ΕΘΝΙΚΟ ΚΑΙ ΚΑΠΟΔΙΣΤΡΙΑΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "ΕΘΝΙΚΟ ΚΑΙ ΚΑΠΟΔΙΣΤΡΙΑΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ"

Transcript

1 ΕΘΝΙΚΟ ΚΑΙ ΚΑΠΟΔΙΣΤΡΙΑΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΤΜΗΜΑ ΙΣΤΟΡΙΑΣ ΚΑΙ ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΑΣ ΧΙΟΣ 9 12/4/2009 ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗ ΕΚΔΡΟΜΗ στο πλαίσιο του μεταπτυχιακού διεπιστημονικού σεμιναρίου «Νίκος Οικονομίδης» με θέμα Το Βυζάντιο τον 11 ο αιώνα: εποχή κοινωνικών αλλαγών, εδαφικών ανακατατάξεων και άνθησης του πνευματικού βίου και της τέχνης ΑΘΗΝΑ 2009

2 Εικόνες στο εξώφυλλο: Χάρτης της Χίου (Henrici Martelli, 1490), Βρετανικό Μουσείο (X. Μπούρας, Οδηγοί της Ελλάδας, Χίος, Αθήνα 1974, σ. 4). Νέα Μονή Χίου, δυτικό σφαιρικό τρίγωνο, σεραφείμ (K. Σκαμπαβίας, Η Νέα Μονή Χίου, Ιστορία και Τέχνη, Αθήνα 2008, σ. 23). ΣΥΝΤΕΛΕΣΤΕΣ ΚΕΙΜΕΝΑ:. Αθηνά Κόλια-Δερμιτζάκη (ιστορική αναδρομή) Σοφία Καλοπίση-Βέρτη (μνημεία) ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ ΕΙΚΟΝΟΓΡΑΦΗΣΗΣ: Μαρία Φωτούχου ΕΚΔΟΤΙΚΗ ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ: Κατερίνα Νικολάου ΓΡΑΜΜΑΤΕΙΑΚΗ ΥΠΟΣΤΗΡΙΞΗ: Κωνσταντίνα Βαρελά Βασιλική Κλώτσα

3 ΙΣΤΟΡΙΚΗ ΑΝΑΔΡΟΜΗ Κατά την αρχαιότητα η Χίος απαντά και με τα ονόματα Πιτυοῦσα (πίτυς = πεύκο, επομένως όνομα που δηλώνει πλούσια πευκώδη βλάστηση), Ὀφιοῦσα, όπως η Τήνος, η Ρόδος και άλλα νησιά (ὄφις, παραπέμπει στην αυξημένη παρουσία φιδιών), Αἰθάλη ή Αἰθάλεια (ίσως λόγω της ηφαιστειογενούς προελεύσεως των πετρωμάτων της). Το όνομα Χίος ανάγεται, κατά τη μυθολογία, στη νύμφη Χιόνη, θυγατέρα του πρώτου οικιστή και βασιλιά της Χίου, του κρητικής καταγωγής Οινοπίωνος, γιου του Διονύσου και της Αριάδνης. Υπάρχουν, πάντως, μαρτυρίες που δηλώνουν ότι οι Χίοι τιμούσαν το μυθικό οικιστή ως ήρωα τουλάχιστον από τον 5 ο μέχρι και το 2 ο αιώνα π.χ.. Αρχαιολογικά δεδομένα από το άγιο Γάλα και τον Εμποριό αποκαλύπτουν ότι το νησί κατοικούνταν ήδη από την Πρώιμη Νεολιθική περίοδο ( π.χ.). Οι Ίωνες άποικοι έφθασαν στη Χίο γύρω στο 1000 π.χ. και ασχολήθηκαν κυρίως με το εμπόριο, τη ναυτιλία, τη γεωργία και την κτηνοτροφία. Μεγάλη πρόοδος του νησιού στο εμπόριο και τις τέχνες σημειώθηκε κατά τον 6 ο αιώνα π.χ., ενώ τον 7 ο αι. ίδρυσε αποικία στα παράλια της Θράκης, τη Μαρώνεια, και ήταν από τους συνιδρυτές της Ναύκρατης, στην Αίγυπτο. Υπήρξε από τις πρώτες πόλεις-κράτη, που εξέδωσαν δικό τους νόμισμα. Κυριότερα προϊόντα, αντικείμενο ευρείας εμπορικής δραστηριότητας, ήταν η μαστίχα και το κρασί (ο γνωστός ἀριούσιος οἶνος), περιζήτητα και τα δύο τόσο κατά την αρχαιότητα όσο και κατά τη βυζαντινή περίοδο. Μεγάλη ακμή γνωρίζει η Χίος [μετά από εξαιρετικά δύσκολη περίοδο, που οφείλεται στη συμμετοχή της στην Ιωνική Επανάσταση ( ) και την περσική κυριαρχία] από το 478 π.χ. και εξής, όταν εντάσσεται στην Αθηναϊκή Συμμαχία και καθίσταται η κυριότερη από τις ιωνικές πόλεις της. Το 412, όμως, μετά την καταστροφή της σικελικής εκστρατείας των Αθηναίων, οι Χιώτες αποσπάστηκαν από την Αθηναϊκή Συμμαχία, ενώ το 357 αναγνωρίστηκε από την Αθήνα η αυτονομία της. Την περίοδο της ρωμαϊκής κυριαρχίας, χάρη προφανώς στην πολιτική συμμαχίας με τη Ρώμη, διατήρησε την ανεξαρτησία της μέχρι το 70 π.χ., οπότε μετατράπηκε σε ρωμαϊκή επαρχία.

4 Την ιστορία της Χίου κατά τη βυζαντινή περίοδο μπορούμε να παρακολουθήσουμε, λόγω απουσίας σχετικών πηγών, μόλις από τον 11 ο αιώνα. Ενδείξεις μόνον υπάρχουν ότι από τον 5 ο μέχρι και τον 7 ο αι. είχε ανακτήσει την παλιά ναυτική και εμπορική ισχύ της. Στη συνέχεια υπέστη αραβικές επιδρομές (κυρίως τον 9 ο και το πρώτο μισό του 10 ου αι.) και εντάχθηκε στο θέμα Αἰγαίου Πελάγους (περί το ). Κατά τα τέλη του 10 ου αι. φαίνεται ότι ανεγέρθηκε το κάστρο. Στο πλαίσιο των ευρύτερων αλλαγών που άρχισαν να εμφανίζονται στη θεματική οργάνωση και χαρακτηρίζονται από την κατάτμηση των μεγαλύτερων θεμάτων, στο γύρισμα από το 10 ο στον 11 ο αιώνα δημιουργείται το Θέμα Χίου και το νησί γίνεται έδρα στρατηγοῦ, ενώ γύρω στα αναφέρεται η παρουσία του δουκὸς Χίου ( Malamut, Iles, 114, 311, 316). Στα τέλη του 11 ου αιώνα, όταν οι Σελτζούκοι είχαν φθάσει μέχρι τα δυτικά παράλια της Μ. Ασίας, η Χίος (μαζί με τη Λέσβο και τη Σάμο) έγινε στόχος του εμίρη της Σμύρνης, Τζαχά, ο οποίος την κατέλαβε. Η Άννα Κομνηνή αναφέρει διεξοδικά την πολιορκία του κάστρου της Χίου (το οποίο κρατούσαν οι Τούρκοι του Τζαχά) από τον επικεφαλής του βυζαντινού στόλου, Κωνσταντίνο Δαλασσηνό, και τις επιτυχείς ενέργειές του, που κατέληξαν στην ανάκτηση του κάστρου, το 1090/91 (Ἀλεξιάς, Ζ, VIII, 2-9). Το γεγονός ότι η Κομνηνή αναφέρει σαφώς πως η Χίος περί το 1098 τελούσε υπό τουρκική κυριαρχία (ΙΑ, V, 1) σημαίνει πιθανότατα ότι η απομάκρυνση του Τζαχά από το νησί το 1090/91 δεν ήταν οριστική και ότι η απελευθέρωσή του θα πρέπει χρονικά να τοποθετηθεί μετά την ανάκτηση της Σμύρνης από τους Βυζαντινούς λίγο αργότερα (ΙΑ, V, 4). Σημαντικό γεγονός του 11 ου αιώνα είναι η ίδρυση του καθολικού της Νέας Μονής από τον Κωνσταντίνο Θ Μονομάχο ( ). Σχετικές πληροφορίες αναφέρονται παρακάτω (Μνημεία). Το 12 ο αιώνα η Χίος εμφανίζεται στις αφηγηματικές πηγές δύο φορές ως αντικείμενο επιθέσεων και πρόσκαιρης κατάληψης από τους Βενετούς. Το 1124, επί βασιλείας Ιωάννη Β Κομνηνού ( ) [μετά από άρνηση του αυτοκράτορα να ανανεώσει τα εμπορικά προνόμια που είχε παραχωρήσει ο πατέρας του Αλέξιος Α Κομνηνός στους Βενετούς το 1082], ο Βενετός ναύαρχος Δομίνικος Μικέλης κατέλαβε τη Χίο μαζί με άλλα νησιά του Αιγαίου και μάλιστα πήρε το σκήνωμα του πολιούχου της Χίου, αγ. Ισιδώρου και το μετέφερε στον ναό του Αγ. Μάρκου, στη Βενετία, όπου υπάρχει μέχρι και σήμερα. Δεν είναι γνωστή η διάρκεια κατάληψης του νησιού. Πιθανόν το 1126, με την υπογραφή δύο χρυσοβούλλων από τον Ιωάννη, με τα οποία γινόταν η ανανέωση και επέκταση των προνομίων στους Βενετούς, οι τελευταίοι εγκατέλειψαν τη Χίο (Historia ducum 4

5 veneticorum, Monumenta Germaniae Historica, Scriptores, 14, Stuttgard-New York 1963, παρ. 2, 73-74ˑ Ιωάννης Κίνναμος, Ἐπιτομὴ Ἱστοριῶν, εκδ. A. Meineke [CSHB], Bonnae 1836, ). Η δεύτερη βενετική επιδρομή στο νησί (1172) συνδέεται με τα οικονομικά μέτρα, που έλαβε ο Μανουήλ Α Κομνηνός ( ), σε βάρος των Βενετών το Ο βενετικός στόλος αντιμετωπίστηκε από το βυζαντινό με επιτυχία και έτσι η παραμονή των Βενετών στο νησί υπήρξε βραχύβια (Ιωάννης Κίνναμος, ό.π., , Νικήτας Χωνιάτης, Χρονικὴ Διἠγησις, εκδ. J.-L. Van Dieten [CFHB 11], Berlin/New York 1975, ). Σύμφωνα με τη διανομή της βυζαντινής αυτοκρατορίας (Partitio Romaniae) η Χίος περιήλθε στους Βενετούς, αλλά λίγο αργότερα, περί το 1235, ο αυτοκράτορας της Νίκαιας, Ιωάννης Δούκας Βατάτζης την ανέκτησε. Μετά την αποκατάσταση της βυζαντινής αυτοκρατορίας (1261), ο Μιχαήλ Η Παλαιολόγος παραχώρησε στους Γενουάτες την επικυριαρχία πόλεων και νησιών του Αιγαίου. Έτσι η Χίος παραχωρήθηκε το 1304 από τον Ανδρόνικο Β Παλαιολόγο για μία δεκαετία στον Benedetto Zaccaria ως αυτοκρατορικό φέουδο, με σκοπό την καλύτερη άμυνα έναντι των Τούρκων, παραχώρηση που τελικά διατηρήθηκε στην οικογένεια των Zaccaria μέχρι το 1329, οπότε απελευθερώθηκε από τον αυτοκράτορα Ανδρόνικο Γ Παλαιολόγο. Ο Ανδρόνικος έσπευσε με το στόλο του να ενισχύσει τους Χιώτες, που είχαν εξεγερθεί υπό την ηγεσία του ευγενούς Λέοντος Καλόθετου, ώστε να ανακτηθεί το νησί που είχε εξαιρετική στρατηγική και οικονομική σημασία (αναφέρεται ότι οι ετήσιες πρόσοδοι της Χίου ανέρχονταν στα υπέρπυρα). Το 1346, όμως, οι Γενουάτες κατέλαβαν οριστικά τη Χίο. Με συμφωνία, που υπογράφηκε το 1349, οι Βυζαντινοί αναγνώρισαν το δικαίωμα να διατηρήσουν το νησί με την υποχρέωση καταβολής ετήσιου φόρου υπερπύρων και αναγνώρισης της επικυριαρχίας του βυζαντινού αυτοκράτορα. Λίγο αργότερα, το 1355, ο Ιωάννης Ε Παλαιολόγος εκχώρησε επίσημα την κατοχή της Χίου στους Γενουάτες, ελπίζοντας στην υποστήριξή τους για την αντιμετώπιση των Τούρκων. Από τότε και μέχρι το μέσα του 16 ου αιώνα η Χίος διοικούνταν από μία εμπορική και ναυτιλιακή εταιρεία Γενουατών, τη γνωστή ως Μαόνα, τα μέλη της οποίας ανήκαν κυρίως στην οικογένεια των Giustiniani και αγωνίστηκαν επί δύο αιώνες να διατηρήσουν την κυριαρχία τους στη Χίο και να κρατήσουν τους Οθωμανούς μακριά από το νησί (ενίσχυσαν μάλιστα τους υπερασπιστές της Κωνσταντινούπολης κατά την πολιορκία της το 1453). Η αρχική σκληρή στάση των Γενουατών έναντι των κατοίκων της Χίου (που οδήγησε σε επανάσταση το ) σταδιακά έγινε ηπιότερη, η συμβίωσή τους 5

