«Κρίκοι φρενοβλαβών» από τη Μικρά Ασία. Στο περιθώριο της ιστορίας της ιατρικής και της ιστορίας των μουσείων

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "«Κρίκοι φρενοβλαβών» από τη Μικρά Ασία. Στο περιθώριο της ιστορίας της ιατρικής και της ιστορίας των μουσείων"

Transcript

1 «Κρίκοι φρενοβλαβών» από τη Μικρά Ασία. Στο περιθώριο της ιστορίας της ιατρικής και της ιστορίας των μουσείων Όλγα ΓΚΡΑΤΖΙΟΥ Τόμος ΚΣΤ' (2005) Σελ ΑΘΗΝΑ 2005

2 Όλγα Γκράτζιου «ΚΡΙΚΟΙ ΦΡΕΝΟΒΛΑΒΩΝ» ΑΠΟ ΤΗ ΜΙΚΡΑ ΑΣΙΑ ΣΤΟ ΠΕΡΙΘΩΡΙΟ ΤΗΣ ΙΣΤΟΡΙΑΣ ΤΗΣ ΙΑΤΡΙΚΗΣ ΚΑΙ ΤΗΣ ΙΣΤΟΡΙΑΣ ΤΩΝ ΜΟΥΣΕΙΩΝ ^την προθήκη μεταβυζαντινής μεταλλοτεχνίας του Βυζαντινού Μουσείου της Αθήνας εκτέθηκαν για πάνω από εξήντα χρόνια, ανάμεσα σε άλλα αντικείμενα μεταλλοτεχνίας, και έξι ασημένιοι ή επάργυροι κρίκοι που κλείνουν με περόνη. Άλλοι επτά παρόμοιοι κρίκοι εκτέθηκαν με ανάλογο τρόπο στο Μουσείο Μπενάκη, από την πρώτη του έκθεση, το 1931, έως την επανέκθεση του Όλοι οι κρίκοι φέρουν κάποια διακόσμηση και από τους περισσότερους εξαρτώνται αλυσίδες. Τέσσερις είναι ενεπίγραφοι και χρονολογημένοι: 1836,1859, 1867 και Η εισαγωγή τους και στα δύο μουσεία έγινε το 1930 από το «Ταμείο Ανταλλαξίμων Κοινοτικών και Κοινωφελών Περιουσιών», τον οργανισμό δηλαδή που διαχειρίστηκε τα της περιουσίας των ελληνικών κοινοτήτων της Μικράς Ασίας και της Ανατολικής Θράκης μετά την ανταλλαγή των πληθυσμών. Όπως είναι γνωστό, τα «κειμήλια» διαμοιράστηκαν ανάμεσα στο Βυζαντινό Μουσείο, το Μουσείο Μπενάκη και το Μουσείο Ελληνικής Λαϊκής Τέχνης 1. Στο κατάστιχο καταγραφής των αντικειμένων που παραδόθηκαν στο Βυζαντινό Μουσείο καταγράφονται όλοι μαζί με αύξοντα αριθμό 146 ως εξής: «"Εξ κρίκοι φρενοβλαβών εξ αργύρου, εξ ών οι τέσσερες μετ' άλύσεων, οι δέ δύο μικρότεροι άνευ». Ως «κρίκοι φρενοβλαβών» φέρονται και στο βιβλίο εισαγωγής του Μουσείου Μπενάκη με εξαίρεση έναν, τον κρίκο αριθ. 8 (βλ. παρακάτω). Οι κρίκοι εκτέθηκαν και στα δύο μουσεία σε προθήκη με άλλα αντικείμενα «μεταβυζαντινής μεταλλοτεχνίας», στο ίδιο μάλιστα ράφι με μετάλλινα στέφανα γάμου (Εικ. 16). Για την έκθεση τους δηλαδή καθοριστικό κριτήριο αποτέλεσε το υλικό κατασκευής τους και το είδος της διακόσμησης. Τα αντικείμενα του Βυζαντινού Μουσείου ταξινομήθηκαν από την εποχή της ίδρυσης του σε μία από τις τρεις κατηγορίες: γλυπτική, ζωγραφική, μικροτεχνία, στην οποία συμπεριλαμβάνονται και τα έργα της μεταλλοτεχνίας. Το Μουσείο Μπενάκη, που ιδρύθηκε λίγο αργότερα, είχε μεγαλύτερη χρονολογική ποικιλία συλλογών αλλά τήρησε ανάλογες ταξινομήσεις μέσα σε κάθε μεγάλη χρονική περίοδο. Η «μικροτεχνία» είναι μια κατηγορία της ιστορίας της τέχνης κληρονομημένη από το 19ο αιώνα. Ο όρος δηλώνει το μικρό σχετικά μέγεθος και την καλλιτεχνική πρόθεση. Χρησιμοποιήθηκε για να καλύψει μεγάλη ποικιλία αντικειμένων, από διαφορετικά υλικά και με πάμπολλες χρήσεις. Ά βολη έννοια, επέζησε ολόκληρο τον 20ό αιώνα, αν και στην πορεία του άρχισε να αντικαθίσταται με επιμέρους προσδιορισμούς ή νέες κατηγορίες με βάση το υλικό κατασκευής, τις τεχνικές ή και τη χρήση των αντικειμένων. Η «μικροτεχνία» τείνει πια να εκλείψει. Η κατάταξη των κρίκων στην κατηγορία της «μικροτεχνίας» οδήγησε και στην τοποθέτηση τους κοντά σε θυμιατήρια, λειψανοθήκες, πόρπες, στέφανα γάμου και τα παρόμοια. Ο συσχετισμός αυτός, μαζί με τη φειδωλή σε υπομνηματισμό έκθεση κράτησε «κρυμμένη» από το 1 Το χρονικό της μεταφοράς και της συγκρότησης του Ταμείου Ανταλλαξίμων και της κατάθεσης των αντικειμένων που θεωρήθηκαν ότι είχαν αρχαιολογική και ιστορική σημασία στα μουσεία καταγράφει ο Παύλος Λαζαρίδης στον Κατάλογο Ειδική Έκθεση Κειμηλίων Προσφύγων, Βυζαντινό και Χριστιανικό Μουσείο Αθηνών, Αθήνα 1982 (εισαγωγικό κατατοπιστικό σημείωμα, χωρίς σελιδαρίθμηση). Πρβλ. Άννα Μπαλλιάν, Θησαυροί από τις ελληνικές κοινότητες της Μικράς Ασίας και της Ανατολικής Θράκης. Συλλογές του Μουσείου Μπενάκη, κατάλογος έκθεσης στο Κέντρο Λαϊκής Τέχνης και Παράδοσης, Αθήνα 1992, Τα κριτήρια με τα οποία έγινε η κατανομή στα τρία μουσεία θα άξιζε να αναλυθούν τώρα πια που τα αντίστοιχα μουσεία έχουν περάσει σε νέα φάση της ιστορίας τους. 389

3 ΟΛΓΑ ΓΚΡΑΤΖΙΟΥ Εικ. 1. Βυζαντινό Μουσείο Τ1445. μέσο επισκέπτη του μουσείου την πραγματική χρήση των αντικειμένων αυτών. Με δυσκολία μπορούσε να μαντέψει κανείς ότι επρόκειτο για λαιμοδέτες. Ελάνθανε έτσι η ιστορική μαρτυρία που παραδίδουν για την προεπιστημονική ιατρική. Στη συνέχεια επιχειρώ να αναγνωρίσω τη φύση των αντικειμένων, να προσεγγίσω την αρχική τους χρήση καινά παρακολουθήσω τη μουσειακή ζωή τους. Εικ. 2. Βυζαντινό Μουσείο Τ1447. Τα αντικείμενα ΒΥΖΑΝΤΙΝΟ ΜΟΥΣΕΙΟ 1. Τ1445 (Εικ. 1). Δύο ενεπίγραφα ημικυκλικά ελάσματα συνδεόμενα με στροφέα και κλείστρο με περόνη. Κλειστή η στεφάνη που σχηματίζεται έχει διάμετρο 14-15,5 εκ. Το πλάτος του ελάσματος είναι 2,5 εκ. Αλυσίδα μήκους 1,28 μ., κομμένη σε δύο κομμάτια, εξαρτάται από κρίκο κολλημένο δίπλα στο στροφέα και από δεύτερο κρίκο δίπλα στο κλείστρο. Κάθε έλασμα αποτελείται από το φαρδύτερο κύριο σώμα και το πλαίσιο. Το πλαίσιο, όμοιο πάνω και κάτω, αποτελείται από διπλή σκοτία και είναι συμφυές με το λεπτότερο σώμα, του οποίου η επιφάνεια έχει εμπίεστα τα γράμματα επιγραφής. Μπροστά από την επιγραφή μικρή φυτική έλικα και ανάμεσα σε κάθε λέξη ανάγλυφοι ρόδακες γεμίζουν το κενό. Το υπόλοιπο βάθος είναι χτυπητό. Το κύριο σώμα καταλαμβάνει η καραμανλίδικη επιγραφή: ΑΓΙΑ ΚΥΡΙΑΚΗ ΙΜΤΑΤ ΕΙΛΕΓΕ 1867 ΣΕ- ΠΤΕΜ22 (Αγία Κυριακή βοήθησε Σεπτεμβρίου 22). Βιβλιογραφία: Ειδική Έκθεση Κειμηλίων Προσφύγων, Αθήνα 1982, αριθ Τ1447 (Εικ. 2). Δύο ημικυκλικά ελάσματα που συνδέονται με στροφέα και κλείστρο που κουμπώνει με περόνη. Διάμετρος στεφάνης 13,3-12,4 εκ. Το πλάτος του ελάσματος είναι 1,5 εκ. Τρεις κρίκοι εξάρτησης, δύο για την αλυσίδα και ένας στην κορυφή της περόνης ώστε να συνδέεται με το κύριο σώμα της αλυσίδας και να μην παραπέφτει στο άνοιγμα. Μήκος αλυσίδας περίπου 2,10 μ. Εικ. 3. Βυζαντινό Μουσείο Τ1449. Το έλασμα είναι χυτό, επάργυρο και αποτελείται από τρεις ζώνες, την κεντρική που μένει κενή και το πλαίσιο που είναι επικολλημένο και έχει κόσμημα με ρόμβους και κουκκίδες. 3.Τ1449 (Εικ. 3). Δύο ημικυκλικά ελάσματα που συνδέονται με στροφέα. Από το κλείστρο έχει χαθεί η περόνη. Στο ένα διατηρείται κρίκος για την εξάρτηση αλυσίδας που έχει χαθεί. Κλειστά σχηματίζουν στεφάνη με διάμετρο 11,5-13 εκ. Το πλάτος του ελάσματος είναι 1,2 εκ. Τα ελάσματα αποτελούνται από δύο συρματερούς πλοχμούς πλαισιωμένους από σκοτία. Ενώνονται με τρία επικολλημένα σε κάθε έλασμα πλακίδια σε σχήμα σταυρού, με εγχάρακτη σταυρόσχημη διακόσμηση. 4. Τ 1446 (Εικ. 4). Δύο ελάσματα ημικυκλικά που συνδέονται με στροφέα και κλείστρο. Η διάμετρος της κλειστής στεφάνης που σχηματίζουν είναι 13,5 εκ. Πλάτος ελάσματος 1,8 εκ. Τα τρία σωζόμενα κομμάτια της σπασμένης αλυσίδας έχουν μήκος 8,6-3 και 2,8 εκ. Τα ελάσματα αποτελούνται από τρεις συρματερούς πλοχμούς που πλαισιώνονται από σκότιες. Το κόσμημα μοιάζει με του προηγούμενου κρίκου, είναι ωστόσο εδώ επικολλημένο σε μονοκόμματη μετάλλινη ταινία. Η στε- 390

4 «ΚΡΙΚΟΙ ΦΡΕΝΟΒΛΑΒΩΝ» ΑΠΟ ΤΗ ΜΙΚΡΑ ΑΣΙΑ Εικ. 4. Βυζαντινό Μουσείο Τ1446. φάνη δένει με συρματερό ρόδακα στα αριστερά και δεξιά του κλείστρου και του στροφέα και με άλλα δύο παρόμοια κοσμήματα στο μέσο κάθε ελάσματος. Από τα κομμάτια της σπασμένης αλυσίδας εξαρτώνται τρία άγκιστρα με συρματερή διακόσμηση και ένα ρομβόσχημο έλασμα ύψους 7,3 εκ. με ανάγλυφη παράσταση έφιππου αγίου Δημητρίου που λογχίζει τον πεσμένο κατά γης Καλογιάννη. Βιβλιογραφία: Ειδική Έκθεση Κειμηλίων Προσφύγων, αριθ Τ1448 (Εικ. 5). Δύο ημικυκλικά ελάσματα που συνδέονται με στροφέα και κλείστρο με περόνη. Η διάμετρος της στεφάνης που σχηματίζουν είναι 12 εκ., το πλάτος του ελάσματος 1,3 εκ. Από την αλυσίδα σώζονται οι κρίκοι εξάρτησης και δύο τμήματα μήκους 6 και 3 εκ. Τα ελάσματα αποτελούνται από τρεις συρματερούς πλοχμούς πλαισιωμένους από σκοτία. Συρματεροί ρόδακες περιβάλλουν κλείστρο και στροφέα. Σε δύο επιπλέον σημεία σε κάθε έλασμα υπάρχουν συνδέσεις με μολύβι από την εσωτερική πλευρά. Το κόσμημα είναι όμοιο με εκείνο του Τ 1446, με τη διαφορά ότι δεν έχει επικολληθεί σε ενιαία ταινία και τα ελάσματα είναι εδώ στενότερα. Κατά πάσα πιθανότητα προέρχονται από το ίδιο εργαστήριο. 6. Τ1444 (Εικ. 6). Δύο ημικυκλικά ελάσματα με έκτυπη διακόσμηση. Συνδέονται με στροφέα και κλείστρο με περόνη. Η στεφάνη κλειστή έχει διάμετρο 14,7-16 εκ. Το πλάτος του ελάσματος είναι 4,5 εκ. Η αλυσίδα έχει μήκος 1,72 εκ., εξαρτάται από κρίκο στην κεφαλή της περόνης και περνάει μέσα από σταυρόσχημο στοιχείο που στη μία όψη φέρει εγχάρακτα τα γράμματα: Ε.λ/Κ.Α. Σε κάθε έλασμα, στην κάτω άκρη της κύριας όψης, υπάρχει σφραγίδα του ασημιού. Τα ελάσματα διακρίνονται στο κύριο σώμα που έχει έκτυπη και χτυπητή διακόσμηση και επιγραφή, και το συμφυές πλαίσιο από διπλή σκοτία. Η διακόσμηση αποτελείται από φυτική έλικα που περιβάλλει στο ένα έλασμα την επιγραφή: ΣΥΜΙΩΝ ΟΓΛΟΥ ΚΟΣΜΑ ΟΓΛΟΥ7/ Εικ. 5. Βυζαντινό Μουσείο Τ1448. Εικ. 6. Βυζαντινό Μουσείο Τ1444. ΠΑΥΛΟΣ ΕΙΣ ΒΟΗΘΕΙΑΝ ΚΑΡΑΤΖΟΡΕΝ 1907 και στο άλλο παράσταση έφιππου δρακοντοκτόνου αγίου Γεωργίου με την επιγραφή: Ο ΑΓΙΟΣ ΓΕΩΡΓΙΟΣ. Πρόκειται για τον νεότερο από όλους τους κρίκους που επιπλέον δίνει στην επιγραφή και τον τόπο προέλευσης: το Καράτζορεν στο νότιο Πόντο. Βιβλιογραφία: Ειδική Έκθεση Κειμηλίων Προσφύγων, αριθ ΜΟΥΣΕΙΟ ΜΠΕΝΑΚΗ 7. Αριθ. Ευρ (Εικ. 7). Δύο ημικυκλικά ελάσματα, πλάτους 2,2 εκ., με στροφέα και κλείστρο. Κλειστή η στεφάνη έχει διάμετρο 14,5-16 εκ. Το κύριο σώμα του ελάσματος καταλαμβάνει η εμπίεστη επιγραφή: ΑΓΙΑ ΤΡΙΑΔΑ : ΠΑΝΑΓΙΑ KOIMICIC :. ΠΡΟΒΟΥΙ ΤΑΡΑΧΟΥ. ΚΕ ΑΝΔΡΟΝΙΚΟΥ :. ΙΜΤΑΤ ΕΙΛΕΓΕ! 1836 ΦΕΥΡΟΥΑ- PflJOY 20 (Αγία Τριάδα, Παναγία Κοίμησις, Πρόβου, Τάραχου και Ανδρόνικου, βοήθησε Φεβρουαρίου 20). Στην πάνω και την κάτω πλευρά του ελάσματος επικολλημένο πλαίσιο από μία λεπτή ράβδωση. Από κρίκο δίπλα στο κλείστρο εξαρτάται αλυσίδα μήκους 94 εκ. 391

