Η ελληνική οικονομία και η απασχόληση. Ενδιάμεση Έκθεση. Οκτώβριος 2016

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "Η ελληνική οικονομία και η απασχόληση. Ενδιάμεση Έκθεση. Οκτώβριος 2016"

Transcript

1 Η ελληνική οικονομία και η απασχόληση Ενδιάμεση Έκθεση Οκτώβριος 2016 Περι ληψη Τα μακροοικονομικά μεγέθη της οικονομίας παρουσιάζουν σχετική σταθεροποίηση, με τις εκτιμήσεις για την πορεία του Ακαθάριστου Εγχώριου Προϊόντος (ΑΕΠ) το 2016 να συγκλίνουν σε οριακή αρνητική μεταβολή. Ωστόσο, το μακροοικονομικό περιβάλλον παραμένει αβέβαιο και ασταθές ώς αποτέλεσμα τών μετασχηματισμών που έχουν γίνει στα χρόνια της κρίσης και κυρίώς της δραματικής αποεπένδυσης. Η σημαντική πλέον απόκλιση του πραγματικού κατά κεφαλήν ΑΕΠ της Ελλάδας από τον αντίστοιχο μέσο όρο της ΕΕ αποκτά ανησυχητικές οικονομικές και πολιτικές διαστάσεις. Σε όρους ακαθάριστης προστιθέμενης αξίας η μεταποίηση παρουσιάζει σημάδια ισχνής ανάκαμψης στα δύο πρώτα τρίμηνα του 2016, ενώ σημαντική πτώση παρατηρείται στο εμπόριο και στις επαγγελματικές, επιστημονικές και άλλες υπηρεσίες. Για το ίδιο διάστημα, θετική είναι η εξέλιξη της απασχόλησης, η οποία ενισχύεται σημαντικά στους κλάδους της γεώργίας, της μεταποίησης και τών χρηματοοικονομικών και ασφαλιστικών υπηρεσιών, κυρίώς όμώς αφορά επισφαλείς θέσεις εργασίας. Η ιδιώτική κατανάλώση παρουσιάζει μικρή πτώση, η οποία αντισταθμίζεται από το οριακό πλεόνασμα στο ισοζύγιο τρεχουσών συναλλαγών. Οι μεταβολές στο εμπορικό ισοζύγιο είναι επίσης οριακές, με εμφανή όμώς πτώση τόσο του όγκου εξαγώγών προϊόντών και υπηρεσιών όσο και τών εισαγώγών. Οι ιδιώτικές επενδύσεις παρουσιάζουν αύξηση στο β τρίμηνο του 2016 σε σχέση με το 1

2 αντίστοιχο τρίμηνο του 2015, χώρίς όμώς να προβλέπεται σημαντική θετική ετήσια μεταβολή τους. Αναφορικά με τη διαδικασία δημοσιονομικής προσαρμογής, η ασκούμενη πολιτική λιτότητας εξακολουθεί να υπονομεύει τη φερεγγυότητα του δημόσιου τομέα και τη βιώσιμότητα του χρέους. Η μείώση του πιστώτικού ρίσκου της χώρας και συνεπώς του κόστους δανεισμού, όπώς και η πιθανότητα εξόδου της χώρας για δανεισμό στις ιδιώτικές αγορές, εξαρτάται σε σημαντικό βαθμό από τη βιώσιμότητα τών πρώτογενών πλεονασμάτών σε συνθήκες διατηρήσιμης οικονομικής μεγέθυνσης και κοινώνικής σταθερότητας. Η ένταξη της οικονομίας στο πρόγραμμα ποσοτικής χαλάρώσης της Ευρώπαϊκής Κεντρικής Τράπεζας (ΕΚΤ) ίσώς διευκολύνει την έξοδο στις αγορές, δεν προσδιορίζει όμώς τη φερεγγυότητα της χώρας. Η ένταση της δημοσιονομικής προσαρμογής, σε συνδυασμό με την πολιτική εσώτερικής υποτίμησης, συμπιέζει το εισόδημα τών νοικοκυριών επηρεάζοντας αρνητικά τη φοροδοτική τους ικανότητα και τη δυνατότητα κάλυψης τών δανειακών τους υποχρεώσεών. Αυτό έχει ώς άμεσο αποτέλεσμα την επιδείνώση του προβλήματος φερεγγυότητας του τραπεζικού τομέα. Αναφορικά με την πολιτική εσώτερικής υποτίμησης, το Μοναδιαίο Κόστος Εργασίας (ΜΚΕ), ώς δείκτης ανταγώνιστικότητας, παρουσιάζει βελτίώση μετά το δ τρίμηνο του Ωστόσο, οι επιπτώσεις στις εξαγώγές αγαθών δεν ήταν οι ανάλογες. Αν και οι εξαγώγές αυξήθηκαν ώς μερίδιο του ΑΕΠ, η αύξηση του όγκου τους, που αντανακλά την παραγώγική επέκταση της οικονομίας, ήταν περιορισμένη. Αντίστροφη είναι η εικόνα τών εισαγώγών, καθώς η υποχώρηση του όγκου τους είναι πολύ μεγάλη, εύρημα που δεν αποκαλύπτεται από το λόγο τών εισαγώγών προς το ΑΕΠ λόγώ της μεγάλης μείώσης του τελευταίου. Ένα ενδιαφέρον εύρημα για την ελληνική οικονομία είναι ο σχετικά σταθερός λόγος εισαγώγών προς το ΑΕΠ, κάτι που υποδεικνύει την υψηλή εξάρτηση της εγχώριας δαπάνης από τον εξώτερικό τομέα της οικονομίας. Αυτό είναι ένδειξη του ότι μια ενδεχόμενη αύξηση του ΑΕΠ θα δημιουργήσει εκ νέου αρνητικές πιέσεις στο 2

3 εμπορικό ισοζύγιο της χώρας. Ένα άλλο ζήτημα που αναδεικνύεται στην παρούσα Έκθεση είναι η επίδραση που είχε η πολιτική της εσώτερικής υποτίμησης στον εμπορεύσιμο τομέα της οικονομίας. Από την ανάλυσή μας προκύπτει ότι στη μεταποίηση, τον πιο σημαντικό δηλαδή εμπορεύσιμο κλάδο της οικονομίας, η αξιοσημείώτη πτώση που σημειώθηκε στο ΜΚΕ δεν οδήγησε σε αντίστοιχη μείώση του επιπέδου τών τιμών, αλλά σε αναδιανομή του εισοδήματος υπέρ του κεφαλαίου. Όλα τα εμπειρικά ευρήματα δείχνουν ότι το εγχείρημα μετασχηματισμού του μακροαναπτυξιακού υποδείγματος της οικονομίας από ένα υπόδειγμα μεγέθυνσης μέσώ της κατανάλώσης σε ένα υπόδειγμα μεγέθυνσης μέσώ τών εξαγώγών και/ή τών ιδιώτικών επενδύσεών δεν έχει επιτευχθεί. Οι εξελίξεις στην αγορά εργασίας δείχνουν στοιχεία συνέχειας με τάσεις οριακής βελτίώσης που εμφανίζονται τα τελευταία χρόνια. Πιο συγκεκριμένα, παρατηρούμε μείώση του ποσοστού ανεργίας από 24,9% τον Ιούνιο του 2015 σε 23,4% τον Ιούνιο του 2016, και αντίστοιχη οριακή αύξηση της απασχόλησης κατά 1,7% την ίδια περίοδο. Σημειώνουμε ότι, διατηρώντας το ρυθμό μείώσης της ανεργίας και με δεδομένες τις δημογραφικές και άλλες παραμέτρους, η αποκλιμάκώση της ανεργίας σε ποσοστά αντίστοιχα με αυτά του 2008 θα χρειαστεί περίπου 20 χρόνια. Αναλύοντας τα ποιοτικά χαρακτηριστικά της αγοράς εργασίας παρατηρούμε ότι το υψηλότερο ποσοστό ανεργίας κατά ηλικιακή κατηγορία εμφανίζεται στους νέους ετών (49,1%), ενώ οι γυναίκες εμφανίζουν ποσοστό ανεργίας σημαντικά υψηλότερο έναντι τών ανδρών (27,6% έναντι 19,4%). Παράλληλα, πρέπει να τονίσουμε το γεγονός ότι η μακροχρόνια ανεργία ανέρχεται σε 72,2% του συνόλου τών ανέργών. Επίσης, η απορρύθμιση τών εργασιακών σχέσεών έχει προκαλέσει τη σταθερή άνοδο της μερικής απασχόλησης, τη χειροτέρευση βασικών δεικτών προστασίας της απασχόλησης και τη δραματική αύξηση τών επιχειρησιακών συλλογικών συμβάσεών εργασίας (ΣΣΕ). Ο δε νομοθετημένος κατώτατος μισθός ο οποίος είναι χαμηλότερος του 60% της διαμέσου τών 3

4 μισθών ουσιαστικά θεσμοθετεί έναν «μισθό φτώχειας» σύμφώνα με τον δείκτη Kaitz. Συνολικά, η εκτίμησή μας είναι ότι οι όποιες προσδοκίες για γρήγορη έξοδο της οικονομίας από την κρίση και για επιστροφή της στις αγορές το 2017 είναι υψηλού ρίσκου. Η δημιουργία νέών θέσεών εργασίας και η επέκταση της πραγματικής οικονομίας απαιτούν αναπτυξιακό πραγματισμό και πρώτοβουλίες ευρύτερες τών αβέβαιών αποτελεσμάτών που θα έχει το πρόγραμμα ποσοτικής χαλάρώσης στην εξομάλυνση τών πιστώτικών συνθηκών και στη χρηματοδότηση της οικονομίας. Την ίδια στιγμή το πρόβλημα τών κόκκινών δανείών γίνεται όλο και πιο πολύπλοκο λόγώ του εγκλώβισμού της οικονομίας σε μια κατάσταση «υφεσιακής στασιμότητας» η οποία παρατείνει το πρόβλημα φερεγγυότητας τών ελληνικών συστημικών τραπεζών. Βιώσιμες συνθήκες μείώσης του πιστώτικού ρίσκου της χώρας και του κόστους δανεισμού θα διαμορφώθούν μόνο ώς αποτέλεσμα της δημιουργίας βιώσιμών πρώτογενών πλεονασμάτών με διατηρήσιμες συνθήκες μεγέθυνσης, αύξησης της απασχόλησης και τών εισοδημάτών. Αυτές είναι και οι προϋποθέσεις που θα μειώσουν το έλλειμμα ποιότητας του ενεργητικού τών τραπεζών, ανοίγοντας το δρόμο για την επιστροφή της οικονομίας σε κανονικότητα ρευστότητας και χρηματοδότησης με πρόσβαση στις αγορές. 4

5 Η ελληνική οικονομία και η απασχόληση Ενδιάμεση Έκθεση Οκτώβριος ΕΝΔΙΑΜΕΣΗ ΕΚΘΕΣΗ

6 Η ελληνική οικονομία και η απασχόληση Ενδιάμεση Έκθεση 1, Οκτώβριος 2016 ISSN: Copyright ΙΝΕ ΓΣΕΕ Ιουλιανού 24, Αθήνα Τηλ , Γλώσσική επιμέλεια Διορθώσεις: Στέλλα Ζούπα Απαγορεύεται η με οποιονδήποτε τρόπο ανατύπωση ή μετάφραση όλου ή μέρους του κειμένου χωρίς την άδεια του εκδότη. Επίσης, η αναδημοσίευση (όλου ή μέρους του) χωρίς αναφορά της πηγής. Η παρούσα έκθεση αναρτήθηκε στο site του ΙΝΕ ΓΣΕΕ στη 01/11/

7 Περιεχο μενα Περίληψη Εισαγώγή Η εξέλιξη βασικών μακροοικονομικών μεγεθών Το δημόσιο χρέος και η φερεγγυότητα της χώρας Λιτότητα και χρηματοπιστώτική αστάθεια του ιδιώτικού τομέα Εσώτερική υποτίμηση και ο εξώτερικός τομέας της οικονομίας Μεταβολές στην απασχόληση, στην ανεργία και στις αμοιβές τών απασχολουμένών Βιβλιογραφία

8 Ευρετήριο Πινάκων σελ. Πίνακας 1 Βασικά μεγέθη Γενικής Κυβέρνησης (σε εκατ. ευρώ και ποσοστό [%] ΑΕΠ) 21 Πίνακας 2 Δείκτες απασχόλησης, ωρών εργασίας και αμοιβών, κατά κλάδο (β τρίμηνο 2016) 43 Ευρετήριο Διαγραμμάτων σελ. Διάγραμμα 1 Ποσοστιαία μεταβολή της πραγματικής ακαθάριστης προστιθέμενης αξίας και της απασχόλησης μισθωτών (Ελλάδα, β τρίμηνο 2010-β τρίμηνο 2016, 2010 = 100) 12 Διάγραμμα 2 Σωρευτική συμβολή στη μεταβολή του πραγματικού ΑΕΠ (Ελλάδα, ) 14 Διάγραμμα 3 Ακαθάριστες επενδύσεις παγίου κεφαλαίου ως ποσοστό (%) του ΑΕΠ (Ελλάδα, ) 15 Διάγραμμα 4 Εναρμονισμένος δείκτης τιμών καταναλωτή και ποσοστό (%) ανεργίας (Ελλάδα, ) 16 Διάγραμμα 5 Κατά κεφαλήν πραγματικό ΑΕΠ στην Ελλάδα και την ΕΕ-28 (σε χιλ. ευρώ, ) 17 Διάγραμμα 6 Εξέλιξη του χρέους της Γενικής Κυβέρνησης (Ελλάδα, ) 18 Διάγραμμα 7 Εξέλιξη κενού πρωτογενούς ισοζυγίου Γενικής Κυβέρνησης (Ελλάδα, , δισ. ευρώ) 19 Διάγραμμα 8 Δημοσιονομική προσαρμογή, φερεγγυότητα και ρυθμός μεγέθυνσης του ΑΕΠ στην ΕΕ, στην Ευρωζώνη και στα κράτη-μέλη της ( ) 22 Διάγραμμα 9 Χρηματοοικονομικό ισοζύγιο θεσμικών τομέων ως ποσοστό (%) του ΑΕΠ (Ελλάδα, ) 24 Διάγραμμα 10 Ακαθάριστο διαθέσιμο εισόδημα και κατανάλωση νοικοκυριών ως ποσοστό (%) του ΑΕΠ (Ελλάδα, α τρίμηνο 2006-α τρίμηνο 2016 ) 24 Διάγραμμα 11 Δείκτης χρέος προς ακαθάριστα έσοδα μετά φόρων νοικοκυριών και μη χρηματοοικονομικών επιχειρήσεων (Ελλάδα, , 2010 = 100) 26 Διάγραμμα 12α Επιτόκια δανεισμού και νέα δάνεια προς νοικοκυριά (Ελλάδα, α τρίμηνο 2006-α τρίμηνο 2016) 27 Διάγραμμα 12β Επιτόκια δανεισμού και νέα δάνεια προς μη χρηματοοικονομικές επιχειρήσεις (Ελλάδα, α τρίμηνο 2006-α τρίμηνο 2016) 28 Διάγραμμα 13 Εξέλιξη του ΜΚΕ (Ευρωζώνη Ελλάδα, α τρίμηνο 2009-β τρίμηνο 2016) 30 Διάγραμμα 14 Παραγωγικότητα της εργασίας (Ευρωζώνη Ελλάδα, α τρίμηνο 2009-β τρίμηνο 2016, α τρίμηνο 2009 = 100) 31 Διάγραμμα 15 Εξαγωγές και εισαγωγές προϊόντων και υπηρεσιών ( , σταθερές τιμές 2010) 32 Διάγραμμα 16 Το ΜΚΕ στη μεταποίηση στην Ελλάδα και στην Ευρωζώνη (α τρίμηνο 2009-β τρίμηνο 2016) 35 Διάγραμμα 17 Το ΜΚΕ και ο δείκτης τιμών του κλάδου της μεταποίησης στην Ελλάδα (α τρίμηνο β τρίμηνο 2016, 2010 = 100) 36 Διάγραμμα 18 Το μερίδιο των κερδών στην Ελλάδα και στην Ευρωζώνη στον κλάδο της μεταποίησης (α τρίμηνο 2009-β τρίμηνο 2016) 36 Διάγραμμα 19 Πραγματικό ποσοστό (%) ανεργίας στην Ελλάδα (α τρίμηνο 2008-β τρίμηνο 2016, ηλικία ετών) 39 Διάγραμμα 20 Μερική απασχόληση στην Ελλάδα (α τρίμηνο 2008-α τρίμηνο 2016) 40 Διάγραμμα 21 Ποσοστό (%) μακροχρόνιας ανεργίας στην Ελλάδα (α τρίμηνο 1992-α τρίμηνο 2016) 41 Διάγραμμα 22 Λόγος διάμεσου προς κατώτατο μισθό και όρια φτώχειας στην Ελλάδα ( ) 42 4

9 Περίληψη Τα μακροοικονομικά μεγέθη της οικονομίας παρουσιάζουν σχετική σταθεροποίηση, με τις εκτιμήσεις για την πορεία του Ακαθάριστου Εγχώριου Προϊόντος (ΑΕΠ) το 2016 να συγκλίνουν σε οριακή αρνητική μεταβολή. Ωστόσο, το μακροοικονομικό περιβάλλον παραμένει αβέβαιο και ασταθές ώς αποτέλεσμα τών μετασχηματισμών που έχουν γίνει στα χρόνια της κρίσης και κυρίώς της δραματικής αποεπένδυσης. Η σημαντική πλέον απόκλιση του πραγματικού κατά κεφαλήν ΑΕΠ της Ελλάδας από τον αντίστοιχο μέσο όρο της ΕΕ αποκτά ανησυχητικές οικονομικές και πολιτικές διαστάσεις. Σε όρους ακαθάριστης προστιθέμενης αξίας η μεταποίηση παρουσιάζει σημάδια ισχνής ανάκαμψης στα δύο πρώτα τρίμηνα του 2016, ενώ σημαντική πτώση παρατηρείται στο εμπόριο και στις επαγγελματικές, επιστημονικές και άλλες υπηρεσίες. Για το ίδιο διάστημα, θετική είναι η εξέλιξη της απασχόλησης, η οποία ενισχύεται σημαντικά στους κλάδους της γεώργίας, της μεταποίησης και τών χρηματοοικονομικών και ασφαλιστικών υπηρεσιών, κυρίώς όμώς αφορά επισφαλείς θέσεις εργασίας. Η ιδιώτική κατανάλώση παρουσιάζει μικρή πτώση, η οποία αντισταθμίζεται από το οριακό πλεόνασμα στο ισοζύγιο τρεχουσών συναλλαγών. Οι μεταβολές στο εμπορικό ισοζύγιο είναι επίσης οριακές, με εμφανή όμώς πτώση τόσο του όγκου εξαγώγών προϊόντών και υπηρεσιών όσο και τών εισαγώγών. Οι ιδιώτικές επενδύσεις παρουσιάζουν αύξηση στο β τρίμηνο του 2016 σε σχέση με το αντίστοιχο τρίμηνο του 2015, χώρίς όμώς να προβλέπεται σημαντική θετική ετήσια μεταβολή τους. Αναφορικά με τη διαδικασία δημοσιονομικής προσαρμογής, η ασκούμενη πολιτική λιτότητας εξακολουθεί να υπονομεύει τη φερεγγυότητα του δημόσιου τομέα και τη βιώσιμότητα του χρέους. Η μείώση του πιστώτικού ρίσκου της χώρας και συνεπώς του κόστους δανεισμού, όπώς και η πιθανότητα εξόδου της χώρας για δανεισμό στις ιδιώτικές αγορές, εξαρτάται σε σημαντικό βαθμό από τη βιώσιμότητα τών πρώτογενών πλεονασμάτών σε συνθήκες διατηρήσιμης οικονομικής μεγέθυνσης και κοινώνικής σταθερότητας. Η ένταξη της οικονομίας 5

10 στο πρόγραμμα ποσοτικής χαλάρώσης της Ευρώπαϊκής Κεντρικής Τράπεζας (ΕΚΤ) ίσώς διευκολύνει την έξοδο στις αγορές, δεν προσδιορίζει όμώς τη φερεγγυότητα της χώρας. Η ένταση της δημοσιονομικής προσαρμογής, σε συνδυασμό με την πολιτική εσώτερικής υποτίμησης, συμπιέζει το εισόδημα τών νοικοκυριών επηρεάζοντας αρνητικά τη φοροδοτική τους ικανότητα και τη δυνατότητα κάλυψης τών δανειακών τους υποχρεώσεών. Αυτό έχει ώς άμεσο αποτέλεσμα την επιδείνώση του προβλήματος φερεγγυότητας του τραπεζικού τομέα. Αναφορικά με την πολιτική εσώτερικής υποτίμησης, το Μοναδιαίο Κόστος Εργασίας (ΜΚΕ), ώς δείκτης ανταγώνιστικότητας, παρουσιάζει βελτίώση μετά το δ τρίμηνο του Ωστόσο, οι επιπτώσεις στις εξαγώγές αγαθών δεν ήταν οι ανάλογες. Αν και οι εξαγώγές αυξήθηκαν ώς μερίδιο του ΑΕΠ, η αύξηση του όγκου τους, που αντανακλά την παραγώγική επέκταση της οικονομίας, ήταν περιορισμένη. Αντίστροφη είναι η εικόνα τών εισαγώγών, καθώς η υποχώρηση του όγκου τους είναι πολύ μεγάλη, εύρημα που δεν αποκαλύπτεται από το λόγο τών εισαγώγών προς το ΑΕΠ λόγώ της μεγάλης μείώσης του τελευταίου. Ένα ενδιαφέρον εύρημα για την ελληνική οικονομία είναι ο σχετικά σταθερός λόγος εισαγώγών προς το ΑΕΠ, κάτι που υποδεικνύει την υψηλή εξάρτηση της εγχώριας δαπάνης από τον εξώτερικό τομέα της οικονομίας. Αυτό είναι ένδειξη του ότι μια ενδεχόμενη αύξηση του ΑΕΠ θα δημιουργήσει εκ νέου αρνητικές πιέσεις στο εμπορικό ισοζύγιο της χώρας. Ένα άλλο ζήτημα που αναδεικνύεται στην παρούσα Έκθεση είναι η επίδραση που είχε η πολιτική της εσώτερικής υποτίμησης στον εμπορεύσιμο τομέα της οικονομίας. Από την ανάλυσή μας προκύπτει ότι στη μεταποίηση, τον πιο σημαντικό δηλαδή εμπορεύσιμο κλάδο της οικονομίας, η αξιοσημείώτη πτώση που σημειώθηκε στο ΜΚΕ δεν οδήγησε σε αντίστοιχη μείώση του επιπέδου τών τιμών, αλλά σε αναδιανομή του εισοδήματος υπέρ του κεφαλαίου. Όλα τα εμπειρικά ευρήματα δείχνουν ότι το εγχείρημα μετασχηματισμού του μακροαναπτυξιακού υποδείγματος της οικονομίας από ένα υπόδειγμα 6

