών θεωριών στη συμβουλευτική και θεραπευτική πρακτική. Η πρώτη παρουσίαση με τίτλο «Λογικοθυμική και Γνωσιακή-Συμπεριφορική Θεωρία: Η σημασία της στην εξέλιξη της συμβουλευτικής και της ψυχοθεραπείας» σκιαγραφεί τη μοναδικότητα των χαρακτηριστικών της λογικοθυμικής και γνωσιακήςσυμπεριφορικής θεωρίας και της αποτελεσματικότητάς τους στη συμβουλευτική και θεραπευτική πρακτική σε ένα μεγάλο φάσμα δυσκολιών και διαταραχών ενώ παρουσιάζει αναλυτικά τα μέχρι τώρα ευρήματα που στηρίζουν την εφαρμογή της RECBT σε διαφορετικούς πληθυσμούς στο πλαίσιο της διεθνούς και ελληνικής προγραμματικής έρευνας, βασικής και εφαρμοσμένης. Η δεύτερη παρουσίαση με τίτλο «Εφαρμογές της Λογικοθυμικής και Γνωσιακής-Συμπεριφορικής Θεραπείας σε Παιδιά, Εφήβους, Γονείς και Εκπαιδευτικούς» παρουσιάζει την πληθώρα των τεχνικών της RECBT όπως εκείνες προσαρμόζονται στα διαφορετικά αναπτυξιακά στάδια των παιδιών και των εφήβων όχι μόνο σε συμβουλευτικό και θεραπευτικό πλαίσιο αλλά και σε πλαίσιο πρόληψης δυσκολιών και επίπεδο ανάπτυξης δεξιοτήτων ζωής. Η τρίτη παρουσίαση με τίτλο «Οικοδομώντας ορθολογικές συναισθηματικές σχέσεις: Το παράδειγμα της λογικοθυμικής συμβουλευτικής ενός ζεύγους με μη υγιή θυμό» παρουσιάζει μια μελέτη περίπτωσης ενός ζευγαριού το οποίο βοηθήθηκε αποτελεσματικά μέσω της RECBT συμβουλευτικής ζεύγους να διαχειριστεί τον μη υγιή θυμό ανάμεσα στα μέλη του και να βελτιώσει σημαντικά το σύνολο της σχέσης του η οποία κινδύνευε με αποτυχία. Η τέταρτη παρουσίαση με τίτλο «Εφαρμογές της Λογικοθυμικής και Γνωσιακής-Συμπεριφορικής Θεραπείας: Η περίπτωση του εκφοβισμού

22 στο σχολείο» παρουσιάζει τις ιδιαίτερα χρήσιμες εφαρμογές της RECBT στην πρόληψη και στην αντιμετώπιση της θυματοποίησης και του εκφοβισμού, ενός από τα πιο επίκαιρα ζητήματα της σύγχρονης σχολικής ζωής. Οι εισηγήσεις συζητώνται στο πλαίσιο των δεδομένων που παρατίθενται όσον αφορά τη δυνατότητα της RECBT να παρέχει μια σειρά αποτελεσματικών προληπτικών, συμβουλευτικών και θεραπευτικών υπηρεσιών σε ένα μεγάλο φάσμα πληθυσμού ενώ προάγεται και η υιοθέτηση της RECBT ως ένας τρόπος ζωής και φιλοσοφίας με μακροπρόθεσμα οφέλη. Λογικοθυμική και Γνωσιακή-Συμπεριφορική Θεωρία: Η σημασία της στην εξέλιξη της συμβουλευτικής και της ψυχοθεραπείας. Χρυσούλα Κωστογιάννη και Δημήτρης Κατσίκης Ελληνικό Ινστιτούτο Λογικοθυμικής και Γνωσιακής-Συμπεριφορικής Ψυχοθεραπείας, Αθήνα Σκοπός της εισήγησης αυτής είναι μια συντομευμένη αλλά περιεκτική παρουσίαση της λογικοθυμικής και γνωσιακής-συμπεριφορικής θεωρίας και έρευνας και της συνεισφοράς της στο σύνολο της συμβουλευτικής και της ψυχοθεραπείας μέχρι σήμερα. Στο πλαίσιο της παρουσίασης παρατίθενται τα σημαντικότερα θεωρητικά και ερευνητικά δεδομένα όσον αφορά το μοντέλο «διάθεση-στρες» της λογικοθυμικής συμβουλευτικής/θεραπείας. Ιδιαίτερα, τονίζεται η έμφαση που δίνει η λογικοθυμική θεωρία συναισθημάτων στη διάκριση των συναισθημάτων ως προς προς τη διάσταση της υγείας (υγιή και μη υγιή συναισθήματα) και όχι μόνο ως προς τη διάσταση θετικότητας-αρνητικότητας καθώς και η αποτελεσματικότητά της σε διαφορετικές συνθήκες (πραγματικές και ελεγχόμενες). Παρουσιάζονται ιστορικά στοιχεία από την ίδρυση της λογικοθυμικής θεωρίας το 1955 από τον ψυχολόγο Albert Ellis έως τις μέρες μας καθώς και τα κυριότερα χαρακτηριστικά που τη διαφοροποιούν από τις άλλες μορφές συμβουλευτικής/ψυχοθεραπείας, γνωσιακές-συμπεριφορικές και μη. Συγκεκριμένα, παρουσιάζονται θεωρητικά, ερευνητικά και κλινικά δεδομένα που αναδεικνύουν τις έννοιες στις οποίες δίνει έμφαση η λογικοθυμική θεωρία όπως η διάκριση μεταξύ υγιών και μη υγιών συναισθημάτων, η διάκριση μεταξύ λογικών και παράλογων πεποιθήσεων, οι διαφορετικοί τύποι παράλογων πεποιθήσεων (π.χ. απαιτήσεις, καταστροφολογία, χαμηλή αντοχή στη ματαίωση, υποτίμηση εαυτού, άλλων, ζωής) και των λογικών εναλλακτικών τους (προτιμήσεις, αντι-καταστροφολογία, υψηλή αντοχή στη ματαίωση, αποδοχή εαυτού, άλλων, ζωής), η σημαντικότητα της επίδρασης των πεποιθήσεων στο συναίσθημα, στη συμπεριφορά και στη σκέψη, η αλλαγή σε φιλοσοφικό επίπεδο και όχι μόνο σε επίπεδο λειτουργικότητας, η τεχνική της αμφισβήτησης, η εξάσκηση για το σπίτι και μια πλειάδα γνωσιακών, συναισθηματικών και συμπεριφορικών στρατηγικών που συστήνονται ως αποτελεσματικές σε διαφορετικούς πληθυσμούς. Ιδιαίτερη έμφαση δίδεται στην τρέχουσα κατάσταση της έρευνας στη λογικοθυμική συμβουλευτική και θεραπεία στο διεθνή χώρο ενώ παρουσιάζεται αναλυτικά και το τρέχον προγραμματικό πλαίσιο βασικής και εφαρμοσμένης έρευνας που ξεκίνησε κατά το έτος 2014 από το Ελληνικό Ινστιτούτο Λογικοθυμικής και Γνωσιακής-Συμπεριφορικής Θεραπείας. Τέλος, τονίζεται η σημασία της αλληλεπίδρασης μεταξύ των τριών βασικών στοιχείων αξιολόγησης (γεγονότων ενεργοποίησης, πεποιθήσεων και συνεπειών με τη μορφή συναισθημάτων, συμπεριφορών και σκέψεων) κατά τη διεξαγωγή της λογικοθυμικής συμβουλευτικής και θεραπείας. Λέξεις κλειδιά: Λογικοθυμική και Γνωσιακή-Συμπεριφορική Θεωρία, Λογικοθυμική και Γνωσιακή- Συμπεριφορική Βασική και Εφαρμοσμένη Έρευνα, Λογικοθυμική και Γνωσιακή-Συμπεριφορική Συμβουλευτική και Ψυχοθεραπεία, Θεωρία Συναισθημάτων, Υγιή και μη Υγιή Συναισθήματα- Συμπεριφορές-Σκέψεις, Πεποιθήσεις, Αμφισβήτηση, Αποδοχή, Προγραμματικό Πλαίσιο Έρευνας Εφαρμογές της Λογικοθυμικής και Γνωσιακής-Συμπεριφορικής Θεραπείας σε Παιδιά, Εφήβους, Γονείς και Εκπαιδευτικούς. Δημήτρης Κατσίκης

23 Ελληνικό Ινστιτούτο Λογικοθυμικής και Γνωσιακής-Συμπεριφορικής Ψυχοθεραπείας, Αθήνα Σκοπός της εισήγησης είναι η παρουσίαση θεωρητικών, ερευνητικών και κλινικών δεδομένων που στηρίζουν την εφαρμογή της λογικοθυμικής και γνωσιακής-συμπεριφορικής θεωρίας κατά τη συμβουλευτική, θεραπεία και εκπαίδευση παιδιών και εφήβων σε περιβάλλοντα θεραπείας και εκπαίδευσης. Παρουσιάζονται ιστορικά στοιχεία που αναδεικνύουν την εφαρμογή της συγκεκριμένης θεωρίας συναισθημάτων κατά τη συμβουλευτική και θεραπεία παιδιών και εφήβων από τα πρώτα χρόνια της ίδρυσής της ενώ ιδιαίτερη έμφαση δίδεται στις διαφορές που υπάρχουν μεταξύ λογικοθυμικής συμβουλευτικής και θεραπείας παιδιών/εφήβων από εκείνης των ενηλίκων. Παρουσιάζονται τρόποι κλινικής και εκπαιδευτικής εργασίας με παιδιά και εφήβους λαμβάνοντας υπόψη τα διαφορετικά αναπτυξιακά στάδια και τις παράλογες πεποιθήσεις που διαθέτουν τα παιδιά και οι έφηβοι. Παρουσιάζονται συγκεκριμένες στρατηγικές συμβουλευτικής και θεραπείας παιδιών/εφήβων όπως η διδασκαλία λεξιλογίου υγιών και μη υγιών συναισθημάτων, ο εντοπισμός των σκέψεων σύμφωνα με τη συμπεριφορά σε παιδιά προσχολικής και πρώτης σχολικής ηλικίας, η αντιμετώπιση των γνωσιακών διαστρεβλώσεων σε εφήβους, η άμεση διδασκαλία λογικών δηλώσεων προς τον εαυτό ως στρατηγική εκλογής αντί της στρατηγικής της αμφισβήτησης σε παιδιά μικρότερης ηλικίας καθώς και συγκεκριμένες βιωματικές στρατηγικές που υποστηρίζουν την έγκυρη εφαρμογή της λογικοθυμικής θεωρίας σε διαφορετικά αναπτυξιακά στάδια. Ξεχωριστή αναφορά γίνεται στην εκπαίδευση παιδιών και εφήβων μέσω της Λογικοθυμικής και Γνωσιακής-Συμπεριφορικής Εκπαίδευσης και μέσω της προαγωγής κοινωνικοσυναισθηματικών αναλυτικών προγραμμάτων στα σχολεία. Τέλος, ιδιαίτερη αναφορά γίνεται στις παράλογες πεποιθήσεις εκπαιδευτικών και γονέων και στους τρόπους με τους οποίους οι πληθυσμοί αυτοί μπορούν να συνεργαστούν με τους ειδικούς αγωγής υγείας που είναι εκπαιδευμένοι στη λογικοθυμική συμβουλευτική και θεραπεία παιδιών/εφήβων για την αντιμετώπιση μιας σειράς αναπτυξιακών, σχολικών και κλινικών θεμάτων. Λέξεις κλειδιά: Λογικοθυμική και Γνωσιακή-Συμπεριφορική Συμβουλευτική και Ψυχοθεραπεία παιδιών, εφήβων, γονέων, εκπαιδευτικών, Παράλογες πεποιθήσεις παιδιών-εφήβων-γονέων-εκπαιδευτικών, Λογικές Δηλώσεις προς τον Εαυτό, Αναπτυξιακό Στάδιο, Γνωσιακές Διαστρεβλώσεις, Λογικοθυμική και Γνωσιακή-Συμπεριφορική Εκπαίδευση. Οικοδομώντας ορθολογικές συναισθηματικές σχέσεις: Το παράδειγμα της λογικοθυμικής συμβουλευτικής ενός ζεύγους με μη υγιή θυμό. Χρυσούλα Κωστογιάννη Ελληνικό Ινστιτούτου Λογικοθυμικής και Γνωσιακής-Συμπεριφορικής Θεραπείας, Αθήνα Η περίπτωση ενός ετεροφυλόφυλου ζεύγους με μη υγιή συναισθημάτα θυμού μεταξύ των δύο μελών παρουσιάζεται ως παράδειγμα συμβουλευτικής εφαρμογής της Λογικοθυμικής και Γνωσιακής- Συμπεριφορικής Θεωρίας. Παρουσιάζεται ένα λογικοθυμικό και γνωσιακό-συμπεριφορικό πλαίσιο του συναισθήματος του θυμού και της επιρροής του στην έναρξη και διατήρηση συγκρούσεων ανάμεσα στα μέλη του ζεύγους. Αρχικά, παρουσιάζονται τα θεραπευτικά αιτήματα των μελών του ζεύγους, το ιστορικό της περίπτωσης και οι διαδικασίες αξιολόγησης που υιοθετήθηκαν. Στη συνέχεια, παρουσιάζονται πληροφορίες εννοιολογικής διαμόρφωσης της συγκεκριμένης περίπτωσης οι οποίες περιελάμβαναν την ιεράρχηση των στόχων θεραπείας και των στρατηγικών που αξιοποιήθηκαν σύμφωνα με τη μέθοδο των τριών σταδίων όπως εκείνη προτάθηκε από τους Ellis και Dryden (στις αρχικές συνεδρίες παρέχεται εκπαίδευση στην ενσυναίσθηση, στις επόμενες συνεδρίες διδάσκεται η αμφισβήτηση για προσωπικές παράλογες πεποιθήσεις και στα τελικά στάδια της θεραπείας διδάσκεται αμφισβήτηση για παράλογες πεποιθήσεις που αφορού το ζευγάρι). Συνολικά πραγματοποιήθηκαν 42 συνεδρίες κατά τη διάρκεια των οποίων εφαρμόστηκαν λογικοθυμικές και γνωσιακές-συμπεριφορικές στρατηγικές όπως η αμφισβήτηση πεποιθήσεων, η τροποποίηση άλλων νοητικών κατασκευών (π.χ. αιτιακών αποδόσεων, προσδοκιών,

24 αυτόματων συμπερασμάτων) και συμπεριφορικές ασκήσεις για τη βελτίωση της επικοινωνίας. Αναφέρονται αποτελέσματα επαναξιολόγησης σε διαφορετικές χρονικές περιόδους μετά το τέλος της θεραπείας τα οποία έδειξαν ότι τα μέλη του ζεύγους ανέφεραν (δεδομένα αυτο-αναφοράς) και έδειξαν (συμπεριφορικά δεδομένα) υψηλότερα επίπεδα λογικής σκέψης, υγιούς θυμού, κατανόησης του εαυτού, αλληλοκατανόησης, ανοχής στη ματαίωση, αποδοχής του άλλου, ικανοποίησης από τη σχέση, ενδιαφέροντος για το άλλο μέλος και συζυγικής προσαρμοστικότητας σε διαφορετικές καταστάσεις. Τέλος, αναφέρονται θεραπευτικές προεκτάσεις και συστάσεις προς κλινικούς οι οποίοι ασχολούνται με τη θεραπεία ζεύγους. Λέξεις-Κλειδιά: Λογικοθυμική και Γνωσιακή-Συμπεριφορική Θεραπεία Ζεύγους, Μελέτη Περίπτωσης, Μη Υγιής Θυμός, Μοντέλο Τριών Σταδίων Λογικοθυμικής Συμβουλευτικής Ζεύγους Εφαρμογές της Λογικοθυμικής και Γνωσιακής-Συμπεριφορικής Θεραπείας: Η περίπτωση του εκφοβισμού στο σχολείο. Στέλλα Κασάπη Ελληνικό Ινστιτούτο Λογικοθυμικής και Γνωσιακής-Συμπεριφορικής Ψυχοθεραπείας, Αθήνα Σκοπός της παρουσίασης είναι η παράθεση θεωρητικών και ερευνητικών δεδομένων όσον αφορά την εφαρμογή της λογικοθυμικής και γνωσιακής-συμπεριφορικής θεωρίας κατά τη θεραπεία παιδιών/εφήβων που ασκούν ή δέχονται εκφοβισμό και κατά τη συμβουλευτική με γονείς και εκπαιδευτικούς όσον αφορά τους δύο παραπάνω πληθυσμούς παιδιών/εφήβων. Αρχικά παρουσιάζονται συνοπτικά και σημαντικά ερευνητικά δεδομένα από ποικίλα ερευνητικά προγράμματα διερεύνησης του φαινομένου του εκφοβισμού στην Ελλάδα και στο εξωτερικό κατά τα τελευταία εικοσιπέντε χρόνια. Στη συνέχεια, παρουσιάζονται τα γεγονότα ενεργοποίησης, οι πεποιθήσεις (παράλογες και λογικές) θυμάτων και θυτών εκφοβισμού καθώς και τα συναισθήματα, οι συμπεριφορές και οι σκέψεις που απορρέουν από τις λογικές και τις παράλογες πεποιθήσεις των παραπάνω πληθυσμών αντίστοιχα. Ειδική έμφαση δίνεται στις πεποιθήσεις διαφορετικών προφίλ θυτών και θυμάτων των οποίων η τροποποίηση κατά τη θεραπεία μπορεί να αποβεί καθοριστική για τη συνέχιση των επεισοδίων εκφοβισμού. Παρουσιάζονται συγκεκριμένες στρατηγικές αντιμετώπισης του εκφοβισμού κατά την ατομική και ομαδική λογικοθυμική και γνωσιακή-συμπεριφορική εργασία με παιδιά/εφήβους στην κλινική και στο σχολείο ενώ αναφέρονται και τρόποι συνεργασίας, μέσω λογικοθυμικής και γνωσιακής-συμπεριφορικής ψυχοεκπαίδευσης και συμβουλευτικής, με γονείς και εκπαιδευτικούς για την παροχή περαιτέρω υποστήριξης προς τα/τους παιδιά/εφήβους. Τέλος, τονίζεται η σημαντικότητα υλοποίησης συνολικότερων προγραμμάτων αντιμετώπισης του εκφοβισμού σε επίπεδο σχολείου και κοινότητας με βάση και τη Λογικοθυμική και Γνωσιακή-Συμπεριφορική Θεωρία. Λέξεις κλειδιά: Εκφοβισμός, Θυματοποίηση, Λογικές και Παράλογες Πεποιθήσεις Θυτών και Θυμάτων Εκφοβισμού, Λογικοθυμική και Γνωσιακή-Συμπεριφορική Θεραπεία, Κοινοτικά προγράμματα αντιμετώπισης εκφοβισμού 15:00-16:00 Συνεδρία αναρτημένων εργασιών (βλ παρακάτω) 16:00-17:30 Κεντρική ομιλία (Αμφιθέατρο Ι4) Πρόεδρος: Ανδρέας Μπρούζος, Πανεπιστήμιο Ιωαννίνων Research findings for counselling psychology: What we know and where we re going

25 Mick Cooper, University of Roehampton 18:00-19:30 Εργαστήριο 3 (Αίθουσα Ι12) Έφηβοι και Διαδίκτυο: Το Πρόγραμμα Πρόληψης Εκφοβισμού TABBY Χ. Αθανασιάδου, Χ. Καμαριώτης, Μ. Κωστούλη, Τμήμα Ψυχολογίας, Α.Π.Θ. και Α. Ψάλτη, Τμήμα Προσχολικής Αγωγής, Α.Τ.Ε.Ι. Θεσσαλονίκης Οι σημερινοί έφηβοι αποκαλούνται «ψηφιακοί γηγενείς», καθώς είναι η πρώτη γενιά για την οποία το διαδίκτυο αποτελεί αναπόσπαστο κομμάτι της καθημερινής ζωής. Πέρα, όμως, από τη θετική πλευρά χρήσης του παγκόσμιου ιστού, υπάρχουν και οι πιθανές αρνητικές επιπτώσεις από τη χρήση των νέων τεχνολογιών, στις οποίες περιλαμβάνεται και η απειλή του ηλεκτρονικού εκφοβισμού. Πρόκειται για μια νέα μορφή επιθετικότητας που αφορά στη χρήση του διαδικτύου ή άλλων ψηφιακών τεχνολογιών για την εσκεμμένη παρενόχληση άλλων ατόμων. Βασικό στοιχείο για την αντιμετώπιση του ζητήματος του ηλεκτρονικού εκφοβισμού είναι η αναγνώριση ότι οι προσπάθειες πρόληψης και παρέμβασης θα πρέπει να αποτελούν κοινή επιδίωξη του σχολείου, της οικογένειας και της κοινότητας. Το διακρατικό Ευρωπαϊκό Πρόγραμμα πρόληψης του εκφοβισμού TABBY (Threat Assessment of Bullying Behaviour of Youngsters, European Daphne Project N JUST/ /DAP/AG/3259) αποτελεί ένα ολιστικό σχολικό πρόγραμμα, ειδικά σχεδιασμένο για την αντιμετώπιση και πρόληψη των προβλημάτων ηλεκτρονικού εκφοβισμού μεταξύ των εφήβων. Στόχος του συγκεκριμένου εργαστηρίου είναι η παρουσίαση των δράσεων και των εφαρμογών του Προγράμματος TABBY στην Ελλάδα και η εκπαίδευση των συμμετεχόντων στη χρήση του στο σχολικό πλαίσιο. Ειδικότερα, οι συμμετέχοντες θα ενημερωθούν σχετικά με τα αποτελέσματα της έρευνας που διεξήχθη σε μαθητές/τριες γυμνασίου όσον αφορά τη ριψοκίνδυνη χρήση του διαδικτύου και της εφαρμογής του Προγράμματος σε σχολεία του Ν. Θεσσαλονίκης. Επίσης, θα εκπαιδευθούν στα παρακάτω εργαλεία του Προγράμματος: (α) στο ερωτηματολόγιο αυτοαξιολόγησης της χρήσης του διαδικτύου, (β) στα ενημερωτικά βίντεο και (γ) στο εκπαιδευτικό διαδραστικό βιντεοπαιχνίδι Tabby Plays. Πληροφορίες για το Πρόγραμμα υπάρχουν διαθέσιμες στην ιστοσελίδα: Το εργαστήριο απευθύνεται σε στελέχη της εκπαίδευσης, εκπαιδευτικούς και φοιτητές/τριες παιδαγωγικών τμημάτων. Για την καλύτερη αξιοποίηση των παραπάνω εργαλείων (και εφόσον υπάρχει σύνδεση με το διαδίκτυο μέσω wifi) καλούνται οι συμμετέχοντες στο εργαστήριο να φέρουν μαζί τους φορητό Η/Υ. Λέξεις κλειδιά: ηλεκτρονικός εκφοβισμός, έφηβοι, εκτίμηση κινδύνου 18:00-19:30 Συμπόσιο 5 (Αίθουσα Ι13) Εννοιολογικές εξελίξεις στη Θετική Ψυχολογία Πρόεδρος: Σταλίκας Αναστάσιος (Ελληνική Εταιρία Θετικής Ψυχολογίας) Συζητητής: Γαλανάκης Μιχάλης (Ελληνική Εταιρία Θετικής Ψυχολογίας) Σε αυτό το συμπόσιο θα παρουσιαστούν τέσσερις ανακοινώσεις, οι οποίες θα εστιάσουν σε νέες έννοιες που εμφανίζονται στον κλάδο της Θετικής Ψυχολογίας. Αυτές οι έννοιες παρέχουν έναν νέο τρόπο κατανόησης της ανθρώπινης λειτουργίας και εισάγουν διαφορετικές οπτικές όσον αφορά στη θεώρηση των ψυχολογικών διαδικασιών. Στην πρώτη παρουσίαση θα γίνει αναφορά στην έννοια της αυτοσυμπόνοιας με σκοπός τόσο την πλήρη εννοιολογική παρουσίαση της συγκεκριμένης έννοιας όσο και του εννοιολογικού διαχωρισμού της από άλλες συγγενείς έννοιες, όπως η αυτοεκτίμηση, η αυτολύπηση κ.α. Η δεύτερη παρουσίαση επικεντρώνεται σε ένα σύμπλεγμα εννοιών που σχετίζονται με την εργασία, την ηγεσία, την καλλιέργεια θετικών εμπειριών και την οικοδόμηση θετικών οργανισμών. Πιο συγκεκριμένα θα παρουσιαστεί μια ανασκόπηση της πρόσφατης βιβλιογραφίας, όπως επίσης και αποτελέσματα

