Στον εγκέφαλο του MauriceRavel

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "Στον εγκέφαλο του MauriceRavel"

Transcript

1 Ιατροϊστορικά Σύμμεικτα Στον εγκέφαλο του MauriceRavel ΦΩΤΗΣ ΒΛΑΣΤΟΣ Πνευμονολόγος, Επιμελητής Α, ΚΑΑ-ΝΘΑΑ Maurice Ravel, Marcel Danan, Academie des Sciences et Lettres de Montpellier, Bulletin n 38, pp , 2008 Όπως συμβαίνει συνήθως, το καλλιτεχνικό έργο κρύβει καλά τον άνθρωπο που το δημιούργησε. Ο Maurice Ravel υπήρξε παράδοξος άνθρωπος. Η φήμη του δε συμβάδιζε με τη φαινομενική λιτότητα της καθημερινότητάς του. Ακόμα και η ασθένεια που του στέρησε τη ζωή παραμένει ένα ιατρικό μυστήριο. Η ιατρική συζήτηση περιλαμβάνει και νευροφυσιολογικά ερωτήματα σχετικά με τον τρόπο που ο ανθρώπινος εγκέφαλος «επεξεργάζεται» τη μουσική. Ο Ravel ήταν μικρόσωμος (ένα μέτρο και εξήντα εκατοστά) και λεπτός (ζύγιζε μόλις 45 κιλά). Το δέρμα του ήταν ελαφρώς μελαψό. Το κεφάλι του ήταν μεγαλύτερο αναλογικά με τις σωματομετρικές του προδιαγραφές. Έλεγαν γι αυτόν ότι δεν είχε τα χέρια πιανίστα, αλλά μάλλον αυτά ενός στραγγαλιστή. Δεν υπήρξε καλός εκτελεστής. Έμοιαζε απόμακρος και συγκρατημένος. Πρόσεχε πολύ την εξωτερική του εμφάνιση. Γεννήθηκε στα 1875 στο Ciboure και έ- ζησε στο Παρίσι από ηλικία 3 μηνών. Είχε ανέφελα παιδικά χρόνια. Η μητέρα του, βασκικής καταγωγής, του μετέδωσε την περηφάνια της για την καταγωγή τους, το ενδιαφέρον για τους ρυθμούς και τα χρώματα της Ισπανίας. Ήταν συναισθηματικά προσκολλημένος στη μητέρα του. Δύο χρόνια μετά από το θάνατό της, ο Ravel έγραφε στον Manuel de Falla που είχε επίσης χάσει τη δική του : «από τη στιγμή της απώλειας και μετά, η ζωή αλλάζει, μπορούμε να νιώθουμε χαρά και άλλες συγκινήσεις, αλλά όχι πια με τον ίδιο τρόπο. Ίσως αυτό να καταλαγιάσει με τον καιρό. Αλλά προς το παρόν δεν είμαι καλά.» Στις 4 Αυγούστου του 1914, ημέρα κήρυξης του πολέμου έγραφε «Από σήμερα το πρωί, η ίδια τρελή, εγκληματική ιδέα στριφογυρίζει στο κεφάλι μου, να εγκαταλείψω τη φτωχή μου μάνα θα ήταν σα να τη σκότωνα. Κι ύστερα, δεν περιμένει από εμένα η πατρίδα τη σωτηρία της. Για να απασχολήσω το μυαλό μου, δουλεύω». «Διατηρούσε μια παιδική αυθορμησία» έγραψε στα 1949 η φίλη του Hélène Jourdan Morhange. «Πίσω από το προσωπείο του κοσμοπολίτη δανδή, η συμπεριφορά του άφηνε να διαφανούν ευπιστία, ειλικρίνεια και η ανεμελιά ε- νός παιδιού». Ο Émile Vuillemoz έγραψε ότι «περνούσε απότομα από μια νοσηρή αμεριμνησία σε μια επώδυνη βαρύτητα. Ένα νήπιο κι ένας γέρος» Ο πατέρας του, ελβετικής καταγωγής, μηχανικός στο επάγγελμα, χαρακτηριζόταν από μια καλλιτεχνική ιδιοσυγκρασία. Επινοούσε διαρκώς εφευρέσεις : μηχανές βιβλιοδεσίας, ατμοκίνητες μηχανές. Λέγεται ότι κληρονόμησε από τον πατέρα του μια προτίμηση για τις μικρές μηχανές και τις μινιατούρες. Συντηρούσε μια συλλογή μηχανικών πουλιών και μουσικών κουτιών. Ο Ravel ήταν πεισματάρης. Γράφτηκε πέντε φορές στο διαγωνισμό για το βραβείο της Ρώμης. Έγινε δεκτός σαν δεύτερος ήδη από το 1901, ωστόσο δήλωσε συμμετοχή 4 ακόμη φορές αν και ήταν ήδη διάσημος. Απορρίφθηκε. Την τελευταία φορά, του ανακοίνωσαν ότι είχε υπερβεί το ορισμένο χρονικό όριο για την υποβολή της αίτησης. Αν και αποστρατεύτηκε λόγω της ισχνής σωματικής κατασκευής του, επέμεινε να επιστρατευτεί. Ζήτησε να υπηρετήσει στην αεροπορία. Έγινε δεκτός σαν οδηγός φορτηγού. Είχε ένα τροχαίο ατύχημα, κοντά στο Verdun και στα 1917 χειρουργήθηκε λόγω περιτονίτιδας, γεγονός που σήμανε την αποστράτευσή του. Σε ηλικία 45 ετών, αρνήθηκε τον τίτλο της Λεγεώνας της Τιμής. «Τι αστείο είναι αυτό; Ποιος διανοήθηκε να μου στήσει μια τέτοια φάρσα;». Ήταν μνησικακία έναντι των διοικούντων από την εποχή της ιστορίας του βραβείου της Ρώμης; Ο συνθέτης Éric Satie που τον εκτιμούσε ιδιαίτερα σχολίασε:«αρνείται τη Λεγεώνα της Τιμής, αλλά ολόκληρη η μουσική του την αποδέχεται». Πάντως, ο Ravel αποδέχθηκε τις διακρίσεις από το εξωτερικό και ονομάσθηκε docteur honoris causa από το πανεπιστήμιο της Οξφόρδης. Ο Ravel ήταν μοναχικός. Δεν έγινε γνωστή καμιά συναισθηματική σχέση του και δεν απέκτησε παιδί. Η προσωπική του ζωή παραμένει ένα μυστήριο. Στη Marguerite Long που τον συμβούλευε να παντρευτεί απάντησε : «ο έρωτας δεν υπερβαίνει ποτέ το επίπεδο της εκφυλότητας». Μετά το θάνατό της μητέρας του, στις 5 Ιανουαρίου του 1917, έμεινε ανενεργός επί 3 μήνες. Έζησε χωρίς δημιουργικότητα μέχρι το Βγήκε από αυτή την κατάσταση συνθέτοντας τον «τάφο του Couperin» που αφιέρωσε στους νεκρούς του μεγάλου πολέμου. Ο Ravel ήταν εξαιρετικά συγκρατημένος. Μπορούμε ακόμη και να μιλήσουμε για συναισθηματική αναδίπλωση, γεγονός που θα μπορούσε να ερμηνεύσει τη γοητεία που του ασκούσε ο κόσμος των παιδιών. «Διατηρούσε μια παιδική αυθορμη- 50

2 σία» έγραψε στα 1949 η φίλη του Hélène Jourdan Morhange. «Πίσω από το προσωπείο του κοσμοπολίτη δανδή, η συμπεριφορά του άφηνε να διαφανούν ευπιστία, ειλικρίνεια και η ανεμελιά ενός παιδιού». Ο Émile Vuillemoz έγραψε ότι «περνούσε απότομα από μια νοσηρή αμεριμνησία σε μια επώδυνη βαρύτητα. Ένα νήπιο κι ένας γέρος». Ο Ravel ήταν ιδεοληπτικός. Ένας τελειομανής πλημμυρισμένος από αμφιβολίες, προσπάθειες επαλήθευσης, φόβους. «Δεν εγκαταλείπω ποτέ ένα έργο παρά μόνο όταν βεβαιωθώ ότι δεν μπορώ πλέον να το βελτιώσω». Η τελειομανία αυτή, καθώς και η τάση για επανάληψη εμφανίζονται σε πολλά έργα του: η ο- νοματοποιία στο «Παιδί και τα Ξόρκια», ρυθμική ακαμψία στο Boléro, επίμονο και αμετάβλητο si του Gibet στο «Gaspard της Νύχτας», ουβερτούρα της «Ισπανικής Ώρας». Η ζωή του περιείχε πολλές τελετουργίες της καθημερινότητας. Αυτό τον εμπόδιζε να προσαρμόζεται εύκολα στις αλλαγές. Έτσι, χάλασαν οι σχέσεις του με τον Toscanini που είχε εκτελέσει παρουσία του το Boléro πολύ γρήγορα. «Ήταν ένας μάστορας της λεπτομέρειας, ξεροκέφαλος, επίμονος. Πολύ καλός μαθητής, εργατικός και υπεύθυνος», έγραψε γι αυτόν ο καθηγητής του στη σύνθεση Gabriel Fauré. Ο Ravel ήταν συλλέκτης. Τα μικροπράγματα που μάζευε είχαν πλημμυρίσει το σπίτι του. Αναζητούσε την προσοχή, φοβόταν την κριτική αλλά δεν άντεχε την κολακεία. Ήταν ένας ενδοστρεφής, μοναχικός. Η φήμη του εξασφάλιζε μια πλούσια, κοινωνική ζωή. Αλλά ήταν σα να χρησιμοποιούσε την κοινωνικότητα για να κρύψει την εσωτερική του πραγματικότητα. Ήταν σα να έπαιζε με τον κόσμο το ένα παιχνίδι μετά το άλλο. Φοβόταν τις συναισθηματικές σχέσεις. Κάποτε αρνήθηκε να διδάξει τον Georges Gershwin : «θα χάσετε το μελωδικό σας αυθορμητισμό και θα γράψετε κακέκτυπα του Ravel». Λόγω της τελειομανίας του, άφησε σχετικά ολιγάριθμα έργα, αν και α- σχολήθηκε με πολλά μουσικά είδη. Έργα για πιάνο ( Habanera, Jeux d eau, Miroirs, Ma mère l Oye, Pavane pour une enfante défunte, Valses nobles et sentimentales, Le Tombeau de Couperin ), για ορχήστρα (Ouverture de Schéhérazade, Rhapsodie espagnole, Daphnis et Chloé, Boléro) και δύο κονσέρτα, ένα για αριστερό χέρι και ένα σε sol μείζονα. Έγραψε επίσης μουσική δωματίου (Tzigane, Sonate pour violon et piano ), φωνητική μουσική (Shéhérazade, Don Quichotte à Dulcinée.) και λυρικά έργα (L heure Espagnole, L enfant et les sortilèges). Αγαπούσε τις διασκευές των δικών του έργων, καθώς και έργων του Debussy ( Trois Nocturnes, Prélude à l après midi d un faune, Sarabande et danse), του Moussorgski ( Tableaux d une exposition..), του Chopin ( Les Sylphides), του Chabrier, ( Menuet Pompeux ), του Schumann ( Carnaval). Ο Ravel ήταν ένας πολύ προικισμένος μουσικός, ικανός να δημιουργήσει σ ένα μεγάλο εύρος : λάτρευε τα μουσικά ιδιώματα άλλων πολιτισμών (Ισπανοί, Τσιγγάνοι, Έλληνες, Εβραίοι, Αφρο-αμερικανοί). Εισήγαγε στα έργα του στοιχεία από την jazz (στα δύο κονσέρτα, κυρίως) ή από τα blues (Sonate pour Violon). Τον ονόμασαν «χρυσοχόο του ήχου» και ίσως υπήρξε ο μεγαλύτερος Γάλλος ενορχηστρωτής. Σύμφωνα με τον Vladimir Jankélévitch, ήταν αξεπέραστος στην τέχνη να γίνεσαι άλλος από αυτό που είσαι. «Μιλούσε για άλλα πράγματα, ώστε να μη χρειαστεί να μιλήσει για τον εαυτό του». Για να κρύψει τη δειλία του, κατασκεύαζε ένα προσωπείο υπεροψίας. Στον «Τάφο του Couperin» ακούμε έξη χαμογελαστούς χορούς. Ήθελε να πει με τις νότες, αυτά που οι άλλοι λένε με τις λέξεις. «Σκέφτομαι και νιώθω με μουσικούς όρους». Έλεγε ότι η μουσική του ήταν ενστικτώδης και αισθηματική και την αντιδιέστελλε από αυτήν του Vincent d Indy που χαρακτήριζε εγκεφαλική. Ο Roland Manuel συνόψισε αυτή τη στάση με πνευματώδη τρόπο «η μουσική δεν τον ενδιέφερε παρά για να την κατασκευάζει. Μετά, δεν τον ενδιέφερε πλέον». Η μουσική του καθρεφτίζει τη φύση, φέρνει το κελάρυσμα του ρυακιού, τις ναϊάδες, τα παιχνιδίσματα του νερού. Μπορούσε να μπει στη θέση του άλλου, να είναι ο εαυτός του και το αντίθετο του εαυτού του. Σύμφωνα με τον Jankélévitch, ο «Ravel κρύβει και την ίδια την ενέργεια του κρυψίματος. Χρησιμοποιεί την αντικειμενική αλήθεια για να κρύψει την προσωπική του αλήθεια». Έτσι, εξηγείται το γιατί έψαχνε τη γοητεία των παρωχημένων πραγμάτων. Ένας άνθρωπος που δεν ήθελε να α- ποκαλυφθεί απροσχημάτιστα. Ίσως, η ιδιοφυία του τον διέσωσε από την ψυχοπάθεια. Αυτή είναι μια τύχη που δεν έχουν όλοι οι ψυχαναγκαστικοί ασθενείς. Η μετουσίωση μέσω της μουσικής έκρυβε λίγο ή πολύ τη μοναξιά και τη θλίψη του: «αν όλος ο κόσμος ήξερε να εργάζεται όσο γνωρίζω να εργάζομαι εγώ, όλος ο κόσμος θα έφτιαχνε έργα τόσο σπουδαία όσο τα δικά μου Η έ- μπνευση είναι η επιβράβευση της καθημερινής εργασίας», συνήθιζε να λέγει. Αυτό δεν τον εμπόδιζε να πλήττει συχνά κατά τη διάρκεια της δόξας και των περιοδειών του. «Κουβαλάω μια ατέλειωτη πλήξη», εξομολογείτο στους φίλους του. Πολύ πριν από την ασθένειά του, παραπονιόταν για ένα αίσθημα κενού, ημέρες που περνούσαν χωρίς νόημα, περιμένοντας. Ενίοτε ένιωθε δυσάρεστα, είχε απαισιόδοξες σκέψεις, κρίσεις α- ποθάρρυνσης. Μετά τον πόλεμο, υπέφερε από αϋπνίες. «Απόψε κοιμήθηκα χάρη στο Véronal» (1918). Στα 1926, συνέχιζε να υποφέρει και παραπονιόταν για «εγκεφαλική αναιμία». Η τοποθέτηση ενός ανθρώπου σε προεπιλεγμένα θεωρητικά πλαίσια είναι πολύ συχνά άχαρη και αμφισβητήσιμη. Όταν πρόκειται για μια προσωπικότητα με το ειδικό βάρος του Maurice Ravel, το εκ των υστέρων ψυχογράφημα είναι ακόμη περισσότερο αμφίβολο, καθώς οι μαρτυρίες είναι μεν πολλές, αλλά και αλληλοσυγκρουόμενες. Επιπλέον, δεν θα πρέπει να συγχέεται η προσωπικότητα που είναι η δυναμική οργάνωση των διανοητικών και συναισθηματικών στοιχείων ενός ατόμου, με τον χαρακτήρα που είναι ο τρόπος να βιώνει και να αντιδρά κανείς. Το να χαρακτηρίζει κανείς τον Ravel ψυχαναγκαστικό φαίνεται λογικό με βάση όλα τα στοιχεία που έγιναν γνωστά από τους συγκαιρινούς του. Ωστόσο, δεν πρέπει να λησμονούμε ότι υπήρξε ένας σπουδαίος καλλιτέχνης, 51