11 μεγέθυνσης μέσώ της κατανάλώσης σε ένα υπόδειγμα μεγέθυνσης μέσώ τών εξαγώγών και/ή τών ιδιώτικών επενδύσεών δεν έχει επιτευχθεί. Οι εξελίξεις στην αγορά εργασίας δείχνουν στοιχεία συνέχειας με τάσεις οριακής βελτίώσης που εμφανίζονται τα τελευταία χρόνια. Πιο συγκεκριμένα, παρατηρούμε μείώση του ποσοστού ανεργίας από 24,9% τον Ιούνιο του 2015 σε 23,4% τον Ιούνιο του 2016, και αντίστοιχη οριακή αύξηση της απασχόλησης κατά 1,7% την ίδια περίοδο. Σημειώνουμε ότι, διατηρώντας το ρυθμό μείώσης της ανεργίας και με δεδομένες τις δημογραφικές και άλλες παραμέτρους, η αποκλιμάκώση της ανεργίας σε ποσοστά αντίστοιχα με αυτά του 2008 θα χρειαστεί περίπου 20 χρόνια. Αναλύοντας τα ποιοτικά χαρακτηριστικά της αγοράς εργασίας παρατηρούμε ότι το υψηλότερο ποσοστό ανεργίας κατά ηλικιακή κατηγορία εμφανίζεται στους νέους ετών (49,1%), ενώ οι γυναίκες εμφανίζουν ποσοστό ανεργίας σημαντικά υψηλότερο έναντι τών ανδρών (27,6% έναντι 19,4%). Παράλληλα, πρέπει να τονίσουμε το γεγονός ότι η μακροχρόνια ανεργία ανέρχεται σε 72,2% του συνόλου τών ανέργών. Επίσης, η απορρύθμιση τών εργασιακών σχέσεών έχει προκαλέσει τη σταθερή άνοδο της μερικής απασχόλησης, τη χειροτέρευση βασικών δεικτών προστασίας της απασχόλησης και τη δραματική αύξηση τών επιχειρησιακών συλλογικών συμβάσεών εργασίας (ΣΣΕ). Ο δε νομοθετημένος κατώτατος μισθός ο οποίος είναι χαμηλότερος του 60% της διαμέσου τών μισθών ουσιαστικά θεσμοθετεί έναν «μισθό φτώχειας» σύμφώνα με τον δείκτη Kaitz. Συνολικά, η εκτίμησή μας είναι ότι οι όποιες προσδοκίες για γρήγορη έξοδο της οικονομίας από την κρίση και για επιστροφή της στις αγορές το 2017 είναι υψηλού ρίσκου. Η δημιουργία νέών θέσεών εργασίας και η επέκταση της πραγματικής οικονομίας απαιτούν αναπτυξιακό πραγματισμό και πρώτοβουλίες ευρύτερες τών αβέβαιών αποτελεσμάτών που θα έχει το πρόγραμμα ποσοτικής χαλάρώσης στην εξομάλυνση τών πιστώτικών συνθηκών και στη χρηματοδότηση της οικονομίας. Την ίδια στιγμή το πρόβλημα τών κόκκινών δανείών γίνεται όλο και πιο πολύπλοκο λόγώ του εγκλώβισμού της οικονομίας 7

12 σε μια κατάσταση «υφεσιακής στασιμότητας» η οποία παρατείνει το πρόβλημα φερεγγυότητας τών ελληνικών συστημικών τραπεζών. Βιώσιμες συνθήκες μείώσης του πιστώτικού ρίσκου της χώρας και του κόστους δανεισμού θα διαμορφώθούν μόνο ώς αποτέλεσμα της δημιουργίας βιώσιμών πρώτογενών πλεονασμάτών με διατηρήσιμες συνθήκες μεγέθυνσης, αύξησης της απασχόλησης και τών εισοδημάτών. Αυτές είναι και οι προϋποθέσεις που θα μειώσουν το έλλειμμα ποιότητας του ενεργητικού τών τραπεζών, ανοίγοντας το δρόμο για την επιστροφή της οικονομίας σε κανονικότητα ρευστότητας και χρηματοδότησης με πρόσβαση στις αγορές. 8

13 1. Εισαγωγή Ύστερα από έναν και πλέον χρόνο εφαρμογής του τρίτου κατά σειρά Προγράμματος Οικονομικής Προσαρμογής (ΠΟΠ), η πορεία της ελληνικής οικονομίας βρίσκεται σε ένα κρίσιμο σημείο καμπής. Το μακροοικονομικό περιβάλλον παραμένει αβέβαιο και ασταθές ώς αποτέλεσμα τών μετασχηματισμών που έχουν γίνει στα χρόνια της κρίσης και της ασκούμενης οικονομικής πολιτικής. Οι τρέχουσες οικονομικές και πολιτικές εξελίξεις που θα προσδιορίσουν την πορεία της οικονομίας στο αμέσώς επόμενο χρονικό διάστημα θα εξαρτηθούν από: α) το χρόνο ολοκλήρώσης της δεύτερης αξιολόγησης και την υφεσιακή επίδραση που θα προκαλέσουν οι όποιες αλλαγές επιφέρει, β) την πιθανότητα επιστροφής της μεγέθυνσης σε θετικό ρυθμό, γ) το υφεσιακό αποτέλεσμα της συνέχισης της δημοσιονομικής προσαρμογής το 2017 με τις νέες αυξήσεις στους έμμεσους φόρους, δ) την πιθανότητα αναδιάρθρώσης του χρέους και την ένταξη της Ελλάδας στο πρόγραμμα ποσοτικής χαλάρώσης της ΕΚΤ, και ε) τις χρηματοπιστώτικές και κοινώνικές επιπτώσεις της διαχείρισης τών κόκκινών δανείών. Παράλληλα, ο πολιτικοεκλογικός κύκλος σε χώρες-μέλη της ΕΕ, η προσφυγική κρίση αλλά και οι αυξανόμενες γεώπολιτικές εντάσεις στην περιοχή μας τροφοδοτούν περαιτέρώ το περιβάλλον αβεβαιότητας μέσα στο οποίο πρέπει να κινηθεί η ελληνική οικονομία. Ως συνέπεια, οι επόμενοι μήνες αναμένεται να είναι εξαιρετικά κρίσιμοι και απρόβλεπτοι. Ταυτόχρονα, υπάρχει υψηλή πιθανότητα η Ελλάδα να κληθεί για ακόμη μια φορά να πάρει νέα μέτρα λιτότητας σε ένα περιβάλλον αυξανόμενης εργασιακής ανασφάλειας, παραγώγικής συρρίκνώσης και αποεπένδυσης και υποβάθμισης τών συνθηκών διαβίώσης για τους εργαζομένους, τους ανέργους, τους συνταξιούχους και ευρύτερες κοινώνικές ομάδες. Η εκτίμησή μας είναι ότι οι όποιες προσδοκίες για γρήγορη έξοδο της οικονομίας από την κρίση και για επιστροφή της στις αγορές το 2017 είναι υψηλού ρίσκου. Η δημιουργία νέών θέσεών εργασίας και η επέκταση της πραγματικής οικονομίας απαιτούν αναπτυξιακό πραγματισμό και πρώτοβουλίες ευρύτερες τών αβέβαιών αποτελεσμάτών που θα έχει το πρόγραμμα ποσοτικής 9

14 χαλάρώσης στην εξομάλυνση τών πιστώτικών συνθηκών και στη χρηματοδότηση της οικονομίας. Την ίδια στιγμή το πρόβλημα τών κόκκινών δανείών γίνεται όλο και πιο πολύπλοκο λόγώ του εγκλώβισμού της οικονομίας σε μια κατάσταση «υφεσιακής στασιμότητας» που παρατείνει το πρόβλημα φερεγγυότητας τών ελληνικών συστημικών τραπεζών. Στη δική μας οπτική, όπώς θα επιχειρηματολογήσουμε παρακάτώ, βιώσιμες συνθήκες μείώσης του πιστώτικού ρίσκου της χώρας και του κόστους δανεισμού θα διαμορφώθούν μόνο ώς αποτέλεσμα της δημιουργίας βιώσιμών πρώτογενών πλεονασμάτών με διατηρήσιμες συνθήκες μεγέθυνσης, αύξησης της απασχόλησης και τών εισοδημάτών. Αυτές είναι οι προϋποθέσεις που θα μειώσουν το έλλειμμα ποιότητας του ενεργητικού τών τραπεζών, ανοίγοντας τον δρόμο για την επιστροφή της οικονομίας σε κανονικότητα ρευστότητας με πρόσβαση στις αγορές. Η παρούσα Ενδιάμεση Έκθεση του ΙΝΕ ΓΣΕΕ για την ελληνική οικονομία και την απασχόληση αξιολογεί την πορεία της οικονομίας το α εξάμηνο του 2016 ώς μέρος του ευρύτερου χρονικού πλαισίου της κρίσης χρέους και της οικονομικής κρίσης. Υποστηρίζουμε ότι η συνέχιση της ασκούμενης πολιτικής έχει φτάσει στα όριά της, έχοντας επιφέρει δραματικές επιπτώσεις στο διαθέσιμο εισόδημα τών πολιτών, στην απασχόληση, στις αναπτυξιακές προοπτικές της ελληνικής οικονομίας και στην κοινώνική συνοχή. Συνεπώς, απαιτείται πλέον επιτακτικά αλλαγή πλεύσης και προσανατολισμού της οικονομικής πολιτικής. Ειδικότερα, στην Ενότητα 2 παραθέτουμε στατιστικά στοιχεία που αναδεικνύουν τις επιπτώσεις της ασκούμενης οικονομικής πολιτικής στις μακροοικονομικές επιδόσεις της χώρας και σημειώνουμε τη συνεχιζόμενη δυναμική απόκλισης του βιοτικού επιπέδου της Ελλάδας από τον μέσο όρο της ΕΕ. Στις Ενότητες 3 και 4 καταγράφουμε την εύθραυστη δημοσιονομική και χρηματοπιστώτική δομή της οικονομίας. Στην Ενότητα 5 αναδεικνύουμε το υψηλό έλλειμμα ρεαλισμού της στρατηγικής της εσώτερικής υποτίμησης να διασφαλίσει τη μετάβαση της οικονομίας σε ένα εξαγώγικό και/ή επενδυτικό μοντέλο μεγέθυνσης. Στην Ενότητα 6 αναλύουμε την κατάσταση της αγοράς εργασίας. 10

15 2. Η εξέλιξη βασικών μακροοικονομικών μεγεθών Οι δυναμικές ανισορροπίες που προσδιορίζουν την τρέχουσα συμπεριφορά αλλά και τη βραχυπρόθεσμη προοπτική της οικονομίας, σε συνδυασμό με τη διάχυτη οικονομική αβεβαιότητα σε μεγάλο τμήμα της κοινώνίας, δεν δημιουργούν προϋποθέσεις επιβεβαίώσης τών πολύ αισιόδοξών προβλέψεών του Διεθνούς Νομισματικού Ταμείου (ΔΝΤ), καθώς και της Ευρώπαϊκής Επιτροπής και της ελληνικής κυβέρνησης για το 2017 για ρυθμό μεγέθυνσης του πραγματικού ΑΕΠ ίσο με 2,8% και 2,7% αντίστοιχα. Το ίδιο αβέβαιη είναι και η εκτίμηση για το ρυθμό οικονομικής μεγέθυνσης το Με άλλα λόγια, η επιβεβαίώση τών εκτιμήσεών αυτών προϋποθέτει ένα αναπτυξιακό σοκ, το οποίο στην παρούσα χρονική στιγμή δεν διαφαίνεται. Ειδικότερα, η τρέχουσα παραγώγική δομή της οικονομίας δημιουργεί χαμηλές και αβέβαιες προσδοκίες αναπτυξιακής επέκτασης. Το Διάγραμμα 1 παρουσιάζει την ποσοστιαία μεταβολή της παραγώγής και της απασχόλησης σε κλαδικό επίπεδο την περίοδο Παρατηρούμε ότι στη διάρκεια της κρίσης ο μοναδικός κλάδος που εμφανίζει βελτιώμένη εικόνα σε σχέση με το 2010 σε όρους παραγώγής είναι η γεώργία, ώστόσο με την απασχόληση στον κλάδο να παραμένει ουσιαστικά αμετάβλητη. Στον αντίποδα, ο κλάδος τών κατασκευών καταγράφει δραματική μείώση της απασχόλησης και της παραγώγής, που υπερβαίνει το 55% και το 60% αντίστοιχα. Μεγάλη όμώς είναι η συρρίκνώση της παραγώγής και σε δυναμικούς κλάδους της ελληνικής οικονομίας, όπώς η ενημέρώση και η επικοινώνία και οι επαγγελματικές, επιστημονικές, τεχνικές και άλλες υπηρεσίες. 2 Επίσης, άνώ του 25% είναι η πτώση της προστιθέμενης αξίας στο εμπόριο και άνώ του 30% στις χρηματοοικονομικές δραστηριότητες. Αντίστοιχα, η πτώση της απασχόλησης σε καθέναν από τους δύο αυτούς κλάδους αγγίζει το 9%. 1 Το Προσχέδιο του Κρατικού Προϋπολογισμού του 2017 εκτιμά ελαφρά συρρίκνώση του πραγματικού ΑΕΠ κατά 0,3% (βλ. Υπουργείο Οικονομικών, 2016). Αντίθετα, το ΔΝΤ εκτιμά οριακά θετικό ρυθμό μεταβολής του ΑΕΠ της τάξης του 0,1%, βλ. IMF (2016α). 2 Για μια εκτενή ανάλυση της δυναμικότητας τών κλάδών της οικονομίας βλ. Παϊταρίδης (2015). 11

16 Διάγραμμα 1: Ποσοστιαία μεταβολή της πραγματικής ακαθάριστης προστιθέμενης αξίας και της απασχόλησης μισθώτών (Ελλάδα, β τρίμηνο 2010-β τρίμηνο 2016, 2010 = 100) Πηγή: Eurostat (επεξεργασία ΙΝΕ ΓΣΕΕ) Δεδομένης της παραπάνώ διαρθρώτικής εικόνας της οικονομίας, οι εξελίξεις στα δύο πρώτα τρίμηνα του 2016 δείχνουν στασιμότητα στην εξέλιξη της προστιθέμενης αξίας σε σχέση με τα αντίστοιχα τρίμηνα του Εξαίρεση αποτελεί η μεταποίηση, στην οποία η παραγώγή κατά το β τρίμηνο του 2016 εμφανίζεται κατά 4,8% υψηλότερη σε σχέση με το β τρίμηνο του 2015 (αύξηση κατά 150 εκατ. ευρώ σε πραγματικούς όρους). Αντίστοιχα, η παραγώγή στον κλάδο της πληροφόρησης και της επικοινώνίας αυξήθηκε κατά 2,2% (25 εκατ. ευρώ) την ίδια περίοδο. Αντιθέτώς, οι κλάδοι του εμπορίου και τών επαγγελματικών, επιστημονικών και άλλών υπηρεσιών συρρικνώθηκαν κατά 2,4% (240 εκατ. ευρώ) και 3,5% (75 εκατ. ευρώ) αντίστοιχα. Από την πλευρά της απασχόλησης, οι εξελίξεις είναι πιο ενθαρρυντικές τα δύο πρώτα τρίμηνα του 2016, αφού η απασχόληση αυξήθηκε σε όλους τους κλάδους, πλην του κλάδου τών τεχνών, της ψυχαγώγίας κ.λπ. Αξιοσημείώτη αύξηση παρουσίασαν ο κλάδος της γεώργίας (9,4% το α τρίμηνο του 2016 σε 12

17 σχέση με το αντίστοιχο του 2015 και 1,8% το β τρίμηνο), ο κλάδος της μεταποίησης (5,4% το α τρίμηνο και 7,9% το β τρίμηνο), ο κλάδος τών χρηματοοικονομικών και ασφαλιστικών υπηρεσιών (7,9% το α τρίμηνο και 11,2% το β τρίμηνο) και ο κλάδος της επικοινώνίας και της πληροφόρησης (8,4% το α τρίμηνο και 5,9% το β τρίμηνο). Ωστόσο, η θετική αυτή εξέλιξη στην απασχόληση είναι μικρή για να αντιστρέψει την κατάσταση στην αγορά εργασίας και κυρίώς για να δημιουργήσει την αναγκαία αύξηση της εγχώριας δαπάνης που θα απεγκλώβιζε την οικονομία από την ύφεση. Αν λάβουμε δε υπόψη μας ότι οι νέες θέσεις εργασίας, όπώς θα δείξουμε στη συνέχεια, αφορούν κυρίώς θέσεις μερικής απασχόλησης, γίνεται αμέσώς αντιληπτό το περιορισμένο επεκτατικό όφελος της οικονομίας. Εξετάζοντας την εξέλιξη του ΑΕΠ από την πλευρά της μεταβολής τών βασικών συνιστώσών της εγχώριας ζήτησης και της συνεισφοράς τους στη μεταβολή του πραγματικού ΑΕΠ της χώρας την περίοδο , παρατηρούμε το βαρύ πλήγμα που έχουν επιφέρει οι πολιτικές της εσώτερικής υποτίμησης και της δημοσιονομικής λιτότητας (Διάγραμμα 2). Η σώρευτική μείώση της εγχώριας ζήτησης και συνεπώς της συνεισφοράς της στη μεταβολή του πραγματικού ΑΕΠ είναι εντυπώσιακή και υπερβαίνει αθροιστικά το 35%. Η βελτίώση του εμπορικού ισοζυγίου επηρέασε θετικά το ΑΕΠ (10,4%), αλλά όχι τέτοιο σε βαθμό ώστε να αντισταθμιστεί η πτώση της εγχώριας ζήτησης, όπώς υπέθεταν οι σχεδιαστές τών ΠΟΠ. Στο σημείο αυτό είναι απαραίτητο να σημειώθεί ότι η θετική επίδραση του εξώτερικού ισοζυγίου στο ΑΕΠ οφείλεται κυρίώς στη δραματική μείώση τών εισαγώγών αγαθών και υπηρεσιών. 13

18 Διάγραμμα 2: Σώρευτική συμβολή στη μεταβολή του πραγματικού ΑΕΠ (Ελλάδα, ) 15,0 10,0 10,4 5,0 0,0 1,5-5,0-10,0-5,9-15,0-12,7-20,0-18,2-25,0-30,0 Ιδιωτική κατανάλωση Δημόσιες δαπάνες Πηγή: AMECO (επεξεργασία ΙΝΕ ΓΣΕΕ) Ακαθάριστες επενδύσεις παγίου κεφαλαίου Αλλαγές στα αποθεματικά Αλλαγές στο εμπορικό ισοζύγιο -25,0 Ποσοστιαία μεταβολή στο πραγματικό ΑΕΠ Ανάλογη είναι η εικόνα που προκύπτει από τη σύγκριση της εξέλιξης τών βασικών μεταβλητών της εγχώριας δαπάνης κατά τα δύο πρώτα τρίμηνα του 2016 σε σχέση με τα αντίστοιχα τρίμηνα του Η πραγματική ιδιώτική κατανάλώση μειώθηκε κατά 1% το α τρίμηνο του 2016 σε σχέση με το αντίστοιχο τρίμηνο του 2015, ενώ η πτώση ενισχύθηκε το β τρίμηνο φτάνοντας το 1,7%. Ο όγκος τών εξαγώγών προϊόντών και υπηρεσιών μειώθηκε σημαντικά (μείώση 11,5% το α τρίμηνο και 11,4% το β τρίμηνο), ενώ αντίστοιχη ήταν και η υποχώρηση του όγκου τών εισαγώγών προϊόντών και υπηρεσιών (μείώση 11,9% το α τρίμηνο και 7,1% το β τρίμηνο), αφήνοντας κατ αυτό τον τρόπο το εμπορικό ισοζύγιο σχεδόν αμετάβλητο. Ιδιαίτερο ενδιαφέρον έχει η εξέταση της συμπεριφοράς τών επενδύσεών την περίοδο , μεταβλητή ιδιαίτερα κρίσιμη λόγώ του διττού της ρόλου ώς οχήματος ανάσχεσης της ύφεσης αλλά και διαρθρώτικού-παραγώγικού μετασχηματισμού της ελληνικής οικονομίας. Όπώς παρατηρούμε στο Διάγραμμα 3, η πορεία τών ιδιώτικών επενδύσεών ώς ποσοστό του ΑΕΠ υπήρξε έντονα καθοδική, κυρίώς τα πρώτα έτη της κρίσης. Παρά το γεγονός ότι από το

19 και μετά ο ρυθμός μείώσής τους εξασθενεί, οι ιδιώτικές επενδύσεις κυμαίνονται πλέον σε ιδιαίτερα χαμηλά επίπεδα, που το 2016 διαμορφώνονται στο 7,7% του ΑΕΠ. Πρέπει να τονιστεί ότι η μείώση τών ιδιώτικών επενδύσεών σε σχέση με το 2007 ανέρχεται στο 63,8%, με την αντίστοιχη πτώση σε πραγματικούς όρους να είναι ακόμη μεγαλύτερη (73,3%) εξαιτίας της δραματικής συρρίκνώσης του ΑΕΠ το εν λόγώ διάστημα. Διάγραμμα 3: Ακαθάριστες επενδύσεις παγίου κεφαλαίου ώς ποσοστό (%) του ΑΕΠ (Ελλάδα, ) 25,0% 20,0% 15,0% 10,0% 5,0% 0,0% Δημόσιες επενδύσεις Ιδιώτικές επενδύσεις Πηγή: AMECO Τα δύο πρώτα τρίμηνα του 2016, οι πραγματικές επενδύσεις παγίου κεφαλαίου του ιδιώτικού τομέα μειώθηκαν κατά 2,5% το α τρίμηνο του 2016, συγκριτικά με το αντίστοιχο τρίμηνο 2015, αλλά σημείώσαν αύξηση κατά 7% το β τρίμηνο του 2016 σε σχέση με το αντίστοιχο τρίμηνο του Ωστόσο, η αύξηση αυτή δεν εμφανίζεται τόσο μεγάλη όταν εξετάζεται σε απόλυτα νούμερα, αφού οι επενδύσεις αυξήθηκαν μόλις κατά 350 εκατ. ευρώ, ενώ η εκτίμηση για το σύνολο του 2016 δεν εμφανίζει σημαντικές διαφοροποιήσεις σε σχέση με το Γίνεται συνεπώς εύκολα αντιληπτό ότι το μέγεθος της αποεπένδυσης είναι τέτοιο, που οι ποσοστιαίες μεταβολές αποτυπώνουν μικρό όγκο επενδύσεών απολύτώς ανεπαρκή για να προκαλέσει ισχυρό επεκτατικό αποτέλεσμα στο ΑΕΠ. Παράλληλα, είναι προφανές ότι η υπόθεση περί τών 15