5 ΟΛΓΑ ΓΚΡΑΤΖΙΟΥ Εικ. 7. Μουσείο Μπενάκη Εικ. 8. Μουσείο Μπενάκη Η Άννα Μπαλλιάν ταύτισε την εκκλησία της επίκλησης με εκείνη των Αγίων Πρόβου, Τάραχου και Ανδρόνικου στο Ανδρονίκιο κοντά στην Καισαρεία. Η εκκλησία το 1835 ανακαινίστηκε και μετονομάστηκε σε Αγία Τριάδα. Βιβλιογραφία: Μπαλλιάν, Θησαυροί από τις ελληνικές κοινότητες (υποσημ. 1), Αριθ. Ευρ (Εικ. 8). Δύο ημικυκλικά ελάσματα που κλείνουν σχηματίζοντας στεφάνη διαμέτρου 17 εκ. Το πλάτος τους είναι 2,4 εκ. Από τέσσερις κρίκους εξάρτησης κρέμονται ισάριθμα τμήματα της σπασμένης αλυσίδας μήκους 69,2-22 και 4,5 εκ. Το κύριο σώμα του ελάσματος που πλαισιώνεται από διπλή σκοτία καταλαμβάνει η εμπίεστη επιγραφή: TO TENECION THC YIJEPAriAC AECnOINHC ΗΜΩΝ ΘΕΟΤΟΚΟΥ Την επιφάνεια του ελάσματος συμπληρώνει έλικα, ενώ όλη η επιγραφή περιβάλλεται από λεπτό στικτό και σφυρήλατο κυμάτιο. 9. Αριθ. Ευρ (Εικ. 9). Δύο ημικυκλικά ελάσματα που κλειστά έχουν διάμετρο 13-13,2 εκ. Το πλάτος τους είναι 2,2 εκ. Έχουν λεπτό στικτό πλαίσιο και στο κύριο σώμα τους φέρουν πλούσιο σφυρήλατο κόσμημα που αποτελείται από συμμετρικά διευθετημένα αντίρροπα ζεύγη φύλλων, στο σημείο συνάντησης των οποίων διασταυρώνονται δύο, συμμετρικοί επίσης, φυλλοφόροι κλάδοι. Ανάμεσα τους τοποθετούνται τέσσερα ένθετα κοράλια. Σώζεται μέρος μόνο της αλυσίδας σε δύο κομμάτια εξαρτημένα από δύο κρίκους. Το μήκος και των δύο είναι 7,5 εκ. Βιβλιογραφία: Μπαλλιάν, Θησαυροί από τις ελληνικές κοινότητες (υποσημ. 1), Αριθ. Ευρ (Εικ. 10). Δύο ημικυκλικά ελάσματα συνδεόμενα με στροφέα και κλείστρο. Κλειστά σχηματίζουν στεφάνη με διάμετρο 13 εκ. Το πλάτος του ελάσματος είναι 2,6 εκ. Την εμπίεστη διακόσμηση αποτελούν τρεις σειρές σχοινιού, με διαφορετική εναλλάξ φορά, και πλαίσιο από κουκκίδες. Η αλυσίδα του έχει εκπέσει. 11. Αριθ. Ευρ (Εικ. 11). Δύο ελάσματα πλάτους 2 εκ. που κλειστά έχουν διάμετρο 13,6-14,4 εκ. Η αλυσίδα σώζεται ολόκληρη, εξαρτάται με δύο κρίκους από τα ελάσματα και έχει μήκος περίπου 1,20 μ. Ο διάκοσμος είναι επικολλημένος πάνω στο έλασμα: ένας φουσκωτός πλοχμός καταλαμβάνει ολόκληρη σχεδόν την επιφάνεια αφήνοντας χώρο για ένα πρόσθετο επίσης λεπτό κοκκιδωτό πλαίσιο. 12. Αριθ. Ευρ (Εικ. 12). Δύο ελάσματα πλάτους 1,8 εκ. ενώνονται με στροφέα και κλείνουν με κλείστρο. Κλειστά σχηματίζουν στεφάνη διαμέτρου εκ. Από δύο κρίκους εξάρτησης κρέμεται αλυσίδα μήκους 1,53 μ. Η διακόσμηση αποτελείται από λεπτούς συρματερούς πλοχμούς επικολλημένους σε λείο έλασμα. Πρόσθετοι συρματεροί ρόδακες συμπληρώνουν το διάκοσμο, ενώ δύο λείες ρομβοειδείς πλάκες, μία σε κάθε πλευρά, συνδέουν τους πλοχμούς στην ταινία που αποτελεί τη βάση του ελάσματος. Ο τρόπος δεσίματος και η διακόσμηση συγγενεύουν με του κρίκου αριθ. 4 (Τ 1446, του Βυζαντινού Μουσείου). 13. Αριθ. Ευρ (Εικ. 13). Δύο λεία ελάσματα, πάνω στα οποία επικολλάται πρόσθετος συρματερός διάκοσμος με τη μορφή συνεχούς φυτικής έλικας. Πρόσθετο είναι επίσης το στικτό πλαίσιο που περιβάλλει το κύριο θέμα. Κλειστή η στεφάνη έχει διάμετρο 12 εκ., το πλάτος του ελάσματος είναι 2,6 εκ. Το μήκος του σωζόμενου τμήματος της αλυσίδας 79 εκ. Οι κρίκοι είναι συγγενικοί μεταξύ τους ως προς το σχήμα, το μέγεθος και τη λειτουργικότητα. Διακρίνονται, 392

6 «ΚΡΙΚΟΙ ΦΡΕΝΟΒΛΑΒΩΝ» ΑΠΟ ΤΗ ΜΙΚΡΑ ΑΣΙΑ Εικ. 9. Μουσείο Μπενάκη Εικ. 10. Μουσείο Μπενάκη ως προς την τεχνική, σε εκείνους που έχουν ανάγλυφη εμπίεστη διακόσμηση, στους οποίους η πίσω όψη επομένως είναι το αρνητικό της κύριας (αριθ. 1,6,7,8,9,10 και 11) και σε εκείνους που αποτελούνται από λείο έλασμα με επικολλημένη διακόσμηση, απλή (αριθ. 2) ή συρματερή (αριθ. 4,12 και 13). Παραλλαγή της τελευταίας ομάδας αποτελούν οι κρίκοι στους οποίους η συρματερή ταινία «δένεται» με μικρές πλάκες και ρόδακες και δεν συνδέεται με ενιαία ταινία (αριθ. 3 και 5), όπου επομένως γίνεται οικονομία στα υλικά. Η περιεκτικότητα σε ασήμι ποικίλλει, όπως φαίνεται από τη μακροσκοπική εξέταση. Παρά τις διαφορές τους αυτές, όλοι οι κρίκοι είναι λεπτοδουλεμένοι και δείχνουν προηγμένη χειροτεχνία. Ένας από τους κρίκους, ο χρονικά νεότερος, του 1907 (αριθ. 6, Τ 1444 του Βυζαντινού Μουσείου), δίνει στην επιγραφή την τοπογραφική ένδειξη Καράτζορεν. Στον αντίστοιχο φάκελο του Κέντρου Μικρασιατικών Σπουδών το Karacaören (= Μαύρα Ερείπια) καταγράφεται ως οικισμός που υπαγόταν στο βαλελίκι της Σεβάστειας του Πόντου. Ο πληροφορητής του Κέντρου, από τη Μακεδονία, λέει στο τέλος της δεκαετίας του 1960 για το χωριό αυτό: «Έγινε χωριό περίπου 60 χρόνια προτού να φύγουμε οριστικά απ' την Τουρκία το 1922 με 1923». Και για τη γλώσσα που μιλιόταν παρατηρεί: «Η γλώσσα των γέρων του χωριού, παππούδες, πατεράδες, ήτανε τα λαζικά, εμείς οι νέοι τότες μιλούσαμε τούρκικα. Φαίνονταν, δηλαδή, πως αν μέναμε λίγα χρόνια ακόμη στο χωριό μας όλοι πια θα μιλούσανε τούρκικα» (ΚΜΣ Φάκελος Καράτζορεν, 13). Τουρκόφωνος ήταν και ο πληθυσμός στους κοντινούς οικισμούς. Το Καράτζορεν είχε μία εκκλησία, του Αγίου Παντελεήμονα, όμως στο γειτονικό Αγτζακογιούν είχαν εκκλησία του Αγίου Γεωργίου, που λειτουργούσε κανονικά κάθε Κυριακή, σύμφωνα με όσα δήλωσε άλλος πληροφορητής (στο Εικ. 11. Μουσείο Μπενάκη ίδιο, 38). Ενδέχεται η επίκληση του Συμεών και του Κοσμά από το Καράτζορεν προς τον άγιο Γεώργιο να αφορά αυτήν ακριβώς την εκκλησία. Η όψιμη χρονολόγηση του κρίκου αυτού τον φέρνει πολύ κοντά στην εποχή του πληροφορητή του Κέντρου. Ο παλαιότερος χρονολογημένος κρίκος, του 1835 (αριθ. 7, Μουσείο Μπενάκη 34306), τοποθετείται, όπως σημειώθηκε, χάρη στη μνεία της εκκλησίας με τη σπάνια αφιέρωση, με μεγάλη πιθανότητα στο Ανδρονίκιο της Καισαρείας 2. Οι δύο αυτοί κρίκοι δίνουν κατά πάσα πιθανότητα τόσο τα χρονικά όρια, μέσα στα οποία θα πρέπει να τοποθετήσουμε και τους υπόλοιπους, όσο και τη γεωγραφική τους προέλευση: την Κεντρική Μικρά Ασία, ανάμεσα στον Κάτω Πόντο και στην περιοχή της Καισαρείας. Είναι γνωστό ότι ο Πόντος είναι περιοχή στην οποία γι- 2 Ειρήνη Ρενιέρη, Ανδρονίκιο: ένα καππαδοκικό χωριό κατά τον 19ο αιώνα, Μνήμων 15 (1993), 9-67, ιδίως

7 ΟΛΓΑ ΓΚΡΑΤΖΙΟΥ Εικ. 12. Μουσείο Μπενάκη Εικ. 13. Μουσείο Μπενάκη νόταν εκμετάλλευση κοιτασμάτων αργύρου και ότι κατά το 18ο και τις αρχές του 19ου αιώνα ήταν κέντρο αργυροχοΐας 3. Αυτό τεκμηριώνεται, μεταξύ άλλων, και από αρκετά αντικείμενα, εκκλησιαστικής κυρίως χρήσης, που, όπως και οι κρίκοι που παρουσιάζονται εδώ, έφτασαν στην Αθήνα με τα κειμήλια των προσφύγων. Στις ίδιες συλλογές περιλαμβάνονται και ασημικά από την περιοχή της Καισαρείας με παρόμοιες κατεργασίες. Η διακόσμηση των κρίκων αριθ. 6 και 8 συγγενεύει με εκείνη δίσκων του Μουσείου Μπενάκη που, όπως σημειώνει η Άννα Μπαλλιάν, παρουσιάζουν τη στροφή στη διακοσμητική του 19ου αιώνα που προήλθε από την οικειοποίηση διακοσμητικών μοτίβων δυτικοευρωπαϊκής προέλευσης 4. Η χρήση των κρίκων Η ταύτιση της χρήσης των αντικειμένων γίνεται καταρχήν στο ευρετήριο του Ταμείου Ανταλλαξίμων, όπου χαρακτηρίζονται ως «κρίκοι φρενοβλαβών». Η επίκληση στον άγιο για βοήθεια, που διαβάζουμε στις επιγραφές, δεν είναι αταίριαστη σε ιαματική χρήση. Αυτό σημαίνει ότι ο ασθενής με τον κρίκο στο λαιμό θα προσδενόταν σε ιερή θέση στο χώρο συνήθως εκκλησίας και θα θεραπευόταν με τη μεσολάβηση του θείου. Πράγματι, δεν χωρεί αμφιβολία ότι πρόκειται για λαιμοδέτες. Οι διαστάσεις ποικίλλουν λίγο. Όλοι είναι σχετικά εύκαμπτοι, γι' αυτό και από τη χρήση έχασαν το απόλυτα κυκλικό σχήμα του στεφανιού τους. Η διάμετρος των κλειστών κρίκων κυμαίνεται ανάμεσα στα 17 και τα 12 εκατοστά. Και η μικρότερη διάσταση μπορεί να δέσει γύρω από λαιμό μικρόσωμου ενήλικα. Οι αλυσίδες στηρίζονται και στις δύο άκρες τους στη στεφάνη με τη βοήθεια μικρών κρίκων εξάρτησης. Καμιά τους δεν διασώζει κούμπωμα, ενώ αρκετοί από τους κρίκους εξάρτησης των αλυσίδων φαίνονται ξανακολλημένοι ή πρόσθετοι, δηλώνοντας έτσι την επανειλημμένη χρήση και μικροεπισκευές. 3 Άννα Μπαλλιάν, Αργυρούπολη - Gümüshane: η πρωτεύουσα των ποντιακών μεταλλείων, στο Μ. Κορομηλά (επιμ.), Οι Έλληνες στη Μαύρη Θάλασσα από την εποχή τον Χαλκού ως τις αρχές τον 20ού αιώνα, Αθήνα 2001, Α. Bryer and D. Winfield, Nineteenth Century Monuments in the City and Vilaet of Trebizond: Archi- Από την παρατήρηση των ίδιων των αντικειμένων προκύπτει ότι ο κρίκος κούμπωνε γύρω από το λαιμό και η εξαρτημένη από αυτόν μακριά αλυσίδα περνούσε γύρω από κάποιο αντικείμενο που μπορούσε να απέχει από το σώμα εκ. περίπου. Αυτό το αντικείμενο, γύρω από το οποίο θα περνούσε η αλυσίδα, θα μπορούσε να είναι απλώς ένας γάντζος, ένα στήριγμα προορισμένο για το σκοπό αυτό. Το μήκος της αλυσίδας δεν φαίνεται να ήταν τόσο μεγάλο, ώστε να μπορεί να αγκαλιάσει μεγαλύτερο αντικείμενο. Η δυνατότητα κινήσεων του ανθρώπου που φορούσε το λαιμοδέτη και είχε κρεμάσει την αλυσίδα του στην κατάλληλη θέση θα ήταν λοιπόν περιορισμένη. Θα έπρεπε να μένει σχεδόν ακίνητος. Η λεπτή αλυσίδα, το υλικό του λαιμοδέτη και το εύθραυtecture and Historical Notes, Αρχείον Πόντον 30 ( ), Anna Ballian, Christian Silverwork from Ottoman Trebizond, Cultural and Commercial Exchanges Between the Orient and the Greek World, Αθήνα 1991, , ιδίως

8 «ΚΡΙΚΟΙ ΦΡΕΝΟΒΛΑΒΩΝ» ΑΠΟ ΤΗ ΜΙΚΡΑ ΑΣΙΑ στο κλείστρο με τη μικρή περόνη δηλώνουν ότι όποιος τον φορούσε, επιθυμούσε να προσδεθεί. Επομένως αυτό αποκλείει τον εξαναγκασμό ή τη χρήση από ασθενή που είχε διαταραχές στη συμπεριφορά. Από την άλλη πλευρά το μήκος της αλυσίδας δηλώνει ότι η πρόσδεση δεν θα μπορούσε να διαρκέσει για μεγάλο χρονικό διάστημα, δεν θα μπορούσε δηλαδή να είχε τη διάρκεια εγκοίμησης. Η φύση λοιπόν των αντικειμένων υποδηλώνει ότι ο άνθρωπος που ζητούσε τη βοήθεια του θείου φορούσε τον κρίκο στο λαιμό με την αλυσίδα του περασμένη σε προς τούτο προορισμένο στήριγμα και παρέμενε εκεί για σχετικά μικρό διάστημα. Προφανώς κατά τη διάρκεια της πρόσδεσης, εκτός από τη δική του προσευχή, χρειαζόταν και η ευχή του ιερέα που θα νομιμοποιούσε και θα επισημοποιούσε τη λειτουργία του συγκεκριμένου ναού και της συγκεκριμένης θέσης του, είτε ήταν προσκυνητάρι εικόνας είτε λειψανοθήκη είτε άλλος ιερός χώρος της εκκλησίας, ως ιαματικών. Εκτός από τους κρίκους των δύο αθηναϊκών μουσείων είχαν καταγραφεί στο παρελθόν «δύο χαλκάδες ασημένιοι πλεχτοί» ανάμεσα στα σκεύη από το Γκέλβερι της Καππαδοκίας, που είχαν μεταφερθεί στην εκκλησία του Αγίου Γρηγορίου Νέας Καρβάλης 5. Την ταύτιση της χρήσης έκανε στην περίπτωση αυτή ο συνεργάτης του Κέντρου Μικρασιατικών Σπουδών Ερμόλαος Ανδρεάδης, έμπειρος σε θέματα λαϊκής λατρείας στις χριστιανικές κοινότητες της Μικράς Ασίας 6. Το γεγονός ότι οι ασημένιοι κρίκοι-τόσο της Νέας Καρβάλης, οι οποίοι σήμερα λανθάνουν, όσο και των μουσείων- έφτασαν στην Ελλάδα ως κειμήλια μαζί με άλλα εκκλησιαστικά αντικείμενα που μπόρεσαν να μεταφέρουν οι πρόσφυγες της μικρασιατικής καταστροφής, δείχνει ότι τα αντικείμενα αυτά ανήκαν σε εκκλησίες, όχι σε ιδιώτες. Οι επιγραφές τους από την άλλη αναφέρονται σε ιδιώτες ασθενείς και στην επίκληση τους για βοήθεια. Πρέπει έτσι να υποθέσουμε ότι μετά την αποθεραπεία οι κρίκοι αφιερώθηκαν στις εκκλησίες. Αν εκεί τους χρησιμοποιούσαν και για άλλους ασθενείς δεν εν Γ. Οικονομάκη-Παπαδοπούλου, Τα εκκλησιαστικά αργυρά της Νέας Καρβάλης, Πρακτικά Β' Τοπικού Συμποσίου «Η Καβάλα και η περιοχή της» (26-29 Σεπτεμβρίου 1986), Καβάλα 1988, τ. II, 3-47, ιδίως 8. Στο φάκελο Κ.Μ.Σ. ΚΠ19 ο Ανδρεάδης το 1950 σημειώνει: «τους περνούσαν στο λαιμό τους όσοι ήσαν άρρωστοι και κοιμώνταν στην εκκλησία για να γίνουν καλά». Οικονομάκη-Παπαδοπούλου, ό.π. 7 Benjamin Lellouch, Folie, sainteté et pouvoir à Byzance : le temoigναι βεβαιωμένο, είναι όμως το πιθανότερο. Οι εκκλησίες που προσέφεραν ιαματικές υπηρεσίες θα είχαν ασφαλώς διαθέσιμο τον αναγκαίο εξοπλισμό και μόνο σε εξαιρετικές περιπτώσεις ασθενείς ή οικογένειες ασθενών θα παράγγελναν κρίκους με ιδιαίτερη διακόσμηση, με ονόματα και επικλήσεις. Και αυτά στο τέλος της διαδικασίας θα ήταν το δώρο προς την εκκλησία. Η ιαματική λειτουργία κρίκων, που περνούσαν γύρω από το λαιμό και συνέδεαν έτσι το σώμα του ασθενούς με μιαν ιερή θέση, μαρτυρείται από πολύ παλιότερα, στο βίο του Ανδρέα του Σαλού παραδείγματος χάριν 7. Η πρόσδεση γίνεται μέσα σε κάποιον ιερό χώρο, συνήθως νάρθηκα ή βήμα εκκλησίας. Στον πυρήνα της πρακτικής αυτής βρίσκεται η πανάρχαιη θεραπευτική διαδικασία της εγκοίμησης, της διανυκτέρευσης για ιαματικούς λόγους στον ιερό χώρο, συνήθως κατά την αρχαιότητα στα Ασκληπιεία 8. Στις χριστιανικές εφαρμογές της συνήθειας 9 συναντάμε και την πεποίθηση της μεταβίβασης της ιερότητας, της χάρης του θείου, διά της επαφής. Μια βαθιά πεποίθηση που αναπτύχθηκε μαζί με τη λατρεία των λειψάνων από τους πρώτους χριστιανικούς αιώνες και είχε ως επακόλουθο τον πολλαπλασιασμό των ίδιων των λειψάνων και των πάσης φύσεως φυλαχτών που προέκυπταν από υφάσματα, αγιάσματα και οποιοδήποτε άλλο αντικείμενο είχε ακουμπήσει αρχέτυπα λείψανα. Σύμφωνα με μαρτυρίες από τη Μικρά Ασία, οι ασθενείς περνούσαν τον κρίκο στο λαιμό, στερέωναν την άκρη της αλυσίδας στην προορισμένη για το σκοπό αυτό θέση της εκκλησίας και διανυκτέρευαν εκεί ή, σε άλλες περιπτώσεις, άκουγαν έτσι δεμένοι τις ευχές του ιερέα 10. Η ιαματική ιδιότητα είναι φυσικά του αγίου ή της εκκλησίας του, όχι των κρίκων. Αυτοί όμως είναι το μέσο διά του οποίου επιτυγχάνεται η σωματική επαφή του ασθενούς με το χώρο που έχει τη χάρη να γιατρεύει. Βοηθητική στη διαδικασία είναι η παρουσία του ιερέα και η ανάγνωση των ευχών. Η συμμετοχή του ιερατείου είναι μεν απαραίτητη, αλλά η μορφή της ποικίλλει. Η nage de la Vie d' André le Fou, Maladies, médecines et sociétés. Approches historiques pour le présent, Actes du Vie colloque d'histoire au présent, Paris, mai 1990, Παρίσι 1993, Δημήτρης Λυπουρλής, Πήγε να εγκοιμηθεί στο Ασκληπιείο της Επιδαύρου, Αθήνα Gary Vikan, Art, Medicine and Magic in Early Byzantium, DOP 38 (1984), 73 και σημ. 44. Alice-Mary Talbot, Pilgrimage to Healing Shrines: The Evidence of Miracle Accounts, DOP 56 (2002), Οικονομάκη-Παπαδοπούλου, ό.π., 8, σημ