3 όχι τεχνικός όπως πολλοί από τους ψυχαναγκαστικούς. Η ψυχαναγκαστική του πλευρά ίσως να επηρέασε ορισμένα από τα έργα του (πρωτίστως το Bolero), αλλά υπάρχει διάχυτο στον τρόπο που επεξεργάστηκε όλο το έργο του, εφόσον δεν πίστευε στην έμπνευση. Ο Ravel θεωρούσε το Bolero ένα πείραμα, «έναν ορχηστρικό ιστό χωρίς μουσική, άδειο από μουσική». Σύμφωνα με τον Jean Echenoz και το μυθιστόρημά του «Ravel», το Bolero είναι «κάτι που αυτό-καταστρέφεται, μια παρτιτούρα χωρίς μουσική, μια ορχηστρική μηχανή χωρίς αντικείμενο, μια αυτοχειρία ό- που το όπλο είναι η προοδευτική αύξηση του ήχου». Λίγο μετά την πρώτη του δημόσια εκτέλεση, περνώντας έξω από ένα εργοστάσιο, ο Ravel είπε στον αδελφό του: «εδώ είναι το εργοστάσιο του Boléro». Μεταξύ των στοιχείων που ίσως συνέδραμαν στη διαμόρφωση της προσωπικότητάς του, θα μπορούσε κανείς να αναφέρει την σχεδόν παθολογική προσκόλληση στη μητέρα του και την πρόκληση που αποτελούσε γι αυτόν η προσωπικότητα του πατέρα του. Η αγάπη του για τον μαγικό κόσμο της παιδικότητας τον έκανε να συλλέγει «μαγικά» αντικείμενα και είναι έκδηλη σε έργα του όπως «το Παιδί και τα Ξόρκια», «η Μάνα μου η Χήνα» κ.ά. Η σεξουαλική του ζωή φαίνεται ότι ήταν τόσο ερημική, όσο συναισθηματικά φορτισμένη ήταν η σχέση του με τη μητέρα του. Αναγκασμένος να αντιμετωπίσει τα φώτα της δημοσιότητας από πολύ νωρίς αναγκάστηκε να κατασκευάσει ένα προστατευτικό κέλυφος. Σώθηκε από το ψυχικό ναυάγιο χάρη στην ιδιοφυία του και στην αισθαντικότητά του που του επέτρεψαν να μετουσιώσει τις συναισθηματικές δυσκολίες του και την σεξουαλική του απραξία μέσα στη μουσική. Τα χαρίσματά του δεν τον προστάτευσαν από μια μεγάλη ψυχική ταλαιπωρία, την οποία υ- ποδηλώνουν η αϋπνία και οι στιγμές της κατάθλιψης. Ευτυχώς που η ταλαιπωρία αυτή δεν εμπόδισε τη μουσική παραγωγή του. Άλλωστε, στα 57 του, ήρθε μια δεύτερη, οργανική παθολογία, που θα έβαζε τέλος στη λαμπρή αυτή παραγωγή και, λίγο αργότερα, και στην ίδια τη ζωή του. Η νευρολογική πάθηση του Maurice Ravel Όλοι συμφωνούν ότι το τροχαίο ατύχημα που υπέστη ο Maurice Ravel την 8η Οκτωβρίου του 1932 στο Παρίσι αποτέλεσε κομβικό σημείο για την πορεία της ζωής του και αφετηρία της νευρολογικής πάθησης που τον ταλαιπώρησε στη συνέχεια. Από εκείνη την ημερομηνία, οι νοητικές και οι φυσικές του λειτουργίες άρχισαν να φθίνουν. Ωστόσο, η αληθινή α- φετηρία της μυστηριώδους νευρολογικής του πάθησης παραμένει απροσδιόριστη. Ίσως, η παθολογική διαδικασία να είχε ξεκινήσει πριν από το τροχαίο. Σε μια ε- πιστολή της 5ης Ιανουαρίου του 1931, έγραφε : «ήμουν σε τόσο αξιοθρήνητη κατάσταση που χρειάστηκε να μου α- παγορεύσουν κάθε δραστηριότητα, κυρίως επαγγελματική». Η αγωγή που του χορηγήθηκε τότε ήταν «κυτταρο-ορός» (cytosérum), ένα εκχύλισμα υποφύσεων και επινεφριδίων και ομοιοπαθητικά φάρμακα. Ωστόσο, το τροχαίο θεωρείται η απαρχή της κλινικής κατάστασης που ακολούθησε. Επρόκειτο για πλάγια σύγκρουση του ταξί στο οποίο επέβαινε ο μουσικός με ένα άλλο ταξί. Το εσωτερικό τζάμι έσπασε, σπάζοντας με τη σειρά του τρία πλευρά και τρία δόντια του Ravel και προκαλώντας πολλές κακώσεις Αναγκασμένος να αντιμετωπίσει τα φώτα της δημοσιότητας από πολύ νωρίς αναγκάστηκε να κατασκευάσει ένα προστατευτικό κέλυφος. Σώθηκε από το ψυχικό ναυάγιο χάρη στην ι- διοφυία του και στην αισθαντικότητά του που του επέτρεψαν να μετουσιώσει τις συναισθηματικές δυσκολίες του και την σεξουαλική του απραξία μέσα στη μουσική στο πρόσωπό του. Μετά από τις πρώτες βοήθειες σε ένα φαρμακείο, ο Ravel νοσηλεύθηκε για λίγες ώρες στο νοσοκομείο Beaujon. Γύρισε στο σπίτι του το ί- διο βράδυ, αλλά αναστατωμένος πήγε την επομένη σε μια κλινική. Στις 15 Οκτωβρίου 1932, ο Δρ Abel Desjardins συνέταξε ένα ιατρικό πιστοποιητικό όπου αναφερόταν ένας θωρακικός τραυματισμός με υπόνοια αιμοθώρακα που έπρεπε να παρακολουθηθεί ι- ατρικά. Ωστόσο, ο γιατρός ήταν αισιόδοξος, αφού συμπλήρωσε: «σε ένα μήνα θα μπορέσει να επανέλθει στις κανονικές του δραστηριότητας». Συνέχισε τη θεραπεία του με βελονισμό και ύπνωση. Κατά τη διάρκεια των επόμενων 3 μηνών, ο Ravel δεν μπόρεσε να μιλήσει ή να διαβάσει περιοδικά. Άρχισε να εμφανίζει α- φαιρέσεις: «ιδέες είναι φυλακισμένες στο κεφάλι μου» δήλωνε στους οικείους του. Παρόλα αυτά, εκτέλεσε το κονσέρτο για αριστερό χέρι αν και δε φαινόταν πολύ καλά. Πολυάριθμα γραπτά κείμενα, μεταξύ των οποίων και του ίδιου του συνθέτη, μας επιτρέπουν να παρακολουθήσουμε την πορεία της νόσου, η οποία εμφάνιζε διακυμάνσεις. Αναφέρονται σοβαρές διαταραχές της προσήλωσης και της συγκέντρωσης. Το καλοκαίρι του 1933, όταν έκανε διακοπές στο Saint-Jean-de- Luz, εμφανίστηκαν διαταραχές του λόγου και της κινητικότητας. Κόντεψε να πνιγεί, ενώ ήταν καλός κολυμβητής. Ο γιατρός του, καθηγητής Pasteur Valéry Radot τον συμβούλευσε να συνεχίσει τις διακοπές του στη Μάγχη. Δεν μπορούσε πλέον να συνθέσει, αλλά «σκεφτόταν» τη μουσική του χωρίς να μπορεί να γράψει ή να παίξει. Η νόησή του φαίνεται ότι είχε διατηρηθεί ανέπαφη. Είχε συνείδηση της κατάστασής του, γεγονός που τον έκανε να υποφέρει. Τον Νοέμβριο του 1933 έ- γραψε στον Valentin Hugo: «Δε θα τελειώσω ποτέ την Jeanne d Arc μου. Η ό- περα είναι στο μυαλό μου, αλλά δε θα μπορέσω πια να ξαναγράψω, τελείωσε.». Ήδη, χρειαζόταν ώρες προσπαθειών για να υπογράψει. Τον Ιανουάριο του 1934, ο καθηγητής Pasteur Valéry Radot έγραφε σε μια κοινή τους φίλη: «Πες στον αδελφό του ότι η κατάστασή του με απασχολεί ιδιαίτερα. Όλες οι εξετάσεις του είναι φυσιολογικές, του χρειάζεται ανάπαυση στο Νότο ή στην εξοχή». Ο Ravel πήγε να αναπαυτεί στην κλινική "Mon repos" κοντά στη Γενεύη. Ο Δρ Michard έγραψε: «καταβολή, μείωση της προσοχής, άγχος, ορθογραφικά λάθη, ακαμψία». Στις 22 Μαρτίου 1934, ενώ ακόμη νοσηλευόταν στην ελβετική κλινική, χρειάστηκε 8 ημέρες για να ολοκληρώσει μια μικρή συλλυπητήρια επιστολή προς ένα φίλο, με τη βοήθεια λεξικού, σβήνοντας και διορθώνοντας πολλές φορές το κείμενο. Οι διαταραχές του λόγου συγκεκριμενοποιούνται και ο Ravel δεν μπορεί να κυριολεκτήσει. Θυμάται τη νοητική κατάρρευση του πατέρα του που πέθανε στα 1908 και αναρωτιέται αν έχει πέσει θύμα της κληρονομικότητας. Κατά τη διάρκεια του χειμώνα του 1935, οι φίλοι του τον συμβούλευσαν να ταξιδέψει στην Ισπανία και στο Μαρόκο. Έγινε παντού δεκτός με τιμές: στην Ταγγέρη, στο Μαρρακές, στο Φεζ. Κατά την επιστροφή του, δήλωσε : «δεν είπα τίποτε από όσα θα ήθελα να πω, δεν έχω γράψει τίποτε, δε θ αφήσω τίποτε». Από το 1936, έμεινε στο σπίτι του, στο Montfort l Amaury. Οι διαταραχές του λόγου έγιναν περισσότερο έκδηλες, δεν μπορού- 53

4 σε πλέον να διαβάσει και να ντυθεί χωρίς βοήθεια. Αναφέρεται ότι έπιανε το πιρούνι με τα δόντια, έπιανε το μαχαίρι από τη λεπίδα του ή έβαζε το αναμμένο τσιγάρο ανάποδα στο στόμα του. Δεν αναγνώριζε πλέον τη μουσική του. Οι συνομιλητές του εντυπωσιάζονταν από τον διαχωρισμό ανάμεσα στη διατήρηση της μουσικής του σκέψης και στην αδυναμία του να συνθέσει. Καθώς η κατάστασή του επιδεινωνόταν, προτάθηκε από τον καθηγητή Clovis Vincent μια χειρουργική επέμβαση, πρόταση που έβρισκε αντίθετο τον καθηγητή de Martel. Η επέμβαση πραγματοποιήθηκε τελικά στις 17 Δεκεμβρίου Η χειρουργική έκθεση που είχε χαθεί μετά τον Πόλεμο, βρέθηκε τελικά στα Ο Clovis Vincent έκανε μια δεξιά μετωπιαία τομή. Παρατήρησε ότι ο εγκέφαλος είχε φυσιολογική όψη, το εγκεφαλονωτιαίο υγρό δεν εμφανιζόταν παρά μόνο μετά από πίεση. Οι έλικες ήσαν φυσιολογικές, χωρίς ατροφίες. Το αριστερό ημισφαίριο εμφάνιζε ατροφία. Χορήγησαν ορό για να το επαναφέρουν στις φυσιολογικές του διαστάσεις, αλλά επανήλθε ταχέως στις αρχικές του διαστάσεις, γεγονός που επέτρεψε τον αποκλεισμό της υδροκεφαλίας, την οποία υποπτευόταν ο χειρουργός λόγω του μεγάλου μεγέθους της κεφαλής του Ravel. Μετά την εγχείρηση, ο ασθενής ανένηψε, ζήτησε να δει τον αδελφό του και ακολούθως βυθίστηκε σε κώμα. Πέθανε στις 28 Δεκεμβρίου του Η οικογένεια αρνήθηκε τη νεκροψία. Οι ε- ξετάσεις του ασθενούς απέβησαν αρνητικές για σύφιλη. Στα 1948, ο καθηγητής Alajouanine έ- κανε, με την έγκριση του αδελφού του Ravel, μία ανακοίνωση σε ένα συνέδριο Ψυχοπαθολογίας στο Λονδίνο. Πρόκειται για το μοναδικό αξιόπιστο κλινικό τεκμήριο με βάση το οποίο μπορεί κανείς να επιχειρήσει σήμερα μια ιατρική ανάλυση του περιστατικού. Εκείνη την εποχή δεν υπήρχε κανένα διαγνωστικό εργαλείο ε- κτός από την εγκεφαλογραφία αερισμού (encéphalographie gazeuse) που θα μπορούσε να πραγματοποιηθεί κατά τη διάρκεια της επέμβασης. Δεν υπήρχαν τότε το εγκεφαλογράφημα, η αξονική τομογραφία, το σπινθηρογράφημα. Πάντως, ο σπουδαίος νευρολόγος Alajouanine μας παρέχει ακριβή στοιχεία βασισμένα στην κλινική παρατήρηση: η μνήμη, η κρίση, η συναισθηματική προσφορότητα, το αισθητικό κριτήριο και η μουσική σκέψη είχαν διατηρηθεί σχεδόν άθικτα. Ο ασθενής «άκουγε να τραγουδούν μέσα στο κεφάλι του». Φαίνεται αναμφισβήτητο ότι ήδη από την έναρξη της νόσου υπήρχε απραξία, δηλαδή απώλεια της ικανότητας ε- πιτέλεσης κινήσεων χωρίς την παρουσία κάποιας παράλυσης, μιας αισθητικής α- νωμαλίας, μιας ακαμψίας ή μιας διαταραχής της νόησης. Επρόκειτο για μια α- πραξία που σχετιζόταν τόσο με τη χρήση των αντικειμένων όσο και με την πραγματοποίηση απλών ενεργειών. Υπήρχε μια συνοδός αφασία με αλλοίωση της ομιλίας και της γραφής που αφορούσε κυρίως την εκφορά παρά την κατανόηση του λόγου. Ο Alajouanine επέμεινε στις διαταραχές του μουσικού ιδιώματος. Δεχόταν τον Ravel στο σπίτι του και χρησιμοποιούσε το δικό του πιάνο για να μελετήσει τον διάσημο ασθενή του. Τον πλαισίωναν δύο βοηθοί, ένας μαθητής του συνθέτη και ένας νευρολόγος με πολλές μουσικές γνώσεις. Το μουσικό ιδίωμα του Ravel ήταν περισσότερο προσβεβλημένο από την τρέχουσα ομιλία. Υπήρχε μια αξιοσημείωτη διαφορά ανάμεσα στην αδυναμία για γραπτή και εκτελεστική μουσική έκφραση και στη μουσική σκέψη, η οποία ήταν σχετικά διατηρημένη. Η αναγνώριση των μουσικών κομματιών ήταν ταχεία. Ο συνθέτης αναγνώριζε το ύφος, το ρυθμό, τα μικρά λάθη που γίνονταν ηθελημένα και τα διόρθωνε με ατελή λόγο. Αναγνώριζε καλά τους ήχους. Παρατήρησε ότι το πιάνο του Alajouanine που βρισκόταν σε υ- γρό περιβάλλον ήταν ξεκούρδιστο. Η α- ναλυτική αναγνώριση σχετικά με τις νότες και η γραφή τους ήταν ελλειμματικές. Δεν έβρισκε το όνομα της κάθε νότας (ρόλος της αφασίας), αλλά μπορούσε να τραγουδήσει τις νότες που άκουγε χωρίς να τις ονομάσει. Η ανάγνωση της παρτιτούρας ήταν σχεδόν αδύνατη, αλλά αναγνώριζε ταχύτατα περί τίνος μουσικού κομματιού επρόκειτο. Το παίξιμο του πιάνου ήταν αδύνατο: δεν έβρισκε τη θέση της κάθε νότας στο πληκτρολόγιο. Αντίθετα, μπορούσε να τραγουδήσει από μνήμης κάποιο από τα έργα του αν του έδιναν τις πρώτες νότες. Δεν μπορούμε λοιπόν να μιλήσουμε για αμουσία ή μουσική αγνωσία. Η αμουσία μπορεί να συνοδεύει την α- φασία, αν και όχι πάντοτε. Ίσως υπάρχουν ιδιαίτερα εγκεφαλικά κέντρα για την αναγνώριση και την επεξεργασία της μουσικής : στο δεξιό ημισφαίριο, κυρίως στο εμπρόσθιο τμήμα του (αναγνώριση της μουσικής ως τέτοιας, αναγνώριση των μελωδικών πλαισίων), στο αριστερό η- μισφαίριο (αναγνώριση του ρυθμού, του τονικού ύψους και των στίχων) και στα δύο ημισφαίρια (αναγνώριση του μουσικού τόνου). Υπάρχει λοιπόν μια διάκριση στην επεξεργασία από τον εγκέφαλο των μελωδιών και των τραγουδιών. Τα δύο ημισφαίρια είναι ανεξάρτητα, αλλά υπάρχουν νευρικές οδοί σύνδεσης μεταξύ τους. Στον τραγουδιστή, υπερτερεί το δεξιό ημισφαίριο, αυτό της μελωδίας. Η μνήμη των στίχων και η μνήμη της μελωδίας υφίστανται επεξεργασία από διακριτά δίκτυα νευρώνων (μπορούμε να λησμονήσουμε τα λόγια αλλά όχι τη μελωδία ενός τραγουδιού). Στην περίπτωση της μουσικής δημιουργίας, το σύνολο των εγκεφαλικών λειτουργιών είναι απαραίτητο: οι ακουστικές και οι οπτικές ζώνες, αυτές που αφορούν την αναπαράσταση στο χώρο, τις δομικές δραστηριότητες, και ασφαλώς τα συναισθηματικά κίνητρα που εξαρτώνται από δομές του αρχαιο-εγκεφάλου, ο ιππόκαμπος και η αμυγδαλή, οι τροχοί της μνήμης και των συγκινήσεων που παίζουν σημαντικό ρόλο στην ερμηνεία ό- σων μας περιβάλλουν και στον σχηματισμό των δικών μας αντιδράσεων. Φαίνεται σήμερα βέβαιο ότι η συνήθης γλώσσα και η μουσική γλώσσα δεν μοιράζονται τα ί- δια νευρωνικά κυκλώματα : η αναγνώριση και η έκφραση του ρυθμού εδράζονται στον αριστερό μετωπιαίο φλοιό (ζώνη του Broca), ενώ η αναγνώριση της μουσικής ως μουσική και όχι θόρυβος εξαρτάται από τον δεξιό κροταφικό λοβό. Τα δεδομένα αυτά προέρχονται από συσχέτιση των κλινικών συμπτωμάτων και των στοιχείων της ιατρικής απεικονιστικής σε μουσικούς. 54