26 διάφορων ερευνών. Η τρίτη ανακοίνωση θα εστιάσει στο θέμα των φιλικών σχέσεων με σκοπό τη σύνοψη της σχετικής βιβλιογραφίας όσον αφορά στον τρόπο με τον οποίο η φιλία επιδρά στη ζωή του ενήλικου ατόμου, συμβάλλει στην ανάπτυξη των «δυνατών του στοιχείων», την καλλιέργεια των προσωπικών του αρετών και αξιών, τη βίωση θετικών συναισθημάτων και την επίτευξη της ευδαιμονίας και του ευ ζην εν γένει. Τέλος, στην τέταρτη ανακοίνωση θα γίνει αναφορά στο ρόλο των συναισθημάτων στην θέσπιση του δικαίου και την απονομή της δικαιοσύνης. Όλες οι παρουσιάσεις θα συζητηθούν κάτω από το πρίσμα της συμβουλευτικής ψυχολογίας, κάνοντας αναφορά τόσο στην θεωρητική και εννοιολογική τους σημαντικότητα όσο και στην εφαρμογή τους τόσο σε ερευνητικό όσο και σε πρακτικό επίπεδο. ΕΡΓΑΣΙΑ 1 Αυτοσυμπόνοια: Ένας υγιής τρόπος να σχετίζομαι με τον εαυτό μου Καρακασίδου Ειρήνη, Σταλίκας Αναστάσιος, Πάντειο Πανεπιστήμιο, τμήμα Ψυχολογίας Τα τελευταία χρόνια παρατηρείται ένας εντατικοποιημένος διάλογος μεταξύ της ανατολικής φιλοσοφικής σκέψης- και κυρίως του Βουδισμού- και της δυτικής ψυχολογίας (Rubin, 1996; Watson, Batchelor, & Claxton, 1999), ο οποίος οδηγεί σε νέους τρόπους προσέγγισης, μελέτης και κατανόησης της ψυχικής ευεξίας. Οι αρχές του Βουδισμού επικεντρώνονται σε μεγάλο βαθμό στην ανάλυση και κατανόηση της φύσης του εαυτού, και κάποιες πυρηνικές έννοιες έχουν αποδειχθεί ιδιαίτερα χρήσιμες για εκείνους τους ερευνητές, οι οποίοι εστιάζονται στη μελέτη της ψυχικής εξέλιξης και ευημερίας του ατόμου (Gallagher & Shear, 1999). Μια σημαντική έννοια που έχει πρόσφατα αναδυθεί στη δυτική ψυχολογία και σχετίζεται άμεσα με τον εαυτό είναι η αυτο-συμπόνοια (Bennett-Goleman, 2001; Brown, 1999). Σύμφωνα με τη Neff (2003) η αυτοσυμπόνοια ορίζεται ως η ικανότητα του ατόμου να στέκεται με κατανόηση απέναντι στον εαυτό του, όταν υποφέρει, αποτυγχάνει ή αισθάνεται ανεπαρκής, αντί να του ασκεί κριτική ή να αγνοεί τον πόνο και τα αρνητικά του συναισθήματα. Η αυτοσυμπόνοια περιέχει τρία στοιχειώδη χαρακτηριστικά: την καλοσύνη απέναντι στον εαυτό, την στοιχειώδη ανθρωπιά και την ενσυνειδητότητα. Σκοπός της παρούσας εργασίας είναι η παρουσίαση της έννοιας της αυτοσυμπόνοιας και ο εννοιολογικός διαχωρισμός της από άλλες συγγενείς έννοιες, όπως η αυτοεκτίμηση, η αυτολύπηση και η μετριοπάθεια. Η διερεύνηση της αυτο-συμπόνοιας δύναται να συμβάλει στην εξελισσόμενη πορεία της θετικής ψυχολογίας (Seligman & Csikzentmihalyi, 2000) και να διαδραματίσει έναν σημαντικό ρόλο στον προσδιορισμό των δράσεων και των συμπεριφορών που συντελούν στη διαδικασία αυτό πραγμάτωσης και ικανοποίησης από την ζωή (Diener, 2000). Λέξεις κλειδιά: Αυτοσυμπόνοια, Ψυχική ευημερία, Θετική ψυχολογία ΕΡΓΑΣΙΑ 2 Συναισθήματα και δίκαιο: Θέσπιση και απόδοση δικαίου - θεσμοί αξίες Αραμπατζής Ιωάννης, Σταλίκας Αναστάσιος, Πάντειο Πανεπιστήμιο, τμήμα Ψυχολογίας Σκοπός αυτής τής έρευνας αυτής είναι να εξετασθεί εάν και κατά πόσον επηρεάζουν τα Συναισθήματα το Δίκαιο. Ειδικότερα: Η εδώ και αιώνες κρατούσα θεωρία, παράδοση και πρακτική απονομής Δικαίου θεωρεί το Συναίσθημα ως τον απόλυτο εχθρό της ορθής κρίσης. Δεδομένου ότι το Συναίσθημα σύμφωνα με τις σύγχρονες θεωρίες έχει αποδειχθεί ότι είναι και γνωστική λειτουργία και αρα βοηθά τη διεύρυνση της αντίληψής μας, θα είχε ενδιαφέρον να εξετασθεί υπό νέο πρίσμα η σχέση Συναισθήματος και Δικαίου. Αν, και πώς, αυτό επηρεάζει τις Δικαϊικές Σχέσεις, την πολιτική οργάνωση και θεσμική συγκρότηση των κοινωνιών. Αν, και πώς, διαπλάθει Αξίες και Αρχές που διέπουν την Ανθρώπινη κοινωνική συμπεριφορά. Εξετάζοντας τα συναισθήματα στο ευρύτερο κοινωνικό και πολιτιστικό πλαίσιο θα μας επιτρέψει να κατανοήσουμε καλύτερα το ρόλο τους στο Δίκαιο όσον αφορά τη θέσπιση καθώς και την απονομή του.

27 Δεδομένου ότι το Δίκαιο επηρεάζει άμεσα τις κοινωνικές νόρμες, δομεί δε και συγκροτεί τους κοινωνικούς, Δικαιϊκούς, Πολιτικούς και Οικονομικούς Θεσμούς, αποκτά τεράστια σημασία να διερευνηθεί η αλληλοεπιρροή μεταξύ Δικαίου και Συναισθήματος. Ποια είναι η επιρροή των συναισθημάτων στους παράγοντες της Δίκης. Πώς επηρεάζουν τα συναισθήματα στη λήψη συλλογικών αποφάσεων, Ποιες συναισθηματικές δυναμικές αναπτύσσονται ανάμεσα σε ομάδες. Εν τέλει, το συγκεκριμένο ερευνητικό εγχείρημα θα μας επιτρέψει να κατανοήσουμε καλύτερα παράγεται και απονέμεται το Δίκαιο, και Πώς εμείς οι άνθρωποι παίρνουμε αποφάσεις και καταλήγουμε σε ορθολογικές επιλογές. Λέξεις κλειδιά: Συναίσθημα, Νομοθεσία, Νομολογία, Θεσμοί, Αξίες, Γνωστική λειτουργία, Λήψη αποφάσεων. ΕΡΓΑΣΙΑ 3 Επίτευξη του ευ ζην μέσα από τις κοινωνικές σχέσεις: Ο καθοριστικός ρόλος της φιλίας Πεζηρκιανίδης Χρήστος, Σταλίκας Αναστάσιος, Πάντειο Πανεπιστήμιο, τμήμα Ψυχολογίας Το ευ ζην αποτελεί βασικό σκοπό του ατόμου και κεντρικό μέλημα της Συμβουλευτικής και της Θετικής Ψυχολογίας. Η αναγνώριση και η ανάπτυξη των προσωπικών αρετών, αξιών και «δυνατών στοιχείων» του χαρακτήρα των ατόμων αποτελεί το βασιλικό δρόμο για την επίτευξη υψηλότερου ευ ζην και ευδαιμονίας. Ωστόσο, μελέτες έχουν δείξει ότι η ύπαρξη και η ενίσχυση αυτών των προσωπικών αξιών και αρετών δεν αποτελεί μία μοναχική διαδικασία. Η κοινωνική αλληλεπίδραση και υποστήριξη φαίνεται ότι διαδραματίζουν σημαντικό ρόλο. Χαρακτηριστικά παραδείγματα προσωπικών αρετών και «δυνατών στοιχείων» του χαρακτήρα των ατόμων, τα οποία αναπτύσσονται σε μία κοινωνική βάση, είναι η αγάπη, η ομαδικότητα, η ηγεσία και το χιούμορ. Τα παραπάνω συνηγορούν στο ότι οι κοινωνικές σχέσεις συμβάλλουν σημαντικά στη διαδικασία επίτευξης του ευ ζην. Με αυτή τη λογική, ικανοποιητικός όγκος της διεθνούς βιβλιογραφίας εξετάζει την επίδραση των φιλικών σχέσεων παιδιών και εφήβων σε θετικούς ατομικούς παράγοντες. Ωστόσο, οι θεωρητικοί της Θετικής Ψυχολογίας αναφέρουν ότι το ευ ζην προκύπτει από τη συνεχή ανάπτυξη των προσωπικών αρετών και αξιών μας. Με αυτό το σκεπτικό, έχει προταθεί ότι οι φιλικές σχέσεις παίζουν ζωτικό ρόλο, τόσο στην διευκόλυνση της βίωσης θετικών συναισθημάτων στους ενήλικες, όσο και στην εφαρμογή, δοκιμή και καλλιέργεια συμπεριφορών, στάσεων, προσωπικών αρετών και αξιών σε όλη τη διάρκεια της ζωής. Μολαταύτα, τα δεδομένα της διεθνούς βιβλιογραφίας είναι πενιχρά σχετικά με την επίδραση της φιλικής σχέσης στην επίτευξη του ευ ζην του ενήλικου ατόμου. Σκοπός της παρούσας ομιλίας είναι να παρουσιάσει μία σύνοψη της σχετικής βιβλιογραφίας αναφορικά με τον τρόπο με τον οποίο η φιλία επιδρά στη ζωή του ενήλικου ατόμου, συμβάλλει στην ανάπτυξη των «δυνατών του στοιχείων», την καλλιέργεια των προσωπικών του αρετών και αξιών, τη βίωση θετικών συναισθημάτων και την επίτευξη της ευδαιμονίας και του ευ ζην εν γένει. Τα παραπάνω ερευνητικά ευρήματα και ανησυχίες αφορούν άμεσα την πράξη της Συμβουλευτικής, καθώς η καλλιέργεια των προσωπικών αρετών μπορεί να οδηγήσει το άτομο στην διευκόλυνση της επαγγελματικής, διαπροσωπικής και ψυχικής του λειτουργικότητας. Λέξεις κλειδιά: Φιλία, Προσωπικές αρετές, Αξίες, Ευ ζην ΕΡΓΑΣΙΑ 4 Οι εφαρμογές της Θετικής Ψυχολογίας στην εργασία Χαραλάμπους Βίκυ, Σταλίκας Αναστάσιος, Πάντειο Πανεπιστήμιο, τμήμα Ψυχολογίας Τα τελευταία χρόνια οι αρχές της Θετικής Ψυχολογίας έχουν αρχίσει ολοένα να διαδίδονται και στον εργασιακό χώρο, (Peterson & Seligman, 2003; Luthans, 2002). H πρόσφατη έρευνα (Steele et al., 2012), έχει αρχίσει να επισημαίνει τη σημασία της επικέντρωσης στις δυνατότητες των εργαζομένων και της θετικότητας γενικότερα, που έχουν συσχετιστεί με θετικά αποτελέσματα στο χώρο εργασίας. Η θεωρία

28 «Βroaden-and-Βuild Theory», (Fredrickson, 2001) υποστηρίζει ότι η βίωση θετικών συναισθημάτων διευρύνει το ρεπερτόριο των σκέψεων, όταν τα άτομα αντιμετωπίζουν προκλήσεις, οικοδομώντας έτσι σωματικούς και ψυχολογικούς πόρους, που οδηγούν κλιμακωτά σε ευεξία, ευτυχία και ποιότητα ζωής και ότι αυτή η διαδικασία έχει εφαρμογές και στα πλαίσια της εργασίας (Fredrickson, 2000). Αυτό, συνδέεται με την προοπτική της μετάδοσης των συναισθημάτων (Hatfield, Cacioppo, & Rapson, 1994), η οποία υποδηλώνει ότι όταν οι ηγέτες επιδεικνύουν θετικά συναισθήματα, είναι πιθανόν να προωθηθεί η θετικότητα όχι μόνο στον εαυτό τους, αλλά και μεταξύ των υφισταμένων τους (Johnson, 2009). Το ίδιο ισχύει και για τις ομάδες, οπότε μία θετική εμπειρία ανάμεσα σε δύο μέλη της ομάδας μπορεί να πολλαπλασιαστεί και να διαδοθεί με τέτοιο τρόπο ώστε τα υπόλοιπα μέλη της ομάδας να μοιραστούν σύντομα παρόμοιες θετικές εμπειρίες (Walter & Bruch, 2008). Η παρούσα παρουσίαση επικεντρώνεται στην ανασκόπηση της πρόσφατης βιβλιογραφίας στη Θετική Ψυχολογία, η οποία σχετίζεται με παρεμβάσεις (όπως το χτίσιμο θετικών ατομικών χαρακτηριστικών, η καλλιέργεια θετικών εμπειριών, η οικοδόμηση θετικών οργανισμών) και αποτελέσματα στο χώρο εργασίας, περιλαμβάνοντας έννοιες όπως η ανθεκτικότητα, η ενδυνάμωση, η ευγνωμοσύνη, το θετικό ψυχολογικό κεφάλαιο, η εργασιακή δέσμευση, η θετική ομαδική εργασία (positive teamwork), και η θετική ηγεσία. Πιο συγκεκριμένα, θα παρουσιαστεί ο προσδιορισμός κάθε έννοιας, αλλά και βασικά ευρήματα ερευνών που την αφορούν, τόσο σε επίπεδο εργαζομένων όσο και οργανισμών. Θα συζητηθεί, επίσης, το πώς οι οργανισμοί θα μπορούσαν να υποστηρίξουν το προσωπικό τους για ενίσχυση της επαγγελματικής απόδοσης και ευημερίας (wellbeing) αλλά και τη βελτίωση της εργασιακής εμπειρίας. Λέξεις κλειδιά: Θετική Οργανωσιακή Συμπεριφορά, Θετική Ηγεσία, Ανθεκτικότητα, Ψυχολογικό Κεφάλαιο, Ενδυνάμωση, Θετικά Συναισθήματα 18:00-19:30 Θεμ. Συνεδρία 5 (Αίθουσα Ι18) Ενσυναίσθηση υπαρξιακή συμβουλευτική Πρόεδρος: Β. Ν. Κιοσσές, Πανεπιστήμιο Ιωαννίνων Η ενσυναισθητική συμπεριφορά σε σχέση με την αντιλαμβανόμενη αυτοαποτελεσματικότητα των εκπαιδευτικών στη σχολική τάξη και η διάσταση του φύλου Δημήτρης Θεοδοσάκης Α.ς.παι.τ.ε Πρόγραμμα Εξειδίκευσης στη Συμβουλευτική και τον Προσανατολισμό (πεσυπ) Σκοπός της συγκεκριμένης έρευνας είναι η διερεύνηση των σχέσεων ανάμεσα στην ενσυναισθητική συμπεριφορά, την αντίληψη διδακτικής αυτο-αποτελεσματικότητας και τη διάσταση του φύλου. Εξετάζεται ο βαθμός ενσυναίσθησης (empathy) και η αντιλαμβανόμενη αυτό αποτελεσματικότητα των εκπαιδευτικών (Teaching self Efficacy) για τις στρατηγικές διδασκαλίας, τη διαχείριση της τάξης, όσο και για την εμπλοκή των μαθητών στη μαθησιακή διαδικασία.176 εν ενεργεία εκπαιδευτικοί της πρωτοβάθμιας και της δευτεροβάθμιας εκπαίδευσης επιλέχθηκαν τυχαία από διάφορα μέρη της Ελλάδας και αποτέλεσαν δείγμα. Για τη μέτρηση της ενσυναίσθησης επιλέχθηκε η σταθμισμένη κλίμακα BEES (Balanced Emotional Empathy Scale-Mehrabian, Cronbach s a=0,82) και η TSES (Teacher s Sense of Efficacy Scale Tshcannen Moran & Hoy, Cronbach s a =0,90) για την αποτύπωση της διδακτικής αυτοαποτελεσματικότητας. Τα αποτελέσματα της έρευνας αναδεικνύουν στατιστικά σημαντική σχέση ανάμεσα στις εξαρτημένες μεταβλητές η οποία εμφανίζεται στην αντίληψη διδακτικής αυτοαποτελεσματικότητας στον τομέα της εμπλοκής των μαθητών στο μάθημα και την ενσυναίσθηση των εκπαιδευτικών, ενώ παράλληλα επιβεβαιώνεται η διαφοροποίηση ανάμεσα στα φύλα και το βαθμό ενσυναίσθησης και πιστοποιείται η συσχέτιση της αντιλαμβανόμενης διδακτικής αυτό αποτελεσματικότητας με τη βαθμίδα διδασκαλίας. Εξετάζονται τρόποι συμβουλευτικής παρέμβασης για την ποιοτική ενίσχυση της ενσυναισθητικής συμπεριφοράς και την εφαρμογή συναισθηματικής αγωγής

29 στο σχολικό χώρο, όσο και για τη βελτίωση της αυτοεκτίμησης και της αυτοαποτελεσματικότητας των εκπαιδευτικών. Λέξεις κλειδιά: ενσυναίσθηση, αντίληψη διδακτικής αυτοαποτελεσματικότητας, φύλο, βαθμίδα διδασκαλίας. Πηλός και Κολάζ: Δυο εργαλεία για την εκπαίδευση φοιτητών ιατρικής στην ενσυναίσθηση. Νάντια Συμεωνίδου 1, Βασίλης Ν. Κιοσσές 2, Γιάννης Δημολιάτης 2 1 University of Strathclyde 2 Εργαστήριο Υγιεινής και Επιδημιολογίας, Τμήμα Ιατρικής, Σχολή Επιστημών Υγείας, Πανεπιστήμιο Ιωαννίνων Πάνω από τις μισές ιατρικές σχολές των ΗΠΑ συμπεριλαμβάνουν τις τέχνες στη διαδικασία μάθησης. Οι τέχνες χρησιμοποιούνται για να ενισχύουν τη μάθηση, καθώς βελτιώνουν τις κλινικές δεξιότητες αλλά και τις δεξιότητες του σχετίζεσθαι όπως η παρατήρηση, η αντανάκλαση και η ενδοσκόπηση, καθώς αποτελούν ένα μέσο προώθησης της ενσυναίσθησης και της προσωπικής ανάπτυξης των εκπαιδευόμενων. Σχεδιάστηκε ένα βιωματικό εκπαιδευτικό πρόγραμμα, διάρκειας εξήντα ωρών, που στόχο είχε την ανάπτυξη της ενσυναίσθησης φοιτητών ιατρικής. Η εκπαίδευση συμπεριλάμβανε θεωρία, ανάπτυξη δεξιοτήτων, και προσωπική ανάπτυξη. Βασίστηκε στις αρχές της Προσωποκεντρικής Προσέγγισης. Δώδεκα φοιτητές Ιατρικής του Πανεπιστημίου Ιωαννίνων, εκπαιδεύτηκαν από τον Μάρτιο έως τον Μάιο του Δυο συστατικά στη σχέση γιατρού-ασθενή, στην οποία ο γιατρός θα είναι ενσυναισθητικός, είναι αφενός η αναγνώριση της μη λεκτικής επικοινωνίας του ασθενή και αφετέρου η συμβατότητα (congruence) του γιατρού. Οι εκπαιδευόμενοι, σε ομάδες, κατασκεύασαν ένα κολάζ. Ο διαχωρισμός των ομάδων, η επιλογή του θέματος και η συνεργασία έγινε με απουσία λεκτικής επικοινωνίας. Στόχος ήταν η αναγνώριση της αναγκαιότητας της παρατήρησης της μη λεκτικής επικοινωνίας, η διερεύνηση εναλλακτικών τρόπων επικοινωνίας, και η προσπάθεια κατανόησης του κόσμου των άλλων. Για το κομμάτι της προσωπικής ανάπτυξης, οι εκπαιδευόμενοι χρησιμοποίησαν πηλό και δημιούργησαν τρεις κατασκευές, του "αντιληπτού", του "πραγματικού" και του "ιδανικού" γιατρού. Στόχος ήταν, μέσω της συμβολικής αναπαράστασης, να στραφούν προς τον εαυτό τους και προς τις πεποιθήσεις τους για την κλινική πράξη. Οι εκπαιδευόμενοι αναζήτησαν τις "μη-επιστημονικές" όψεις της ιατρικής, όπως η επικοινωνία και η σχέση με τους ασθενείς, αλλά πολύ περισσότερο διερωτήθηκαν για την εικόνα που έχουν για την ιατρική την ίδια. Η συμβουλευτική στην ιατρική πράξη: Εκπαιδεύοντας φοιτητές ιατρικής στην ενσυναίσθηση Βασίλης Ν. Κιοσσές 1, Νάντια Συμεωνίδου 2,Θωμάς Υφαντής 3, Ευαγγελία Ντζάνη 1, Αθηνά Τατσιώνη 4,Γιάννης Δημολιάτης 1 1 Εργαστήριο Υγιεινής και Επιδημιολογίας, Ιατρική Σχολή, Πανεπιστήμιο Ιωαννίνων 2 University of Strathclyde 3 Τμήμα Ψυχιατρικής, Ιατρική Σχολή, Πανεπιστήμιο Ιωαννίνων 4 Τμήμα Γενικής Ιατρικής, Ιατρική Σχολή, Πανεπιστήμιο Ιωαννίνων Η ενσυναίσθηση αποκτά ολοένα και περισσότερο χώρο στην ιατρική πράξη και στη σχέση γιατρούασθενή. Περίπου 100 ιατρικές σχολές στην Ευρώπη, στα πλαίσια του The Tuning Project (MEDINE), συμφώνησαν ότι ο πτυχιούχος ιατρικής, εκτός των άλλων δεξιοτήτων του, θα πρέπει να μπορεί να παρέχει και ενσυναίσθηση προς τους ασθενείς του. Μια συστηματική ανασκόπηση της βιβλιογραφίας (Pubmed, Psychinfo, Scopus, Cochraine Database of Clinical Trials) απέφερε 17 μελέτες (από τις 722) οι οποίες εξέταζαν το κατά πόσο εκπαιδευτικά