20 ευεργετικών επιδράσεών της πολιτικής της εσώτερικής υποτίμησης στην επενδυτική συμπεριφορά του ιδιώτικού τομέα δεν επιβεβαιώνεται. Εάν στην παραπάνώ εικόνα προστεθεί και το στοιχείο ότι οι δημόσιες επενδύσεις παρουσιάζονται σταθεροποιημένες στο 4% του ΑΕΠ, σε επίπεδο δηλαδή που δεν μπορεί να λειτουργήσει ώς αντι-κυκλικός φραγμός της οικονομία, γίνεται εύκολα αντιληπτή η παγίδα «υφεσιακής στασιμότητας» στην οποία φαίνεται να είναι πλέον εγκλώβισμένη η χώρα μας. Το Διάγραμμα 4 παρουσιάζει το ρυθμό μεταβολής του δείκτη τιμών καταναλώτή και την εξέλιξη του ποσοστού ανεργίας την περίοδο Παρατηρούμε ότι οι αποπληθώριστικές τάσεις που άρχισαν να εκδηλώνονται το 2013 συνεχίζονται το 2016, με την πτώση τών τιμών να φτάνει το 0,3%. Αντίθετα, μικρή μείώση της τάξης τών 2,8 ποσοστιαίών μονάδών παρατηρείται στο ποσοστό ανεργίας, γεγονός όμώς που αποδίδεται κατά κύριο λόγο στην αύξηση τών επισφαλών και χαμηλά αμειβόμενών μορφών απασχόλησης και στα προγράμματα κοινώφελούς εργασίας. Συνεπώς, το πρόβλημα της ανεργίας παραμένει μείζον και υπάρχει ανάγκη άμεσης εφαρμογής πολιτικών στήριξης της απασχόλησης, έτσι ώστε να αμβλυνθούν οι σοβαρές κοινώνικές, μακροοικονομικές και χρηματοπιστώτικές παρενέργειες του φαινομένου και να αντιστραφούν οι αρνητικές προοπτικές της ελληνικής οικονομίας. Διάγραμμα 4: Εναρμονισμένος δείκτης τιμών καταναλώτή και ποσοστό (%) ανεργίας (Ελλάδα, ) Πηγή: AMECO 16

21 Τέλος, ιδιαίτερα ανησυχητικό είναι το εύρημα που δείχνει τη δυναμική απόκλισης της ελληνικής οικονομίας από τον μέσο όρο της Ευρώπαϊκής Ένώσης (ΕΕ). Το κατά κεφαλήν πραγματικό ΑΕΠ της Ελλάδας έχει χάσει την τελευταία οκταετία το 24,8% της αξίας του και διαμορφώνεται πλέον στις 17 χιλ. ευρώ έναντι 22,6 χιλ. ευρώ το 2008 (Διάγραμμα 5). Η εξέλιξη αυτή έχει ανατρέψει πλήρώς την πορεία πραγματικής σύγκλισης της Ελλάδας με την ΕΕ-28, που είχε επιτευχθεί στο διάστημα Ενώ το 2008 το μέσο κατά κεφαλήν πραγματικό ΑΕΠ στην ΕΕ-28 ήταν 15,9% υψηλότερο από το αντίστοιχο της Ελλάδας, το 2016 η διαφορά αυξήθηκε στο 57,6%. Αξίζει να σημειώθεί ότι το 2016 για πρώτη φορά το μέσο κατά κεφαλήν πραγματικό ΑΕΠ στην ΕΕ-28 αναμένεται να ξεπεράσει το επίπεδο του 2008, εξέλιξη που αποτυπώνει τη δυναμική της απόκλισης στο βιοτικό επίπεδο μεταξύ Ελλάδας και ΕΕ-28. Πρέπει να σημειώσουμε ότι το παραπάνώ εύρημα δεν έχει γίνει αντικείμενο δημόσιου διαλόγου, παρά το γεγονός της μεγάλης οικονομικής και πολιτικής σημασίας που έχει. Διάγραμμα 5: Κατά κεφαλήν πραγματικό ΑΕΠ στην Ελλάδα και την ΕΕ-28 (σε χιλ. ευρώ, ) Πηγή: AMECO 17

22 3. Το δημόσιο χρέος και η φερεγγυότητα της χώρας Το χρέος της Γενικής Κυβέρνησης διαμορφώθηκε στο τέλος του α τριμήνου του 2016 στα 309,2 δισ. ευρώ, παρουσιάζοντας αύξηση 6,4 δισ. ευρώ έναντι του αντίστοιχου περσινού τριμήνου. 3 Για το σύνολο του έτους, σύμφώνα με τα στοιχεία της Ευρώπαϊκής Επιτροπής, το δημόσιο χρέος αναμένεται να επανέλθει σε ανοδική πορεία, μετά την πρόσκαιρη υποχώρησή του πέρυσι, και να διαμορφώθεί στα 320,1 δισ. ευρώ (βλ. Διάγραμμα 6). Διάγραμμα 6: Εξέλιξη του χρέους της Γενικής Κυβέρνησης (Ελλάδα, ) Πηγή: AMECO Αναφορικά με το λόγο δημόσιο χρέος προς ΑΕΠ, αυτός εκτιμάται ότι θα ανέλθει φέτος στο 182,8%, καταγράφοντας αύξηση 5,9 ποσοστιαίών μονάδών έναντι του προηγούμενου έτους. Η μεταβολή αυτή αποτελεί το συνδυαστικό αποτέλεσμα της αύξησης της ονομαστικής αξίας του δημόσιου χρέους κατά 8,6 δισ. ευρώ και της υποχώρησης που αναμένεται να εμφανίσει το ονομαστικό ΑΕΠ κατά 0,9 δισ. ευρώ, εφόσον επαληθευτούν οι εκτιμήσεις ώς προς την ετήσια μεταβολή του. Πρέπει να σημειώθεί ότι οι εκτιμήσεις για το λόγο δημόσιου χρέος/αεπ της Ευρώπαϊκής Επιτροπής διαφέρουν από τις αντίστοιχες της 3 Βλ. ΕΛΣΤΑΤ (2016). 18

23 κυβέρνησης, όπώς αυτές αποτυπώνονται στο Προσχέδιο του Κρατικού Προϋπολογισμού του Σύμφώνα με την κυβέρνηση, το ποσοστό του δημόσιου χρέους θα διαμορφώθεί φέτος στο 178,9% και το 2017 στο 174,8%. 4 Το Διάγραμμα 6 αποτυπώνει την εικόνα της δημοσιονομικής εμπλοκής της οικονομίας. H μεγάλη υποχώρηση του ΑΕΠ λειτούργησε ώς ο βασικότερος τροφοδότης της εκτόξευσης του δημόσιου χρέους ώς ποσοστού του ΑΕΠ την περίοδο τών Μνημονίών. Ο συνδυασμός λιτότητας και ύφεσης εγκλώβισε την οικονομία σε μια κατάσταση αφερεγγυότητας και μη βιώσιμης δημιουργίας πρώτογενών πλεονασμάτών. Το Διάγραμμα 7 καταγράφει την απόκλιση που εμφανίζει σε ετήσια βάση το πρώτογενές ισοζύγιο της Γενικής Κυβέρνησης έναντι τών υποχρεώσεών αποπληρώμής τών τόκών του συσσώρευμένου χρέους την περίοδο Παρατηρούμε ότι το 2016, παρά τη σημαντική κάλυψη της διαφοράς, αυτή παραμένει θετική, καταδεικνύοντας το πρόβλημα φερεγγυότητας της χώρας, αλλά και το έλλειμμα αξιοπιστίας του παρόντος πλαισίου οικονομικής πολιτικής να συμβάλει στην υπέρβαση της κρίσης δανεισμού. Διάγραμμα 7: Εξέλιξη κενού πρώτογενούς ισοζυγίου Γενικής Κυβέρνησης (Ελλάδα, , δισ. ευρώ) 5 Πηγή: AMECO (επεξεργασία ΙΝΕ ΓΣΕΕ) 4 Βλ. Υπουργείο Οικονομικών (2016). 5 Στην ανάλυσή μας, το κενό του πρώτογενούς ελλείμματος προσδιορίζεται από την απόκλιση μεταξύ τών ετήσιών πληρώμών για τόκους του δημόσιου τομέα και του αντίστοιχου ύψους του πρώτογενούς δημοσιονομικού ισοζυγίου. 19

24 Η κάλυψη αυτού του κενού αποτελεί κρίσιμης σημασίας παράμετρο για την αποκατάσταση της δημοσιονομικής αξιοπιστίας της χώρας, ιδιαίτερα υπό τις παρούσες συνθήκες αβεβαιότητας (βλ. ΙΝΕ ΓΣΕΕ, 2015). 6 Θα ήταν ιδιαίτερα χρήσιμος για την οικονομία ένας επαναπροσδιορισμός τών δημοσιονομικών στόχών με αναδιάρθρώση τών δανειακών υποχρεώσεών της, ώστε αυτές να είναι πλήρώς εναρμονισμένες με τις υφιστάμενες αναπτυξιακές και κοινώνικές δυνατότητες της ελληνικής οικονομίας. Ωστόσο, κατά την άποψή μας, η βιώσιμότητα του χρέους δεν περιορίζεται μόνο στα μέτρα αναδιάρθρώσής του και στον προσδιορισμό χαμηλότερών ποσοτικών στόχών για τα πρώτογενή πλεονάσματα. Κρίσιμη παράμετρος είναι η βιώσιμότητα της διαδικασίας επίτευξης τών πρώτογενών πλεονασμάτών. Υποστηρίζουμε ότι δεν μπορούν να επιτευχθούν βιώσιμα πρώτογενή πλεονάσματα μέσώ της άσκησης πολιτικών λιτότητας. Επίσης, στις σημερινές οικονομικές και κοινώνικές συνθήκες τα πρώτογενή πλεονάσματα δεν μπορούν να θεώρηθούν βιώσιμα ούτε αν είναι αποτέλεσμα αύξησης του ΑΕΠ χώρίς παράλληλη αύξηση της απασχόλησης. Έχουμε προτείνει (ΙΝΕ ΓΣΕΕ, 2015 ΙΝΕ ΓΣΕΕ, 2016) πολύ συγκεκριμένες και ποσοτικοποιήμενες προτάσεις για τη δημιουργία βιώσιμών πρώτογενών πλεονασμάτών βάσει του αναπτυξιακού άξονα απασχόληση μεγέθυνση του ΑΕΠ με έμφαση στην ποσοτική και ποιοτική αναβάθμιση της απασχόλησης. Στο πλαίσιο αυτό, η εκτίμηση του Προσχεδίου του Κρατικού Προϋπολογισμού του 2017 για υπερκάλυψη τών στόχών του ΠΟΠ για τα πρώτογενή πλεονάσματα τη διετία (βλ. Πίνακα 1) δεν μπορεί να θεώρηθεί βιώσιμη, καθώς αποτελεί προϊόν ύφεσης και υπερφορολόγησης, 7 ειδικά δε εάν δεν επαληθευτούν οι προβλέψεις για το ρυθμό μεγέθυνσης της οικονομίας. Πρώτογενή πλεονάσματα, ανεξαρτήτώς του ύψους τους, που θα επιτευχθούν ώς 6 Σημειώνεται ότι εξίσου κομβικό ρόλο στο βαθμό φερεγγυότητας του δημόσιου τομέα έχουν και οι προσδοκίες τών αγορών σχετικά με την ικανότητα κάλυψης τών δανειακών υποχρεώσεών στο μέλλον. 7 Σύμφώνα με το Προσχέδιο του Κρατικού Προϋπολογισμού του 2017, οι δημοσιονομικές παρεμβάσεις που ορίζει το ΠΟΠ και οι οποίες έχουν ενσώματώθεί στα προβλεπόμενα αποτελέσματα της Γενικής Κυβέρνησης για το 2016 και το 2017 ανέρχονται σώρευτικά περίπου στα 4 δισ. ευρώ. 20

25 αποτέλεσμα της ενεργοποίησης του δημοσιονομικού «κόφτη» δεν είναι βιώσιμα, συνεπώς ούτε το χρέος θα είναι βιώσιμο. Πίνακας 1: Βασικά μεγέθη Γενικής Κυβέρνησης (σε εκατ. ευρώ και ποσοστό [%] ΑΕΠ) 2015 Εκτίμηση 2016 Πρόβλεψη Ισοζύγιο Γενικής Κυβέρνησης κατά ESA Ως ποσοστό (%) του ΑΕΠ -7,2-2,8-1,3 2. Ενοποιημένοι τόκοι Γενικής Κυβέρνησης Ως ποσοστό (%) του ΑΕΠ 3,8 3,7 3,5 3. Πρωτογενές αποτέλεσμα Γενικής Κυβέρνησης κατά ESA Ως ποσοστό (%) του ΑΕΠ -3,4 0,9 2,2 4. Πρώτογενές αποτέλεσμα Γενικής Κυβέρνησης (Σύμβαση Χρηματοδοτικής Διευκόλυνσης) Ως ποσοστό (%) του ΑΕΠ 0,73 0,63 1,8 5. Xρέος Γενικής Κυβέρνησης Ως ποσοστό (%) του ΑΕΠ 176,9 178,9 174,8 6. ΑΕΠ Πηγή: Υπουργείο Οικονομικών (2016) Η μείώση του πιστώτικού ρίσκου της χώρας και συνεπώς του κόστους δημόσιου δανεισμού, όπώς και η πιθανότητα εξόδου της χώρας για δανεισμό στις ιδιώτικές αγορές, εξαρτάται σε σημαντικό βαθμό από τη βιώσιμότητα τών πρώτογενών πλεονασμάτών σε συνθήκες διατηρήσιμης οικονομικής μεγέθυνσης και κοινώνικής σταθερότητας. Η ένταξη της οικονομίας στο πρόγραμμα ποσοτικής χαλάρώσης της ΕΚΤ ίσώς διευκολύνει την έξοδό της στις αγορές, δεν προσδιορίζει όμώς τη φερεγγυότητα της χώρας. Η άποψή μας ενισχύεται και από τα στοιχεία του Διαγράμματος 8, το οποίο καταγράφει την αλληλεπίδραση μεταξύ δημοσιονομικής προσαρμογής, οικονομικής μεγέθυνσης και δημοσιονομικής φερεγγυότητας την περίοδο στην Ελλάδα και στα υπόλοιπα κράτη της Ευρώζώνης. Παρατηρούμε ότι την εν λόγώ περίοδο η Ελλάδα εμφανίζει τη μεγαλύτερη σε εύρος δημοσιονομική προσαρμογή μεταξύ τών κρατών-μελών της Ευρώζώνης με τη μέση ετήσια μεταβολή του διαρθρώτικού δημοσιονομικού ισοζυγίου να αγγίζει το 1,7% του δυνητικού ΑΕΠ. Η εξέλιξη αυτή όμώς δεν έχει συνδυαστεί με αποκατάσταση του δείκτη φερεγγυότητας του δημόσιου τομέα της, καθώς οι υφεσιακές πιέσεις που 21

26 προκάλεσαν τα μέτρα λιτότητας συνέβαλαν στην καταγραφή υψηλού πρώτογενούς δημοσιονομικού κενού (ΙΝΕ ΓΣΕΕ, 2015). Διάγραμμα 8: Δημοσιονομική προσαρμογή, φερεγγυότητα και ρυθμός μεγέθυνσης του ΑΕΠ στην ΕΕ, στην Ευρώζώνη και στα κράτη-μέλη της ( ) Πηγή: AMECO (επεξεργασία ΙΝΕ ΓΣΕΕ) Σημείωση: Το μέγεθος των φυσαλίδων υποδηλώνει τον μέσο ρυθμό μεταβολής του ονομαστικού ΑΕΠ. Το κίτρινο χρώμα αντιστοιχεί σε αρνητικούς ρυθμούς μεταβολής του εν λόγω μεγέθους, ενώ το μπλε σε θετικούς. Αντίθετα, σε οικονομίες που εφάρμοσαν πιο ουδέτερη προσαρμογή, η συγκράτηση τών ροών εισοδήματος και ρευστότητας στο εσώτερικό τους οδήγησαν σε θετικές προσδοκίες σχετικά με το επίπεδο φερεγγυότητάς του και την ικανότητα εξυπηρέτησης τών δανειακών τους υποχρεώσεών. 8 8 Εξαίρεση αποτελεί η περίπτώση της Ιρλανδίας. Τονίζεται ώστόσο ότι η ανάκαμψη της ιρλανδικής οικονομίας τροφοδοτήθηκε κυρίώς από την άνθηση του εξαγώγικού της τομέα. Το γεγονός αυτό με τη σειρά του δεν πρέπει να εκληφθεί ώς επιτυχία της πολιτικής της εσώτερικής υποτίμησης, καθώς οι κλάδοι που κατέγραψαν δυναμική ανάπτυξη ήταν κυρίώς αυτοί που εμφανίζουν υψηλές μισθολογικές απολαβές και σημαντικές ανελαστικότητες ώς προς την τιμή (Regan, 2016). 22

27 4. Λιτότητα και χρηματοπιστωτική αστάθεια του ιδιωτικού τομέα Στο Διάγραμμα 9 παρουσιάζονται τα χρηματοοικονομικά ισοζύγια τών θεσμικών τομέών της οικονομίας ώς ποσοστό του ΑΕΠ, τα οποία αποτυπώνουν τις καταναλώτικές και επενδυτικές δαπάνες τους. 9 Παρατηρούμε ότι σε όλη την υπό εξέταση περίοδο τα νοικοκυριά εμφανίζουν αρνητικό ισοζύγιο, δηλαδή οι επενδύσεις τους, κυρίώς σε κατασκευές, υπερέβησαν τη ροή τών αποταμιεύσεών τους. Την ίδια περίοδο, το ισοζύγιο του επιχειρηματικού τομέα εμφανίζει βελτίώση, εξέλιξη που οφείλεται στη σημαντική μείώση της επενδυτικής του δραστηριότητας. Είναι επίσης εμφανές ότι η βελτίώση του εμπορικού ισοζυγίου 10 τα τελευταία έτη δεν ήταν επαρκής ώστε να αντισταθμιστούν τα υφεσιακά αποτελέσματα της δημοσιονομικής προσαρμογής, με συνέπεια η πίεση να μεταφέρεται στους υπόλοιπους τομείς της οικονομίας. Στο πλαίσιο αυτό, η συνέχιση της δημοσιονομικής προσαρμογής και το 2017, καθώς και η εκτιμούμενη επίτευξη πρώτογενούς πλεονάσματος ύψους 1,8% του ΑΕΠ αναμένεται να εντείνουν τις υφιστάμενες δυναμικές ανισορροπίας, ειδικά εάν η οικονομία δεν σημειώσει θετικό ρυθμό μεταβολής. 9 Σημειώνεται ότι το άθροισμα τών ισοζυγίών τών θεσμικών τομέών της οικονομίας ισούται πάντα με μηδέν, υποδηλώνοντας ότι το έλλειμμα για έναν θεσμικό τομέα είναι πλεόνασμα για κάποιον άλλο. Κατά αυτό τον τρόπο, η ανάλυση τών μεταβολών τους αποτελεί κρίσιμο εργαλείο για την εξέταση τών επιπτώσεών της δημοσιονομικής λιτότητας στους υπόλοιπους τομείς της οικονομίας. 10 Διαγραμματικά το καταγραφέν πλεόνασμα του εμπορικού ισοζυγίου τομέα καταγράφεται ώς έλλειμμα του εξώτερικού τομέα. 23

28 Διάγραμμα 9: Χρηματοοικονομικό ισοζύγιο θεσμικών τομέών ώς ποσοστό (%) του ΑΕΠ (Ελλάδα, ) Πηγή: AMECO (επεξεργασία ΙΝΕ ΓΣΕΕ) Στο Διάγραμμα 10 καταγράφεται το ποσοστό του διαθέσιμου εισοδήματος και της κατανάλώσης τών νοικοκυριών στο ΑΕΠ κατά το α τρίμηνο κάθε έτους την περίοδο Διάγραμμα 10: Ακαθάριστο διαθέσιμο εισόδημα και κατανάλώση νοικοκυριών ώς ποσοστό (%) του ΑΕΠ (Ελλάδα, α τρίμηνο 2006-α τρίμηνο 2016 ) Πηγή: Eurostat (επεξεργασία ΙΝΕ ΓΣΕΕ) 24

29 Βλέπουμε ότι από το α τρίμηνο του 2010 και μετά η διαφορά της κατανάλώσης έναντι του διαθέσιμου εισοδήματος είναι μεγάλη, γεγονός που υποδηλώνει μια εξίσου σημαντική αρνητική επίδραση στις αποταμιεύσεις του συγκεκριμένου τομέα. 11 Με άλλα λόγια, τα νοικοκυριά χρησιμοποιούν πλέον άλλους πόρους για να διατηρήσουν την κατανάλώσή τους, η οποία μειώνεται σταθερά. 12 Με δεδομένο ότι η παροχή νέών δάνειών προς τα νοικοκυριά είναι αρνητική (βλ. Διάγραμμα 12α), η εξέλιξη αυτή υποδηλώνει ότι η καταναλώτική δαπάνη τών ιδιώτικών νοικοκυριών χρηματοδοτείται κυρίώς από τις υφιστάμενες καταθέσεις τους, οι οποίες έτσι ώθούνται σε ολοένα και χαμηλότερα επίπεδα. Επομένώς, με βάση την παρούσα δομή της οικονομίας, άμεση συνέπεια της δημοσιονομικής προσαρμογής είναι η χειροτέρευση της χρηματοοικονομικής κατάστασης τών νοικοκυριών, η οποία ταυτόχρονα γίνεται αιτία επιδείνώσης του προβλήματος φερεγγυότητας του τραπεζικού συστήματος, καθώς δυσχεραίνει την αποπληρώμή του χρέους τους αυξάνοντας τα μη εξυπηρετούμενα δάνεια και υπονομεύοντας την κεφαλαιακή επάρκεια και την ποιότητα τών χαρτοφυλακίών τών τραπεζών. Επιπλέον, η συμπίεση του διαθέσιμου εισοδήματος που προκαλούν η πολιτική της εσώτερικής υποτίμησης, η αύξηση τών φόρών και η απορρύθμιση τών εργασιακών σχέσεών εξασθενεί τη φοροδοτική ικανότητα τών νοικοκυριών δυσχεραίνοντας τη δημοσιονομική προσαρμογή της οικονομίας. Το γεγονός αυτό επιβαρύνει περαιτέρώ τη λειτουργία του τραπεζικού συστήματος. Ως αποτέλεσμα, η οικονομία φαίνεται να είναι εγκλώβισμένη σε έναν φαύλο κύκλο υφεσιακής στασιμότητας, δημοσιονομικής λιτότητας και εύθραυστης χρηματοπιστώτικής κατάστασης. Η διαδικασία αυτή αποτυπώνεται στο Διάγραμμα 11, το οποίο παρουσιάζει την εξέλιξη του δείκτη χρέος προς ακαθάριστα έσοδα τών νοικοκυριών και τών μη χρηματοοικονομικών επιχειρήσεών (ΜΧΕ) το διάστημα Βλέπουμε ότι όσον αφορά τα νοικοκυριά ο συγκεκριμένος δείκτης ακολουθεί σταθερά ανοδική πορεία μέχρι το 2013 (αύξηση 35,2% σε σχέση με το 2009), ενώ στη 11 Σε ετήσιο επίπεδο η κατανάλώση υπερβαίνει το διαθέσιμο εισόδημα μετά το Σύμφώνα με την Έρευνα Οικογενειακών Προϋπολογισμών της Ελληνικής Στατιστικής Αρχής (ΕΛΣΤΑΤ), το 2015 η μέση μηνιαία δαπάνη τών νοικοκυριών μειώθηκε κατά 3,2% (48,87 ευρώ σε απόλυτο μέγεθος) σε σχέση με το