5 Ο μεγάλος μουσικός στερήθηκε ασφαλώς τις σύγχρονες διαγνωστικές εξετάσεις. Συνεπώς, πρέπει να περιοριστούμε σε υποθέσεις για να εξηγήσουμε τα αίτια της νόσου του. Πολλές πιθανές διαγνώσεις έχουν κατά καιρούς προταθεί από πολλούς, αλλά καμία δεν είναι ε- παρκώς τεκμηριωμένη. Ο ρόλος του α- τυχήματος του Οκτωβρίου 1932 θεωρήθηκε κεφαλαιώδης Διαγνωστικές υποθέσεις Το κείμενο του Alajouanine δε δημοσιεύθηκε παρά πολύ μετά από το θάνατο του Ravel και η εγχειρητική έκθεση του Clovis Vincent δε βρέθηκε παρά το Ο μεγάλος μουσικός στερήθηκε ασφαλώς τις σύγχρονες διαγνωστικές εξετάσεις. Συνεπώς, πρέπει να περιοριστούμε σε υποθέσεις για να εξηγήσουμε τα αίτια της νόσου του. Πολλές πιθανές διαγνώσεις έχουν κατά καιρούς προταθεί από πολλούς, αλλά καμία δεν είναι επαρκώς τεκμηριωμένη. Η λιγότερο πιθανή φαίνεται η περίπτωση εγκεφαλικού όγκου. Ο Ravel δεν εμφάνισε κανένα σύμπτωμα ενδοκρανιακής χωροκατακτητικής εξεργασίας. Η περίπτωση κάποιου νευρο-ενδοκρινικού συνδρόμου συζητήθηκε αρκετά λόγω της μορφολογίας του κρανίου του που θα μπορούσε να υποκρύπτει μια υδροκεφαλία και της υποτιθέμενης σεξουαλικής απραξίας, αλλά η υπόθεση αυτή φαίνεται εντελώς αβάσιμη. Ο ρόλος του ατυχήματος του Οκτωβρίου 1932 θεωρήθηκε κεφαλαιώδης. Είναι βέβαιο, ότι το ατύχημα αυτό άλλαξε τη ζωή του μουσικού. Ωστόσο, δε φαίνεται ότι το ατύχημα του προκάλεσε κάποιο σοβαρό εγκεφαλικό τραύμα. Αντίθετα, υπέστη ένα ψυχικό σοκ. Μπορούμε λοιπόν να αποκλείσουμε κάποιο όψιμο υποσκληρίδιο αιμάτωμα που θα ήταν εμφανές κατά την εγχείρηση, καθώς επίσης μια υδροκεφαλία χαμηλής πίεσης. Αυτή η επιπλοκή ε- πέρχεται μετά από μια μικρή, μετατραυματική, μηνιγγική αιμορραγία που προκαλεί κώλυμα στην ομαλή ροή του εγκεφαλο-νωτιαίου υγρού. Οι ασθενείς εμφανίζουν σύγχυση, έχουν διαταραχές στον έ- λεγχο των σφιγκτήρων και υφίστανται συχνές πτώσεις, στοιχεία ανύπαρκτα στην περίπτωση του Ravel. Σήμερα, θα λέγαμε ότι το τροχαίο ατύχημα προκάλεσε μια καταθλιπτική και αγχώδη συνδρομή που αποκάλυψε με τη σειρά της μια υποκείμενη κατάσταση. Ορισμένοι θεωρούν ως απαρχή της νόσου του Ravel τα τέλη της δεκαετίας του 20, εφόσον από τότε ο συνθέτης παραπονιόταν για οδυνηρές αϋπνίες και κατάθλιψη. Οι ίδιοι συγγραφείς, ερευνώντας τα τελευταία έργα του θεωρούν ότι βρίσκουν σημάδια μιας πρώιμης προσβολής ορισμένων εγκεφαλικών περιοχών. Η νόσος του Alzheimer, έχει επίσης προταθεί. Ωστόσο, πρόκειται για μια διάγνωση που πρέπει να αποκλεισθεί ανεπιφύλακτα. Ορισμένοι (Eva Cybulska) θεωρούν ότι το Boléro είναι το έργο ενός άρρωστου εγκεφάλου και ότι η επανάληψη του ίδιου θέματος εγκαινιάζει την εμφάνιση των απαρχών της νόσου του Alzheimer ήδη από το 1927, όταν ο συνθέτης βρισκόταν σε ηλικία 52 ετών. Η νόσος ήταν ήδη γνωστή τότε, αν και η συχνότητά της ήταν μικρότερη. Εμφανίζεται με διαταραχές της μνήμης και του λόγου στα 3/4 των περιπτώσεων. Ωστόσο, όλες οι μαρτυρίες επιμένουν στην καλή διατήρηση της μνήμης και της νόησης και στην απουσία στοιχείων άνοιας. Δε γνωρίζουμε ποια θα ήταν η εξέλιξη σε βάθος χρόνου χωρίς τη χειρουργική επέμβαση που επιτάχυνε το τέλος της ζωής του Ravel. Εξάλλου, είναι αδιανόητη η εικασία ότι ένας ασθενής με αρχόμενη νόσο του Alzheimer κατάφερε να συνθέσει ένα έργο σαν το Boléro, για μεγάλη ορχήστρα 56 μουσικών που αποτελείται από έγχορδα, ξύλινα και χάλκινα πνευστά και κρουστά. Πίσω από τη φαινομενική α- πλότητα αυτής της σύνθεσης βρίσκονται εντυπωσιακά κρυμμένα στοιχεία. Σε άλλες δημοσιεύσεις γίνεται λόγος για μετωπιαίο-κροταφικές εκφυλίσεις, όπως η νόσος του Pick. Η νόσος αυτή εμφανίζεται με διαταραχές προσωπικότητας και συμπεριφοράς : πρώιμη αμέλεια για τη φυσική εμφάνιση, απώλεια της αίσθησης των κοινωνικών συμβάσεων, άρση σεξουαλικών αναστολών, συναισθηματική απροσφορότητα. Οι νοητικές διαταραχές έπονται. Αυτά τα συμπτώματα δε θυμίζουν καθόλου την περίπτωση του Ravel. Η εκφύλιση του σωματιδίου του Lewy. Πρόκειται για πάθηση που έγινε γνωστή από τα τέλη της δεκαετίας του 80. Συνδυάζει νοητική έκπτωση, οπτικές ψευδαισθήσεις, πτώσεις, ένα παρκινσονικό σύνδρομο, καταθλιπτικά στοιχεία και διαταραχές της συμπεριφοράς. Οι βλάβες των νευρώνων θυμίζουν αυτές της νόσου του Parkinson αλλά ανευρίσκονται σε ολόκληρο τον φλοιό, ενώ η νόσος του Parkinson εντοπίζεται σε μια μικρή περιοχή του εγκεφαλικού στελέχους (τη μέλαινα ουσία). Μπορούμε να υποστηρίξουμε, όχι μόνο εξ αποκλεισμού των άλλων υποθέσεων αλλά και λόγω της σημειολογίας, τη διάγνωση μιας εστιακής εκφυλιστικής α- τροφίας. Πρόκειται για προσβολή ενός μέρους του εγκεφάλου (φλοιώδους ή υποφλοιώδους) που εμφανίζεται με μια νευρο-ψυχιατρική συμπτωματολογία που α- φορά έναν μόνο γνωστικό τομέα. Μεταξύ αυτών των συνδρόμων, συγκαταλέγεται και η πρωτογενής προοδευτική απραξία. Το πρώτο σύμπτωμα του Ravel ήταν η α- πραξία («δεν μπορώ πια να κολυμπώ») χωρίς στοιχεία άνοιας. Στα πλαίσια αυτής της πάθησης, η απραξία επιδεινώνεται προοδευτικά και θίγει τελικά και άλλους γνωστικούς τομείς. Η κατάληξη είναι η άνοια, από την οποία η εγχείρηση του Clovis Vincent διέσωσε τον Ravel. Η αξία αυτής της επέμβασης ήταν ότι μπόρεσε να αποκλείσει μια νευροχειρουργική πάθηση (όγκος, αιμάτωμα, υδροκεφαλία) και να παρατηρήσει μια ατροφία του αριστερού ημισφαιρίου. Πράγματι, στις α- παρχές της εστιακής εκφυλιστικής ατροφίας παρατηρείται φλοιώδης ατροφία σε περιοχές ενός από τα δύο ημισφαίρια. Αυτό περιγράφει και ο Clovis Vincent. Σε ένα άρθρο του που δημοσιεύθηκε στο περιοδικό l European Journal of Neurology στα 2002, ο L. Amaducci υποστηρίζει ότι η νόσος του Ravel άρχισε στα 1927 αλλά ότι η συνθετική του ικανότητα έμεινε ανεπηρέαστη μέχρι το 1932, έτος του α- τυχήματος. Ο συγγραφέας αυτός θεωρεί ότι η προσβολή του αριστερού ημισφαιρίου ήταν παρούσα ήδη από τα τέλη της δεκαετίας του 20, δηλαδή από την εποχή του Boléro και των δύο κονσέρτων για πιάνο. Ο Amaducci αντικρούει την υπόθεση ότι το Boléro καθρεφτίζει αρχόμενη νόσο του Alzheimer. Σύμφωνα με την ανάλυσή του, το Boléro και το κονσέρτο για αριστερό χέρι φέρουν τα μουσικά χαρακτηριστικά του δεξιού ημισφαιρίου. Χαρακτηρίζονται από τονικό πλούτο. Το Boléro οφείλει τη γοητεία του αποκλειστικά στις τονικές μεταβολές, εφόσον περιέχει τουλάχιστον 25 και χαρακτηρίζεται από τη ρυθμική ακαμψία και το εντυπωσιακό του crescendo. Υποδηλώνει λοιπόν μια ανισορροπία μεταξύ των δύο ημισφαιρίων, υπέρ του δεξιού. Στην παρατήρηση ότι το κονσέρτο για πιάνο (σε sol μείζονα) είναι του ιδίου έτους, αλλά είναι καλύτερα δομημένο, ο majeur), ο Amaducci α- παντά ότι το κονσέρτο αυτό είχε συλληφθεί νωρίτερα, από την εποχή της νεότητας του συνθέτη, αλλά υλοποιήθηκε όψιμα. Η σύνθεσή του διακόπηκε από το κονσέρτο για αριστερό χέρι. Το κονσέρτο για πιάνο ολοκληρώθηκε στις 11 Νοεμβρίου του 55

6 1931 και είναι πολύ περισσότερο σύνθετο, ενώ στο κονσέρτο για αριστερό χέρι ο Ravel δεν κατάφερε να οργανώσει σύνθετα θέματα λόγω της αρχόμενης προσβολής του αριστερού του εγκεφαλικού ημισφαιρίου. Έτσι, κατέφυγε σε διαφορετικές τονικότητες, χρησιμοποιώντας κυρίως το δεξιό του ημισφαίριο. Το αριστερό ημισφαίριο παρενέβαινε κυρίως στους ρυθμούς. Στο κονσέρτο σε sol μείζονα, του οποίου το adagio θεωρείται σαν μια από τις σπουδαιότερες μουσικές σελίδες, παρελαύνουν εντυπωσιακοί ρυθμοί, μελωδίες, χρώματα από τη jazz, και στη συνέχεια μια αίσθηση αιώνιας κίνησης. Ένα άλλο άρθρο που δημοσιεύθηκε στα 2003, αμφισβητεί τα συμπεράσματα του Amaducci. Σύμφωνα με τον A.Otte, η νόσος του Ravel δεν είχε καμία επίπτωση στη μουσική του. Το Boléro είναι ένα πρωτότυπο έργο, επειδή ο Ravel αναζητούσε συνεχώς νέα στοιχεία στη μουσική. Ο συνθέτης έχασε τη συνθετική του ι- κανότητα στα 1932 μετά από το ατύχημα. Ο συγγραφέας αποδίδει μεγάλη σημασία στον κρανιακό τραυματισμό ως έναυσμα για την επιδείνωση της νευρολογικής εικόνας του Ravel. Το άρθρο του Amaducci συνάντησε επίσης την κριτική της Elza Marques Marins, μουσικού από το Rio de Janeiro, σε μια ε- πιστολή που δημοσιεύθηκε στο European Journal of Neurology, n 9, Σύμφωνα με την συντάκτρια, ο πλούτος στις τονικότητες του Boléro δεν είναι το μοναδικό χαρακτηριστικό του έργου, αφού αναγνωρίζονται επίσης ρυθμικός, αρμονικός και μελωδικός πλούτος. Παραπέμποντας στον Jankélévitch, υπογραμμίζει την υπνωτική δράση αυτής της μουσικής. Το Boléro δεν πρέπει να θεωρείται μελωδικά φτωχό, έστω και αν περιέχει μόνο ένα θέμα. Ωστόσο, το χαρακτηριστικό του Boléro είναι η μία αρμονική γραμμή. Η τροποποίηση που εμφανίζεται στο 15ο μέτρο πριν από το τέλος σπάζει την αλυσίδα των επαναλήψεων και οδηγεί θαυματουργά το έργο στο φινάλε του. Για τη στροφή αυτή, σύμφωνα με την Marques Martins, χρειάζεται μια αρμονική ιδιοφυία. Ακόμη και αν ήταν ήδη προσβεβλημένος από νευρολογική πάθηση, ο Ravel ήταν ικανός για αριστουργήματα, καταλήγει η συγγραφέας. Ο εκλεκτικός νέο-κλασσικισμός του Ravel συνεχίζει να συναρπάζει. Χωρίς να εγκαταλείψει την τονικότητα, εξερεύνησε νέους αρμονικούς δρόμους με τόλμη. Ήταν ένας απαράμιλλος ενορχηστρωτής. Η εκ των υστέρων διάγνωση είναι εξ ορισμού πολύ δύσκολη. Η ιατρική ανάλυση της μουσικής παραμένει ριψοκίνδυνη. Αν και ο ρυθμός απορρέει από το αριστερό η- μισφαίριο και η τονικότητα από το δεξιό, χρειάζεται ολόκληρος ο εγκέφαλος για να συνθέσει κανείς μουσική. Ο εγκέφαλος δεν είναι μια απλή μηχανή. Πολύ περισσότερο, ο εγκέφαλος μιας μουσικής ι- διοφυίας όπως ο Maurice Ravel. Bιβλιογραφία 1. Amaducci L. Maurice Ravel and right-hemisphere musical creativity: influence of disease on his last musical works. European Journal of Neurology, Baeck E. La maladie neurologique de Maurice Ravel. Histoire des sciences médicales, 1998; 32(2): Cybulska E. Ravel s Bolero comes under psychiatric investigation. Psychiatric Bulletin, 1 September Echenoz J. Ravel, Roman, Les Editions de Minuit, Jankélévitch V.r. Ravel., Le Seuil, 1956 et Lechevalier B. Le cerveau de Mozart. Odile Jacob, Les Cahiers Maurice Ravel Alexitère, Montauban Marnat Marcel - Maurice Ravel, Fayard, Mercier Bernard. La maladie neurologique de Maurice Ravel. Médecine et Arts, 1993; 3: Otte A. The exceptional Bain of Maurice Ravel. Medic. Sci. Monit IR 56