30 προγράμματα μπορούν να βελτιώσουν την δεξιότητα της ενσυναίσθησης σε γιατρούς. Πέντε από αυτές έδειξαν στατιστικά σημαντικές αλλαγές στην ενσυναίσθηση των γιατρών, μία από τις οποίες σε φοιτητές ιατρικής. Με βάση τις αρχές και τη φιλοσοφία της Προσωποκεντρικής Συμβουλευτικής, σχεδιάσαμε μια μελέτη κατά την οποία φοιτητές ιατρικής εκπαιδεύονται στην ενσυναίσθηση, μέσω ενός βιωματικού προγράμματος, διάρκειας 60 ωρών, κατατμημένου σε τρία τριήμερα. Η εκπαίδευση περιλαμβάνει θεωρία προσωποκεντρικής ιατρικής, παιχνίδια ρόλων, ανάπτυξη δεξιοτήτων, βιωματικές ασκήσεις προσωπικής ανάπτυξης, και ομάδες συνάντησης. Η πρώτη εκπαιδευτική ομάδα (12 φοιτητών ιατρικής) ξεκίνησε τον Μάρτιο και θα ολοκληρωθεί τον Μάιο Έγκυρα ερωτηματολόγια, τα οποία μετρούν αλλαγές στην ενσυναίσθηση, στους αμυντικούς μηχανισμούς, στην αισιοδοξία, στη σωματική υγεία και στον τρόπο ζωής των φοιτητών χρησιμοποιούνται πριν, μετά, και έξι μήνες αργότερα. Δεκτοί φοιτητές άνω του 4ου έτους. Τα πρώτα αποτελέσματα θα παρουσιαστούν στο 5ο Πανελλήνιο Συνέδριο Συμβουλευτικής Ψυχολογίας. Η έρευνα γύρω από την ενσυναίσθηση στην ιατρική πράξη οφείλει να διευρυνθεί, με τη δημιουργία στοχευμένων εκπαιδευτικών προγραμμάτων και με μελέτες που θα αξιoλογούν επαρκώς τις επιδράσεις και την αποτελεσματικότητά τους στους επαγγελματίες υγείας. Η Υπαρξιακη Προσεγγιση ως σύγχρονη τάση στη Συμβουλευτική Ευγενία Γεωργαντά, Εύη Δάλλα, Κατερίνα Ζύμνη, Αλέξης Χαρισιάδης Σε αυτή την ομιλία θα παρουσιαστούν βασικές έννοιες της υπαρξιακής προσέγγισης όπως αυτές αξιοποιούνται στη συμβουλευτική πρακτική. Μεταξύ άλλων θα μιλήσουμε για την ελευθερία επιλογής και τους περιορισμούς της ύπαρξης, την ανάληψη της ευθύνης, την υπαρξιακή αγωνία, την υπαρξιακή μοναξιά, την αυθεντικότητα, την αναζήτηση νοήματος, και την αφυπνιστική δύναμη του θανάτου που οδηγεί στον «οίστρο της ζωής». Η παρουσίαση θα βασίζεται στη διεθνη βιβλιογραφεία (Mick Cooper, Emmy van Deurzen, Ernesto Spinelli, Kirk Schneider, Irvin Yalom) της υπαρξιακής ψυχολογίας καθώς και σε ευρήματα από θεραπευτική και ερευνητική δουλειά που προαγματοποιείται στην Ευρώπη, στην Αμερική καθώς και στον ελλαδικό χώρο. Λεξεις κλειδια: Υπαρξιακές προσεγγίσεις συμβουλευτικής, Οίστρος της ζωής, Ανάληψη της ευθύνης, Ελευθερία 18:00-19:30 Συμπόσιο 6 (Αίθουσα ΙΙ9) Εμπειρίες και πρακτικές επαγγελματιών ψυχικής υγείας σε εποχές κοινωνικοοικονομικής κρίσης Πρόεδρος: Φιλία Ίσαρη, Εθνικό και Καποδιστριακό Πανεπιστήμιο Αθηνών Συζητήτρια: Ε. Φραγκιαδάκη, Τεχνολογικό Εκπαιδευτικό Ινστιτούτο Κρήτης Το παρόν συμπόσιο αποσκοπεί να διερευνήσει αλλαγές που λαμβάνουν χώρα στο πεδίο της ψυχικής υγείας, -στο πλαίσιο της κοινωνικο-οικονομικής κρίσης στη χώρα μας. Πιο συγκεκριμένα, επιδιώκει να αποτυπώσει τις εμπειρίες και το λόγο των ειδικών ψυχικής υγείας, γύρω από ζητήματα που αφορούν τις υπηρεσίες και τους αποδέκτες των υπηρεσιών αλλά και τις πρακτικές και τον ρόλο των ειδικών στον εργασιακό αυτό χώρο.. Στην πρώτη ανακοίνωση οι Τριλίβα, Φραγκιαδάκη και Μπαλαμούτσου, μέσα από ομαδικές ποιοτικές συνεντεύξεις, διερευνούν τις επιρροές των μέτρων λιτότητας στην εργασία και τις πρακτικές των ειδικών που παρέχουν υπηρεσίες ψυχικής υγείας σε ένα νομο της Κρήτης. Σε μια ανάλογη προοπτική, οι άλλες δύο ανακοινώσεις, αξιοποιούν τις ατομικές ποιοτικές συνεντεύξεις με ειδικούς ψυχικής υγείας (ψυχολόγους και ψυχιάτρους) που εργάζονται στο δημόσιο ή στον ιδιωτικό τομέα, στην Αθήνα και στη Θεσσαλονίκη. Οι δύο τελευταίες ανακοινώσεις αναφέρονται σε μια κοινή ερευνητική

31 μελέτη, η οποία διενεργείται από φοιτητές/τριες δύο διαφορετικών μεταπτυχιακών προγραμμάτων του Πανεπιστημίου Αθηνών και στο πλαίσιο μαθημάτων για την ποιοτική έρευνα, υπο την εποπτεία της διδάσκουσας (Ίσαρη ). Στο συμπόσιο, συζητούνται τα ερευνητικά αποτελέσματα, και αναδεικνύεται η τάση των επαγγελματιών να κάνουν προσαρμοστικές κινήσεις και να τροποιούν τις πρακτικές τους, προκειμένου να αντιμετωπίσουν τις νέες συνθήκες και προκλήσεις. Λέξεις κλειδιά: επαγγελματίες ψυχικής υγείας, κοινωνικο-οικονομική κρίση, ποιοτική έρευνα ΕΡΓΑΣΙΑ 1 Πώς η οικονομική κρίση ενισχύει τη δημιουργία συνεργασιών: Η περίπτωση των υπηρεσιών Ψυχικής Υγείας ενός νομού της Κρήτης Σοφία Τριλίβα, Ευαγγελία Φραγκιαδάκη & Σοφία Μπαλαμούτσου Πανεπιστήμιο Κρήτης, Τεχνολογικό Εκπαιδευτικό Ινστιτούτο Κρήτης, Ινστιτούτο Συμβουλευτικής & Ψυχολογικών Σπουδών Οι δομές παροχής υπηρεσιών ψυχικής υγείας έχουν επηρεαστεί σημαντικά από τις τελευταίες εξελίξεις την οικονομία της χώρας. Ενώ οι ανάγκες των εξυπηρετούμενων έχουν αυξηθεί, οι πόροι των υπηρεσιών έχουν μειωθεί σημαντικά. Η παρούσα εργασία έχει ως σκοπό την παρουσίαση των επιρροών των μέτρων λιτότητας στη ζωή και την εργασία των ατόμων που παρέχουν υπηρεσίες ψυχικής υγείας σε ένα νομό της Κρήτης. Τα δεδομένα συλλέχθηκαν μέσα από συνεντεύξεις σε ομάδες. Η μεθοδολογία των ομάδων εστίασης (focus group) εφαρμόστηκε και τα δεδομένα αναλύθηκαν μέσω της ποιοτικής θεματικής ανάλυσης. Τα αποτελέσματα παρουσιάζουν τρία ανώτερα θέματα τα οποία συγκεντρώνουν τις εμπειρίες των συμμετεχόντων: ιδρύοντας συνεργασίες για τη ψυχική υγεία, επεκτείνοντας το πεδίο δράσης και μετατροπές στην επαγγελματική ταυτότητα μέσα από την πράξη. Τα αποτελέσματα αναδεικνύουν την τάση των επαγγελματιών να αντιτεθούν στις καταστάσεις προκειμένου να αντιμετωπίσουν τις νέες συνθήκες. Τα αποτελέσματα θα παρουσιαστούν παράλληλα με αποσπάσματα από τις συνεντεύξεις και θα συζητηθούν μέσα από τη σχετική βιβλιογραφία. Λέξεις κλειδιά: ψυχική υγεία, οικονομική κρίση, συνεργασίες, ποιοτική έρευνα ΕΡΓΑΣΙΑ 2 Εμπειρίες και πρακτικές ειδικών ψυχικής υγείας στο πλαίσιο της κοινωνικο-οικονομικής κρίσης: Μέρος Α. Γεώργιος Βάσσος, Αναστάσιος Νταλαχάνης, Αναστασία-Ναταλία Σκουλάκη & Φιλία Ίσαρη Εθνικό και Καποδιστριακό Πανεπιστήμιο Αθηνών Η παρούσα ποιοτική έρευνα μελετά τις εμπειρίες και πρακτικές των εργαζομένων στο χώρο της ψυχικής υγείας στο πλαίσιο της κοινωνικο-οικονομικής κρίσης στην Ελλάδα. Πιο συγκεκριμένα, θα διεξαχθούν περίπου 30 ημι-δομημένες συνεντεύξεις με ψυχολόγους και ψυχιάτρους, που εργάζονται σε οργανισμούς ψυχικής υγείας ή ιδιωτικά. Οι συμμετέχοντες καλούνται να εκφράσουν τις απόψεις τους και να μιλήσουν για τις εμπειρίες τους και τις επαγγελματικές πρακτικές σχετικά με την παροχή υπηρεσιών, τις ανάγκες και τα αιτήματα των ανθρώπων που προσέρχονται στις υπηρεσίες, τις εργασιακές συνθήκες, τις προκλήσεις, τις αλλαγές, τα αποθέματα αντοχής, το μέλλον, κ.λ.π. Το ερευνητικό υλικό θα αναλυθεί με τη μέθοδο της θεματικής ανάλυσης. Το συγκεκριμένο εγχείρημα αποτελεί μια συλλογική ερευνητική εργασία, που διενεργείται από τους μεταπτυχιακούς φοιτητές (έτος 2014) του Π.Μ.Σ. Κλινικής Ψυχολογίας του Τμήματος Ψυχολογίας του Πανεπιστημίου Αθηνών, υπόο την εποπτεία της διδάσκουσας.. ΕΡΓΑΣΙΑ 3

32 Εμπειρίες και πρακτικές ειδικών ψυχικής υγείας στο πλαίσιο της κοινωνικο-οικονομικής κρίσης: Μέρος Β. Αντιγόνη Αποστολοπούλου, Ειρήνη Πασχαλίδη & Φιλία Ίσαρη Εθνικό και Καποδιστριακό Πανεπιστήμιο Αθηνών Η παρούσα ποιοτική έρευνα μελετά τις εμπειρίες και τις πρακτικές των εργαζομένων στο χώρο της ψυχικής υγείας στο πλαίσιο της κοινωνικο-οικονομικής κρίσης στην Ελλάδα. Πιο συγκεκριμένα, θα διεξαχθούν περίπου 30 ημι-δομημένες συνεντεύξεις με ψυχολόγους και ψυχιάτρους, που εργάζονται σε οργανισμούς ψυχικής υγείας ή ιδιωτικά. Οι συμμετέχοντες καλούνται να εκφράσουν τις απόψεις τους και να μιλήσουν για τις εμπειρίες τους και τις επαγγελματικές πρακτικές σχετικά με την παροχή υπηρεσιών, τις ανάγκες και τα αιτήματα των ανθρώπων που προσέρχονται στις υπηρεσίες, τις εργασιακές συνθήκες, τις προκλήσεις, τις αλλαγές, τα αποθέματα αντοχής, το μέλλον, κ.λπ. Το ερευνητικό υλικό θα αναλυθεί με τη μέθοδο της θεματικής ανάλυσης. Το συγκεκριμένο εγχείρημα αποτελεί μια συλλογική ερευνητική εργασία, που διενεργείται από τους μεταπτυχιακούς φοιτητές (έτος 2014) του Π.Μ.Σ. Συμβουλευτικής Ψυχολογίας και Συμβουλευτικής στην Εκπαίδευση, Υγεία και Εργασία του Πανεπιστημίου Αθηνών, υπο την εποπτεία της διδάσκουσας. 19:30-21:00 Συμπόσιο 7 (Αμφιθέατρο Ι4) Σχεσιακή Ψυχαναλυτική Ψυχοθεραπεία, Μεταβίβαση & Ανάλυση εκπραξιών (enactments) σε Ασθενείς με Διαταραχή Προσωπικότητας Πρόεδρος: Δ. Τσιάκος, Ινστιτούτο Γνωσιακής Αναλυτικής Ψυχοθεραπείας Συζητητής: Σ. Χαραλαμπίδης, Ινστιτούτο Γνωσιακής Αναλυτικής Ψυχοθεραπείας Το συμπόσιο αυτό επιχειρεί να αναδείξει τις βασικές αρχές του μοντέλου της Σχεσιακής Ψυχανάλυσης αναπτυσσόμενη κυρίως στην Αμερική από το 1980 με κύριο δημιουργό τον Stephen Mitchell και προπάτορα τον Φερέντσι. Περιληπτικά περιλαμβάνει συστατικά στοιχεία από το Αμερικανικό φεμινιστικό κίνημα κυρίως, την ψυχαναλυτική θεωρία του Εαυτού με κύριο εκφραστή τον Kohut, την θεωρίας της διυ-υποκειμενικής συναλλαγής στην Ψυχαναλυτική διεργασία με θεμελιωτές τους Mitchell, Bronberg,Benjamin, Ogden, την θεωρία της Διαπροσωπικής Ψυχανάλυσης με κύριο εκφραστή τον Sullivan,ερευνητικά δεδομένα από τον τομέα της ψυχαναλυτικής μελέτης δεσμού τροφού-παιδιού με κυρίαρχη μορφή τους Daniel Stern, Beatrice Beebe. Οι συντελεστές του συμποσίου είναι εκπαιδευόμενοι από βασικές μορφές της σύγχρονης Σχεσιακής Ψυχανάλυσης και λαμβάνουν χρόνια εποπτεία στην θεραπευτική επαφή με δύσκολους χαρακτηριολογικά ασθενείς, από πρωτοπόρους στην Μοντέρνα Ψυχανάλυση όπως οι Jonathan Slavin,Jeremy Safran,Ruthelen Josselson, Σπύρος Ορφανός. Θα παρουσιάσουν μια επικαιροποιημένη ενότητα ανάλυσης μελετών περίπτωσης,όπου κύριο στοιχείο ήταν οι εκπραξίες. Οι εκπραξίες (enactments) δημιουργούνται προκειμένου να επικοινωνήσουν αυτό που ονομάζεται σχεσιακό ασυνείδητο, και εμφανίζονται σε δύσκολες φάσης της μεταβιβαστικής σχέσης όπου ο αναλυτής επενδύει στον αναλυτή εγκλωβισμένα συναισθήματα ως να είναι κάποιο αντικείμενο του παρελθόντος.το συμπόσιο θα καταδείξει τις βασικές διαφορές ανάλυσης και επικοινωνίας/χρήσης της υποκειμενικής αντίδρασης του Αναλυτή στις εκπραξίες, από το κλασικό μοντέλο Ψυχαναλυτικής εργασίας όπως αυτό δημιουργήθηκε από τον Φρόυντ. Ο αναλυτής επιδρά και επεμβαίνει στο εδώ και τώρα έχοντας ταυτόχρονα υπόψιν του το αναπτυξιακό δυναμικό του αναλυόμενου (παρελθοντικές σχέσεις αντικειμένων) αλλά και το σχεσιακό δυναμικό με τον Αναλυτή όπως εκφράζεται από φαντασιώσεις, όνειρα και κυρίως την ανάγκη του αναλυόμενου για αυθεντική σχέση με τον Αναλυτή του. Η αυτοαποκάλυψη του Αναλυτή σχετικά με το βίωμα που έχει για τον ασθενή του γίνεται μέσα από το θεωρητικό κατασκεύασμα του αναλυτικού τρίτου (Τhomas Ogden) του πεδίου που συνδημιουργείται από το αναλυτικό ζεύγος σε κάθε ανάλυση και είναι η κύρια μονάδα μελέτης στην Σχεσιακή Ψυχανάλυση. Λέξεις κλειδιά Σχεσιακή Ψυχανάλυση, Διυποκειμενικότητα, Εαυτοαντικείμενο, Μεταβίβαση, Επιδιορθωτική Εμπειρία

33 ΕΡΓΑΣΙΑ 1 Μελέτη Κλινικής Περίπτωσης : Το Σύνδρομο του Δον Ζουάν στην Πλατφόρμα της Σχεσιακής Ψυχανάλυσης Κωνσταντίνος Μαθιούδης, Σταύρος Χαραλαμπίδης, Δημήτριος Τσιάκος, Άννα Φλώρου Ινστιτούτο Γνωσιακής Αναλυτικής Ψυχοθεραπείας Οι σχεσιακοί ψυχαναλυτές δίνουν ιδιαίτερη σημασία και προσοχή στη σχέση που αναπτύσσουν με το θεραπευόμενο, όπως αυτή διαμορφώνεται και βιώνεται στην θεραπεία. Τα άτομα με διαταραχή προσωπικότητας εμφανίζουν μεγάλη δυσκολία στο «σχετίζεσθαι». Δείχνουν ακαμψία στα γνωστικά τους σχήματα και εγκλωβισμό στις συναισθηματικές τους εμπειρίες. Στην παρούσα διάλεξη θα μελετηθεί η περίπτωση του Γ. με ναρκισσιστική διαταραχή προσωπικότητας. Τα προβλήματα που αντιμετωπίζει είναι σχεσιακής φύσεως με επίκεντρο τον ερωτικό τομέα. Η ταύτιση με την ανεπαρκή μητέρα και τον απόντα πατέρα δημιουργούν συμπλέγματα, τα οποία καθηλώνουν τον θεραπευόμενο σε μια παθητική στάση ζωής με εξαρτήσεις ουσιών. Ο ευνουχισμός και η στέρηση μεταμφιέζονται στη φαντασίωση εύρεσης της ιδανικής συντρόφου (Σύνδρομο Δον Ζουάν). Κατά την διάρκεια της τετραετούς θεραπείας του, ο Γ. προσπαθεί να εκμαιεύσει συγκεκριμένες μαθημένες συμπεριφορές από τον θεραπευτή του. Χρησιμοποιεί την σχέση σαν καθρέφτη του ιδεατού εαυτού του, διαστρεβλώνοντας τις προσωπικές ρωγμές του. Μεταβιβαστικά και αντιμεταβιβαστικά φαινόμενα, καθώς και εκπραξίες (enactments) αναγνωρίζονται και αναλύονται στο θεραπευτικό δωμάτιο. Ο θεραπευτής αναπόφευκτα καλείται να υποκαταστήσει ελλειπή πρότυπα φροντίδας, αντιμετωπίζοντας in vivo τριγμούς που προκύπτουν στην σχέση. Ο Γ. εμφανίζεται στάσιμος στις ματαιώσεις του χτες και τις προσδοκίες του αύριο, χάνοντας την ουσία του παρόντος. Στόχοι είναι η επαφή με την πραγματικότητα, η ανάληψη των ευθυνών και η ψυχική ενηλικίωση μέσα από την θεραπευτική σχέση. Η σχεσιακή ψυχανάλυση φαίνεται να αποτελεί την πλατφόρμα για άμεσο και αποτελεσματικό χειρισμό των φαινομένων που παρουσιάζονται στην διυποκειμενική επαφή. Θεραπευτής και θεραπευόμενος προσπαθούν να «συναντηθούν» σε ένα σκάκι διαπροσωπικής αντιπαράθεσης. ΕΡΓΑΣΙΑ 2 Η Χρήση του Εαυτού του θεραπευτή στην Επίλυση Εκπραξιών: Εφαρμογές της Σχεσιακής Ψυχανάλυσης Δημήτριος Τσιάκος, Σταύρος Χαραλαμπίδης, Κωνσταντίνος Μαθιούδης, Άννα Φλώρου Ινστιτούτο Γνωσιακής Αναλυτικής Ψυχοθεραπείας Ως εκπραξία στη Σχεσιακή Ψυχανάλυση ορίζεται κάθε μορφή πραγματικής αλληλεπίδρασης στο θεραπευτικό δωμάτιο μεταξύ αναλυτή και αναλυόμενου όπου θεραπευτικό υλικό που αδυνατεί να εκφραστεί άμεσα και λεκτικά μετουσιώνεται κατά κάποιο τρόπο και αναπαράγεται μέσω της συμπεριφοράς. Παράλληλα, βασικός στοιχείο της σχεσιακής ψυχανάλυσης είναι η έννοια της διυποκειμενικότητας, η θέαση δηλαδή του σύνθετου τρόπου διάδρασης των δυο προσωπικοτήτων του αναλυτή και αναλυόμενου και η επιρροή του προσωπικού υλικού και κατά επέκταση του παρελθόντος και των δύο στη θεραπευτική πράξη. Η διυποκειμενική διάσταση εισέρχεται ολοκληρωτικά τόσο στην παραγωγή - εκφορά όσο και στην επίλυση ή μη των εκπραξιών από τη μεριά του αναλυόμενου αλλά μερικές φορές και του αναλυτή. Στη διάρκεια του συμποσίου αυτού θα παρουσιαστούν στοιχεία από διαφορετικές θεραπείες με άτομα που πάσχουν από διαταραχή προσωπικότητας και θα εξεταστεί ο τρόπος παρέμβασης του θεραπευτή ανάλογα με το είδος της εκπραξίας του ατόμου. Παραδειγματικά θα αναφερθούν περιπτώσεις θυμού, καθυστέρησης, χρήση της αμοιβής και του χρήματος, απαιτήσεων έκπτωσης, άμεσης επίθεσης, συνεχόμενων αποπειρών εκμαίευσης προσωπικού υλικού κα. Ο αμεσότερος και βιωματικά εύπεπτος τρόπος εσωτερίκευσης του καινούργιου μοντέλου συσχέτισης που προτείνει η θεραπεία επιτυγχάνεται μέσα από την καθαρή και δυναμική εξέταση της εκπραξίας στο "εδώ και τώρα". Αυτό σημαίνει ότι η χρήση του "εαυτού" του αναλυτή θα αποτελέσει την μήτρα επανεκπαίδευσης του αναλυόμενου στον τρόπου εμπλοκής του στα "σχεσιακά διυποκειμενικά πλαίσια". Η ορθή και αποτελεσματική χρήση του "εαυτού" του αναλυτή θα αποτελέσει και το σημείο εστίασης της συγκεκριμένης διάλεξης κυρίως μέσα από την αντιμεταβιβαστική και αλληλεπιδραστική της διάσταση. Τέλος, θα επιχειρηθεί η κατάδειξη λανθασμένων τρόπων χρήσης του παραπάνω, φαινόμενο που συχνά παρατηρείται στην κλινική πράξη.