9 ΟΛΓΑ ΓΚΡΑΤΖΙΟΥ Εικ. 14. Μέτσοβο, Άγως Νικόλαος. Σιδερένιοι κρίκοι με αλυσίδες στον εξωνάρθηκα της εκκλησίας. οργάνωση παρόμοιων θεραπευτικών πρακτικών από την εκκλησία και η διεξαγωγή τους μέσα στο χώρο του εκκλησιαστικού οικοδομήματος προέκυψε ασφαλώς από την προσπάθεια της εκκλησίας να κρατήσει υπό τον έλεγχο της τη λαϊκή λατρεία. Ο κλήρος επιβλέπει και νομιμοποιεί τη διαδικασία, προσφέρει επιπλέον την αναγκαία ψυχολογική στήριξη και βεβαίως εξασφαλίζει τα δοσίματα προς το ιερό. Η θεραπεία ψυχασθενών με πρόσδεση από λαιμοδέτη σε χώρο εκκλησιαστικό ή μοναστηριακό μαρτυρείται το 19ο και στις αρχές του 20ού αιώνα σε αρκετές περιοχές της χριστιανικής Ανατολής από αυτόπτες δυτικούς περιηγητές και ιστορικούς της ιατρικής 11. Τις αναφορές συγκεντρώνει και σχολιάζει ο Δ.Ν. Πλουμπίδης 12. Στην Πρίγκηπο, την Κωνσταντινούπολη, την Προύσσα, την Παλαιστίνη δυτικοευρωπαίοι γιατροί είδαν αρρώστους με σιδερένιους κρίκους στο λαιμό εξαρτημένους με χοντρές αλυσίδες από τον τοίχο του νάρθηκα εκκλησιών ή κελιών σε μοναστήρια. Από τις πληροφορίες που συνέλεξαν, η διάρκεια παραμονής του αρρώστου εκεί εποίκιλλε και συνοδευόταν κατά περίπτωση από νηστεία και εξορκισμούς. Για το ότι επρόκειτο για ψυχασθενείς ή, τέλος πάντων, για ασθενείς που παρουσίαζαν παρεκκλίνουσα συμπεριφορά, οι παρατηρητές δεν είχαν καμιά αμφιβολία. Αρχαιολογικά τεκμήρια των μαρτυριών αυτών σώζονται σε αρκετές, ως φαίνεται, εκκλησίες των Βαλκανίων. Στον Άγιο Αντώνιο της Θεσσαλονίκης μεγάλοι σιδερένιοι κρίκοι κρέμονται από το τέμπλο για να χρησιμέψουν στην πρόσδεση 13. Στο μοναστήρι του Αγίου Νικολάου Μετσόβου, στον εξωνάρθηκα, είναι στερεωμένη ακόμη στην ξυλοδεσιά του τοίχου χοντρή αλυσίδα που καταλήγει σε κρίκο αποτελούμενο από δύο ελάσματα που ανοιγοκλείνουν και κουμπώνουν. Διακρίνεται στην ξυλοδεσιά κρίκος πρόσδεσης και άλλης αλυσίδας. Μπορούσαν να φιλοξενηθούν δηλαδή τουλάχιστον δύο ασθενείς συγχρόνως (Εικ. 14). Τα τεκμήρια αλληλοσυμπληρώνονται. Η πρακτική της θεραπευτικής παραμονής σε εκκλησίες και μοναστήρια με εξορκισμό, με εγκοίμηση, με επαφή θαυματουργών αντικειμένων μαρτυρείται σχεδόν αδιάκοπα σε όλο το μεσαίωνα και ως τη νεότερη εποχή 14. Βεβαιωμένη είναι επίσης η πρόσδεση ψυχασθενών με αλυσίδες: τα κατάλοιπα in situ το επιβεβαιώνουν. Οι σιδερένιοι κρίκοι και οι βαριές αλυσίδες, όπως και οι μαρτυρίες των περιηγητών και των γιατρών του 19ου αιώνα, δεν αφήνουν αμφιβολία ότι η εφαρμογή της πρακτικής σε ψυχοπαθείς είχε μεγάλη δόση εξαναγκασμού. Ο σιδερένιος λαιμοδέτης με την αλυσίδα είναι εξάλλου το κατεξοχήν όργανο του εξαναγκαστικού περιορισμού (Εικ. 15) 15. Όμως η φύση των κρίκων που φυλάσσονται στα μουσεία και μαρτυρούνται ανάμεσα στα μικρασιατικά κειμήλια της Νέας Καρβάλης, από λεπτό ασημένιο έλασμα 11 Από όλες τις ασθένειες κυρίως οι ψυχικές ήταν αυτές που παραδίδονταν στη θεία θεραπεία κατά την προεπιστημονική εποχή. Talbot, ό.π., 158. Michael Dois, Insanity in Byzantine and Islamic Medicine, DOP 38 (1984), , ιδίως Δημήτρης Ν. Πλουμπίδης, Ιστορία της Ψυχιατρικής στην Ελλάδα. Θεσμοί, ιδρύματα και κοινωνικό πλαίσιο, , Θεσσαλονίκη 1989, Β. Δημητριάδης, Τοπογραφία της Θεσσαλονίκης κατά την εποχή της Τουρκοκρατίας, , Θεσσαλονίκη 1983, 260. Ε. Κουρκουτίδου-Νικολαΐδου και Α.Τούρτα, Περίπατοι στη βυζαντινή Θεσσαλονίκη, Αθήνα 1997, Περιστατικό εγκοίμησης αποτελεί την κεντρική αφήγηση στο διήγημα του Γεωργίου Βιζυηνού, Τό αμάρτημα της μητρός μου, που πρωτοδημοσιεύτηκε το 1883 {Εστία Ε', τχ. 380 και 381,10 και 17 Απριλίου 1883). 15 Μεταξύ άλλων έργων, μια σειρά από σχέδια του Γκόγια εικονίζουν με ενάργεια τη βιαιότητα του εξαναγκασμού και την απόγνωση των αλυσοδεμένων φυλακισμένων. Pierre Cassier - Juliet Wilson, The Life and Complete Work of Francisco Goya with a Catalogue Raisonné of the Paintings, Drawings and Engravings (επιμ. Fr. Lachenal), Νέα Υόρκη 1971, αριθ. 1334,1341 κ.α. Πρβλ. Ρ.Κ. Klein, Insanity and the Sublime: Aesthetics and Theories of Mental Illness in Goya's Yard with the Lunatics and Related Works, JWCI 61 (1998),

10 «ΚΡΙΚΟΙ ΦΡΕΝΟΒΛΑΒΩΝ» ΑΠΟ ΤΗ ΜΙΚΡΑ ΑΣΙΑ και ανάλογη αλυσίδα, δεν επιτρέπει την υπόθεση ότι πρόκειται για αντικείμενα που προορίζονταν να εξαναγκάσουν τον ασθενή να παραμείνει προσδεμένος. Είναι γεγονός ότι η εγκοίμηση στην εκκλησία υπήρξε θεραπευτική αντιμετώπιση ποικίλων ασθενειών, στην οποία συμμετείχαν οι ασθενείς εν πλήρει συνειδήσει. Πρόκειται επομένως για ιαματικούς κρίκους απλώς. Αν και ο άγιος Γεώργιος της επιγραφής ενός από τους κρίκους του Βυζαντινού Μουσείου συχνά φέρεται να θεραπεύει ψυχοπαθείς, δεν διαθέτουμε κανένα τεκμήριο για να ταυτίσουμε την ασθένεια των αφιερωτών. Η σύνδεση των κρίκων του Ταμείου Ανταλλαξίμων με τους «φρενοβλαβείς» δεν είναι επομένως χωρίς ενδιαφέρον. Γίνεται επειδή προφανώς στη συνείδηση των συντακτών του καταλόγου οι κρίκοι ήταν συνώνυμοι με τη θεραπεία της ψυχικής νόσου και με τον εγκλεισμό. Από τις μαρτυρίες των γιατρών του 19ου αιώνα γνωρίζουμε ότι ακόμη και στα νοσοκομεία ήταν συνήθης η πρακτική της πρόσδεσης των ψυχασθενών με βαριές αλυσίδες, όχι βέβαια για θεραπεία, αλλά για περιορισμό 16. Ο συντάκτης του καταλόγου των Ανταλλαξίμων ασυναίσθητα εκλογικεύει: θεωρεί ότι βρίσκεται πολύ μακριά από την εποχή θεραπείας των κοινών ασθενειών διά του θαύματος, έχει ωστόσο είτε ανάμνηση είτε πληροφορίες για την εγκοίμηση ψυχασθενών, καθώς αυτής της σκοτεινής ασθένειας τα περιστατικά θα άφηναν βαθύτερα ίχνη. Την εποχή της σύνταξης των καταλόγων, για την κοινή γνώμη η θέση των ψυχασθενών, που ακόμη ονομάζονταν «φρενοβλαβείς», ήταν στο φρενοκομείο που λειτουργούσε μάλλον ως άσυλο, ως χώρος εγκλεισμού. Η βίαιη πρόσδεση ασθενών με αλυσίδες δεν φαίνεται να ήταν άγνωστη στο συντάκτη του καταλόγου. Σε μια περίπτωση μόνο, στον κρίκο αριθ. 8 (Μουσείο Μπενάκη 34310), του 1859, διατηρήθηκε η ανάμνηση διαφορετικής χρήσης. Σημειώθηκε στο ευρετήριο: «κρίκος επιτοκίων γυναικών». Ίσως εκλογικεύοντας απωθούσαν περί το 1930 το ότι η μαγική ιατρική εφαρμοζόταν ακόμη λίγα χρόνια πριν. Φαινόταν όμως ακόμη εύλογο ότι με τους λαιμοδέτες θεραπευόταν η περιβαλλόμενη με μυστήριο τρέλα, εκείνη που από όλες τις ασθένειες συνδεόταν ακόμη με τον εγκλεισμό κατά το μεσοπόλεμο. Εικ. 15. Φρ. Γκόγια, «Επειδή ήταν φιλελεύθερη», σχέοιο τονισμένο με σέπια ( ). Μαδρίτη, Μουσείο Prado. Με την αναγνώριση των κρίκων ως προορισμένων για «φρενοβλαβείς», οι συντάκτες του καταλόγου δεν καταφέρνουν μεν να διατυπώσουν με ακρίβεια τον προορισμό των συγκεκριμένων κρίκων, αποκαλύπτουν όμως τη δική τους στάση απέναντι στην τρέλα. Αν και νομοθεσία για την περίθαλψη ψυχικά ασθενών σε ειδικά νοσοκομεία υπάρχει στην Ελλάδα από το , νοσοκομεία που δέχονται ψυχασθενείς στην Κέρκυρα από το 1838, στην Κωνσταντινούπολη από το 1883, στην Αθή- Ο J. Moreau de Tours περιγράφει το 1843 το νοσοκομείο του Καΐρου. Είδε τους ψυχοπαθείς, ακόμη και όσους ήταν ήσυχοι, δεμένους από το λαιμό με αλυσίδες τόσο βαριές που δυσκόλευαν τη μετακίνηση τους. Πλουμπίδης, ό.π. (υποσημ. 12), 53-54, 86 και σποραδικά. Ευθυμία Κάννερ, Φιλανθρωπία: Κοινωνική λειτουργία τον φαινομένου στην ορθόδοξη κοινότητα της Κωνσταντινούπολης ( ), Αθήνα 1999 (δακτυλογρ. διδακτ. διατριβή), Πλουμπίδης, ό.π. (υποσημ. 12),

11 ΟΛΓΑ ΓΚΡΑΤΖΙΟΥ 1.. -!' gggl HB! i Ι Γ ι ^Β.Hfl ίκ. 76. Η προθήκη της μεταβυζαντινής μεταλλοτεχνίας ( ) στο Βυζαντινό και Χριστιανικό Μουσείο. Στο επάνω ράφι δεξιά, ανάμεσα σε στέφανα γάμου και φωτοστέφανο από επένδυση εικόνας, οι κρίκοι. να από το , ακόμη κατά το μεσοπόλεμο, την εποχή δηλαδή της καταγραφής του καταλόγου των κειμηλίων του Ταμείου Ανταλλαξίμων, οι ψυχικά ασθενείς βρίσκονταν σε μια γκρίζα ζώνη ανάμεσα στους άρρωστους και τους καταραμένους. Το φρενοκομείο το θεωρούσαν, και σε μεγάλο βαθμό ήταν, άσυλο εφ' όρου ζωής εγκλεισμού. Έτσι, η προεπιστημονική θεραπεία με τους κρίκους και την πρόσδεση στην εκκλησία θεωρήθηκε ως αποκλειστικά εφαρμοζόμενη στους απέλπιδες αυτούς ασθενείς. Η μουσειακή ζωή των κρίκων Ο τελευταίος χρονικά κρίκος κατασκευάστηκε, όπως είδαμε, το 1907 και προφανώς χρησιμοποιήθηκε για θεραπευτικούς σκοπούς σε ένα καραμανλίδικο χωριό του Πόντου. Έμεινε, όπως και οι άλλοι, ως αφιέρωμα στην εκκλησία και, όταν η κοινότητα αναγκάστηκε να εγκαταλείψει τα πάτρια, μεταφέρθηκε και έφτασε στην Ελλάδα ως κειμήλιο των προσφύγων. Έτσι, μέσα σε λίγα χρόνια μετατράπηκε από αφιέρωμα ευλάβειας γεμάτο αναμνήσεις της ασθένειας και ενδεχομένως της θεραπείας, σε εκκλησιαστικό κειμήλιο από τη χαμένη πατρίδα, όπως και άλλα εκκλησιαστικά σκεύη. Με την είσοδο τους στο μουσείο οι κρίκοι απέκτησαν μιαν ακόμη μεταμόρφωση. Τα κειμήλια των προσφύγων, αν και έμειναν πάντα καταγεγραμμένα σε ξεχωριστά ευρετήρια ως ιδιαίτερη μουσειακή συλλογή με κοινή προέλευση, ταξινομήθηκαν κατά τις κατηγορίες των μουσειακών αντικειμένων που προϋπήρχαν: γλυπτική, ζωγραφική, μικροτεχνία. Ένα από τα πρώτα έργα που ανέλαβε ο Γεώργιος Σωτηρίου ως διευθυντής του Βυζαντινού Μουσείου ήταν να τιθασεύσει το πολύ υλικό που είχε ήδη συγκεντρωθεί οργανώνοντας το σε ομάδες κατά τις ισχύουσες τότε κατηγορίες. Για τον Σωτηρίου το Βυζαντινό Μουσείο ήταν μουσείο τέχνης 19 και επομένως 18 Πλουμπίδης, ό.π. (υποσημ. 12), 119, Γεώργιος Α. Σωτηρίου, 'Οδηγός τον Βυζαντινού 'Αθηνών, Αθήνα 1924,3-5. Μουσείου 398