Λαµβάνοντας τη διάγνωση: συναισθήµατα και αντιδράσεις

Λαµβάνοντας τη διάγνωση: συναισθήµατα και αντιδράσεις Λαµβάνοντας τη διάγνωση: συναισθήµατα και αντιδράσεις Πιθανότατα αισθάνεστε πολύ αναστατωµένοι αφού λάβατε µια διάγνωση καρκίνου. Συνήθως είναι δύσκολο να αποδεχθείτε τη διάγνωση αµέσως και αυτό είναι

Διαβάστε περισσότερα

ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ ΑΣΘΕΝ-Ν ΣΤΗ ΣΤΕΦΑΝΙΑΙΑ ΜΟΝΑΔΑ ΚΑΙ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗ ΑΝΤΙΜΕΤ-ΠΙΣΗ

ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ ΑΣΘΕΝ-Ν ΣΤΗ ΣΤΕΦΑΝΙΑΙΑ ΜΟΝΑΔΑ ΚΑΙ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗ ΑΝΤΙΜΕΤ-ΠΙΣΗ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ ΑΣΘΕΝ-Ν ΣΤΗ ΣΤΕΦΑΝΙΑΙΑ ΜΟΝΑΔΑ ΚΑΙ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗ ΑΝΤΙΜΕΤ-ΠΙΣΗ ΧΑΤΖΗΣΤΕΦΑΝΟΥ ΦΑΝΗ ΝΟΣΗΛΕΥΤΡΙΑ Τ.Ε. Β Γ ΚΑΡΔΙΟΛΟΓΙΚΗ ΚΛΙΝΙΚΗ ΙΠΠΟΚΡΑΤΕΙΟ ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ Η στεφανιαία µονάδα είναι ένας χώρος

Διαβάστε περισσότερα

Η ΣΥΜΒΟΛΗ ΤΗΣ ΝΕΥΡΟΨΥΧΟΛΟΓΙΑΣ ΣΤΗΝ ΨΥΧΙΑΤΡΙΚΗ. Ευανθία Σούμπαση. Απαρτιωμένη Διδασκαλία

Η ΣΥΜΒΟΛΗ ΤΗΣ ΝΕΥΡΟΨΥΧΟΛΟΓΙΑΣ ΣΤΗΝ ΨΥΧΙΑΤΡΙΚΗ. Ευανθία Σούμπαση. Απαρτιωμένη Διδασκαλία Η ΣΥΜΒΟΛΗ ΤΗΣ ΝΕΥΡΟΨΥΧΟΛΟΓΙΑΣ ΣΤΗΝ ΨΥΧΙΑΤΡΙΚΗ Ευανθία Σούμπαση Απαρτιωμένη Διδασκαλία ΠΕΔΙΟ ΝΕΥΡΟΨΥΧΟΛΟΓΙΑΣ ΟΡΙΣΜΟΣ Η επιστήμη που ασχολείται με τον προσδιορισμό της λειτουργικής κατάστασης του εγκεφάλου

Διαβάστε περισσότερα

Το παιδί μου έχει αυτισμό Τώρα τι κάνω

Το παιδί μου έχει αυτισμό Τώρα τι κάνω Το παιδί μου έχει αυτισμό Τώρα τι κάνω Το όνειρο Ένα ζευγάρι περιμένει παιδί. Τότε αρχίζει να ονειρεύεται αυτό το παιδί. Κτίζει την εικόνα ενός παιδιού μέσα στο μυαλό του. Βάσει αυτής της εικόνας, κάνει

Διαβάστε περισσότερα

Σακχαρώδης Διαβήτης και Ανοια. Κωνσταντίνος Σ. Πετσάνης Νευρολόγος

Σακχαρώδης Διαβήτης και Ανοια. Κωνσταντίνος Σ. Πετσάνης Νευρολόγος Σακχαρώδης Διαβήτης και Ανοια Κωνσταντίνος Σ. Πετσάνης Νευρολόγος ΑΝΟΙΑ Η απώλεια, συνήθως προιούσα,των νοητικών λειτουργιών, χωρίςδιαταραχήτηςαντίληψηςκαι του επιπέδου συνείδησης ΚΡΙΤΗΡΙΑ ΑΝΟΙΑΣ ΚΑΤA

Διαβάστε περισσότερα

ΠΩΣ ΜΠΟΡΩ ΝΑ ΥΠΟΣΤΗΡΙΞΩ ΤΟΝ ΑΝΘΡΩΠΟ ΜΟΥ ΝΑ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΕΙ ΤΟ ΛΕΜΦΩΜΑ;

ΠΩΣ ΜΠΟΡΩ ΝΑ ΥΠΟΣΤΗΡΙΞΩ ΤΟΝ ΑΝΘΡΩΠΟ ΜΟΥ ΝΑ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΕΙ ΤΟ ΛΕΜΦΩΜΑ; ΠΩΣ ΜΠΟΡΩ ΝΑ ΥΠΟΣΤΗΡΙΞΩ ΤΟΝ ΑΝΘΡΩΠΟ ΜΟΥ ΝΑ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΕΙ ΤΟ ΛΕΜΦΩΜΑ; Με την επιστημονική συνεργασία της Αιματολογικής Μονάδας, Γ Πανεπιστημιακή Παθολογική Κλινική, Ιατρική Σχολή Πανεπιστημίου Αθηνών Με

Διαβάστε περισσότερα

Πως μπορώ να υποστηρίξω τον άνθρωπό μου. να αντιμετωπίσει το λέμφωμα;

Πως μπορώ να υποστηρίξω τον άνθρωπό μου. να αντιμετωπίσει το λέμφωμα; Πως μπορώ να υποστηρίξω τον άνθρωπό μου να αντιμετωπίσει το λέμφωμα; Το λέμφωμα είναι δυνητικά ιάσιμη νόσος Με την επιστημονική συνεργασία του Αιματολογικού Τμήματος, Γ Πανεπιστημιακής Παθολογικής Κλινικής,

Διαβάστε περισσότερα

Χάρτινη Αγκαλιά Συγγραφέας: Ιφιγένεια Μαστρογιάννη

Χάρτινη Αγκαλιά Συγγραφέας: Ιφιγένεια Μαστρογιάννη Χάρτινη Αγκαλιά Συγγραφέας: Ιφιγένεια Μαστρογιάννη Επιμέλεια εργασίας: Παναγιώτης Γιαννόπουλος Περιεχόμενα Ερώτηση 1 η : σελ. 3-6 Ερώτηση 2 η : σελ. 7-9 Παναγιώτης Γιαννόπουλος Σελίδα 2 Ερώτηση 1 η Η συγγραφέας

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΓΑΣΙΕΣ. Α ομάδα. Αφού επιλέξεις τρία από τα παραπάνω αποσπάσματα που σε άγγιξαν περισσότερο, να καταγράψεις τις δικές σου σκέψεις.

ΕΡΓΑΣΙΕΣ. Α ομάδα. Αφού επιλέξεις τρία από τα παραπάνω αποσπάσματα που σε άγγιξαν περισσότερο, να καταγράψεις τις δικές σου σκέψεις. Α ομάδα ΕΡΓΑΣΙΕΣ 1. Η συγγραφέας του βιβλίου μοιράζεται μαζί μας πτυχές της ζωής κάποιων παιδιών, άλλοτε ευχάριστες και άλλοτε δυσάρεστες. α) Ποια πιστεύεις ότι είναι τα μηνύματα που θέλει να περάσει μέσα

Διαβάστε περισσότερα

Θετική Ψυχολογία. Καρακασίδου Ειρήνη, MSc. Ψυχολόγος-Αθλητική Ψυχολόγος Υποψήφια Διδάκτωρ Κλινικής και Συμβουλευτικής Ψυχολογίας, Πάντειο Παν/μιο

Θετική Ψυχολογία. Καρακασίδου Ειρήνη, MSc. Ψυχολόγος-Αθλητική Ψυχολόγος Υποψήφια Διδάκτωρ Κλινικής και Συμβουλευτικής Ψυχολογίας, Πάντειο Παν/μιο Θετική Ψυχολογία Καρακασίδου Ειρήνη, MSc Ψυχολόγος-Αθλητική Ψυχολόγος Υποψήφια Διδάκτωρ Κλινικής και Συμβουλευτικής Ψυχολογίας, Πάντειο Παν/μιο Εισαγωγή Θετική-Αρνητική Ψυχολογία Στόχοι της Ψυχολογίας

Διαβάστε περισσότερα

Εργασία Βιολογίας Α' Λυκείου με θέμα: Μάριος Μ., Α'2. Νόσος του Πάρκινσον

Εργασία Βιολογίας Α' Λυκείου με θέμα: Μάριος Μ., Α'2. Νόσος του Πάρκινσον Εργασία Βιολογίας Α' Λυκείου με θέμα: Μάριος Μ., Α'2 Νόσος του Πάρκινσον Τρόπος αντιμετώπισης νόσου Πάρκινσον. Η νόσος του Πάρκινσον (Parkinson) είναι νευροεκφυλιστική ασθένεια της μέλαινας ουσίας με συχνότητα

Διαβάστε περισσότερα

ΜΑΘΗΜΑ 10ο ΜΕΡΟΣ Γ ΜΑΘΗΣΗ ΚΑΙ ΜΝΗΜΗ

ΜΑΘΗΜΑ 10ο ΜΕΡΟΣ Γ ΜΑΘΗΣΗ ΚΑΙ ΜΝΗΜΗ ΜΑΘΗΜΑ 10ο ΜΕΡΟΣ Γ ΜΑΘΗΣΗ ΚΑΙ ΜΝΗΜΗ ΜΑΘΗΣΗ ΚΑΙ ΜΝΗΜΗ Πρόσφατες εργασίες έχουν αποδείξει ότι στη μνήμη παρεμβαίνουν πολλές περιοχές του εγκεφάλου Παρ όλα αυτά, υπάρχουν διαφορετικοί τύποι μνήμης και ορισμένες

Διαβάστε περισσότερα

Τριγωνοψαρούλη, μην εμπιστεύεσαι ΠΟΤΕ... αχινό! Εκπαιδευτικός σχεδιασμός παιχνιδιού: Βαγγέλης Ηλιόπουλος, Βασιλική Νίκα.

Τριγωνοψαρούλη, μην εμπιστεύεσαι ΠΟΤΕ... αχινό! Εκπαιδευτικός σχεδιασμός παιχνιδιού: Βαγγέλης Ηλιόπουλος, Βασιλική Νίκα. Ήρθε ένας νέος μαθητής στην τάξη. Όλοι τον αποκαλούν ο «καινούριος». Συμφωνείς; 1 Δεν είναι σωστό να μη φωνάζουμε κάποιον με το όνομά του. Είναι σαν να μην τον αναγνωρίζουμε. Σωστά. Έχει όνομα και με αυτό

Διαβάστε περισσότερα

Εντυπώσεις μαθητών σεμιναρίου Σώμα - Συναίσθημα - Νούς

Εντυπώσεις μαθητών σεμιναρίου Σώμα - Συναίσθημα - Νούς Εντυπώσεις μαθητών σεμιναρίου Σώμα - Συναίσθημα - Νούς A...Τα αισθήματα και η ενεργεία που δημιουργήθηκαν μέσα μου ήταν μοναδικά. Μέσα στο γαλάζιο αυτό αυγό, ένιωσα άτρωτος, γεμάτος χαρά και αυτοπεποίθηση.

Διαβάστε περισσότερα

Μοντέλα Υγείας. Βασικές Αρχές Βιοϊατρικού Μοντέλου. Θετικές επιπτώσεις Βιοϊατρικής προσέγγισης. 2 Βασικές Ιδεολογίες για Υγεία & Αρρώστια

Μοντέλα Υγείας. Βασικές Αρχές Βιοϊατρικού Μοντέλου. Θετικές επιπτώσεις Βιοϊατρικής προσέγγισης. 2 Βασικές Ιδεολογίες για Υγεία & Αρρώστια ΜΟΝΤΕΛΑ ΥΓΕΙΑΣ-ΑΣΘΕΝΕΙΑΣ ΓΝΩΣΤΙΚΗ ΑΝΑΠΑΡΑΣΤΑΣΗ ΑΡΡΩΣΤΙΑΣ 2 Βασικές Ιδεολογίες για Υγεία & Αρρώστια Μοντέλα Υγείας Βιοιατρικό Μοντέλο Ολιστικό, Βιοψυχοκοινωνικό Μοντέλο Αρχαία Ελλάδα (Ιπποκράτης 400π.Χ.)

Διαβάστε περισσότερα

FOUNDERS CLUB. Πλήρες Εκπαιδευτικό Πρόγραμμα για Τελειόφοιτους & Νέους Επαγγελματίες Λογοθεραπευτές

FOUNDERS CLUB. Πλήρες Εκπαιδευτικό Πρόγραμμα για Τελειόφοιτους & Νέους Επαγγελματίες Λογοθεραπευτές FOUNDERS CLUB Πλήρες Εκπαιδευτικό Πρόγραμμα για Τελειόφοιτους & Νέους Επαγγελματίες Λογοθεραπευτές Το Πρόγραμμα Founders Club είναι το πληρέστερο πρόγραμμα ιδιωτικής εκπαίδευσης Λογοθεραπείας που υπάρχει.