6 έγινε ομαλότερη και δημιουργήθηκε μία «γενοατοχιακή» κοινωνία (Σαρικάκης, 49-50) που την ένωναν κοινά τοπικά συμφέροντα (ναυτικά, εμπορικά, βιοτεχνικά) αλλά και η ανάγκη κοινής αντιμετώπισης των Οθωμανών. Το 1566 τελικά η Χίος υποτάχθηκε στους τελευταίους, οι οποίοι παρέσχον προνόμια χάρη στην παραγωγή της μαστίχας (1567 και 1578), που επέτρεψαν τη διατήρηση ευημερίας στο νησί. Άμεσα συνδεδεμένη με την ευημερία αυτή ήταν και η άνθηση της παιδείας κατά το 17 ο και 18 ο αιώνα. Κατά τον τελευταίο, μάλιστα, στις παλαιές αρχοντικές οικογένειες προστίθενται και νέες, εμπόρων και ναυτικών, πολλές από τις οποίες εγκαταστάθηκαν στην Κωνσταντινούπολη, τη Σμύρνη, την Οδησσό και την Αλεξάνδρεια ή σε πόλεις της Ιταλίας και δημιούργησαν σημαντικούς εμπορικούς οίκους. Παράλληλα με την οικονομική δραστηριότητα σημειώνεται κατά την ίδια περίοδο και πνευματική, που κορυφώνεται με την ίδρυση της Σχολής της Χίου, το 1792, στην οποία δίδαξαν οι Νεόφυτος Καυσοκαλυβίτης, Αθανάσιος Πάριος, Νεόφυτος Βάμβας κ.ά. και μαθητές της υπήρξαν οι Θεόφιλος Καΐρης, Βενιαμίν Λέσβιος κ.ά. Η Σχολή, γνωστή και ως παλαιό γυμνάσιο, βρίσκεται δίπλα στο κτήριο της Βιβλιοθήκης Κοραή, η οποία ιδρύθηκε το Το τέλος της ευημερίας της Χίου επήλθε το 1822, όταν οι Χιώτες, με αρχηγό τον Αντώνη Μπουρνιά και με τη βοήθεια Σαμιωτών με επικεφαλής τον Λυκούργο Λογοθέτη επαναστάτησαν και επιχείρησαν να απελευθερωθούν. Το εγχείρημα απέτυχε, λόγω και της εμφάνισης του τουρκικού στόλου. Η αποτυχία είχε ως αποτέλεσμα την καταστροφή του νησιού, τη σφαγή χιλιάδων Χιωτών και την εγκατάλειψή του από ένα μεγάλο αριθμό κατοίκων του, που κατόρθωσαν να καταφύγουν σε άλλα νησιά του Αιγαίου (κυρίως στη Σύρο και Τήνο). Η ανάκαμψη της Χίου, πνευματική και οικονομική, με την αναδιοργάνωση κυρίως ναυτιλιακών επιχειρήσεων άρχισε πολύ αργότερα, γύρω στο 1850 και προχώρησε με ταχύτατους ρυθμούς, έτσι ώστε, όταν συνέβη μία ακόμη μεγάλη καταστροφή στο νησί, ο σεισμός του 1881 με περίπου νεκρούς, να είναι ήδη μία ισχυρή ναυτιλιακή δύναμη και να έχει μία σημαντική πνευματική κίνηση. Η απελευθέρωση της Χίου και η προσάρτησή της στο ελληνικό κράτος έγινε στις 11 Νοεμβρίου

7 ΜΝΗΜΕΙΑ ΧΙΟΣ (ΠΟΛΗ) Το κάστρο, ως κέντρο της πολιτικής και στρατιωτικής διοίκησης, Κάστρο έπαιξε σημαντικό ρόλο στη μεσαιωνική και νεότερη εποχή. Η χρήση του ανάγεται στα βυζαντινά χρόνια, πιθανόν στα τέλη του 10 ου αι. Φαίνεται ότι ο παλαιότερος ναός μέσα στο κάστρο κτίστηκε το 993. Έναν αιώνα αργότερα υπάρχουν αναφορές στην Άννα Κομνηνή (βλ. παραπάνω). Τίποτε δεν σώζεται από τη βυζαντινή φάση του κάστρου. Όπως μαρτυρούν πολυάριθμες επιγραφές, τα κατάλοιπα που διατηρούνται σήμερα είναι αποτέλεσμα συνεχών επεμβάσεων και επισκευών από το 14 ο έως το 19 ο αιώνα. Κατά την περίοδο της Γενουατοκρατίας στο κάστρο ήταν το κέντρο της διοίκησης και η έδρα του λατίνου αρχιεπισκόπου. Εδώ κατοικούσαν οι Γενοβέζοι και οι Έλληνες ευγενείς. Μετά το 1599 στο κάστρο διέμεναν μόνο Οθωμανοί και Εβραίοι. Η κύρια είσοδος (Porta Maggiore) κτίστηκε από τους Βενετούς το 1694 και προστατεύεται από κυκλικό πύργο. Αμέσως μετά την είσοδο βρίσκεται το λεγόμενο παλάτι του Giustiniani, διώροφο αρχικά κτίσμα στο οποίο προστέθηκε και τρίτος όροφος αργότερα. Τα υστερογοτθικά στοιχεία ανάγουν την ανέγερσή του στο 15 ο αιώνα. Άλλοι αξιόλογοι χώροι και κτίσματα στο κάστρο: α) τετράγωνη αίθουσα με σταυροθόλια μέσα στο πάχος του τείχους (10χ8,50μ.) που χρησίμευσε και ως χώρος φυλάκισης, β) τουρκικό νεκροταφείο όπου και ο τάφος του Καρά Αλή, ναυάρχου του τουρκικού στόλου του οποίου η ναυαρχίδα πυρπολήθηκε από τον Κανάρη στις 6 Ιουνίου 1822, γ) τζαμί των αρχών του 20 ού αιώνα πάνω στα ερείπια του ναού του Αγίου Δομηνίκου, δ) ο ναός του Αγίου Γεωργίου (Eski Djami). Το αρχικό κτίσμα ήταν μια μεγάλη τρίκλιτη βασιλική των Γενουατών αφιερωμένη πιθανόν στον Άγιο Πέτρο. Μια τουρκική επιγραφή, που μνημονεύει τη μετατροπή του ναού σε τζαμί το 156, αναφέρει το έτος 993 ως χρονολογία κατασκευής του αρχικού ναού. Επίσης στο κάστρο μπορεί να δει κανείς τουρκικά λουτρά, τον κυκλικό πύργο του Antonio Zeno που κτίστηκε από τους Βενετούς το 1694, την Κυρά-Βρύση, αρχικά βυζαντινή με επεμβάσεις των Giustiniani, τον Κουλέ, μεγάλο τουρκικό πύργο κ.ά.

8 Ε. Σάρου, Τὸ Κάστρον τῆς Χίου, Αθήνα Κ. Ἄμαντος, «Τὸ Κάστρο τῆς Χίου», Αἰγαῖον 1 (1935) Εικ. 1: Χίος, Κάστρο, κάτοψη (Χ. Μπούρας, Ὁδηγοί τῆς Ἑλλάδος, Χίος, Αθήνα 1974, εσωτερική όψη οπισθόφυλλου). ΥΠΟΜΝΗΜΑ: 1. Κεντρική είσοδος (Porta Maggiore) 2. Κυκλικός πύργος 3. Πύργος (με τα οικόσημα των Giustiniani) 4. Πολυγωνικός πύργος 5. Πύργος 6. Πύργος του Antonio Zeno 7. Οθωμανικό κοιμητήριο 8. Τζαμί Bairakli 9. Κινστέρνα Κυρά Βρύση 10. Οθωμανικά λουτρά 11. Οθωμανικά λουτρά 12. Κουλές Ο ναός είναι αφιερωμένος στους αγίους Ισίδωρο και Άγιος Ισίδωρος Μυρόπη που μαρτύρησαν στη Χίο επί Δεκίου τον 3 ο αιώνα. Ο άγιος Ισίδωρος είναι ο πολιούχος άγιος της Χίου. Ανασκαφή γύρω από το μικρό σημερινό ναό έφερε στο φως λείψανα παλαιοχριστιανικής βασιλικής με ημικυκλική αψίδα και ψηφιδωτά δάπεδα δύο φάσεων. Ίσως η δεύτερη φάση των ψηφιδωτών δαπέδων μπορεί να συσχετιστεί με την παράδοση που συνδέει τη βασιλική με τη βασιλεία του Κωνσταντίνου Δ 8

9 Πωγωνάτου ( ). Ο τάφος των τιμώμενων αγίων, ένα υπόγειο θολωτό κτίσμα με αψίδα, βρίσκεται στο κεντρικό κλίτος. Η βασιλική φαίνεται ότι επισκευάστηκε επί λατινικής κυριαρχίας και αργότερα. Συνολικά διακρίνονται πέντε φάσεις. Υπάρχει επιγραφή με έναν από τους δωρητές του ψηφιδωτού, τον Ζηνόδοτο. Σώζονται επίσης πολλά αρχιτεκτονικά γλυπτά κατά χώραν και στο Μουσείο. Το σκήνωμα του αγίου Ισιδώρου αφαιρέθηκε το 1124 από τους Βενετούς κατά τη σύντομη διάρκεια κατάληψης του νησιού και μεταφέρθηκε στη Βενετία (στον Άγιο Μάρκο υπάρχει παρεκκλήσι με ψηφιδωτό διάκοσμο του 1335, αφιερωμένο στον άγιο Ισίδωρο). Γ. Α. Σωτηρίου, «Αἱ παλαιοχριστιανικαὶ βασιλικαὶ τῆς Ἑλλάδος», ΑΕ 1929, Εικ. 2: Βασιλική Αγίου Ισιδώρου, κάτοψη (κατά Ορλάνδο) (Μπούρας, Οδηγοί, ό.π., 65). ΝΕΑ ΜΟΝΗ ( ) Κορυφαίο μνημείο του 11 ου αιώνα με εξαιρετικής ποιότητας ψηφιδωτό διάκοσμο που συνδέεται άμεσα με την Κωνσταντινούπολη και την αυτοκρατορική αυλή. Η ακριβής του χρονολόγηση καθιστά το μνημείο ιδιαίτερα ενδιαφέρον στην έρευνα της βυζαντινής τέχνης. Πληροφορίες για την ίδρυση της μονής αντλούμε από την Ακολουθία των τριών κτητόρων που συνέγραψε ο ηγούμενος Νικηφόρος το 1804, πριν δηλαδή από τη σφαγή της Χίου και την καταστροφή του αρχείου της μονής. Το πλούσιο αρχείο σωζόταν ως τότε ακέραιο και από αυτό ο συγγραφέας χρησιμοποίησε πολύτιμα στοιχεία. Κατά την παράδοση της μονής τρεις μοναχοί, ο Νικήτας, ο Ιωάννης και ο Ιωσήφ που μόναζαν στο Προβάτειο όρος στο κέντρο της Χίου επί 9

10 Μιχαήλ Δ ( ), βρήκαν εικόνα της Θεοτόκου σε ένα θάμνο, όπου έκτισαν μικρό ναό της Θεοτόκου. Ήρθαν σε επαφή με τον Κωνσταντίνο Μονομάχο, ο οποίος ζούσε τότε εξόριστος στη Μυτιλήνη και του απέσπασαν την υπόσχεση να κτίσει λαμπρό ναό της Παναγίας όταν ανέβει στο θρόνο, όπως του προφήτεψαν. Η προφητεία τους βγήκε αληθινή και ο Κωνσταντίνος Θ τήρησε την υπόσχεσή του επιχορηγώντας γενναία την κατασκευή του μοναστηριού. Δεκατρία χρυσόβουλλα που εκδόθηκαν μεταξύ 1044 και 1054 πιστοποιούν το αυτοκρατορικό ενδιαφέρον για τη μονή. Το κτηριακό συγκρότημα περιλαμβάνει τον περίβολο (δεν είναι ο αρχικός), πύργο (τελευταίο καταφύγιο των μοναχών σε περίπτωση κινδύνου), κινστέρνα (11 ος αι.), τράπεζα (αψίδα του 11 ου αι.), παρεκκλήσια, κελιά. Εικ. 3: Νέα Μονή. Γενικό τοπογραφικό (Κ. Σκαμπαβίας, Η Νέα Μονή Χίου, Ιστορία και Τέχνη, Αθήνα 2004, 10). ΥΠΟΜΝΗΜΑ: 1. Είσοδος 2. Παρεκκλήσιο Τιμίου Σταυρού 3. Καθολικό 4. Τράπεζα 5. Μουσείο 6. 10

11 Κινστέρνα 7. Παρεκκλήσιο Αγίου Παντελεήμονα 8. Πύργος 9. Κελιά 10. Αρχονταρίκι. Το καθολικό ανήκει στον απλό ή νησιωτικό οκταγωνικό τύπο. Θεωρείται ότι το αρχιτεκτονικό σχέδιο αντιγράφει το μαυσωλείο του Μεγάλου Κωνσταντίνου, που ήταν προσαρτημένο στο ναό των Αγίων Αποστόλων στην Κωνσταντινούπολη (Μπούρας). Έχει επίσης εσωνάρθηκα, εξωνάρθηκα και κωδωνοστάσιο. Εικ. 4: Νέα Μονή. Κάτοψη Καθολικού (Μπούρας, Οδηγοί, ό.π., 61). Εικ. 5: Νέα Μονή. Τομή κατά μήκος του Καθολικού (Μπούρας, Οδηγοί, ό.π., 61). Εικ. 6: Νέα Μονή. Αποκατάσταση του εσωτερικού του Καθολικού (κατά Ορλάνδο) (Σκαμπαβίας, Νέα Μονή, ό.π., 15). 11

12 Ο ψηφιδωτός διάκοσμος του καθολικού ακολουθεί το τυπικό εικονογραφικό πρόγραμμα, όπως διαμορφώθηκε στην Κωνσταντινούπολη μετά τη λήξη της εικονομαχίας, προσαρμοσμένο ωστόσο στον αρχιτεκτονικό τύπο και στο μοναστικό χαρακτήρα του συγκεκριμένου ναού. Στο τεταρτοσφαίριο της αψίδας απεικονίζεται η Θεοτόκος χωρίς το βρέφος, επομένως τονίζεται περισσότερο ο μεσολαβητικός ρόλος της Παναγίας και λιγότερο ο ρόλος της ως φορέα της Ενσάρκωσης. Οι μορφές των αρχαγγέλων καταλαμβάνουν τις κόγχες των παραβημάτων. Στον τρούλο, που κατέρρευσε από το σεισμό το 1881, απεικονιζόταν ο Παντοκράτωρ περιστοιχισμένος από εννέα αγγέλους. Οι τέσσερις ευαγγελιστές, οι υπόλοιποι οκτώ απόστολοι μέσα σε μετάλλια και σεραφείμ πάνω σε τροχούς παριστάνονται στα σφαιρικά τρίγωνα κάτω από τον τρούλο. Στις οκτώ κόγχες του κυρίως ναού απεικονίζονται χριστολογικές σκηνές: ο Ευαγγελισμός, η Γέννηση, η Υπαπαντή, η Βάπτιση, η Μεταμόρφωση, η Σταύρωση, η Αποκαθήλωση και η εις Άδου Κάθοδος. Εικ. 7: Νέα Μονή. Σχεδιάγραμμα εικονογραφικού προγράμματος (Σκαμπαβίας, Νέα Μονή, ό.π., 20-21). ΥΠΟΜΝΗΜΑ: 1. Παναγία 2. Μιχαήλ 3. Γαβριήλ 4. Ετοιμασία του Θρόνου 5. Οκτάκτινος σταυρός 6. Οκτάκτινος σταυρός 7. Δέηση; 8. Ιεράρχης; 9. Ιεράρχης; 10. Ιεράρχης; 11. Ιεράρχης; 12. Ιεράρχης; 13. Ιεράρχης; 14. Ιεράρχης; 15. Ιεράρχης; 16. Παντοκράτορας 17. Άγγελος 18. Άγγελος 19. Άγγελος 20. Άγγελος 21. Άγγελος 22. Άγγελος 23. Άγγελος 24. Άγγελος 25. Άγγελος 26. Χερουβείμ 27. Χερουβείμ 28. Σεραφείμ 29. Σεραφείμ 30. Απόστολος 31. Απόστολος 32. Απόστολος 33. Ιωάννης 34. Ανδρέας 35. Λουκάς 36. Βαρθολομαίος 37. Φίλιππος 38. Απόστολος 39. Μάρκος 40. Απόστολος 41. Ματθαίος 42. Ευαγγελισμός 43. Γέννηση 44. Υπαπαντή 45. Βάπτιση 46. Μεταμόρφωση 47. Σταύρωση 48. Αποκαθήλωση 49. Εις Άδου Κάθοδος 50. Παναγία 51. Σέργιος 52. Θεόδωρος 53. Βάκχος 54. Ορέστης 55. Μαρδάνιος 56. Ευγένιος 57. Αυξέντιος 58. Ευστράτιος 59. Ιωακείμ 60. Άννα. 61. Στέφανος 12