12 «ΚΡΙΚΟΙ ΦΡΕΝΟΒΛΑΒΩΝ» ΑΠΟ ΤΗ ΜΙΚΡΑ ΑΣΙΑ οι ταξινομήσεις γίνονταν ως ταξινομήσεις καλλιτεχνικών έργων. Οι κρίκοι έγιναν στο εξής έργο μικροτεχνίας. Επειδή η κατηγορία περιελάμβανε ένα πλήθος ετερόκλητων α ντικειμένων χρειάστηκαν και επιμέρους χαρακτηρισμοί: η υποομάδα στην οποία εντάχθηκαν αυτόματα ήταν εκείνη της «μεταβυζαντινής μικροτεχνίας». Και ως δείγματα αυτής της κατηγορίας εκτέθηκαν, όταν οργανώθηκε η οριστική έκθεση του Βυζαντινού Μουσείου στο μέγαρο «Ιλίσια» το 1930 (Εικ. 16). Ο κρίκος μάλιστα αριθ. 6 του 1907 πρέπει να υπήρξε για πολλά χρόνια και το οψιμότερο εκτεθειμένο αντικείμενο του μουσείου 20, χάρη στο οποίο η «μεταβυζαντινή μικροτεχνία» δρασκέλισε τον 20ό αιώνα. Εκτεθειμένοι οι ιαματικοί κρίκοι από τη Μικρά Ασία ως αντικείμενο μεταλλοτεχνίας έχασαν κατά τη διάρκεια της μουσειακής τους ζωής τη σημασία τους ως τεκμήρια της αρχικής τους ιαματικής χρήσης, της «λαϊκής», προεπιστημονικής ιατρικής, που επέζησε έως τον 20ό αιώνα. Μεταβλήθηκαν σε έργα τέχνης. Μια δεύτερη φορά «κρύφτηκε» η αρχική φύση τους, όταν παρερμηνεύτηκαν ως «κρίκοι φρενοβλαβών». Στη μουσειακή τους ζωή συσκοτίστηκε έτσι δύο φορές η πραγματική τους χρήση: μία φορά με την παρερμηνεία ως κρίκων εγκλεισμού και μία δεύτερη με την αναγωγή τους στη γενική κατηγορία «μεταλλοτεχνία», σύμφωνα με το υλικό κατασκευής τους. Έμειναν με τον τρόπο αυτό στη σκιά, παραγνωρισμένες μαρτυρίες για την ιστορία της αρρώστιας και της ιατρικής. Έγιναν ένα ακόμη κομμάτι μιας «αρχαιολογίας της σιωπής», όπως χαρακτηρίζει ο Φουκώ τη διερεύνηση του για την πρόσληψη της τρέλας 21. Η μουσειακή ιστορία των κρίκων είναι διαφωτιστική και για την ιστορία των μουσείων. Η «κρυμμένη» ιστορία τους δείχνει ότι και μέσα στο μουσείο, με την ταξινόμηση και την έκθεση σε προεπιλεγμένες κατηγορίες, το αντικείμενο μπορεί να χάσει την ιστορική του σημασία, αν δεν γίνει αντιληπτή και δεν καταγραφεί εγκαίρως η αρχική του χρήση και αν στη συνέχεια δεν παρουσιαστεί και αυτή στη μουσειακή έκθεση είτε με τον τρόπο έκθεσης είτε με άλλους συσχετισμούς. Καθώς οι ιαματικοί αυτοί κρίκοι, τεκμήρια της άσκησης της προεπιστημονικής ιατρικής, αποτελούν την απτή μαρτυρία για την επιβίωση μεσαιωνικών πρακτικών στον 20ό αιώνα, αποκτούν μιαν όλως ιδιαίτερη σημασία ειδικά για το Βυζαντινό Μουσείο: είναι από τα λιγοστά αντικείμενα του Μουσείου που μπορούν να νομιμοποιήσουν και να αναδείξουν τις αιτίες για τις οποίες το πρώτο και μεγαλύτερο βυζαντινό μουσείο της χώρας έχει συλλέξει και εκθέτει πλήθος αντικειμένων που προέρχονται από εποχές πολύ νεότερες από την καθαυτό βυζαντινή Με εξαίρεση τα αντίγραφα έργων βυζαντινής ζωγραφικής από σύγχρονους ζωγράφους. 21 Μ. Φουκώ, Ιστορία της τρέλας, μτφρ. Φραγκίσκη Αμπατζοπούλου, Αθήνα, εκδ. Ηριδανός, χ.χρ., 7: «Δεν προσπάθησα να γράψω την ιστορία αυτής της γλώσσας, αλλά μάλλον την αρχαιολογία αυτής της σιωπής». 22 Για την πρόθυμη βοήθεια τους στο Μουσείο Μπενάκη ευχαριστώ την Άννα Μπαλλιάν και την Αναστασία Δρανδάκη. Για την πολύτιμη ξενάγηση στον κόσμο των χριστιανικών κοινοτήτων της Μικράς Ασίας μέσα από το αρχείο του Κέντρου Μικρασιατικών Σπουδών ευχαριστώ την Ιωάννα Πετροπούλου. 399

13 Olga Gratziou 'COLLARS FOR THE INSANE' FROM ASIA MINOR ON THE MARGINS OF THE HISTORY OF MEDICINE AND THE HISTORY OF MUSEUMS i^ix silver collars in the Byzantine and Christian Museum and seven similar ones in the Benaki Museum are presented. Each consists of two strips, with a fastening, that open and close. From all hung a chain, now broken in most cases, which was up to two metres long. They are dated between 1836 and 1907, on the basis of inscriptions on some of them. The objects come from Christian communities of Asia Minor and were brought to Greece during the Exchange of Populations, following the Greek defeat in Asia Minor in They were inventoried around 1930 as «κρίκοι φρενοβλαβών» and are obviously therapeutic collars which patients wore around the neck and fettered the chain to a sacred position in church, where, with prayer, the priest's blessings and faith in divine grace, they awaited the cure. This is a version of incubation, which is attested by many sources in the Middle Ages as well as in the nineteenth century. It was applied particularly to the mentally ill, who were shackled with chains even in the first psychiatric hospitals in the nineteenth century, according to records of doctors of the period. However, the collars presented here are fine and were clearly not intended to keep a person shackled. Their misinterpretation as collars intended for the mentally deranged, that is for forced confinement, shows that in the consciousness of the managers of the heirlooms from Asia Minor the application of magical medicine in 'harmless' illnesses had been forgotten within the span of one generation. It shows too that in their consciousness madness was still obscure and incurable. When the rings came into the possession of museums, they were treated, according to their material and their workmanship, as objects in the minor arts and exhibited in units devoted to Post-Byzantine metalwork. Thus, during their museum life, their original function was concealed for a second time. Because in the museums, with the classification and exhibition in pre-selected categories, the object can lose its historical importance, if its original use is not realized and recorded in time, and if this use is not subsequently presented in the museum exhibition, either through the manner of display or through other correlations. 400

Δελτίον Χριστιανικής Αρχαιολογικής Εταιρείας

Δελτίον Χριστιανικής Αρχαιολογικής Εταιρείας Δελτίον Χριστιανικής Αρχαιολογικής Εταιρείας Τομ. 26, 2005 «ΚΡΙΚΟΙ ΦΡΕΝΟΒΛΑΒΩΝ» ΑΠΟ ΤΗ ΜΙΚΡΑ ΑΣΙΑ. ΣΤΟ ΠΕΡΙΘΩΡΙΟ ΤΗΣ ΙΣΤΟΡΙΑΣ ΤΗΣ ΙΑΤΡΙΚΗΣ ΚΑΙ ΤΗΣ ΙΣΤΟΡΙΑΣ ΤΩΝ ΜΟΥΣΕΙΩΝ ΓΚΡΑΤΖΙΟΥ Όλγα Πανεπιστήμιο Κρήτης

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΚΑΛΩΝ ΚΑΙ ΕΦΑΡΜΟΣΜΕΝΩΝ ΤΕΧΝΩΝ ΤΜΗΜΑ ΚΑΛΩΝ ΤΕΧΝΩΝ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΤΗΝ ΙΣΤΟΡΙΑ ΚΑΙ ΘΕΩΡΙΑ ΤΗΣ ΤΕΧΝΗΣ

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΚΑΛΩΝ ΚΑΙ ΕΦΑΡΜΟΣΜΕΝΩΝ ΤΕΧΝΩΝ ΤΜΗΜΑ ΚΑΛΩΝ ΤΕΧΝΩΝ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΤΗΝ ΙΣΤΟΡΙΑ ΚΑΙ ΘΕΩΡΙΑ ΤΗΣ ΤΕΧΝΗΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΚΑΛΩΝ ΚΑΙ ΕΦΑΡΜΟΣΜΕΝΩΝ ΤΕΧΝΩΝ ΤΜΗΜΑ ΚΑΛΩΝ ΤΕΧΝΩΝ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΤΗΝ ΙΣΤΟΡΙΑ ΚΑΙ ΘΕΩΡΙΑ ΤΗΣ ΤΕΧΝΗΣ Αφήγηση και εθνική ταυτότητα: Η Κυπριακή Συλλογή στο Εθνικό

Διαβάστε περισσότερα

Κείμενο Εκκλησίας του Τιμίου Σταυρού στο Πελέντρι. Ελληνικά

Κείμενο Εκκλησίας του Τιμίου Σταυρού στο Πελέντρι. Ελληνικά 1 Κείμενο Εκκλησίας του Τιμίου Σταυρού στο Πελέντρι Ελληνικά 2 ΕΚΚΛΗΣΙΑ ΤΟΥ ΤΙΜΙΟΥ ΣΤΑΥΡΟΥ ΣΤΟ ΠΕΛΕΝΤΡΙ Η εκκλησία του Τιμίου Σταυρού στο Πελέντρι φαίνεται να χτίστηκε λίγο μετά τα μέσα του 12 ου αιώνα

Διαβάστε περισσότερα

ΝΑΟΣ ΑΓΙΑ ΑΙΚΑΤΕΡΙΝΗΣ

ΝΑΟΣ ΑΓΙΑ ΑΙΚΑΤΕΡΙΝΗΣ ΝΑΟΣ ΑΓΙΑ ΑΙΚΑΤΕΡΙΝΗΣ Στον 11 ο αιώνα χρονολογείται η αγία Αικατερίνη στην Πλάκα, κοντά στο μνημείο του Λυσικράτους. Έχει χτιστεί πάνω σε ερείπια αρχαίου ναού της Αρτέμιδος. Η στέγαση του κεντρικού τμήματος,

Διαβάστε περισσότερα

ΚΥΠΡΙΑΚΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΚΗΣ CYPRUS COMPUTER SOCIETY ΠΑΓΚΥΠΡΙΟΣ ΜΑΘΗΤΙΚΟΣ ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΟΣ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΚΗΣ 19/5/2007

ΚΥΠΡΙΑΚΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΚΗΣ CYPRUS COMPUTER SOCIETY ΠΑΓΚΥΠΡΙΟΣ ΜΑΘΗΤΙΚΟΣ ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΟΣ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΚΗΣ 19/5/2007 Οδηγίες: Να απαντηθούν όλες οι ερωτήσεις. Αν κάπου κάνετε κάποιες υποθέσεις να αναφερθούν στη σχετική ερώτηση. Όλα τα αρχεία που αναφέρονται στα προβλήματα βρίσκονται στον ίδιο φάκελο με το εκτελέσιμο

Διαβάστε περισσότερα

1. Στα αποστολικά χρόνια, η Θεία Ευχαριστία γινόταν διαφορετικά από τον τρόπο που έγινε τη βραδιά του Μυστικού Δείπνου.

1. Στα αποστολικά χρόνια, η Θεία Ευχαριστία γινόταν διαφορετικά από τον τρόπο που έγινε τη βραδιά του Μυστικού Δείπνου. ΜΑΘΗΜΑ 22 ο ΙΔΡΥΣΗ ΚΑΙ ΙΣΤΟΡΙΚΗ ΕΞΕΛΙΞΗ ΤΗΣ Θ.ΕΥΧΑΡΙΣΤΙΑΣ Να χαρακτηρίσετε τις παρακάτω προτάσεις ως σωστές ή λανθασμένες, σύμφωνα με την ιστορία της αρχαίας Εκκλησίας, γράφοντας δίπλα στον αριθμό κάθε

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΒΛΙΟ ΠΕΜΠΤΟ. Η ΑΓΙΑ ΠΑΡΑΣΚΕΥΗ Του Αντιστρατήγου ε.α. Παναγιώτη Πανταζή

ΒΙΒΛΙΟ ΠΕΜΠΤΟ. Η ΑΓΙΑ ΠΑΡΑΣΚΕΥΗ Του Αντιστρατήγου ε.α. Παναγιώτη Πανταζή ΒΙΒΛΙΟ ΠΕΜΠΤΟ Η ΑΓΙΑ ΠΑΡΑΣΚΕΥΗ Του Αντιστρατήγου ε.α. Παναγιώτη Πανταζή Όταν λέµε Αγία Παρασκευή εννοούµε τη µικρή Εκκλησία, που είναι δυτικά του χωριού στη θέση Παναγία (Παναΐα), την οποία βλέπουµε στην

Διαβάστε περισσότερα

Α Κύκλος: 1 14 Ιουλίου 2013

Α Κύκλος: 1 14 Ιουλίου 2013 Α Κύκλος: 1 14 Ιουλίου 2013 ΔΕΥΤΕΡΑ, 1 Ιουλίου Άφιξη στο ξενοδοχείο Ιλισός και τακτοποίηση στα δωμάτια 17:30 Κέρασμα και συνάντηση με τους υπεύθυνους των Θερινών Σχολείων 20:30-23:00 ΤΡΙΤΗ, 2 Ιουλίου 09:30-10:00

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΩΝ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΜΕ ΣΤΟΧΟ ΤΗΝ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΗ ΕΥΑΙΣΘΗΤΟΠΟΙΗΣΗ ΑΤΟΜΩΝ ΜΕ ΕΙΔΙΚΕΣ ΑΝΑΓΚΕΣ ΚΑΙ ΤΗΝ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΤΟΥΣ ΕΝΣΩΜΑΤΩΣΗ

ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΩΝ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΜΕ ΣΤΟΧΟ ΤΗΝ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΗ ΕΥΑΙΣΘΗΤΟΠΟΙΗΣΗ ΑΤΟΜΩΝ ΜΕ ΕΙΔΙΚΕΣ ΑΝΑΓΚΕΣ ΚΑΙ ΤΗΝ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΤΟΥΣ ΕΝΣΩΜΑΤΩΣΗ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΙΑΣ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ ΤΜΗΜΑ ΕΙΔΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ ΧΡΙΣΤΙΝΑ Σ. ΛΑΠΠΑ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΩΝ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΜΕ ΣΤΟΧΟ ΤΗΝ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΗ ΕΥΑΙΣΘΗΤΟΠΟΙΗΣΗ ΑΤΟΜΩΝ ΜΕ ΕΙΔΙΚΕΣ ΑΝΑΓΚΕΣ ΚΑΙ ΤΗΝ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΤΟΥΣ

Διαβάστε περισσότερα

Αγία Αναστασία η Μεγαλομάρτυς η Φαρμακολύτρια 22 Δεκεμβρίου

Αγία Αναστασία η Μεγαλομάρτυς η Φαρμακολύτρια 22 Δεκεμβρίου Αγία Αναστασία η Μεγαλομάρτυς η Φαρμακολύτρια 22 Δεκεμβρίου http://www.google.com.cy/imgres?imgurl=http://www.pigizois.net/sinaxaristis/12/22.jpg&imgrefurl=http://www.saint.gr/3239/saint.aspx&usg= 3Fna2LMd87t9UxeDDztnUV4LuDo=&h=835&w=586&sz=63&hl=en&start=1&zoom=1&tbnid=bpzYaMtyqRnVnM:&t

Διαβάστε περισσότερα

«Εικόνα: Θέση και Λειτουργικότητα. Αποθησαύριση και ηλεκτρονική οργάνωση όρων και στοιχείων», διδακτορική διατριβή, 2 τόμοι, Αθήνα 2009.

«Εικόνα: Θέση και Λειτουργικότητα. Αποθησαύριση και ηλεκτρονική οργάνωση όρων και στοιχείων», διδακτορική διατριβή, 2 τόμοι, Αθήνα 2009. English abstract The Phd thesis, entitled Icon: its placement and functionality, focused on the functionality of the icons in the middle byzantine period. In this framework unpublished icons from the Sinai

Διαβάστε περισσότερα

ΗΜΕΡΟΛΟΓΙΟ 2016 Εκκλησίες της Σωτήρας. Πρόγραμμα Μαθητικών Θρησκευτικών Περιηγήσεων «Συνοδοιπόροι στα ιερά προσκυνήματα του τόπου μας»

ΗΜΕΡΟΛΟΓΙΟ 2016 Εκκλησίες της Σωτήρας. Πρόγραμμα Μαθητικών Θρησκευτικών Περιηγήσεων «Συνοδοιπόροι στα ιερά προσκυνήματα του τόπου μας» ΗΜΕΡΟΛΟΓΙΟ 2016 Εκκλησίες της Σωτήρας Πρόγραμμα Μαθητικών Θρησκευτικών Περιηγήσεων «Συνοδοιπόροι στα ιερά προσκυνήματα του τόπου μας» ΙΑΝΟΥΑΡΙΟΣ Αγία Θέκλα Βρίσκεται 7χλμ νότια από το κέντρο της Σωτήρας.