Διαβάστε περισσότερα

Ανάγνωση. Ικανότητα γρήγορης και αυτόματης αναγνώρισης λέξεων. Γνώση γραμμάτων και αντιστοιχίας γραμμάτων φθόγγων. Κατανόηση κειμένου

Ανάγνωση. Ικανότητα γρήγορης και αυτόματης αναγνώρισης λέξεων. Γνώση γραμμάτων και αντιστοιχίας γραμμάτων φθόγγων. Κατανόηση κειμένου Ανάγνωση Ικανότητα γρήγορης και αυτόματης αναγνώρισης λέξεων Γνώση γραμμάτων και αντιστοιχίας γραμμάτων φθόγγων Γνώση σημασίας λέξεων (λεξιλόγιο πρόσληψης) Κατανόηση κειμένου Οικειότητα με γραπτέςλέξειςκαι

Διαβάστε περισσότερα

διοτι ολος ο νομος εις εναν λογο συμπληρουται εις τον θελεις αγαπα τον πλησιον σου ως σεαυτον Γαλάτας, κεφ. Ε, εδ. 14

διοτι ολος ο νομος εις εναν λογο συμπληρουται εις τον θελεις αγαπα τον πλησιον σου ως σεαυτον Γαλάτας, κεφ. Ε, εδ. 14 διοτι ολος ο νομος εις εναν λογο συμπληρουται εις τον θελεις αγαπα τον πλησιον σου ως σεαυτον Γαλάτας, κεφ. Ε, εδ. 14 το όραμα φιλοδοξούμε σε ένα κόσμο που η ανθρωπότητα πλήγεται καθημερινά από ασθένειες,

Διαβάστε περισσότερα

Το κορίτσι με τα πορτοκάλια. Εργασία Χριστουγέννων στο μάθημα της Λογοτεχνίας. [Σεμίραμις Αμπατζόγλου] [Γ'1 Γυμνασίου]

Το κορίτσι με τα πορτοκάλια. Εργασία Χριστουγέννων στο μάθημα της Λογοτεχνίας. [Σεμίραμις Αμπατζόγλου] [Γ'1 Γυμνασίου] Το κορίτσι με τα πορτοκάλια Εργασία Χριστουγέννων στο μάθημα της Λογοτεχνίας [Σεμίραμις Αμπατζόγλου] [Γ'1 Γυμνασίου] Εργασία Χριστουγέννων στο μάθημα της Λογοτεχνίας: Σεμίραμις Αμπατζόγλου Τάξη: Γ'1 Γυμνασίου

Διαβάστε περισσότερα

http://hallofpeople.com/gr/ Μισελ ντε Μονταιν ΔΟΚΙΜΙΑ ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΤΡΙΤΟ (απόσπασμα από την αρχή) Τα συναισθήματα μας επεκτείνονται πέρα από εμάς

http://hallofpeople.com/gr/ Μισελ ντε Μονταιν ΔΟΚΙΜΙΑ ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΤΡΙΤΟ (απόσπασμα από την αρχή) Τα συναισθήματα μας επεκτείνονται πέρα από εμάς http://hallofpeople.com/gr/ Μισελ ντε Μονταιν ΔΟΚΙΜΙΑ ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΤΡΙΤΟ (απόσπασμα από την αρχή) Τα συναισθήματα μας επεκτείνονται πέρα από εμάς Εκείνοι που κατηγορούν τους ανθρώπους ότι τρέχουν διαρκώς πίσω

Διαβάστε περισσότερα

Σχολή Ι.Μ.Παναγιωτόπουλου Το κορίτσι με τα πορτοκάλια Του Γιοστέιν Γκάαρντερ Λογοτεχνικό ανάγνωσμα Χριστουγέννων 2014-2015

Σχολή Ι.Μ.Παναγιωτόπουλου Το κορίτσι με τα πορτοκάλια Του Γιοστέιν Γκάαρντερ Λογοτεχνικό ανάγνωσμα Χριστουγέννων 2014-2015 Σχολή Ι.Μ.Παναγιωτόπουλου Το κορίτσι με τα πορτοκάλια Του Γιοστέιν Γκάαρντερ Λογοτεχνικό ανάγνωσμα Χριστουγέννων 2014-2015 Δημητριάννα Σκουρτσή Γ2 Σχολικό έτος 2014-15 Τάξη Γ Γυμνασίου Λογοτεχνικό Εξωσχολικό

Διαβάστε περισσότερα

Πόλεμος για το νερό. Συγγραφική ομάδα. Καραγκούνης Τριαντάφυλλος Κρουσταλάκη Μαρία Λαμπριανίδης Χάρης Μυστακίδου Βασιλική

Πόλεμος για το νερό. Συγγραφική ομάδα. Καραγκούνης Τριαντάφυλλος Κρουσταλάκη Μαρία Λαμπριανίδης Χάρης Μυστακίδου Βασιλική Πόλεμος για το νερό Συγγραφική ομάδα Καραγκούνης Τριαντάφυλλος Κρουσταλάκη Μαρία Λαμπριανίδης Χάρης Μυστακίδου Βασιλική 3 ο Δημοτικό Σχολείο Ωραιοκάστρου Τάξη ΣΤ1 Θεσσαλονίκη 2006 ΠΟΛΕΜΟΣ ΓΙΑ ΤΟ ΝΕΡΟ Άκουγα

Διαβάστε περισσότερα

Όλοι καλούμαστε να αντιμετωπίσουμε διάφορα συναισθήματα και διαθέσεις. Ορισμένες φορές νιώθουμε ευτυχισμένοι και ενθουσιασμένοι.

Όλοι καλούμαστε να αντιμετωπίσουμε διάφορα συναισθήματα και διαθέσεις. Ορισμένες φορές νιώθουμε ευτυχισμένοι και ενθουσιασμένοι. Μελαγχολία Το φυλλάδιο θα σου φανεί χρήσιμο στην περίπτωση που νιώθεις θλίψη ή μελαγχολία. Θα σε βοηθήσει να καταλάβεις αν έχεις συμπτώματα κατάθλιψης και πώς μπορείς να βοηθήσεις τον εαυτό σου ή κάποιον

Διαβάστε περισσότερα

«Βασιλιάς των Ξωτικών» ( Erlkonig ) Κατηγορία: Lied Στίχοι: Goethe Μουσική: Schubert

«Βασιλιάς των Ξωτικών» ( Erlkonig ) Κατηγορία: Lied Στίχοι: Goethe Μουσική: Schubert 1 «Βασιλιάς των Ξωτικών» ( Erlkonig ) Κατηγορία: Lied Στίχοι: Goethe Μουσική: Schubert Το τραγούδι αυτό θεωρείται ένα από τα αριστουργήµατα (ίσως και το πιο σπουδαίο) του Γερµανικού lied, και ανήκει στην

Διαβάστε περισσότερα

ΝΟΣΟΣ ALZHEIMER. της Σταυρούλας Β. Α1

ΝΟΣΟΣ ALZHEIMER. της Σταυρούλας Β. Α1 ΝΟΣΟΣ ALZHEIMER της Σταυρούλας Β. Α1 Σε αυτήν την εργασία θα μελετήσουμε τη νόσο του Alzheimer απαντώντας στα παρακάτω ερωτήματα: Τι είναι η νόσος του Alzheimer;...3 Ποια είναι τα αίτια εμφάνισής της;...6

Διαβάστε περισσότερα

Π Ι Σ Τ Ο Π Ο Ι Η Σ Η Ε Π Α Ρ Κ Ε Ι Α Σ Τ Η Σ ΕΛΛΗΝΟΜΑΘΕΙΑΣ Κ Α Τ Α Ν Ο Η Σ Η Π Ρ Ο Φ Ο Ρ Ι Κ Ο Υ Λ Ο Γ Ο Υ Π Ρ Ω Τ Η Σ Ε Ι Ρ Α Δ Ε Ι Γ Μ Α Τ Ω Ν

Π Ι Σ Τ Ο Π Ο Ι Η Σ Η Ε Π Α Ρ Κ Ε Ι Α Σ Τ Η Σ ΕΛΛΗΝΟΜΑΘΕΙΑΣ Κ Α Τ Α Ν Ο Η Σ Η Π Ρ Ο Φ Ο Ρ Ι Κ Ο Υ Λ Ο Γ Ο Υ Π Ρ Ω Τ Η Σ Ε Ι Ρ Α Δ Ε Ι Γ Μ Α Τ Ω Ν Ε Π Α Ρ Κ Ε Ι Α Σ Τ Η Σ ΕΛΛΗΝΟΜΑΘΕΙΑΣ Κ Α Τ Α Ν Ο Η Σ Η Π Ρ Ο Φ Ο Ρ Ι Κ Ο Υ Λ Ο Γ Ο Υ Π Ρ Ω Τ Η Σ Ε Ι Ρ Α Δ Ε Ι Γ Μ Α Τ Ω Ν 2 5 Μ 0 Ν Α Δ Ε Σ 1 Y Π Ο Υ Ρ Γ Ε Ι Ο Π Α Ι Δ Ε Ι Α Σ Κ Α Ι Θ Ρ Η Σ Κ Ε Υ Μ Α

Διαβάστε περισσότερα

Ο εγωιστής γίγαντας. Μεταγραφή : Γλυμίτσα Ευθυμία. Διδασκαλείο Δημοτικής Εκπαίδευσης. «Αλέξανδρος Δελμούζος»

Ο εγωιστής γίγαντας. Μεταγραφή : Γλυμίτσα Ευθυμία. Διδασκαλείο Δημοτικής Εκπαίδευσης. «Αλέξανδρος Δελμούζος» Ο εγωιστής γίγαντας Μεταγραφή : Γλυμίτσα Ευθυμία Διδασκαλείο Δημοτικής Εκπαίδευσης «Αλέξανδρος Δελμούζος» 2010-2011 Κάθε απόγευμα μετά από το σχολείο τα παιδιά πήγαιναν για να παίξουν στον κήπο του γίγαντα.

Διαβάστε περισσότερα

χρόνιου πόνου κι των συναισθημάτων. Μάλιστα, μεγάλο μέρος αυτού

χρόνιου πόνου κι των συναισθημάτων. Μάλιστα, μεγάλο μέρος αυτού Το μαιτεχμιακό σύστημα συνδέεται με τμήματα του μετωπιαίου κι κροταφικού λοβού ( τμήματα των εγκεφαλικών ημισφαιρίων,ονομασμένα σύμφωνα με το κρανιακό οστό που τα καλύπτει). Το ίδιο σχετίζεται με τον έλεγχο

Διαβάστε περισσότερα

Πιστοποιημένες εξ αποστάσεως εκπαιδεύσεις από την Βρετανική Ένωση Ψυχολόγων

Πιστοποιημένες εξ αποστάσεως εκπαιδεύσεις από την Βρετανική Ένωση Ψυχολόγων Πιστοποιημένες εξ αποστάσεως εκπαιδεύσεις από την Βρετανική Ένωση Ψυχολόγων Εισαγωγή στην Κλινική Νευροψυχολογία της Μείζωνος Κατάθλιψης & της Σχιζοφρένειας (ONLINE CLINICAL SEMINAR) Εισηγητής: Δρ. Αλεξάνδρα

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΓΑΣΙΑ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ (με βάση το παράθεμα σελ.157 του σχολικού βιβλίου) Η νόσος Alzheimer

ΕΡΓΑΣΙΑ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ (με βάση το παράθεμα σελ.157 του σχολικού βιβλίου) Η νόσος Alzheimer ΕΠΩΝΥΜΟ: Κ. ΟΝΟΜΑ: ΒΑΣΙΛΕΙΑ ΤΑΞΗ-ΤΜΗΜΑ: Α 1 ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ: 26/3/2014 ΕΡΓΑΣΙΑ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ (με βάση το παράθεμα σελ.157 του σχολικού βιβλίου) Η νόσος Alzheimer Η νόσος Alzheimer είναι η πιο συχνή μορφή άνοιας,

Διαβάστε περισσότερα

ΦΡΟΝΤΙΔΑ ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΦΡΟΝΤΙΣΤΕΣ ΑΤΟΜΩΝ ΜΕ ΑΝΟΙΑ. Ευγενία Β. Γκιντώνη Ψυχολόγος, MSc Επιστημονική Συνεργάτης Ψ.Ν.Τ ΚΕΔΔΥ Αρκαδίας

ΦΡΟΝΤΙΔΑ ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΦΡΟΝΤΙΣΤΕΣ ΑΤΟΜΩΝ ΜΕ ΑΝΟΙΑ. Ευγενία Β. Γκιντώνη Ψυχολόγος, MSc Επιστημονική Συνεργάτης Ψ.Ν.Τ ΚΕΔΔΥ Αρκαδίας ΦΡΟΝΤΙΔΑ ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΦΡΟΝΤΙΣΤΕΣ ΑΤΟΜΩΝ ΜΕ ΑΝΟΙΑ Ευγενία Β. Γκιντώνη Ψυχολόγος, MSc Επιστημονική Συνεργάτης Ψ.Ν.Τ ΚΕΔΔΥ Αρκαδίας ΣΧΕΔΙΟ ΔΡΑΣΗΣ Εντάσσεται στο Μέτρο 2.3 «Ενέργειες Πρόληψης Ενίσχυσης της Κοινωνικής

Διαβάστε περισσότερα

Η συμβολή των απεικονιστικών μεθόδων στη διάγνωση μαθησιακών και αναπτυξιακών διαταραχών. Φοιτήτρια: Νούσια Αναστασία

Η συμβολή των απεικονιστικών μεθόδων στη διάγνωση μαθησιακών και αναπτυξιακών διαταραχών. Φοιτήτρια: Νούσια Αναστασία Η συμβολή των απεικονιστικών μεθόδων στη διάγνωση μαθησιακών και αναπτυξιακών διαταραχών Φοιτήτρια: Νούσια Αναστασία Απεικονιστικές μέθοδοι Οι νευροαπεικονιστικές μέθοδοι εμπίπτουν σε δύο μεγάλες κατηγορίες:

Διαβάστε περισσότερα

Εργαστηριακη διάγνωση Νευροεκφυλιστικων νοσημάτων. Χρυσούλα Νικολάου

Εργαστηριακη διάγνωση Νευροεκφυλιστικων νοσημάτων. Χρυσούλα Νικολάου Εργαστηριακη διάγνωση Νευροεκφυλιστικων νοσημάτων Χρυσούλα Νικολάου Νευροεκφυλιστικά Νοσήματα Νοσολογικές οντότητες, συχνά κληρονομικής αρχής, με προσβολή συγκεκριμένων ανατομικών δομών του Ν.Σ, (επηρεάζουν

Διαβάστε περισσότερα

ΚΑΡΚΙΝΟΣ ΠΝΕΥΜΟΝΑ. Ποιός είναι ο καλύτερος τρόπος για να αντιμετωπιστεί;

ΚΑΡΚΙΝΟΣ ΠΝΕΥΜΟΝΑ. Ποιός είναι ο καλύτερος τρόπος για να αντιμετωπιστεί; www.agaliazo.gr ΚΑΡΚΙΝΟΣ ΠΝΕΥΜΟΝΑ Λεωσθένους 21-23, 18536 Πειραιάς - Τ: 210 4181641 - F: 210 4535343 e: oekk@otenet.gr - www.oekk.gr ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ Ν. ΑΧΑΙΑΣ Πατρέως 8-10, 26221 Πάτρα - Τ/F: 2610 226122 e:

Διαβάστε περισσότερα

Περιγραφή ατοµικής περίπτωσης µεσήλικης γυναίκας µε Aποφευκτική ιαταραχή Προσωπικότητας και Αγοραφοβία 12ο Πανελλήνιο Συνέδριο Ψυχολογικής Έρευνας 14 17 Μαϊου 2009, Βόλος, Πανεπιστήµιο Θεσσαλίας Χ. Βαρβέρη-Γ.