13 ο Πρωτομάρτυς 62. Παντελεήμων 63. Χριστός 64 Δανιήλ. 65 Ιεζεκιήλ 66. Ιερεμίας 67. Ησαΐας 68. Στέφανος ο Νέος 69. Εφραίμ 70. Αρσένιος 71. Νικήτας 72. Αντώνιος 73. Μάξιμος 74. Ιωάννης ο Καλυβίτης 75. Θεοδόσιος ο Στουδίτης 76. Θεοδόσιος ο Κοινοβιάρχης 77. Ευθύμιος 78. Μηνάς 79. Παχώμιος 80. Σάββας 81. Ιωάννης της Κλίμακος 82. Συμεών ο Νέος 83. Αλύπιος 84. Δανιήλ ο Στυλίτης 85. Συμεών ο Πρεσβύτερος 86. Άγιος 87. Άγιος 88. Έγερση του Λαζάρου 89. Βαιοφόρος 90. Προπαρασκευαστικό επεισόδιο του Νιπτήρα 91. Προπαρασκευαστικό επεισόδιο του Νιπτήρα 92. Προπαρασκευαστικό επεισόδιο του Νιπτήρα 93. Νιπτήρας 94. Προσευχή στη Γεσθημανή 95. Προδοσία 96. Ανάληψη 97. Πεντηκοστή. Τις επιφάνειες του νάρθηκα καλύπτει ένας σχετικά μεγάλος αριθμός χριστολογικών σκηνών. Ανάμεσά τους ξεχωρίζει ο Νιπτήρας με πολλά επεισόδια. Σχετικά με το αυστηρό και λιτό πρόγραμμα του Οσίου Λουκά παρατηρείται εδώ μεγάλη αύξηση του αριθμού των χριστολογικών σκηνών, το πρόγραμμα είναι συνεπώς πλουσιότερο και αφηγηματικότερο. Στο νάρθηκα της Νέας Μονής η μορφή του Χριστού, που καλύπτει το τύμπανο της βασιλείου πύλης, και της Παναγίας, που παριστάνεται στο κέντρο του τυφλού τρουλίσκου περιβαλλόμενη από μάρτυρες, υπογραμμίζουν την έννοια της Ενσάρκωσης. Την ενανθρώπιση του θείου λόγου ενισχύουν οι παραστάσεις των θεοπατόρων Ιωακείμ και Άννας, των προφητών Δανιήλ και Ησαΐα που προφήτεψαν την έλευση του Μεσσία, όπως αναγράφεται στα ειλητά τους, καθώς και οι μορφές των εικονόφιλων αγίων, Στεφάνου του Νέου και Θεοδώρου Στουδίτη. Από άποψη τεχνοτροπική στα ψηφιδωτά της Νέας Μονής, που διακρίνονται για την εξαιρετική τους ποιότητα, αφομοιώνονται στοιχεία ζωγραφικά και γραμμικά. Η σύνθεση των δύο παραδόσεων, της κλασικής-ζωγραφικής και της ανατολικής-γραμμικής, φτάνει στην πιο ώριμη και ισορροπημένη μεσαιωνική της έκφραση. Το χρώμα παίζει έναν ιδιαίτερο ρόλο υποκαθιστώντας ουσιαστικά τη γραμμή και παίζοντας πρωταρχικό ρόλο στο πλάσιμο των μορφών. Ο ρόλος του χρώματος, η δραματική αντίθεση σκοτεινών και φωτεινών επιφανειών, ο δυναμισμός στην κίνηση και η ένταση στην έκφραση απομακρύνουν τα ψηφιδωτά της Χίου από το διάκοσμο του Οσίου Λουκά όπου κυρίαρχη είναι η γραμμή, η στατικότητα, η υπερβατικότητα. Το γεγονός ότι η Νέα Μονή ιδρύθηκε με αυτοκρατορική χορηγία σε συνδυασμό με την ποιότητα και την πολυτέλεια του διακόσμου καθιστούν εύλογη την απόδοση των ψηφιδωτών σε κωνσταντινουπολίτικο εργαστήριο. Χ. Μπούρας, Ἡ Νέα Μονὴ Χίου. Ἱστορία καὶ Ἀρχιτεκτονικὴ, Αθήνα Ντ. Μουρίκη, Τα ψηφιδωτά της Νέας Μονής Χίου, Αθήνα 1985 (2 τόμοι). R. Ousterhout, Originality in Byzantine Architecture: The Case of Nea Moni, Journal of the Society of Architectural Historians 51 (1992)

14 Η. Maguire, The Mosaics of Nea Moni: An Imperial Reading, DOP 46 (1992) Κ. Σκαμπαβίας, Η Νέα Μονή Χίου. Ιστορία και Τέχνη, Αθήνα A. Χριστοφίδου, «Νέα Μονή Χίου: Πολιτιστικό ορόσημο και διαχρονικό προσκύνημα στο Βορειοανατολικό Αιγαίο. Η αποκατάσταση του Καθολικού», Routes of Faith in the Μedieval Mediterranean. History, Monuments, People, Pilgrimage Perspectives. Proceedings of an International Symposium, Thessalonike 7-10/11/2007, Θεσσαλονίκη 2008, ΑΝΑΒΑΤΟΣ Χωριό κτισμένο σε απόκρημνο σχετικά λόφο με πρόσβαση από το βορρά. Δεν φαίνεται να είναι τόσο παλιό, όσο τα χωριά της νότιας Χίου. Γνώρισε μεγάλη ανάπτυξη κατά τους τελευταίους αιώνες της Τουρκοκρατίας. Υπέστη ζημιές το 1822 και το Τα σπίτια έχουν στενές προσόψεις, είναι διώροφα έχουν επίπεδες ξύλινες οροφές. Σπουδαιότεροι ναοί: α) Ταξιάρχης, ερειπωμένος ναός στην ακρόπολη με τη μορφή δίκλιτης βασιλικής, της όψιμης Τουρκοκρατίας, β) Θεοτόκος, επίσης δίκλιτος ναός, τριώροφος ανατολικά λόγω της κλίσης του εδάφους. ΣΙΔΕΡΟΥΝΤΑ Άγιος Γεώργιος Μικρός μονόχωρος ναός, κατάγραφος με τοιχογραφίες του Είναι σημαντικός α) γιατί δείχνει τις εξελίξεις στα Πραστειά (1415) της ζωγραφικής στη Χίο κατά το πρώτο μισό του 15 ου αιώνα και β) γιατί πρόκειται για ορθόδοξο ναό με κτήτορες ένα ζεύγος Γενουατών οι οποίοι ανήκουν στις γνωστές αριστοκρατικές οικογένειες των Κάμπη και των Αράγκη. Η κτητορική επιγραφή γράφει: Ἀνεκενήσθη ἐκ βάθρων καὶ ὑλογραφήθη ὁ πάνσεπτος οὗτος καὶ θεῖος ναὸς τοῦ ἁγίου καὶ ἐνδόξου μεγαλομάρτυρος καὶ τροπαιοφόρου Γεωργίου δι ἐξόδου τοῦ ὑψηλωτάτου αὐθἐντου μησὲρ Πατέστω Ἰουστινία τα Κάμπια καὶ τῆς ὑψηλωτάτης μαδόνας Πηκότας, ἔτους (ÿ$)"κγ ἰνδ Η, μηνί Αὐγούστω ΚΒ. Ο ναός ρίχνει φως στις σχέσεις ανάμεσα στους Γενουάτες και τον ντόπιο πληθυσμό. Με την πράξη τους οι δύο κτήτορες δείχνουν σεβασμό προς τους ντόπιους ή κρύβουν πολιτική σκοπιμότητα προσπαθώντας να προσεγγίσουν τους Έλληνες λόγω του διαφαινόμενου τουρκικού κινδύνου; 14

15 Χ. Κοιλάκου, «Ὁ ναός τοῦ Ἁγίου Γεωργίου στά Πραστειά Σιδερούντας Χίου» ΔΧΑΕ 11 ( ) ΒΟΛΙΣΣΟΣ Μεσαιωνικό κάστρο στην κορυφή του λόφου, τραπεζοειδούς μορφής, με 6 κυκλικούς πύργους. ΒΑΒΥΛΟΙ Παναγία η Κρήνα 1 χλμ. έξω από το χωριό Βαβύλοι (κτίσμα: 12 ος αι. (ή Κρίνα) πολλαπλά στρώματα τοιχογραφιών: αρχικό 1197, μεταβυζαντινό 1734 στρώματα τοιχογραφιών τρούλου: 1197, τέλος 14 ου και 1884). Εικ. 8: Παναγία Κρήνα, Ισομετρική τομή και σχηματική αποκατάσταση του μαρμάρινου τέμπλου (Μπούρας, Οδηγοί, ό.π., 32). Ακολουθεί τον αρχιτεκτονικό τύπο της Νέας Μονής, δηλ. είναι ένας απλός (νησιωτικός) οκταγωνικός ναός. Κων/πολίτικα μορφολογικά στοιχεία, όπως βαθμιδωτά τυφλά αψιδώματα, «μικτή» τοιχοδομία από εναλλασσόμενες ζώνες λίθων και πλίνθων, παραστάδες, ημικυκλικές απολήξεις στις στέγες, χαρακτηρίζουν τις εξωτερικές όψεις του ναού. Ο τρούλος κατέρρευσε με το σεισμό του 1881 και ξανακτίστηκε το Ο νάρθηκας είναι σχεδόν σύγχρονος με τον 15

16 κυρίως ναό. Ο ερειπωμένος σήμερα εξωνάρθηκας είναι μεταγενέστερη προσθήκη (19 ος αι.;). Στη νότια πλευρά του ανατολικού τοίχου του εσωνάρθηκα παριστάνεται ο κτήτωρ προσφέροντας το ομοίωμα του ναού στην ένθρονη βρεφοκρατούσα. Η επιγραφή αναφέρει: έησις τοῦ δούλου τοῦ Θεοῦ Εὐσταθίου σεβαστοῦ τοῦ Κοδράτου καὶ κτίτορος. Δύο τάφοι (αρκοσόλια) είναι κατασκευασμένοι στο βόρειο και νότιο τοίχο. Στο τύμπανο του νότιου αρκοσολίου, εκατέρωθεν της Παναγίας Κυριώτισσας, εικονίζονται αριστερά γυναίκα με επίσημη ενδυμασία και παιδί, και δεξιά ανδρική μορφή. Η γυναικεία μορφή επιγράφεται Ε /Δουκ /η Παγομένη. Ολόσωμη ανδρική μορφή με την επιγραφή ο Κοδράτος καταλαμβάνει το δυτικό τμήμα του εσωραχίου του τόξου του αρκοσολίου. Στο αντίστοιχο ανατολικό τμήμα παριστάνεται γυναικεία μορφή. Δίπλα της αναγράφεται η χρονολογία 1197 (παλαιότερα είχε διαβαστεί ως 1287). Στο νότιο αρκοσόλιο εικονίζονται ο Θρήνος στο τύμπανο και οι άγιοι Κοσμάς και Δαμιανός στο εσωράχιο. Η Δέηση απεικονίζεται στον ανατολικό τοίχο ενώ τις υπόλοιπες επιφάνειες του εσωνάρθηκα καταλαμβάνουν σκηνές της Δευτέρας Παρουσίας. Κυρίως ναός: Το πρόγραμμα περιλαμβάνει χριστολογικές σκηνές στις κόγχες, τους 4 ευαγγελιστές και χερουβείμ στα ημιχώνια, μοναστικούς αγίους και μάρτυρες στην κάτω ζώνη. Ο τρούλος κατέρρευσε με το σεισμό του Οι παραστάσεις του Παντοκάτορα και των αγγέλων αποκαταστάθηκαν το Οι μορφές των προφητών γύρω από τον Παντοκράτορα ανήκουν στο στρώμα του 12 ου αιώνα. Αρχικά είχαν καλυφθεί από στρώμα ζωγραφικής με το ίδιο θέμα του τέλους του 14 ου αιώνα. Οι τοιχογραφίες αυτές, δείγματα εξαιρετικής τέχνης της όψιμης παλαιολόγειας περιόδου -μετά το σεισμό του 1389 που συγκλόνισε το νησί επί Ιωάννου Ε Παλαιολόγου- έχουν αποτοιχιστεί και βρίσκονται σήμερα εκτεθειμένες στο λεγόμενο Παλατάκι (των Giustiniani) στο Κάστρο της Χίου. Ιερό βήμα: Στο βήμα εικονίζεται, μεταξύ άλλων, ο Στέφανος Πεπαγωμένος, μητροπολίτης Υπαίπων, με την επιγραφή ο θείος του κτίτορος. Σχετίζεται επομένως με τη γυναίκα του κτήτορα, την Πεπαγωμένη. Μέλη της αριστοκρατικής οικογένειας των Πεπαγωμένων κατείχαν αξιώματα διοικητικά και εκκλησιαστικά από τον 11 ο έως το 14 ο αιώνα. Το αρχικό στρώμα ζωγραφικής του 12 ου αιώνα ήταν καλυμμένο από νεότερες τοιχογραφίες του 1734, ζωγραφισμένες από τον Μιχαήλ Αναγνώστη Χωματζά, οι οποίες έχουν αποτοιχιστεί. Από το στρώμα αυτό σώζεται κατά χώραν μόνο μία τοιχογραφία με αλληγορική παράσταση του Χρόνου. 16