Διαβάστε περισσότερα

Περπατώντας στην ªÂÛ ÈˆÓÈÎ fiïë

Περπατώντας στην ªÂÛ ÈˆÓÈÎ fiïë Περπατώντας στην ªÂÛ ÈˆÓÈÎ fiïë Σπάνια έχει κάποιος την ευκαιρία να διαβεί 2400 χρόνια ιστορίας, συγκεντρωµένα σε µια έκταση 58,37 εκταρίων που περικλείεται ανάµεσα στα τείχη της Μεσαιωνικής Πόλης. Έναν

Διαβάστε περισσότερα

Συντακτικές λειτουργίες

Συντακτικές λειτουργίες 2 Συντακτικές λειτουργίες (Syntactic functions) A. Πτώσεις και συντακτικές λειτουργίες (Cases and syntactic functions) The subject can be identified by asking ποιος (who) or τι (what) the sentence is about.

Διαβάστε περισσότερα

Περίληψη ηµιουργία έντυπου και ψηφιακού υλικού για την Τουριστική Προβολή του ήµου Νέας Προποντίδας.

Περίληψη ηµιουργία έντυπου και ψηφιακού υλικού για την Τουριστική Προβολή του ήµου Νέας Προποντίδας. Α Π Ο Σ Π Α Σ Μ Α Από το υπ αρ. 4/2011 πρακτικό Συνεδριάσεων Τ.Σ. της Τοπικής Κοινότητας Ν.Σιλάτων του ήµου Νέας Προποντίδας Χαλκιδικής 7/2011 Απόφ. Αριθ. Περίληψη ηµιουργία έντυπου και ψηφιακού υλικού

Διαβάστε περισσότερα

01 Ιερός ναός Αγίου Γεωργίου ΓουμένισσΗΣ

01 Ιερός ναός Αγίου Γεωργίου ΓουμένισσΗΣ Ιερός ναός Αγίου Γεωργίου ΓουμένισσΗΣ Ιερός ναός Αγίου Γεωργίου ΓουμένισσΗΣ Το περίτεχνο τέμπλο του Αγίου Γεωργίου με τα πλευρικά τμήματά του Α Ν Α Δ Ε Ι Ξ Η Τ Ω Ν Μ Ε Τ Α Β Υ Ζ Α Ν Τ Ι Ν Ω Ν Μ Ν Η Μ Ε

Διαβάστε περισσότερα

από το 1985. Φορβίων, από προέρχεται Η εκκλησία αποτελεί το αιώνα

από το 1985. Φορβίων, από προέρχεται Η εκκλησία αποτελεί το αιώνα Η εκκλησία της Παναγίας της Φορβιώτισσας, περισσότερο γνωστή ως η Παναγία της Ασίνου, βρίσκεται στις βόρειες υπώρειες της οροσειράς ο του Τροόδους. Είναι κτισμένη στην ανατολική όχθη ενός μικρού χείμαρρου,

Διαβάστε περισσότερα

Η Υγεία στην ΚΡΗΤΗ 1898-1913. Τζένη Κόσοβα Ειδικότητα Βοηθών Νοσηλευτών Τμήμα ΓΝ1

Η Υγεία στην ΚΡΗΤΗ 1898-1913. Τζένη Κόσοβα Ειδικότητα Βοηθών Νοσηλευτών Τμήμα ΓΝ1 Η Υγεία στην ΚΡΗΤΗ 1898-1913 Τζένη Κόσοβα Ειδικότητα Βοηθών Νοσηλευτών Τμήμα ΓΝ1 ΓΕΝΙΚΑ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΑ ΔΗΜΟΣΙΑΣ ΥΓΕΙΑΣ ΚΑΤΑ ΤΗΝ ΚΡΗΤΙΚΗ ΠΟΛΙΤΕΙΑ Η Κρητική Πολιτεία κατέβαλε μεγάλη προσπάθεια για την βελτίωση

Διαβάστε περισσότερα

ΔΗΜΗΤΡΙΟΣ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΟΣ ΒΥΖΑΝΤΙΝΟ ΜΟΥΣΕΙΟ ΤΟ ΠΑΡΕΛΘΟΝ, ΤΟ ΠΑΡΟΝ ΚΑΙ ΤΟ ΜΕΛΛΟΝ

ΔΗΜΗΤΡΙΟΣ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΟΣ ΒΥΖΑΝΤΙΝΟ ΜΟΥΣΕΙΟ ΤΟ ΠΑΡΕΛΘΟΝ, ΤΟ ΠΑΡΟΝ ΚΑΙ ΤΟ ΜΕΛΛΟΝ ΔΗΜΗΤΡΙΟΣ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΟΣ ΒΥΖΑΝΤΙΝΟ ΜΟΥΣΕΙΟ ΤΟ ΠΑΡΕΛΘΟΝ, ΤΟ ΠΑΡΟΝ ΚΑΙ ΤΟ ΜΕΛΛΟΝ ΔΗΜΗΤΡΙΟΣ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΟΣ ΒΥΖΑΝΤΙΝΟ ΜΟΥΣΕΙΟ ΤΟ ΠΑΡΕΛΘΟΝ, ΤΟ ΠΑΡΟΝ ΚΑΙ ΤΟ ΜΕΛΛΟΝ ΑΘΗΝΑ 2009 ΒΥΖΑΝΤΙΝΟ ΜΟΥΣΕΙΟ το παρελθόν 1 6 Βυζαντινό

Διαβάστε περισσότερα

ΘΡΗΣΚΕΥΤΙΚΟΣ ΤΟΥΡΙΣΜΟΣ. Της Μαρίας Αποστόλα

ΘΡΗΣΚΕΥΤΙΚΟΣ ΤΟΥΡΙΣΜΟΣ. Της Μαρίας Αποστόλα ΘΡΗΣΚΕΥΤΙΚΟΣ ΤΟΥΡΙΣΜΟΣ Της Μαρίας Αποστόλα Η Ελλάδα υπήρξε από τους πρώτους δέκτες του Χριστιανισμού και τα μνημεία της ελληνικής ορθοδοξίας αποτελούν αναπόσπαστο κομμάτι της εθνικής κληρονομιάς, αποτελώντας

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ. - Γενική Εισαγωγή..2. - Iστορική αναδρομή...3-4. - Περιγραφή του χώρου...5-8. - Επίλογος...9. - Βιβλιογραφία 10

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ. - Γενική Εισαγωγή..2. - Iστορική αναδρομή...3-4. - Περιγραφή του χώρου...5-8. - Επίλογος...9. - Βιβλιογραφία 10 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ - Γενική Εισαγωγή..2 - Iστορική αναδρομή....3-4 - Περιγραφή του χώρου.....5-8 - Επίλογος...9 - Βιβλιογραφία 10 1 Γενική Εισαγωγή Επίσκεψη στο Επαρχιακό Μουσείο Πάφου Το Επαρχιακό Μουσείο της

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ. Πτυχιακή διατριβή. Ονοματεπώνυμο: Αργυρώ Ιωάννου. Επιβλέπων καθηγητής: Δρ. Αντρέας Χαραλάμπους

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ. Πτυχιακή διατριβή. Ονοματεπώνυμο: Αργυρώ Ιωάννου. Επιβλέπων καθηγητής: Δρ. Αντρέας Χαραλάμπους ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ Πτυχιακή διατριβή Διερεύνηση της αποτελεσματικότητας εναλλακτικών και συμπληρωματικών τεχνικών στη βελτίωση της ποιότητας της ζωής σε άτομα με καρκίνο

Διαβάστε περισσότερα

Χάρτινες Ιστορίες. «...ανέφερα εγγράφως...» Διάρκεια Έκθεσης:

Χάρτινες Ιστορίες. «...ανέφερα εγγράφως...» Διάρκεια Έκθεσης: Χάρτινες Ιστορίες Ένα εκπαιδευτικό πρόγραµµα για µαθητές και µαθήτριες του γυµνασίου µε αφορµή την έκθεση «...ανέφερα εγγράφως...» «...ανέφερα εγγράφως...» ΘΗΣΑΥΡΟΙ ΤΟΥ ΙΣΤΟΡΙΚΟΥ ΑΡΧΕΙΟΥ ΤΗΣ ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΚΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

Αφορμή για τη συγγραφή αυτού του άρθρου υπήρξε η ανακρίβεια

Αφορμή για τη συγγραφή αυτού του άρθρου υπήρξε η ανακρίβεια Ηγούμενος Χρυσορρογατίσσης Διονύσιος Ο ΣΤΑΥΡΟΣ ΤΟΥ ΚΡΑΤΗΜΑΤΟΥ Διόρθωση ανακρίβειας που προήλθε από παρεξήγηση Αφορμή για τη συγγραφή αυτού του άρθρου υπήρξε η ανακρίβεια που αναφέρεται στο βιβλίο της Μαρίνας

Διαβάστε περισσότερα

Η ΒΑΣΙΛΙΚΗ «ΑΓ. ΣΟΦΙΑ» Η ΝΕΚΡΟΠΟΛΗ

Η ΒΑΣΙΛΙΚΗ «ΑΓ. ΣΟΦΙΑ» Η ΝΕΚΡΟΠΟΛΗ Η ΒΑΣΙΛΙΚΗ «ΑΓ. ΣΟΦΙΑ» Η ΝΕΚΡΟΠΟΛΗ Η ΒΑΣΙΛΙΚΗ «ΑΓ. ΣΟΦΙΑ» Η ΝΕΚΡΟΠΟΛΗ Η σημερινή βασιλική «Αγ. Σοφία» βρίσκεται στο κέντρο της κύριας νεκρόπολης της αρχαίας πόλης Σέρντικα. Σ αυτή την περιοχή έχουν ανακαλυφθεί

Διαβάστε περισσότερα

Επιβλέπουσα Καθηγήτρια: ΣΟΦΙΑ ΑΡΑΒΟΥ ΠΑΠΑΔΑΤΟΥ

Επιβλέπουσα Καθηγήτρια: ΣΟΦΙΑ ΑΡΑΒΟΥ ΠΑΠΑΔΑΤΟΥ EΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΙΔΡΥΜΑ ΤΕΙ ΙΟΝΙΩΝ ΝΗΣΩΝ ΤΜΗΜΑ ΔΗΜΟΣΙΩΝ ΣΧΕΣΕΩΝ & ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑΣ Ταχ. Δ/νση : Λεωφ. Αντ.Τρίτση, Αργοστόλι Κεφαλληνίας Τ.Κ. 28 100 τηλ. : 26710-27311 fax : 26710-27312

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ. Πτυχιακή εργασία ΔΙΕΡΕΥΝΗΣΗ ΤΟΥ ΚΛΙΜΑΤΟΣ ΑΣΦΑΛΕΙΑΣ ΤΩΝ ΑΣΘΕΝΩΝ ΣΤΟ ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΟ

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ. Πτυχιακή εργασία ΔΙΕΡΕΥΝΗΣΗ ΤΟΥ ΚΛΙΜΑΤΟΣ ΑΣΦΑΛΕΙΑΣ ΤΩΝ ΑΣΘΕΝΩΝ ΣΤΟ ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΟ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ Πτυχιακή εργασία ΔΙΕΡΕΥΝΗΣΗ ΤΟΥ ΚΛΙΜΑΤΟΣ ΑΣΦΑΛΕΙΑΣ ΤΩΝ ΑΣΘΕΝΩΝ ΣΤΟ ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΟ ΑΝΔΡΕΑΣ ΛΕΩΝΙΔΟΥ Λεμεσός, 2012 ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ

Διαβάστε περισσότερα

1. Η «Λειτουργία των πιστών» αφορά μόνο τους βαπτισμένους χριστιανούς. 4. Στη Θεία Λειτουργία οι πιστοί παρακαλούν τον Θεό να έχουν ειρηνικό θάνατο.

1. Η «Λειτουργία των πιστών» αφορά μόνο τους βαπτισμένους χριστιανούς. 4. Στη Θεία Λειτουργία οι πιστοί παρακαλούν τον Θεό να έχουν ειρηνικό θάνατο. ΜΑΘΗΜΑ 23 ο ΤΟ ΒΑΘΥΤΕΡΟ ΝΟΗΜΑ ΤΗΣ ΘΕΙΑΣ ΕΥΧΑΡΙΣΤΙΑΣ Να συμπληρώσετε την παρακάτω πρόταση επιλέγοντας τη σωστή απάντηση, σύμφωνα με τη διδασκαλία της Εκκλησίας, από τις φράσεις α, β, γ, δ. Να τεκμηριώσετε

Διαβάστε περισσότερα

Κείμενο Αγίου Νικολάου της Στέγης. Ελληνικά

Κείμενο Αγίου Νικολάου της Στέγης. Ελληνικά 1 Κείμενο Αγίου Νικολάου της Στέγης Ελληνικά 2 Ο Άγιος Νικόλαος της Στέγης Πήρε το όνομα του μετά την προσθήκη της δεύτερης Στέγης του ναού τον 13ον αιώνα, για την προστασία του από τα χιόνα και τη βροχή.

Διαβάστε περισσότερα

Η πρώτη οπτική επαφή με τα Αμπελάκια δίνει στον ταξιδιώτη την εντύπωση ότι αυτό το χωριό διαφέρει από τα άλλα... και όντως αυτό συμβαίνει.

Η πρώτη οπτική επαφή με τα Αμπελάκια δίνει στον ταξιδιώτη την εντύπωση ότι αυτό το χωριό διαφέρει από τα άλλα... και όντως αυτό συμβαίνει. Πέντε χιλιόμετρα από τα στενά των Τεμπών, ανηφορίζοντας κανείς μπορεί να δει να ξεπροβάλουν τα Αμπελάκια Λάρισας, η Ιστορική Κοινότητα των Αμπελακίων όπως έχει επικρατήσει. Βρίσκεται στους πρόποδες του

Διαβάστε περισσότερα

γυναίκας που σύμφωνα με την παράδοση ήταν η Θεοδώρα, κόρη του αυτοκράτορα Μαξιμιανού, η οποία είχε ασπασθεί το χριστιανισμό. Το 1430, με την κατάληψη

γυναίκας που σύμφωνα με την παράδοση ήταν η Θεοδώρα, κόρη του αυτοκράτορα Μαξιμιανού, η οποία είχε ασπασθεί το χριστιανισμό. Το 1430, με την κατάληψη Αγία Αικατερίνη Η Αγία Aικατερίνη βρίσκεται σε ενα απο τα καλυτερα μερη της θεσσαλονικης, στην Βορειοδυτική πλευρά της Άνω Πολης.Κτισμένη το 1320 μχ,η ατμόσφαιρα ειναι πολύ ωραία και προπάντον ειναι ήσυχα

Διαβάστε περισσότερα

Μητροπολιτικός Ναός ΑΓΙΟΥ ΓΕΩΡΓΙΟΥ Παραλιμνίου ΙΕΡΑΣ ΜΗΤΡΟΠΟΛΕΩΣ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΑΣ ΑΜΜΟΧΩΣΤΟΥ

Μητροπολιτικός Ναός ΑΓΙΟΥ ΓΕΩΡΓΙΟΥ Παραλιμνίου ΙΕΡΑΣ ΜΗΤΡΟΠΟΛΕΩΣ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΑΣ ΑΜΜΟΧΩΣΤΟΥ Μητροπολιτικός Ναός ΑΓΙΟΥ ΓΕΩΡΓΙΟΥ Παραλιμνίου ΙΕΡΑΣ ΜΗΤΡΟΠΟΛΕΩΣ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΑΣ ΑΜΜΟΧΩΣΤΟΥ Ο Μητροπολιτικός Ναός της Ιεράς Μητροπόλεως Κωνσταντίας - Αμμοχώστου είναι αφιερωμένος στον Μεγαλομάρτυρα Άγιο Γεώργιο

Διαβάστε περισσότερα

Ο αρχαίος Ναός Δήμητρας και Κόρης στο Θορικό (Γιώργος Πρίμπας)

Ο αρχαίος Ναός Δήμητρας και Κόρης στο Θορικό (Γιώργος Πρίμπας) Ο αρχαίος Ναός Δήμητρας και Κόρης στο Θορικό (Γιώργος Πρίμπας) (1) εγκαταστάσεις ΔΕΗ και βιομηχανίας χημικών (2) Ι Ν Αγίου Νικολάου (3) θολωτοί μυκηναϊκοί τάφοι (4) κορυφή λόφου Βελατούρι (5) αρχαία πόλη

Διαβάστε περισσότερα

Εορτολογία. Ενότητα 1: Εισαγωγή. Γεώργιος Φίλιας Θεολογική Σχολή Τμήμα Κοινωνικής Θεολογίας

Εορτολογία. Ενότητα 1: Εισαγωγή. Γεώργιος Φίλιας Θεολογική Σχολή Τμήμα Κοινωνικής Θεολογίας Εορτολογία Ενότητα 1: Γεώργιος Φίλιας Θεολογική Σχολή Τμήμα Κοινωνικής Θεολογίας Α) Γένεση των χριστιανικών εορτών (1 1. από 7) Εορτολόγια και ημερολόγια υπήρχαν πριν από την εμφάνιση της χριστιανικής

Διαβάστε περισσότερα

Μανόλης Χατζηδάκης, Έλληνες ζωγράφοι μετά την Άλωση (1450-1830), τ. 1, Αθήνα 1987.