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΕΥΝΑ ΓΙΑ ΤΗΝ ΥΓΕΙΑ ΙΟΥΝΙΟΣ 2009

ΕΡΕΥΝΑ ΓΙΑ ΤΗΝ ΥΓΕΙΑ ΙΟΥΝΙΟΣ 2009 EUFAMI ΕΡΕΥΝΑ ΓΙΑ ΤΗΝ ΥΓΕΙΑ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ ΙΟΥΝΙΟΣ 2009 Επιμέλεια Πανελ. Συλ. Οικογ. για την Ψυχική Ύγεία ΣΟΨΥ 1 1 Σκοποί της έρευνας To 2008, η EUFAMI έκανε μια έρευνα σε 11 Ευρωπαϊκές χώρες, για να αξιολογήσει:

Διαβάστε περισσότερα

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗ ΕΠΙΣΤΗΜΗ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ Α ΕΞΑΜΗΝΟ

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗ ΕΠΙΣΤΗΜΗ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ Α ΕΞΑΜΗΝΟ ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗ ΕΠΙΣΤΗΜΗ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ Α ΕΞΑΜΗΝΟ ΚΑΥΚΙΑ ΘΕΟΔΩΡΑ ΚΑΘΗΓΗΤΡΙΑ ΕΦΑΡΜΟΓΩΝ 1 ο Μάθημα Προγραμματισμένα μαθήματα 2/10, 9/10, 16/10, 23/10, 30/10, 6/11, 13/11, 20/11, 27/11, 4/12, 11/12,

Διαβάστε περισσότερα

Διπολική διαταραχή μανιοκατάθλιψη,

Διπολική διαταραχή μανιοκατάθλιψη, ΨΥΧΙΚΕΣ ΔΙΑΤΑΡΑΧΕΣ Ο όρος ψυχική διαταραχή περιλαμβάνει ένα μεγάλο εύρος προβλημάτων που έχουν σχέση με την ψυχική κατάσταση και την συμπεριφορά ενός ατόμου. Οι διάφορες ψυχικές διαταραχές εκδηλώνονται

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΑΓΝΩΣΤΙΚΗ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗ ΤΟΥ ΙΛΙΓΓΟΥ ΣΤΗΝ ΕΠΕΙΓΟΥΣΑ ΝΕΥΡΟΛΟΓΙΑ

ΔΙΑΓΝΩΣΤΙΚΗ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗ ΤΟΥ ΙΛΙΓΓΟΥ ΣΤΗΝ ΕΠΕΙΓΟΥΣΑ ΝΕΥΡΟΛΟΓΙΑ ΣΤΗΝ ΕΠΕΙΓΟΥΣΑ Νευρολογική Κλινική Γενικού Νοσοκομείου «Πολυκλινική», Αθήνα. Εισαγωγή Ο ίλιγγος, ένα συνηθέστατο αίτιο προσέλευσης ασθενών στο ιατρείο της εφημερίας, συχνά υποκρύπτει επείγουσες καταστάσεις

Διαβάστε περισσότερα

ΖΩΝΤΑΣ ΜΕ ΚΥΣΤΙΚΗ ΙΝΩΣΗ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑ Α Αγγελική Πρεφτίτση

ΖΩΝΤΑΣ ΜΕ ΚΥΣΤΙΚΗ ΙΝΩΣΗ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑ Α Αγγελική Πρεφτίτση ΖΩΝΤΑΣ ΜΕ ΚΥΣΤΙΚΗ ΙΝΩΣΗ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑ Α Αγγελική Πρεφτίτση Όταν, σε ηλικία 11 ετών, µου ανακοίνωσαν ότι πάσχω από Κυστική Ίνωση, µια ασθένεια παντελώς άγνωστη σε µένα µέχρι τότε, είναι αλήθεια πως δεν θορυβήθηκα

Διαβάστε περισσότερα

Βασικές αρχές της γνωσιακής συµπεριφοριστικής ψυχοθεραπείας 1ο Πανελλήνιο Συνέδριο Φοιτητών Ψυχολογίας 11 13 Απριλίου 2008, Αθήνα Γ.

Βασικές αρχές της γνωσιακής συµπεριφοριστικής ψυχοθεραπείας 1ο Πανελλήνιο Συνέδριο Φοιτητών Ψυχολογίας 11 13 Απριλίου 2008, Αθήνα Γ. Βασικές αρχές της γνωσιακής συµπεριφοριστικής ψυχοθεραπείας 1ο Πανελλήνιο Συνέδριο Φοιτητών Ψυχολογίας 11 13 Απριλίου 2008, Αθήνα Γ. Ευσταθίου Γνωσιακή συµπεριφοριστική θεραπεία Σειρά προτάσεων παρέµβασης

Διαβάστε περισσότερα

Το Βιολί. Πασχαλιά-Μπρέντα Νίκη. Μαθήτρια Α2 Γυμνασίου, Ελληνικό Κολλέγιο Θεσσαλονίκης. Επιβλέπων Καθηγητής: Κωνσταντίνος Παρασκευόπουλος

Το Βιολί. Πασχαλιά-Μπρέντα Νίκη. Μαθήτρια Α2 Γυμνασίου, Ελληνικό Κολλέγιο Θεσσαλονίκης. Επιβλέπων Καθηγητής: Κωνσταντίνος Παρασκευόπουλος Το Βιολί Πασχαλιά-Μπρέντα Νίκη Μαθήτρια Α2 Γυμνασίου, Ελληνικό Κολλέγιο Θεσσαλονίκης Επιβλέπων Καθηγητής: Κωνσταντίνος Παρασκευόπουλος Καθηγητής Πληροφορικής Ελληνικού Κολλεγίου Θεσσαλονίκης Περίληψη Στην

Διαβάστε περισσότερα

Χρήσιµες ληροφορίες σε εφήβους 12-15 ετών γιατο ώς να κυκλοφορούν µε ασφάλεια στους δρόµους

Χρήσιµες ληροφορίες σε εφήβους 12-15 ετών γιατο ώς να κυκλοφορούν µε ασφάλεια στους δρόµους Χρήσιµες ληροφορίες σε εφήβους 12-15 ετών γιατο ώς να κυκλοφορούν µε ασφάλεια στους δρόµους Γραμματεία Διυπουργικής Επιτροπής Οδικής Ασφάλειας 19/03/2014 Πόσα παιδιά (

Διαβάστε περισσότερα

Η νόσος του Parkinson δεν είναι µόνο κινητική διαταραχή. Έχει υπολογισθεί ότι µέχρι και 50% των ασθενών µε νόσο Πάρκινσον, µπορεί να βιώσουν κάποια

Η νόσος του Parkinson δεν είναι µόνο κινητική διαταραχή. Έχει υπολογισθεί ότι µέχρι και 50% των ασθενών µε νόσο Πάρκινσον, µπορεί να βιώσουν κάποια ρ ZΩΗ ΚΑΤΣΑΡΟΥ Νευρολόγος ιευθύντρια ΕΣΥ Η νόσος του Parkinson δεν είναι µόνο κινητική διαταραχή. Έχει υπολογισθεί ότι µέχρι και 50% των ασθενών µε νόσο Πάρκινσον, µπορεί να βιώσουν κάποια µορφή κατάθλιψης,

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΟΛΟΓΙΣΜΟΣ ΤΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ ΤΗΣ ΑΓΩΓΗΣ ΚΟΙΝΟΤΗΤΑΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΠΟΔΟΧΗ ΤΗΣ ΔΙΑΦΟΡΕΤΙΚΟΤΗΤΑΣ ΤΗΣ ΨΥΧΙΚΗΣ ΝΟΣΟΥ ΣΤΟ 46 ο ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΑΘΗΝΩΝ.

ΑΠΟΛΟΓΙΣΜΟΣ ΤΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ ΤΗΣ ΑΓΩΓΗΣ ΚΟΙΝΟΤΗΤΑΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΠΟΔΟΧΗ ΤΗΣ ΔΙΑΦΟΡΕΤΙΚΟΤΗΤΑΣ ΤΗΣ ΨΥΧΙΚΗΣ ΝΟΣΟΥ ΣΤΟ 46 ο ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΑΘΗΝΩΝ. 22-3-2011 ΑΠΟΛΟΓΙΣΜΟΣ ΤΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ ΤΗΣ ΑΓΩΓΗΣ ΚΟΙΝΟΤΗΤΑΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΠΟΔΟΧΗ ΤΗΣ ΔΙΑΦΟΡΕΤΙΚΟΤΗΤΑΣ ΤΗΣ ΨΥΧΙΚΗΣ ΝΟΣΟΥ ΣΤΟ 46 ο ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΑΘΗΝΩΝ. 1. Εισαγωγή 2. Η Πρώτη Συνάντηση της Ομάδας Μαθητών. 3. Η Δεύτερη

Διαβάστε περισσότερα

Αντιμετώπιση και διαχείριση άγχους για τα παιδιά

Αντιμετώπιση και διαχείριση άγχους για τα παιδιά Αντιμετώπιση και διαχείριση άγχους για τα παιδιά Άρτεμις Τσίτσικα Επίκ. Καθηγήτρια Παιδιατρικής-Εφηβικής Ιατρικής Παν/μιου Αθηνών Επιστ. Υπεύθυνος Μονάδας Εφηβικής Υγείας (ΜΕΥ) Β Παιδιατρική Κλινική Πανεπιστημίου

Διαβάστε περισσότερα

Προσέξτε αν ακούσετε την έκφραση «ειδική περίπτωση»

Προσέξτε αν ακούσετε την έκφραση «ειδική περίπτωση» Η πλάνη της επιβεβαίωσης (Ι) Προσέξτε αν ακούσετε την έκφραση «ειδική περίπτωση» 55 Dobell orthos logos final anna film.indd 55 24/6/2013 10:24:30 πμ 56 Dobell orthos logos final anna film.indd 56 24/6/2013

Διαβάστε περισσότερα

ΠΩΣ ΕΝΑΣ ΓΙΑΤΡΟΣ ΘΑ ΙΑΓΝΩΣΕΙ ΜΙΑ ΣΥΓΓΕΝΗ ΚΑΡ ΙΟΠΑΘΕΙΑ

ΠΩΣ ΕΝΑΣ ΓΙΑΤΡΟΣ ΘΑ ΙΑΓΝΩΣΕΙ ΜΙΑ ΣΥΓΓΕΝΗ ΚΑΡ ΙΟΠΑΘΕΙΑ 2 ΠΩΣ ΕΝΑΣ ΓΙΑΤΡΟΣ ΘΑ ΙΑΓΝΩΣΕΙ ΜΙΑ ΣΥΓΓΕΝΗ ΚΑΡ ΙΟΠΑΘΕΙΑ Κατά κανόνα, η διάγνωση µιας συγγενούς καρδιοπάθειας γίνεται στη βρεφική ηλικία, αν και αρκετές περιπτώσεις µπορούν να διαγνωσθούν σε οποιαδήποτε

Διαβάστε περισσότερα

«Εφηβεία από το Α έως το Ω» Μια Ακαδημία για Γονείς

«Εφηβεία από το Α έως το Ω» Μια Ακαδημία για Γονείς «Εφηβεία από το Α έως το Ω» Μια Ακαδημία για Γονείς Ξενοδοχείο President 18 Νοεμβρίου 2015 1 η Συνάντηση Άρτεμις Κ. Τσίτσικα Επικ. Καθηγήτρια Παιδιατρικής-Εφηβικής Ιατρικής Επιστ. Υπεύθυνος Μονάδας Εφηβικής

Διαβάστε περισσότερα

Το κινητό τηλέφωνο. Θάνος Ψαρράς. Μαθητής Β4 Γυμνασίου, Ελληνικό Κολλέγιο Θεσσαλονίκης. Επιβλέπων Καθηγητής: Κωνσταντίνος Παρασκευόπουλος

Το κινητό τηλέφωνο. Θάνος Ψαρράς. Μαθητής Β4 Γυμνασίου, Ελληνικό Κολλέγιο Θεσσαλονίκης. Επιβλέπων Καθηγητής: Κωνσταντίνος Παρασκευόπουλος Το κινητό τηλέφωνο Θάνος Ψαρράς Μαθητής Β4 Γυμνασίου, Ελληνικό Κολλέγιο Θεσσαλονίκης Επιβλέπων Καθηγητής: Κωνσταντίνος Παρασκευόπουλος Καθηγητής Πληροφορικής Ελληνικού Κολλεγίου Θεσσαλονίκης Η παρακάτω

Διαβάστε περισσότερα

Κατανόηση προφορικού λόγου

Κατανόηση προφορικού λόγου Κατανόηση προφορικού λόγου Επίπεδο Γ Δεύτερη διδακτική πρόταση Μυθολογία Ενδεικτική διάρκεια: Ομάδα-στόχος: Διδακτικός στόχος: Στρατηγικές: Υλικό: Ενσωμάτωση δραστηριοτήτων: 1 διδακτική ώρα έφηβοι και

Διαβάστε περισσότερα

Γιώργης Παυλόπουλος. Τι είναι ποίηση...

Γιώργης Παυλόπουλος. Τι είναι ποίηση... Γιώργης Παυλόπουλος Τι είναι ποίηση... "Αν ένα πουλί μπορούσε να πει με ακρίβεια τι τραγουδάει, γιατί τραγουδάει, και τι είναι αυτό που το κάνει να τραγουδάει, δεν θα τραγούδαγε". Κυρίες και Κύριοι Φίλες

Διαβάστε περισσότερα

Αλκοόλ, Εθεβεία & Εγκέθαλορ. Γιώργος Παναγής Πανεπιστήμιο Κρήτης Τμήμα Ψυχολογίας Εργαστήριο Νευροεπιστημών & Συμπεριφοράς

Αλκοόλ, Εθεβεία & Εγκέθαλορ. Γιώργος Παναγής Πανεπιστήμιο Κρήτης Τμήμα Ψυχολογίας Εργαστήριο Νευροεπιστημών & Συμπεριφοράς Αλκοόλ, Εθεβεία & Εγκέθαλορ Γιώργος Παναγής Πανεπιστήμιο Κρήτης Τμήμα Ψυχολογίας Εργαστήριο Νευροεπιστημών & Συμπεριφοράς Κατανάλωση οινοπνευματωδών στους Έλληνες μαθητές (2011) Στην Ελλάδα, τα αγόρια

Διαβάστε περισσότερα

Τρίτη 7 Οκτωβρίου 2008

Τρίτη 7 Οκτωβρίου 2008 ΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ - ΚΑΡΚΙΝΟΣ ΜΑΣΤΟΥ Τρίτη 7 Οκτωβρίου 2008 Ο καρκίνος του µαστού είναι ο συχνότερος καρκίνος στις γυναίκες. Οι Ελληνίδες φαίνεται να ανησυχούν αρκετά για το ενδεχόµενο να νοσήσουν οι ίδιες, χωρίς

Διαβάστε περισσότερα

Αυτισμός Υψηλής Λειτουργικότητας (Διαταραχή Αυτιστικού Φάσματος με Υψηλή Λειτουργικότητα) Χαρακτηριστικά

Αυτισμός Υψηλής Λειτουργικότητας (Διαταραχή Αυτιστικού Φάσματος με Υψηλή Λειτουργικότητα) Χαρακτηριστικά Αυτισμός Υψηλής Λειτουργικότητας (Διαταραχή Αυτιστικού Φάσματος με Υψηλή Λειτουργικότητα) Χαρακτηριστικά Ιουλιέττα Καλλή-Λαούρη, M.D., Ph.D. Παιδοψυχίατρος, Ψυχοθεραπεύτρια Παιδιών & Εφήβων 1 ο Παγκύπριο

Διαβάστε περισσότερα

Η υπο- αντιμετώπιση του πόνου.

Η υπο- αντιμετώπιση του πόνου. Η υπο- αντιμετώπιση του πόνου. Ο όρος ολιγοαναλγησία χρησιμοποιήθηκε για πρώτη φορά το 1989 από τους Wilson και Pendleton σε μία εργασία σχετική με την πλημμελή αντιμετώπιση του πόνου των προσερχόμενων

Διαβάστε περισσότερα

Θα σε βοηθούσε για παράδειγμα να γράψεις και εσύ μια λίστα με σκέψεις σαν αυτή που έκανε η Ζωή και εμφανίστηκε ο «Αγχολέων»!