34 ΕΡΓΑΣΙΑ 3 Χορεύοντας με το Λύκο: Ο τρόμος στην ανάλυση ασθενούς με Οριακή Διαταραχή Προσωπικότητας & Κοινωνικό Ακτιβισμό,μια μελέτη Σχεσιακής Ψυχαναλυτικής Ψυχοθεραπείας Σταύρος Χαραλαμπίδης,Δημήτριος Τσιάκος, Κωνσταντίνος Μαθιούδης, Άννα Φλώρου Ινστιτούτο Γνωσιακής Αναλυτικής Ψυχοθεραπείας Ο Λ 40 ετών, ήρθε στο Ιγαψ καταρρακωμένος από το πρόσφατο διαζύγιο μετά από 1 χρόνο γάμου. Είχε κάνει υπεξαίρεση ε από την πολυεθνική που δούλευε ως οικονομικός ελεγκτής. Αντιμετώπιζε ποινή φυλάκισης. Ο αυτοκτονικός του ιδεασμός ήταν ισχυρός χωρίς σενάριο. Ξεκινήσαμε ψυχαναλυτική ψυχοθεραπεία αντικριστή δυο φορές εβδομαδιαίως και μετά από 6 μήνες μπήκε με ίδιο θεραπευτή και σε ομαδική εβδομαδιαία θεραπεία κατά το Διεθνές πρότυπο Yalom.Μετά το πρώτο εξάμηνο σε μια δύσκολη ερώτηση ο Λ είπε ότι δεν μπορεί να απαντήσει γιατί μπορεί να τον παρακολουθούν. Μετά από διερεύνηση πιθανού παρανοϊκού ιδεασμού,ομολόγησε την συμμετοχή του σε σκληρές ομάδες κοινωνικού ακτιβισμού. Μου εξήγησε ότι θέλει να μιλήσει αλλά τον φοβίζει το απόρρητο. Ο αναλυτής απήντησε ότι δεν χρειάζονται οι λεπτομέρειες αλλά μάλλον να μιλήσουν για τον τρόμο. Ο Λ απάντησε ότι σαδιστικά έφερνε τον τρόμο στο δωμάτιο για να φέρει σε δύσκολη θέση τον θεραπευτή που ήταν αντιπρόσωπος του κατεστημένου. Ο αναλυτής απάντησε ότι τον βίωνε σα πεινασμένο λύκο. Σε επόμενη συνεδρία ο αναλυτής έκανε αυτό αποκάλυψη ότι φέρει τατουάζ με λύκο και ο Λ απάντησε ότι ξεκίνησε επιτέλους ο χορός με τους Λύκους από την ομώνυμη ταινία. Αυτή η συναλλαγή υπό την μορφή των εκπραξιών συνεχίζεται ακόμα. Σε αυτήν την μελέτη περίπτωσης θέλουμε να καταδειχτεί ότι ο τρόμος που υπήρχε στο δωμάτιο και για τους δυο αποτέλεσε δημιουργικό παράγοντα σχηματισμού του αναλυτικού τρίτου κατά Ogden.Του πεδίου συναλλαγής δηλαδή που αναδιαμορφώνουν οι δυο και αυθεντικά φέρνουν προς αλληλεπίδραση τις υποκειμενικότητες τους.η μεταβίβαση εκεί δεν είναι μόνο προερχόμενη από τα ενδοβλημένα αντικείμενα του παρελθόντος αλλά επηρεάζεται από τον τρόπο που ο αναλυτής είναι διαθέσιμος να παρουσιαστεί ως εαυτο-αντικείμενο για τον αναλυόμενο ώστε να διατηρηθεί η εσωτερική συνοχή του Εαυτού αλλά και να παρουσιαστεί ως νέο αντικείμενο προς επιδιορθωτική ενδοβολή. Μια σχέση με αμοιβαίο τρόμο έγινε η αφορμή να συνδημιουργηθεί μια ιστορία με αγάπη,σεβασμό και εκτίμηση ώστε οι λύκοι να κυνηγήσουν μαζί την θεραπευτική αλλαγή. ΕΡΓΑΣΙΑ 4 Σχεσιακή Ψυχανάλυση: Η αναζήτηση της «βίαιης φροντίδας», Οριακή Διαταραχή Προσωπικότητας και θεραπευτικά εμπόδια Άννα Φλώρου, Σταύρος Χαραλαμπίδης,Δημήτριος Τσιάκος, Κωνσταντίνος Μαθιούδης Ινστιτούτο Γνωσιακής Αναλυτικής Ψυχοθεραπείας Η σχεσιακή ψυχανάλυση θέτει στο επίκεντρο της θεραπείας το κομμάτι των ανθρώπινων διαπροσωπικών σχέσεων υποστηρίζοντας πως ο τρόπος με τον οποίο έχουν διαμορφωθεί οι σχέσεις με τους άλλους τόσο στο παρελθόν όσο και στο παρόν παίζει καθοριστικό ρόλο στην εμφάνιση ψυχικών διαταραχών. Κατά τη διάρκεια της θεραπευτικής διαδικασίας δίνεται μεγάλη σημασία στο τρόπο συσχέτισης μεταξύ θεραπευτή και θεραπευόμενου όπου μέσα σε μια ισότιμη σχέση επηρεάζουν ο ένας τον άλλο καθώς αναδύονται συνειδητά ή ασυνείδητα βιώματα, αντιλήψεις και συναισθήματα. Επιπρόσθετα, έμφαση δίνεται στη διαδικασία μεταβίβασης -αντιμεταβίβασης και στην διαπραγμάτευση / επίλυση των θεμάτων που προκύπτουν όπως εκπραξίες με επίκεντρο το εδώ και τώρα. Η περίπτωση που θα αναλυθεί είναι η Κ. με οριακή διαταραχή προσωπικότητας. Ως βασικό θέμα εμφανίζεται η αδυναμία της να σχετιστεί ουσιαστικά με τους άλλους και να διατηρήσει μια σχέση από την οποία θα λαμβάνει και θα δίνει φροντίδα εξαιτίας του φόβου ότι θα κλέψουν ένα κομμάτι του εαυτού της και θα την εγκαταλείψουν. Μεγαλώνοντας σε μια οικογένεια με ανύπαρκτα όρια, έναν πατέρα αμέτοχο και μια μητέρα που βρίσκεται σε μια διαρκή υποτίμηση του παιδιού και παρέχει αγάπη μόνο υπό όρους που ικανοποιούν την ίδια, η Κ. έχει οδηγηθεί σε μια παθητική στάση ζωής που συνοδεύεται

35 από συναισθήματα κενού και ματαιότητας. Ακόμα, διατηρεί σχέσεις η οποίες επιβεβαιώνουν την ανεπάρκεια που νιώθει και την πεποίθηση της ότι στο τέλος όλοι θα την εγκαταλείψουν. Δυσλειτουργικά κομμάτια της θεραπευόμενης κάνουν την εμφάνιση τους στη θεραπεία δημιουργώντας εμπόδια στη θεραπευτική σχέση. Τόσο η μορφή των εκπραξιών αυτών όσο και ο τρόπος αναγνώρισης και διαπραγμάτευσης τους στο εδώ και τώρα θα μελετηθούν στην παρούσα ομιλία.

36 19:30-21:00 Θεμ. Συνεδρία 6 (Αίθουσα Ι12) Αυτοεικόνα Πρόεδρος: Μ. Ζαφείρη, Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας Φύλο, εικόνα του σωματικού εαυτού και ψυχολογική υγεία κατά την προεφηβεία και την εφηβεία Μαρία Ζαφείρη 1, Αγγελική Λεονταρή 1, & Γρηγόρης Κιοσέογλου 2 1 Παιδαγωγικό Τμήμα Προσχολικής Εκπαίδευσης, Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας 2 Τμήμα Ψυχολογίας, Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης Παραδοσιακά, η δυσαρέσκεια με το σώμα είχε θεωρηθεί ότι αφορά το σύνολο σχεδόν των κοριτσιών και των γυναικών. Νεότερες ωστόσο μελέτες αναφέρουν ότι πλήττει αυξανόμενα ποσοστά αγοριών και ανδρών. Θελήσαμε να διερευνήσουμε τις σχέσεις ανάμεσα στο φύλο, την εικόνα του σωματικού εαυτού, την ψυχολογική υγεία, το Δείκτη Μάζας Σώματος και την εσωτερίκευση προβαλλόμενων από τα ΜΜΕ προτύπων, σχετικών με την εμφάνιση, κατά την προεφηβεία και την εφηβεία. 609 μαθητές/ριες της Στ Δημοτικού, Γ Γυμνασίου και Β Λυκείου συμπλήρωσαν κλίμακες αυτοαναφοράς που εξετάζουν: εκτίμηση για το σωματικό εαυτό, επένδυση στο σωματικό εαυτό, εσωτερίκευση προτύπων ομορφιάς που διακινούνται από τα ΜΜΕ, & μεταβλητές όπως αυτοεκτίμηση, κατάθλιψη, άγχος, κοινωνικό άγχος και ελπίδα, οι οποίες χρησιμοποιήθηκαν για την κατασκευή μιας σύνθετης μεταβλητής που αντιπροσωπεύει την ψυχολογική υγεία. Η ανάλυση διαδρομών πολλαπλών ομάδων που εφαρμόστηκε έδειξε ότι: (α) στα κορίτσια τα γενικά συναισθήματα για την εμφάνιση επηρεάζουν σημαντικά περισσότερο την ψυχολογική υγεία από ό,τι στα αγόρια, αν και στα δύο φύλα η επίδραση είναι σημαντική, (β) στα κορίτσια η εσωτερίκευση των προτύπων που διακινούνται μέσω ΜΜΕ επηρεάζει σημαντικά περισσότερο την ψυχολογική υγεία, από ό,τι στα αγόρια, (γ) στα κορίτσια τόσο ο Δείκτης Μάζας Σώματος όσο και η εσωτερίκευση των προτύπων που διακινούνται μέσω ΜΜΕ επηρεάζουν τα γενικά συναισθήματα για την εμφάνιση σημαντικά περισσότερο από ότι στα αγόρια, αν και στα δύο φύλα οι αντίστοιχες επιδράσεις είναι σημαντικές. Συζητούμε τη σημασία των ευρημάτων μας για κάθε φύλο και ως προς το σχεδιασμό εξειδικευμένων παρεμβάσεων συμβουλευτικής στις υπό εξέταση ηλικίες. Λέξεις-κλειδιά: φύλο, εικόνα του σωματικού εαυτού, εφηβεία, προεφηβεία, ανάλυση διαδρομών πολλαπλών ομάδων, συμβουλευτική Πόσο Βάρος Θέλω να Χάσω; Διαφορές Βάσει Φύλου και Δείκτη Μάζας Σώματος Ε. Αλεξίου, Μ. Αργυρίδης Πανεπιστήμιο Νεάπολις Πάφου Εισαγωγή-Σκοπός της Εργασίας: Το φύλο και ο Δείκτης Μάζας Σώματος (ΔΜΣ) έχει φανεί ότι συσχετίζεται με την αυτοεικόνα του ατόμου (Watkins, Christie, & Chally, 2008 Thompson, 2004). Δεν έχει ερευνηθεί όμως το στοιχείο της ασυμφωνίας μεταξύ του πραγματικού και του ιδεατού βάρους κάποιου ατόμου σε σχέση με το φύλο και το ΔΜΣ του. Η Κύπρος είναι μια χώρα η οποία φαίνεται να αντιμετωπίζει σημαντικά προβλήματα αυτοεικόνας (Hadjigeorgiou et al., 2004 Hadjigeorgiou et al. 2010). Σκοπός της έρευνας ήταν να αξιολογήσει τις διαφορές μεταξύ των μεταβλητών φύλου και ΔΜΣ όσον αφορά την ασυμφωνία μεταξύ του πραγματικού και ιδεατού βάρους κάποιου ατόμου. Μεθοδολογία: Συμμετείχαν 2222 μαθητές από Γυμνάσια και Λύκεια ολόκληρης της Κύπρου οι οποίοι απάντησαν το ερωτηματολόγιο που αξιολογούσε την ασυμφωνία μεταξύ του πραγματικού και ιδεατού βάρους. Αποτελέσματα: Ανάλυση Διασποράς (ANOVA) μεταξύ των τεσσάρων κατηγοριών ΔΜΣ (Λιποβαρείς, Κανονικοί, Υπέρβαροι και Παχύσαρκοι), των δύο φύλων (αγόρια, κορίτσια) και της αλληλεπίδρασης μεταξύ τους έδειξαν τις ακόλουθες στατιστικά σημαντικές διαφορές: Οι υποομάδες του ΔΜΣ διέφεραν

37 σημαντικά στα επίπεδα ασυμφωνίας σε όλους τους πιθανούς συνδυασμούς τους. Συγκεκριμένα, οι πιο παχύσαρκοι είχαν περισσότερη ασυμφωνία σε σύγκριση με όλες τις άλλες υποομάδες, όπως και οι υπέρβαροι, οι κανονικοί και οι λιποβαρείς. Επίσης, οι υποομάδες του φύλου διέφεραν σημαντικά αφού τα κορίτσια είχαν περισσότερη ασυμφωνία από τα αγόρια. Τέλος, η αλληλεπίδραση μεταξύ των δύο ανεξάρτητων μεταβλητών ήταν επίσης στατιστικά σημαντική αφού τα κορίτσια είχαν μια πιο ανοδική πορεία ανάλογα με την άνοδο του ΔΜΣ. Συμπεράσματα: Βάσει των αποτελεσμάτων, φαίνεται πως τα κορίτσια με ψηλό ΔΜΣ αντιμετωπίζουν περισσότερη ασυμφωνία και δυσαρέσκεια μεταξύ του πραγματικού τους βάρους και του ιδεατού τους. Αξιοσημείωτο εύρημα είναι επίσης ότι στα λιποβαρείς αγόρια, υπήρξε μεγαλύτερη ασυμφωνία προς την κατεύθυνση της αύξησης βάρους σε σύγκριση με τα κορίτσια. Περαιτέρω ενδείξεις ενός μύθου: Η σχέση μεταξύ κοινωνικοοικονομικού επιπέδου και διαταραχών πρόσληψης τροφής Γ. Πεπέτσιος Πανεπιστήμιο Νεάπολις Πάφου Εισαγωγή-Σκοπός της Εργασίας: Η σχέση μεταξύ της κοινωνικοοικονομικής τάξης (ΚΟΚ) και των διαταραχών πρόσληψης τροφής έχει απασχολήσει τη διεθνή βιβλιογραφία. Συγκεκριμένα, έχει υποστηριχθεί ότι οι διατροφικές διαταραχές είναι «πρόβλημα» της ψηλής ΚΟΚ, αν και κάποιοι υποστηρίζουν ότι κάτι τέτοιο δεν ισχύει (Gard, 1996 Gibbons, 2001). Η Κύπρος είναι μια χώρα στην οποία φαίνεται να υπάρχουν σημαντικά προβλήματα διατροφής (Hadjigeorgiou et al., 2004 Hadjigeorgiou et al., 2010). Σκοπός της έρευνας ήταν να αξιολογήσει τη διαφορά μεταξύ των επιπέδων ΚΟΚ (χαμηλού, μέτριου και ψηλού) στις ακόλουθες μεταβλητές: εσωτερίκευση του λεπτού και αθλητικού ιδεατού, των ΜΜΕ ως πίεση ή καλή πηγή πληροφόρησης για την εμφάνιση και συμπτώματα διαταραχών πρόσληψης τροφής (ΔΠΤ). Μεθοδολογία: Συμμετείχαν 2153 μαθητές σε Γυμνάσια και Λύκεια ολόκληρης της Κύπρου οι οποίοι απάντησαν τα ερωτηματολόγια τα οποία αξιολογούσαν τις πιο πάνω μεταβλητές. Αποτελέσματα: Αναλύσεις Πολλαπλής Διασποράς έδειξαν στατιστικά σημαντικές διαφορές μεταξύ των επιπέδων ΚΟΚ στην εσωτερίκευση του λεπτού και αθλητικού ιδεατού, στη θεώρηση των ΜΜΕ ως πηγή πίεσης για την εμφάνιση και στη συμπτωματολογία των ΔΠΤ. Συγκεκριμένα, η χαμηλή ΚΟΚ είχε στατιστικά σημαντικά ψηλότερα επίπεδα συμπτωμάτων ΔΠΤ σε σύγκριση με τη μέτρια και ψηλή ΚΟΚ. Επίσης, η χαμηλή ΚΟΚ είχε ψηλότερα επίπεδα εσωτερίκευσης του λεπτού και αθλητικού ιδεατού και ένιωθε περισσότερη πίεση από τα ΜΜΕ ως προς θέματα εμφάνισης. Συμπεράσματα: Βάσει των αποτελεσμάτων, φαίνεται πως υποστηρίζεται πλήρως η άποψη των Gard (1996) και Gibbons (2001) οι οποίοι υποστήριξαν ότι είναι μύθος το γεγονός ότι οι ΔΠΤ βρίσκονται μόνο στην ψηλή ΚΟΚ. Επίσης, διαφαίνεται ότι η χαμηλή ΚΟΚ επηρεάζεται, πέραν από τη συμπτωματολογία ΔΠΤ, και στην εσωτερίκευση του λεπτού και αθλητικού ιδεατού αλλά και βιώνει τα ΜΜΕ ως πηγή πίεσης για την εμφάνιση. Ενδιαφέρον, επίσης εύρημα, ήταν ότι ασχέτως ΚΟΚ, τα ΜΜΕ θεωρούνταν ως καλή πηγή πληροφόρησης για θέματα εμφάνισης. Αυτοεικόνα, Δείκτης Μάζας Σώματος και Εσωτερίκευση του Ιδεατού ενός Λεπτού Σώματος Δημήτρης Παρπέρης, Χριστίνα-Ξένη Οικονομίδου, Μάριος Αργυρίδης Πανεπιστήμιο Νεάπολις Πάφου Εισαγωγή-Σκοπός της Εργασίας: Ο Δείκτης Μάζας Σώματος (ΔΜΣ) έχει φανεί ότι συσχετίζεται με την αυτοεικόνα του ατόμου (Watkins, Christie, & Chally, 2008). Λίγες έρευνες όμως έχουν αξιολογήσει τη συσχέτιση μεταξύ του ΔΜΣ και της εσωτερίκευσης ενός λεπτού σώματος όπως παρουσιάζεται στα ΜΜΕ. Η