Μανόλης Χατζηδάκης, Έλληνες ζωγράφοι μετά την Άλωση (1450-1830), τ. 1, Αθήνα 1987. Μανόλης Χατζηδάκης, Έλληνες ζωγράφοι μετά την Άλωση (14501830), τ. 1, Αθήνα 1987. Παναγιώτης Λ. Βοκοτόπουλος, Εικόνες της Κέρκυρας, Αθήνα 1990. Κερκυραίοι ζωγράφοι: 19ος20ος αι., επιμ. Αθ. Χρήστου, Κέρκυρα

Διαβάστε περισσότερα

2 η τηλεδιάσκεψη (Εικονική Τάξη) Σχέδιο µαθήµατος Α) Γενικά Στοιχεία 1. άσκαλοι(ες): Ένας δάσκαλος από κάθε σχολείο 2. Τόπος, χρόνος, αριθµός µαθητών Σχολείο ιδακτική Ώρα Τάξη/ Τµήµα Αριθµός Μαθητών 2

Διαβάστε περισσότερα

Όψεις Βυζαντίου... στο Αρχαιολογικό Μουσείο Ηγουμενίτσας. Εφορεία Αρχαιοτήτων Θεσπρωτίας

Όψεις Βυζαντίου... στο Αρχαιολογικό Μουσείο Ηγουμενίτσας. Εφορεία Αρχαιοτήτων Θεσπρωτίας Εφορεία Αρχαιοτήτων Θεσπρωτίας... στο Αρχαιολογικό Μουσείο Ηγουμενίτσας Το φυλλάδιο αυτό είναι του/της... που επισκέφθηκε το Αρχαιολογικό Μουσείο Ηγουμενίτσας στις... Το φυλλάδιο που κρατάς στα χέρια σου

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ. Πτυχιακή εργασία ΑΓΧΟΣ ΚΑΙ ΚΑΤΑΘΛΙΨΗ ΣΕ ΓΥΝΑΙΚΕΣ ΜΕ ΚΑΡΚΙΝΟΥ ΤΟΥ ΜΑΣΤΟΥ ΜΕΤΑ ΑΠΟ ΜΑΣΤΕΚΤΟΜΗ

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ. Πτυχιακή εργασία ΑΓΧΟΣ ΚΑΙ ΚΑΤΑΘΛΙΨΗ ΣΕ ΓΥΝΑΙΚΕΣ ΜΕ ΚΑΡΚΙΝΟΥ ΤΟΥ ΜΑΣΤΟΥ ΜΕΤΑ ΑΠΟ ΜΑΣΤΕΚΤΟΜΗ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ Πτυχιακή εργασία ΑΓΧΟΣ ΚΑΙ ΚΑΤΑΘΛΙΨΗ ΣΕ ΓΥΝΑΙΚΕΣ ΜΕ ΚΑΡΚΙΝΟΥ ΤΟΥ ΜΑΣΤΟΥ ΜΕΤΑ ΑΠΟ ΜΑΣΤΕΚΤΟΜΗ ΧΡΥΣΟΒΑΛΑΝΤΗΣ ΒΑΣΙΛΕΙΟΥ ΛΕΜΕΣΟΣ 2014 ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ

Διαβάστε περισσότερα

Να συμπληρώσετε κάθε μια από τις προτάσεις 1, 2, 3, 4 και 5, επιλέγοντας τη σωστή απάντηση από τις αντίστοιχες φράσεις α, β, γ:

Να συμπληρώσετε κάθε μια από τις προτάσεις 1, 2, 3, 4 και 5, επιλέγοντας τη σωστή απάντηση από τις αντίστοιχες φράσεις α, β, γ: ΜΑΘΗΜΑ 18 Ο ΟΙ ΑΓΙΕΣ ΕΙΚΟΝΕΣ Να συμπληρώσετε κάθε μια από τις προτάσεις 1, 2, 3, 4 και 5, επιλέγοντας τη σωστή απάντηση από τις αντίστοιχες φράσεις α, β, γ: 1. Η αποκατάσταση της προσκύνησης των εικόνων

Διαβάστε περισσότερα

Αρσανάδες, Πύργοι, Κιόσκια, Καμπάνες, Σήμαντρα, Φιάλες, Κρήνες

Αρσανάδες, Πύργοι, Κιόσκια, Καμπάνες, Σήμαντρα, Φιάλες, Κρήνες Αρσανάδες, Πύργοι, Κιόσκια, Καμπάνες, Σήμαντρα, Φιάλες, Κρήνες Αρσανάς Ζωγράφου Πύργος Χελανδαρίου Πύργος Καρακάλλου Πύργος Σταυρονικήτα Ιερά Μονή Βατοπαιδίου, Κιόσκι Κιόσκι Αγίου Παύλου Ι.Μ. Διονυσίου,

Διαβάστε περισσότερα

ΓΕΝΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΤΟΥ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ ΤΗΣ ΕΙΣΑΓΩΓΗΣ ΣΤΗΝ ΚΑΙΝΗ ΔΙΑΘΗΚΗ

ΓΕΝΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΤΟΥ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ ΤΗΣ ΕΙΣΑΓΩΓΗΣ ΣΤΗΝ ΚΑΙΝΗ ΔΙΑΘΗΚΗ Ο όρος διαθήκη Οι Εβδομήντα μεταφράζουν την εβραϊκή λέξη berith στα ελληνικά διαθήκη Απαντάται στις εκφράσεις παλαιά διαθήκη και καινή διαθήκη. Σημαίνει συμφωνία (γάμου), που συντελέσθηκε ανάμεσα στο Θεό

Διαβάστε περισσότερα

ΜΕΛΕΤΗ ΣΥΝΤΗΡΗΣΗΣ ΕΙΚΟΝΩΝ ΤΕΜΠΛΟΥ ΚΑΘΕΔΡΙΚΟΥ ΙΕΡΟΥ ΝΑΟΥ ΑΘΗΝΩΝ «Ο ΕΥΑΓΓΕΛΙΣΜΟΣ ΤΗΣ ΘΕΟΤΟΚΟΥ»

ΜΕΛΕΤΗ ΣΥΝΤΗΡΗΣΗΣ ΕΙΚΟΝΩΝ ΤΕΜΠΛΟΥ ΚΑΘΕΔΡΙΚΟΥ ΙΕΡΟΥ ΝΑΟΥ ΑΘΗΝΩΝ «Ο ΕΥΑΓΓΕΛΙΣΜΟΣ ΤΗΣ ΘΕΟΤΟΚΟΥ» ΜΕΛΕΤΗ ΣΥΝΤΗΡΗΣΗΣ ΕΙΚΟΝΩΝ ΤΕΜΠΛΟΥ ΚΑΘΕΔΡΙΚΟΥ ΙΕΡΟΥ ΝΑΟΥ ΑΘΗΝΩΝ «Ο ΕΥΑΓΓΕΛΙΣΜΟΣ ΤΗΣ ΘΕΟΤΟΚΟΥ» ΑΘΗΝΑ 2012 ΕΡΓΟ: ΣΥΝΤΗΡΗΣΗ ΕΙΚΟΝΩΝ ΤΕΜΠΛΟΥ ΚΑΘΕΔΡΙΚΟΥ ΙΕΡΟΥ ΝΑΟΥ ΑΘΗΝΩΝ «Ο ΕΥΑΓΓΕΛΙΣΜΟΣ ΤΗΣ ΘΕΟΤΟΚΟΥ» ΕΚΠΟΝΗΣΗ

Διαβάστε περισσότερα

4. Η Καινή Διαθήκη Β : Οι Επιστολές και η Αποκάλυψη

4. Η Καινή Διαθήκη Β : Οι Επιστολές και η Αποκάλυψη 4. Η Καινή Διαθήκη Β : Οι Επιστολές και η Αποκάλυψη 1. Τι ήταν και γιατί γράφτηκαν οι επιστολές του αποστόλου Παύλου; Ήταν γράμματα που έστελνε ο απόστολος στις χριστιανικές κοινότητες που είχε ιδρύσει.

Διαβάστε περισσότερα

Ευγενία Δρακοπούλου. Διευθύντρια Ερευνών Τομέας Νεοελληνικών Ερευνών

Ευγενία Δρακοπούλου. Διευθύντρια Ερευνών Τομέας Νεοελληνικών Ερευνών Ευγενία Δρακοπούλου Διευθύντρια Ερευνών Τομέας Νεοελληνικών Ερευνών Τηλ. +302107273570 Fax: +302107246212 E-mail: egidrak@eie.gr Website: http://eie.academia.edu/eugeniadrakopoulou http://www.eie.gr/nhrf/institutes/inr/cvs/cv-drakopoulou-gr.html

Διαβάστε περισσότερα

ΜΕΛΕΤΗ ΠΕΔΙΟΥ ΣΤΟΝ ΚΕΡΑΜΕΙΚΟ

ΜΕΛΕΤΗ ΠΕΔΙΟΥ ΣΤΟΝ ΚΕΡΑΜΕΙΚΟ ΚΠΕ ΔΡΑΠΕΤΣΩΝΑΣ ΚΑΙ ΤΡΟΙΖΗΝΑΣ-ΜΕΘΑΝΩΝ ΜΕΛΕΤΗ ΠΕΔΙΟΥ ΣΤΟΝ ΚΕΡΑΜΕΙΚΟ «ΠΙΟ ΤΥΧΕΡΟΣ Ο ΚΟΤΣΥΦΑΣ» «Μια επιγραφή με ειδοποιεί: όρος ειμί Κεραμεικού,Εγώ θα φύγω, Δίνω κρυφά ένα φιλί στου Κούρου του αρχαϊκού το

Διαβάστε περισσότερα

Τα προσκυνήματα του Δεκαπενταύγουστου από την Τήνο μέχρι την Αμοργό

Τα προσκυνήματα του Δεκαπενταύγουστου από την Τήνο μέχρι την Αμοργό Τα προσκυνήματα του Δεκαπενταύγουστου από την Τήνο μέχρι την Αμοργό Όπου και να βρεθεί κανείς τον Δεκαπενταύγουστο μοσχοβολά η χάρη Της. Αυτή θα σε οδηγήσει να ανάψεις ένα κερί και να γιορτάσεις μαζί Της

Διαβάστε περισσότερα

ΟΙΚΟΥΜΕΝΙΚΟΣ ΠΑΤΡΙΑΡΧΗΣ ΠΡΟΚΟΠΙΟΣ Ο ΠΕΛΟΠΟΝΝΗΣΙΟΣ. Υπό του Περικλή Π. Παπαβασιλόπουλου

ΟΙΚΟΥΜΕΝΙΚΟΣ ΠΑΤΡΙΑΡΧΗΣ ΠΡΟΚΟΠΙΟΣ Ο ΠΕΛΟΠΟΝΝΗΣΙΟΣ. Υπό του Περικλή Π. Παπαβασιλόπουλου ΟΙΚΟΥΜΕΝΙΚΟΣ ΠΑΤΡΙΑΡΧΗΣ ΠΡΟΚΟΠΙΟΣ Ο ΠΕΛΟΠΟΝΝΗΣΙΟΣ Υπό του Περικλή Π. Παπαβασιλόπουλου Η Σίτσοβα (νυν Αλαγονία) είναι ένα από τα έξι χωριά του τέως Δήμου Αλαγονίας Τα έξι αυτά χωριά που είναι κτισμένα στις

Διαβάστε περισσότερα

ΔΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗ ΠΕΡΙΗΓΗΣΗ ΣΤΗΝ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΥΠΟΛΗ ΤΟΥ ΣΥΝΔΕΣΜΟΥ ΦΙΛΟΛΟΓΩΝ Ν.ΣΕΡΡΩΝ.

ΔΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗ ΠΕΡΙΗΓΗΣΗ ΣΤΗΝ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΥΠΟΛΗ ΤΟΥ ΣΥΝΔΕΣΜΟΥ ΦΙΛΟΛΟΓΩΝ Ν.ΣΕΡΡΩΝ. ΔΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗ ΠΕΡΙΗΓΗΣΗ ΣΤΗΝ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΥΠΟΛΗ ΤΟΥ ΣΥΝΔΕΣΜΟΥ ΦΙΛΟΛΟΓΩΝ Ν.ΣΕΡΡΩΝ. Ένα μοναδικό ταξίδι, οδοιπορικό στην ιστορία του πολιτισμού και της εκπαίδευσης των Ελλήνων, σχεδίασε

Διαβάστε περισσότερα

Μακεδονικό παραδοσιακό σπίτι με εσωτερική αυλή, διόροφο χαγιάτι, αύλεια θύρα, και χώρο με δυνατότητα πρόσβασης από την αυλή αλλά και τον δρόμο 1

Μακεδονικό παραδοσιακό σπίτι με εσωτερική αυλή, διόροφο χαγιάτι, αύλεια θύρα, και χώρο με δυνατότητα πρόσβασης από την αυλή αλλά και τον δρόμο 1 Μακεδονικό παραδοσιακό σπίτι με εσωτερική αυλή, διόροφο χαγιάτι, αύλεια θύρα, και χώρο με δυνατότητα πρόσβασης από την αυλή αλλά και τον δρόμο Οπως και στη παραδοσιακή αρχιτεκτονική, κάποιοι χώροι του

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΤΟΥ ΠΤΥΧΙΑΚΗ. Λεμεσός

ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΤΟΥ ΠΤΥΧΙΑΚΗ. Λεμεσός ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ ΤΟ ΚΑΠΝΙΣΜΑ ΚΑΤΑ ΤΗΝ ΕΓΚΥΜΟΣΥΝΗ ΚΑΙ Η ΒΛΑΠΤΙΚΗ ΕΠΙΔΡΑ ΑΣΗ ΤΟΥ ΣΤΗΝ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΤΟΥ ΝΕΟΓΝΟΥ ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ Ονοματεπώνυμο Αγγελική Παπαπαύλου Αριθμός Φοιτητικής

Διαβάστε περισσότερα

Η ΚΑΤΑΝΟΜΗ ΤΟΥ EΠIΠEΔOΥ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΣΤΟΥΣ ΝΟΜΟΥΣ ΤΗΣ ΕΛΛΑΔΑΣ ΣΥΜΦΩΝΑ ΜΕ ΤΗΝ ΑΠΟΓΡΑΦΗ ΤΟΥ 2001

Η ΚΑΤΑΝΟΜΗ ΤΟΥ EΠIΠEΔOΥ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΣΤΟΥΣ ΝΟΜΟΥΣ ΤΗΣ ΕΛΛΑΔΑΣ ΣΥΜΦΩΝΑ ΜΕ ΤΗΝ ΑΠΟΓΡΑΦΗ ΤΟΥ 2001 Ελληνικό Στατιστικό Ινστιτούτο Πρακτικά 18 ου Πανελληνίου Συνεδρίου Στατιστικής (2005) σελ.351-356 Η ΚΑΤΑΝΟΜΗ ΤΟΥ EΠIΠEΔOΥ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΣΤΟΥΣ ΝΟΜΟΥΣ ΤΗΣ ΕΛΛΑΔΑΣ ΣΥΜΦΩΝΑ ΜΕ ΤΗΝ ΑΠΟΓΡΑΦΗ ΤΟΥ 2001 Στέφος Ευστάθιος

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΕΥΝΑ ΠΕΔΙΟΥ- «ΠΟΣΟ ΚΑΛΑ ΓΝΩΡΙΖΟΥΜΕ ΤΟΝ ΜΑΝΟΛΗ ΑΝΔΡΟΝΙΚΟ;»

ΕΡΕΥΝΑ ΠΕΔΙΟΥ- «ΠΟΣΟ ΚΑΛΑ ΓΝΩΡΙΖΟΥΜΕ ΤΟΝ ΜΑΝΟΛΗ ΑΝΔΡΟΝΙΚΟ;» ΕΡΕΥΝΑ ΠΕΔΙΟΥ- «ΠΟΣΟ ΚΑΛΑ ΓΝΩΡΙΖΟΥΜΕ ΤΟΝ ΜΑΝΟΛΗ ΑΝΔΡΟΝΙΚΟ;» ΕΙΣΑΓΩΓΗ Η έρευνα «ΠΟΣΟ ΚΑΛΑ ΓΝΩΡΙΖΟΥΜΕ ΤΟΝ ΜΑΝΟΛΗ ΑΝΔΡΟΝΙΚΟ;» πραγματοποιήθηκε τους μήνες Φεβρουάριο-Μάρτιο 2014 σε πέντε σχολεία της Θεσσαλονίκης

Διαβάστε περισσότερα

ICOM και ΜΟΥΣΕΙΟΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗ

ICOM και ΜΟΥΣΕΙΟΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗ ICOM ΔΙΕΘΝΕΣ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ ΜΟΥΣΕΙΩΝ ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΤΜΗΜΑ Αγ.Ασωμάτων 15 ΑΘΗΝΑ 105 53 Τηλ./Fax: 210 3219414 www.otenet.gr/icom Email icom@otenet.gr ICOM και ΜΟΥΣΕΙΟΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗ Το Διεθνές Συμβούλιο Μουσείων ιδρύθηκε

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΑΤΗΡΗΤΕΕΣ ΟΙΚΟΔΟΜΕΣ: ΔΙΑΔΡΟΜΗ ΣΤΟ ΠΑΡΕΛΘΟΝ, ΟΡΑΜΑ ΣΤΟ ΜΕΛΛΟΝ. που γέννησες και ανάθρεψες τους γονείς και τους παππούδες μας.