Θα σε βοηθούσε για παράδειγμα να γράψεις και εσύ μια λίστα με σκέψεις σαν αυτή που έκανε η Ζωή και εμφανίστηκε ο «Αγχολέων»! Η Ζωή είναι 8 χρονών και πριν 3 χρόνια ο παιδιάτρος και οι γονείς της, της εξήγησαν πως έχει Νεανική Ιδιοπαθή Αρθρίτιδα. Από τότε η Ζωή κάνει όλα αυτά που τη συμβούλεψε ο παιδορευματολόγος της και είναι

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΔΥΤΙΚΗΣ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗ ΣΧΟΛΗ ΦΛΩΡΙΝΑΣ ΤΜΗΜΑ ΔΗΜΟΤΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΔΙ.ΜΕ.Π.Α Β ΦΑΣΗ: ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΤΩΝ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΩΝ

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΔΥΤΙΚΗΣ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗ ΣΧΟΛΗ ΦΛΩΡΙΝΑΣ ΤΜΗΜΑ ΔΗΜΟΤΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΔΙ.ΜΕ.Π.Α Β ΦΑΣΗ: ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΤΩΝ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΩΝ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΔΥΤΙΚΗΣ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗ ΣΧΟΛΗ ΦΛΩΡΙΝΑΣ ΤΜΗΜΑ ΔΗΜΟΤΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΔΙ.ΜΕ.Π.Α Β ΦΑΣΗ: ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΤΩΝ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΩΝ Φοιτητής: Παύλου Νικόλαος, Α.Ε.Μ: 2245, Ε Εξάμηνο Σχολείο: 1 ο Πειραματικό

Διαβάστε περισσότερα

Ά κύκλος Βιωµατικών Εργαστηρίων Συµβουλευτικής Σταδιοδροµίας µε θέµα: «Άγχος και Κατάθλιψη στην Εκπαίδευση και στην Εργασία»

Ά κύκλος Βιωµατικών Εργαστηρίων Συµβουλευτικής Σταδιοδροµίας µε θέµα: «Άγχος και Κατάθλιψη στην Εκπαίδευση και στην Εργασία» Περίληψη εισήγησης µε θέµα: Τι είναι άγχος και τι κατάθλιψη. Πώς εµφανίζονται στον εκπαιδευτικό και στον επαγγελµατικό χώρο. Το Άγχος και η Κατάθλιψη αποτελούν ίσως δύο από τις πιο πολυσυζητηµένες έννοιες

Διαβάστε περισσότερα

«ΑΓΝΩΣΤΟΙ ΑΝΑΜΕΣΑ ΜΑΣ»

«ΑΓΝΩΣΤΟΙ ΑΝΑΜΕΣΑ ΜΑΣ» «ΑΓΝΩΣΤΟΙ ΑΝΑΜΕΣΑ ΜΑΣ» ΤΑΞΗ Γ1 2 ο Δ Σ ΓΕΡΑΚΑ ΔΑΣΚ:Αθ.Κέλλη ΘΕΩΡΗΤΙΚΗ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗ Κατά τη διάρκεια της περσινής σχολικής χρονιάς η τάξη μας ασχολήθηκε με την ανάγνωση και επεξεργασία λογοτεχνικών βιβλίων

Διαβάστε περισσότερα

«Ο Αϊούλαχλης και ο αετός»

«Ο Αϊούλαχλης και ο αετός» ΠΑΡΑΜΥΘΙ #25 «Ο Αϊούλαχλης και ο αετός» (Φλώρινα - Μακεδονία Καύκασος) Διαγωνισμός παραδοσιακού παραμυθιού ebooks4greeks.gr ΠΑΡΑΜΥΘΙ #25 Ψηφίστε το παραμύθι που σας άρεσε περισσότερο εδώ μέχρι 30/09/2011

Διαβάστε περισσότερα

1 / 15 «ΟΙ ΓΛΩΣΣΕΣ ΚΑΙ ΕΓΩ» Ερωτηµατολόγιο για τους µαθητές της 3 ης Γυµνασίου. Μάρτιος 2007

1 / 15 «ΟΙ ΓΛΩΣΣΕΣ ΚΑΙ ΕΓΩ» Ερωτηµατολόγιο για τους µαθητές της 3 ης Γυµνασίου. Μάρτιος 2007 1 / 15 ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΑΝΟΙΚΤΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ Έρευνα υποστηριζόµενη από τη Γενική ιεύθυνση Εκπαίδευσης και Πολιτισµού της Ε.Ε., στο πλαίσιο του προγράµµατος Σωκράτης «ΟΙ ΓΛΩΣΣΕΣ ΚΑΙ ΕΓΩ» Ερωτηµατολόγιο

Διαβάστε περισσότερα

Zoltán Kodály (Ζόλταν Κοντάυ) Ούγγρος συνθέτης, 1882 1967

Zoltán Kodály (Ζόλταν Κοντάυ) Ούγγρος συνθέτης, 1882 1967 Zoltán Kodály (Ζόλταν Κοντάυ) Ούγγρος συνθέτης, 1882 1967 Ο Kodály γεννήθηκε στις 16 Δεκεμβρίου 1886 στο Kecskemet της Ουγγαρίας. Ο πατέρας του ήταν σταθμάρχης σιδηροδρομικής γραμμής και έπαιζε ερασιτεχνικά

Διαβάστε περισσότερα

ALBUM ΤΟ ΚΛΕΙΔΙ 2010 ΦΥΣΑΕΙ

ALBUM ΤΟ ΚΛΕΙΔΙ 2010 ΦΥΣΑΕΙ ALBUM ΤΟ ΚΛΕΙΔΙ 2010 ΦΥΣΑΕΙ Μη µου µιλάς γι' αυτά που ξεχνάω Μη µε ρωτάς για καλά κρυµµένα µυστικά Και µε κοιτάς... και σε κοιτώ... Κι είναι η στιγµή που δεν µπορεί να βγεί απ' το µυαλό Φυσάει... Κι είναι

Διαβάστε περισσότερα

Προβλήματα ομιλίας στην παιδική ηλικία

Προβλήματα ομιλίας στην παιδική ηλικία Προβλήματα ομιλίας στην παιδική ηλικία Το μικρό μας δεν μιλάει όπως τα άλλα παιδιά της ηλικίας του. Τι μπορεί να συμβαίνει; Το κοινωνικό περιβάλλον, οι συνθήκες ζωής, και οι παραδόσεις επηρεάζουν θετικά

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΡΑΣΚΕΥΗ ΣΑΚΚΑ. Nευρολόγος-Ψυχίατρος, Πρόεδρος της Εταιρείας Νόσου Alzheimer και Συναφών Διαταραχών Αθηνών ALZHEIMER

ΠΑΡΑΣΚΕΥΗ ΣΑΚΚΑ. Nευρολόγος-Ψυχίατρος, Πρόεδρος της Εταιρείας Νόσου Alzheimer και Συναφών Διαταραχών Αθηνών ALZHEIMER ΠΑΡΑΣΚΕΥΗ ΣΑΚΚΑ Nευρολόγος-Ψυχίατρος, Πρόεδρος της Εταιρείας Νόσου Alzheimer και Συναφών Διαταραχών Αθηνών ALZHEIMER ΤΟ ΦΟΡΤΙΟ ΤΩΝ ΦΡΟΝΤΙΣΤΩΝ ΑΣΘΕΝΩΝ ΜΕ ΑΝΟΙΑ ΤΟ ΦΟΡΤΙΟ ΤΩΝ ΦΡΟΝΤΙΣΤΩΝ ΑΣΘΕΝΩΝ ΜΕ ΑΝΟΙΑ

Διαβάστε περισσότερα

Συνέντευξη με τη Φανή Αναστασίου Ευδοκίας Κοτσώνια και Νάσιας Χαραλάμπους. Η Φανή Αναστασίου γεννήθηκε στη Λεμεσό σε μια επταμελή οικογένεια.

Συνέντευξη με τη Φανή Αναστασίου Ευδοκίας Κοτσώνια και Νάσιας Χαραλάμπους. Η Φανή Αναστασίου γεννήθηκε στη Λεμεσό σε μια επταμελή οικογένεια. https://ucy.ac.cy/psifides-gnosis/el/ Συνέντευξη με τη Φανή Αναστασίου Ευδοκίας Κοτσώνια και Νάσιας Χαραλάμπους Η Φανή Αναστασίου γεννήθηκε στη Λεμεσό σε μια επταμελή οικογένεια. Έχω άλλα τέσσερα αδέλφια

Διαβάστε περισσότερα

Επίπεδο της συνείδησης

Επίπεδο της συνείδησης Καθηγητής ρ. Λάζαρος Ι. Τσούσκας ΠΡΩΤΕΣ ΒΟΗΘΕΙΕΣ Θεσσαλονίκη 2003: 20-25 Επίπεδο της συνείδησης Η µερική ή ολική απώλεια της συνείδησης του πάσχοντος είναι µια σοβαρή κατάσταση, κατά την οποία διαταράσσεται

Διαβάστε περισσότερα

Στον κόσμο με την Thalya

Στον κόσμο με την Thalya Γρηγόρης Μπελαβίλας Στον κόσμο με την Thalya Συνέντευξη: Τσέκος Αθανάσιος Tι σάς κάνει να γράφετε μουσική? Ο βασικός λογος είναι ότι οι μουσικές που γράφω μού αρέσουν πολύ πιό πολύ από τίς μουσικές τών

Διαβάστε περισσότερα

ΧΑΡΤΑΕΤΟΣ UÇURTMA Orkun Bozkurt

ΧΑΡΤΑΕΤΟΣ UÇURTMA Orkun Bozkurt ΧΑΡΤΑΕΤΟΣ UÇURTMA Orkun Bozkurt - Ι - Αυτός είναι ένας ανάπηρος πριν όμως ήταν άνθρωπος. Κάθε παιδί, σαν ένας άνθρωπος. έρχεται, καθώς κάθε παιδί γεννιέται. Πήρε φροντίδα απ τη μητέρα του, ανάμεσα σε ήχους

Διαβάστε περισσότερα

Οι αριθμοί σελίδων με έντονη γραφή δείχνουν τα κύρια κεφάλαια που σχετίζονται με το θέμα. ΣΧΕΣΗ ΜΕ ΜΑΘΗΜΑ

Οι αριθμοί σελίδων με έντονη γραφή δείχνουν τα κύρια κεφάλαια που σχετίζονται με το θέμα. ΣΧΕΣΗ ΜΕ ΜΑΘΗΜΑ Τί σε απασχολεί; Διάβασε τον κατάλογο που δίνουμε παρακάτω και, όταν συναντήσεις κάποιο θέμα που απασχολεί κι εσένα, πήγαινε στις σελίδες που αναφέρονται εκεί. Διάβασε τα κεφάλαια, που θα βρεις σ εκείνες

Διαβάστε περισσότερα

Θέμα πτυχιακής Μαθησιακές δυσκολίες και Κακοποίηση παιδιών

Θέμα πτυχιακής Μαθησιακές δυσκολίες και Κακοποίηση παιδιών Θέμα πτυχιακής Μαθησιακές δυσκολίες και Κακοποίηση παιδιών Ορισμός μαθησιακών διαταραχών Η αδυναμία των μαθητών να ανταποκριθούν στις απαιτήσεις ενός κανονικού σχολείου. Τα μαθησιακά προβλήματα ΔΕΝ οφείλονται

Διαβάστε περισσότερα

Τα παιδιά της Πρωτοβουλίας και η Δώρα Νιώπα γράφουν ένα παραμύθι - αντίδωρο

Τα παιδιά της Πρωτοβουλίας και η Δώρα Νιώπα γράφουν ένα παραμύθι - αντίδωρο Τα παιδιά της Πρωτοβουλίας και η Δώρα Νιώπα γράφουν ένα παραμύθι - αντίδωρο Ο Ηλίας ανεβαίνει Ψηλά Ψηλότερα Κάθε Μάρτιο, σε μια Χώρα Κοντινή, γινόταν μια Γιορτή! Η Γιορτή των Χαρταετών. Για πρώτη φορά,

Διαβάστε περισσότερα

Νικηφόρου Βρεττάκου: «ύο µητέρες νοµίζουν πως είναι µόνες στον κόσµο» (Κ.Ν.Λ. Α Λυκείου, σ. 253-254)

Νικηφόρου Βρεττάκου: «ύο µητέρες νοµίζουν πως είναι µόνες στον κόσµο» (Κ.Ν.Λ. Α Λυκείου, σ. 253-254) 1. ΚΕΙΜΕΝΟ Νικηφόρου Βρεττάκου: «ύο µητέρες νοµίζουν πως είναι µόνες στον κόσµο» (Κ.Ν.Λ. Α Λυκείου, σ. 253-254) 2. ΠΑΡΑ ΕΙΓΜΑΤΑ ΕΡΩΤΗΣΕΩΝ 2.1. Παραδείγµατα ερωτήσεων ελεύθερης ανάπτυξης 1. Τι εκφράζει

Διαβάστε περισσότερα

Διαταραχές Μνήμης. Πιλοτική μετάφραση και απόδοση του εγχειριδίου: Treating Memory Impairments

Διαταραχές Μνήμης. Πιλοτική μετάφραση και απόδοση του εγχειριδίου: Treating Memory Impairments Διαταραχές Μνήμης. Πιλοτική μετάφραση και απόδοση του εγχειριδίου: Treating Memory Impairments ΜΑΝΤΖΑΚΙΔΟΥ ΣΟΦΙΑ Α.Μ. 11523 ΕΠΙΒΛΕΠΟΥΣΑ ΚΑΘΗΓΗΤΡΙΑ: ΖΑΚΟΠΟΥΛΟΥ ΒΙΚΤΩΡΙΑ ΕΙΣΑΓΩΓΗ Η δυνατότητα που έχουμε

Διαβάστε περισσότερα

Μουσική Παιδαγωγική. Μουσικοκινητική Αγωγή. Α εξάμηνο Θεωρία. Εισαγωγικές έννοιες μουσικής παιδαγωγικής. Τι είναι Μουσική Παιδαγωγική

Μουσική Παιδαγωγική. Μουσικοκινητική Αγωγή. Α εξάμηνο Θεωρία. Εισαγωγικές έννοιες μουσικής παιδαγωγικής. Τι είναι Μουσική Παιδαγωγική Μουσικοκινητική Αγωγή Α εξάμηνο Θεωρία Μίχα Παρασκευή, PhD Μουσικολόγος, Μουσικοπαιδαγωγός 1 Μουσικοκινητική Αγωγή (Θ) - ΜΙΧΑ Παρασκευή 1 Μουσική Παιδαγωγική Εισαγωγικές έννοιες μουσικής παιδαγωγικής Μουσικοκινητική

Διαβάστε περισσότερα

Οσφυαλγία-Ισχιαλγία ( Πόνος στη µέση )

Οσφυαλγία-Ισχιαλγία ( Πόνος στη µέση ) Οσφυαλγία-Ισχιαλγία ( Πόνος στη µέση ) Συντηρητική ή Χειρουργική Αντιµετώπιση Γ. Στράντζαλης Νευροχειρουργική Κλινική, Πανεπιστήµιο Αθηνών, Θεραπευτήριο Ευαγγελισµός ΓΕΝΙΚΑ Η οσφυo-ισχιαλγία ή ο «πόνος

Διαβάστε περισσότερα

Ρήξη του Επιχείλιου Χόνδρου του Ισχίου Labral Tear

Ρήξη του Επιχείλιου Χόνδρου του Ισχίου Labral Tear Ρήξη του Επιχείλιου Χόνδρου του Ισχίου Labral Tear Τι είναι ο επιχείλιος χόνδρος; Ο επιχείλιος χόνδρος είναι µία δοµή από ινώδη ιστό που περιβάλλει κυκλοτερώς την κοτύλη την κοίλη δηλαδή αρθρική επιφάνεια

Διαβάστε περισσότερα

Συμμετοχή στην έκθεση για τις προσωπικότητες της " Μη βίας"

Συμμετοχή στην έκθεση για τις προσωπικότητες της  Μη βίας Συμμετοχή στην έκθεση για τις προσωπικότητες της " Μη βίας" Στις 25-2-2013 οι ομάδα των Έμπιστων Διαμεσολαβητών του σχολείου μας πραγματοποίησε επίσκεψη στην έκθεση για τις προσωπικότητες της " Μη βίας"

Διαβάστε περισσότερα

Αποκατάσταση Καρδιοπαθούς Ασθενούς Ο ρόλος του Ψυχιάτρου

Αποκατάσταση Καρδιοπαθούς Ασθενούς Ο ρόλος του Ψυχιάτρου Αποκατάσταση Καρδιοπαθούς Ασθενούς Ο ρόλος του Ψυχιάτρου Πανταζής Α. Ιορδανίδης Διδάκτωρ Ψυχιατρικής Α.Π.Θ Καθηγητής Ψυχολογίας & Διατροφής, ΑΤΕΙ Ιορδανίδης,, 10/3/11 1 ρ.πανταζής Ιορδανίδης, 10/3/11 2

Διαβάστε περισσότερα

Ο ΡΟΛΟΣ ΤΟΥ ΓΟΝΙΟΥ ΣΗΜΕΡΑ ΚΑΙ ΟΙ ΣΥΝΑΙΣΘΗΜΑΤΙΚΕΣ ΑΝΑΓΚΕΣ ΤΩΝ ΠΑΙΔΙΩΝ ΠΡΟΣΧΟΛΙΚΗΣ ΗΛΙΚΙΑΣ

Ο ΡΟΛΟΣ ΤΟΥ ΓΟΝΙΟΥ ΣΗΜΕΡΑ ΚΑΙ ΟΙ ΣΥΝΑΙΣΘΗΜΑΤΙΚΕΣ ΑΝΑΓΚΕΣ ΤΩΝ ΠΑΙΔΙΩΝ ΠΡΟΣΧΟΛΙΚΗΣ ΗΛΙΚΙΑΣ Ο ΡΟΛΟΣ ΤΟΥ ΓΟΝΙΟΥ ΣΗΜΕΡΑ ΚΑΙ ΟΙ ΣΥΝΑΙΣΘΗΜΑΤΙΚΕΣ ΑΝΑΓΚΕΣ ΤΩΝ ΠΑΙΔΙΩΝ ΠΡΟΣΧΟΛΙΚΗΣ ΗΛΙΚΙΑΣ Το να είσαι γονιός δεν είναι εύκολο πράγμα. Δεν υπάρχει ευκαιρία για πρόβα, δεν υπάρχουν σχολεία. Το μόνο που κουβαλάμε