38 Κύπρος είναι μια χώρα στην οποία φαίνεται να υπάρχουν σημαντικά προβλήματα αυτοεικόνας και εσωτερίκευσης αυτού του ιδεατού σώματος (Argyrides, 2014). Σκοπός της έρευνας ήταν να αξιολογήσει αν διαφέρουν οι αντιλήψεις ατόμων με διαφορετικό ΔΜΣ στις ακόλουθες μεταβλητές: ικανοποίηση με το σώμα, εσωτερίκευση του λεπτού ιδεατού και τα ΜΜΕ ως πίεση ή καλή πηγή πληροφόρησης για το σώμα. Μεθοδολογία: Συμμετείχαν 2664 μαθητές σε Λύκεια ολόκληρης της Κύπρου οι οποίοι απάντησαν τα ερωτηματολόγια τα οποία αξιολογούσαν τις πιο πάνω μεταβλητές. Αποτελέσματα: Αναλύσεις Διασποράς (ANOVAs) μεταξύ των τεσσάρων κατηγοριών ΔΜΣ (Λιποβαρείς, Κανονικοί, Υπέρβαροι και Παχύσαρκοι) έδειξαν στατιστικά σημαντική διαφορά στις μεταβλητές της ικανοποίησης με το σώμα (χαμηλότερος ΔΜΣ και περισσότερη ικανοποίηση), και πίεση από τα ΜΜΕ για την αυτοεικόνα (ψηλότερος ΔΜΣ περισσότερη πίεση). Εξάλλου, δεν υπήρχε καμία στατιστική διαφορά μεταξύ των 4 υποομάδων στην εσωτερίκευση του ιδεατού και στα ΜΜΕ ως μια καλή πηγή πληροφόρησης. Συμπεράσματα: Βάσει των αποτελεσμάτων, φαίνεται πως τα άτομα με ψηλό ΔΜΣ αντιμετωπίζουν περισσότερες δυσκολίες στα θέματα που εξετάστηκαν. Σημαντικό επίσης εύρημα είναι ότι η εσωτερίκευση του λεπτού ιδεατού από τα ΜΜΕ φαίνεται να μην κάνει «διακρίσεις» κατά ΔΜΣ. Φαίνεται όλες οι υποομάδες να έχουν ανεπτυγμένα τα ίδια επίπεδα εσωτερίκευσης όπως και στην αντίληψη ότι τα ΜΜΕ είναι μια καλή πηγή πληροφόρησης για το πώς πρέπει να φαίνεται το σώμα μας. 19:30-21:00 Συμπόσιο 8 (Αίθουσα Ι13) «Ένα χαρτί για να μην γράφει το παιδί». Η Διεπιστημονική προσέγγιση για την διερεύνηση και τη διαχείριση περιστατικών με μαθησιακές δυσκολίες Πρόεδρος: Ε. Αβραμίδου, Α Ψυχιατρική Κλινική Α.Π.Θ. - ΓΝ Παπαγεωργίου Συζητήτρια: Β. Χολέβα, Α Ψυχιατρική Κλινική Α.Π.Θ. - ΓΝ Παπαγεωργίου Ο ολοένα αυξανόμενος αριθμός παιδιών με μαθησιακές δυσκολίες, και πολλών ήδη από την Α τάξη του Δημοτικού, η πληθώρα των περιστατικών που ζητούν γνωμάτευση για απαλλαγή από τις γραπτές εξετάσεις, τα περιστατικά με προηγούμενη διάγνωση «δυσλεξίας», που άλλοτε ισχύει και άλλοτε όχι και η σύνδεση μαθησιακών δυσκολιών με ένα ευρύ φάσμα δυσκολιών όπως υπερκινητικότητα, διάσπαση προσοχής, ανωριμότητα, διαταραχές στο φάσμα αυτισμού, εκλεκτική αλαλία, δυσκολίες σε δίγλωσσο/πολύγλωσσο περιβάλλον, απαιτούν περαιτέρω διερεύνηση και ένταξη τους σε ένα πλαίσιο αξιολόγησης της ψυχοσυναισθηματικής ανάπτυξης του παιδιού, εφήβου και της δυναμικής των οικογενειακών σχέσεων. Οι μαθησιακές δυσκολίες και η σχολική αποτυχία είναι ένα περίπλοκο ζήτημα με πολλές και διαφορετικές αιτίες. Οι αιτίες αυτές έχουν άλλοτε σχέση με το ίδιο το παιδί, άλλες έχουν σχέση με συγκεκριμένα γεγονότα και το γεγονός ότι οι αιτίες αυτές αλληλοδιαπλέκονται και αλληλεπιδρούν δεν διευκολύνει την κατανόηση του ζητήματος αυτού (Κορντιε 1995, Σαλτζμπεργκερ, 1996). Το σίγουρο είναι πως δεν ανήκουν στα παιδιά αλλά εμφανίζονται μέσα σε ένα πλέγμα σχέσεων οι οποίες διαμορφώνονται μεταξύ των άλλων στην οικογένεια και στο σχολείο (Osborne & Dowling 2001). Για το λόγο αυτό είναι απαραίτητο τα παιδιά που αντιμετωπίζουν δυσκολίες να παραπέμπονται σε θεσμοθετημένους φορείς όπου και θα τα υποδεχτεί μια διεπιστημονική ομάδα και θα δώσει στις δυσκολίες τους το νόημα που τους αρμόζει. Θα παρουσιαστεί το πλαίσιο της διαγνωστικής-θεραπευτικής διαδικασίας και της συμβουλευτικής, παιδιών προσχολικής, σχολικής ηλικίας, εφήβων και ενηλίκων, της Α Ψυχιατρικής Κλινικής του Γ.Ν. Παπαγεωργίου. (Διεπιστημονική Προσέγγιση Μαθησιακών Δυσκολιών)

39 ΕΡΓΑΣΙΑ 1 Διαγνωστική-Θεραπευτική διαδικασία δυσκολιών προφορικού-γραπτού λόγου. Η συνεργασία με τους γονείς και το σχολείο. Dr. Αβραμίδου Ελευθερία, Γλυκερία Γκάτζιου, Βιργινία Γιαιλατζόγλου, Σοφία Θεοδωροπούλου, Ελένη Κυριάκου, Γρήγορης Πετρίδης, Στέλλα Παλικισιάνου, Ελισάβετ Τσέλιου, Α Ψυχιατρική Κλινική Α.Π.Θ. - ΓΝ Παπαγεωργίου Θα παρουσιαστεί η διαγνωστική-θεραπευτική διαδικασία εκτίμηση παιδιών προσχολικής/σχολικής ηλικίας που επισκέφτηκαν την Εξωτερική Υπηρεσία Μαθησιακών Δυσκολιών του Γ/Ν Παπαγεωργίου με αίτημα τις δυσκολίες που παρουσίαζαν στο σχολείο. Μέσω της παρουσίασης περιστατικών θα σκιαγραφηθεί το πλαίσιο λειτουργίας και συνεργασίας με τους γονείς. Το πλαίσιο αυτό έχει δυναμικό χαρακτήρα που στοχεύει στη διασύνδεση και ανάδειξη παραγόντων που συνθέτουν το περίπλοκο ζήτημα των μαθησιακών δυσκολιών. Από τη λήψη του ιστορικού, την κλινική παρατήρηση, τη μαθησιακή εκτίμηση και την συνέντευξη με τον/την εκπαιδευτικό των παιδιών (όπου είναι εφικτό) προκύπτει ότι οι δυσκολίες στον προφορικό και γραπτό λόγο συνδέονται με ένα ευρύ φάσμα δυσκολιών με πολλές και διαφορετικές αιτίες. Οι αιτίες αυτές, οι οποίες αλληλοεμπλέκονται και αλληλεπιδρούν, έχουν άλλοτε σχέση με το ίδιο το παιδί, άλλοτε έχουν σχέση με συγκεκριμένα γεγονότα της οικογενειακής του ιστορίας και άλλοτε με το σχολικό περιβάλλον και γενικότερα με το εκπαιδευτικό σύστημα. Η εμπειρία που προκύπτει από τις συναντήσεις με το παιδί και την οικογένεια του γίνεται συζήτηση - αφήγηση, μεταξύ των μελών της διεπιστημονικής ομάδας και της ομάδας εποπτείας (ομάδα εικαστικής έκφρασης και ομάδα ομαδικοαναλυτικού ψυχοδράματος) σε μια προσπάθεια κατανόησης της κατάστασης του παιδιού και της οικογένειας του αλλά και επιλογής του κατάλληλου υποστηρικτικού πλαισίου. ΕΡΓΑΣΙΑ 2 Η διάγνωση του γνωστικού προφίλ των μαθητών στα πλαίσια της μαθησιακής εκτίμησης και η συμβολή της στην ενημέρωση των γονέων Πέτρος Κεχαγιάς, Δρ. Αίθρα Γιαζκουλίδου Α Ψυχιατρική Κλινική Α.Π.Θ. - ΓΝ Παπαγεωργίου Η χαρτογράφηση του γνωστικού προφίλ του παιδιού που παραπέμπεται για διάγνωση των μαθησιακών του δυσκολιών κρίνεται το ίδιο σημαντική με την λεπτομερή μαθησιακή εκτίμηση. Μία σειρά από νευροψυχολογικές δοκιμασίες, όπως είναι η κλίμακα αξιολόγησης νοημοσύνης WISC-III, αποτελούν σημαντικά εργαλεία στα χέρια του ψυχολόγου που καλείται να δείξει την κατεύθυνση της παρέμβασης που θα προταθεί. Συχνά, πίσω από τις φανερές αδυναμίες που εκφράζονται στο σχολικό πλαίσιο και τη μελέτη στο σπίτι, κρύβονται δυσκολίες σε βασικές γνωστικές λειτουργίες όπως είναι η συγκέντρωση, η ανάκληση πληροφοριών, οι στρατηγικές μάθησης. Ο ορθός και έγκυρος εντοπισμός των επιδόσεων σε αυτούς τους τομείς αποτελεί ένα απαραίτητο τμήμα μιας σύνθετης και πολύπλευρης διαδικασίας που είναι σημαντικό να ακολουθείται από όλες τις αντίστοιχες δομές διάγνωσης. Στο τέλος της αξιολόγησης, αυτό που έχει σημασία είναι να γνωρίζουμε τι μπορούμε να περιμένουμε από το παιδί, τι το δυσκολεύει και κυρίως ποια είναι τα δυνατά του σημεία, ώστε να χτίσουμε πάνω σε αυτά την αναγκαία παρέμβαση και τον ακαδημαϊκό του προσανατολισμό. Η ενημέρωση του παιδιού και των γονέων σχετικά με το αναλυτικό γνωστικό προφίλ του μαθητή δεν αποτελεί πάντα μία εύκολη διαδικασία, καθώς είναι πιθανόν ο ψυχολόγος να πρέπει να περιγράψει δυσκολίες οι οποίες θα συνοδεύουν το παιδί σε όλη τη σχολική του πορεία. Θα παρουσιαστεί η περίπτωση ενός εφήβου αγοριού που διαθέτει ένα ιδιαίτερο γνωστικό προφίλ και οι κινήσεις που έγιναν προς την ενημέρωση των γονέων και την καθοδήγηση της σχολικής του πορείας. (Νευροψυχολογική Αξιολόγηση, Γνωστικό Προφίλ).

40 ΕΡΓΑΣΙΑ 3 Η διερεύνηση του κλινικού ιστορικού παιδιών με αίτημα μαθησιακής εκτίμησης. δυσκολίες στην διαγνωστική εκτίμηση και η ενημέρωση συμβουλευτική των γονέων Μπόζας Αντώνης, Καραγεωργίου Ιωάννης, Dr. Χολέβα Βασιλική Α Ψυχιατρική Κλινική Α.Π.Θ. - ΓΝ Παπαγεωργίου Στα πλαίσια μιας διεπιστημονικής προσέγγισης των δυσκολιών που αντιμετωπίζουν παιδιά και έφηβοι, καθίσταται καίρια η λήψη του ιστορικού ως βήμα της διαγνωστικής διαδικασίας. Συνδυαστικά με το ιστορικό, η νευροψυχολογική αξιολόγηση και η ψυχολογική εκτίμηση του παιδιού, ολοκληρώνουν το προφίλ του σε γνωστικό, εκπαιδευτικό και κλινικό επίπεδο. Έτσι μπορεί να γίνει πιο επιτυχημένα ο προσδιορισμός της δυσκολίας του, με στόχο την καλύτερη δυνατή παρέμβαση. Για τη διαχείριση της κάθε περίπτωσης είναι σημαντικό να προσδιοριστεί ο βαθμός δυσκολίας, πόσο αναγκαία είναι η παρέμβαση καθώς και οι πληροφορίες που προκύπτουν από τους γονείς ή τους εκπαιδευτικούς. Οι γονείς είναι βαρύνουσας σημασίας πληροφοριοδότες καθώς είναι γνώστες των αντιδράσεων και συμπεριφορών των παιδιών. Από την άλλη πλευρά, οι εκτιμήσεις τους μπορεί να αντανακλούν τις δικές τους πεποιθήσεις. Το κατά πόσον οι εκτιμήσεις των δυσκολιών των παιδιών από γονείς αντανακλούν την πραγματικότητα ή είναι διαστρέβλωση στον τρόπο που οι ίδιοι αντιλαμβάνονται τη συμπεριφορά τους, αποτελούν ζητήματα που μπορούν να διαλευκανθούν μέσω μιας ολοκληρωμένης εκτίμησης. Δυσκολίες που προκύπτουν από την αξιολόγηση του παιδιού έχουν να κάνουν με τη διαχείριση από μέρους των γονέων, της ύπαρξης δυσκολίας ή όχι στο παιδί. Στόχος είναι η πληρέστερη ενημέρωση τους, τόσο για τις δυσκολίες του παιδιού όσο και η συμβουλευτική καθοδήγηση στη διαχείριση των δυσκολιών αλλά και των δυνατοτήτων τους. Θα παρουσιαστεί η κλινική διαγνωστική εκτίμηση των παιδιών που έρχονται με αίτημα μαθησιακών δυσκολιών και η διαδικασία ενημέρωσης των γονέων η οποία ακολουθείται από την υπηρεσία της A Ψυχιατρικής Κλινικής Α.Π.Θ. (Κλινική Διαγνωστική εκτίμηση, Συμβουλευτική γονέων) ΕΡΓΑΣΙΑ 4 Μαθησιακή εκτίμηση σε ενήλικες και συμβουλευτική παρέμβαση Γκλάβας Δημήτριος, Καραντζά Στεφανία, Καραμούζη Παναγιώτα Α Ψυχιατρική Κλινική Α.Π.Θ. - ΓΝ Παπαγεωργίου Η αυξανόμενη ανάγκη για εξιδείκευση και μετεκπαίδευση που επιτάσσουν τα νέα δεδομένα στην αγορά εργασίας, αναδύουν στην επιφάνεια μαθησιακά προβλήματα και δυσκολίες στους ενήλικες που το εκπαιδευτικό σύστημα δεν έχει καταφέρει να «θεραπεύσει». Έτσι, στα πλαίσια της Εξ. Υπηρεσίας Λογοθεραπείας & Μαθησιακών Δυσκολιών της Α Ψυχιατρικής Κλινικής, συχνά καλούμαστε να εκτιμήσουμε ενήλικες που προσέρχονται για διερεύνηση των μαθησιακών τους δυσκολιών. Κυρίως προσέρχονται αυτοί που έχουν κάποια παλαιότερη γνωμάτευση και θέλουν να την ανανεώσουν και αυτοί που προσέρχονται για πρώτη φορά. Βέβαια το αίτημα και στις δύο κατηγορίες είναι όμοιο. «Απαλλαγή από τις γραπτές εξετάσεις πάσης φύσεως». Έτσι η μαθησιακή εκτίμηση από την πλευρά των ενηλίκων ξεκινάει με την «ελπίδα» ότι τελικά θα διαγνωστούν με κάποια μαθησιακή δυσκολία! Ότι τελικά, θα εξετασθούν προφορικά! Μέσα όμως από την διαδικασία της μαθησιακής εκτίμησης, αναδύονται όχι μόνο οι δυσκολίες απόδοσης στα γραπτά κείμενα αλλά και τα σύνθετα προβλήματα που στη καθημερινότητα τους αντιμετωπίζουν οι ενήλικες. Προβλήματα που πρέπει να λάβουμε υπόψη προκειμένου να καταρτίσουμε ένα εξατομικευμένο πρόγραμμα παρέμβασης. Έτσι ο ρόλος μας δεν σταματάει στην εκτίμηση αλλά πολλές φορές μεταφέρετε και στην συμβουλευτική παρέμβαση. Θα γίνει παρουσίαση περιστατικού μιας 19χρ η οποία προσήλθε στην Εξ. Υπηρεσία Ιατρεία της Λογοθεραπείας

41 Μαθησιακών Δυσκολιών προκειμένου να πάρει απαλλαγή από τις γραπτές Πανελλήνιες Εξετάσεις στις οποίες ήθελε να συμμετάσχει για δεύτερη φορά καθώς και η συμβουλευτική παρέμβαση που ακολούθησε. (Μαθησιακή Εκτίμηση Ενηλίκων) 19:30-21:00 Συμπόσιο 9 (Αίθουσα ΙΙ8) Μεταβλητές θετικής ψυχολογίας και η επίδραση τους στην ποιότητα ζωής και στην συμβουλευτική στον χώρο εργασίας. Πρόεδρος: Μ. Γαλανάκης, Πάντειο Πανεπιστήμιο Πολιτικών και Κοινωνικών Επιστημών Συζητητής: Α. Σταλίκας, Πάντειο Πανεπιστήμιο Πολιτικών και Κοινωνικών Επιστημών Το συμπόσιο εστιάζει στην επίδραση σύγχρονων μεταβλητών θετικής ψυχολογίας σε περιβάλλον κρίσης στην Ελλάδα και στην Κύπρο και επιχειρεί να παρέχει πρακτικές κατευθύνσεις αξιοποίησης αυτών των μεταβλητών με βάση τα πορίσματα σύγχρονων ερευνών σε παγκόσμιο επίπεδο. ΕΡΓΑΣΙΑ 1 Η επιδραση της συναισθηματικης νοημοσυνης στην ευρεση νοηματος στην ζωη και στην ψυχολογικη ευδαιμονια. Γαλανακης Μιχαλης,Οργανωτικός Ψυχολόγος, Σταλικας Αναστασιος, Καθηγητής Ψυχολογίας Παντειο Πανεπιστημιο Πολιτικων και Κοινωνικων Επιστημων. Τα τελευταια χρονια μεγαλος ογκος ερευνων σε παγκοσμιο επιπεδο επικεντρωνεται στην αναπτυξη της συναισθηματικης νοημοσυνης και στην συμβολη της σε μια σειρα απο ευεργετικα αποτελεσματα για το ατομο και την κοινωνια. Ως συναισθηματικη νοημοσυνη οριζεται η ικανοτητα του ατομου να γνωριζει και να ελεγχει τα συναισθηματα του, να κινητοποιει τον εαυτο του, να αναγνωριζει τα συναισθηματα των αλλων και να ασκει επιρροη πανω τους. Ως κυριαρχο μοντελο εχει επικρατησει το μοντελο του Goleman (1995) το οποιο περιλαμβανει πεντε βασικες διαστασεις συναισθηματικης νοημοσυνης: Αυτογνωσια, Αυτορυθμιση, Κινητοποιηση, Ενσυναισθηση και Κοινωνικες Δεξιοτητες. Στοχος της παρουσιασης ειναι να εστιασει σε πορισματα συγχρονων ερευνων ως προς τις ευεργετικες συνεπειες της συναισθηματικης νοημοσυνης σε μεταβλητες σχετικες με το νοημα ζωης, την ποιοτητα ζωης, την ψυχολογικη ευδαιμονια και την αντιμετωπιση της ψυχοπαθολογιας. ΕΡΓΑΣΙΑ 2 Επαγγελματική αναποφασιστικότητα και προσωπικότητα Κ. Κουνενού, Επικ. καθηγήτρια Συμβουλευτικής & Επαγγελματικού Προσανατολισμού, Παιδαγωγικό Τμήμα, ΑΣΠΑΙΤΕ Ε. Φραγκούλη, Εκπαιδευτικός Δ. Πάντα, Καθηγήτρια Παιδαγωγικής/ Συμβουλευτικής & Επαγγελματικού Προσανατολισμού, Παιδαγωγικό Τμήμα, ΑΣΠΑΙΤΕ Μ. Κωστούλα, Εκπαιδευτικός Η έρευνα στο χώρο της επαγγελματικής ανάπτυξης εστιάζεται στα προβλήματα λήψης απόφασης με σκοπό να βοηθηθούν τα νεαρά κυρίως άτομα να ενισχύσουν τις δεξιότητες τους για επαρκή και αποτελεσματικό σχεδιασμό της καριέρας τους (Gati et al., 1996; Larson et al., 1988). Η επαγγελματική αναποφασιστικότητα, ως χαρακτηριστικό της προσωπικότητας, έχει αναγνωριστεί αρκετά νωρίς ως ένα

42 από τα σημαντικότερα προβλήματα λήψης επαγγελματικής απόφασης (Salomone, 1982; Santos, 2001). Η παρούσα έρευνα εστίασε στη διερεύνηση παραμέτρων που σχετίζονται με τη συναισθηματική διάσταση και τη διάσταση της προσωπικότητας όσον αφορά στην επαγγελματική αναποφασιστικότητα. Ως βασικά εργαλεία μέτρησης χρησιμοποιήθηκαν αφενός το Emotional & Personality Career Difficulties scale-53 (EPCD-53; Saka et al., 2008) που μετρά αρνητικές διαστάσεις της προσωπικότητας και αφετέρου το Core Self Evaluation scale (CSES; Judge et al., 2003) που μετρά συνολική θετική εικόνα της προσωπικότητας. Στην παρούσα εργασία παρουσιάζονται τα πρώτα αποτελέσματα που αφορούν στις ψυχομετρικές ιδιότητες του EPCD σε σχέση με το CSES σε μια προσπάθεια στάθμισης του EPCD-53 σε Έλληνες μαθητές Λυκείου. Τα αποτελέσματα σχολιάζονται αναφορικά με την καταλληλότητα της ψυχομετρικής κλίμακας στη συμβουλευτική σταδιοδρομίας και σε σχέση με αποτελέσματα προηγούμενης έρευνας (Kounenou, 2014) που αξιολόγησε τη σύντομη εκδοχή της κλίμακας, το EPCD-25. ΕΡΓΑΣΙΑ 3 Κίνδυνοι και προστατευτικοί παράγοντες της ψυχικής υγείας κατά την περίοδο της οικονομικής κρίσης: η συμβολή της θετικής ψυχολογίας στη συμβουλευτική Γιωτσίδη Βασιλική, Σεργιάννη Χριστίνα, Μερτίκα Αντιγόνη, Μπούτρη Αλκμήνη, Μυτσκίδου Πασχαλιά, Σταλίκας Αναστάσιος Πάντειο Πανεπιστήμιο Πολιτικών και Κοινωνικών Επιστημώ Η οικονομική κρίση που πλήττει τα τελευταία χρόνια την Ελλάδα ενέχει σοβαρούς κινδύνους για την ψυχική υγεία του πληθυσμού. Η διαχρονική παρακολούθηση των επιπτώσεων της κρίσης στην ψυχική υγεία, ειδικότερα όσον αφορά την επικράτηση του άγχους και της κατάθλιψης στον γενικό πληθυσμό, επιτρέπει τον σχεδιασμό κατάλληλων και αποτελεσματικών παρεμβάσεων συμβουλευτικής που να απευθύνονται στο ευρύ κοινό. Η ανάδειξη εκείνων των προστατευτικών παραγόντων που δρουν θετικά για την ψυχική υγεία και αναστέλλουν τους κινδύνους από την οικονομική κρίση, έχει πρόσθετη και ουσιαστική αξία σε επίπεδο πρόληψης και αντιμετώπισης των επιπτώσεων της κρίσης. Σύμφωνα με δεδομένα που προκύπτουν από διαχρονική μελέτη σε πανελλήνιο δείγμα, παρουσιάζονται επιμέρους παράγοντες που σχετίζονται με την εμφάνιση αγχώδους και καταθλιπτικής συμπτωματολογίας την περίοδο της οικονομικής κρίσης. Παράλληλα, διερευνάται ο ρόλος συγκεκριμένων μεταβλητών της θετικής ψυχολογίας, όπως είναι η βίωση θετικών συναισθημάτων, τα επίπεδα ανθεκτικότητας, ο βαθμός ικανοποίησης από τη ζωή και το νόημα ζωής, ως μεταβλητές που σχετίζονται με τη διασφάλιση της ψυχικής υγείας και την αποτελεσματική αντιμετώπιση των στρεσογόνων συνθηκών της οικονομικής κρίσης. Τα αποτελέσματα αυτά συμβάλλουν στη διαμόρφωση ολοκληρωμένων προγραμμάτων συμβουλευτικής που θα στοχεύουν αφενός στην πρόληψη των επιβαρυντικών παραγόντων και αφετέρου στην ενίσχυση του προστατευτικού μηχανισμού θωράκισης της ψυχικής υγείας σε περιόδους οικονομικής κρίσης.