ΔΙΑΤΗΡΗΤΕΕΣ ΟΙΚΟΔΟΜΕΣ: ΔΙΑΔΡΟΜΗ ΣΤΟ ΠΑΡΕΛΘΟΝ, ΟΡΑΜΑ ΣΤΟ ΜΕΛΛΟΝ. που γέννησες και ανάθρεψες τους γονείς και τους παππούδες μας. ΔΙΑΤΗΡΗΤΕΕΣ ΟΙΚΟΔΟΜΕΣ: ΔΙΑΔΡΟΜΗ ΣΤΟ ΠΑΡΕΛΘΟΝ, ΟΡΑΜΑ ΣΤΟ ΜΕΛΛΟΝ Λεμεσός, πόλη μας αγαπημένη. Η πόλη που γεννηθήκαμε, η πόλη που μεγαλώνουμε. Πόλη που γέννησες και ανάθρεψες τους γονείς και τους παππούδες

Διαβάστε περισσότερα

Επιβλέπων καθηγητής: Δρ Βασίλειος Ραφτόπουλος ΠΟΙΟΤΗΤΑ ΖΩΗΣ ΣΕ ΜΕΤΕΜΜΗΝΟΠΑΥΣΙΑΚΕΣ ΓΥΝΑΙΚΕΣ ΜΕΤΑ ΑΠΟ ΟΣΤΕΟΠΟΡΩΤΙΚΑ ΚΑΤΑΓΜΑΤΑ ΣΠΟΝΔΥΛΙΚΗΣ ΣΤΗΛΗΣ

Επιβλέπων καθηγητής: Δρ Βασίλειος Ραφτόπουλος ΠΟΙΟΤΗΤΑ ΖΩΗΣ ΣΕ ΜΕΤΕΜΜΗΝΟΠΑΥΣΙΑΚΕΣ ΓΥΝΑΙΚΕΣ ΜΕΤΑ ΑΠΟ ΟΣΤΕΟΠΟΡΩΤΙΚΑ ΚΑΤΑΓΜΑΤΑ ΣΠΟΝΔΥΛΙΚΗΣ ΣΤΗΛΗΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ Επιβλέπων καθηγητής: Δρ Βασίλειος Ραφτόπουλος ΠΟΙΟΤΗΤΑ ΖΩΗΣ ΣΕ ΜΕΤΕΜΜΗΝΟΠΑΥΣΙΑΚΕΣ ΓΥΝΑΙΚΕΣ ΜΕΤΑ ΑΠΟ ΟΣΤΕΟΠΟΡΩΤΙΚΑ ΚΑΤΑΓΜΑΤΑ ΣΠΟΝΔΥΛΙΚΗΣ ΣΤΗΛΗΣ Από τη

Διαβάστε περισσότερα

Ερευνητική εργασία Da Vinci «ΖΩΓΡΑΦΙΚΗ» 2º ΛΥΚΕΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΣΧΟΛΙΚΟ ΕΤΟΣ

Ερευνητική εργασία Da Vinci «ΖΩΓΡΑΦΙΚΗ» 2º ΛΥΚΕΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΣΧΟΛΙΚΟ ΕΤΟΣ Ερευνητική εργασία Da Vinci «ΖΩΓΡΑΦΙΚΗ» 2º ΛΥΚΕΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΣΧΟΛΙΚΟ ΕΤΟΣ 2012-2013 Υπεύθυνοι μαθητές Τζούρι Άρτεμις Σίμος Νίκος Πέτσιος Αναστάσης Σακελλίων Γρηγόρης Υπεύθυνοι καθηγητές: Αδαμάρα Ζούλας

Διαβάστε περισσότερα

Οι ανάγκες των συμπολιτών για ένα ζεστό πιάτο φαί απλώνονται σε όλο το φάσμα του πολεοδομικού συγκροτήματος.

Οι ανάγκες των συμπολιτών για ένα ζεστό πιάτο φαί απλώνονται σε όλο το φάσμα του πολεοδομικού συγκροτήματος. Οι ανάγκες των συμπολιτών για ένα ζεστό πιάτο φαί απλώνονται σε όλο το φάσμα του πολεοδομικού συγκροτήματος. Μετά από επτά χρόνια κρίσης στις συνήθεις «ύποπτες» γειτονιές της φτώχειας και της ανέχειας

Διαβάστε περισσότερα

1 ο - ΣΧΕΔΙΟ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ

1 ο - ΣΧΕΔΙΟ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ 1 ο - ΣΧΕΔΙΟ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ Θέμα: Η ενότητα σώματος και ψυχής: το μυστήριο του Ευχελαίου (κεφ.27) Σχολείο:Περιφερειακό Λύκειο Αγίου Χαραλάμπους, Έμπα Τάξη:Α Λυκείου Καθηγητής: Νικόλαος Καραμπάς Π.Μ.Π.: 16951

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΙΔΡΥΜΑ ΚΡΗΤΗΣ ΣΧΟΛΗ ΔΙΟΙΚΗΣΗΣ ΚΑΙ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΛΟΓΙΣΤΙΚΗΣ ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΙΔΡΥΜΑ ΚΡΗΤΗΣ ΣΧΟΛΗ ΔΙΟΙΚΗΣΗΣ ΚΑΙ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΛΟΓΙΣΤΙΚΗΣ ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΙΔΡΥΜΑ ΚΡΗΤΗΣ ΣΧΟΛΗ ΔΙΟΙΚΗΣΗΣ ΚΑΙ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΛΟΓΙΣΤΙΚΗΣ ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΛΟΓΙΣΤΙΚΗ ΚΑΙ ΦΟΡΟΛΟΓΙΑ Ο.Ε. ΕΙΣΗΓΗΤΡΙΑ ΚΑΘΗΓΗΤΡΙΑ: κ. ΟΥΡΑΝΟΥ ΕΡΜΙΟΝΗ ΣΠΟΥΔΑΣΤΡΙΕΣ: ΔΕΜΕΤΖΟΥ ΑΓΛΑΪΑ

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΠΑΡΑΓΟΝΤΕΣ ΠΟΥ ΕΠΗΡΕΑΖΟΥΝ ΤΗ ΖΩΗ ΤΟΥ ΠΑΙΔΙΟΥ ΚΑΙ ΕΦΗΒΟΥ ΜΕ ΔΙΑΒΗΤΗ ΤΥΠΟΥ 1 ΠΟΥ ΧΡΗΣΙΜΟΠΟΙΟΥΝ ΑΝΤΛΙΕΣ ΣΥΝΕΧΟΥΣ ΕΚΧΥΣΗΣ ΙΝΣΟΥΛΙΝΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

Ο ΔΗΜΟΣ ΜΑΣ. Γιώργος Ε 1

Ο ΔΗΜΟΣ ΜΑΣ. Γιώργος Ε 1 Ο ΔΗΜΟΣ ΜΑΣ Γιώργος Ε 1 ΣΩΤΗΡΑ ΑΜΜΟΧΩΣΤΟΥ ΙΣΤΟΡΙΚΗ ΑΝΑΔΡΟΜΗ Η Σωτήρα έχει Αγιολογική ονομασία: φέρει το όνομα του Σωτήρος Χριστού. Εξάλλου στις 6 Αυγούστου τελείται μεγάλο πανηγύρι κατά τη γιορτή της Μεταμορφώσεως

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΠΕΙΡΑΙΑ ΤΜΗΜΑ ΝΑΥΤΙΛΙΑΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ ΣΤΗΝ ΝΑΥΤΙΛΙΑ

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΠΕΙΡΑΙΑ ΤΜΗΜΑ ΝΑΥΤΙΛΙΑΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ ΣΤΗΝ ΝΑΥΤΙΛΙΑ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΠΕΙΡΑΙΑ ΤΜΗΜΑ ΝΑΥΤΙΛΙΑΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ ΣΤΗΝ ΝΑΥΤΙΛΙΑ ΝΟΜΙΚΟ ΚΑΙ ΘΕΣΜΙΚΟ ΦΟΡΟΛΟΓΙΚΟ ΠΛΑΙΣΙΟ ΚΤΗΣΗΣ ΚΑΙ ΕΚΜΕΤΑΛΛΕΥΣΗΣ ΠΛΟΙΟΥ ΔΙΠΛΩΜΑΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ που υποβλήθηκε στο

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ. Πτυχιακή εργασία

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ. Πτυχιακή εργασία ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ Πτυχιακή εργασία ΤΟ ΚΑΠΜΝΙΣΜΑ ΩΣ ΠΑΡΑΓΟΝΤΑΣ ΥΨΗΛΟΥ ΚΙΝΔΥΝΟΥ ΓΙΑ ΠΡΟΚΛΗΣΗ ΥΠΟΓΟΝΙΜΟΤΗΤΑΣ ΣΤΟΥΣ ΑΝΔΡΕΣ Κατσαρής Γιάγκος Λεμεσός 2014 ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ. Πτυχιακή διατριβή Η ΚΑΤΑΘΛΙΨΗ ΩΣ ΠΑΡΑΓΟΝΤΑΣ ΚΙΝΔΥΝΟΥ ΓΙΑ ΑΠΟΠΕΙΡΑ ΑΥΤΟΚΤΟΝΙΑΣ

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ. Πτυχιακή διατριβή Η ΚΑΤΑΘΛΙΨΗ ΩΣ ΠΑΡΑΓΟΝΤΑΣ ΚΙΝΔΥΝΟΥ ΓΙΑ ΑΠΟΠΕΙΡΑ ΑΥΤΟΚΤΟΝΙΑΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ Πτυχιακή διατριβή Η ΚΑΤΑΘΛΙΨΗ ΩΣ ΠΑΡΑΓΟΝΤΑΣ ΚΙΝΔΥΝΟΥ ΓΙΑ ΑΠΟΠΕΙΡΑ ΑΥΤΟΚΤΟΝΙΑΣ Παναγιώτου Νεοφύτα 2008969752 Επιβλέπων καθηγητής Δρ. Νίκος Μίτλεττον,

Διαβάστε περισσότερα

þÿ ÀÌ Ä º± µä À ¹ ¼ ½

þÿ ÀÌ Ä º± µä À ¹ ¼ ½ Neapolis University HEPHAESTUS Repository School of Economic Sciences and Business http://hephaestus.nup.ac.cy Master Degree Thesis 2016 þÿ ÀÌ Ä º± µä À ¹ ¼ ½ þÿµºà±¹ µåä¹ºì ¹ ¹º ĹºÌ ÃÍÃÄ ¼± þÿãä ½ º±Ä±½µ¼

Διαβάστε περισσότερα

Αρχαιολογία των γεωμετρικών και αρχαϊκών χρόνων (1100-480 π.χ.). Δημήτρης Πλάντζος

Αρχαιολογία των γεωμετρικών και αρχαϊκών χρόνων (1100-480 π.χ.). Δημήτρης Πλάντζος [IA11] ΚΛΑΣΙΚΗ ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΑ Α Αρχαιολογία των γεωμετρικών και αρχαϊκών χρόνων (1100-480 π.χ.). Δημήτρης Πλάντζος Πρώιμοι και Γεωμετρικοί χρόνοι (1100-700 π.χ.) Οι περίοδοι της αρχαίας ελληνικής τέχνης:

Διαβάστε περισσότερα

ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΕΣ ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ Α ΛΥΚΕΙΟΥ

ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΕΣ ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ Α ΛΥΚΕΙΟΥ 1 of 5 14/4/2014 12:35 ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΕΣ ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ Α ΛΥΚΕΙΟΥ 14-4-2014 Ερώτηση παρακίνησης: 1 Τα Χριστούγεννα η Εκκλησία γιορτάζει: τη Θεία Ενανθρώπηση τη Θεία Ευχαριστία τη Βάπτιση του Χριστού Ερώτηση παρακίνησης:

Διαβάστε περισσότερα

Πρωτοβάθμιας Εκπαίδευσης

Πρωτοβάθμιας Εκπαίδευσης ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ, ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΘΡΗΣΚΕΥΜΑΤΩΝ ΓΕΝΙΚΗ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΡΧΑΙΟΤΗΤΩΝ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΤΙΚΗΣ ΚΛΗΡΟΝΟΜΙΑΣ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΜΟΥΣΕΙΩΝ ΤΜΗΜΑ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΩΝ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΩΝ ΚΑΙ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑΣ Πρωτοβάθμιας Εκπαίδευσης 2

Διαβάστε περισσότερα

ΤΟ ΜΟΥΣΙΚΟ ΠΑΕΙ ΜΟΥΣΕΙΟ! Η Α ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ ΤΟΥ Μ.Σ.Θ.

ΤΟ ΜΟΥΣΙΚΟ ΠΑΕΙ ΜΟΥΣΕΙΟ! Η Α ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ ΤΟΥ Μ.Σ.Θ. ΤΟ ΜΟΥΣΙΚΟ ΠΑΕΙ ΜΟΥΣΕΙΟ! ΜΟΥΣΙΚΟ ΣΧΟΛΕΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΜΟΥΣΕΙΑΚΗ ΑΓΩΓΗ, 2012-2013 ΥΠΕΥΘΥΝΕΣ ΚΑΘΗΓΗΤΡΙΕΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ: Α. ΑΡΖΟΓΛΟΥ & Ε. ΤΖΗΜΟΥΛΗ ΚΑΘΗΓΗΤΕΣ-ΣΥΝΟΔΟΙ: Τ. ΚΥΡΙΑΖΙΚΙΔΟΥ & Δ. ΤΖΟΒΑΝΑΚΗΣ Παρασκευή,

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ. Πτυχιακή Εργασία

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ. Πτυχιακή Εργασία ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ Πτυχιακή Εργασία ΙΕΡΕΥΝΗΣΗ ΤΩΝ ΕΠΙΠΕ ΩΝ ΘΝΗΣΙΜΟΤΗΤΑΣ ΚΑΙ ΤΩΝ ΚΥΡΙΟΤΕΡΩΝ ΑΙΤΙΩΝ ΠΡΟΚΛΗΣΗΣ ΘΑΝΑΤΟΥ ΑΤΟΜΩΝ ΜΕ ΨΥΧΟΓΕΝΗ ΑΝΟΡΕΞΙΑ Γεωργία Χαραλάµπους Λεµεσός

Διαβάστε περισσότερα

ΤΑ ΜΟΝΟΠΑΤΙΑ ΤΩΝ ΜΕΤΕΩΡΩΝ

ΤΑ ΜΟΝΟΠΑΤΙΑ ΤΩΝ ΜΕΤΕΩΡΩΝ ΤΑ ΜΟΝΟΠΑΤΙΑ ΤΩΝ ΜΕΤΕΩΡΩΝ ΕΙΣΑΓΩΓΗ Για να γνωρίσει κάποιος τα Μετέωρα και να βιώσει τη μαγεία του πέτρινου δάσους, ο καλύτερος και μοναδικός τρόπος είναι να πεζοπορήσει ανάμεσα στους Μετεωρίτικους πύργους

Διαβάστε περισσότερα

ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΕΙΟ

ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΕΙΟ ΕΛΛΑΔΑ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗ ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΕΙΟ ΘΕΟΛΟΓΙΚΗ ΣΧΟΛΗ ΤΜΗΜΑ ΠΟΙΜΑΝΤΙΚΗΣ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΘΕΟΛΟΓΙΑΣ 1. ΣΥΝΤΟΜΟ ΙΣΤΟΡΙΚΟ 14 ΙΟΥΝΙΟΥ 1925 Ιδρύεται το Πανεπιστήμιο της Θεσσαλονίκης. 1942 Αρχίζει

Διαβάστε περισσότερα

ΙΕΡΟΣ ΝΑΟΣ ΑΓΙΟΥ ΓΕΩΡΓΙΟΥ ΠΑΡΑΛΙΜΝΙΟΥ

ΙΕΡΟΣ ΝΑΟΣ ΑΓΙΟΥ ΓΕΩΡΓΙΟΥ ΠΑΡΑΛΙΜΝΙΟΥ ΙΕΡΟΣ ΝΑΟΣ ΑΓΙΟΥ ΓΕΩΡΓΙΟΥ ΠΑΡΑΛΙΜΝΙΟΥ Σύντομο ιστορικό Ιερού Ναού Αγίου Γεωργίου Παραλιμνίου Ο Ιερός Ναός Αγίου Γεωργίου διαδέχθηκε το 19 ο αιώνα ένα παλαιότερο βυζαντινό ναό. Βρίσκεται στο κέντρο του

Διαβάστε περισσότερα

Προσχέδιο έργου Ανάδειξης των Καταλόγων και της Βιβλιοθήκης της Ιεράς Μονής Καρακάλλου (Δεκέμβριος 2008)

Προσχέδιο έργου Ανάδειξης των Καταλόγων και της Βιβλιοθήκης της Ιεράς Μονής Καρακάλλου (Δεκέμβριος 2008) Προσχέδιο έργου Ανάδειξης των Καταλόγων και της Βιβλιοθήκης της Ιεράς Μονής Καρακάλλου (Δεκέμβριος 2008)

Διαβάστε περισσότερα

17. 12.2008-20. 03. 2009. «...ανέφερα εγγράφως...» Διάρκεια Έκθεσης: ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΕΘΝΙΚΟΥ ΑΡΧΕΙΟΥ ΜΝΗΜΕΙΩΝ

17. 12.2008-20. 03. 2009. «...ανέφερα εγγράφως...» Διάρκεια Έκθεσης: ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΕΘΝΙΚΟΥ ΑΡΧΕΙΟΥ ΜΝΗΜΕΙΩΝ «...ανέφερα εγγράφως...» ΘΗΣΑΥΡΟΙ ΤΟΥ ΙΣΤΟΡΙΚΟΥ ΑΡΧΕΙΟΥ ΤΗΣ ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΚΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΑΣ Διάρκεια Έκθεσης: 17. 12.2008-20. 03. 2009 ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΕΘΝΙΚΟΥ ΑΡΧΕΙΟΥ ΜΝΗΜΕΙΩΝ Το αρχειακό υλικό

Διαβάστε περισσότερα

ΛΕΥΚΟΣ ΠΥΡΓΟΣ Η ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΟΥ ΣΤΟ ΠΕΡΑΣΜΑ ΤΩΝ ΑΙΩΝΩΝ

ΛΕΥΚΟΣ ΠΥΡΓΟΣ Η ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΟΥ ΣΤΟ ΠΕΡΑΣΜΑ ΤΩΝ ΑΙΩΝΩΝ ΛΕΥΚΟΣ ΠΥΡΓΟΣ Η ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΟΥ ΣΤΟ ΠΕΡΑΣΜΑ ΤΩΝ ΑΙΩΝΩΝ Μια πολύπαθη Ιστορία κουβαλάει στους πέτρινους τοίχους του το κατ εξοχήν σύμβολο της Θεσσαλονίκης. Ο Λευκός Πύργος της Θεσσαλονίκης είναι ένας Πύργος

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΓΕΩΤΕΧΝΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΚΑΙ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗΣ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ. Πτυχιακή εργασία

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΓΕΩΤΕΧΝΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΚΑΙ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗΣ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ. Πτυχιακή εργασία ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΓΕΩΤΕΧΝΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΚΑΙ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗΣ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ Πτυχιακή εργασία ΜΟΡΙΑΚΗ ΚΑΙ ΦΑΙΝΟΤΥΠΙΚΗ ΑΝΑΛΥΣΗ ΕΝΟΣ ΚΥΠΡΙΑΚΟΥ ΠΛΗΘΥΣΜΟΥ ΣΚΛΗΡΟΥ ΣΙΤΑΡΙΟΥ ΠΟΥ ΑΠΟΚΤΗΘΗΚΕ ΑΠΟ ΤΡΑΠΕΖΑ