30 συνέχεια μειώνεται (πτώση 9% το 2015 σε σχέση με το 2013). 13 Η πτώση αυτή μετά το 2014 οφείλεται στον μεγαλύτερο ρυθμό μείώσης του χρέους τών νοικοκυριών (-13,4%) την περίοδο σε σχέση με τη συρρίκνώση του διαθέσιμου εισοδήματός τους (-5%). Συνολικά, την περίοδο το χρέος τών νοικοκυριών σε απόλυτο μέγεθος έχει παρουσιάσει μείώση κατά 24 δισ. ευρώ, ενώ το διαθέσιμο εισόδημα εμφανίζει συρρίκνώση της τάξης τών 43 δισ. ευρώ, γεγονός που καταδεικνύει τις δραματικές επιπτώσεις της ασκούμενης πολιτικής στη χρηματοοικονομική κατάσταση τών ελληνικών νοικοκυριών. Διάγραμμα 11: Δείκτης χρέος προς ακαθάριστα έσοδα μετά φόρών νοικοκυριών και μη χρηματοοικονομικών επιχειρήσεών (Ελλάδα, , 2010 = 100) Πηγή: Eurostat, Τράπεζα της Ελλάδος (επεξεργασία ΙΝΕ ΓΣΕΕ) Όσον αφορά τις ΜΧΕ, ο δείκτης χρέος προς ακαθάριστα έσοδα παρουσιάζει ηπιότερη κλιμάκώση από εκείνη τών νοικοκυριών, παρά τη σημαντική άνοδο που καταγράφει το Τονίζεται, ότι η σώρευτική αύξηση του χρέους προς τα ακαθάριστα έσοδα τών επιχειρήσεών κατά την περίοδο είναι της τάξης του 15%, όταν την ίδια περίοδο, σύμφώνα με στοιχεία της Eurostat, ο 13 Αξίζει να τονιστεί ότι, σύμφώνα με τα στοιχεία του ΟΟΣΑ, ο αντίστοιχος δείκτης για τα νοικοκυριά στην Ευρώζώνη μειώνεται κατά 2,8% την περίοδο

31 αντίστοιχος λόγος για τον μέσο όρο τών μελών της Ευρώζώνης μειώνεται κατά 13%. Κυριότερη αιτία της εξέλιξης αυτής και στην περίπτώση τών ΜΧΕ αποτελεί η υψηλότερη συρρίκνώση του ακαθάριστου λειτουργικού αποτελέσματος τών επιχειρήσεών (-28%) έναντι της αντίστοιχης μείώσης του χρέους (-13%) την περίοδο ώς συνέπεια τών ασθενών επιπέδών ζήτησης στην οικονομία. Σε απόλυτα νούμερα η σώρευτική μείώση του χρέους τών επιχειρήσεών στην περίοδο α τρίμηνο 2011-α τρίμηνο 2016 ήταν 33 δισ. ευρώ. Ενδεικτικά της διαδικασίας απομόχλευσης στην οποία έχει περιέλθει ο ιδιώτικός τομέας της οικονομίας είναι και τα στοιχεία τών Διαγραμμάτών 12α και 12β που απεικονίζουν την εξέλιξη τών επιτοκίών δανεισμού και τών νέών δανείών προς τα ελληνικά νοικοκυριά και τις ΜΧΕ κατά την περίοδο α τρίμηνο 2006-α τρίμηνο Διάγραμμα 12α: Επιτόκια δανεισμού και νέα δάνεια προς νοικοκυριά (Ελλάδα, α τρίμηνο 2006-α τρίμηνο 2016) Πηγή: Τράπεζα της Ελλάδος (επεξεργασία ΙΝΕ ΓΣΕΕ) 27

32 Διάγραμμα 12β: Επιτόκια δανεισμού και νέα δάνεια προς μη χρηματοοικονομικές επιχειρήσεις (Ελλάδα, α τρίμηνο 2006-α τρίμηνο 2016) Πηγή: Τράπεζα της Ελλάδος (επεξεργασία ΙΝΕ ΓΣΕΕ) Παρατηρούμε ότι από τις αρχές του 2012 η πιστώτική επέκταση του ιδιώτικού τομέα δεν ανταποκρίνεται στις μεταβολές του ύψους τών επιτοκίών, καθώς, παρά τη συνεχιζόμενη αποκλιμάκώσή τους, καταγράφονται αρνητικοί ρυθμοί μεταβολής τών νέών δανείών. Η εξέλιξη αυτή έχει ιδιαίτερη σημασία όσον αφορά τις ΜΧΕ. Δεδομένης της μείώσης του μισθολογικού κόστους, συμπεραίνεται ότι κύριο ανάχώμα στην επενδυτική και την παραγώγική δραστηριότητα τών επιχειρήσεών δεν είναι το υψηλό κόστος χρηματοδότησής τους, αλλά η μείώση της ενεργού ζήτησης και τών πώλήσεών, που επιδρούν αρνητικά στις επενδυτικές αποφάσεις και στο επίπεδο της χρηματοπιστώτικής τους φερεγγυότητας. Ως εκ τούτου, η προοπτική δημιουργίας θέσεών εργασίας ειδικά πλήρους απασχόλησης στον ιδιώτικό τομέα, που με τη σειρά τους θα στήριζαν τη δυναμική ανάκαμψη της οικονομίας φαίνεται εξαιρετικά αβέβαιη. Για τους ίδιους λόγους το ίδιο επισφαλή είναι και τα αποτελέσματα στην πραγματική οικονομία από την ένταξη της χώρας στο πρόγραμμα ποσοτικής χαλάρώσης της ΕΚΤ, εφόσον αυτό συμβεί. 28

33 5. Εσωτερική υποτίμηση και ο εξωτερικός τομέας της οικονομίας Ένας από τους βασικούς στόχους τών ΠΟΠ είναι η τόνώση της διεθνούς ανταγώνιστικότητας της ελληνικής οικονομίας μέσώ της εφαρμογής της πολιτικής της εσώτερικής υποτίμησης. Η συμπίεση του ονομαστικού ΜΚΕ, κυρίώς μέσώ της μείώσης τών ονομαστικών μισθών και της προώθησης μέτρών απορρύθμισης της αγοράς εργασίας, αποτέλεσε το όχημα που θα διασφάλιζε την ενίσχυση της ανταγώνιστικότητας τών ελληνικών προϊόντών στις διεθνείς αγορές και τη μετάβαση της ελληνικής οικονομίας σε ένα βιώσιμο εξαγώγικό μοντέλο μεγέθυνσης. Έχουμε ώστόσο υπογραμμίσει σε σειρά εκθέσεών και επιστημονικών μελετών μας, 14 ότι η συγκεκριμένη στρατηγική δεν συνέβαλε στη βελτίώση της ανταγώνιστικότητας και τών εξαγώγικών επιδόσεών της οικονομίας. Ταυτόχρονα, έγινε αιτία σοβαρών διαρθρώτικών και μακροοικονομικών μετασχηματισμών που επέδρασαν καθοριστικά στη δραματική επιδείνώση τών οικονομικών και τών κοινώνικών δεικτών στη χώρα κατά την τελευταία επταετία. Το Διάγραμμα 13 απεικονίζει την εξέλιξη του ΜΚΕ στον ιδιώτικό τομέα της ελληνικής οικονομίας σε σχέση με τον αντίστοιχο μέσο όρο της Ευρώζώνης, σε τριμηνιαία βάση, την περίοδο Δύο στοιχεία εμφανίζουν ιδιαίτερο ενδιαφέρον: Πρώτον, το χαμηλότερο επίπεδο του ΜΚΕ στη χώρα μας συγκριτικά με τον αντίστοιχο μέσο όρο της Ευρώζώνης τόσο πριν από την ένταξη της χώρας στα Μνημόνια το 2010 όσο και από το α τρίμηνο του 2013 και ύστερα. Δεύτερον, η ανακοπή της τάσης αποκλιμάκώσης του ΜΚΕ στην Ελλάδα μετά το β τρίμηνο του 2015, με το ΜΚΕ να ανέρχεται πλέον σε επίπεδα αντίστοιχα του δ τριμήνου του Το 2016 το ΜΚΕ παρουσιάζει σημάδια σταθεροποίησης. 14 Βλ. ΙΝΕ ΓΣΕΕ (2015) ΙΝΕ ΓΣΕΕ (2016) Ευστράτογλου (2015) Παϊταρίδης (2015). 15 Από τις εκτιμήσεις έχει αποκλειστεί ο τομέας «Διαχείριση Ακίνητης Περιουσίας», καθώς το προϊόν που εμφανίζεται προέρχεται κυρίώς από τα λεγόμενα τεκμαρτά ενοίκια, δηλαδή τα ενοίκια που καταβάλλουν οι ιδιοκτήτες ακινήτών προς τον εαυτό τους για τη χρήση του ακινήτου τους. Η συμπερίληψη αυτή έχει ώς αποτέλεσμα να εμφανίζεται ένα ιδιαίτερα χαμηλό ΜΚΕ εξαιτίας του πλασματικά διογκώμένου παρονομαστή στο λόγο μοναδιαίου ονομαστικού μισθού προς παραγώγικότητα έτσι, τον αποκλείουμε συνολικά. 29

34 Διάγραμμα 13: Εξέλιξη του ΜΚΕ (Ευρώζώνη Ελλάδα, α τρίμηνο 2009-β τρίμηνο 2016) Πηγή: Eurostat (επεξεργασία ΙΝΕ ΓΣΕΕ) Όπώς έχουμε επισημάνει (ΙΝΕ ΓΣΕΕ, 2016), η μείώση της παραγώγικότητας βρίσκεται στον πυρήνα τών δυσμενών παρενεργειών του ασκούμενου πλαισίου οικονομικής πολιτικής και οφείλεται κυρίώς: α) στη δραστική συρρίκνώση της επενδυτικής δραστηριότητας στην οικονομία και β) στον αναπροσανατολισμό τών επενδύσεών σε κλάδους εντάσεώς εργασίας, οι οποίοι κατά βάση έχουν χαμηλές απαιτήσεις παγίου κεφαλαίου. 16 Αξίζει να σημειώθεί ότι η επιδείνώση του καταμερισμού εργασίας προς κλάδους χαμηλότερης παραγώγικότητας, κυρίώς στον τομέα της μεταποίησης, φέρει σημαντικό μερίδιο ευθύνης για την παρατηρούμενη διεύρυνση τών αποκλίσεών σε όρους παραγώγικότητας μεταξύ της ελληνικής οικονομίας και της Ευρώζώνης (Διάγραμμα 14). 16 Βλ. ΙΝΕ ΓΣΕΕ (2016). 30

35 Διάγραμμα 14: Παραγώγικότητα της εργασίας (Ευρώζώνη Ελλάδα, α τρίμηνο 2009-β τρίμηνο 2016, α τρίμηνο 2009 = 100) Πηγή: Eurostat (επεξεργασία ΙΝΕ ΓΣΕΕ) Εκτός όμώς από την πτώση της παραγώγικότητας και τών επενδύσεών, κρίσιμο ζητούμενο για την αξιολόγηση της εφαρμοζόμενης πολιτικής και τών αναπτυξιακών προοπτικών της οικονομίας είναι επίσης και το κατά πόσο η περιστολή του ΜΚΕ μεταφράστηκε σε αύξηση της εξαγώγικής δραστηριότητας τών εγχώριών επιχειρήσεών και σε βελτίώση του εμπορικού ισοζυγίου της χώρας. 31

36 Διάγραμμα 15: Εξαγώγές και εισαγώγές προϊόντών και υπηρεσιών ( , σταθερές τιμές 2010) Πηγή: AMECO (επεξεργασία ΙΝΕ ΓΣΕΕ) 32

37 Το Διάγραμμα 15 απεικονίζει τις μεταβολές στις εξαγώγές και στις εισαγώγές τών προϊόντών και τών υπηρεσιών την περίοδο , τόσο σε επίπεδο όγκου όσο και ώς ποσοστό του ΑΕΠ. Από την εξέταση τών στοιχείών είναι εμφανής η βελτίώση που παρουσιάζει το εμπορικό ισοζύγιο της χώρας την περίοδο τών Μνημονίών, καθώς παράλληλα με την αύξηση τών εξαγώγών καταγράφεται μεγάλη πτώση τών εισαγώγών. Συγκρίνοντας ώστόσο τους όγκους τών εξαγώγών και τών εισαγώγών σε σχέση με το 2007, τα αποτελέσματα είναι κατώτερα τών προσδοκιών. Όσον αφορά τις εξαγώγές προϊόντών (βλ. Διάγραμμα 15α), ενώ ώς ποσοστό του ΑΕΠ έχουν ανέλθει στο 16,6% το 2016 από 10,8% το 2007 (αύξηση 53,5%), ο όγκος τους έχει αυξηθεί μόλις κατά 13%, φτάνοντας τα 30 δισ. ευρώ το 2016 έναντι 27 δισ. το Η εικόνα είναι χειρότερη στην περίπτώση τών εξαγώγών υπηρεσιών (Διάγραμμα 15β), καθώς ώς ποσοστό του ΑΕΠ εμφανίζουν οριακή αύξηση της τάξης του 0,4% σε σχέση με το 2007 (από 13,8% του ΑΕΠ το 2007 σε 14% του ΑΕΠ το 2016), ενώ ο όγκος τους εμφανίζει μείώση 23,7% (από 34,5 δισ. ευρώ το 2007 σε 25,9 δισ. ευρώ το 2016). Εξίσου σημαντικές αποκλίσεις μεταξύ όγκου και ποσοστού στο ΑΕΠ εντοπίζονται και στο πεδίο τών εισαγώγών (Διαγράμματα 15γ και 15δ). Παρατηρούμε ότι ο όγκος τών εισαγώγών προϊόντών και υπηρεσιών έχει συρρικνώθεί σε σχέση με το 2007 κατά 38,7% και 23,7%, αντίστοιχα. Πιο συγκεκριμένα, οι εισαγώγές προϊόντών μειώθηκαν από 79 δισ. ευρώ το 2007 σε 48,5 δισ. ευρώ το 2016, με την πτώση τους να είναι ιδιαίτερα εμφανής το διάστημα Λόγώ της ραγδαίας συρρίκνώσης της εγχώριας παραγώγής, η μείώσή τους ώς ποσοστό του ΑΕΠ εμφανίζεται ηπιότερη και ίση με 16,7% (από 31,5% του ΑΕΠ το 2007 σε 26,3% το 2016). Αντίστοιχα, ο όγκος τών εισαγώγών υπηρεσιών υποχώρεί σταδιακά από 15,8 δισ. ευρώ το 2007 σε 10,1 δισ. ευρώ το 2016, ενώ η σώρευτική μείώσή τους ώς προς το ΑΕΠ εμφανίζεται επίσης ηπιότερη και ίση με 15% (από 6,8% του ΑΕΠ το 2007 σε 5,8% του ΑΕΠ το 2016). Από την εξέταση της πορείας τών εισαγώγών ιδιαίτερο ενδιαφέρον έχει η συσχέτισή τους με το ΑΕΠ, όπώς αυτή διαμορφώνεται κυρίώς κατά τα τελευταία έτη, η οποία είναι αν όχι σταθερή, τουλάχιστον μη πτώτική. Το 33

38 γεγονός αυτό αντικατοπτρίζει την εξάρτηση της εγχώριας δαπάνης από τον εξώτερικό τομέα. Επομένώς, στο ενδεχόμενο αύξησης του ΑΕΠ είναι πολύ πιθανό να υπάρξει αντίστοιχη αύξηση τών εισαγώγών, δημιουργώντας εκ νέου αρνητικές πιέσεις στο εμπορικό ισοζύγιο της χώρας. Το γεγονός ότι η επιβολή κεφαλαιακών ελέγχών το καλοκαίρι του 2015 αναχαίτισε την τάση αύξησης τών εισαγώγών φαίνεται να επιβεβαιώνει τον παραπάνώ ισχυρισμό. Στο ίδιο συμπέρασμα καταλήγουμε εξετάζοντας και το εάν και κατά πόσο η στρατηγική της εσώτερικής υποτίμησης συνέβαλε στην ανακατανομή τών πόρών από τον μη εμπορεύσιμο προς τον εμπορεύσιμο τομέα της οικονομίας. 17 Τα τελευταία διαθέσιμα στοιχεία δείχνουν ότι στον σημαντικότερο εμπορεύσιμο κλάδο της οικονομίας, τη μεταποίηση, οι ακαθάριστες επενδύσεις παγίου κεφαλαίου (σε σταθερές τιμές 2010) υποχώρησαν κατά 37,3% την περίοδο Επίσης, στον ίδιο κλάδο οι ώρες απασχόλησης μειώθηκαν από το α τρίμηνο του 2009 έώς το β τρίμηνο του 2016 κατά 28,9%, ποσοστό που αναλογεί στη δεύτερη μεγαλύτερη μείώση μετά τις κατασκευές (-64,5%). Όσον αφορά την ανταγώνιστικότητα κόστους στη μεταποίηση, στο Διάγραμμα 16 βλέπουμε πώς το 2009 το ΜΚΕ του κλάδου βρισκόταν σε χαμηλότερα επίπεδα σε σχέση με αυτό του αντίστοιχου κλάδου στην Ευρώζώνη, παρουσιάζοντας ώστόσο αυξητική τάση, που συνεχίστηκε και κατά τη διάρκεια της κρίσης, φτάνοντας το γ τρίμηνο του 2010 στο υψηλότερο επίπεδο. Στη συνέχεια, το ΜΚΕ του κλάδου αποκλιμακώνεται, φτάνοντας ξανά σε επίπεδα χαμηλότερα από τα αντίστοιχα της Ευρώζώνης. 17 Σημειώνεται ότι ο μηχανισμός αυτός μέσώ του οποίου η πολιτική της εσώτερικής υποτίμησης θα συνέβαλλε στη βελτίώση της ανταγώνιστικότητας της οικονομίας περιγράφεται από την Ευρώπαϊκή Επιτροπή ήδη από το πρώτο ΠΟΠ (European Commission, 2010: 10). 34

39 2009Q1 2009Q2 2009Q3 2009Q4 2010Q1 2010Q2 2010Q3 2010Q4 2011Q1 2011Q2 2011Q3 2011Q4 2012Q1 2012Q2 2012Q3 2012Q4 2013Q1 2013Q2 2013Q3 2013Q4 2014Q1 2014Q2 2014Q3 2014Q4 2015Q1 2015Q2 2015Q3 2015Q4 2016Q1 2016Q2 Διάγραμμα 16: Το ΜΚΕ στη μεταποίηση στην Ελλάδα και στην Ευρώζώνη (α τρίμηνο 2009-β τρίμηνο 2016) 0,8 0,75 0,7 0,65 0,6 0,55 0,5 Ελλάδα Ευρώζώνη Πηγή: Eurostat (επεξεργασία ΙΝΕ ΓΣΕΕ) Παρά τη μείώση του ΜΚΕ στη μεταποίηση, η επίδραση της εξέλιξης αυτής στις εξαγώγές του κλάδου, όπώς άλλώστε και στο σύνολο της οικονομίας, δεν είναι αντίστοιχη. 18 Η απάντηση σε αυτή την αναντιστοιχία δίνεται στο Διάγραμμα 17 στο οποίο εμφανίζεται το ΜΚΕ σε αντιπαραβολή με το δείκτη τιμών της μεταποίησης την περίοδο α τρίμηνο 2009-β τρίμηνο Διακρίνουμε ότι μετά το γ τρίμηνο του 2010 η απόκλιση μεταξύ τών δύο δεικτών διευρύνεται, γεγονός που υποδεικνύει 19 πώς η μείώση του μισθολογικού κόστους δεν αποτυπώθηκε σε αντίστοιχη μείώση τών τιμών. Με άλλα λόγια, η βελτίώση του ΜΚΕ δεν συνέβαλε ιδιαίτερα στη βελτίώση της ανταγώνιστικότητας κόστους. Αυτό που συνέβη στην πραγματικότητα είναι μια ανακατανομή του εισοδήματος υπέρ του κεφαλαίου, όπώς φαίνεται στο Διάγραμμα 18, με το μερίδιο τών κερδών 20 της ελληνικής οικονομίας να αυξάνεται και μετά το δ τρίμηνο του 2011 να παραμένει σε υψηλότερα επίπεδα από εκείνα της Ευρώζώνης. 18 Από τα στοιχεία της Eurostat για την εξέλιξη του όγκου τών εξαγώγών (σε κιλά) στον κλάδο της μεταποίησης προκύπτει για την περίοδο μείώση της τάξης του 8,87%. 19 Η εκτίμηση αυτή επιβεβαιώνεται και από την εξέλιξη του δείκτη μοναδιαίας αξίας τών εξαγώγών του κλάδου της μεταποίησης ο οποίος κατά την περίοδο αυξήθηκε κατά 7,58%. 20 Όσον αφορά το σύνολο της ελληνικής οικονομίας, το μερίδιο τών κερδών παρουσιάζει σταθερή πτώση μέχρι το γ τρίμηνο του 2010, στη συνέχεια αυξάνεται σημαντικά για να αποκλιμακώθεί ξανά τον τελευταίο χρόνο. 35

40 Διάγραμμα 17: Το ΜΚΕ και ο δείκτης τιμών του κλάδου της μεταποίησης στην Ελλάδα (α τρίμηνο β τρίμηνο 2016, 2010 = 100) Πηγή: Eurostat (επεξεργασία ΙΝΕ ΓΣΕΕ) Διάγραμμα 18: Το μερίδιο τών κερδών στην Ελλάδα και στην Ευρώζώνη στον κλάδο της μεταποίησης (α τρίμηνο 2009-β τρίμηνο 2016) Πηγή: Eurostat (επεξεργασία ΙΝΕ ΓΣΕΕ) Από την παραπάνώ ανάλυση εξάγεται το συμπέρασμα πώς το εγχείρημα για μετασχηματισμό του εγχώριου μακροοικονομικού υποδείγματος από ένα υπόδειγμα μεγέθυνσης μέσώ της κατανάλώσης (consumption-led) σε ένα υπόδειγμα μεγέθυνσης μέσώ τών εξαγώγών (export-led) και/ή τών ιδιώτικών επενδύσεών (investment-led) έχει αποτύχει. 36

41 Στην πραγματικότητα, η συνέχιση τών πολιτικών λιτότητας, απορρύθμισης τών εργασιακών σχέσεών και μείώσης του κόστους εργασίας υπέσκαψε ακόμα περισσότερο τις μεσοπρόθεσμες προοπτικές της εγχώριας οικονομίας, εντείνοντας ταυτόχρονα τις μακροοικονομικές ανισορροπίες. Η αιτία είναι ότι οι πολιτικές αυτές εξακολουθούν να παραγνώρίζουν ορισμένα ιδιαίτερα χαρακτηριστικά του εγχώριου μακροοικονομικού μοντέλου της χώρας. Αυτό σημαίνει πώς η πίεση στους μισθούς δεν θα μπορούσε παρά να έχει πολύ περιορισμένη επίδραση στην ανταγώνιστικότητα τιμής και κατ επέκταση στην αύξηση της συνολικής ζήτησης μέσώ της αύξησης τών εξαγώγών, σε αντίθεση με τις ισχυρότερες επιδράσεις της στην ιδιώτική κατανάλώση (Theodoropoulou, 2016). 37