43 19:30-21:00 Θεμ. Συνεδρία 7 (Αίθουσα ΙΙ9) Εξαρτήσεις Πρόεδρος: Θ. Σιζοπούλου, Πολυδύναμο Ψυχοδιαγνωστικό Κέντρο Θεσσαλονίκης, Κέντρο Θεραπείας Εξαρτημένων Ατόμων Αντιμετώπιση της διπλής διάγνωσης (χρήση ουσιών και ψυχική διαταραχή) Η εμπειρία ενός έτους λειτουργίας του Πολυδύναμου Ψυχοδιαγνωστικού Κέντρου Θεσσαλονίκης του ΚΕΘΕΑ Θεοδώρα Σιζοπούλου, Ψυχολόγος MSc, Υπεύθυνη του Πολυδύναμου Ψυχοδιαγνωστικού Κέντρου Θεσσαλονίκης, Κέντρο Θεραπείας Εξαρτημένων Ατόμων Τα άτομα με συννοσηρότητα (ταυτόχρονη χρήση ή/και εξάρτηση από ψυχοτρόπες ουσίες και ψυχιατρική διαταραχή) απευθύνονται συνήθως στο υπάρχον σύστημα υγείας που αντιμετωπίζει τη μία ή την άλλη διαταραχή. Η εξάρτηση από ουσίες όμως περιπλέκει την κλινική εικόνα της ψυχικής διαταραχής αλλά και αντίστροφα. Διαφορετικά μοντέλα θεραπείας για τη συγκεκριμένη ομάδα ασθενών-χρηστών έχουν αναπτυχθεί τα τελευταία χρόνια, ωστόσο λίγα είναι τα υπάρχοντα συστήματα υγείας που έχουν υιοθετήσει κάποιο από αυτά, αν και αρκετοί θεραπευτές έχουν ασχολούνται με την αντιμετώπιση ατόμων με διπλή διάγνωση ως ειδικότητα στα προγράμματα απεξάρτησης. Επιπλέον, ο πληθυσμός των ατόμων με διπλή διάγνωση αυξάνεται τα τελευταία χρόνια, γεγονός που καθιστά αναγκαία την ίδρυση κέντρων αντιμετώπισης της διπλής διάγνωσης. Το Πολυδύναμο Ψυχοδιαγνωστικό Κέντρο (ΠΨΚ) του ΚΕΘΕΑ στη Θεσσαλονίκη αποτελεί μια νέα δομή του Φορέα με στόχο την κάλυψη των ιδιαίτερων αναγκών του συγκεκριμένου πληθυσμού. Το ΠΨΚ υιοθετεί το ολιστικό μοντέλο θεραπείας της διπλής διάγνωσης. Η εξειδικευμένη διεπιστημονική ομάδα, η βιοψυχοκοινωνική προσέγγιση, η εξατομικευμένη αντιμετώπιση των προβλημάτων του ατόμου, η ποικιλία μεθόδων και η φροντίδα σε όλους τους τομείς της ζωής του ατόμου είναι τα συστατικά στοιχεία της θεραπευτικής προσέγγισης του Κέντρου. Θα παρουσιαστεί η λειτουργία του Κέντρου αλλά και προτάσεις για τη βελτίωση της προσέγγισης και την προσαρμογή της στην ελληνική πραγματικότητα. Λέξεις κλειδιά: εξάρτηση, ψυχική διαταραχή, διπλή διάγνωση, ολιστική προσέγγιση H Αντίληψη της Ποιότητας της Αδελφικής Σχέσης στην Οικογένεια με Χρήση Ουσιών Φρροκάϊ Ελβίσα-Φωτεινή (Frrokaj Elvisa), Τσαμπαρλή Αναστασία Πανεπιστήμιο Αθηνών-Τμήμα ΤΕΑΠΗ, Πανεπιστήμιο Αιγαίου Στόχος της παρούσας έρευνας ήταν η μελέτη της αντίληψης της ποιότητας της αδελφικής σχέσης στην οικογένεια με χρήση ουσιών. Πρόκειται για μια συγκριτική, ποιοτική/ποσοτική έρευνα που διερευνά και συγκρίνει την αδελφική σχέση σε οικογένειες με χρήση ουσιών και σε οικογένειες χωρίς χρήση. To συνολικό δείγμα αποτελείται από 144 συμμετέχοντες. Τα ερευνητικά ερωτήματα ήταν τα εξής: Ποια είναι τα ποιοτικά χαρακτηριστικά της αδελφικής σχέσης των παιδιών των οικογενειών όπου υπάρχει χρήση ουσιών, Πως βιώνουν τα αδέλφια την ύπαρξη της ουσίας; Πως η χρήση της ουσίας επηρεάζει την αδελφική σχέση; Σε τι διαφέρουν τα ποιοτικά χαρακτηριστικά της σχέσης των αδελφών ανάμεσα σε οικογένειες με και χωρίς τη χρήση ουσιών; Κατά πόσο οι παράγοντες που αναγνωρίστηκαν από τους Furman και Βuhrmester (1985) περιγράφουν επαρκώς την αδελφική σχέση σε αυτό τον ειδικό πληθυσμό; Τα ερευνητικά εργαλεία ήταν: α) Ημιδομημένη συνέντευξη με 40 αδέλφια (20 αδέρφια χρηστών αδερφών και 20 μη χρηστών αδερφών), ηλικίας ετών, β) Symptom Checklist (SCL-90R), που συμπληρώθηκε μόνο από τα 40 αδέλφια, γ) το ερωτηματολόγιο FACES III, το οποίο συμπληρώθηκε από όλα τα μέλη και των δύο οικογενειών, και δ) τα Δημογραφικά στοιχεία του οικογενειακού αστερισμού. Τα αποτελέσματα έδειξαν ότι η χρήση της ουσίας πυροδοτεί «πένθος» στον αδελφό μη χρήστη, γιατί βιώνεται ως απώλεια

44 της χαμένης εικόνας του αδελφού/ής. Αυτό είναι ένα εύρημα που δεν υπάρχει στα αδέλφια χωρίς χρήστη. Επίσης, τα αδέλφια των χρηστών ουσιών αναλαμβάνουν γονικό/προστατευτικό ρόλο, λόγω της γονικής ανεπάρκειας των γονέων, οι οποίοι αδυνατούν να θέσουν ξεκάθαρα όρια και δείχνουν περισσότερο αδυναμία στο παιδί χρήστη που παρουσιάζεται ως πιο «ευαίσθητο» και «κακομαθημένο». Συνίσταται να γίνει περαιτέρω διερεύνηση της αδελφικής σχέσης στην οικογένεια με χρήση ουσιών, διότι υπάρχει ελλιπής επιστημονική γνώση για συγκεκριμένη ομάδα, η οποία παρουσιάζει ιδιαίτερα ενδιαφέροντα χαρακτηριστικά. Θεματική περιοχή: Η αντίληψη της ποιότητας της αδερφικής σχέσης στην οικογένεια με χρήση ουσιών Πιθανή εφαρμογή των αποτελεσμάτων στη συμβουλευτική πρακτική Η φύση της αδελφικής σχέσης είναι πολυδιάστατη και αποτελεί ακρογωνιαίο λίθο της φυσιολογικής ανάπτυξης του ατόμου. Ως εκ τούτου, με εφαλτήριο την παρούσα έρευνα αλλά και την ελλιπή ερευνητική γνώση που υπάρχει όσον αφορά την αδελφική σχέση στην οικογένεια με χρήση ουσιών θα μπορούσαν να αξιοποιηθούν εποικοδομητικά τα ευρήματα της έρευνας. Συγκεκριμένα, τα αποτελέσματα θα μπορούσαν να εφαρμοστούν στη συμβουλευτική της οικογένειας, του ζεύγους, καθώς και στην ατομική συμβουλευτική των αδελφών των χρηστών. Από τη στιγμή που η εξάρτηση του χρήστη αποτελεί «συνεξάρτηση» (Angel & Angel, 2003) για την οικογένεια θα πρέπει να δοθεί βαρύτητα στο πως επηρεάζει η χρήση ουσιών τα αδέλφια και κατ επέκταση τους γονείς και να διερευνηθούν οι παράγοντες επικινδυνότητας που μπορεί να οδηγήσουν στην έναρξη της χρήσης ουσιών. Είναι γεγονός ότι στις αδελφικές σχέσεις επικρατούν αμφιθυμικά συναισθήματα και για αυτό χρειάζεται ιδιαίτερη προσοχή από τους γονείς όσον αφορά τη στάση που θα ακολουθήσουν απέναντι στα παιδιά τους. Η παραπάνω γνώση θα πρέπει να συμβάλλει στην καλύτερη οργάνωση προληπτικών προγραμμάτων παρέμβασης με στόχο την παραμελημένη ομάδα των αδελφών, η οποία επηρεάζεται άμεσα. Η ενημέρωση των πολιτών σχετικά με τα ναρκωτικά θα μπορούσε να γίνει σε διάφορους χώρους εργασίας και κυρίως στην εκπαίδευση, εστιαζόμενη στα παιδιά και τους εφήβους. Επίσης, είναι προφανές ότι υπάρχει ανεπάρκεια στο γονικό υποσύστημα. Οι γονείς στην οικογένεια με χρήση ουσιών δεν κατανοούν τις αναπτυξιακές ανάγκες των παιδιών, διότι επιτρέπουν να τεκταίνονται σκηνές βίας και συγκρούσεων μεταξύ τους ενώπιον των παιδιών τους. Έτσι, πρέπει να ενημερωθούν καλύτερα από τον Συμβουλευτικό Ψυχολόγο για τις επιπτώσεις του άγχους που έχει η συμπεριφορά τους ούτως ώστε να αποφεύγονται ανάλογα επεισόδια στο μέλλον (Κυριακίδης, 2000). Οι χρήστες αποτελούν μια περιθωριοποιημένη, παρεξηγημένη ομάδα και το κράτος θα πρέπει να φροντίσει για την επανένταξη τους προκειμένου να αποφευχθεί η υποτροπή τους. Όπως φάνηκε και στα αποτελέσματα αυτής της έρευνας, αλλά και από την ανασκόπηση της βιβλιογραφίας, οι χρήστες ουσιών είναι «ευαίσθητα» άτομα που είναι επιρρεπή στις καταχρήσεις λόγω της αδυναμίας τους να διαχειριστούν στρεσογόνες καταστάσεις. Είναι μείζονος σημασίας να κατανοήσουν τα κράτη ότι η πρόληψη είναι λιγότερο δαπανηρή και αποτελεσματικότερη της παρέμβασης. Κάτι άλλο που υφίστανται οι χρήστες ουσιών όσον αφορά τις συμμαχίες, είναι ο τριγωνισμός (Minuchin, 2000). Στην πυρηνική δυσλειτουργική οικογένεια των χρηστών ουσιών το κεντρικό τρίγωνο περιλαμβάνει το χρήστη. Λειτουργεί εν ολίγοις, σαν «αποδιοπομπαίος τράγος», καθώς στο υποσύστημα συζύγωνγονέων υπάρχει σύγκρουση και στρες και «φορτώνεται» το πρόβλημα στο παιδί χρήστη, με αποτέλεσμα να καταφεύγει στη χρήση ουσιών. Με αυτό τον τρόπο κάπως η οικογένεια ισορροπεί (Παπαδιώτη- Αθανασίου, 2000). Αυτό που θα μπορούσε επομένως να κάνει ο Συμβουλευτικός Ψυχολόγος είναι να μεταφέρει στους γονείς ότι δεν συνίσταται τέτοια τακτική και να προβεί σε υλοποίηση καταλληλότερων τρόπων συναλλαγής μέσω στρατηγικών, όπως το παιχνίδι ρόλων, η καθοδηγούμενη εξάσκηση και ο χειρισμός των μελών με στόχο την ένταξή τους σε κατάλληλα υποσυστήματα (π.χ. η μητέρα και πατέρας κάθονται μαζί και αλληλεπιδρούν με μέλη άλλων συστημάτων). Για την καλή έκβαση της θεραπείας και την επίτευξη των παραπάνω προτάσεων οι Συμβουλευτικοί ψυχολόγοι θα πρέπει να καλλιεργήσουν τη θεραπευτική συμμαχία με το συμβουλευόμενο/ους. Το κλίμα εμπιστοσύνης και η συμμαχία επιτυγχάνονται μέσω της δημιουργίας μιας ατμόσφαιρας βαθιάς ενσυναίσθησης, άνευ όρων αποδοχής και γνήσιου ενδιαφέροντος από το Συμβουλευτικό Ψυχολόγο. (Μαλικιώση-Λοϊζου, 1998). Όπως υπογραμμίζει ο Rogers, η θεραπευτική σχέση εκφράζει «τη θέρμη της αποδοχής και την απουσία κάθε εξαναγκασμού ή προσωπικής πίεσης» (Σταλίκας & Χαμοδράκα, 2004).

45 Αν και λίγα είναι σήμερα γνωστά σχετικά με τη μελλοντική αξία της εργασίας με τα αδέλφια, οι ομάδες αυτές είναι πιθανό να είναι πολλά υποσχόμενες, ειδικά καθώς ο πληθυσμός των αδερφών σήμερα θα γίνουν γρήγορα οι γονείς του μέλλοντος (Coleman, 1978). Συνεπώς, είναι χρέος μας να μεριμνήσουμε για βελτίωση της ποιότητας ζωής των αδελφών και των χρηστών για να μπορούν να ζήσουν σε ένα καλύτερο κόσμο από την απηνή πραγματικότητα των ναρκωτικών. Λέξεις κλειδιά: ουσιοεξάρτηση, οικογένεια με χρήση ουσιών, αντίληψη ποιότητας αδελφικής σχέσης, χαρακτηριστικά αδελφικής σχέσης στην οικογένεια με χρήστη ουσιών, οικογενειακή λειτουργία και χρήση ουσιών Καινοτόμο Πρόγραμμα Καθολική πρόληψης του Οργανισμού Νεολαίας Κύπρου (ΟΝΕΚ) «Ασφαλής Νυχτερινή Διασκέδαση»- Αποτελέσματα αξιολόγησης του προγράμματος Στέλιος Παπαπέτρου1, Βασίλης Βασιλείου2, Χρύσω Κουζαπά2, Ολίβια Καναπίτσα- Καραγιάννη2, Τάσσος Τρατονικόλας2 1Α Λειτουργός Νεολαίας Οργανισμός Νεολαίας Κύπρου, 2Ανάδοχοι προγράμματος Ασφαλούς Νυχτερινής Διασκέδασης Στην έρευνα αυτή πραγματοποιήθηκε η αξιολόγηση του προγράμματος Ασφαλούς Νυχτερινής διασκέδασης (safer night). Το πρόγραμμα «Ασφαλούς Νυχτερινής Διασκέδασης» (Safer Nights) εφαρμόζεται από τον Οργανισμό Νεολαίας Κύπρου και αποτελεί μέρος της Εθνικής Στρατηγικής για το αλκοόλ που συντονίζεται από το Αντιναρκωτικό Συμβούλιο Κύπρου. Δόθηκαν συνολικά 247 ερωτηματολόγια σε θαμώνες κατά τη διάρκεια δράσης των αναδόχων στα μαγαζιά συνεργασίας. Τα ερωτηματολόγια αυτοαναφοράς περιλάμβαναν κοινωνικο-δημογραφικά στοιχεία, ποσοτικές ερωτήσεις σε κλίμακα likert καθώς και ποιοτικές αναφορές σχετικά με την ανατροφοδότηση του προγράμματος και τις προτάσεις των θαμώνων για την ασφαλή νυχτερινή διασκέδαση. Το ερωτηματολόγιο δημιουργήθηκε από την ομάδα εργασίας του προγράμματος σε συνεργασία με τον συντονιστή- επόπτη για τις ανάγκες αξιολόγησης των δύο συνολικά χρόνων λειτουργίας του. Από την ανάλυση των αποτελεσμάτων, διαφαίνεται ότι η αξιολόγηση του προγράμματος καθώς και οι πρωτογενείς στόχοι για καθολική πρωτογενής πρόληψη, κινητοποίηση και ενημέρωση επιτυγχάνονται σε σημαντικό βαθμό. To πρόγραμμα Ασφαλούς Νυχτερινής Διασκέδασης, αποτελεί πρόγραμμα πρόληψης για το αλκοόλ. Χρειάζεται μεγαλύτερη επικέντρωση της ομάδας σε θεματικές που σχετίζονται με το αλκοόλ και τις ουσίες, σε επικίνδυνες συμπεριφορές μετά από κατάχρηση ουσιών καθώς και σε πιο εστιασμένη ενημέρωση για τις συνέπειες τους αλκοόλ. Μεγαλύτερου εύρους δράσεις που να περιλαμβάνουν εκθέσεις, συναυλίες και συμμετοχές σε μεγάλα events θα βοηθούσε περισσότερο τη διάχυση του έργου καθώς και την πιο εστιασμένη ενημέρωση του κοινού. Λέξεις κλειδιά : αλκοόλ ουσίες, δράσεις, θαμώνες, ασφάλεια στην διασκέδαση Κατανοώντας την ανάρρωση από τις ψυχοτρόπες ουσίες: μια αφηγηματική προσέγγιση ως προς το κίνητρο και την αμφιθυμία σχετικά με την αλλαγή Κατερίνα Φλωρά, Αναστάσιος Σταλίκας Πάντειο Πανεπιστήμιο Πολιτικών και Κοινωνικών Επιστημών Ποικίλες μελέτες έχουν διερευνήσει τη διαδικασία αλλαγής στη θεραπεία τηςεξάρτησης, τους παράγοντες που προωθούν την αλλαγή και αυτούς που την αναστέλλουν, με ποσοτικές και ποιοτικές μεθόδους. Ως προς την διερεύνηση της οπτικής μέσα από την οποία βιώνουν οι θεραπευόμενοι τη διαδικασία της θεραπείας και, η ποιοτική μεθοδολογία φαίνεται να μας δίνει ολοένα και περισσότερα στοιχεία για την

46 αποτελεσματική προσέγγιση της θεραπευτικής αλλαγής. Το συγκεκριμένο άρθρο αφορά την ποιοτική προσέγγιση της διαδικασίας της θεραπείας σε κλειστό θεραπευτικό πρόγραμμα.οι συμμετέχοντες στη μελέτη ήταν 46 άτομα, που προσήλθαν για θεραπεία της εξάρτησης από ψυχοτρόπες ουσίες Τα δεδομένα από τις ημιδομημένες συνεντεύξεις μαγνητοφωνήθηκαν και έπειτα αναλύθηκαν με την ποιοτική μέθοδο της αφηγηματικής ανάλυσης. Από τις αναλύσεις προέκυψαν επτά είδη αφηγήσεων: η ισορροπημένηουδέτερη αφήγηση, η «προβληματισμένη-μπερδεμένη», η «δύσκολη ιστορία ζωής», η αισιόδοξη, η μη αισιόδοξη, η αρνητική και η υπεραισιόδοξη-ενθουσιώδης. Τα αποτελέσματα αναδεικνύουν τις σκέψεις, προβληματισμούς, συναισθήματα και δυσκολίες των θεραπευόμενων στις διαφορετικές θεραπευτικές φάσεις. Διαφαίνεται επίσης η σύνδεση κάθε τύπου αφήγησης με διαφορετική φάση θεραπείας.