17 Με βάση πολλαπλά κομμάτια του μαρμάρινου τέμπλου που βρέθηκαν εντοιχισμένα σε διάφορα σημεία του ναού ο Χ. Μπούρας αποκατέστησε αυτό που θεωρούσε αρχικό τέμπλο του ναού. Κακοδιατηρημένη επιγραφή χρονολογεί το τέμπλο, μεταξύ 1056 και 1091 (νήσου Πάρου Μανουήλ ο κ.+ ἐτους ÿ$φ..). Κατά τον X. Πέννα πρόκειται πράγματι για ένα τέμπλο του 11 ου αιώνα που τμήματά του μεταφέρθηκαν και χρησιμοποιήθηκαν ως spolia στο ναό, ο οποίος ιδρύθηκε στα τέλη του 12 ου αιώνα (1197). Εικ. 9: Παναγία Κρήνα, αναπαράσταση μαρμάρινου τέμπλου (Χ. Μπούρας, «Το τέμπλο της Παναγίας Κρίνας και η χρονολόγησή της», ΔΧΑΕ 10 ( ) 172). Εικ. 10: Παναγία Κρήνα, αναπαράσταση του μαρμάρινου τέμπλου (λύση Β) (Χ. Πέννας, «Νέα στοιχεία αποκατάστασης και ερμηνείας του τέμπλου της Παναγίας Κρήνας στη Χίο», BCH Suppl. 49 (2008) 464. Χ. Μπούρας, «Ἀλληγορική παράσταση τοῦ Βίου-Καιροῦ σε μία μεταβυζαντινή τοιχογραφία στη Χίο», ΑΔ 21 (1966): Μελέτες, Χ. Μπούρας, «Το τέμπλο της Παναγίας Κρίνας και η χρονολόγησή της», ΔΧΑΕ 10 ( ) Γ. Μαστορόπουλος, «Παρατηρήσεις σε μία οικοδομική φάση της Παναγίας Κρίνας Χίου», ΑΔ 34 (1979) [1986] Α Μελέτες, , πίν Ch. Pennas, Some Aristocratic Founders: The Foundation of Panaghia Krena on Chios Women and Byzantine Monasticism, ed. by J. Y. Perreault, E. Koubena, M. Toli [Publications of the Canadian Archaeological Institute at Athens] Athens 1991, Χ. Πέννας, «Νέα στοιχεία αποκατάστασης και ερμηνείας του τέμπλου της Παναγίας Κρήνας στη Χίο», La Sculpture Byzantine VIIe-XIIe siècles. Actes du colloque international organisé par la 2e Éphorie des antiquités byzantines et l École française d Athènes (6-8 sept. 2000), éd. par Ch. Pennas et C. Vanderheyde [BCH Supplément 4] Athènes 2008,

18 ΚΑΛΑΜΩΤΗ Παναγία Σικελιά Άλλοτε καθολικό μονής. Ανήκει στους μονόκλιτους (τέλος 13 ου / αρχές 14 ου αι.) εγγεγραμμένους σταυροειδείς ναούς με τρούλο. Η αρχική μορφή του ναού δεν είχε το σημερινό ενιαίο δρομικό χαρακτήρα αλλά αποτελείτο από τον κυρίως ναό και μεγάλο νάρθηκα. Εξωτερικά, σε κάθε μία από τις μακρές πλευρές, διαμορφώνονται πέντε τυφλά αψιδώματα. Η τοιχοδομία ακολουθεί τα κωνσταντινοπολίτικα πρότυπα της μικτής τοιχοποιίας. Πλούσιος είναι ο κεραμοπλαστικός διάκοσμος. Στο εσωτερικό αποκαλύφθηκαν ελάχιστα σπαράγματα τοιχογραφιών. Εικ. 11: Παναγία Σικελιά, κάτοψη του χώρου της Μονής (Α. Μισαηλίδου, «Η αρχιτεκτονική του καθολικού της Παναγίας Σικελιάς Χίου», Βυζαντινά 23 ( ) 426. Εικ. 12: Παναγία Σικελιά, Το Καθολικό, ισομετρική τομή (Μπούρας, Οδηγοί, ό.π., 33). Εικ. 13: Παναγία Σικελιά, Το Καθολικό, κατά μήκος τομή (Μισαηλίδου, ό.π., 428). 18

19 Εικ. 14: Παναγία Σικελιά, Το Καθολικό, κάτοψη (Μισαηλίδου, ό.π., 427). Παλαιότερα ο ναός είχε ενταχθεί στην αρχιτεκτονική των Λασκαριδών της Νίκαιας και χρονολογηθεί μεταξύ 1230 και 1245 (Buchwald). Ωστόσο, νεότερες έρευνες (Μισαηλίδου) ανάγουν το μνημείο, με βάση τυπολογικά, μορφολογικά και διακοσμητικά στοιχεία, στην τελευταία δεκαετία του 13 ου ή πρώτη του 14 ου αιώνα και το συνδέουν ιστορικά με τον Benedetto Zaccaria, ο οποίος το 1282 συμμετείχε ενεργά στη νικηφόρα εκστρατεία κατά των Ανδεγαβών της Σικελίας, που συνδέεται με το γνωστό «Σικελικό Εσπερινό»και η οποία πραγματοποιήθηκε με τη χρηματική και διπλωματική υποστήριξη του Μιχαήλ Η Παλαιολόγου. Θεωρείται ότι, μετά την επιστροφή του από τη Σικελία και την επίσημη ανάληψη της διοίκησης του νησιού το 1304, ο Zaccaria ανήγειρε ναό, πιθανόν με ταφικό προορισμό, στο όνομα της Παναγίας Σικελιώτισσας σε ένδειξη ευγνωμοσύνης για εκείνη τη νίκη. H. Buchwald, Laskarid Architecture, JÖB 28 (1979) Ά. Μισαηλίδου, «Η αρχιτεκτονική του καθολικού της Παναγίας Σικελιάς Χίου», Βυζαντινά 23 ( ) Άλλοτε καθολικό μονής. Μικρή θολωτή βασιλική Παναγία Αγρελωπούσαινα με τρία εσωτερικά αψιδώματα σε κάθε μακρά ( ) πλευρά. Νάρθηκας με τυφλό τρούλο. Εξωτερικά έχει στοιχεία παρόμοια με τους άλλους βυζαντινούς ναούς της Χίου που εξαρτώνται από τη σχολή της Κωνσταντινούπολης. Τοιχογραφίες α μισού 14 ου αιώνα: Ιεράρχες στο βήμα, μορφές αγίων στον κυρίως ναό, προσωπογραφίες τριών δωρητών στο νάρθηκα. Το ξύλινο εικονοστάσιο είναι λαϊκής τέχνης του 19 ου αι. 19

20 Εικ. 15: Παναγία Αγρελωπούσαινα, τομή κατά μήκος (Μπούρας, Οδηγοί, ό.π., 37). Η κτητορική επιγραφή μπορεί να αποκατασταθεί ως εξής:. [+ Ἀνηγέρθη ἐκ βάθρων ὁ θεῖος] καὶ πάνσεπτος ναὸς τῆς ὑπεραγίας δεσποίνης ἡμῶν Θ(εοτό)κου διὰ κόπου καὶ ἐξόδου Νικολάου ἀναγνώστου καὶ νομικοῦ τοῦ Παντευγένου [καὶ τῆς συμ/βί{ᾳς αὐτοῦ Εἰρήνης τῆς} Μενντόνη ἐπὶ τῆς βασιλείας τῶν εὐσεβεστάτων κ(αὶ) ἐκ Θεοῦ ἐστ[εμμένων ] βασιλέ(ων) ἡ(μῶν) Ἀνδρονίκου κ(αὶ) Εἰρ[ήνης ]. Ενώ στην επιγραφή αναφέρονται δύο κτήτορες, στο νάρθηκα παριστάνονται τρεις να προσφέρουν ομοίωμα της εκκλησίας στο Χριστό: ένας ηλικιωμένος άνδρας με άμφια κληρικού που μπορεί να ταυτιστεί με τον Νικόλαο Παντεύγενο, μία γυναίκα που δέεται και μπορεί να ταυτιστεί με τη σύζυγό του Ειρήνη Μεντόνη και ένας νέος άνδρας με ένδυμα λαϊκού, που στέκει ανάμεσά τους και δέεται. Η επιγραφή αναφέρεται στη βασιλεία του Ανδρονίκου Β που είχε νυμφευθεί το 1284 την Ειρήνη (Γιολάντα) τη Μομφερρατική ( 1317). Η Ό. Βάσση τοποθετεί χρονικά την ανέγερση του ναού μεταξύ 1295, έτους στέψης του Μιχαήλ Θ ως συμβασιλέα (αν αυτό υπονοεί η επιγραφή) και 1317, έτους θανάτου της Ειρήνης. Στο διάστημα αυτό η Χίος βρισκόταν υπό την ηγεμονία της γενουατικής οικογένειας των Zaccaria ( ). Ό. Βάσση, «Η κτητορική επιγραφή της Παναγίας Αγρελωπούσαινας στη Χίο», ΔΧΑΕ 27 (2006) ΜΕΣΑΙΩΝΙΚΑ ΧΩΡΙΑ Τα μεσαιωνικά χωριά της Χίου ανάγονται στο 14 ο και 15 ο αιώνα. Φαίνεται ότι πρόκειται για προσπάθεια των Γενουατών να προστατεύσουν την καλλιέργεια και τους καλλιεργητές της μαστίχας από τις πειρατικές επιδρομές μεταφέροντας τους κατοίκους από τους διάσπαρτους ανοχύρωτους οικισμούς σε μεγαλύτερα οχυρωμένα χωριά. Οι εξωτερικοί τοίχοι των σπιτιών που βρίσκονταν στις παρυφές του χωριού συναποτελούσαν τον εξωτερικό οχυρό, περίπου τετράγωνο περίβολο των χωριών. 20

21 Τα σπίτια είναι κτισμένα από πέτρα, τα παράθυρα είναι τοξωτά, υπάρχουν εσωτερικές σκάλες. Το ισόγειο χρησιμεύει ως στάβλος και αποθήκη, ο πρώτος όροφος είναι η καθαυτό κατοικία και έχει ανοικτές αυλές. Από εκεί οδηγείται κανείς στις επίπεδες ταράτσες της οροφής οι οποίες βρίσκονται λίγο πολύ στο ίδιο ύψος σε όλα τα σπίτια του χωριού. Οι προσόψεις των σπιτιών και των ναών διακοσμούνται με γεωμετρικά σχήματα, λευκά και μαύρα, σε επάλληλες σειρές, στη λεγόμενη τεχνική των ξυστών. Τα σωζόμενα ξυστά, που διατηρούνται πολύ χαρακτηριστικά στο Πυργί, δεν είναι παλαιότερα του 19 ου αιώνα, ανάγονται όμως πιθανότατα σε πρωιμότερη επίδραση της ιταλικής αρχιτεκτονικής. Τεχνική των ξυστών (sgraffito): Ολόκληρη η πρόσοψη δέχεται μαύρο επίχρισμα και μετά ασπρίζεται με ασβέστη. Στη συνέχεια χαράσσονται τα διακοσμητικά θέματα με κανόνα και διαβήτη και με τη βοήθεια ραμμάτων και μετά ξύνονται στο νωπό επίχρισμα τα τμήματα που θα φαίνονται μαύρα. Τα υπόλοιπα μέρη μένουν λευκά. Ξυστά υπήρχαν και στην πόλη της Χίου, όπως φαίνεται σε φωτογραφίες πριν από το σεισμό του Στην κατώτατη σειρά μερικών από τα παλαιότερα ξυστά στο Πυργί απεικονίζονται κρεμασμένες φούντες και κρόσια σαν να καλύπτεται ολόκληρη η πρόσοψη από τάπητα. Πρόκειται για ανάμνηση της βυζαντινής συνήθειας ανάρτησης πολυτελών υφασμάτων στην πρόσοψη του σπιτιού σε μέρες γιορτής, συνήθειας γνωστής από παραστάσεις και κείμενα. Την τεχνική των ξυστών στη Χίο ασφαλώς ευνόησε και η ύπαρξη ενός τοπικού υλικού, της μαύρης άμμου. W. A. Eden, The plan of Mesta, Chios BSA 45 (1950) Κ. Ἄμαντος, «Τὰ μεσαιωνικὰ χωριὰ τῆς Χίου», Ἄρθρα καὶ λόγοι, Αθήνα 1953, Τά μεσαιωνικά χωριά τῆς Χίου, Τό Ἑλληνικό λαϊκὀ σπίτι [Εθνικό Μετσόβιο Πολυτεχνείο], Αθήνα 1960, Χ. Μπούρας, «Ξυστά Sgraffiti Ἡ ἀνώνυμη ἀρχιτεκτονική τῆς Χίου», Ἐπιστ. Ἐπετ. Πολυτ. Σχολῆς Θεσσαλονίκης 5 (1970) A. Smith, The Architecture of Chios (εκδ. Ph. P. Argenti), London 1962,

22 ΠΥΡΓΙ Εικ. 16: Πυργί, γενικό σχέδιο (κατά Α. Smith) (Μπούρας, Οδηγοί, ό.π., 44). ΥΠΟΜΝΗΜΑ: 1. Κεντρική πλατεία (Λιβάδι) 2. Κεντρικός αμυντικός πύργος 3. Περιμετρικό τείχος του πύργου, κυκλικός πύργος 4. Κοίμησις της Θεοτόκου 5. Βυζαντινή εκκλησία Αγίων Αποστόλων 6. Γραφεία της «Κοινότητος» 7. Σύγχρονη κεντρική είσοδος χωριού 8. Αγία Κυριακή 9. Κάτω Παναγιά. 22