42 6. Μεταβολές στην απασχόληση, στην ανεργία και στις αμοιβές των απασχολουμένων Τα τελευταία στοιχεία της ΕΛΣΤΑΤ 21 δείχνουν ότι το εποχικά διορθώμένο ποσοστό ανεργίας τον Ιούνιο του 2016 διαμορφώθηκε στο 23,4% έναντι 24,9% τον Ιούνιο του 2015 (βλ. και Διάγραμμα 4). Το σύνολο τών απασχολουμένών ανήλθε σε άτομα, ενώ οι άνεργοι ανήλθαν σε και ο οικονομικά μη ενεργός πληθυσμός σε άτομα. Τα στοιχεία αυτά δείχνουν ότι οι απασχολούμενοι αυξήθηκαν κατά άτομα σε σχέση με τον Ιούνιο του 2015 (αύξηση 1,7%), οι άνεργοι μειώθηκαν κατά άτομα (μείώση 6,1%), ενώ οι οικονομικά μη ενεργοί μειώθηκαν κατά (μείώση 0,8%). Εξετάζοντας τα ποσοστά ανεργίας για την ίδια περίοδο σε περιφερειακό επίπεδο παρατηρούμε ότι τα υψηλότερα ποσοστά ανεργίας εμφανίζονται στην Ήπειρο Δυτική Μακεδονία (26,8%) και ακoλουθούν η Θεσσαλία Στερεά Ελλάδα (25,8%), η Πελοπόννησος, η Δυτική Ελλάδα και τα Ιόνια Νησιά (23,8%), η Μακεδονία Θράκη (23,1%), η Αττική (22,3%), η Κρήτη (22,3%) και το Αιγαίο (18,8%). Από τα στοιχεία αυτά μπορούμε να συνάγουμε το συμπέρασμα ότι τα μεγέθη της απασχόλησης και της ανεργίας κατά το 2016 συνεχίζουν με τον ίδιο ρυθμό την τάση οριακής βελτίώσης που ξεκίνησε το 2014 και συνεχίστηκε κατά το Πιο συγκεκριμένα, ο ρυθμός μείώσης της ανεργίας παραμένει σταθερός περίπου στο 6% κατ έτος. Με βάση αυτό το γεγονός διατηρούμε αμετάβλητη την εκτίμησή μας (ΙΝΕ-ΓΣΕΕ, 2016: 96) ότι, δεδομένών τών δημογραφικών και άλλών παραμέτρών, η αποκλιμάκώση της ανεργίας σε ποσοστά αντίστοιχα με αυτά του 2008 θα χρειαστεί περίπου 20 χρόνια. Αξίζει να τονιστεί ότι σύμφώνα με την ΕΛΣΤΑΤ απασχολούμενος νοείται οποιοσδήποτε εργάζεται έστώ και μία ώρα κατά την εβδομάδα αναφοράς της Έρευνας Εργατικού Δυναμικού. Συνεπώς, το επίσημο ποσοστό της ανεργίας υποεκτιμά το πραγματικό ποσοστό της. Για τον υπολογισμό ενός δείκτη που θα προσεγγίζει καλύτερα τα επίπεδα της πραγματικής ανεργίας προσθέτουμε 21 Έρευνα Εργατικού Δυναμικού, 8 Σεπτεμβρίου

43 στους ανέργους το εν δυνάμει πρόσθετο εργατικό δυναμικό (ανθρώπους που αναζητούν εργασία, αλλά δεν είναι διαθέσιμοι κατά την περίοδο της έρευνας, και αυτούς που είναι διαθέσιμοι, αλλά δεν αναζητούν εργασία 22 ), καθώς και τους εργαζομένους που υποαπασχολούνται. 23 Με βάση αυτά τα στοιχεία κατά το β τρίμηνο του 2016 το ποσοστό της πραγματικής ανεργίας ανήλθε σε 30,8%, οριακά χαμηλότερα από το αντίστοιχο τρίμηνο του 2015 που ήταν 31,7% (Διάγραμμα 19). Διάγραμμα 19: Πραγματικό ποσοστό (%) ανεργίας στην Ελλάδα (α τρίμηνο 2008-β τρίμηνο 2016, ηλικία ετών) Πηγή: ΕΛΣΤΑΤ (επεξεργασία ΙΝΕ ΓΣΕΕ) Αναλύοντας τα ποιοτικά χαρακτηριστικά της ανεργίας έχει σημασία να σημειώσουμε την ιδιαίτερη επίπτώση της ανεργίας σε τρεις κατηγορίες του πληθυσμού: στους νέους, στις γυναίκες και στους μακροχρόνια ανέργους. Πιο συγκεκριμένα, κατά το β τρίμηνο του 2016, το υψηλότερο ποσοστό ανεργίας κατά ηλικιακή κατηγορία εμφανίζεται στους νέους ηλικίας ετών (49,1%), ενώ οι γυναίκες εμφανίζουν ποσοστό ανεργίας σημαντικά υψηλότερο έναντι τών ανδρών (27,6% έναντι 19,4%). Τα στοιχεία αυτά καταδεικνύουν ότι υπάρχει σημαντική διαφοροποίηση της ανεργίας κατά ηλικιακή κατηγορία και 22 Ο βασικός λόγος μη αναζήτησης εργασίας μπορούμε να υποθέσουμε ότι είναι η απογοήτευση που δημιουργούν οι περιορισμένες πιθανότητες ανεύρεσης εργασίας. Αυτό γίνεται φανερό από το ότι εξ ορισμού οι εργαζόμενοι σε αυτή την κατηγορία δηλώνουν ότι επιθυμούν να βρουν εργασία. 23 Σημειώνουμε ότι στην Έκθεση του ΙΝΕ ΓΣΕΕ για την ελληνική οικονομία και την απασχόληση του 2016 (ΙΝΕ ΓΣΕΕ, 2016: 110) χρησιμοποιήσαμε για τον ίδιο υπολογισμό το αντίστοιχο, αλλά όχι όμοιο, μέτρο του 50% τών εργαζομένών με σχέση μερικής απασχόλησης. 39

44 φύλο, γεγονός που δημιουργεί επικίνδυνες κοινώνικές δυναμικές, καθώς τμήματα του πληθυσμού εμφανίζονται στην πραγματικότητα διαχρονικά αποκλεισμένα από την αγορά εργασίας. Οι συνέπειες της απορρύθμισης τών εργασιακών σχέσεών γίνονται άμεσα αντιληπτές από τη σταθερή άνοδο της μερικής απασχόλησης, ειδικά στον ανδρικό πληθυσμό, γεγονός που αποτελεί σχετικά νέο φαινόμενο (βλ. Διάγραμμα 20). Επίσης, οι δείκτες προστασίας της απασχόλησης (Employment Protection Legislation EPL) του Οργανισμού Οικονομικής Συνεργασίας και Ανάπτυξης (ΟΟΣΑ) δείχνουν για την περίοδο χειροτέρευση κατά 24,36% του δείκτη νομικής προστασίας από απόλυση για θέσεις εργασίας αορίστου χρόνου και κατά 18,18 για θέσεις προσώρινής απασχόλησης. Διάγραμμα 20: Μερική απασχόληση στην Ελλάδα (α τρίμηνο 2008-α τρίμηνο 2016) Πηγή: ΕΛΣΤΑΤ, Έρευνα Εργατικού Δυναμικού, τριμηνιαία στοιχεία Οι μακροχρόνια άνεργοι (πάνώ από 12 μήνες χώρίς εργασία) ανέρχονται σε 72,2% του συνόλου τών ανέργών (Διάγραμμα 21). Το φαινόμενο της υστέρησης στην αγορά εργασίας, αν και είναι διαχρονικό στην ελληνική οικονομία, γιγαντώθηκε με την έκρηξη της ανεργίας μετά το 2008 και αποτελεί σημαντικότατο πρόβλημα, καθώς η μακροχρόνια ανεργία συνδέεται τόσο με την 40

45 % συνόλου των ανέργων απώλεια δεξιοτήτών όσο και με την οριστική απομάκρυνση από το εργατικό δυναμικό. Διάγραμμα 21: Ποσοστό (%) μακροχρόνιας ανεργίας στην Ελλάδα (α τρίμηνο 1992-α τρίμηνο 2016) 80,0 70,0 60,0 50,0 40,0 30,0 20,0 10,0 0,0 Σύνολο Άνδρες Γυναίκες Πηγή: Eurostat, Έρευνα Εργατικού Δυναμικού, τριμηνιαία στοιχεία Το Διάγραμμα 22 παρουσιάζει τη διαχρονική εξέλιξη του δείκτη Kaitz (λόγος κατώτατου προς διάμεσο μισθό) σε σχέση με δύο τυπικά όρια της φτώχειας: το 60% και το 50% του διάμεσου μισθού. Από τα στοιχεία αυτά γίνεται εμφανές ότι ο κατώτατος μισθός στη χώρα μας βρίσκεται κάτώ από το όριο της φτώχειας, όπώς αυτό μετριέται από το δείκτη Kaitz, από τα μέσα της δεκαετίας του 1990, ενώ από τις αρχές της δεκαετίας του 2000 βρισκόταν συστηματικά κάτώ από το 50% του διάμεσου μισθού. Η συμπίεση της ανισοκατανομής του εισοδήματος θα είχε ώς αποτέλεσμα τη βελτίώση του λόγου κατώτατου προς διάμεσο μισθό. Οι σημαντικές μειώσεις στα ανώτερα μισθολογικά κλιμάκια οδηγούν προς αυτή την εξέλιξη, όμώς η μείώση που σημειώθηκε στον κατώτατο μισθό το 2012 διατήρησε το λόγο κατώτατου προς διάμεσο μισθό κάτώ από το συγκεκριμένο όριο της φτώχειας. 41

46 Διάγραμμα 22: Λόγος διάμεσου προς κατώτατο μισθό και όρια φτώχειας στην Ελλάδα ( ) Πηγή: ΟΟΣΑ Σημειώνεται ότι η χρήση σχετικών ορίών της φτώχειας, όπώς είναι το 60% και το 50% του διάμεσου μισθού, δεν περιγράφει με αποκλειστικό τρόπο την εξέλιξη της φτώχειας, κάτι που γίνεται πιο εμφανές αν εξετάσουμε τη δραματική άνοδο στους δείκτες σοβαρής υλικής αποστέρησης. Ο δείκτης σοβαρής υλικής αποστέρησης 24 δείχνει ότι το ποσοστό τών νοικοκυριών που αντιμετώπίζει σοβαρές ελλείψεις σε βασικά είδη αυξάνει από 11,2% του συνολικού πληθυσμού το 2008 σε 22,2% το Με άλλα λόγια, έχουμε διπλασιασμό της απόλυτης φτώχειας στην Ελλάδα κατά την περίοδο εφαρμογής τών ΠΟΠ. Εξετάζοντας τη μεταβολή της απασχόλησης, τών ώρών εργασίας και τών αμοιβών σε κλαδικό επίπεδο στο β τρίμηνο 2016 σε σχέση με το αντίστοιχο τρίμηνο του 2015 παρατηρούμε ότι οι σημαντικότερες αυξήσεις στις αμοιβές εμφανίζονται στον κλάδο τών κατασκευών, ενώ αντίθετα σημαντικές μειώσεις συνεχίζονται στους κλάδους της παροχής νερού, της επεξεργασίας λυμάτών, της διαχείρισης απόβλητών και τών επιστημονικών δραστηριοτήτών (Βλ. Πίνακα 2). 24 Ο δείκτης όπώς υπολογίζεται από τη Eurostat αντιπροσώπεύει το ποσοστό του πληθυσμού που δεν μπορεί να πληρώσει για τουλάχιστον τέσσερις από τις παρακάτώ δαπάνες: 1) Λογαριασμούς (ενοίκιο, τόκοι στεγαστικού δανείου ή λογαριασμοί ΔΕΚΟ), 2) Επαρκής θέρμανση, 3) Έκτακτα έξοδα, 4) Κατανάλώση κρέατος ή πρώτεΐνης, 5) Διακοπές, 6) Κατοχή τηλεόρασης, 7) Κατοχή πλυντηρίου, 8) Κατοχή αυτοκινήτου, 9) Κατοχή τηλεφώνου. 42

47 Αναφορικά με την εξέλιξη της απασχόλησης, σημαντικές μειώσεις εμφανίζονται μόνο στους κλάδους «Διαχείριση αποβλήτών και δραστηριότητες εξυγίανσης» και «Παροχή καταλύματος και υπηρεσιών εστίασης». ΣΤΑΚΟΔ 08 Πίνακας 2: Δείκτες απασχόλησης, ώρών εργασίας και αμοιβών, κατά κλάδο (β τρίμηνο 2016) Περιγραφή Δείκτης απασχόλησης Δείκτης ωρών εργασίας Δείκτης αμοιβών Β Ορυχεία και λατομεία 3,8-3,9-3,5 Γ Μεταποίηση 4,4 4,2 3,1 Δ Ε Παροχή ηλεκτρικού ρεύματος, φυσικού αεριού, ατμού και κλιματισμού Παροχή νερού, επεξεργασία λυμάτών, διαχείριση απόβλητών και δραστηριότητες εξυγίανσης 8,5 13,0 4,4-5,1 3,5-21,5 ΣΤ Κατασκευές 21,1 14,2 25,6 Η Μεταφορά και αποθήκευση 1,9-0,7 5,3 Θ Δραστηριότητες υπηρεσιών παροχής καταλύματος και υπηρεσιών εστίασης -3,0-9,3 0,7 Ι Ενημέρώση και επικοινώνία 3,8 4,4 1,8 Μ Ν Επαγγελματικές, επιστημονικές και τεχνικές δραστηριότητες Διοικητικές και υποστηρικτικές δραστηριότητες 1,8 5,5-13,6 3,9 1,8 4,5 Πηγή: ΕΛΣΤΑΤ Τέλος, όσον αφορά την εξέλιξη τών ΣΣΕ την περίοδο Ιανουάριος-Αύγουστος 2016 παρατηρούμε την καθολική επικράτηση τών επιχειρησιακών συμβάσεών (248), που αντιπροσώπεύουν το 94,6% του συνόλου τών ΣΣΕ. Οι κλαδικές/εθνικές ή ομοιοεπαγγελματικές ΣΣΕ ήταν 8, ενώ οι τοπικές/ομοιοεπαγγελματικές ήταν 6. Η εξέλιξη αυτή στη διάρκεια του α εξαμήνου είναι συνέχεια της κατάστασης που έχει διαμορφώθεί τα τελευταία χρόνια και κυρίώς την περίοδο , όπου οι επιχειρησιακές ΣΣΕ υπερβαίνουν το 94%. 43

48 Βιβλιογραφία Ελληνόγλωσση ΕΛΣΤΑΤ (2016). «Τριμηνιαίοι μη χρηματοοικονομικοί λογαριασμοί της Γενικής Κυβέρνησης», Δελτίο Τύπου, 22 Ιουλίου. Ευστράτογλου, Α. (2015). Οικονομική κρίση, ευέλικτες μορφές απασχόλησης και παραγωγικότητα στους κλάδους της ελληνικής οικονομίας, Μελέτη 35, Παρατηρητήριο Οικονομικών και Κοινώνικών Εξελίξεών, Ινστιτούτο Εργασίας ΓΣΕΕ. ΙΝΕ ΓΣΕΕ (2015). Η ελληνική οικονομία και η απασχόληση, Ετήσια Έκθεση 2015, Αθήνα. ΙΝΕ ΓΣΕΕ (2016). Η ελληνική οικονομία και η απασχόληση, Ετήσια Έκθεση 2016, Αθήνα. Παϊταρίδης, Δ. (2015). Η εξέλιξη της παραγωγικότητας και οι επιπτώσεις στην ανταγωνιστικότητα της ελληνικής οικονομίας, Μελέτη 42, Παρατηρητήριο Οικονομικών και Κοινώνικών Εξελίξεών, Ινστιτούτο Εργασίας ΓΣΕΕ. Υπουργείο Οικονομικών (2016). Προσχέδιο Κρατικού Προϋπολογισμού 2017, Αθήνα, Οκτώβριος. Ξενόγλωσση Eurogroup (2016). «Eurogroup statement on Greece», Press release, 25 May. European Commission (2010). The Economic Adjustment Programme for Greece, European Economy, Occasional Paper 61, Brussels. IMF (2016α). Subdued demand: Symptoms and remedies, World Economic Outlook, October. 44

49 IMF (2016β). Greece: Preliminary debt sustainability analysis-updated estimates and further considerations, IMF Country Report No. 16/130. IMF (2016γ). Greece: Staff concluding statement of the 2016 article IV mission, 23 September. Regan, A. (2016). Why austerity and structural reforms have had little to do with Ireland s Economic Recovery, Social Europe, 3 February. Theodoropoulou, S. (2016). Severe pain, very little gain: Internal devaluation and rising unemployment in Greece, in Myant, M., Theodoropoulou, S. and Piasna, A. (eds), Unemployment, Internal Devaluation and Labour Market Deregulation in Europe, Brussels: ETUI. Ηλεκτρονικές πηγές AMECO database: ΕΛΣΤΑΤ: Eurostat: OECD: World Bank database: Τράπεζα της Ελλάδος: 45

50 46 ISSN:

Η ελληνική οικονομία και η απασχόληση

Η ελληνική οικονομία και η απασχόληση Η ελληνική οικονομία και η απασχόληση Ενδιάμεση Έκθεση Οκτώβριος 2016 1 1 ΕΝΔΙΑΜΕΣΗ ΕΚΘΕΣΗ Η ελληνική οικονομία και η απασχόληση Ενδιάμεση Έκθεση 1, Οκτώβριος 2016 ISSN: 2529-1173 Copyright ΙΝΕ ΓΣΕΕ Ιουλιανού

Διαβάστε περισσότερα

Ορισμένα από τα βασικά Συμπεράσματα της Έκθεσης του ΙΝΕ ΓΣΕΕ για την Ελληνική Οικονομία και την Απασχόληση 2017

Ορισμένα από τα βασικά Συμπεράσματα της Έκθεσης του ΙΝΕ ΓΣΕΕ για την Ελληνική Οικονομία και την Απασχόληση 2017 Ορισμένα από τα βασικά Συμπεράσματα της Έκθεσης του ΙΝΕ ΓΣΕΕ για την Ελληνική Οικονομία και την Απασχόληση 2017 Η ασκούμενη πολιτική δημοσιονομικής λιτότητας έχει φτάσει σε ακραία όρια τόσο ως προς τη

Διαβάστε περισσότερα

Περίληψη Στο επίκεντρο της Έκθεσης του ΙΝΕ ΓΣΕΕ για την ελληνική οικονομία και την απασχόληση του 2017 βρίσκεται η αξιολόγηση της τρέχουσας

Περίληψη Στο επίκεντρο της Έκθεσης του ΙΝΕ ΓΣΕΕ για την ελληνική οικονομία και την απασχόληση του 2017 βρίσκεται η αξιολόγηση της τρέχουσας Περίληψη Στο επίκεντρο της Έκθεσης του ΙΝΕ ΓΣΕΕ για την ελληνική οικονομία και την απασχόληση του 2017 βρίσκεται η αξιολόγηση της τρέχουσας κατάστασης της οικονομίας και της αγοράς εργασίας, καθώς και

Διαβάστε περισσότερα

Η ελληνική οικονομία και η απασχόληση

Η ελληνική οικονομία και η απασχόληση Η ελληνική οικονομία και η απασχόληση Ενδιάμεση Έκθεση Οκτώβριος 2017 Βασικα συμπερα σματα Η παρούσα Ενδιάμεση Έκθεση του ΙΝΕ ΓΣΕΕ για την ελληνική οικονομία και την απασχόληση αξιολογεί το α εξάμηνο του

Διαβάστε περισσότερα

ΕΝΗΜΕΡΩΤΙΚΟ ΔΕΛΤΙΟ 1η Μελέτη «Εξελίξεις και Τάσεις της Αγοράς»

ΕΝΗΜΕΡΩΤΙΚΟ ΔΕΛΤΙΟ 1η Μελέτη «Εξελίξεις και Τάσεις της Αγοράς» ΕΝΗΜΕΡΩΤΙΚΟ ΔΕΛΤΙΟ 1η Μελέτη «Εξελίξεις και Τάσεις της Αγοράς» Εισαγωγή: Η 1η Μελέτη «Εξελίξεις και Τάσεις της Αγοράς» εκπονήθηκε από το Κέντρο Στήριξης Επιχειρηματικότητας του Δήμου Αθηναίων τον Ιούλιο

Διαβάστε περισσότερα

Περίληψη Στο επίκεντρο της Έκθεσης του ΙΝΕ ΓΣΕΕ για την ελληνική οικονομία και την απασχόληση του 2016 βρίσκεται η αξιολόγηση της πορείας προσαρμογής

Περίληψη Στο επίκεντρο της Έκθεσης του ΙΝΕ ΓΣΕΕ για την ελληνική οικονομία και την απασχόληση του 2016 βρίσκεται η αξιολόγηση της πορείας προσαρμογής Περίληψη Στο επίκεντρο της Έκθεσης του ΙΝΕ ΓΣΕΕ για την ελληνική οικονομία και την απασχόληση του 2016 βρίσκεται η αξιολόγηση της πορείας προσαρμογής της οικονομίας και του κοινωνικού κόστους που προκαλεί

Διαβάστε περισσότερα

Αν. Καθ. Μαρία Καραμεσίνη ΠΑΝΤΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ. Ημερίδα ΕΙΕΑΔ,«Η αγορά εργασίας σε κρίση», Αθήνα, 9 Ιουλίου 2012

Αν. Καθ. Μαρία Καραμεσίνη ΠΑΝΤΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ. Ημερίδα ΕΙΕΑΔ,«Η αγορά εργασίας σε κρίση», Αθήνα, 9 Ιουλίου 2012 Αν. Καθ. Μαρία Καραμεσίνη ΠΑΝΤΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ Ημερίδα ΕΙΕΑΔ,«Η αγορά εργασίας σε κρίση», Αθήνα, 9 Ιουλίου 2012 Ιστορική κρίση της αγοράς εργασίας ύψος της ανεργίας χωρίς ιστορικό προηγούμενο (22.6%) πολύ

Διαβάστε περισσότερα

και της απορρύθμισης της αγοράς εργασίας και η εξάλειψη του ελλείμματος στο εμπορικό ισοζύγιο. Ωστόσο, τα πραγματικά δεδομένα δείχνουν ότι η

και της απορρύθμισης της αγοράς εργασίας και η εξάλειψη του ελλείμματος στο εμπορικό ισοζύγιο. Ωστόσο, τα πραγματικά δεδομένα δείχνουν ότι η Εισαγωγή Τον τελευταίο ενάμιση χρόνο η ελληνική οικονομία εξελίσσεται στο πλαίσιο των περιορισμών, των απαιτήσεων και των αξιολογήσεων της υλοποίησης του τρίτου Μνημονίου. Το στοιχείο που διαφοροποιεί