Διαβάστε περισσότερα

Χώρος Διεξαγωγής. Αξιοθέατα*

Χώρος Διεξαγωγής. Αξιοθέατα* Χώρος Διεξαγωγής Το 4ο Εργαστηριακό Πρόγραμμα Σπουδών (Autumn School) του Τμήματος Κοινωνιολογίας θα διεξαχθεί στην Μυτιλήνη της Λέσβου. Η Λέσβος έχει πληθυσμό 85.330 κατοίκους, ανήκει διοικητικά στην

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ. Αδέλφια στο σχολείο

ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ. Αδέλφια στο σχολείο ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ Αδέλφια στο σχολείο Οι συμμαθητές και οι συμμαθήτριές μου Οι μαθήτριες του Χριστού Κάποτε, μια γυναίκα, που ονομαζόταν Μάρθα, υποδέχτηκε στο σπίτι της τον Ιησού. Η Μάρθα, ήταν αδελφή του

Διαβάστε περισσότερα

Γενικά Αρχεία του Κράτους Αρχεία Νομού Λευκάδας

Γενικά Αρχεία του Κράτους Αρχεία Νομού Λευκάδας Γενικά Αρχεία του Κράτους Αρχεία Νομού Λευκάδας Ελένη Δ. Γράψα Προϊσταμένη Γ.Α.Κ. Αρχείων Ν. Λευκάδας e-mail: mail@gak. lef.sch. g Ιστορικά στοιχεία Τον Ιούλιο του 1684 ο Βενετός αρχιστράτηγος Φραγκίσκος

Διαβάστε περισσότερα

ΣΙΤΣΑΝΛΗΣ ΗΛΙΑΣ ΣΕΛΙΔΑ 1

ΣΙΤΣΑΝΛΗΣ ΗΛΙΑΣ ΣΕΛΙΔΑ 1 1. Νήμα τυλίγεται σε λεπτό αυλάκι κατά μήκος της περιφέρειας κυλίνδρου, που έχει μάζα 2 kg και ακτίνα 0,2 m. Ο κύλινδρος συγκρατείται αρχικά στη θέση που φαίνεται στο σχήμα, με το νήμα να εξέχει τεντωμένο

Διαβάστε περισσότερα

Η θέση ύπνου του βρέφους και η σχέση της με το Σύνδρομο του αιφνίδιου βρεφικού θανάτου. ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ

Η θέση ύπνου του βρέφους και η σχέση της με το Σύνδρομο του αιφνίδιου βρεφικού θανάτου. ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ Η θέση ύπνου του βρέφους και η σχέση της με το Σύνδρομο του αιφνίδιου βρεφικού θανάτου. Χρυσάνθη Στυλιανού Λεμεσός 2014 ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ

Διαβάστε περισσότερα

ΜΑΘΗΜΑ 11 Ο Η ΑΝΑΣΤΑΣΗ ΤΟΥ ΧΡΙΣΤΟΥ

ΜΑΘΗΜΑ 11 Ο Η ΑΝΑΣΤΑΣΗ ΤΟΥ ΧΡΙΣΤΟΥ ΜΑΘΗΜΑ 11 Ο Η ΑΝΑΣΤΑΣΗ ΤΟΥ ΧΡΙΣΤΟΥ Να συμπληρώσετε κάθε μια από τις προτάσεις 1, 2, 3, 4 και 5, επιλέγοντας τη σωστή απάντηση, σύμφωνα με τη διδασκαλία της Εκκλησίας, από τις αντίστοιχες φράσεις α, β,

Διαβάστε περισσότερα

Θέμα διπλωματικής εργασίας: «Από το «φρενοκομείο» στη Λέρο και την Ψυχιατρική Μεταρρύθμιση: νομικό πλαίσιο και ηθικοκοινωνικές διαστάσεις»

Θέμα διπλωματικής εργασίας: «Από το «φρενοκομείο» στη Λέρο και την Ψυχιατρική Μεταρρύθμιση: νομικό πλαίσιο και ηθικοκοινωνικές διαστάσεις» ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΣΧΟΛΕΣ ΙΑΤΡΙΚΗΣ & ΟΔΟΝΤΙΑΤΡΙΚΗΣ ΤΜΗΜΑΤΑ ΝΟΜΙΚΗΣ & ΘΕΟΛΟΓΙΑΣ ΔΙΑΤΜΗΜΑΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ «ΣΥΓΧΡΟΝΕΣ ΙΑΤΡΙΚΕΣ ΠΡΑΞΕΙΣ: ΔΙΚΑΙΙΚΗ ΡΥΘΜΙΣΗ ΚΑΙ ΒΙΟΗΘΙΚΗ

Διαβάστε περισσότερα

Εισαγωγή. Περιεχόμενα

Εισαγωγή. Περιεχόμενα Εισαγωγή Το 1878, το Βασιλικό Μουσείο του Βερολίνου ξεκίνησε την ανάθεση των ανασκαφών στην Πέργαμο, μια περιοχή της νυν Τουρκίας. Η πόλη έφτασε στην κορυφή της ανάπτυξής της γύρω στο 200 π.χ. (στα Λατινικά

Διαβάστε περισσότερα

Η εκκλησία του Τιμίου Σταυρού βρίσκεται στην περιοχή Τροόδους, στο χωριό Πελέντρι. Η ύπαρξη του οποίου μαρτυρείται από τα τέλη του 12ου αιώνα.

Η εκκλησία του Τιμίου Σταυρού βρίσκεται στην περιοχή Τροόδους, στο χωριό Πελέντρι. Η ύπαρξη του οποίου μαρτυρείται από τα τέλη του 12ου αιώνα. Νεφέλη Μιχαήλ Α6 Η εκκλησία του Τιμίου Σταυρού βρίσκεται στην περιοχή Τροόδους, στο χωριό Πελέντρι. Η ύπαρξη του οποίου μαρτυρείται από τα τέλη του 12ου αιώνα. Από το 1985 περιλαμβάνεται, στον κατάλογο

Διαβάστε περισσότερα

Το μικρό εγχειρίδιο για. Κόμπους και Συνδέσεις

Το μικρό εγχειρίδιο για. Κόμπους και Συνδέσεις Το μικρό εγχειρίδιο για Κόμπους και Συνδέσεις Κλάδος Οδηγών Μάρτιος 2015 ΕΙΣΑΓΩΓΗ 1. ΣΧΟΙΝΙΑ Τα σχοινιά, τα δεσίματά τους, τους κόμπους τους και γενικά τη χρήση τους τη συναντάμε από τα παιδικά μας χρόνια

Διαβάστε περισσότερα

Οδηγός για τους φροντιστές ασθενών και των οικογενειών

Οδηγός για τους φροντιστές ασθενών και των οικογενειών Greek Rights and Responsibilities Οδηγός για τους φροντιστές ασθενών και των οικογενειών Περιεχόμενα Η Περίθαλψη της Υγείας σας Τα Δικαιώματα & οι Υποχρεώσεις σας...3 Πρόσβαση Έχετε το δικαίωμα σε υγειονομική

Διαβάστε περισσότερα

Οι αρχαίοι πύργοι της Σερίφου Οι αρχαίοι πύργοι, αυτόνομες οχυρές κατασκευές αποτελούν ιδιαίτερο τύπο κτιρίου με κυκλική, τετράγωνη ή ορθογώνια

Οι αρχαίοι πύργοι της Σερίφου Οι αρχαίοι πύργοι, αυτόνομες οχυρές κατασκευές αποτελούν ιδιαίτερο τύπο κτιρίου με κυκλική, τετράγωνη ή ορθογώνια Οι αρχαίοι πύργοι της Σερίφου Οι αρχαίοι πύργοι, αυτόνομες οχυρές κατασκευές αποτελούν ιδιαίτερο τύπο κτιρίου με κυκλική, τετράγωνη ή ορθογώνια κάτοψη, περισσότερους από έναν ορόφους και στιβαρή κατασκευή.

Διαβάστε περισσότερα

1 H Ελλάδα Κάνετε ερωτήσεις και απαντήσεις. Χρησιμοποιήσετε τις λέξεις κοντά, μακριά, δίπλα, απέναντι, δεξιά, αριστερά, πίσω... Καβάλα. Θάσος.

1 H Ελλάδα Κάνετε ερωτήσεις και απαντήσεις. Χρησιμοποιήσετε τις λέξεις κοντά, μακριά, δίπλα, απέναντι, δεξιά, αριστερά, πίσω... Καβάλα. Θάσος. ΜΑΘΗΜΑ ΔΥΟ ΠΡΟΦΟΡΙΚΕΣ ΑΣΚΗΣΕΙΣ 1 H Ελλάδα Κάνετε ερωτήσεις και απαντήσεις. Χρησιμοποιήσετε τις λέξεις κοντά, μακριά, δίπλα, απέναντι, δεξιά, αριστερά, πίσω... Θεσσαλονίκη Καβάλα Κέρκυρα Θάσος Σαμοθράκη

Διαβάστε περισσότερα

ΤΟ ΣΤΑΥΡΟΔΡΟΜΙ ΤΟΥ ΝΟΤΟΥ ΤΟ ΛΙΜΑΝΙ ΤΗΣ ΚΑΛΑΜΑΤΑΣ

ΤΟ ΣΤΑΥΡΟΔΡΟΜΙ ΤΟΥ ΝΟΤΟΥ ΤΟ ΛΙΜΑΝΙ ΤΗΣ ΚΑΛΑΜΑΤΑΣ ΤΟ ΣΤΑΥΡΟΔΡΟΜΙ ΤΟΥ ΝΟΤΟΥ ΤΟ ΛΙΜΑΝΙ ΤΗΣ ΚΑΛΑΜΑΤΑΣ ΖΑΡΑΒΕΛΑ Δ. 1, και ΒΡΥΩΝΗΣ Δ. 1 1 4ο Τ.Ε.Ε. Καλαμάτας, Δ/νση Δευτεροβάθμιας Εκ/σης Μεσσηνίας e-mail: dzaravela@yahoo.qr ΕΚΤΕΝΗΣ ΠΕΡΙΛΗΨΗ Από τις κύριες

Διαβάστε περισσότερα

ψ Ρ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΑ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ ΣΤΗΝ ΑΚΡΟΠΟΛΗ ΚΑΙ ΣΤΟ ΚΕΝΤΡΟ ΜΕΛΕΤΩΝ ΑΚΡΟΠΟΛΗΣ -N^ ->5^ **' ΑΣΗΜΙΝΑ ΛΕΟΝΤΗ

ψ Ρ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΑ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ ΣΤΗΝ ΑΚΡΟΠΟΛΗ ΚΑΙ ΣΤΟ ΚΕΝΤΡΟ ΜΕΛΕΤΩΝ ΑΚΡΟΠΟΛΗΣ -N^ ->5^ **' ΑΣΗΜΙΝΑ ΛΕΟΝΤΗ ψ Ρ ' '.'."» *?' Ρ -N^ ->5^ ι"*** **' "HSf % ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΑ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ ΣΤΗΝ ΑΚΡΟΠΟΛΗ ΚΑΙ ΣΤΟ ΚΕΝΤΡΟ ΜΕΛΕΤΩΝ ΑΚΡΟΠΟΛΗΣ ΑΣΗΜΙΝΑ ΛΕΟΝΤΗ Το Τμήμα Εκπαιδευτικών Προγραμμάτων της Υπηρεσίας Συντήρησης Μνημείων

Διαβάστε περισσότερα

Μαθημα 1. Η λατρεία στη ζωή των πιστών σήμερα

Μαθημα 1. Η λατρεία στη ζωή των πιστών σήμερα Μαθημα 1. Η λατρεία στη ζωή των πιστών σήμερα ΣΤΟΧΟΙ: Οι μαθητές να 1. Διατυπώνουν τους προβληματισμούς τους γύρω από τη λατρεία. 2. Υποστηρίζουν με επιχειρήματα ότι στη χριστιανική θρησκεία η λατρεία

Διαβάστε περισσότερα

Από τις ρυθμίσεις στις διαρθρωτικές αλλαγές: η αναγκαία παρέμβαση στην πρωτοβάθμια φροντίδα υγείας

Από τις ρυθμίσεις στις διαρθρωτικές αλλαγές: η αναγκαία παρέμβαση στην πρωτοβάθμια φροντίδα υγείας ΕΝΟΤΗΤΑ IV: ΙΑΣΦΑΛΙΣΗ ΤΗΣ ΚΑΤΑΛΛΗΛΟΤΗΤΑΣ ΚΑΙ ΤΗΣ ΠΟΙΟΤΗΤΑΣ ΤΗΣ ΥΓΕΙΟΝΟΜΙΚΗΣ ΠΕΡΙΘΑΛΨΗΣ Από τις ρυθμίσεις στις διαρθρωτικές αλλαγές: η αναγκαία παρέμβαση στην πρωτοβάθμια φροντίδα υγείας Κυριάκος Σουλιώτης

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΟ ΤΗΝ ΙΜ ΕΣΦΙΓΜΕΝΟΥ ΣΤΙΣ ΚΑΡΥΕΣ

ΑΠΟ ΤΗΝ ΙΜ ΕΣΦΙΓΜΕΝΟΥ ΣΤΙΣ ΚΑΡΥΕΣ ΜΟΝΟΠΑΤΙΑ ΤΟΥ ΑΓΙΟΥ ΟΡΟΥΣ ΑΠΟ ΤΗΝ ΙΜ ΕΣΦΙΓΜΕΝΟΥ ΣΤΙΣ ΚΑΡΥΕΣ Απόσταση: 19 km Διάρκεια: 7 8 ώρες The Friends of Mount Athos, 2007 2014. All rights reserved. Version 1.1 ΠΡΟΣΟΧΗ: Μεγάλο τμήμα της διαδρομής

Διαβάστε περισσότερα

1.ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΚΑ. Μουσείο της Ακρόπολης

1.ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΚΑ. Μουσείο της Ακρόπολης ΠΡΟΤΥΠΟΠΕΙΡΑΜΑΤΙΚΟ ΠΕΙΡΑΜΑΤΙΚΟ ΓΥΜΝΑΣΙΟΙΩΝΙ ΕΙΟΥ ΙΩΝΙ ΕΙΟΥΣΧΟΛΗΣ ΟΜΙΛΟΣ: Πάµε Μουσείο ΣΧΟΛΙΚΟ ΕΤΟΣ: : 2013-14 14 ΥΠΕΥΘΥΝΟΣ ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ: Παραράς Ι. ΗΜΙΟΥΡΓΟΙ: Καπιζιώνη Σπυριδούλα Χατζηφούντα Μαριάννα Χιώτη

Διαβάστε περισσότερα

19 ος αιώνας Διάρκεια επανάστασης του 1821 : μετακινήσεις ελληνικών πληθυσμών προς την επαναστατημένη Ελλάδα

19 ος αιώνας Διάρκεια επανάστασης του 1821 : μετακινήσεις ελληνικών πληθυσμών προς την επαναστατημένη Ελλάδα ΠΡΟΣΦΥΓΙΚΟ ΖΗΤΗΜΑ Μεταναστεύσεις 19 ος αιώνας Διάρκεια επανάστασης του 1821 : μετακινήσεις ελληνικών πληθυσμών προς την επαναστατημένη Ελλάδα των μεταναστευτικών ρευμάτων : Μικρά Ασία Ελλαδικός ηπειρωτικός

Διαβάστε περισσότερα

Πτυχιακή Εργασία ΓΝΩΣΕΙΣ KAI ΣΤΑΣΕΙΣ ΤΩΝ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΗ ΕΚΘΕΣΗ ΣΤΟΝ HIV. Στυλιανού Στυλιανή

Πτυχιακή Εργασία ΓΝΩΣΕΙΣ KAI ΣΤΑΣΕΙΣ ΤΩΝ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΗ ΕΚΘΕΣΗ ΣΤΟΝ HIV. Στυλιανού Στυλιανή ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ Πτυχιακή Εργασία ΓΝΩΣΕΙΣ KAI ΣΤΑΣΕΙΣ ΤΩΝ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΗ ΕΚΘΕΣΗ ΣΤΟΝ HIV Στυλιανού Στυλιανή Λευκωσία 2012 ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ

Διαβάστε περισσότερα

Ο όρος Πολιτιστική Κληρονομιά περιλαμβάνει: τον απτό πολιτισμό (όπως κτήρια, μνημεία, τοπία, βιβλία, έργα τέχνης και τεκμήρια),

Ο όρος Πολιτιστική Κληρονομιά περιλαμβάνει: τον απτό πολιτισμό (όπως κτήρια, μνημεία, τοπία, βιβλία, έργα τέχνης και τεκμήρια), Η Πολιτιστική Κληρονομιά είναι η κληρονομιά των φυσικών αντικειμένων και των άυλων χαρακτηριστικών μιας ομάδας ή κοινωνίας που κληρονομούνται από τις προηγούμενες γενιές, διατηρούνται στο παρόν και είναι

Διαβάστε περισσότερα

Πτυχιακή Εργασία Η ΠΟΙΟΤΗΤΑ ΖΩΗΣ ΤΩΝ ΑΣΘΕΝΩΝ ΜΕ ΣΤΗΘΑΓΧΗ

Πτυχιακή Εργασία Η ΠΟΙΟΤΗΤΑ ΖΩΗΣ ΤΩΝ ΑΣΘΕΝΩΝ ΜΕ ΣΤΗΘΑΓΧΗ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ Πτυχιακή Εργασία Η ΠΟΙΟΤΗΤΑ ΖΩΗΣ ΤΩΝ ΑΣΘΕΝΩΝ ΜΕ ΣΤΗΘΑΓΧΗ Νικόλας Χριστοδούλου Λευκωσία, 2012 ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ

Διαβάστε περισσότερα