23 Το μεγαλύτερο μεσαιωνικό χωριό της Χίου. Χαρακτηριστικά είναι τα σπίτια με 2 ή 3 ορόφους, στενές προσόψεις σε συνεχή γραμμή και δώματα. Οι στενοί δρόμοι είναι πλακόστρωτοι φέρουν τόξα και θόλους σε κοντινά διαστήματα που στηρίζουν ενίοτε δωμάτια. Στο κέντρο του χωριού δεσπόζει μεγάλος τετράγωνος αμυντικός πύργος ύψους 18μ., που περιβαλλόταν από τετράγωνο περιτείχισμα με μικρούς στρογγυλούς πύργους στα 4 άκρα. Ο πύργος, τριώροφος με ξύλινα πατώματα που στηρίζονται σε πεσσούς και τόξα και χωρίς είσοδο στον πρώτο όροφο, αποτελούσε το τελευταίο καταφύγιο άμυνας για τους κατοίκους του χωριού. Εικ. 17: Πυργί, κύριο αμυντικό έργο, αποκατάσταση (Μπούρας, Οδηγοί, ό.π., 46). Από άποψη αρχιτεκτονικού τύπου ο ναός μιμείται το Άγιοι Απόστολοι καθολικό της Νέας Μονής Χίου. (Άλλοι ναοί στη Χίο που μιμούνται τη Νέα Μονή είναι: ο Άγιος Γεώργιος Συκούσης, 12 ος αι, στο ομώνυμο χωριό, αλλοιωμένος σήμερα από μεταγενέστερες επεμβάσεις, η Παναγία Κρήνα κοντά στους Βαβύλους, 1197, ο Άγιος Ιωάννης Θεολόγος, 14 ος - 15 ος αι., στη θέση Κέρος και πιθανόν η Παναγία Στρατηγούσαινα στο Στρατηγάτο.) Ο νάρθηκας στεγάζεται με 2 ημικυλινδρικές καμάρες και μικρό τρούλο με νευρώσεις. Στο βόρειο τοίχο του νάρθηκα υπάρχει αρκοσόλιο. Σε αντίθεση με τους άλλους βυζαντινούς ναούς της Χίου ο ναός των Αγίων Αποστόλων διασώζει την εξωτερική διακόσμηση των τρούλων. Ο πλούσιος κεραμοπλαστικός διάκοσμος, η αναζήτηση της πλαστικής και ιδίως της χρωματικής ποικιλίας είναι χαρακτηριστκά γνωρίσματα της εποχής των Παλαιολόγων. Το κτίσμα τοποθετείται στο τέλος του 13 ου ή στις αρχές του 14 ου αιώνα. Οι τοιχογραφίες πραγματοποιήθηκαν το 1665 από το ζωγράφο Αντώνιο Δομέστιχο Κυνηγό από την Κρήτη με πρωτοβουλία του παπά κυρ Κωνσταντίνου και 23

24 της πρεσβυτέρας αυτού Καλής και του τέκνου αυτών Γεωργίου. Άλλη επιγραφή διευκρινίζει ότι ο ναός ανηγέρθη εκ βάθρων το 1564 από τον ιερομόναχο Συμεών που διετέλεσε και ηγούμενος της Νέας Μονής ( ). Στο νότιο τοίχο του κυρίως ναού, κάτω από το δίλοβο παράθυρο, εικονίζονται οι 5 κτήτορες του ναού, οι λεγόμενοι Δαμαλάδες: Κώνστας ιερεύς, Γεώργιος ιερεύς, Συμεών ιερομόναχος και προηγούμενος, Μελέτιος ιερομόναχος, Καλή πρεσβυτέρα του παπά Κώστα. Εικ. 18: Πυργί, Άγιοι Απόστολοι, νότια όψη ναού, (κατά Ορλάνδο) (Κ. Σκαμπαβίας, Ο ναός των Αγίων Αποστόλων στο Πυργί Χίου, Αθήνα 2005, 11) Εικ. 19: Πυργί, Άγιοι Απόστολοι, κατά μήκος τομή και κάτοψη του τρούλου (κατά Ορλάνδο) (Σκαμπαβίας, ό.π., 7). Εικ. 20: Πυργί, Άγιοι Απόστολοι, κάτοψη (κατά Ορλάνδο) (Σκαμπαβίας, ό.π., 6). Κ. Σκαμπαβίας, Ο ναός των Αγίων Αποστόλων στο Πυργί Χίου, Αθήνα Κτίστηκε το 1694 ως τρίκλιτη βασιλική. Το κεντρικό Κοίμηση Θεοτόκου θολοσκέπαστο κλίτος υπερέχει των πλάγιων κλιτών. Στις αρχές του 20 ού αιώνα προστέθηκε στοά στη νότια πλευρά. Ο διάκοσμος με ξυστά στις προσόψεις ανακατασκευάστηκε πρόσφατα. 24

25 Εικ. 21: Πυργί, Κοίμηση της Θεοτόκου, κάτοψη (Μπούρας, Οδηγοί, ό.π., 48). Ταξιάρχης Κτίστηκε το Μονόχωρη θολοσκέπαστη βασιλική με τυφλά αψιδώματα κατά μήκος των πλάγιων τοίχων. Αγία Παρασκευή Διάκοσμος με ξυστά. Υπαπαντή ΟΛΥΜΠΟΙ Τυπικό μεσαιωνικό χωριό. Διατηρούνται εν μέρει ακόμα ο περιμετρικός τοίχος των σπιτιών που ορίζει το χωριό, το δίκτυο των οδών, η κύρια πύλη εισόδου και ο αμυντικός πύργος στο κέντρο του χωριού, σήμερα ερειπωμένος. Ενδιαφέρουσα η τράπεζα της κοινότητας που χρησιμοποιείται για γάμους. Σώζονται οι ναοί της Αγίας Παρασκευής και της Αγίας Θεοδοσίας, με σπαράγματα τοιχογραφιών του 17 ου ή 18 ου αιώνα. ΜΕΣΤΑ Από τα καλύτερα διατηρούμενα μεσαιωνικά χωριά. Ο Μεγάλος Ταξιάρχης περιμετρικός περίβολος έχει δύο πύλες εισόδου. Στη θέση του κεντρικού αμυντικού πύργου έχει κτιστεί ο ναός του Μεγάλου Ταξιάρχη, που λέγεται ότι είναι ο μεγαλύτερος ναός της Χίου. Πρόκειται για τρίκλιτη βασιλική με υπερυψωμένο το θολοσκέπαστο κεντρικό κλίτος, πλάγια κλίτη που καλύπτονται με σταυροθόλια και 25

26 κιονοστήρικτη στοά στα δυτικά. Αποτελεί ένα χαρακτηριστικό δείγμα λαϊκής τέχνης, όπου αναμιγνύονται στοιχεία μπαρόκ και ροκοκό (16 ος αι.). Εικ. 22: Μεστά, γενικό σχέδιο (κατά Α. Smith) (Μπούρας, Οδηγοί, ό.π., 45). ΥΠΟΜΝΗΜΑ: 1. Κεντρική πλατεία 2. Μέγας Ταξιάρχης 3. Μέρος του περιμετρικού τείχους του κύριου πύργου 4. Πύλη «του Καπετάνιου» 5. Δυτική πύλη και πηγάδι 6. Πύργος στη ΒΑ γωνία 7. Παλαιός Ταξιάρχης 8. Σύγχρονη είσοδος για το χωριό 9. Ίχνη του πύργου στη ΝΔ γωνία. 26

27 Εικ. 23: Μεστά, Μέγας Ταξιάρχης, κάτοψη (Μπούρας, Οδηγοί, ό.π., 52). Ο Παλαιός Ταξιάρχης είναι το παλαιότερο μνημείο των Παλαιός Ταξιάρχης Μεστών. Αρχικά ήταν μια μονόκλιτη θολωτή βασιλική της βυζαντινής ή γενουατικής περιόδου. Το 1794 μετατράπηκε σε δίκλιτη βασιλική με σταυροθόλια στο βόρειο κλίτος. Στο παλαιό τμήμα εξωτερικά υπάρχει τυφλό αψίδωμα με φιαλοστόμια, χαρακτηριστικό των βυζαντινών ναών της Χίου. Διακρίνονται ίχνη παλαιάς τοιχογράφησης στο παλαιό τμήμα (όψιμη παλαιολόγεια;). Το εικονοστάσι είναι καλό δείγμα τοπικής ξυλογλυπτικής (1833). Η είσοδος προς την αυλή του ναού είναι του Εικ. 24: Μεστά, Παλαιός Ταξιάρχης, τομή και κάτοψη (Μπούρας, Οδηγοί, ό.π., 52). Αγία Παρασκευή Λαϊκότροπες τοιχογραφίες. Άγιος Βλάσιος (1739) 27

28 ΚΑΜΠΟΣ Εύφορη πεδιάδα νότια από τη χώρα της Χίου. Οι αριστοκρατικές οικογένειες της Χίου, Βυζαντινοί και Γενουάτες, έκτιζαν εδώ κατοικίες στα κτήματά τους από το 14 ο αιώνα. Ο Κάμπος είναι περίφημος για τα παλαιά αρχοντικά μέσα σε μεγάλες ιδιοκτησίες, τα περιβόλια. Τα κτίσματα που διατηρούνται σήμερα ανήκουν σε δύο περιόδους με ορόσημο το 1881, το έτος του μεγάλου σεισμού. Η πρώτη περίοδος (17 ος -19 ος αι) περιλαμβάνει σπίτια που ανήκαν σε χιώτικες οικογένειες εμπόρων, οι οποίοι διατηρούσαν εμπορικές σχέσεις με τη Σμύρνη, την Κωνσταντινούπολη αλλά και με όλα τα μεγάλα λιμάνια της Μεσογείου. Στα σπίτια αυτά, που ονομάζονται πύργοι, αν και δεν διατηρούν το μεσαιωνικό οχυρωματικό τους χαρακτήρα, συμφύρονται μορφές της οθωμανικής αρχιτεκτονικής με στοιχεία της δυτικής αρχιτεκτονικής και επιβιώσεις της γενοβέζικης λιθοξοϊκής. Στη δεύτερη περίοδο, μετά το σεισμό του 1881, τα περισσότερα σπίτια ανανεώνονται και εισάγονται αρχιτεκτονικά στοιχεία νεοκλασικά και εκλεκτικιστικά. Οι ιδιοκτήτες είναι πάλι πλούσιοι Χιώτες έμποροι που εμπορεύονται κυρίως με την Αίγυπτο αλλά και λιμάνια της Μεσογείου και της Μαύρης Θάλασσας. Τα καμπούσικα αρχοντικά είναι κτισμένα μέσα σε περιβόλια που περιβάλλονται από μαντρότοιχους και περιλαμβάνουν στέρνα, μαγκανοπήγαδο και παράσπιτα. Στον Κάμπο διατηρούνται επίσης πολλοί ναοί, κυρίως ιδιωτικοί, που βρίσκονται μέσα στα περιβόλια των μεγάλων οικογενειών. Επικρατεί ο τύπος της βασιλικής, μονόκλιτης ή δίκλιτης. Μ. Βουρνούς, «Βασικά ζητήματα», Κάμπος. Το όνομα του περιβολιού, Αθήνα 2007 (Εκδόσεις Μίλητος), ΙΙΙ. Αρχιτεκτονική ταυτότητα, Μ. Βουρνούς, «Η αρχιτεκτονική φυσιογνωμία», Κάμπος. Το όνομα του περιβολιού, Αθήνα 2007 (Εκδόσεις Μίλητος), VI. Καμπούσικες εκκλησίες, A. Smith, The Architecture of Chios (εκδ. Ph. P. Argenti), London 1962,

29 Εικ. 25: Κάμπος, αρχοντικό Πασπάτη, κάτοψη και όροφοι (κατά Α. Smith) (Μπούρας, Οδηγοί, ό.π., 25). 29

30

31 ΕΠΙΛΟΓΗ ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑΣ Argenti Ph., The Occupation of Chios by the Genoese and their Administration of the Island , I: Text, II: Codex and Documents, III: Notarial Deeds, Cambridge Balard M., Chios, Centre économique en Mer Egée, Mélanges G. Dagron [Travaux et Mémoires 14], Paris 2002, Cresci Lia Raffaella, Chio nella storiografia bizantina, Civiltà classica e cristiana 13 (1992) Hasluck F. W., The Latin Monuments of Chios, BSA 16 ( ) Malamut Elisabeth, Les îles de l empire byzantin VIIIe-XIIe siècles, I-II, [Byzantina Sorbonensia 8], Paris Malamut Elisabeth, Les îles de la mer Egée de la fin du XIe siècle à 1204, Byzantion 52 (1982) Μπούρας Χ., Ὁδηγοί τῆς Ἑλλάδος, Χίος, Αθήνα Orlandos A. C., Monuments byzantins de Chios. Vol. ΙΙ Planches, Athènes Σάρου Ε. Κ., «Περὶ μικτῶν ναῶν ὀρθοδόξων καὶ καθολικῶν ἐν Χίω», ΕΕΒΣ 19 (1949) Σαρικάκης Θ., Ἡ Χίος κατὰ τὴν Ἀρχαιότητα, Ἀθῆναι Smith A., The Architecture of Chios (εκδ. Ph. P. Argenti), London Σωτηρίου Γ. Α., ΑΔ 1916, Παράρτημα Ζολώτας Γ., Ἱστορία τῆς Χίου, τ. Α -Γ, ἐν Ἀθήναις

32

33 ΠΙΝΑΚΑΣ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΩΝ ΙΣΤΟΡΙΚΑ ΑΝΑΔΡΟΜΗ (Αθηνά Κόλια-Δερμιτζάκη) ΜΝΗΜΕΙΑ (Σοφία Καλοπίση-Βέρτη) ΧΙΟΣ (ΠΟΛΗ) Κάστρο Άγιος Ισίδωρος ΝΕΑ ΜΟΝΗ ΑΝΑΒΑΤΟΣ ΣΙΔΕΡΟΥΝΤΑ Άγιος Γεώργιος στα Πραστειά ΒΟΛΙΣΣΟΣ ΒΑΒΥΛΟΙ Παναγία Κρήνα ΚΑΛΑΜΩΤΗ Παναγία Σικελιά Παναγία Αγρελωπούσαινα ΜΕΣΑΙΩΝΙΚΑ ΧΩΡΙΑ ΠΥΡΓΙ Άγιοι Απόστολοι Κοίμηση Θεοτόκου Ταξιάρχης Αγία Παρασκευή Υπαπαντή ΟΛΥΜΠΟΙ ΜΕΣΤΑ Μεγάλος Ταξιάρχης Παλαιός Ταξιάρχης Αγία Παρασκευή Άγιος Βλάσιος ΚΑΜΠΟΣ ΕΠΙΛΟΓΗ ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑΣ ΧΑΡΤΗΣ ΧΙΟΥ ΠΙΝΑΚΑΣ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΩΝ

Κείμενο Εκκλησίας του Τιμίου Σταυρού στο Πελέντρι. Ελληνικά

Κείμενο Εκκλησίας του Τιμίου Σταυρού στο Πελέντρι. Ελληνικά 1 Κείμενο Εκκλησίας του Τιμίου Σταυρού στο Πελέντρι Ελληνικά 2 ΕΚΚΛΗΣΙΑ ΤΟΥ ΤΙΜΙΟΥ ΣΤΑΥΡΟΥ ΣΤΟ ΠΕΛΕΝΤΡΙ Η εκκλησία του Τιμίου Σταυρού στο Πελέντρι φαίνεται να χτίστηκε λίγο μετά τα μέσα του 12 ου αιώνα

Διαβάστε περισσότερα

Κείμενο Αγίου Νικολάου της Στέγης. Ελληνικά

Κείμενο Αγίου Νικολάου της Στέγης. Ελληνικά 1 Κείμενο Αγίου Νικολάου της Στέγης Ελληνικά 2 Ο Άγιος Νικόλαος της Στέγης Πήρε το όνομα του μετά την προσθήκη της δεύτερης Στέγης του ναού τον 13ον αιώνα, για την προστασία του από τα χιόνα και τη βροχή.