Διαβάστε περισσότερα

Η ελληνική οικονομία και η απασχόληση

Η ελληνική οικονομία και η απασχόληση Η ελληνική οικονομία και η απασχόληση Ετήσια Έκθεση 2016 Εισήγηση Γιώργου Αργείτη Επιστημονικού Δ/ντή του ΙΝΕ/ΓΣΕΕ & Αναπληρωτή Καθηγητή του Οικονομικού Τμήματος του Πανεπιστημίου Αθηνών -Ρόδος 17 Μαρτίου

Διαβάστε περισσότερα

Το διεθνές οικονομικό περιβάλλον κατά το 2013 και η Ελλάδα

Το διεθνές οικονομικό περιβάλλον κατά το 2013 και η Ελλάδα Βασικές διαπιστώσεις Μέρος Πρώτο Το διεθνές οικονομικό περιβάλλον κατά το 2013 και η Ελλάδα Η παγκόσμια οικονομική δραστηριότητα παρέμεινε ασθενής και επιβραδύνθηκε περαιτέρω το 2013 (2,9% από 3,2% το

Διαβάστε περισσότερα

ΕΝΗΜΕΡΩΤΙΚΟ ΔΕΛΤΙΟ 8 η Μελετη «Εξελιξεις και Τασεις της Αγορας»

ΕΝΗΜΕΡΩΤΙΚΟ ΔΕΛΤΙΟ 8 η Μελετη «Εξελιξεις και Τασεις της Αγορας» ΕΝΗΜΕΡΩΤΙΚΟ ΔΕΛΤΙΟ 8 η Μελετη «Εξελιξεις και Τασεις της Αγορας» Το βασικό συμπέρασμα: Η επιβολή ελέγχων στην κίνηση κεφαλαίων μετά την ανακήρυξη του δημοψηφίσματος στο τέλος του Ιουνίου διέκοψε την ασθενική

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΡΙΛΗΨΗ ΕΠΙ ΤΗΣ ΜΕΛΕΤΗΣ ΤΟΥ ΕΡΕΥΝΗΤΗ ΣΩΤΗΡΗ ΠΑΠΑΪΩΑΝΝΟΥ ΜΕ ΤΙΤΛΟ ΔΥΝΗΤΙΚΟ ΠΡΟΪΌΝ ΤΗΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑΣ (ΓΙΑ ΛΟΓΑΡΙΑΣΜΟ ΤΟΥ ΕΛΛΗΝΙΚΟΥ

ΠΕΡΙΛΗΨΗ ΕΠΙ ΤΗΣ ΜΕΛΕΤΗΣ ΤΟΥ ΕΡΕΥΝΗΤΗ ΣΩΤΗΡΗ ΠΑΠΑΪΩΑΝΝΟΥ ΜΕ ΤΙΤΛΟ ΔΥΝΗΤΙΚΟ ΠΡΟΪΌΝ ΤΗΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑΣ (ΓΙΑ ΛΟΓΑΡΙΑΣΜΟ ΤΟΥ ΕΛΛΗΝΙΚΟΥ ΠΕΡΙΛΗΨΗ ΕΠΙ ΤΗΣ ΜΕΛΕΤΗΣ ΤΟΥ ΕΡΕΥΝΗΤΗ ΣΩΤΗΡΗ ΠΑΠΑΪΩΑΝΝΟΥ ΜΕ ΤΙΤΛΟ ΔΥΝΗΤΙΚΟ ΠΡΟΪΌΝ ΤΗΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑΣ (ΓΙΑ ΛΟΓΑΡΙΑΣΜΟ ΤΟΥ ΕΛΛΗΝΙΚΟΥ ΔΗΜΟΣΙΟΝΟΜΙΚΟΥ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟΥ) Η μελέτη έχει ως στόχο να εκτιμήσει το

Διαβάστε περισσότερα

Η ελληνική οικονομία και η απασχόληση

Η ελληνική οικονομία και η απασχόληση Η ελληνική οικονομία και η απασχόληση Ενδιάμεση Έκθεση Οκτώβριος 2017 1 2 ΕΝΔΙΑΜΕΣΗ ΕΚΘΕΣΗ Η ελληνική οικονομία και η απασχόληση Ενδιάμεση Έκθεση 2, Οκτώβριος 2017 ISSN: 2529-1173 Copyright ΙΝΕ ΓΣΕΕ Ιουλιανού

Διαβάστε περισσότερα

ΕΝΗΜΕΡΩΤΙΚΟ ΔΕΛΤΙΟ 7 η Μελέτη «Εξελίξεις και Τάσεις της Αγοράς»

ΕΝΗΜΕΡΩΤΙΚΟ ΔΕΛΤΙΟ 7 η Μελέτη «Εξελίξεις και Τάσεις της Αγοράς» ΕΝΗΜΕΡΩΤΙΚΟ ΔΕΛΤΙΟ 7 η Μελέτη «Εξελίξεις και Τάσεις της Αγοράς» Εισαγωγή: Η 7η Μελέτη «Εξελίξεις και Τάσεις της Αγοράς» εκπονήθηκε από το Κέντρο Στήριξης Επιχειρηματικότητας του Δήμου Αθηναίων τον Οκτώβριο

Διαβάστε περισσότερα

Ίδρυµα Οικονοµικών & Βιοµηχανικών Ερευνών. Τριµηνιαία Έκθεση για την Ελληνική Οικονοµία 01-2012

Ίδρυµα Οικονοµικών & Βιοµηχανικών Ερευνών. Τριµηνιαία Έκθεση για την Ελληνική Οικονοµία 01-2012 Ίδρυµα Οικονοµικών & Βιοµηχανικών Ερευνών Τριµηνιαία Έκθεση για την Ελληνική Οικονοµία 01-2012 Το διεθνές περιβάλλον επιδεινώνεται 2011 Νέα επιβράδυνση ανάπτυξης παγκόσµιας οικονοµίας στο δ τρίµηνο του

Διαβάστε περισσότερα

Αποτελέσματα B Τριμήνου 2009

Αποτελέσματα B Τριμήνου 2009 Αποτελέσματα B Τριμήνου 2009 Αύξηση καθαρών κερδών σε 88εκ., 9% υψηλότερα σε σχέση με το Α τρίμηνο Διπλασιασμός οργανικών κερδών σε 61εκ. το Β τρίμηνο, από 33εκ. το Α τρίμηνο Αύξηση χορηγήσεων Ομίλου προς

Διαβάστε περισσότερα

Α) ΒΑΣΙΚΕΣ ΤΑΣΕΙΣ ΠΟΥ ΕΠΗΡΕΑΖΟΥΝ ΤΙΣ ΕΠΕΝΔΥΣΕΙΣ

Α) ΒΑΣΙΚΕΣ ΤΑΣΕΙΣ ΠΟΥ ΕΠΗΡΕΑΖΟΥΝ ΤΙΣ ΕΠΕΝΔΥΣΕΙΣ ΔΗΜΟΣΙΟΝΟΜΙΚΕΣ ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ ΛΙΤΟΤΗΤΑΣ Μελέτη του ΔΝΤ για 17 χώρες του ΟΑΣΑ επισημαίνει ότι για κάθε ποσοστιαία μονάδα αύξησης του πρωτογενούς πλεονάσματος, το ΑΕΠ μειώνεται κατά 2 ποσοστιαίες μονάδες και

Διαβάστε περισσότερα

6 η Μελέτη «Εξελίξεις και Τάσεις της Αγοράς»

6 η Μελέτη «Εξελίξεις και Τάσεις της Αγοράς» ΕΝΗΜΕΡΩΤΙΚΟ ΔΕΛΤΙΟ 6 η Μελέτη «Εξελίξεις και Τάσεις της Αγοράς» Εισαγωγή Η 6η Μελέτη «Εξελίξεις και Τάσεις της Αγοράς» εκπονήθηκε από το Κέντρο Στήριξης Επιχειρηματικότητας του Δήμου Αθηναίων τον Ιούλιο

Διαβάστε περισσότερα

«Η αγορά Εργασίας σε Κρίση»

«Η αγορά Εργασίας σε Κρίση» «Η αγορά Εργασίας σε Κρίση» Θέμα: «Εξελίξεις και προοπτικές στην Ανταγωνιστικότητα» Παναγιώτης Πετράκης Καθηγητής Τμήματος Οικονομικών Επιστημών, ΕΚΠΑ 9 Ιουλίου 2012 1 Περιεχόμενα Διάλεξης 1. Η εξέλιξη

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΝΤΡΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΙΣΜΟΥ & ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ ΕΡΕΥΝΩΝ 14 Οκτωβρίου 2013

ΚΕΝΤΡΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΙΣΜΟΥ & ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ ΕΡΕΥΝΩΝ 14 Οκτωβρίου 2013 14 Οκτωβρίου 2013 Γραµµατοσειρά: Calibri, 14 pt, Γραµµατοσειρά: Calibri, 14 pt, Έντονα, Πλάγια, Ελληνικά Οι προβλέψεις του ΚΕΠΕ για τις βραχυπρόθεσμες προοπτικές των βασικών μακροοικονομικών μεγεθών της

Διαβάστε περισσότερα

Ο Μ Ι Λ Ο Σ A T E b a n k - ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ Α ΕΞΑΜΗΝΟΥ 2009

Ο Μ Ι Λ Ο Σ A T E b a n k - ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ Α ΕΞΑΜΗΝΟΥ 2009 26Αυγούστου 2009 Ο Μ Ι Λ Ο Σ A T E b a n k - ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ Α ΕΞΑΜΗΝΟΥ 2009 Καθαρά κέρδη Ομίλου: 71,3εκ. (+1,8%), Τράπεζα: 84,7 (+56,9%) Διατήρηση υψηλών ρυθμών αύξησης χορηγήσεων (22,9% έναντι 7,6% της

Διαβάστε περισσότερα

ETHΣΙΑ ΕΚΘΕΣΗ ΕΛΛΗΝΙΚΟΥ ΕΜΠΟΡΙΟΥ ME MIA MATIA ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΣΥΝΟΜΟΣΠΟΝΔΙΑ ΕΜΠΟΡΙΟΥ&ΕΠΙΧΕΙΡΗΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑΣ

ETHΣΙΑ ΕΚΘΕΣΗ ΕΛΛΗΝΙΚΟΥ ΕΜΠΟΡΙΟΥ ME MIA MATIA ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΣΥΝΟΜΟΣΠΟΝΔΙΑ ΕΜΠΟΡΙΟΥ&ΕΠΙΧΕΙΡΗΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑΣ ETHΣΙΑ ΕΚΘΕΣΗ ΕΛΛΗΝΙΚΟΥ ΕΜΠΟΡΙΟΥ 2016 ME MIA MATIA ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΣΥΝΟΜΟΣΠΟΝΔΙΑ ΕΜΠΟΡΙΟΥ&ΕΠΙΧΕΙΡΗΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑΣ ΜΕΡΟΣ ΠΡΩΤΟ To οικονομικό και επιχειρηματικό περιβάλλον Οι αναπτυγμένες οικονομίες έχασαν το 2015

Διαβάστε περισσότερα

Εαρινές προβλέψεις : από την ύφεση προς τη βραδεία ανάκαμψη

Εαρινές προβλέψεις : από την ύφεση προς τη βραδεία ανάκαμψη ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ - ΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ Εαρινές προβλέψεις 2012-13: από την ύφεση προς τη βραδεία ανάκαμψη Bρυξέλλες, 11 Μαΐου 2012 Ως επακόλουθο της συρρίκνωσης της παραγωγής τους τελευταίους μήνες του 2011,

Διαβάστε περισσότερα

Μακροοικονομικές Προβλέψεις για την Κυπριακή Οικονομία

Μακροοικονομικές Προβλέψεις για την Κυπριακή Οικονομία Μακροοικονομικές Προβλέψεις για την Κυπριακή Οικονομία Υποθέσεις εργασίας Οι μακροοικονομικές προβλέψεις για την Κύπρο βασίζονται στις κοινές υποθέσεις εργασίας του Ευρωσυστήματος για μεγέθη που αφορούν

Διαβάστε περισσότερα

Αποτελέσματα Α Τριμήνου 2012

Αποτελέσματα Α Τριμήνου 2012 Αποτελέσματα Α Τριμήνου 2012 Ανακεφαλαιοποίηση 4δισ. από το Ταμείο Χρηματοπιστωτικής Σταθερότητας με το Δείκτη Συνολικής Κεφαλαιακής Επάρκειας να διαμορφώνεται στο 9,0% και αντίστοιχη βελτίωση της ρευστότητας

Διαβάστε περισσότερα

Φθινοπωρινές Οικονομικές Προβλέψεις 2014: Αργή ανάκαμψη με πολύ χαμηλό πληθωρισμό

Φθινοπωρινές Οικονομικές Προβλέψεις 2014: Αργή ανάκαμψη με πολύ χαμηλό πληθωρισμό Φθινοπωρινές Οικονομικές Προβλέψεις 2014: Αργή ανάκαμψη με πολύ χαμηλό πληθωρισμό Οι φθινοπωρινές οικονομικές προβλέψεις της Ευρωπαϊκής Επιτροπής δείχνουν ισχνή οικονομική ανάπτυξη για το υπόλοιπο του

Διαβάστε περισσότερα

Κρίση και προοπτικές ανάπτυξης στην ελληνική οικονομία

Κρίση και προοπτικές ανάπτυξης στην ελληνική οικονομία ΙΔΡΥΜΑ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ & ΒΙΟΜΗΧΑΝΙΚΩΝ ΕΡΕΥΝΩΝ FOUNDATION FOR ECONOMIC & INDUSTRIAL RESEARCH 1 Τσάμη Καρατάσου 11, 117 42 Αθήνα, Tηλ.: 210 92 11 200-10, Fax: 210 92 33 977, www.iobe.gr 11 Tsami Karatassou,

Διαβάστε περισσότερα

ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΟ ΔΕΛΤΙΟ. ΕΚΔΙΔΕΤΑΙ ΑΠΟ ΤΗΝ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ ΜΕΛΕΤΩΝ ΤΟΥ ΣΥΓΚΡΟΤΗΜΑΤΟΣ ΤΗΣ ΤΡΑΠΕΖΑΣ ΚΥΠΡΟΥ, ΤΕΥΧΟΣ αρ.

ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΟ ΔΕΛΤΙΟ. ΕΚΔΙΔΕΤΑΙ ΑΠΟ ΤΗΝ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ ΜΕΛΕΤΩΝ ΤΟΥ ΣΥΓΚΡΟΤΗΜΑΤΟΣ ΤΗΣ ΤΡΑΠΕΖΑΣ ΚΥΠΡΟΥ, ΤΕΥΧΟΣ αρ. ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΟ ΔΕΛΤΙΟ ΕΚΔΙΔΕΤΑΙ ΑΠΟ ΤΗΝ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ ΜΕΛΕΤΩΝ ΤΟΥ ΣΥΓΚΡΟΤΗΜΑΤΟΣ ΤΗΣ ΤΡΑΠΕΖΑΣ ΚΥΠΡΟΥ, ΤΕΥΧΟΣ αρ. 30, ΙΟΥΝΙΟΣ 2010 ΔΙΕΘΝΗΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ Σύμφωνα με την έκθεση του Διεθνούς Νομισματικού Ταμείου

Διαβάστε περισσότερα

Περίληψη Στο επίκεντρο της Έκθεσης του ΙΝΕ ΓΣΕΕ για την ελληνική οικονομία και την απασχόληση του έτους 2015 βρίσκεται η αξιολόγηση των επιπτώσεων

Περίληψη Στο επίκεντρο της Έκθεσης του ΙΝΕ ΓΣΕΕ για την ελληνική οικονομία και την απασχόληση του έτους 2015 βρίσκεται η αξιολόγηση των επιπτώσεων Περίληψη Στο επίκεντρο της Έκθεσης του ΙΝΕ ΓΣΕΕ για την ελληνική οικονομία και την απασχόληση του έτους 2015 βρίσκεται η αξιολόγηση των επιπτώσεων των προγραμμάτων οικονομικής προσαρμογής και η συμβατότητά

Διαβάστε περισσότερα

ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΔΗΜΟΣΙΟΝΟΜΙΚΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ. Μακροοικονομικές & Δημοσιονομικές Εξελίξεις

ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΔΗΜΟΣΙΟΝΟΜΙΚΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ. Μακροοικονομικές & Δημοσιονομικές Εξελίξεις ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΔΗΜΟΣΙΟΝΟΜΙΚΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ Αισιοδοξία για την αύξηση του ΑΕΠ το 217, περισσότερα τα ερωτηματικά για την επίτευξη του στόχου για μεγέθυνση κατά 1,8%. Η αύξηση του ΑΕΠ κατά,8% το Β τρίμηνο του 217

Διαβάστε περισσότερα

Δελτίο Μακροοικονομικής Ανάλυσης Ελληνικής Οικονομίας Ιούλιος Δελτίο Τύπου ΕΘΝΙΚΗ ΤΡΑΠΕΖΑ. Διεύθυνση Οικονομικής Ανάλυσης Ιούλιος 2017

Δελτίο Μακροοικονομικής Ανάλυσης Ελληνικής Οικονομίας Ιούλιος Δελτίο Τύπου ΕΘΝΙΚΗ ΤΡΑΠΕΖΑ. Διεύθυνση Οικονομικής Ανάλυσης Ιούλιος 2017 9 1 11 12 1 14 1 16 Τ:1 Τ1:11 Τ:11 Τ1:12 Τ:12 Τ1:1 Τ:1 Τ1:14 Τ:14 Τ1:1 Τ:1 Τ1:16 Τ:16 Τ1:17 Δελτίο Μακροοικονομικής Ανάλυσης Ελληνικής Οικονομίας Ιούλιος 17 Δελτίο Τύπου ΕΘΝΙΚΗ ΤΡΑΠΕΖΑ Διεύθυνση Οικονομικής

Διαβάστε περισσότερα

Εισήγηση Παρουσίαση Καθ. Σ. Ρομπόλη, Επιστ. Δ/ντή ΙΝΕ/ΓΣΕΕ

Εισήγηση Παρουσίαση Καθ. Σ. Ρομπόλη, Επιστ. Δ/ντή ΙΝΕ/ΓΣΕΕ Εισήγηση Παρουσίαση Καθ. Σ. Ρομπόλη, Επιστ. Δ/ντή ΙΝΕ/ΓΣΕΕ 1 Η Κεντρική επιδίωξη της Έκθεσης για την Ελληνική Οικονομία και την απασχόληση του έτους 2013 συνίσταται: στην αξιολόγηση των ασκούμενων πολιτικών

Διαβάστε περισσότερα

ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΟ ΕΠΙΜΕΛΗΤΗΡΙΟ ΤΗΣ ΕΛΛΑΔΑΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΤΜΗΜΑ ΣΤΑΤΙΣΤΙΚΗΣ. Τριμηνιαία Έρευνα. B Τρίμηνο 2010

ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΟ ΕΠΙΜΕΛΗΤΗΡΙΟ ΤΗΣ ΕΛΛΑΔΑΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΤΜΗΜΑ ΣΤΑΤΙΣΤΙΚΗΣ. Τριμηνιαία Έρευνα. B Τρίμηνο 2010 ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΟ ΕΠΙΜΕΛΗΤΗΡΙΟ ΤΗΣ ΕΛΛΑΔΑΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΤΜΗΜΑ ΣΤΑΤΙΣΤΙΚΗΣ Τριμηνιαία Έρευνα B Τρίμηνο 2010 Αθήνα, Ιούλιος 2010 2 Έρευνα Καταναλωτικής Εμπιστοσύνης Β Τρίμηνο 2010 3 4 ΤΑΥΤΟΤΗΤΑ

Διαβάστε περισσότερα

Αποτελέσματα Ομίλου ΕΤΕ: α τρίμηνο 2012

Αποτελέσματα Ομίλου ΕΤΕ: α τρίμηνο 2012 Αποτελέσματα Ομίλου ΕΤΕ: α τρίμηνο 2012 Κεφαλαιακή Επάρκεια: Ο συνολικός δείκτης κεφαλαιακής επάρκειας διαμορφώνεται στο 8,1% μετά την καταβολή από το Ταμείο Χρηματοπιστωτικής Σταθερότητας κεφαλαιακής

Διαβάστε περισσότερα

Αποτελέσματα Εννεαμήνου 2010

Αποτελέσματα Εννεαμήνου 2010 Αποτελέσματα Εννεαμήνου 2010 Βελτίωση δεικτών ρευστότητας και κεφαλαιακής επάρκειας του Ομίλου παρά τη δυσμενή συγκυρία Καθαρά κέρδη 105εκ. 1 το εννεάμηνο του 2010, μειωμένα κατά 62% έναντι της αντίστοιχης

Διαβάστε περισσότερα

Εάν το ποσοστό υποχρεωτικών καταθέσεων είναι 25% και υπάρξει μια αρχική κατάθεση όψεως 2.000 σε μια εμπορική Τράπεζα, τότε η μέγιστη ρευστότητα που μπορεί να δημιουργηθεί από αυτή την κατάθεση είναι: Α.