Διαβάστε περισσότερα

Διαταραχές Πρόσληψης Τροφής στην Εφηβεία

Διαταραχές Πρόσληψης Τροφής στην Εφηβεία Διαταραχές Πρόσληψης Τροφής στην Εφηβεία Β. Α. Παπαγεωργίου MD, Med, Δρ. Α.Π.Θ. Παιδοψυχίατρος - TEACCH Consultant τ. Επίκουρος Καθηγήτρια Παιδοψυχιατρικής Οι Δ.Π.Τ. Δεν είναι απλώς αποκλίνουσες διατροφικές

Διαβάστε περισσότερα

«ΠΩΣ Ν ΑΛΛΑΞΟΥΜΕ ΤΟΝ ΚΟΣΜΟ!!!» ΠΟΛΙΤΙΣΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ: «ΗΤΕΧΝΗ ΣΑΝ ΠΑΡΑΜΥΘΙ» ΤΜΗΜΑ ΕΝΤΑΞΗΣ ΟΜΑΔΑ Γ (ΜΑΘΗΤΕΣ Γ ΤΑΞΗΣ)

«ΠΩΣ Ν ΑΛΛΑΞΟΥΜΕ ΤΟΝ ΚΟΣΜΟ!!!» ΠΟΛΙΤΙΣΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ: «ΗΤΕΧΝΗ ΣΑΝ ΠΑΡΑΜΥΘΙ» ΤΜΗΜΑ ΕΝΤΑΞΗΣ ΟΜΑΔΑ Γ (ΜΑΘΗΤΕΣ Γ ΤΑΞΗΣ) «ΠΩΣ Ν ΑΛΛΑΞΟΥΜΕ ΤΟΝ ΚΟΣΜΟ!!!» ΠΟΛΙΤΙΣΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ: «ΗΤΕΧΝΗ ΣΑΝ ΠΑΡΑΜΥΘΙ» ΤΜΗΜΑ ΕΝΤΑΞΗΣ ΟΜΑΔΑ Γ (ΜΑΘΗΤΕΣ Γ ΤΑΞΗΣ) Τουλίπες της Ολλανδίας, Κλωντ Μονέ Μια φορά κι ένα καιρό σε μια χώρα μακρινή οι άνθρωποι

Διαβάστε περισσότερα

Βλάβη Δεξιού Ημισφαιρίου Σημειώσεις για Φοιτητές. 2015, SpeechVoice-Σωτήρης Πανάγος

Βλάβη Δεξιού Ημισφαιρίου Σημειώσεις για Φοιτητές. 2015, SpeechVoice-Σωτήρης Πανάγος Βλάβη Δεξιού Ημισφαιρίου Σημειώσεις για Φοιτητές 2015, SpeechVoice-Σωτήρης Πανάγος 1 ΒΔΗ (RHD) : Χαρακτηριστικά 1. Δεν έχει ενσυναίσθηση της καταστασης του 2. Δυσκολία ελέγχου αριστερής πλευράς 3. Δυσκολία

Διαβάστε περισσότερα

Ο ρόλος της ΜΕΘ στη δωρεά οργάνων

Ο ρόλος της ΜΕΘ στη δωρεά οργάνων Ο ρόλος της ΜΕΘ στη δωρεά οργάνων Ανδρέας Π. Καραμπίνης Διευθυντής ΜΕΘ Π.Γ.Ν.Α. «Γ. Γεννηματάς» μεταμόσχευση ιστών και οργάνων αποτελεί σήμερα ένα από τα σημαντικότερα επιτεύγματα της σύγχρονης ιατρικής

Διαβάστε περισσότερα

Σόφη Θεοδωρίδου: "Αν δε συμπάσχεις με τους ήρωές σου, δεν είναι αληθινοί"

Σόφη Θεοδωρίδου: Αν δε συμπάσχεις με τους ήρωές σου, δεν είναι αληθινοί Σόφη Θεοδωρίδου: "Αν δε συμπάσχεις με τους ήρωές σου, δεν είναι αληθινοί" Το clickatlife επιλέγει ρήσεις από έντεκα συγγραφείς της παγκόσμιας κλασσικής λογοτεχνίας για να ανοίξει διάλογο με σύγχρονους

Διαβάστε περισσότερα

Το παραμύθι της αγάπης

Το παραμύθι της αγάπης Το παραμύθι της αγάπης Μια φορά και ένα καιρό, μια βασίλισσα έφερε στον κόσμο ένα παιδί τόσο άσχημο που σχεδόν δεν έμοιαζε για άνθρωποs. Μια μάγισσα που βρέθηκε σιμά στη βασίλισσα την παρηγόρησε με τούτα

Διαβάστε περισσότερα

Συμπτώματα συνεξάρτησης

Συμπτώματα συνεξάρτησης Συμπτώματα συνεξάρτησης Οι συνεξαρτητικές συμπεριφορές είναι αυτοκαταστροφικές συμπεριφορές. Το συνεξαρτητικό άτομο προσπαθεί να βοηθήσει τους άλλους καταστρέφοντας τον εαυτό του. Τέτοιου είδους συμπεριφορές

Διαβάστε περισσότερα

Ε Ν Η Μ Ε Ρ Ω Σ Ο Υ. νεφρά

Ε Ν Η Μ Ε Ρ Ω Σ Ο Υ. νεφρά Ε Ν Η Μ Ε Ρ Ω Σ Ο Υ νεφρά νεφρών Η υψηλή αρτηριακή πίεση (υπέρταση) είναι ένα από τα δύο κύρια αίτια χρόνιας νεφρικής νόσου παγκοσμίως (το άλλο είναι ο διαβήτης). Επίσης, τα νεφρά έχουν βασικό ρόλο στη

Διαβάστε περισσότερα

Κείμενα Κατανόησης Γραπτού Λόγου

Κείμενα Κατανόησης Γραπτού Λόγου Κέντρο Ελληνικής Γλώσσας Πιστοποίηση Επάρκειας της Ελληνομάθειας 18 Ιανουαρίου 2013 A2 Κείμενα Κατανόησης Γραπτού Λόγου Διάρκεια Εξέτασης 30 λεπτά Διάρκεια Εξέτασης 30 λεπτά Ερώτημα 1 (7 μονάδες) Διαβάζετε

Διαβάστε περισσότερα

σόκ. Σιώπησε και έφυγε μετανιωμένος χωρίς να πει τίποτα, ούτε μια λέξη.» Σίμος Κάρμιος Λύκειο Λειβαδιών Σεπτέμβριος 2013

σόκ. Σιώπησε και έφυγε μετανιωμένος χωρίς να πει τίποτα, ούτε μια λέξη.» Σίμος Κάρμιος Λύκειο Λειβαδιών Σεπτέμβριος 2013 Εμπειρίες που αποκόμισα από το Διήμερο Σεμινάριο που αφορά στην ένταξη Παιδιών με Απώλεια Ακοής στη Μέση Γενική και Μέση Τεχνική και Επαγγελματική Εκπαίδευση Είχα την τύχη να συμμετάσχω στο διήμερο σεμινάριο

Διαβάστε περισσότερα

Η ΨΥΧΙΑΤΡΙΚΗ ΔΙΑΓΝΩΣΗ ΚΑΙ ΤΑ ΣΥΓΧΡΟΝΑ ΤΑΞΙΝΟΜΙΚΑ ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ

Η ΨΥΧΙΑΤΡΙΚΗ ΔΙΑΓΝΩΣΗ ΚΑΙ ΤΑ ΣΥΓΧΡΟΝΑ ΤΑΞΙΝΟΜΙΚΑ ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ Η ΨΥΧΙΑΤΡΙΚΗ ΔΙΑΓΝΩΣΗ ΚΑΙ ΤΑ ΣΥΓΧΡΟΝΑ ΤΑΞΙΝΟΜΙΚΑ ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΓΕΩΡΓΙΛΑ ΕΛΕΝΗ Απαρτιωμένη Διδασκαλία ΕΙΣΑΓΩΓΗ Διάγνωση: είναι η πολύπλοκη διαδικασία αναγνώρισης και ταυτοποίησης μιας διαταραχής που γίνεται

Διαβάστε περισσότερα

ΟΡΙΣΜΟΣ Η Νόσος Alzheimerή γεροντική άνοια είναι µια χρόνια νευροεκφυλιστικήασθένεια του Κεντρικού Νευρικού Συστήµατος, που χαρακτηρίζεται στην ήπια µορφή της από σταδιακή απώλεια της µνήµης και περιορισµό

Διαβάστε περισσότερα

ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΟ ΣΧΕΔΙΟ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ ΕΝΟΤΗΤΑ: ΑΡΜΟΝΙΑ (ΟΣΤΙΝΑΤΟ 1) ΣΧΟΛΕΙΟ/ΤΑΞΗ: A AΡ. ΜΑΘΗΤΩΝ:

ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΟ ΣΧΕΔΙΟ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ ΕΝΟΤΗΤΑ: ΑΡΜΟΝΙΑ (ΟΣΤΙΝΑΤΟ 1) ΣΧΟΛΕΙΟ/ΤΑΞΗ: A AΡ. ΜΑΘΗΤΩΝ: ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΟ ΣΧΕΔΙΟ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ ΕΝΟΤΗΤΑ: ΑΡΜΟΝΙΑ (ΟΣΤΙΝΑΤΟ 1) ΣΧΟΛΕΙΟ/ΤΑΞΗ: A AΡ. ΜΑΘΗΤΩΝ: ΣΚΟΠΟΣ: ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ: ΠΕΡΙΟΔΟΣ: ΣΤΟΧΟΙ:ΝΑ ΑΝΑΓΝΩΡΙΖΟΥΝ ΟΙ ΜΑΘΗΤΕΣ ΜΕΣΑ ΑΠΟ ΕΝΟΡΧΗΣΤΡΩΣΗ ΚΑΙ ΤΟ ΤΡΑΓΟΥΔΙ

Διαβάστε περισσότερα

Ομαδική Εργασία Παραγωγής Γραπτού Λόγου με θέμα: «ΤΟ ΣΧΟΛΕΙΟ ΜΟΥ»

Ομαδική Εργασία Παραγωγής Γραπτού Λόγου με θέμα: «ΤΟ ΣΧΟΛΕΙΟ ΜΟΥ» Ομαδική Εργασία Παραγωγής Γραπτού Λόγου με θέμα: «ΤΟ ΣΧΟΛΕΙΟ ΜΟΥ» Δ τάξη, 2013-2014 Παρουσίαση γραπτής εργασίας «ΤΟ ΣΧΟΛΕΙΟ ΜΟΥ» ΟΚΤΩΒΡΙΟΣ 2013 Τα βήματα που ακολουθήσαμε ήταν: 1. Αφού η δασκάλα μας έγραψε

Διαβάστε περισσότερα

Εισαγωγή. Γιατί είναι χρήσιμο το παρόν βιβλίο. Πώς να ζήσετε 150 χρόνια µε Υγεία

Εισαγωγή. Γιατί είναι χρήσιμο το παρόν βιβλίο. Πώς να ζήσετε 150 χρόνια µε Υγεία Εισαγωγή «Όποιος έχει υγεία, έχει ελπίδα. Και όποιος έχει ελπίδα, έχει τα πάντα.» Τόμας Κάρλαϊλ Γιατί είναι χρήσιμο το παρόν βιβλίο Ο πατέρας μου είναι γιατρός, ένας από τους καλύτερους παθολόγους που

Διαβάστε περισσότερα

Ίντα Ελιάου BSc, MSc, PGDip, MA Συμβουλευτική Ψυχολόγος eliaouida@gmail.com

Ίντα Ελιάου BSc, MSc, PGDip, MA Συμβουλευτική Ψυχολόγος eliaouida@gmail.com ΣΥΝΕΔΡΙΟ: ΠΡΟΛΗΨΗ & ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΕΣ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΕΙΣ ΤΟΥ ΚΑΡΚΙΝΟΥ ΠΝΕΥΜΟΝΑ Limneon, Καστοριά, 19.12.15 «Ενημέρωση του ασθενούς & των συνοδών του με καρκίνο του πνεύμονα. Προβλήματα στην ελληνική πραγματικότητα»

Διαβάστε περισσότερα

Η νόσος ALZHEIMER: Συμπώματα, κληρονομικότητα, επιβαρυντικοί και προστατευτικοί παράγοντες και μελλοντικές θεραπείες-οκτ 2012

Η νόσος ALZHEIMER: Συμπώματα, κληρονομικότητα, επιβαρυντικοί και προστατευτικοί παράγοντες και μελλοντικές θεραπείες-οκτ 2012 Η νόσος ALZHEIMER: Συμπώματα, κληρονομικότητα, επιβαρυντικοί και προστατευτικοί παράγοντες και μελλοντικές θεραπείες-οκτ 2012 Eυθυμιόπουλος Σπύρος, Αναπληρωτής Καθηγητής Πρόεδρος της Ελληνικής Εταιρείας

Διαβάστε περισσότερα

Δρ. Απόστολος Βούρδας MRCPsych, CCST Παιδοψυχίατρος Ομήρου 53 Νέα Σμύρνη, 17121, τηλ & φαξ: 210 9346168, www.vourdas.com ΔΗΜΟΓΡΑΦΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΠΑΙΔΙΟΥ

Δρ. Απόστολος Βούρδας MRCPsych, CCST Παιδοψυχίατρος Ομήρου 53 Νέα Σμύρνη, 17121, τηλ & φαξ: 210 9346168, www.vourdas.com ΔΗΜΟΓΡΑΦΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΠΑΙΔΙΟΥ ΔΗΜΟΓΡΑΦΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΠΑΙΔΙΟΥ Παρακαλώ συμπληρώστε το παρακάτω έντυπο φόρμα και φέρτε το μαζί σας στην πρώτη συνεδρία σας. Οι πληροφορίες που δίνετε είναι απόλυτα εμπιστευτικές και θα διευκολύνουν ιδιαίτερα

Διαβάστε περισσότερα

ΥΔΡΟΚΗΛΗ ΠΑΘΗΣΕΙΣ ΟΣΧΕΟΥ - ΥΔΡΟΚΗΛΗ - ΚΙΡΣΟΚΗΛΗ - ΣΥΣΤΡΟΦΗ ΣΠΕΡΜΑΤΙΚΟΥ ΤΟΝΟΥ - ΚΥΣΤΗ ΕΠΙΔΙΔΥΜΙΔΑΣ - ΣΠΕΡΜΑΤΟΚΥΣΤΗ - ΚΥΣΤΕΣ ΟΣΧΕΟΥ

ΥΔΡΟΚΗΛΗ ΠΑΘΗΣΕΙΣ ΟΣΧΕΟΥ - ΥΔΡΟΚΗΛΗ - ΚΙΡΣΟΚΗΛΗ - ΣΥΣΤΡΟΦΗ ΣΠΕΡΜΑΤΙΚΟΥ ΤΟΝΟΥ - ΚΥΣΤΗ ΕΠΙΔΙΔΥΜΙΔΑΣ - ΣΠΕΡΜΑΤΟΚΥΣΤΗ - ΚΥΣΤΕΣ ΟΣΧΕΟΥ ΠΑΘΗΣΕΙΣ ΟΣΧΕΟΥ - ΥΔΡΟΚΗΛΗ - ΚΙΡΣΟΚΗΛΗ - ΣΥΣΤΡΟΦΗ ΣΠΕΡΜΑΤΙΚΟΥ ΤΟΝΟΥ - ΚΥΣΤΗ ΕΠΙΔΙΔΥΜΙΔΑΣ - ΣΠΕΡΜΑΤΟΚΥΣΤΗ - ΚΥΣΤΕΣ ΟΣΧΕΟΥ ΥΔΡΟΚΗΛΗ Είναι η συλλογή υγρού μεταξύ των πετάλων του ιδίως ελυτροειδούς χιτώνα

Διαβάστε περισσότερα