Διαβάστε περισσότερα

Παναγία της Ασίνου Ελληνικά

Παναγία της Ασίνου Ελληνικά Παναγία της Ασίνου Ελληνικά 1 ΝΑΟΣ ΤΗΣ ΠΑΝΑΓΙΑΣ ΤΗΣ ΑΣΙΝΟΥ Ή ΤΗΣ ΠΑΝΑΓΙΑΣ ΤΗΣ ΦΟΡΒΙΩΤΙΣΣΑΣ Η καμαροσκέπαστη, με δεύτερη ξύλινη στέγη εκκλησία της Παναγίας της Ασίνου, που βρίσκεται κοντά στο χωριό Νικητάρι,

Διαβάστε περισσότερα

από το 1985. Φορβίων, από προέρχεται Η εκκλησία αποτελεί το αιώνα

από το 1985. Φορβίων, από προέρχεται Η εκκλησία αποτελεί το αιώνα Η εκκλησία της Παναγίας της Φορβιώτισσας, περισσότερο γνωστή ως η Παναγία της Ασίνου, βρίσκεται στις βόρειες υπώρειες της οροσειράς ο του Τροόδους. Είναι κτισμένη στην ανατολική όχθη ενός μικρού χείμαρρου,

Διαβάστε περισσότερα

Η Παναγία η Σικελιά της Χίου και η Σικελία

Η Παναγία η Σικελιά της Χίου και η Σικελία Η Παναγία η Σικελιά της Χίου και η Σικελία Κάλλη Γουργιώτου Εισαγωγή-τοπογραφία Στη νότια Χίο, στην περιοχή των Μαστιχοχώρων, δηλαδή των χωριών που ασχολούνται με την παραγωγή της μαστίχας, βρίσκεται η

Διαβάστε περισσότερα

Βυζαντινά και Οθωμανικά μνημεία της Μάκρης

Βυζαντινά και Οθωμανικά μνημεία της Μάκρης Βυζαντινά και Οθωμανικά μνημεία της Μάκρης Στρατηγικής σημασίας η θέση της Μάκρης / Κατοικήθηκε από την αρχαιότητα Οικισμός με διαρκή ανθρώπινη παρουσία από τα νεολιθικά χρόνια Ορατά στο κέντρο της σημερινής

Διαβάστε περισσότερα

- 1 - Ο Ναός του Τιμίου Σταυρού του Αγιασμάτι (Πλατανιστάσα) Ελληνικά

- 1 - Ο Ναός του Τιμίου Σταυρού του Αγιασμάτι (Πλατανιστάσα) Ελληνικά - 1 - Ο Ναός του Τιμίου Σταυρού του Αγιασμάτι (Πλατανιστάσα) Ελληνικά - 2 - Ο Ναός του Τιμίου Σταυρού του Αγιασμάτι (Πλατανιστάσα) Ο ναός κάποτε ήταν μέρος του μοναστηριού, αφιερωμένος στον Τίμιο Σταυρό,

Διαβάστε περισσότερα

Ακολούθησέ με... στην Καστροπολιτεία του Μυστρά

Ακολούθησέ με... στην Καστροπολιτεία του Μυστρά Ακολούθησέ με... στην Καστροπολιτεία του Μυστρά Ακολούθησέ με... στην Καστροπολιτεία του Μυστρά Μυστράς Η καστροπολιτεία απλώνεται στις πλαγιές του φυσικά οχυρού λόφου του βυζαντινού Μυζηθρά, που έδωσε

Διαβάστε περισσότερα

Ακολούθησέ με... στην Καστροπολιτεία του Μυστρά

Ακολούθησέ με... στην Καστροπολιτεία του Μυστρά Ακολούθησέ με... στην Καστροπολιτεία του Μυστρά Ακολούθησέ με... στην Καστροπολιτεία του Μυστρά Μυστράς Η καστροπολιτεία απλώνεται στις πλαγιές του φυσικά οχυρού λόφου του βυζαντινού Μυζηθρά, που έδωσε

Διαβάστε περισσότερα

Κείμενο Εκκλησίας Αρχαγγέλου Μιχαήλ στον Πεδουλά. Ελληνικά

Κείμενο Εκκλησίας Αρχαγγέλου Μιχαήλ στον Πεδουλά. Ελληνικά 1 Κείμενο Εκκλησίας Αρχαγγέλου Μιχαήλ στον Πεδουλά Ελληνικά 2 ΕΚΚΛΗΣΙΑ ΤΟΥ ΑΡΧΑΓΓΕΛΟΥ ΜΙΧΑΗΛ ΣΤΟΝ ΠΕΔΟΥΛΑ Η εκκλησία του Αρχαγγέλου Μιχαήλ που χτίστηκε πριν το 1474 είναι μονόκλιτη, ξυλόστεγη με νάρθηκα

Διαβάστε περισσότερα

Το Τραγούδι της Γης του Στράτη Μυριβήλη

Το Τραγούδι της Γης του Στράτη Μυριβήλη Το Τραγούδι της Γης του Στράτη Μυριβήλη Θεατρικές Παραστάσεις στα νησιά του Βορείου Αιγαίου Λήμνος, Λέσβος, Χίος Καλοκαίρι 2014 «Ένα τραγούδι γυρεύουμε. Το τραγούδι των τραγουδιών καρτερούμε. Το τραγούδι

Διαβάστε περισσότερα

Ο ΔΗΜΟΣ ΜΑΣ. Γιώργος Ε 1

Ο ΔΗΜΟΣ ΜΑΣ. Γιώργος Ε 1 Ο ΔΗΜΟΣ ΜΑΣ Γιώργος Ε 1 ΣΩΤΗΡΑ ΑΜΜΟΧΩΣΤΟΥ ΙΣΤΟΡΙΚΗ ΑΝΑΔΡΟΜΗ Η Σωτήρα έχει Αγιολογική ονομασία: φέρει το όνομα του Σωτήρος Χριστού. Εξάλλου στις 6 Αυγούστου τελείται μεγάλο πανηγύρι κατά τη γιορτή της Μεταμορφώσεως

Διαβάστε περισσότερα

Το Μεσαιωνικό Κάστρο Λεμεσού.

Το Μεσαιωνικό Κάστρο Λεμεσού. Το Μεσαιωνικό Κάστρο Λεμεσού. 1 Περιεχόμενα: Εισαγωγή σελ.3 Ιστορική αναδρομή σελ.4 Περιγραφή του χώρου σελ.5-7 Βιβλιογραφία σελ.8 Παράρτημα σελ.9-10 2 Εισαγωγή. Στο κέντρο της Λεμεσού υπάρχει το Κάστρο

Διαβάστε περισσότερα

Μονή Αγίου Ιωάννη Λαμπαδιστή. Ελληνικά

Μονή Αγίου Ιωάννη Λαμπαδιστή. Ελληνικά Μονή Αγίου Ιωάννη Λαμπαδιστή Ελληνικά 1 Μονή Αγίου Ιωάννη Λαμπαδιστή Δεν έχουμε πληροφορίες για το πότε κτίστηκε η Μονή, πιθανότατα όμως να τοποθετείται στα μέσα του 16 ου αιώνα. Η εκκλησία είναι το παλαιότερο

Διαβάστε περισσότερα

Κείμενο Εκκλησίας Μεταμόρφωσης του Σωτήρος Παλαιχώρι. Ελληνικά

Κείμενο Εκκλησίας Μεταμόρφωσης του Σωτήρος Παλαιχώρι. Ελληνικά 1 Κείμενο Εκκλησίας Μεταμόρφωσης του Σωτήρος Παλαιχώρι Ελληνικά 2 ΕΚΚΛΗΣΙΑ ΜΕΤΑΜΟΡΦΩΣΗΣ ΤΟΥ ΣΩΤΗΡΟΣ- ΠΑΛΑΙΧΩΡΙ Η εκκλησία της Μεταμόρφωσης του Σωτήρος είναι ένα μικρό παρεκκλήσι που χτίστηκε στις αρχές

Διαβάστε περισσότερα

ΙΕΡΟΣ ΝΑΟΣ ΑΓΙΟΥ ΓΕΩΡΓΙΟΥ ΠΑΡΑΛΙΜΝΙΟΥ

ΙΕΡΟΣ ΝΑΟΣ ΑΓΙΟΥ ΓΕΩΡΓΙΟΥ ΠΑΡΑΛΙΜΝΙΟΥ ΙΕΡΟΣ ΝΑΟΣ ΑΓΙΟΥ ΓΕΩΡΓΙΟΥ ΠΑΡΑΛΙΜΝΙΟΥ Σύντομο ιστορικό Ιερού Ναού Αγίου Γεωργίου Παραλιμνίου Ο Ιερός Ναός Αγίου Γεωργίου διαδέχθηκε το 19 ο αιώνα ένα παλαιότερο βυζαντινό ναό. Βρίσκεται στο κέντρο του

Διαβάστε περισσότερα

Ο Ναός της Παναγίας Ποδύθου στη Γαλάτα. Ελληνικά

Ο Ναός της Παναγίας Ποδύθου στη Γαλάτα. Ελληνικά 1 Ο Ναός της Παναγίας Ποδύθου στη Γαλάτα Ελληνικά 2 Ο Ναός της Παναγίας Ποδύθου στη Γαλάτα Ο Ναός της Παναγίας Ελεούσας Ποδύθου, ανήκει στη μεταβυζαντινή περίοδο και κτίστηκε στις αρχές του 16 ου αιώνα,

Διαβάστε περισσότερα

ΣΤΟ ΚΑΣΤΡO ΤΗΣ ΚΩ Η ΓΕΦΥΡΑ ΤΟΥ ΚΑΣΤΡΟΥ

ΣΤΟ ΚΑΣΤΡO ΤΗΣ ΚΩ Η ΓΕΦΥΡΑ ΤΟΥ ΚΑΣΤΡΟΥ ΣΤΟ ΚΑΣΤΡO ΤΗΣ ΚΩ Το Κάστρο των Ιπποτών είναι ένα από τα σημαντικότερα ιστορικά μνημεία της Κω. Ιδιαίτερα εντυπωσιακό και επιβλητικό είναι ένα από τα αξιοθέατα που κάθε επισκέπτης του νησιού πρέπει να

Διαβάστε περισσότερα

ΤΑ ΜΟΝΑΣΤΗΡΙΑ ΤΟΥ ΝΗΣΙΟΥ ΤΩΝ ΙΩΑΝΝΙΝΩΝ

ΤΑ ΜΟΝΑΣΤΗΡΙΑ ΤΟΥ ΝΗΣΙΟΥ ΤΩΝ ΙΩΑΝΝΙΝΩΝ ΤΑ ΜΟΝΑΣΤΗΡΙΑ ΤΟΥ ΝΗΣΙΟΥ ΤΩΝ ΙΩΑΝΝΙΝΩΝ Από την εποχή του εσποτάτου της Ηπείρου στα Βυζαντινά χρόνια στο νησί των Ιωαννίνων δημιουργήθηκαν Μονές και Ησυχαστήρια, που με την πάροδο του χρόνου η φήμη, αλλά

Διαβάστε περισσότερα

Οι αρχαίοι πύργοι της Σερίφου Οι αρχαίοι πύργοι, αυτόνομες οχυρές κατασκευές αποτελούν ιδιαίτερο τύπο κτιρίου με κυκλική, τετράγωνη ή ορθογώνια

Οι αρχαίοι πύργοι της Σερίφου Οι αρχαίοι πύργοι, αυτόνομες οχυρές κατασκευές αποτελούν ιδιαίτερο τύπο κτιρίου με κυκλική, τετράγωνη ή ορθογώνια Οι αρχαίοι πύργοι της Σερίφου Οι αρχαίοι πύργοι, αυτόνομες οχυρές κατασκευές αποτελούν ιδιαίτερο τύπο κτιρίου με κυκλική, τετράγωνη ή ορθογώνια κάτοψη, περισσότερους από έναν ορόφους και στιβαρή κατασκευή.

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΕΥΝΕΣ ΣΤΟΥΣ ΝΑΟΥΣ ΤΗΣ ΚΑΣΤΟΡΙΑΣ

ΕΡΕΥΝΕΣ ΣΤΟΥΣ ΝΑΟΥΣ ΤΗΣ ΚΑΣΤΟΡΙΑΣ E. N. Τσιγαρίδας, 'Ερευνες στους ναούς της Καστοριάς 379 ΕΡΕΥΝΕΣ ΣΤΟΥΣ ΝΑΟΥΣ ΤΗΣ ΚΑΣΤΟΡΙΑΣ Στη διάρκεια των υπηρεσιακών μεταβάσεών μου στην Καστοριά, την περίοδο κυρίως 1970-1975 και συμπληρωματικά την

Διαβάστε περισσότερα

Ιερού Παλατίου Ιππόδρομο ανακτόρου των Βλαχερνών, του ανακτόρου του Μυρελαίου σειρά καταστημάτων της Μέσης

Ιερού Παλατίου Ιππόδρομο ανακτόρου των Βλαχερνών, του ανακτόρου του Μυρελαίου σειρά καταστημάτων της Μέσης BYZANTINH TEXNH:AΡXITEKTONIKH kαι ΖΩΓΡΑΦΙΚΗ H Βυζαντινή αρχιτεκτονική και ως αναπόσπαστο τμήμα της η ζωγραφική: - Ψηφιδωτή και νωπογραφία- νοείται η τέχνη που γεννήθηκε και ήκμασε μεταξύ 4ου και 15ου αιώνα,

Διαβάστε περισσότερα

Φρούρια, Κάστρα Κέρκυρα. Παλαιό Φρούριο

Φρούρια, Κάστρα Κέρκυρα. Παλαιό Φρούριο Παλαιό Φρούριο Είναι χτισμένο σε μια δίκορφη φυσική τοποθεσία από τον 16ο αιώνα στην άλλοτε Βυζαντινή πόλη της Κέρκυρας. Το Παλιό φρούριο είναι ένα χαρακτηριστικό σύμβολο της παλιάς πόλης και οι δύο κορυφές

Διαβάστε περισσότερα

EUROPEAN DAILY TOURS ΑΠΟ ΒΟΛΟ ΣΤΑ ΜΕΤΕΩΡΑ ΜΕΤΕΩΡΑ - ΜΟΝΑΣΤΗΡΙΑ

EUROPEAN DAILY TOURS ΑΠΟ ΒΟΛΟ ΣΤΑ ΜΕΤΕΩΡΑ ΜΕΤΕΩΡΑ - ΜΟΝΑΣΤΗΡΙΑ EUROPEAN DAILY TOURS ΑΠΟ ΒΟΛΟ ΣΤΑ ΜΕΤΕΩΡΑ ΜΕΤΕΩΡΑ - ΜΟΝΑΣΤΗΡΙΑ Ιστορικό Τα Μετέωρα αποτελούν, μετά το Άγιο Ορος, το μεγαλύτερο και με συνεχή παρουσία από την εποχή της εγκατάστασης των πρώτων ασκητών μέχρι

Διαβάστε περισσότερα

Ο Ναός της Παναγίας του Μουτουλλά Ελληνικά

Ο Ναός της Παναγίας του Μουτουλλά Ελληνικά 1 Ο Ναός της Παναγίας του Μουτουλλά Ελληνικά 2 Ο Ναός της Παναγίας του Μουτουλλά Σύμφωνα με επιγραφή του βόρειου τοίχου του ναού, ο ναός κτίστηκε το 1280 από τον Ιωάννη Μουτουλλά και τη σύζυγο του Ειρήνη.