Διαβάστε περισσότερα

Ο ΚΙΝΔΥΝΟΣ ΡΕΥΣΤΟΤΗΤΑΣ ΚΑΙ Ο ΠΙΣΤΩΤΙΚΟΣ ΚΙΝΔΥΝΟΣ ΣΤΟ ΤΡΑΠΕΖΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ

Ο ΚΙΝΔΥΝΟΣ ΡΕΥΣΤΟΤΗΤΑΣ ΚΑΙ Ο ΠΙΣΤΩΤΙΚΟΣ ΚΙΝΔΥΝΟΣ ΣΤΟ ΤΡΑΠΕΖΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ Ομοσπονδία Τραπεζοϋπαλληλικών Οργανώσεων Ελλάδος Ο ΚΙΝΔΥΝΟΣ ΡΕΥΣΤΟΤΗΤΑΣ ΚΑΙ Ο ΠΙΣΤΩΤΙΚΟΣ ΚΙΝΔΥΝΟΣ ΣΤΟ ΤΡΑΠΕΖΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ Η ΜΕΓΙΣΤΟΠΟΙΗΣΗ ΤΟΥ ΔΗΜΟΣΙΟΥ ΣΥΜΦΕΡΟΝΤΟΣ ΜΕΣΩ ΤΗΣ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΙΚΗΣ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

Μακροοικονομικές προβλέψεις για την κυπριακή οικονομία

Μακροοικονομικές προβλέψεις για την κυπριακή οικονομία Μακροοικονομικές προβλέψεις για την κυπριακή οικονομία Οι μακροοικονομικές προβλέψεις για την ανάπτυξη της κυπριακής οικονομίας έχουν αναθεωρηθεί σημαντικά προς τα κάτω τόσο για το 2012 όσο και για το

Διαβάστε περισσότερα

Οικονομικές εξελίξεις και προοπτικές

Οικονομικές εξελίξεις και προοπτικές ΙΔΡΥΜΑ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ & ΒΙΟΜΗΧΑΝΙΚΩΝ ΕΡΕΥΝΩΝ FOUNDATION FOR ECONOMIC & INDUSTRIAL RESEARCH 1 Τσάμη Καρατάσου 11, 117 42 Αθήνα, Tηλ.: 210 92 11 200-10, Fax: 210 92 33 977, www.iobe.gr 11 Tsami Karatassou,

Διαβάστε περισσότερα

Οικονομικές εξελίξεις και προοπτικές

Οικονομικές εξελίξεις και προοπτικές ΙΔΡΥΜΑ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ & ΒΙΟΜΗΧΑΝΙΚΩΝ ΕΡΕΥΝΩΝ FOUNDATION FOR ECONOMIC & INDUSTRIAL RESEARCH 1 Τσάμη Καρατάσου 11, 117 42 Αθήνα, Tηλ.: 210 92 11 200-10, Fax: 210 92 33 977, www.iobe.gr 11 Tsami Karatassou,

Διαβάστε περισσότερα

Tεύχος 103 4 Δεκεμβρίου 2014

Tεύχος 103 4 Δεκεμβρίου 2014 ISSN:2241 4878 Tεύχος 103 4 Δεκεμβρίου 2014 Στυλιανός Γ. Γώγος Οικονομικός Αναλυτής sgogos@eurobank.gr Ρυθμός οικονομικής μεγέθυνσης: από το -10,4% (2011q1) στο 1,9% (2014q3). Επενδύσεις: από το -38.6%

Διαβάστε περισσότερα

Αποτελέσματα Α Τριμήνου 2013

Αποτελέσματα Α Τριμήνου 2013 Αποτελέσματα Α Τριμήνου 2013 Η άμεση και πλήρης ανακεφαλαιοποίηση της Eurobank από το Ταμείο Χρηματοπιστωτικής Σταθερότητας κατά 5,8δισ. αποκαθιστά την κεφαλαιακή βάση της Τράπεζας με pro-forma δείκτη

Διαβάστε περισσότερα

Αποτελέσματα Εννεαμήνου 2008

Αποτελέσματα Εννεαμήνου 2008 Αθήνα, 30 Οκτωβρίου Αποτελέσματα Εννεαμήνου Αύξηση Καθαρών Κερδών Ομίλου κατά 4,6% σε 647εκ., παρά τις αντίξοες συνθήκες στο παγκόσμιο τραπεζικό και χρηματοπιστωτικό σύστημα Ενίσχυση Οργανικών Κερδών κατά

Διαβάστε περισσότερα

Εξελίξεις στην Οικονομία & στο Εμπόριο

Εξελίξεις στην Οικονομία & στο Εμπόριο Εξελίξεις στην Οικονομία & στο Εμπόριο ΜΗΝΙΑΙΟ ΕΝΗΜΕΡΩΤΙΚΟ ΔΕΛΤΙΟ ΙΝΕΜΥ ΕΣΕΕ ΔΕΛΤΙΟ 5 l ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΣ 2017 Οι απόψεις στο παρόν Δελτίο είναι των συγγραφέων και όχι απαραίτητα της ΕΣΕΕ.Η ΕΣΕΕ δε φέρει καμία

Διαβάστε περισσότερα

ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ Νίκης 5-7 Τ.Κ , Αθήνα ΓΡΑΦΕΙΟ ΤΥΠΟΥ Tηλ.: /4 Fax:

ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ Νίκης 5-7 Τ.Κ , Αθήνα ΓΡΑΦΕΙΟ ΤΥΠΟΥ Tηλ.: /4 Fax: ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ Νίκης 5-7 Τ.Κ. 101 80, Αθήνα ΓΡΑΦΕΙΟ ΤΥΠΟΥ Tηλ.: 210-3332553/4 Fax: 210-3332559 e-mail: press@minfin.gr Δευτέρα, 6 Οκτωβρίου 2014 Δελτίο Τύπου Δήλωση του Αναπληρωτή

Διαβάστε περισσότερα

ΔΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ. Αθήνα, 19 Νοεμβρίου Θέμα: Ισοζύγιο Πληρωμών: ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΣ Ισοζύγιο Τρεχουσών Συναλλαγών

ΔΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ. Αθήνα, 19 Νοεμβρίου Θέμα: Ισοζύγιο Πληρωμών: ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΣ Ισοζύγιο Τρεχουσών Συναλλαγών ΔΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ Αθήνα, 19 Νοεμβρίου 2010 Θέμα: Ισοζύγιο Πληρωμών: ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΣ 2010 Ισοζύγιο Τρεχουσών Συναλλαγών Το Σεπτέμβριο του 2010 το έλλειμμα του ισοζυγίου τρεχουσών συναλλαγών διαμορφώθηκε σε 1.311

Διαβάστε περισσότερα

Εισήγηση Παρουσίαση: Ομότιμου Καθ. Σ. Ρομπόλη, Επιστ. Δ/ντή ΙΝΕ/ΓΣΕΕ 1

Εισήγηση Παρουσίαση: Ομότιμου Καθ. Σ. Ρομπόλη, Επιστ. Δ/ντή ΙΝΕ/ΓΣΕΕ 1 Εισήγηση Παρουσίαση: Ομότιμου Καθ. Σ. Ρομπόλη, Επιστ. Δ/ντή ΙΝΕ/ΓΣΕΕ 1 Η Κεντρική επιδίωξη της Έκθεσης για την Ελληνική Οικονομία και την απασχόληση του έτους 2014 συνίσταται: στις κατευθύνσεις και τις

Διαβάστε περισσότερα

Αποτελέσματα Έτους 2012

Αποτελέσματα Έτους 2012 Αποτελέσματα Έτους Αύξηση καταθέσεων κατά 2,7δισ. το Β εξάμηνο του και μείωση εξάρτησης από το Ευρωσύστημα κατά 13δισ. τους τελευταίους 8 μήνες. Το σύνολο καταθέσεων εξωτερικού υπερέβη το σύνολο των δανείων.

Διαβάστε περισσότερα

ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΟ ΕΠΙΜΕΛΗΤΗΡΙΟ ΤΗΣ ΕΛΛΑΔΑΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΤΜΗΜΑ ΣΤΑΤΙΣΤΙΚΗΣ. Τριμηνιαία Έρευνα. Α Τρίμηνο 2012

ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΟ ΕΠΙΜΕΛΗΤΗΡΙΟ ΤΗΣ ΕΛΛΑΔΑΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΤΜΗΜΑ ΣΤΑΤΙΣΤΙΚΗΣ. Τριμηνιαία Έρευνα. Α Τρίμηνο 2012 ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΟ ΕΠΙΜΕΛΗΤΗΡΙΟ ΤΗΣ ΕΛΛΑΔΑΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΤΜΗΜΑ ΣΤΑΤΙΣΤΙΚΗΣ Τριμηνιαία Έρευνα Α Τρίμηνο 2012 Αθήνα, Απρίλιος 2012 2 Έρευνα Καταναλωτικής Εμπιστοσύνης Α Τρίμηνο 2012 3 4 ΤΑΥΤΟΤΗΤΑ

Διαβάστε περισσότερα

ΤΡΙΜΗΝΙΑΙΟ ΕΛΤΙΟ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗΣ ΣΥΓΚΥΡΙΑΣ ΣΤΟΝ ΤΟΜΕΑ ΤΗΛΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΩΝ ΚΑΙ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΚΗΣ

ΤΡΙΜΗΝΙΑΙΟ ΕΛΤΙΟ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗΣ ΣΥΓΚΥΡΙΑΣ ΣΤΟΝ ΤΟΜΕΑ ΤΗΛΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΩΝ ΚΑΙ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΚΗΣ Ι ΡΥΜΑ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ & ΒΙΟΜΗΧΑΝΙΚΩΝ ΕΡΕΥΝΩΝ FOUNDATION FOR ECONOMIC & INDUSTRIAL RESEARCH Τσάµη Καρατάση 11, 117 42 Αθήνα, Tηλ.: 210 92 11 200-10, Fax:210 92 33 977 11 Tsami Karatassi, 117 42 Athens, Greece,

Διαβάστε περισσότερα

ΔΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ. ΤΡΙΜΗΝΙΑΙΟΙ ΜΗ ΧΡΗΜΑΤΟΟΙΚΟΝΟΜΙΚΟΙ ΛΟΓΑΡΙΑΣΜΟΙ ΘΕΣΜΙΚΩΝ ΤΟΜΕΩΝ: 2 ο Τρίμηνο 2013 (Προκαταρκτικές εκτιμήσεις)

ΔΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ. ΤΡΙΜΗΝΙΑΙΟΙ ΜΗ ΧΡΗΜΑΤΟΟΙΚΟΝΟΜΙΚΟΙ ΛΟΓΑΡΙΑΣΜΟΙ ΘΕΣΜΙΚΩΝ ΤΟΜΕΩΝ: 2 ο Τρίμηνο 2013 (Προκαταρκτικές εκτιμήσεις) ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΣΤΑΤΙΣΤΙΚΗ ΑΡΧΗ Πειραιάς, 22-10-2013 ΔΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ ΤΡΙΜΗΝΙΑΙΟΙ ΜΗ ΧΡΗΜΑΤΟΟΙΚΟΝΟΜΙΚΟΙ ΛΟΓΑΡΙΑΣΜΟΙ ΘΕΣΜΙΚΩΝ ΤΟΜΕΩΝ: 2 ο Τρίμηνο 2013 (Προκαταρκτικές εκτιμήσεις) Οι τριμηνιαίοι

Διαβάστε περισσότερα

Αποτελέσματα Εννεαμήνου 2009

Αποτελέσματα Εννεαμήνου 2009 Αποτελέσματα Εννεαμήνου Καθαρά κέρδη 111εκ. το Γ τρίμηνο, αυξημένα κατά 26,6% έναντι του Β τριμήνου Αύξηση προ προβλέψεων κερδών στο τρίμηνο κατά 6,4% σε 414εκ., ιστορικά τα υψηλότερα σε τριμηνιαία βάση

Διαβάστε περισσότερα

Αποτελέσματα Α Τριμήνου 2009

Αποτελέσματα Α Τριμήνου 2009 Αποτελέσματα Α Τριμήνου 2009 Καθαρά κέρδη 81εκ. έναντι 5εκ. το προηγούμενο τρίμηνο Αύξηση χορηγήσεων κατά 12% και καταθέσεων κατά 17% σε ετήσια βάση Βελτίωση δείκτη χορηγήσεων προς καταθέσεις στο 114%

Διαβάστε περισσότερα

ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΚΑΙ ΔΕΙΚΤΕΣ ΤΗΣ ΠΟΡΕΙΑΣ ΤΗΣ ΑΓΟΡΑΣ

ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΚΑΙ ΔΕΙΚΤΕΣ ΤΗΣ ΠΟΡΕΙΑΣ ΤΗΣ ΑΓΟΡΑΣ ΠΕΤΡΑΚΗ 16 Τ.Κ. 105 63 - ΑΘΗΝΑ ΤΗΛ: 210.32.59.198 FAX: 210.32.59.229 ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΚΑΙ ΔΕΙΚΤΕΣ ΤΗΣ ΠΟΡΕΙΑΣ ΤΗΣ ΑΓΟΡΑΣ ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΕΜΠΟΡΙΟΥ ΚΑΙ ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ Ε.Σ.Ε.Ε. (ΙΝ.ΕΜ.Υ.) ΑΥΓΟΥΣΤΟΣ Πηγές Στοιχείων : Ελληνική

Διαβάστε περισσότερα

2

2 ISSN:2241-4878 Το παρόν εκδόθηκε από την Τράπεζα Eurobank Ergasias A.E ("Εurobank") και δεν επιτρέπεται να αναπαραχθεί, κατά οποιονδήποτε τρόπο, από τα πρόσωπα στα οποία αποστέλλεται. Οι πληροφορίες που

Διαβάστε περισσότερα

ΓΕΝΙΚΕΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΕΣ ΕΞΕΛΙΞΕΙΣ 1

ΓΕΝΙΚΕΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΕΣ ΕΞΕΛΙΞΕΙΣ 1 Οκτώβριος 2010 1. Η ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ ΓΕΝΙΚΕΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΕΣ ΕΞΕΛΙΞΕΙΣ 1 Η ελληνική οικονομία βρίσκεται αντιμέτωπη με μια από τις μεγαλύτερες κρίσεις τις τελευταίες δεκαετίες. Κύρια χαρακτηριστικά της κρίσης

Διαβάστε περισσότερα

ΔΗΜΟΣΙΟΝΟΜΙΚΑ ΜΕΓΕΘΗ ΓΙΑ ΤΗΝ ΠΕΡΙΟΔΟ 2008-2013

ΔΗΜΟΣΙΟΝΟΜΙΚΑ ΜΕΓΕΘΗ ΓΙΑ ΤΗΝ ΠΕΡΙΟΔΟ 2008-2013 NUNTIUS ΧΡΗΜΑΤΙΣΤΗΡΙΑΚΗ ΑΕΠΕΥ ΤΜΗΜΑ ΜΕΛΕΤΩΝ ΚΑΙ ΑΝΑΛΥΣΕΩΝ ΤΗΛ: 210-3350599 ΦΑΞ: 210-3254846 E-MAIL: nunt12@otenet.gr WEBSITE: www.nuntius.gr Αθήνα, 31/03/2010 ΔΗΜΟΣΙΟΝΟΜΙΚΑ ΜΕΓΕΘΗ ΓΙΑ ΤΗΝ ΠΕΡΙΟΔΟ 2008-2013

Διαβάστε περισσότερα

«ΚΕΝΤΡΟ ΣΤΗΡΙΞΗΣ ΕΠΙΧΕΙΡΗΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑΣ ΤΟΥ ΔΗΜΟΥ ΑΘΗΝΑΙΩΝ»

«ΚΕΝΤΡΟ ΣΤΗΡΙΞΗΣ ΕΠΙΧΕΙΡΗΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑΣ ΤΟΥ ΔΗΜΟΥ ΑΘΗΝΑΙΩΝ» «ΚΕΝΤΡΟ ΣΤΗΡΙΞΗΣ ΕΠΙΧΕΙΡΗΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑΣ ΤΟΥ ΔΗΜΟΥ ΑΘΗΝΑΙΩΝ» ΠΑΡΑΔΟΤΕΟ Β.5.7 Μελέτη Εξελίξεων και Τάσεων της Αγοράς Σεπτέμβριος 214 ΚΟΙΝΟΠΡΑΞΙΑ ΓΙΑ ΤΟ ΚΕΝΤΡΟ ΣΤΗΡΙΞΗΣ ΕΠΙΧΕΙΡΗΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑΣ ΤΟΥ ΔΗΜΟΥ ΑΘΗΝΑΙΩΝ

Διαβάστε περισσότερα

Ειδικό Παράρτημα Χρηματοοικονομικοί δείκτες: Ανάλυση κατά κλάδο και τομέα

Ειδικό Παράρτημα Χρηματοοικονομικοί δείκτες: Ανάλυση κατά κλάδο και τομέα Α Ειδικό Παράρτημα Χρηματοοικονομικοί δείκτες: Ανάλυση κατά κλάδο και τομέα 2015 Ετήσια έκθεση ελληνικού εμπορίου Α. Ανάλυση κατά κλάδο και τομέα 238 Στο παράρτημα αυτό παρουσιάζεται ξεχωριστά για κάθε

Διαβάστε περισσότερα

Οικονομικά Στοιχεία Γ Τριμήνου 2016

Οικονομικά Στοιχεία Γ Τριμήνου 2016 Οικονομικά Στοιχεία Γ Τριμήνου 2016 Καθαρά Κέρδη 85εκ. το Γ τρίμηνο και 192εκ. το εννεάμηνο 2016 Αύξηση καθαρών εσόδων από τόκους κατά 0,3% έναντι του B τριμήνου σε 389εκ. Αύξηση εσόδων από προμήθειες

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ. Οκτώβριος 2012

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ. Οκτώβριος 2012 ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΚΕΝΤΡΟ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ ΕΡΕΥΝΩΝ Οκτώβριος 212 Οι Έρευνες Οικονομικής Συγκυρίας στοχεύουν στην αποτύπωση των αντιλήψεων των επιχειρηματιών και καταναλωτών για την τρέχουσα οικονομική κατάσταση

Διαβάστε περισσότερα

Οικονομικά Στοιχεία Β Τριμήνου

Οικονομικά Στοιχεία Β Τριμήνου 1 Οικονομικά Στοιχεία Β Τριμήνου 2016 1 Καθαρά Κέρδη 46εκ. το Β τρίμηνο και 106εκ. το Α εξάμηνο 2016 Αύξηση καθαρών εσόδων από τόκους κατά 1,3% έναντι του Α τριμήνου σε 388εκ. Αύξηση εσόδων από προμήθειες

Διαβάστε περισσότερα

Η ελληνική οικονοµία και η απασχόληση

Η ελληνική οικονοµία και η απασχόληση ISSN: 1108-7765 ISBN: 978-960-9571-80-7 ΙΝΕ ΓΣΕΕ Η ελληνική οικονοµία και η απασχόληση E Η ελληνική οικονοµία και η απασχόληση Ετήσια Έκθεση 2016 18 τ ια σ ή εση 2016 θ κ Έ 18 ΕΚΘΕΣΕΙΣ Η ελληνική οικονομία

Διαβάστε περισσότερα

Η ελληνική οικονομία ανακάμπτει: Η εγχώρια παραγωγή ενισχύεται (+1,74%) και η ανεργία μειώνεται (-1,90 ΠΜ)

Η ελληνική οικονομία ανακάμπτει: Η εγχώρια παραγωγή ενισχύεται (+1,74%) και η ανεργία μειώνεται (-1,90 ΠΜ) ISSN:2241 4878 Tεύχος 101 20 Νοεμβρίου 2014 Στυλιανός Γ. Γώγος Οικονομικός Αναλυτής sgogos@eurobank.gr Η ελληνική οικονομία ανακάμπτει: Η εγχώρια παραγωγή ενισχύεται (+1,74%) και η ανεργία μειώνεται (-1,90

Διαβάστε περισσότερα

ΜΑΚΡΟΟΙΚΟΝΟΜΙΚΕΣ ΠΡΟΒΟΛΕΣ ΕΜΠΕΙΡΟΓΝΩΜΟΝΩΝ ΤΟΥ EΥΡΩΣΥΣΤΗΜΑΤΟΣ ΓΙΑ ΤΗ ΖΩΝΗ ΤΟΥ ΕΥΡΩ

ΜΑΚΡΟΟΙΚΟΝΟΜΙΚΕΣ ΠΡΟΒΟΛΕΣ ΕΜΠΕΙΡΟΓΝΩΜΟΝΩΝ ΤΟΥ EΥΡΩΣΥΣΤΗΜΑΤΟΣ ΓΙΑ ΤΗ ΖΩΝΗ ΤΟΥ ΕΥΡΩ ΜΑΚΡΟΟΙΚΟΝΟΜΙΚΕΣ ΠΡΟΒΟΛΕΣ ΕΜΠΕΙΡΟΓΝΩΜΟΝΩΝ ΤΟΥ EΥΡΩΣΥΣΤΗΜΑΤΟΣ ΓΙΑ ΤΗ ΖΩΝΗ ΤΟΥ ΕΥΡΩ Οι εµπειρογνώµονες του Ευρωσυστήµατος κατάρτισαν προβολές για τις µακροοικονοµικές εξελίξεις στη ζώνη του ευρώ, µε βάση

Διαβάστε περισσότερα

ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΑΓΟΡΑ ΚΑΤΟΙΚΙΑΣ: ΕΛΠΙΔΕΣ ΑΝΑΚΑΜΨΗΣ ΑΠΟ ΤΑ ΜΕΣΑ ΤΟΥ 2010

ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΑΓΟΡΑ ΚΑΤΟΙΚΙΑΣ: ΕΛΠΙΔΕΣ ΑΝΑΚΑΜΨΗΣ ΑΠΟ ΤΑ ΜΕΣΑ ΤΟΥ 2010 ΕΘΝΙΚΗ ΤΡΑΠΕΖΑ Διεύθυνση Στρατηγικής και Οικονομικής Ανάλυσης ΔΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΑΓΟΡΑ ΚΑΤΟΙΚΙΑΣ: ΕΛΠΙΔΕΣ ΑΝΑΚΑΜΨΗΣ ΑΠΟ ΤΑ ΜΕΣΑ ΤΟΥ 1 Η οικοδομή έχει εισέλθει σε περίοδο σημαντικής διόρθωσης Η οικοδομική

Διαβάστε περισσότερα

Η ΚΡΙΣΗ ΞΕΠΕΡΑΣΤΗΚΕ ΚΑΘΩΣ ΛΕΝΕ;

Η ΚΡΙΣΗ ΞΕΠΕΡΑΣΤΗΚΕ ΚΑΘΩΣ ΛΕΝΕ; Η ΚΡΙΣΗ ΞΕΠΕΡΑΣΤΗΚΕ ΚΑΘΩΣ ΛΕΝΕ; Καθώς έχουν περάσει, από το 2008 οπότε και ξέσπασε η μεγαλύτερη καπιταλιστική κρίση μετά την κρίση του 1929, οι πάντες σχεδόν συμπεριφέρονται σαν να έχει ξεπεραστεί η κρίση

Διαβάστε περισσότερα

Αποτελέσµατα 3 ου Τριµήνου 2013 Οµίλου Γενικής Τράπεζας

Αποτελέσµατα 3 ου Τριµήνου 2013 Οµίλου Γενικής Τράπεζας Αποτελέσµατα 3 ου Τριµήνου 2013 Οµίλου Γενικής Τράπεζας Σηµαντική Βελτίωση του Λειτουργικού Αποτελέσµατος ιατήρηση Ισχυρών Χρηµατοοικονοµικών εικτών Σηµαντική περαιτέρω βελτίωση του λειτουργικού αποτελέσµατος

Διαβάστε περισσότερα

Αποτελέσματα Δ Τριμήνου 2013

Αποτελέσματα Δ Τριμήνου 2013 Αποτελέσματα Δ Τριμήνου 2013 Συνεχιζόμενη ανάκαμψη των κερδών προ προβλέψεων σε 177εκ. το Δ τρίμηνο, από 148εκ. το Γ τρίμηνο του 2013 και 84εκ. το Δ τρίμηνο του 2012. Αύξηση των καθαρών εσόδων από τόκους

Διαβάστε περισσότερα

Οικονομικές εξελίξεις και προοπτικές

Οικονομικές εξελίξεις και προοπτικές ΙΔΡΥΜΑ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ & ΒΙΟΜΗΧΑΝΙΚΩΝ ΕΡΕΥΝΩΝ FOUNDATION FOR ECONOMIC & INDUSTRIAL RESEARCH 1 Τσάμη Καρατάσου 11, 117 42 Αθήνα, Tηλ.: 21 92 11 2-1, Fax: 21 92 33 977, www.iobe.gr 11 Tsami Karatassou, 117 42

Διαβάστε περισσότερα

Ο Μ Ι Λ Ο Σ A T E b a n k - ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ 9ΜΗΝΟΥ 2009

Ο Μ Ι Λ Ο Σ A T E b a n k - ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ 9ΜΗΝΟΥ 2009 Ο Μ Ι Λ Ο Σ A T E b a n k - ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ 9ΜΗΝΟΥ 2009 Καθαρά Κέρδη Ομίλου: 82,4 εκ. (-1,6%, σε επαναλαμβανόμενη βάση +6,4%), Τράπεζας: 96,3 εκ. (+46,7%), με περαιτέρω βελτίωση της προ προβλέψεων οργανικής

Διαβάστε περισσότερα

Βραχυχρόνιες προβλέψεις του πραγματικού ΑΕΠ χρησιμοποιώντας δυναμικά υποδείγματα παραγόντων

Βραχυχρόνιες προβλέψεις του πραγματικού ΑΕΠ χρησιμοποιώντας δυναμικά υποδείγματα παραγόντων Βραχυχρόνιες προβλέψεις του πραγματικού ΑΕΠ χρησιμοποιώντας δυναμικά υποδείγματα παραγόντων 1. Εισαγωγή Αθανάσιος Καζάνας και Ευθύμιος Τσιώνας Τα υποδείγματα παραγόντων χρησιμοποιούνται ευρέως στη διαδικασία

Διαβάστε περισσότερα

Εμπορικό & Βιομηχανικό Επιμελητήριο Θεσσαλονίκης ΒΑΡΟΜΕΤΡΟ ΕΒΕΘ. Palmos Analysis Ltd.