47 ΣΑΒΒΑΤΟ 8 ΝΟΕΜΒΡΙΟΥ :00-10:30 Θεμ. Συνεδρία 8 (Αίθουσα Ι12) Συμβουλευτικό έργο του εκπαιδευτικού Πρόεδρος: Ι. Φραγκούλης, Α.Σ.ΠΑΙ.Τ.Ε. Ο Διδακτικός και Συμβουλευτικός Ρόλος των Ειδικών Παιδαγωγών στη Β /θμια Εκπαίδευση Κοντοφρύου, Μ., Βλάχου, Α., Διδασκάλου, Ε. Παιδαγωγικό Τμήμα Ειδικής Αγωγής, Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας Η θεσμοθέτηση της ίδρυσης και λειτουργίας των Τμημάτων Ένταξης (Τ.Ε.) στη Β /θμια Εκπαίδευση αποτελεί μια προσπάθεια της επίσημης πολιτείας προκειμένου να συγχρονιστεί με τις ευρύτερες Ευρωπαϊκές πολιτικές που δίνουν έμφαση στην εκπαιδευτική ένταξη των μαθητών με ειδικές εκπαιδευτικές ανάγκες και αναπηρίες στο γενικό σχολείο. Η παρούσα έρευνα αποσκοπεί να συμβάλλει στα ελάχιστα εμπειρικά δεδομένα που διαθέτουμε, αναφορικά με το ρόλο και το εργασιακό προφίλ των καθηγητών των τμημάτων ένταξης. Για τη συλλογή των δεδομένων διεξήχθησαν ατομικές ημι-δομημένες συνεντεύξεις με 36 εκπαιδευτικούς που εργάζονταν σε τμήματα ένταξης 26 Γυμνασίων. Για την ανάλυση των δεδομένων χρησιμοποιήθηκε η θεματική ανάλυση περιεχομένου με την επαγωγική μέθοδο, η οποία έγινε σε τρια επίπεδα. Τα αποτελέσματα έδειξαν ότι οι συμμετέχοντες αντιλαμβάνονται το ρόλο τους ως πολυδιάστατο, ενώ εκτός της ακαδημαϊκής τονίζουν στην συντριπτική τους πλειοψηφία την κοινωνική και συμβουλευτική του διάσταση. Βασικούς περιορισμούς ασκούν στο έργο τους: η ελλιπής συνεργασία με τους συναδέλφους της γενικής εκπαίδευσης, ο αυστηρός ακαδημαϊκός προσανατολισμός του αναλυτικού προγράμματος καθώς και ο ασαφής προσδιορισμός του ρόλου και των αρμοδιοτήτων τους σε θεσμικό επίπεδο. Στην εισήγηση, αναλύονται οι εφαρμογές που προκύπτουν σε επίπεδο συμβουλευτικής πρακτικής και κατάρτισης, παρέχονται κατευθύνσεις για περαιτέρω έρευνα αλλά και προτάσεις για τη χάραξη εκπαιδευτικών και συμβουλευτικών πρακτικών. Λέξεις Κλειδιά: (Β /θμια Εκπαίδευση, Καθηγητές Ειδικής Αγωγής, Σχολική Ένταξη, Συμβουλευτικές πρακτικές) Συμβουλευτική Υποστήριξη Εκπαιδευτικών. Ένα πρόγραμμα «Eποπτικής Yποστήριξης» εκπαιδευτικών για τη διαχείριση δύσκολων περιπτώσεων στο σχολείο Η. Κουρκούτας, Θ. Γιοβαζολιάς, Σ. Πλεξουσάκης, Ε. Φουντουλάκη Πανεπιστήμιο Κρήτης Στην παρούσα εργασία θα παρουσιαστεί το περιεχόμενοι, οι στόχοι, οι διαδικασίες, οι τεχνικές, οι όροι εφαρμογής, καθώς και τα αποτελέσματα ενός συμβουλευτικού προγράμματος «εποπτικής υποστήριξης» εκπαιδευτικών πρωτοβάθμιας για την καλύτερη διαχείριση «δύσκολων περιπτώσεων» μαθητών και την προαγωγή της ένταξης τους στο σχολικό πλαίσιο. Η αντιμετώπιση «δύσκολων περιπτώσεων» μαθητών ενός ευρέος φάσματος «διαταραχών» (συμπεριφορικές, συναισθηματικές, μαθησιακές, υπερκινητικότητα, αυτιστικού φάσματος, κλπ.) συνιστά έναν από τους πλέον αγχογόνους παράγοντες στο χώρο της εκπαίδευσης και μία σημαντική πρόκληση για τους επαγγελματίες, τους εκπαιδευτικούς και τις οικογένειες των παιδιών. Το πρόγραμμα συμβουλευτικής εφαρμόζεται σε σχολεία του Ηρακλείου και του Ρεθύμνου (4 ομάδες εκπαιδευτικών) και διαρκεί 2 χρόνια. Το πρόγραμμα εντάσσεται σε ένα ευρύτερο

48 ερευνητικό «project», σε συνεργασία με το Πανεπιστήμιο του Brighton, το οποίο δίνει έμφαση στο μοντέλο της «Ψυχικής Ανθεκτικότητας» (Resilience) Το μοντέλο εστιάζει στην ενίσχυση των ατομικών και περιβαλλοντικών χαρακτηριστικών/παραμέτρων που επιτρέπουν στα παιδιά με πολλαπλά προβλήματα να αναπτύξουν, όχι μόνο ικανότητες αλλά και να ανταπεξέλθουν σε συνθήκες επικινδυνότητας, αποφεύγοντας την επιδείνωση των ψυχοκοινωνικών και μαθησιακών δυσκολιών. Σε επίπεδο συμβουλευτικής θεωρίας-τεχνικής το πρόγραμμα υιοθετεί ένα πολυδιάστατο συνθετικό μοντέλο με αναφορές στη συστημική, ψυχοδυναμική, προσωποκεντρική, αλλά και ενταξιακή σχολική συμβουλευτική, καθώς και στη θεωρία των ομάδων. Στην παρουσίαση θα αναλυθούν τα αποτελέσματα εφαρμογής του πρώτου χρόνου του προγράμματος, ενώ παράλληλα θα συζητηθούν οι δυσκολίες, προκλήσεις, αλλά και οι τεχνικές προσαρμογές σε συμβουλευτικό επίπεδο, καθώς και δεδομένα των περιπτώσεων μελέτης που καταδεικνύουν τα είδη και τις διαστάσεις των δυσκολιών που διαπιστώνονται στο πλαίσιο του σχολείου και της ελληνικής οικογένειας. Διερεύνηση αντιλήψεων εκπαιδευτικών σε σχέση με την συμβουλευτική διάσταση του ρόλου του μέντορα στο πλαίσιο λειτουργίας της σχολικής μονάδας Ιωσήφ Φραγκούλης, Επίκουρος Καθηγητής Α.Σ.ΠΑΙ.Τ.Ε. Αιμιλία Μίχαλου, Υποψήφια Διδάκτορας Πανεπιστημίου Πατρών Οι εκπαιδευτικοί κατά την άσκηση του έργου τους καλούνται να αντιμετωπίσουν τόσο μικρές δυσκολίεςεμπόδια όσο και σημαντικές δυσκολίες- εμπόδια. Σύμφωνα με τη διεθνή σχετική βιβλιογραφία η κατάσταση αυτή δεν οφείλεται ούτε στην προσωπικότητα και τις δυνατότητες των εκπαιδευτικών ούτε στην πρωταρχική εκπαίδευση και προετοιμασία τους χωρίς βέβαια να αμφισβητείται η συνείδηση τέτοιων παραγόντων-, αλλά σε θέματα και δυσκολίες σχετιζόμενες με τις εργασιακές συνθήκες και προσδοκίες, το σύστημα σχολείο, την κουλτούρα του επαγγέλματος του εκπαιδευτικού τα οποία σχετίζονται με την επαγγελματική τους ανάπτυξη και εξέλιξη. Την αποτελεσματική αντιμετώπιση των ζητημάτων αυτών τόσο για τον ίδιο τον εκπαιδευτικό όσο και για το σχολικό σύστημα, όπως έχει θεμελιωθεί ερευνητικά αλλά διαπιστώνεται και από την καθημερινή εκπαιδευτική πρακτική, δεν μπορεί να αναλάβει μόνος του ο κάθε εκπαιδευτικός. Χρειάζεται υποστήριξη από ένα μέντορα, δηλαδή από ένα εκπαιδευτικό με επαγγελματική εμπειρία και γνώσεις, αλλά και συγκεκριμένες ικανότητες και δεξιότητες επικοινωνιακού και σχεσιακού τύπου. Στο πλαίσιο της παρούσας εργασίας διερευνώνται οι αντιλήψεις των εκπαιδευτικών σε σχέση με την συμβουλευτική διάσταση του ρόλου του μέντορα στο πλαίσιο λειτουργίας της σχολικής μονάδας. Για την διερεύνηση των αντιλήψεων των εκπαιδευτικών πραγματοποιήθηκε εμπειρική έρευνα με χρήση ερωτηματολόγιου και συνεντεύξεων σε εκπαιδευτικούς πρωτοβάθμιας εκπαίδευσης των Νομών Αχαΐας και Ηρακλείου Κρήτης. Από τα αποτελέσματα της έρευνας διαπιστώθηκε πως για την αποτελεσματική άσκηση του ρόλου του μέντορα απαιτείται η απόκτηση ποικίλων δεξιοτήτων και ικανοτήτων όπως ετοιμότητας για παροχή βοήθειας, διάθεσης για προσφορά, ανοικτής επικοινωνίας, ενσυναίσθησης, ενεργητικής ακρόασης, επίλυσης συγκρούσεων κτλ. Η απόκτηση και ανάπτυξη αυτών των ικανοτήτων και δεξιοτήτων μπορεί να επιτευχθεί μέσα από διαρκή επιμόρφωση και κατάρτιση των εκπαιδευτικών- μεντόρων στο πλαίσιο υλοποίησης επιμορφωτικών προγραμμάτων. Λέξεις κλειδιά: συμβουλευτική, ρόλος μέντορα, σχολική μονάδα

49 09:00-10:30 Θεμ. Συνεδρία 9 (Αίθουσα Ι13) Εκφοβισμός Πρόεδρος: Γ. Χωματίδου, Πανεπιστήμιο Ιωαννίνων Η συμβολή των σχολικών μαθημάτων Πρωτοβάθμιας Εκπαίδευσης στην πρόληψη του σχολικού εκφοβισμού Γρηγόριος Δαβράζος1, Αλεξάνδρα Διαμαντοπούλου2 1 Καθηγητής Πληροφορικής ΠΕ19 2 Καθηγήτρια Γαλλικής Γλώσσας ΠΕ05 Ο σχολικός εκφοβισμός τόσο στην παραδοσιακή του μορφή όσο και στη διαδικτυακή του εκδοχή αποτελεί πλέον πραγματικότητα στην Ελληνική Δημόσια Εκπαίδευση. Φαινόμενα σχολικού εκφοβισμού καταγράφονται ήδη από το Δημοτικό Σχολείο. Η έκταση του φαινομένου καθώς και οι αρνητικές συνέπειες που έχει για όλους τους συμμετέχοντες (θύτες, θύματα, παριστάμενοι) έχει προσελκύσει το ερευνητικό ενδιαφέρον της επιστημονικής κοινότητας. Ο σύγχρονος εκπαιδευτικός καλείται να ανταποκριθεί και σε αυτή την πρόκληση. Η υλοποίηση διδακτικών παρεμβάσεων σε επίπεδο τάξης θεωρείται σαν ένας τρόπος πρόληψης του φαινόμενου του εκφοβισμού. Για το σκοπό αυτό, δημιουργήθηκε ένα ηλεκτρονικό ερωτηματολόγιο το οποίο διανεμήθηκε σε διάφορες ομάδες εκπαιδευτικών της Πρωτοβάθμιας Εκπαίδευσης μέσω των κοινωνικών δικτύων και συγκεκριμένα του Facebook. Στόχος του ερωτηματολόγιου ήταν να διερευνηθούν οι αντιλήψεις των εκπαιδευτικών της Πρωτοβάθμιας Εκπαίδευσης σχετικά με τα μαθήματα που θεωρούν ότι προσφέρονται για το σχεδιασμό και την υλοποίηση διδακτικών παρεμβάσεων για την πρόληψη περιστατικών σχολικού εκφοβισμού. Συνολικά, 200 εκπαιδευτικοί της Πρωτοβάθμιας Εκπαίδευσης απάντησαν το ερωτηματολόγιο. Η συγκεκριμένη έρευνα θεωρούμε ότι θα έχει χρησιμότητα τόσο στην εκπαιδευτική κοινότητα όσο και στη χάραξη εκπαιδευτικών πολιτικών πρόληψης και αντιμετώπισης του φαινομένου. Λέξεις κλειδιά: σχολικός εκφοβισμός, σχολικά μαθήματα, αντιλήψεις εκπαιδευτικών, πρωτοβάθμια εκπαίδευση Κατανόηση ηθικών συναισθημάτων και κανονιστικές πεποιθήσεις για την επιθετικότητα εμπλεκομένων σε επεισόδια εκφοβισμού Χωματίδου Γεωργία, Μισαηλίδη Πλουσία, Πανεπιστήμιο Ιωαννίνων Σκοπός της παρούσας έρευνας ήταν να εξετάσει αν οι εμπλεκόμενοι ως θύτες, θύματα ή ως θύτες/θύματα σε επεισόδια εκφοβισμού διαφέρουν ως προς: (α) την ικανότητά τους να κατανοούν τα ηθικά συναισθήματα της ντροπής και ενοχής, και (β) τις πεποιθήσεις τους για την επιθετικότητα. Στην έρευνα πήραν μέρος 245 παιδιά, ηλικίας 10 έως 13 ετών και των δύο φύλων. Τα παιδιά συμπλήρωσαν αρχικά ερωτηματολόγια αυτοαναφοράς τα οποία εξέταζαν τη συχνότητα και το είδος εμπλοκής τους σε επεισόδια εκφοβισμού καθώς και τις πεποιθήσεις τους για την επιθετικότητα. Ακολούθως τους χορηγήθηκε πειραματικό έργο το οποίο αξιολογούσε την κατανόηση των συναισθημάτων της ντροπής και της ενοχής. Η ανάλυση των αποτελεσμάτων έδειξε ότι οι επιδόσεις των παιδιών που εμπλέκονταν ως θύτες, θύματα ή ως θύτες/θύματα σε επεισόδια εκφοβισμού δεν διέφεραν σημαντικά στο έργο κατανόησης των ηθικών συναισθημάτων. Αντίθετα, σημαντικές διαφορές βρέθηκαν ανάμεσα στις πεποιθήσεις των τριών ομάδων για την επιθετικότητα. Τα αποτελέσματα συζητούνται σε σχέση με προηγούμενες έρευνες που διερεύνησαν συνδέσεις ανάμεσα στην ικανότητα κατανόησης και έκφρασης ηθικών συναισθημάτων και

50 στον εκφοβισμό, όπως και ανάμεσα στις πεποιθήσεις για την επιθετικότητα και στον εκφοβισμό. Συζητάται, επίσης, η σημασία αυτών των ευρημάτων για συμβουλευτικές παρεμβάσεις που θα έχουν ως στόχο την αλλαγή των πεποιθήσεων παιδιών σχολικής ηλικίας για την επιθετικότητα. Λέξεις κλειδιά: εκφοβισμός, ηθικά συναισθήματα, πεποιθήσεις για την επιθετικότητα Η επίδραση της θεωρίας του δεσμού στην ανάπτυξη του σχολικού εκφοβισμού Δρακούλη Στρατονίκη, Καπρουσιούτης Κωνσταντίνος, Μηντζαρίδη Μαρία Στην παρακάτω προφορική ανακοίνωση θέλουμε να παρουσιάσουμε πως ένα τρέχον κοινωνικό φαινόμενο όπως ο σχολικός εκφοβισμός (bullying) συνδέεται με την θεωρία του δεσμού (Bolwby, 1975). Αρκετές έρευνες έχουν ασχοληθεί εκτεταμένα με τη συσχέτιση της γονεΐκής σχέσης και με το πώς οι έφηβοι υιοθετούν έναν από τις τρείς ρόλους ( θύτης, θύμα και παρατηρητής) στο κατά περίπτωση φαινόμενο του ενδοσχολικού εκφοβισμού. Ο ενδοσχολικός εκφοβισμός ορίζεται ως μια επαναλαμβανόμενη επιθετική πράξη ή συμπεριφορά που εκδηλώνεται από ένα άτομο ή μια ομάδα ατόμων ενάντια σε ένα θύμα που δεν μπορεί να υπερασπιστεί εύκολα τον εαυτό του, επιδιώκοντας να το βλάψουν είτε μέσω απειλών και παρενοχλήσεων είτε μέσω χλευασμού ή συκοφαντιών. Η θεωρία του δεσμού παρέχει ένα θεωρητικό υπόβαθρο για την κατανόηση της συμβολής της οικογενειακής συμπεριφοράς στο πως ένα παιδί εξελίσσεται σε θύτη, θύμα ή παρατηρητή. Πιο συγκεκριμένα, αποτελείται από τέσσερα είδη δεσμού: ασφαλής, αμφιθυμικός/ αγχώδης /εμμονής, αποφευκτικός/ απορριπτικός και φοβικός. Επιπλέον, η θεωρία υποστηρίζει την σημαντικότητα των εσωτερικών λειτουργικών μοντέλων τα οποία διαμορφώνονται κατά την διαδικασία της κοινωνικής του εξέλιξης. Πιο αναλυτικά, τα μοντέλα αυτά οργανώνουν την εξέλιξη της προσωπικότητας και κατευθύνουν την κοινωνική συμπεριφορά του ατόμου και λειτουργούν ως βάση για την διαμόρφωση προσδοκιών, αντιλήψεων και συμπεριφορών, καθώς και την βίωση συναισθημάτων σε υπάρχουσες και νέες σχέσεις. Λαμβάνοντας υπόψιν τα παραπάνω, η θεωρία του δεσμού μας δίνει μια βάση στο να κατανοήσουμε πως η σχέση γονέαπαιδιού μπορεί να διαμορφώσει τους τρόπους συμπεριφοράς και κατ επέκταση τους ρόλους στον ενδοσχολικό εκφοβισμό. Λέξεις κλειδιά: Ενδοσχολικός εκφοβισμός, θεωρία του δεσμού, μοντέλα δεσμών Σχολικός εκφοβισμός σε τάξεις νηπιαγωγείων της περιφέρειας Πελοποννήσου-Διαδικτυακές συνδέσεις Θαλασσινού Έλσα- Νηπιαγωγός, Ολοήμερο Νηπιαγωγείο Βυτίνας Γάκη Ράνια- Νηπιαγωγός, 16ο Ολοήμερο Νηπιαγωγείο Κορίνθου Οι μαθητές των νηπιαγωγείων: α. Ολοήμερο Νηπιαγωγείο Βυτίνας Αρκαδίας και β. 16ο Ολοήμερο Νηπιαγωγείο Κορίνθου, ενεπλάκησαν σε ποικίλες σχολικές δραστηριότητες και καινοτόμες δράσεις που άπτονται σε θέματα σχολικού εκφοβισμού και σχολικής βίας. Επιχειρήθηκε προσέγγιση μέσα από βιωματικά, διαθεματικά σχέδια εργασίας. Έρευνες έδειξαν ότι για την κατανόηση του φαινομένου σε παιδιά προσχολικής ηλικίας η σημασία των αλληλεπιδράσεων ανάμεσα σε ομηλίκους αλλά και στον ευρύτερο κοινωνικό περίγυρο είναι ιδιαίτερα σημαντική (Hanish, Martin, Fabes, Leonard & Herzog, 2005). Έγινε συστηματική παρατήρηση από εκπαιδευτικούς στον χώρο των σχολικών μονάδων αλλά και σε χώρους εστίασης παιδιών (πλατεία χωριού, παιδικές χαρές). Σχεδιάστηκαν και υλοποιήθηκαν δράσεις γνωστικού και εικαστικού περιεχομένου (αφηγήσεις ιστοριών, γραφικές απεικονίσεις, δημιουργία αφίσας, δραματοποιήσεις, παιχνίδια ρόλων κλπ). Στόχος ήταν η εμπλοκή των μαθητών σε προβληματικές καταστάσεις και η ομαλή επίλυση αυτών, ώστε να αποφεύγονται οι συγκρούσεις και η σχολική διαρροή. Πραγματοποιήθηκαν συγκεντρώσεις ενηλίκων με εκπαιδευτικούς και ειδικούς επιστήμονες και

51 μοιράστηκε έντυπο πληροφοριακό υλικό. Εκπαιδευτικοί και γονείς παρακολούθησαν ειδική εσπερίδα για το θέμα. Αντηλλάγησαν εμπειρίες και απόψεις των δύο νηπιαγωγείων, με την βοήθεια των ΤΠΕ μέσω Skype. Πραγματοποιήθηκε διάχυση των δράσεων στον τοπικό τύπο. Σχεδιάστηκε θεατρική παράσταση με σχετικό περιεχόμενο. Η κριτική θεώρηση του προγράμματος, έδειξε ότι το φαινόμενο της σχολικής βίας στις περιοχές αυτές δεν είναι ιδιαίτερα έντονο. Ωστόσο σχολικός εκφοβισμός υπάρχει και η έγκαιρη και σωστή ανάδειξη και αντιμετώπισή του είναι ο μόνος τρόπος που μπορεί να αποβεί προς το συμφέρον όλων των εμπλεκομένων και κυρίως των σημερινών μαθητών και αυριανών ενηλίκων. Λέξεις κλειδιά: Σχολικός Εκφοβισμός, Διαδικτυακή Συνεργασία Προβλήματα Συμπεριφοράς Εκφοβισμού στο Σχολείο: Μπορεί η Γνωστική Νευροεπιστήμη να ρίξει φως σε ένα παλιό πρόβλημα; Λουκία Τζωρτζακάκη, Σύμβουλος Ψυχικής Υγείας, Ιδιωτική Πρακτική Σοφία Παπαδημητρίου, Σύμβουλος Ψυχικής Υγείας, Ιδιωτική Πρακτική Προβλήματα συμπεριφοράς στο σχολικό περιβάλλον, συμπεριλαμβανομένου του σχολικού εκφοβισμού (bullying), παραμένουν μια μεγάλη πρόκληση για επιστήμονες και ειδικούς. Πρόσφατες έρευνες της Νευρογνωστικής Επιστήμης, υποδεικνύουν ότι μηχανισμοί του νευρικού συστήματος, οι οποίοι σχετίζονται και με προβλήματα συμπεριφοράς στην παιδική ηλικία, μπορούν να παίξουν σημαντικό ρόλο στην ενημέρωση της σχολικής κοινότητας ως προς τη διαχείριση προβλημάτων συμπεριφοράς και εκφοβισμού. Οι αντικοινωνικές συμπεριφορές στο σχολείο έχουν σημαντικές επιπτώσεις στο ευρύτερο μαθησιακό περιβάλλον, τόσο στην ψυχική υγεία των θυμάτων, όσο και των θυτών. Τέτοιες συμπεριφορές μπορούν να αποβούν επιζήμιες για τους θύτες και τα θύματα στην περίπτωση που διαφύγουν της προσοχής του εκπαιδευτικού περιβάλλοντος. Για το λόγο αυτό, παρουσιάζεται μεγάλο ενδιαφέρον για την αξιοποίηση των πρόσφατων εξελίξεων στον τομέα της νευροεπιστήμης, με στόχο την ενημέρωση της εκπαιδευτικής κοινότητας. Στην παρουσίαση αυτή θα γίνει μία σύντομη επισκόπηση των ερευνητικών δεδομένων που προκύπτουν από πρόσφατες εξελίξεις της γνωστικής νευροεπιστήμης σε προβλήματα συμπεριφοράς και θα συζητηθεί το κατά πόσο τα ευρήματα αυτά μπορούν να αξιοποιηθούν και να εφαρμοσθούν στη σχολική κοινότητα. Για παράδειγμα, ευρήματα της Νευροεπιστήμης θα μπορούσαν να είναι καρποφόρα στην παρέμβαση σε παιδιά σχολικής ηλικίας με «απαθή» χαρακτηριστικά και να χρησιμοποιούνται τρόποι επίλυσης των προβλημάτων, με σκοπό το συμφέρον των παιδιών και όχι με παρεμβάσεις οι οποίες επικεντρώνονται σε στρατηγικές τιμωρίας ή πρόκλησης συμπάθειας για τα θύματα. Η τρέχουσα έρευνα στο κοινωνικό πλαίσιο του σχολείου, η εκπαιδευτική πράξη, καθώς και τα ευρήματα από ειδικούς ψυχικής υγείας του παιδιού, θα αποτελέσουν τα 'δομικά στοιχεία' για μελλοντική έρευνα και ενσωμάτωση της εκπαίδευσης στη γνωστική νευρολογία. Η τρέχουσα πρόκληση είναι να δημιουργηθεί ένα σύνολο ερωτήσεων που να επικεντρώνεται σε θέματα έρευνας στη Γνωστική Νευροεπιστήμη στα σχολεία, θέματα που θα επικεντρώνονται στην πρόληψη και στην παρέμβαση.