Διαβάστε περισσότερα

Παναγία του Άρακα Ελληνικά

Παναγία του Άρακα Ελληνικά 1 Παναγία του Άρακα Ελληνικά 2 ΠΑΝΑΓΙΑ ΤΟΥ ΑΡΑΚΑ Ο ναός της Παναγίας του Άρακα που φαίνεται να κτίστηκε γύρω στο 1191, πιθανότατα πήρε το όνομά του από το «αρακάς», όπως και πολλά άλλα φυτονυμικά επώνυμα

Διαβάστε περισσότερα

Η θεώρηση και επεξεργασία του θέματος οφείλει να γίνεται κυρίως από αρχιτεκτονικής απόψεως. Προσπάθεια κατανόησης της συνθετικής και κατασκευαστικής

Η θεώρηση και επεξεργασία του θέματος οφείλει να γίνεται κυρίως από αρχιτεκτονικής απόψεως. Προσπάθεια κατανόησης της συνθετικής και κατασκευαστικής ΑΝΑΓΝΩΣΗ - ΠΕΡΙΓΡΑΦΗ ΜΝΗΜΕΙΟΥ ΝΑΟΣ ΤΟΥ ΗΦΑΙΣΤΟΥ Η θεώρηση και επεξεργασία του θέματος οφείλει να γίνεται κυρίως από αρχιτεκτονικής απόψεως. Προσπάθεια κατανόησης της συνθετικής και κατασκευαστικής δομής

Διαβάστε περισσότερα

Σχολείο: Λύκειο Αυλωναρίου. Τμήμα: Β 2. Θέμα: ΒΥΖΑΝΤΙΝΑ ΜΝΗΜΕΙΑ ΑΥΛΩΝΑΡΙΟΥ

Σχολείο: Λύκειο Αυλωναρίου. Τμήμα: Β 2. Θέμα: ΒΥΖΑΝΤΙΝΑ ΜΝΗΜΕΙΑ ΑΥΛΩΝΑΡΙΟΥ Σχολείο: Λύκειο Αυλωναρίου Τμήμα: Β 2 Θέμα: ΒΥΖΑΝΤΙΝΑ ΜΝΗΜΕΙΑ ΑΥΛΩΝΑΡΙΟΥ ΟΝΟΜΑΤΑ ΜΑΘΗΤΩΝ: Γιάννης Περιβολάρης Χριστίνα Μπενάκη Γιώργος Ρέτσας Στέλλα Φάσο Μαρία Τάλο Παναγιώτης Παναγιώτου Μαρία Σταμέλου

Διαβάστε περισσότερα

Βοιωτικός Ορχομενός και Μονή της Παναγίας Σκριπού Πανόραμα Ταξιδιωτικές Σημειώσεις apan.gr

Βοιωτικός Ορχομενός και Μονή της Παναγίας Σκριπού Πανόραμα Ταξιδιωτικές Σημειώσεις apan.gr Βοιωτικός Ορχομενός και Μονή της Παναγίας Σκριπού Πανόραμα Ταξιδιωτικές Σημειώσεις apan.gr Στα βαμβακοχώραφα της Κωπαΐδας (12 χλμ ΒΑ της Λιβαδειάς), υπάρχει ένας τόπος κατοικημένος από τα προϊστορικά χρόνια.

Διαβάστε περισσότερα

ΛΕΥΚΟΣ ΠΥΡΓΟΣ Η ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΟΥ ΣΤΟ ΠΕΡΑΣΜΑ ΤΩΝ ΑΙΩΝΩΝ

ΛΕΥΚΟΣ ΠΥΡΓΟΣ Η ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΟΥ ΣΤΟ ΠΕΡΑΣΜΑ ΤΩΝ ΑΙΩΝΩΝ ΛΕΥΚΟΣ ΠΥΡΓΟΣ Η ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΟΥ ΣΤΟ ΠΕΡΑΣΜΑ ΤΩΝ ΑΙΩΝΩΝ Μια πολύπαθη Ιστορία κουβαλάει στους πέτρινους τοίχους του το κατ εξοχήν σύμβολο της Θεσσαλονίκης. Ο Λευκός Πύργος της Θεσσαλονίκης είναι ένας Πύργος

Διαβάστε περισσότερα

CHORD-Πολιτιστική Κληρονομιά: Αξιοποίηση Δυναμικού για Περιφερειακή Ανάπτυξη Καβάλα, 29 Ιουλίου 2011

CHORD-Πολιτιστική Κληρονομιά: Αξιοποίηση Δυναμικού για Περιφερειακή Ανάπτυξη Καβάλα, 29 Ιουλίου 2011 CHORD-Πολιτιστική Κληρονομιά: Αξιοποίηση Δυναμικού για Περιφερειακή Ανάπτυξη Καβάλα, 29 Ιουλίου 2011 ΤΑΥΤΟΤΗΤΑ Η ΕΝΑ ΧΙΟΥ ΑΝΑΠΤΥΞΙΑΚΗ ΑΝΩΝΥΜΟΣ ΕΤΑΙΡΕΙΑ είναι Νομικό Πρόσωπο Ιδιωτικού Δικαίου (ΝΠΙΔ) κερδοσκοπικού

Διαβάστε περισσότερα

ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ Ανώτατο Εκπαιδευτικό Ίδρυμα Πειραιά Τεχνολογικού Τομέα. Ιστορία Κατασκευών

ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ Ανώτατο Εκπαιδευτικό Ίδρυμα Πειραιά Τεχνολογικού Τομέα. Ιστορία Κατασκευών ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ Ανώτατο Εκπαιδευτικό Ίδρυμα Πειραιά Τεχνολογικού Τομέα Ιστορία Κατασκευών Ενότητα 3.3: Θολοδομικά Συστήματα Θολοδομικά συστήματα στο Βυζάντιο Δρ Σταματίνα Γ. Μαλικούτη Τμήμα Πολιτικών

Διαβάστε περισσότερα

Μινωικός Πολιτισμός σελ. 23-28

Μινωικός Πολιτισμός σελ. 23-28 Μινωικός Πολιτισμός σελ. 23-28 Να περιγράψετε ένα μινωικό ανάκτορο; Μεγάλα Συγκροτήματα κτιρίων, Είχαν πολλές πτέρυγες-δωματίων, Διοικητικά, Οικονομικά, Θρησκευτικά και Καλλιτεχνικά κέντρα της περιοχής,

Διαβάστε περισσότερα

ΑΡΧΑΙΟ ΘΕΑΤΡΟ ΔΙΟΥ, Αλέξανδρος Μπαξεβανάκης, ΒΠΠΓ

ΑΡΧΑΙΟ ΘΕΑΤΡΟ ΔΙΟΥ, Αλέξανδρος Μπαξεβανάκης, ΒΠΠΓ ΑΡΧΑΙΟ ΘΕΑΤΡΟ ΔΙΟΥ, Αλέξανδρος Μπαξεβανάκης, ΒΠΠΓ ΔΙΟΝ ΑΠΟ ΤΙΣ ΠΙΟ ΟΝΟΜΑΣΤΕΣ ΠΟΛΕΙΣ ΤΗΣ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ Το αρχαίο Δίον του Ολύμπου βρίσκεται 15 χλμ. νότια της Κατερίνης, στους πρόποδες του Ολύμπου δίπλα στο

Διαβάστε περισσότερα

Άγιος Ιωάννης Πρόδρομος - Κυνηγός (Καθολικό ομωνύμου Ι. Μονής)

Άγιος Ιωάννης Πρόδρομος - Κυνηγός (Καθολικό ομωνύμου Ι. Μονής) Δημοτ. Διαμέρισμα Περιοχή Παρεκκλήσιo Ανάβυσσος Ανάβυσσος Άρτεμις Άρτεμις Άγιος Παντελεήμων Άγιος Νικόλαος Άγιος Ιωάννης Πρόδρομος Άγιος Σπυρίδων και Άγιος Παντελεήμων Γέρακας Κοιμητήριο Άγιος Γεώργιος

Διαβάστε περισσότερα

6 ΗΜΕΡΗ ΕΚΔΡΟΜΗ ΤΕΤΑΡΤΗ 8 ΙΟΥΛΙΟΥ ΕΩΣ ΔΕΥΤΕΡΑ 13 ΙΟΥΛΙΟΥ ΠΑΤΜΟΣ - ΛΕΙΨΟΙ

6 ΗΜΕΡΗ ΕΚΔΡΟΜΗ ΤΕΤΑΡΤΗ 8 ΙΟΥΛΙΟΥ ΕΩΣ ΔΕΥΤΕΡΑ 13 ΙΟΥΛΙΟΥ ΠΑΤΜΟΣ - ΛΕΙΨΟΙ ΑΘ ΜΩΡΑΙΤΗΣ Ο.Ε. TOURIST AND TRAVEL AGENCY ΠΑΤΡΩΝ 19 ΚΟΡΙΝΘΟΣ ΤΗΛ. : 27410-28588 FAX: 27410-25073 e-mail: moraitis.kor@hotmail.com www.narkissostravel.gr 6 ΗΜΕΡΗ ΕΚΔΡΟΜΗ ΤΕΤΑΡΤΗ 8 ΙΟΥΛΙΟΥ ΕΩΣ ΔΕΥΤΕΡΑ 13

Διαβάστε περισσότερα

ΤΑ ΝΕΑ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΑ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ «ΠΑΜΕ ΣΤΗΝ ΑΚΡΟΠΟΛΗ» ΚΑΙ «ΠΑΜΕ ΣΤΟΝ ΑΡΧΑΙΟ ΠΕΡΙΠΑΤΟ ΤΗΣ ΑΚΡΟΠΟΛΗΣ»

ΤΑ ΝΕΑ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΑ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ «ΠΑΜΕ ΣΤΗΝ ΑΚΡΟΠΟΛΗ» ΚΑΙ «ΠΑΜΕ ΣΤΟΝ ΑΡΧΑΙΟ ΠΕΡΙΠΑΤΟ ΤΗΣ ΑΚΡΟΠΟΛΗΣ» ,,^ -^,;-,..:..,, : χ λ κ«:! «e.«?s"'h. ΗΗΗΜΗΗΒ ΤΑ ΝΕΑ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΑ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ «ΠΑΜΕ ΣΤΗΝ ΑΚΡΟΠΟΛΗ» ΚΑΙ «ΠΑΜΕ ΣΤΟΝ ΑΡΧΑΙΟ ΠΕΡΙΠΑΤΟ ΤΗΣ ΑΚΡΟΠΟΛΗΣ» ΕΙΡΗΝΗ ΚΑΙΜΑΡΑ Τα καινούρια προγράμματα του Τμήματος Εκπαιδευτικών

Διαβάστε περισσότερα

ΕKΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΤΕΤΡΑΔΙΟ. Η Κυρά της Λευκωσίας Η Φανερωμένη και τα κειμήλιά της Εικόνες και θαύματα στη Λευκωσία

ΕKΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΤΕΤΡΑΔΙΟ. Η Κυρά της Λευκωσίας Η Φανερωμένη και τα κειμήλιά της Εικόνες και θαύματα στη Λευκωσία ΕKΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΤΕΤΡΑΔΙΟ Η Κυρά της Λευκωσίας Η Φανερωμένη και τα κειμήλιά της Εικόνες και θαύματα στη Λευκωσία ΕKΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΤΕΤΡΑΔΙΟ Η Κυρά της Λευκωσίας Η Φανερωμένη και τα κειμήλιά της Εικόνες και θαύματα

Διαβάστε περισσότερα

Τίτλος: Διδακτική αξιοποίηση εκπαιδευτικών επισκέψεων

Τίτλος: Διδακτική αξιοποίηση εκπαιδευτικών επισκέψεων Τίτλος: Διδακτική αξιοποίηση εκπαιδευτικών επισκέψεων Βαθμίδα: Δευτεροβάθμια Θεματική περιοχή δραστηριότητας: Θεολογία Δημιουργός παρουσίασης: Ξανθή Αλμπανάκη Επικοινωνία: xalbanaki@gmail.com Εκπαιδευτικός

Διαβάστε περισσότερα

Χριστιανική και Βυζαντινή Αρχαιολογία

Χριστιανική και Βυζαντινή Αρχαιολογία Χριστιανική και Βυζαντινή Αρχαιολογία Ενότητα Ε: Μεταβυζαντινή Τέχνη (1453 αρχές 19ου αι.) Αρχιτεκτονική - Ζωγραφική. Στουφή - Πουλημένου Ιωάννα Ἐθνικὸ καὶ Καποδιστριακὸ Πανεπιστήμιο Ἀθηνῶν Τμῆμα Θεολογίας

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΪΣΤΟΡΙΚΗ ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΑ ΙΑ 10. Η Παλαιοανακτορική Κρήτη (ΜΜΙΒ ΜΜΙΙΙΑ)

ΠΡΟΪΣΤΟΡΙΚΗ ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΑ ΙΑ 10. Η Παλαιοανακτορική Κρήτη (ΜΜΙΒ ΜΜΙΙΙΑ) ΠΡΟΪΣΤΟΡΙΚΗ ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΑ ΙΑ 10 Η Παλαιοανακτορική Κρήτη (ΜΜΙΒ ΜΜΙΙΙΑ) Ίδρυση των πρώτων ανακτορικών κέντρων Κύριο χαρακτηριστικό στην κεραμική η εμφάνιση του καμαραϊκού ρυθμού, ο οποίοςαποτελεί προϊόν των

Διαβάστε περισσότερα

Η ΒΑΣΙΛΙΚΗ «ΑΓ. ΣΟΦΙΑ» Η ΝΕΚΡΟΠΟΛΗ

Η ΒΑΣΙΛΙΚΗ «ΑΓ. ΣΟΦΙΑ» Η ΝΕΚΡΟΠΟΛΗ Η ΒΑΣΙΛΙΚΗ «ΑΓ. ΣΟΦΙΑ» Η ΝΕΚΡΟΠΟΛΗ Η ΒΑΣΙΛΙΚΗ «ΑΓ. ΣΟΦΙΑ» Η ΝΕΚΡΟΠΟΛΗ Η σημερινή βασιλική «Αγ. Σοφία» βρίσκεται στο κέντρο της κύριας νεκρόπολης της αρχαίας πόλης Σέρντικα. Σ αυτή την περιοχή έχουν ανακαλυφθεί

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ. - Γενική Εισαγωγή..2. - Iστορική αναδρομή...3-4. - Περιγραφή του χώρου...5-8. - Επίλογος...9. - Βιβλιογραφία 10

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ. - Γενική Εισαγωγή..2. - Iστορική αναδρομή...3-4. - Περιγραφή του χώρου...5-8. - Επίλογος...9. - Βιβλιογραφία 10 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ - Γενική Εισαγωγή..2 - Iστορική αναδρομή....3-4 - Περιγραφή του χώρου.....5-8 - Επίλογος...9 - Βιβλιογραφία 10 1 Γενική Εισαγωγή Επίσκεψη στο Επαρχιακό Μουσείο Πάφου Το Επαρχιακό Μουσείο της

Διαβάστε περισσότερα

Οι νηστείες και οι καταλύσεις της Εκκλησίας μας

Οι νηστείες και οι καταλύσεις της Εκκλησίας μας Οι νηστείες και οι καταλύσεις της Εκκλησίας μας Νηστεία είναι η λήψη «ξηράς τροφής» (ξηροφαγία), χωρίς λάδι ή κρασί, μια φορά την ημέρα, και μάλιστα την ενάτη ώρα (γύρω στις 3 μ. μ.). Λήψη τροφής, έστω

Διαβάστε περισσότερα

ναού του Ολύμπιου Διός που ολοκλήρωσε, το 131 μ.χ., ο Ρωμαίος αυτοκράτορας Αδριανός.