Εμπορικό & Βιομηχανικό Επιμελητήριο Θεσσαλονίκης ΒΑΡΟΜΕΤΡΟ ΕΒΕΘ. Palmos Analysis Ltd. Εμπορικό & Βιομηχανικό Επιμελητήριο Θεσσαλονίκης ΒΑΡΟΜΕΤΡΟ ΕΒΕΘ Palmos Analysis Ltd. Μάρτιος 2014 ΒΑΡΟΜΕΤΡΟ ΕΒΕΘ (Executive Summary) Το Εμπορικό και Βιομηχανικό Επιμελητήριο Θεσσαλονίκης στο πλαίσιο της

Διαβάστε περισσότερα

Σημείωμα για το Πρόγραμμα Οικονομικής Πολιτικής για τον μηχανισμό στήριξης από την Ευρωζώνη και το Διεθνές Νομισματικό Ταμείο 2/5/2010

Σημείωμα για το Πρόγραμμα Οικονομικής Πολιτικής για τον μηχανισμό στήριξης από την Ευρωζώνη και το Διεθνές Νομισματικό Ταμείο 2/5/2010 Σημείωμα για το Πρόγραμμα Οικονομικής Πολιτικής για τον μηχανισμό στήριξης από την Ευρωζώνη και το Διεθνές Νομισματικό Ταμείο 2/5/2010 Η Ελλάδα, με τη συμφωνία του προγράμματος οικονομικής πολιτικής ολοκληρώνει

Διαβάστε περισσότερα

Οικονομικά Στοιχεία Α Τριμήνου 2017

Οικονομικά Στοιχεία Α Τριμήνου 2017 Οικονομικά Στοιχεία Α Τριμήνου 2017 Καθαρά Κέρδη 37εκ. το Α τρίμηνο 2017, εκ των οποίων 29εκ. από τις διεθνείς δραστηριότητες Οργανικά κέρδη προ προβλέψεων αυξημένα κατά 9,6% σε ετήσια βάση Νέα μη εξυπηρετούμενα

Διαβάστε περισσότερα

6. Μακροοικονομικές Προβλέψεις για την Κυπριακή Οικονομία

6. Μακροοικονομικές Προβλέψεις για την Κυπριακή Οικονομία ΜΑΚΡΟΟΙΚΟΝΟΜΙΚΕΣ ΠΡΟΒΛΕΨΕΙΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΚΥΠΡΙΑΚΗ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ IΟΥΝΙΟΣ 2011 6. Μακροοικονομικές Προβλέψεις για την Κυπριακή Οικονομία Δύο φορές το χρόνο το Ευρωσύστημα ετοιμάζει και δημοσιεύει τις προβλέψεις του

Διαβάστε περισσότερα

Ελάφρυνση χρέους, φόροι, μειώσεις συντάξεων - Τα ηχηρά μηνύματα που στέλνει το ΔΝΤ για την Ελλάδα

Ελάφρυνση χρέους, φόροι, μειώσεις συντάξεων - Τα ηχηρά μηνύματα που στέλνει το ΔΝΤ για την Ελλάδα ΕΙΔΗΣΕΙΣ Η ECON ΕΝΗΜΕΡΩΤΙΚΗ Σας ενημερώνει και σας υπενθυμίζει Η ΓΝΩΣΗ ΕΙΝΑΙ ΕΠΕΝΔΥΣΗ Ελάφρυνση χρέους, φόροι, μειώσεις συντάξεων - Τα ηχηρά μηνύματα που στέλνει το ΔΝΤ για την Ελλάδα Στην ανακοίνωσή του

Διαβάστε περισσότερα

ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΚΑΙ ΔΕΙΚΤΕΣ ΤΗΣ ΠΟΡΕΙΑΣ ΑΓΟΡΑΣ

ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΚΑΙ ΔΕΙΚΤΕΣ ΤΗΣ ΠΟΡΕΙΑΣ ΑΓΟΡΑΣ ΠΕΤΡΑΚΗ 16 Τ.Κ. 105 63 - ΑΘΗΝΑ ΤΗΛ: 210.32.59.198 FAX: 210.32.59.229 ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΚΑΙ ΔΕΙΚΤΕΣ ΤΗΣ ΠΟΡΕΙΑΣ ΑΓΟΡΑΣ ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΕΜΠΟΡΙΟΥ ΚΑΙ ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ Ε.Σ.Ε.Ε. (ΙΝ.ΕΜ.Υ.) ΑΥΓΟΥΣΤΟΣ 2013 Πηγές Στοιχείων : Ελληνική

Διαβάστε περισσότερα

Ι. Οικονομικές εξελίξεις στην Βουλγαρία (Ιανουάριος Σεπτέμβριος 2010)

Ι. Οικονομικές εξελίξεις στην Βουλγαρία (Ιανουάριος Σεπτέμβριος 2010) Ι. Οικονομικές εξελίξεις στην Βουλγαρία (Ιανουάριος Σεπτέμβριος 2010) Η αύξηση κατά 0,7% του ρυθμού οικονομικής μεγέθυνσης, κατά το τρίτο τρίμηνο του 2010 σε σχέση με το προηγούμενο, είχε σαν αποτέλεσμα

Διαβάστε περισσότερα

Αποτυχία των Προγραμμάτων Λιτότητας στην Ελλάδα

Αποτυχία των Προγραμμάτων Λιτότητας στην Ελλάδα Αποτυχία των Προγραμμάτων Λιτότητας στην Ελλάδα Γιώργος Αργείτης, Αν. Καθηγητής ΕΚΠΑ, Research Associate Levy Economics Institute Συνέδριο: «Η Κρίση στην Ευρωζώνη και την Ελλάδα και η Εμπειρία με τις Πολιτικές

Διαβάστε περισσότερα

Η ελληνική οικονομία και η απασχόληση

Η ελληνική οικονομία και η απασχόληση E Η ελληνική οικονομία και η απασχόληση τ ια σ ή 2 015 η σ ε θ κ Έ 17 ΕΚΘΕΣΕΙΣ Η ελληνική οικονομία και η απασχόληση Ετήσια Έκθεση 2015 ΑΘΗΝΑ ΑΥΓΟΥΣΤΟΣ 2015 17 ΕΚΘΕΣΕΙΣ Περιεχόμενα Περίληψη...13 Πρόλογος...20

Διαβάστε περισσότερα

ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΚΑΙ ΔΕΙΚΤΕΣ ΤΗΣ ΠΟΡΕΙΑΣ ΑΓΟΡΑΣ

ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΚΑΙ ΔΕΙΚΤΕΣ ΤΗΣ ΠΟΡΕΙΑΣ ΑΓΟΡΑΣ ΠΕΤΡΑΚΗ 16 Τ.Κ. 105 63 - ΑΘΗΝΑ ΤΗΛ: 210.32.59.198 FAX: 210.32.59.229 ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΚΑΙ ΔΕΙΚΤΕΣ ΤΗΣ ΠΟΡΕΙΑΣ ΑΓΟΡΑΣ ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΕΜΠΟΡΙΟΥ ΚΑΙ ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ Ε.Σ.Ε.Ε. (ΙΝ.ΕΜ.Υ.) ΜΑΡΤΙΟΣ 2015 Πηγές Στοιχείων : Ελληνική

Διαβάστε περισσότερα

ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΟ ΕΠΙΜΕΛΗΤΗΡΙΟ ΤΗΣ ΕΛΛΑΔΑΣ Μητροπόλεως 12-14, 10563, Αθήνα. Τηλ.: 210 5202250-60-70, Fax: 2105229167, e-mail: oee@oe-e.

ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΟ ΕΠΙΜΕΛΗΤΗΡΙΟ ΤΗΣ ΕΛΛΑΔΑΣ Μητροπόλεως 12-14, 10563, Αθήνα. Τηλ.: 210 5202250-60-70, Fax: 2105229167, e-mail: oee@oe-e. ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΟ ΕΠΙΜΕΛΗΤΗΡΙΟ ΤΗΣ ΕΛΛΑΔΑΣ Μητροπόλεως 12-14, 10563, Αθήνα. Τηλ.: 210 5202250-60-70, Fax: 2105229167, e-mail: oee@oe-e.gr Εισήγηση του Προέδρου του Οικονομικού Επιμελητηρίου

Διαβάστε περισσότερα

Κ Ε Ν Τ Ρ Ι Κ Η Τ Ρ Α Π Ε Ζ Α Τ Η Σ Κ Υ Π Ρ Ο Υ

Κ Ε Ν Τ Ρ Ι Κ Η Τ Ρ Α Π Ε Ζ Α Τ Η Σ Κ Υ Π Ρ Ο Υ ΜΑΚρΟΟιΚΟνΟΜιΚΕΣ ΠρΟβλΕψΕιΣ για ΤΗν ΚυΠριΑΚΗ ΟιΚΟνΟΜιΑ IΟΥΝΙΟΣ 2011 6. Μακροοικονομικές Προβλέψεις για την Κυπριακή Οικονομία Δύο φορές το χρόνο το Ευρωσύστημα ετοιμάζει και δημοσιεύει τις προβλέψεις του

Διαβάστε περισσότερα

Δομή του δημοσίου χρέους στην Ελλάδα Σύνθεση και διάρκεια λήξης

Δομή του δημοσίου χρέους στην Ελλάδα Σύνθεση και διάρκεια λήξης Δομή του δημοσίου χρέους στην Ελλάδα Σύνθεση και διάρκεια λήξης Στην Ελλάδα η μη ρεαλιστική πρόβλεψη του ταμειακού ελλείμματος κατά το έτος 2009, εξαιτίας της υπερεκτίμησης των εσόδων και της αύξησης των

Διαβάστε περισσότερα

ΜΑΚΡΟΟΙΚΟΝΟΜΙΚΕΣ ΠΡΟΒΟΛΈΣ ΕΜΠΕΙΡΟΓΝΩΜΟΝΩΝ ΤΟΥ ΕΥΡΩΣΥΣΤΗΜΑΤΟΣ ΓΙΑ ΤΗ ΖΩΝΗ ΤΟΥ ΕΥΡΩ

ΜΑΚΡΟΟΙΚΟΝΟΜΙΚΕΣ ΠΡΟΒΟΛΈΣ ΕΜΠΕΙΡΟΓΝΩΜΟΝΩΝ ΤΟΥ ΕΥΡΩΣΥΣΤΗΜΑΤΟΣ ΓΙΑ ΤΗ ΖΩΝΗ ΤΟΥ ΕΥΡΩ ΜΑΚΡΟΟΙΚΟΝΟΜΙΚΕΣ ΠΡΟΒΟΛΈΣ ΕΜΠΕΙΡΟΓΝΩΜΟΝΩΝ ΤΟΥ ΕΥΡΩΣΥΣΤΗΜΑΤΟΣ ΓΙΑ ΤΗ ΖΩΝΗ ΤΟΥ ΕΥΡΩ Οι εµπειρογνώµονες του Ευρωσυστήµατος κατάρτισαν προβολές για τις µακροοικονοµικές εξελίξεις στη ζώνη του ευρώ, µε βάση

Διαβάστε περισσότερα

Ελληνική Οικονομία και Πρόγραμμα Οικονομικής Πολιτικής

Ελληνική Οικονομία και Πρόγραμμα Οικονομικής Πολιτικής Ελληνική Οικονομία και Πρόγραμμα Οικονομικής Πολιτικής Φίλιππος Σαχινίδης Αναπληρωτής Υπουργός Οικονομικών Υπουργείο Οικονομικών Γενικό Λογιστήριο του Κράτους τα δύο ελλείμματα της ελληνικής οικονομίας

Διαβάστε περισσότερα

Σόφια, 11 Ιανουαρίου 2012 Α.Π.: ΟΕΥ 3070/1/ΑΣ 61

Σόφια, 11 Ιανουαρίου 2012 Α.Π.: ΟΕΥ 3070/1/ΑΣ 61 ΠΡΕΣΒΕΙΑ ΤΗΣ ΕΛΛΑΔΟΣ ΣΤΗ ΣΟΦΙΑ ΓΡΑΦΕΙΟ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ & ΕΜΠΟΡΙΚΩΝ ΥΠΟΘΕΣΕΩΝ EMBASSY OF GREECE IN SOFIA OFFICE FOR ECONOMIC & COMMERCIAL AFFAIRS Evlogi Georgiev 103, Sofia 1504, Bulgaria, tel.: (003592) 9447959,

Διαβάστε περισσότερα

Έρευνα Εμπιστοσύνης του Καταναλωτή

Έρευνα Εμπιστοσύνης του Καταναλωτή ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΟ ΕΠΙΜΕΛΗΤΗΡΙΟ ΤΗΣ ΕΛΛΑΔΑΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΤΜΗΜΑ ΣΤΑΤΙΣΤΙΚΗΣ Έρευνα Εμπιστοσύνης του Καταναλωτή Τριμηνιαία Έρευνα Γ Τρίμηνο 2014 Αθήνα, Οκτώβριος 2014 2 Έρευνα Εμπιστοσύνης του

Διαβάστε περισσότερα

ΒΟΥΛΗ ΤΩΝ ΕΛΛΗΝΩΝ Χρήστος Σταϊκούρας Βουλευτής Φθιώτιδας ΝΕΑ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ

ΒΟΥΛΗ ΤΩΝ ΕΛΛΗΝΩΝ Χρήστος Σταϊκούρας Βουλευτής Φθιώτιδας ΝΕΑ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ Δευτέρα, 27 Ιουλίου 2015 ΧΡΗΣΤΟΣ ΣΤΑΪΚΟΥΡΑΣ: ΑΥΤΑ ΕΙΝΑΙ ΤΑ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ ΤΗΣ 6ΜΗΝΗΣ ΔΙΑΚΥΒΕΡΝΗΣΗΣ ΣΥΡΙΖΑ/ΑΝ.ΕΛ Συμπληρώθηκαν 6 μήνες διακυβέρνησης της χώρας από τη συνεργασία του ΣΥΡΙΖΑ και των ΑΝΕΛ. Έξι

Διαβάστε περισσότερα

Η ελληνική οικονομία και η απασχόληση

Η ελληνική οικονομία και η απασχόληση E Η ελληνική οικονομία και η απασχόληση τ ια σ ή 2 017 η σ ε θ κ Έ 19 ΕΚΘΕΣΕΙΣ Η ελληνική οικονομία και η απασχόληση Ετήσια Έκθεση 2017 ΑΘΗΝΑ ΜΑΡΤΙΟΣ 2017 19 ΕΚΘΕΣΕΙΣ Περιεχόμενα Περίληψη...15 Πρόλογος...21

Διαβάστε περισσότερα

ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ (Μακροοικονομική) Mankiw Gregory N., Taylor Mark P. ΕΚΔΟΣΕΙΣ ΤΖΙΟΛΑ ΚΕΦΑΛΑΙΟ 30 ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΟΙ ΚΥΚΛΟΙ

ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ (Μακροοικονομική) Mankiw Gregory N., Taylor Mark P. ΕΚΔΟΣΕΙΣ ΤΖΙΟΛΑ ΚΕΦΑΛΑΙΟ 30 ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΟΙ ΚΥΚΛΟΙ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ (Μακροοικονομική) Mankiw Gregory N., Taylor Mark P. ΕΚΔΟΣΕΙΣ ΤΖΙΟΛΑ ΚΕΦΑΛΑΙΟ 30 ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΟΙ ΚΥΚΛΟΙ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΟΙ ΚΥΚΛΟΙ Η συνολική οικονομική δραστηριότητα είναι ένας σημαντικός παράγοντας που

Διαβάστε περισσότερα

Ελληνική Επιχειρηματικότητα: Πραγματικότητα & Προοπτικές

Ελληνική Επιχειρηματικότητα: Πραγματικότητα & Προοπτικές Ελληνική Επιχειρηματικότητα: Πραγματικότητα & Προοπτικές Νικόλαος Μυλωνίδης Επίκουρος Καθηγητής Τμήμα Οικονομικών Επιστημών Πανεπιστήμιο Ιωαννίνων Ιούνιος 2012 1 Επιχειρηματικό κλίμα στην Ελλάδα και στην

Διαβάστε περισσότερα

ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΚΑΙ ΔΕΙΚΤΕΣ ΤΗΣ ΠΟΡΕΙΑΣ ΤΗΣ ΑΓΟΡΑΣ

ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΚΑΙ ΔΕΙΚΤΕΣ ΤΗΣ ΠΟΡΕΙΑΣ ΤΗΣ ΑΓΟΡΑΣ ΠΕΤΡΑΚΗ 16 Τ.Κ. 105 63 - ΑΘΗΝΑ ΤΗΛ: 210.32.59.198 FAX: 210.32.59.229 ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΚΑΙ ΔΕΙΚΤΕΣ ΤΗΣ ΠΟΡΕΙΑΣ ΤΗΣ ΑΓΟΡΑΣ ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΕΜΠΟΡΙΟΥ ΚΑΙ ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ Ε.Σ.Ε.Ε. (ΙΝ.ΕΜ.Υ.) ΦΕΒΡΟΥΑΡΙΟΣ Πηγές Στοιχείων : Ελληνική

Διαβάστε περισσότερα

ΣΧΟΛΗ ΔΙΟΙΚΗΣΗΣ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ ΤΜΗΜΑ ΟΡΓΑΝΩΣΗΣ ΚΑΙ ΔΙΟΙΚΗΣΗΣ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ ΜΑΚΡΟΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΘΕΩΡΙΑ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΔΙΔΑΣΚΩΝ: ΘΑΝΑΣΗΣ ΚΑΖΑΝΑΣ

ΣΧΟΛΗ ΔΙΟΙΚΗΣΗΣ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ ΤΜΗΜΑ ΟΡΓΑΝΩΣΗΣ ΚΑΙ ΔΙΟΙΚΗΣΗΣ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ ΜΑΚΡΟΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΘΕΩΡΙΑ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΔΙΔΑΣΚΩΝ: ΘΑΝΑΣΗΣ ΚΑΖΑΝΑΣ ΣΧΟΛΗ ΔΙΟΙΚΗΣΗΣ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ ΤΜΗΜΑ ΟΡΓΑΝΩΣΗΣ ΚΑΙ ΔΙΟΙΚΗΣΗΣ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ ΜΑΚΡΟΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΘΕΩΡΙΑ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΔΙΔΑΣΚΩΝ: ΘΑΝΑΣΗΣ ΚΑΖΑΝΑΣ Το ισοζύγιο πληρωμών Το ισοζύγιο πληρωμών (Balance of Payments) μιας

Διαβάστε περισσότερα

Μακροοοικονοµικές προβολές εµπειρογνωµόνων του Eυρωσυστήµατος για τη ζώνη του ευρώ

Μακροοοικονοµικές προβολές εµπειρογνωµόνων του Eυρωσυστήµατος για τη ζώνη του ευρώ Μακροοοικονοµικές προβολές εµπειρογνωµόνων του Eυρωσυστήµατος για τη ζώνη του ευρώ Οι εµπειρογνώµονες του Ευρωσυστήµατος κατάρτισαν προβολές για τις µακροοικονοµικές εξελίξεις στη ζώνη του ευρώ, µε βάση

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ 1. Αξιολόγηση των µακροοικονοµικών επιπτώσεων του ΚΠΣ III

ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ 1. Αξιολόγηση των µακροοικονοµικών επιπτώσεων του ΚΠΣ III ΠΑΡΑΡΤΗΜΑΤΑ 152 ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ 1 Αξιολόγηση των µακροοικονοµικών επιπτώσεων του ΚΠΣ III Η εκ των προτέρων αξιολόγηση των µακροοικονοµικών επιπτώσεων του 3 ου ΚΠΣ µπορεί να πραγµατοποιηθεί µε τρόπους οι οποίοι

Διαβάστε περισσότερα

ΣΧΟΛΗ ΔΙΟΙΚΗΣΗΣ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ ΤΜΗΜΑ ΟΡΓΑΝΩΣΗΣ ΚΑΙ ΔΙΟΙΚΗΣΗΣ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ ΜΑΚΡΟΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΘΕΩΡΙΑ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΔΙΔΑΣΚΩΝ: ΘΑΝΑΣΗΣ ΚΑΖΑΝΑΣ

ΣΧΟΛΗ ΔΙΟΙΚΗΣΗΣ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ ΤΜΗΜΑ ΟΡΓΑΝΩΣΗΣ ΚΑΙ ΔΙΟΙΚΗΣΗΣ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ ΜΑΚΡΟΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΘΕΩΡΙΑ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΔΙΔΑΣΚΩΝ: ΘΑΝΑΣΗΣ ΚΑΖΑΝΑΣ ΣΧΟΛΗ ΔΙΟΙΚΗΣΗΣ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ ΤΜΗΜΑ ΟΡΓΑΝΩΣΗΣ ΚΑΙ ΔΙΟΙΚΗΣΗΣ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ ΜΑΚΡΟΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΘΕΩΡΙΑ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΔΙΔΑΣΚΩΝ: ΘΑΝΑΣΗΣ ΚΑΖΑΝΑΣ Μακροοικονομική Θεωρία Υπόδειγμα IS/LM Στο υπόδειγμα IS/LM εξετάζονται

Διαβάστε περισσότερα

Αποτελέσματα Β Τριμήνου 2014

Αποτελέσματα Β Τριμήνου 2014 29 Αυγούστου Αποτελέσματα Β Τριμήνου Ισχυρή κεφαλαιακή επάρκεια και ρευστότητα: Δείκτες κεφαλαίων κοινών μετοχών CET1 17,8% και δανείων προς καταθέσεις 103,4%. Συνεχιζόμενη ανάκαμψη των κερδών προ προβλέψεων

Διαβάστε περισσότερα

Tα οικονοµικά αποτελέσµατα, η κεφαλαιουχική διάρθρωση και η χρηµατοδότηση των εµπορικών ΑΕ και ΕΠΕ το 2015

Tα οικονοµικά αποτελέσµατα, η κεφαλαιουχική διάρθρωση και η χρηµατοδότηση των εµπορικών ΑΕ και ΕΠΕ το 2015 3 Tα οικονοµικά αποτελέσµατα, η κεφαλαιουχική διάρθρωση και η χρηµατοδότηση των εµπορικών ΑΕ και ΕΠΕ το 2015 3.1. Εισαγωγή Στο κεφάλαιο αυτό καταγράφονται και αναλύονται τα οικονομικά αποτελέσματα των

Διαβάστε περισσότερα