52 09:00-10:30 Συμπόσιο 10 (Αίθουσα ΙΙ8) «Τι συμβαίνει με το παιδί και τους γονείς του τι είδους παρέμβαση χρειάζεται;» Πρόεδρος: Ε. Αβραμίδου, Α Ψυχιατρική Κλινική Α.Π.Θ. ΓΝ Παπαγεωργίου Συζητήτριες: Φ. Μπασιάλα & Μ. Χαιροπούλου, Α Ψυχιατρική Κλινική Α.Π.Θ. ΓΝ Παπαγεωργίου Οι κοινωνικοοικονομικές αλλαγές των τελευταίων χρόνων έχουν δημιουργήσει νέες ανάγκες και κατά συνέπεια νέα προβλήματα σε άτομα όλων των ηλικιακών βαθμίδων. Κάποια από τα προβλήματα αυτά πιθανώς να προϋπήρχαν αλλά εντείνονται με τις νέες συνθήκες, επηρεάζοντας συγκεκριμένες κοινωνικές ομάδες. Ο ρόλος της Συμβουλευτικής Ψυχολογίας για την αντιμετώπιση και παροχή βοήθειας προβάλλει όλο και πιο επιτακτικός. Οι αλλαγές αυτές επιδρούν καταλυτικά και στο χώρο της εκπαίδευσης, που ως σύστημα ανοικτό στην κοινωνία και τις εκάστοτε ανάγκες της, δε θα μπορούσε να μείνει αλώβητο από όλες αυτές τις αλλαγές. Ένα μεγάλο ποσοστό παιδιών προσχολικής και σχολικής ηλικίας, εκτός από δυσκολίες που σχετίζονται με το σχολικό και το μαθησιακό περιεχόμενο, παρουσιάζει και προβλήματα ψυχοκοινωνικής φύσεως. Η αντιμετώπιση και ο χειρισμός αυτών των προβλημάτων θέτουν καθημερινές προκλήσεις στους γονείς, στους εκπαιδευτικούς και στους ειδικούς. Στην Εξ. Υπηρεσία Λογοθεραπείας- Μαθησιακών Δυσκολιών της Α Ψυχιατρικής Κλινικής του Γ.Ν. Παπαγεωργίου υποδεχόμαστε γονείς που έρχονται με αίτημα διερεύνησης και αποκατάστασης των δυσκολιών που παρουσιάζει το παιδί τους στο σχολείο. Στην προσπάθεια μας να διευκολύνουμε τους γονείς και την επικοινωνία τους με τα παιδιά προσπαθήσαμε να δημιουργήσουμε ένα «διευκολυντικό πλαίσιο» για αυτούς : εβδομαδιαίες συναντήσεις με το παιδί και μηνιαίες με τους γονείς. Ένα πλαίσιο όπου το παιδί με εναλλακτικούς τρόπους μάθησης, με παιγνιώδη και βιωματικό χαρακτήρα μπορεί να αναδείξει τις δυνατότητες του και να βρει τρόπους να αποκαταστήσει τις δυσκολίες του. Αντίστοιχα ένα περιβάλλον για τους γονείς στο οποίο θα νοιώσουν εμπιστοσύνη και ασφάλεια να συζητήσουν ότι τους απασχολεί. Κυρίαρχη θέση στις συναντήσεις με τους γονείς είναι η θέση «της ενσυνείδητης άποψης και εμπειρίας» των γονέων. Η καθημερινότητα τους προσδιορίζεται και κατασκευάζεται από την δράση των ίδιων στην βάση της «διυποκειμενικότητας». Δεν υπάρχουν συνταγές ή μαγικές λύσεις αλλά η παραδοχή οι άνθρωποι δρουν, παράγουν, αναπαράγουν και μετασχηματίζουν τον πολιτισμό και την κοινωνία μέσα από τους τρόπους με τους οποίους ερμηνεύουν, κατανοούν και δρουν. Είναι «η Αφήγηση του εαυτού για τον εαυτό είναι σαν τη δημιουργία μιας ιστορίας για το ποιοι και τι είμαστε, τι συνέβη και γιατί κάνουμε αυτό που κάνουμε (Bruner 2004, 113)». Ο τρόπος συνεργασίας με τους γονείς θα γίνει με την παρουσίαση περιστατικών. Συγκεκριμένα θα παρουσιαστούν: δύο παιδιά με τραυλισμό, ένα κορίτσι με διάγνωση: «διαταραχή γλωσσικής έκφρασης», ένα κορίτσι που προέρχεται από δίγλωσσο περιβάλλον και ένα αγόρι με διάγνωση: «διαταραχές στο φάσμα του αυτισμού». ΕΡΓΑΣΙΑ 1 Βαριέται τραυλίζει όσο πάει γίνεται και πιο έντονο..». Συμβουλευτική γονέων και «λογο-ψυχοθεραπεία» Στεφανία Καρατζά, Ελευθερία Αβραμίδου Α Ψυχιατρική Κλινική Α.Π.Θ. ΓΝ Παπαγεωργίου Σε μια εποχή που οι ρυθμοί τρέχουν, ο χρόνος περιορίζεται, και οι διαπροσωπικές σχέσεις αμβλύνονται, το παιδί έρχεται αντιμέτωπο με πολλές δυσκολίες από τα πρώτα ακόμη στάδια της ζωής του. Πολλές φορές τις εντοπίζει εξαρχής και άλλες πορεύεται με αυτές για χρόνια μη γνωρίζοντας πως να τις εκφράσει, πως να τις ζήσει ή πως, ενδεχομένως, να τις «αποκατασταστήσει». Ο τραυλισμός είναι διαταραχή ρυθμού ομιλίας. Έρευνες αυτής της εκτενώς μελετημένης διαταραχής εστιάζουν κυρίως στο λόγο του παιδιού και προβάλλουν ποικίλους τρόπους αντιμετώπισης της. Τί γίνεται όμως όταν επιχειρήσουμε να δούμε λίγο

53 πέρα από αυτό, στην ψυχή του παιδιού; Τί είναι τελικά αυτό που κρατάει τη λέξη πίσω και αναστέλλει το λόγο του παιδιού; Φαίνεται πως είναι πολλοί οι περιβαλλοντικοί παράγοντες που πιθανόν συμβάλλουν σε αυτά τα φαινόμενα δισταγμού που το παιδί φανερώνει σε πολλές στιγμές της καθημερινότητάς του. Θα γίνει παρουσίαση ενός περιστατικού, ενός 6χρονου παιδιού που υποδεχτήκαμε στην Εξ. Υπηρεσία Λογοθεραπείας, με το αίτημα έντονου τραυλισμού. Μία αναγκαία και πληκτική συνάντηση μετατρέπεται σε μία ευμενή και ευχάριστη συνεργασία. Έναντι της ορθόδοξης λογοθεραπείας, επιχειρήθηκε να χρησιμοποιηθεί ένα νέο εγχείρημα, ένα εναλλακτικό πρόγραμμα παρέμβασης ψυχοκοινωνικού χαρακτήρα, που εστιάζει στις άγνωστες ή κρυμμένες πτυχές του παιδιού εξερευνώντας μέσω του παιχνιδιού και της αβίαστης ομιλίας τα κομμάτια της συνείδησής του που θέλει να προβάλλει και διστάζει. Λέξεις κλειδιά: Τραυλισμός, εναλλακτικό πρόγραμμα ΕΡΓΑΣΙΑ 2 «Να κάνουμε κάτι κάτι πρέπει να γίνει». Πρόγραμμα ειδικής παιδαγωγικής παρέμβασης και συμβουλευτικής γονέων Ελένη Κυριάκου, Βιργινία Γιαιλατζόγλου, Ελευθερία Αβραμίδου, Α Ψυχιατρική Κλινική Α.Π.Θ. ΓΝ Παπαγεωργίου Θα παρουσιαστεί ένα αγόρι προσχολικής ηλικίας που φοιτά στο νηπιαγωγείο για δεύτερη χρονιά. Οι γονείς επισκέφτηκαν την Εξωτερική Υπηρεσία Λογοθεραπείας -Μαθησιακών Δυσκολιών του ΓΝ Παπαγεωργίου με αίτημα «να κάνουμε κάτι» για την αντιμετώπιση των μαθησιακών και γνωστικών δυσκολιών που παρουσιάζει το παιδί τους. Οι γονείς ανέφεραν ότι οι εκπαιδευτικοί τους ενημέρωσαν ότι το παιδί τους δεν παρουσιάζει καμία πρόοδο, «έχουν πάει παντού» και πως «κάτι πρέπει να γίνει». Οι γονείς δυσκολεύονται λόγω οικονομικών δυσκολιών και δεν μπορούν να του προσφέρουν ιδιωτικά ένα παιδαγωγικό πρόγραμμα παρέμβασης. Από τις πρώτες συναντήσεις και την άμεση επαφή με το παιδί διαπιστώθηκε ότι παρουσιάζει προβλήματα μαθησιακής και ψυχοκοινωνικής φύσεως, άρθρωσης και ιδιόρρυθμης συμπεριφοράς. Το υποστηρικτικό πλαίσιο οργανώθηκε γύρω από τους άξονες της ειδικής διαπαιδαγώγησης, της συμβουλευτικής και της δημιουργικότητας μέσω του παραμυθιού, της εικαστικής τέχνης και το παιχνίδι ρόλων. Λέξεις κλειδιά: Συμβουλευτική γονέων, πρόγραμμα ειδικής παιδαγωγικής παρέμβασης. ΕΡΓΑΣΙΑ 3 Δίγλωσσο περιβάλλον-συμβουλευτική γονέων Τατιάνα Σαμαρά, Αβραμίδου Ελευθερία, Α Ψυχιατρική Κλινική Α.Π.Θ. ΓΝ Παπαγεωργίου Θα παρουσιαστεί το πρόγραμμα ειδικής παιδαγωγικής παρέμβασης σε ένα κορίτσι που φοιτά στο νηπιαγωγείο και της συμβουλευτικής των γονέων του. Το κορίτσι προέρχεται από ένα δίγλωσσο περιβάλλον και οι γονείς του δεν έχουν τα μέσα να λάβουν βοήθεια από ιδιώτη ειδικό. Το κορίτσι έρχεται ύστερα από αίτημα της νηπιαγωγού για διερεύνηση των δυσκολιών που παρουσιάζει. Η νηπιαγωγός αναφέρει πως δεν είναι «σίγουρη τι συμβαίνει με το παιδί και τους γονείς τι είδους βοήθεια χρειάζεται». Βασικοί στόχοι του ειδικού παιδαγωγικού προγράμματος παρέμβασης ήταν η ανάπτυξη ψυχογλωσσικών και γνωστικών ικανοτήτων μέσα από το παιχνίδι και την αφήγηση ιστοριών. Η συνεργασία με τους γονείς είχε στόχο τη δημιουργία ενός «μη κατευθυνόμενου πλαισίου», που έδινε προτεραιότητα στη σχέση που αναπτύσσεται. Οι γονείς μπόρεσαν να μιλήσουν για τις δυσκολίες που αντιμετωπίζουν και να βρουν τρόπους να τις διαχειριστούν. Λέξεις κλειδιά: Δίγλωσσο Περιβάλλον, Συμβουλευτική γονέων, Μη κατευθυνόμενο πλαίσιο

54 ΕΡΓΑΣΙΑ 4 «Έχουμε κάνει δυο χρόνια Λογοθεραπεία και το παιδί συνεχίζει να τραυλίζει». Εικαστική Θεραπεία για το παιδί και τη μαμά του. Μαρία Χαιροπούλου, Αθηνά Προκοπούλου, Βασιλική Νοχουτίδου, Α Ψυχιατρική Κλινική Α.Π.Θ. ΓΝ Παπαγεωργίου Η Εικαστική Θεραπεία αποτελεί μια μορφή δομημένης καλλιτεχνικής δραστηριότητας, απασχόλησης καθώς και θεραπείας, που μπορεί να ενταχθεί και να χρησιμοποιηθεί άριστα ατομικά ή σε ομάδες. Σε συνδυασμό της λεκτικής και της μη- λεκτικής επικοινωνίας που την χαρακτηρίζει, και του διευκολυντικού περιβάλλοντος που παρέχει, η εικαστική θεραπεία μπορεί να χρησιμοποιηθεί για την προσωπική ανάπτυξη, την ενσυναίσθηση, τον μετασχηματισμό. Με την Εικαστική Θεραπεία μπορούν να εκφραστούν σκέψεις, αντιλήψεις, συναισθήματα και να συνδεθούν με την εμπειρία της ζωής και την εξωτερική πραγματικότητα. Η έκφραση, μέσα από τις εικόνες που δημιουργούνται μπορούν να βοηθήσουν στην κατανόηση του εαυτού και του περιβάλλοντος μας. Θα γίνει παρουσίαση ενός κοριτσιού 7 ετών που έρχεται στην Εξ. Υπηρεσία Λογοθεραπείας με αίτημα τον τραυλισμό. Λέξεις κλειδιά: Εικαστική Θεραπεία, έκφραση, ενσυναίσθηση 09:00-10:30 Συμπόσιο 11 (Αίθουσα ΙΙ9) Εξετάζοντας τον ρόλο των Θετικών Συναισθημάτων στον γενικό πληθυσμό σε διαφορετικά πλαίσια Πρόεδρος: Γ. Κλεφτάρας, Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας Συζητητής: Α. Σταλίκας, Πάντειο Πανεπιστήμιο Πολιτικών και Κοινωνικών Επιστημών Στο Συμπόσιο αυτό θα παρουσιαστούν τέσσερις εργασίες με επίκεντρο το ρόλο των Θετικών συναισθημάτων στην πρόληψη της Ψυχικής υγείας, καθώς επίσης και την σχέση και αλληλεπίδραση των Θετικών συναισθημάτων με μεταβλητές όπως το Ευ ζην, την Ψυχική ανθεκτικότητα, το Νόημα στη ζωή και την Υποκειμενική ευτυχία. Πιο συγκεκριμένα, στην πρώτη παρουσίαση θα επικεντρωθούμε στη σχέση μεταξύ των Θετικών συναισθημάτων και της Ύπαρξης νοήματος και την επίδρασή τους στην Υποκειμενική ευτυχία του ατόμου πριν και κατά τη διάρκεια της οικονομικής κρίσης στην Ελλάδα, χρησιμοποιώντας ένα δείγμα 601 συμμετεχόντων. Στην δεύτερη παρουσίαση θα μιλήσουμε για τη σχέση των Θετικών συναισθημάτων, του Ευ ζην και της Ψυχικής ανθεκτικότητας και της επίδρασης τους στην αντιμετώπιση της επαγγελματικής εξουθένωσης των εκπαιδευτικών με δείγμα 450 άτομα. Στην τρίτη παρουσίαση θα παρουσιαστεί η μελέτη της σχέσης μεταξύ των Θετικών συναισθημάτων, του Νοήματος στη ζωή και της Ψυχικής ανθεκτικότητας και της επίδρασης των μεταβλητών αυτών στην αντιμετώπιση της επαγγελματική εξουθένωσης με δείγμα 100 εκπαιδευτικούς. Στην τέταρτη παρουσίαση θα εστιάσουμε στη σχέση μεταξύ των Θετικών συναισθημάτων και της Ψυχικής ανθεκτικότητας καθώς και στην επίδραση των παραγόντων αυτών στη ψυχοσωματική υγεία του ατόμου, χρησιμοποιώντας ένα δείγμα 395 σπουδαστών της Στρατιωτικής Σχολής Μονίμων Υπαξιωματικών του Στρατού Ξηράς. Στην πορεία του συμποσίου θα συζητηθούν τα αποτελέσματα των συγκεκριμένων ερευνών αλλά και η εφαρμογή τους και οι προεκτάσεις τους στην θεωρία, την έρευνα και την πρακτική της Συμβουλευτικής ψυχολογίας, σε επίπεδο πρόληψης και παρέμβασης με ενήλικες σε κοινωνικά ευπαθείς ομάδες, στην Εκπαίδευση και στο Στρατό Ξηράς.

55 ΕΡΓΑΣΙΑ 1 Καλλιεργώντας μια θετική στάση σε περίοδο κρίσης: Η σχέση της βίωσης Θετικών Συναισθημάτων και της Ύπαρξης Νοήματος με την Υποκειμενική Ευτυχία του ατόμου. Ζαπανδιώτου Λεμονιά, Καρακασίδου Ειρήνη, Σταλίκας Αναστάσιος Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας Παιδαγωγικό Τμήμα Ειδικής Αγωγής Πρόγραμμα Μεταπτυχιακών Σπουδών «Συμβουλευτική στην Ειδική Αγωγή, την Εκπαίδευση και την Υγεία»/ Πάντειο Πανεπιστήμιο Πολιτικών και Κοινωνικών Επιστημών, Τμήμα Ψυχολογίας/ Πάντειο Πανεπιστήμιο Πολιτικών και Κοινωνικών Επιστημών, Τμήμα Ψυχολογίας Στην εισήγηση αυτή, θα παρουσιαστεί η σχέση ανάμεσα στα Θετικά Συναισθήματα, την Ύπαρξη Νοήματος στη ζωή και την Υποκειμενική Ευτυχία του ατόμου, μετά από συγκριτική μελέτη που έγινε σε ελληνικό πληθυσμό προ και κατά τη διάρκεια της οικονομικής κρίσης στη χώρα μας. Σκοπός της παρουσίασης είναι να αξιοποιηθούν μελλοντικά οι παραπάνω παράγοντες στα πλαίσια της συμβουλευτικής διαδικασίας σε κοινωνικά ευπαθείς ομάδες στη χώρα μας. Στην έρευνα συμμετείχαν 601 άτομα απο τα οποία, τα 289 (106 άντρες και 176 γυναίκες) συμμετείχαν στην έρευνα τα έτη και τα 312 (113 άντρες και 196 γυναίκες) που συμμετείχαν στην έρευνα τα έτη Οι συμμετέχοντες ήταν ηλικίας 18 ετών και άνω και κάλυπταν όλο το φάσμα σε ο,τι αφορά το μορφωτικό και οικονομικό επίπεδο, την οικογενειακή και την εργασιακή κατάσταση. Τα ψυχομετρικά εργαλεία που χρησιμοποιήθηκαν είναι, η Κλίμακα Καταγραφής Συναισθημάτων (Des-mod, Fredrickson et al., 2003), η Κλίμακα Υποκειμενικής Ευτυχίας (Subjective Happiness Scale, Lyubomirsky, 1999) και το Ερωτηματολόγιο νοήματος ζωής (Meaning in Life Questionnaire, Steger et al., 2006). Οι αναλύσεις έδειξαν πως, τα Θετικά συναισθήματα, η Ύπαρξη νοήματος και η Υποκειμενική ευτυχία, σχετίζονται στατιστικά σημαντικά και στις δύο χρονικές περιόδους. Επιπλέον, η βίωση Θετικών Συναισθημάτων και η Ύπαρξη νοήματος προβλέπουν σημαντικά την Υποκειμενική ευτυχία. Τα παραπάνω αποτελέσματα είναι χρήσιμα για τον σχεδιασμό Συμβουλευτικών Προγραμμάτων πρόληψης και ομάδων ψυχοεκπαίδευσης κυρίως σε ενήλικες, στο χώρο της Συμβουλευτικής Ψυχολογίας και της Εκπαίδευσης. Λέξεις κλειδιά: Θετική Ψυχολογία, Θετικά συναισθήματα, Νόημα στη ζωή, Υποκειμενική ευτυχία, Οικονομική κρίση, Συμβουλευτική ενηλίκων ΕΡΓΑΣΙΑ 2 Η επίδραση του Ευ Ζην, της Ψυχικής Ανθεκτικότητας και των Θετικών Συναισθημάτων στην επαγγελματική εξουθένωση των εκπαιδευτικών Κουδιγκέλη Φανή, Καρακασίδου Ειρήνη, Σταλίκας Αναστάσιος Πάντειο Πανεπιστήμιο Πολιτικών και Κοινωνικών Επιστημών Τμήμα Ψυχολογίας Την τελευταία δεκαετία έχουν πραγματοποιηθεί σημαντικές έρευνες με αντικείμενο την επαγγελματική εξουθένωση σε πολλούς εργασιακούς χώρους. Ένας τέτοιος χώρος είναι η Εκπαίδευση και μια από τις επαγγελματικές ομάδες που βιώνει έντονα τα συμπτώματα της επαγγελματικής εξουθένωσης είναι οι εκπαιδευτικοί, με πλήθος παραγόντων να τους επηρεάζουν. Στην παρούσα εισήγηση θα παρουσιαστούν τα αποτελέσματα της διερεύνησης της θεωρίας των θετικών συναισθημάτων, της ψυχικής ανθεκτικότητας, της θετικής νοηματοδότησης στη ζωή, του ψυχολογικού ευ ζην καθώς και της διδακτικής αυτόαποτελεσματικότητας των εκπαιδευτικών και η επίδραση που αυτοί οι παράγοντες μπορούν να ασκήσουν στην αντιμετώπιση της επαγγελματικής εξουθένωσης και του άγχους που οι εκπαιδευτικοί βιώνουν έντονα τα τελευταία χρόνια. Το δείγμα της έρευνας αποτέλεσαν 450 εκπαιδευτικοί της Πρωτοβάθμιας Εκπαίδευσης (107 άνδρες και 343 γυναίκες) Γενικής και Ειδικής Αγωγής, από διάφορα Δημοτικά Σχολεία της Αττικής και της περιφέρειας. Τα ψυχομετρικά εργαλεία που χρησιμοποιήθηκαν είναι, η Κλίμακα Θετικών και Αρνητικών Συναισθημάτων, η Κλίμακα Ανθεκτικότητας Connor-Davidson, το Ερωτηματολόγιο Επαγγελματικής Εξουθένωσης των Maslach, Jackson & Schwab, η Κλίμακα μέτρησης του Ψυχολογικού Ευ

56 Ζην - PWBS (Psychological Well-Being Scales Short Scales, C. Ryff ), η Κλίμακα Διδακτικής Αυτοαποτελεσματικότητας Εκπαιδευτικών (Teachers Sense of Efficacy Scale TSES, M. Tschannen Moran & A. Woolfolk Hoy) και το Ερωτηματολόγιο Νοήματος Ζωής (Meaning in Life Questionnaire MLQ, M. F. Steger, P. Frazier & S. Oishi). Οι αναλύσεις έδειξαν στατιστικά σημαντικές συσχετίσεις των παραπάνω μεταβλητών και της επαγγελματικής εξουθένωσης. Στην παρουσίασή μας θα σχολιαστούν τα ευρήματα και θα συζητηθούν ερευνητικές προεκτάσεις και ζητήματα πρόληψης και παρέμβασης. Λέξεις κλειδιά: Θετική Ψυχολογία, Επαγγελματική Εξουθένωση, Εκπαιδευτικοί, Θετικά συναισθήματα, Ευ ζην,