ναού του Ολύμπιου Διός που ολοκλήρωσε, το 131 μ.χ., ο Ρωμαίος αυτοκράτορας Αδριανός. ΜΝΗΜΕΙΑ ΤΗΣ ΑΘΗΝΑΣ ΠΥΛΗ ΤΟΥ ΑΔΡΙΑΝΟΥ Πρόκειται για τα απομεινάρια ενός από τους μεγαλύτερους ναούς του αρχαίου κόσμου, του ναού του Ολύμπιου Διός που ολοκλήρωσε, το 131 μ.χ., ο Ρωμαίος αυτοκράτορας Αδριανός.

Διαβάστε περισσότερα

ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΑΝΑΣΤΗΛΩΣΗΣ ΤΟΥ ΚΑΜΠΑΝΑΡΙΟΥ>> ΠΕΡΙΟΧΗ:ΚΑΣΤΑΝΙΑ ΔΗΜΟΣ ΣΕΡΒΙΩΝ-ΝΟΜΟΣ ΚΟΖΑΝΗΣ

ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΑΝΑΣΤΗΛΩΣΗΣ ΤΟΥ ΚΑΜΠΑΝΑΡΙΟΥ>> ΠΕΡΙΟΧΗ:ΚΑΣΤΑΝΙΑ ΔΗΜΟΣ ΣΕΡΒΙΩΝ-ΝΟΜΟΣ ΚΟΖΑΝΗΣ Τ.Ε.Ι. ΠΑΤΡΩΝ ΣΧΟΛΗ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΩΝ ΕΦΑΡΜΟΓΩΝ ΤΜΗΜΑ:ΠΟΛΙΤΙΚΩΝ ΕΡΓΩΝ ΥΠΟΔΟΜΗΣ ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΠΕΡΙΟΧΗ:ΚΑΣΤΑΝΙΑ ΔΗΜΟΣ ΣΕΡΒΙΩΝ-ΝΟΜΟΣ

Διαβάστε περισσότερα

ΜΑΘΗΜΑ ΠΡΟΤΖΕΚΤ ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΚΟΙ ΧΩΡΟΙ ΤΗΣ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ

ΜΑΘΗΜΑ ΠΡΟΤΖΕΚΤ ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΚΟΙ ΧΩΡΟΙ ΤΗΣ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ ΜΑΘΗΜΑ ΠΡΟΤΖΕΚΤ ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΚΟΙ ΧΩΡΟΙ ΤΗΣ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ ΤΟ ΑΡΧΑΙΟ ΔΙΟΝ ΤΟΠΟΘΕΣΙΑ Το Δίον ήταν μια αρχαιότατη πόλη στρατηγικής σημασίας και μια από τις πιο φημισμένες μακεδονικές πολιτείες. Η γεωγραφική θέση

Διαβάστε περισσότερα

ΕΦΟΡΕΙΑ ΒΥΖΑΝΤΙΝΩΝ ΑΡΧΑΙΟΤΗΤΩΝ

ΕΦΟΡΕΙΑ ΒΥΖΑΝΤΙΝΩΝ ΑΡΧΑΙΟΤΗΤΩΝ 26η ΕΦΟΡΕΙΑ ΒΥΖΑΝΤΙΝΩΝ ΑΡΧΑΙΟΤΗΤΩΝ ΜΕΣΣΗΝΙΑ Χριστιανούπολη, Ι.Ν. Μεταμόρφωσης του Σωτήρος Σημαντικό οικοδομικό συγκρότημα του 11ου- 12ου αιώνα, που αποτελείται από τον οκταγωνικού τύπου ναό και το επισκοπικό

Διαβάστε περισσότερα

ΕΙΚΟΝΕΣ ΒΥΖΑΝΤΙΟΥ. 1 Ψηφιδωτά τρούλου με νέες επεμβάσεις συντήρησης, 11 ος αιώνας, Νέα Μονή Χίου, Photo ΥΠ.ΠΟ.Α./ΤΑΠ, Εφορεία Αρχαιοτήτων Χίου

ΕΙΚΟΝΕΣ ΒΥΖΑΝΤΙΟΥ. 1 Ψηφιδωτά τρούλου με νέες επεμβάσεις συντήρησης, 11 ος αιώνας, Νέα Μονή Χίου, Photo ΥΠ.ΠΟ.Α./ΤΑΠ, Εφορεία Αρχαιοτήτων Χίου ΕΙΚΟΝΕΣ ΒΥΖΑΝΤΙΟΥ 1 Ψηφιδωτά τρούλου με νέες επεμβάσεις συντήρησης, 11 ος αιώνας, Νέα Μονή Χίου, Photo ΥΠ.ΠΟ.Α./ΤΑΠ, Εφορεία Αρχαιοτήτων Χίου 2 Πανοραμική άποψη, 11 ος αιώνας, Νέα Μονή Χίου, Photo ΥΠ.ΠΟ.Α./ΤΑΠ,

Διαβάστε περισσότερα

Αφορμή για τη συγγραφή αυτού του άρθρου υπήρξε η ανακρίβεια

Αφορμή για τη συγγραφή αυτού του άρθρου υπήρξε η ανακρίβεια Ηγούμενος Χρυσορρογατίσσης Διονύσιος Ο ΣΤΑΥΡΟΣ ΤΟΥ ΚΡΑΤΗΜΑΤΟΥ Διόρθωση ανακρίβειας που προήλθε από παρεξήγηση Αφορμή για τη συγγραφή αυτού του άρθρου υπήρξε η ανακρίβεια που αναφέρεται στο βιβλίο της Μαρίνας

Διαβάστε περισσότερα

DESIGNED BY NETINFO PLC

DESIGNED BY NETINFO PLC DESIGNED BY NETINFO PLC Τηλ: 22652090 Φαξ: 22652690 Ο πρόεδρος, τα μέλη και το προσωπικό του Κοινοτικού Συμβουλίου Πλατανιστάσας, σας εύχονται Ευτυχισμένο το Νέο Έτος 2011 Κοπή της βασιλόπιτας από τον

Διαβάστε περισσότερα

ΤΟ ΑΡΧΑΙΟ ΘΕΑΤΡΟ ΤΗΣ ΛΙΝΔΟΥ ΣΟΦΙΑ ΒΑΣΑΛΟΥ ΒΠΠΓ

ΤΟ ΑΡΧΑΙΟ ΘΕΑΤΡΟ ΤΗΣ ΛΙΝΔΟΥ ΣΟΦΙΑ ΒΑΣΑΛΟΥ ΒΠΠΓ ΤΟ ΑΡΧΑΙΟ ΘΕΑΤΡΟ ΤΗΣ ΛΙΝΔΟΥ ΣΟΦΙΑ ΒΑΣΑΛΟΥ ΒΠΠΓ Περιγραφή μνημείου Το αρχαίο θέατρο της Λίνδου διαμορφώνεται στους πρόποδες της δυτικής πλαγιάς του βράχου της λινδιακής ακρόπολης. Το κοίλο χωρίζεται σε

Διαβάστε περισσότερα

Ιανουάριος. Κτήριο του Κοινοτικού Συμβουλίου. 1 Βασίλης 6 Θεοφάνης, Φώτης 7 Ιωάννης, Πρόδρομος 11 Θεοδόσης 17 Αντώνης

Ιανουάριος. Κτήριο του Κοινοτικού Συμβουλίου. 1 Βασίλης 6 Θεοφάνης, Φώτης 7 Ιωάννης, Πρόδρομος 11 Θεοδόσης 17 Αντώνης Τερσεφάνου 2014 ΚΟΙΝΟΤΙΚΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ ΤΕΡΣΕΦΑΝΟΥ, Ιανουάριος Κτήριο του Κοινοτικού Συμβουλίου 1 Βασίλης 6 Θεοφάνης, Φώτης 7 Ιωάννης, Πρόδρομος 11 Θεοδόσης 17 Αντώνης 18 Θανάσης, Κύριλλος 19 Μακάριος 20 Ευθύμιος

Διαβάστε περισσότερα

Δημοτικό Σχολείο Θεσπρωτικού. «Απογραφή Παραδοσιακών Σπιτιών στα Ιστορικά Λέλοβα και Μελέτη της Αρχιτεκτονικής τους»

Δημοτικό Σχολείο Θεσπρωτικού. «Απογραφή Παραδοσιακών Σπιτιών στα Ιστορικά Λέλοβα και Μελέτη της Αρχιτεκτονικής τους» Δημοτικό Σχολείο Θεσπρωτικού «Απογραφή Παραδοσιακών Σπιτιών στα Ιστορικά Λέλοβα και Μελέτη της Αρχιτεκτονικής τους» Γ και ΣΤ Τάξη 2007 ΠΡΟΛΟΓΟΣ Η εργασία είναι μια συνεργασία της Γ Τάξης και ΣΤ Τάξης του

Διαβάστε περισσότερα

Η ΒΥΖΑΝΤΙΝΗ ΑΥΤ Κ*ΑΤοΡ1Α. Η ΒΥΖΑΝΤΙΝΗ ΑΥΤ*Κ*ΑΤοΡ1Α. Η 3υζαντινή εποχή Γ* - * **-^ Διασυνδέσεις. ΒιΒλιογραφία Τ Τ"*-*

Η ΒΥΖΑΝΤΙΝΗ ΑΥΤ Κ*ΑΤοΡ1Α. Η ΒΥΖΑΝΤΙΝΗ ΑΥΤ*Κ*ΑΤοΡ1Α. Η 3υζαντινή εποχή Γ* - * **-^ Διασυνδέσεις. ΒιΒλιογραφία Τ Τ*-* Η ΒΥΖΑΝΤΙΝΗ ΑΥΤΚΑΤοΡ1Α Η 3υζαντινή εποχή Η ΒΥΖΑΝΤΙΝΗ ΑΥΤ ΚΑΤοΡ1Α Κωνσταντινούπολη, Μ' ένα λεωφορείο τριγυρνάμε όλοι μέσα στην πόλη, σελ. 59-63. Βυζαντινή αυτοκρατορία, Εμπορικοί δρόμοι, σελ 34 Μύθοι και

Διαβάστε περισσότερα

Ενα πλακόστρωτο μονοπάτι οδηγεί βόρεια από τη Μονή Γουβερνέτου μέσα στο φαράγγι Αυλάκι που κατηφορίζει μέχρι τη θάλασσα.

Ενα πλακόστρωτο μονοπάτι οδηγεί βόρεια από τη Μονή Γουβερνέτου μέσα στο φαράγγι Αυλάκι που κατηφορίζει μέχρι τη θάλασσα. Η Μονή Γουβερνέτου Η Μονή Γουβερνέτου μοιάζει σαν κάστρο, με πύργους που χρησίμευαν για την προστασία από επιδρομείς. Ειδικά η εξωτερική όψη του μοναστηριού φανερώνει τις έντονες ενετικές επιδράσεις: μοιάζει

Διαβάστε περισσότερα

Επίσκεψη στην Αρχαία Αγορά

Επίσκεψη στην Αρχαία Αγορά Επίσκεψη στην Αρχαία Αγορά Η Αγορά ήταν η μεγαλύτερη πλατεία της πόλης. Η πλατεία άρχισε να χρησιμοποιείται ως δημόσιος χώρος από τα αρχαϊκά χρόνια. Μέχρι τότε στην περιοχή υπήρχαν σπίτια και τάφοι. Ο

Διαβάστε περισσότερα

Τι σημαίνει ο όρος «βυζαντινόν»;

Τι σημαίνει ο όρος «βυζαντινόν»; Τι σημαίνει ο όρος «βυζαντινόν»; Ο όρος«βυζαντινόν» αναφέρεται στο Μεσαιωνικό κράτος που εδιοικείτο από την Κωνσταντινούπολη, τη μεγάλη πόλη των ακτών του Βοσπόρου. Οι ιστορικοί χρησιμοποιούν τον όρο αυτόν

Διαβάστε περισσότερα

5 Δευτέρα Ακολουθία των Μ. Ωρών, Θεία Λειτουργία & Αγιασμός. 7 Τετάρτη Θεία Λειτουργία «Σύναξις Αγίου Ιωάννου του Προδρόμου»

5 Δευτέρα Ακολουθία των Μ. Ωρών, Θεία Λειτουργία & Αγιασμός. 7 Τετάρτη Θεία Λειτουργία «Σύναξις Αγίου Ιωάννου του Προδρόμου» Ιανουάριος 1 Πέμπτη Θεία Λειτουργία «Περιτομή Του Κυρίου» 4 Κυριακή Θεία Λειτουργία 5 Δευτέρα Ακολουθία των Μ. Ωρών, Θεία Λειτουργία & Αγιασμός 6 Τρίτη Θεία Λειτουργία & Αγιασμός «Άγια Θεοφάνεια» 7 Τετάρτη

Διαβάστε περισσότερα

ΜΝΗΜΕΙΑ ΚΑΘΙΔΡΥΜΑΤΑ ΤΗΣ ΟΣΙΑΣ ΦΙΛΟΘΕΗΣ

ΜΝΗΜΕΙΑ ΚΑΘΙΔΡΥΜΑΤΑ ΤΗΣ ΟΣΙΑΣ ΦΙΛΟΘΕΗΣ Ναυσικά Πανσελήνου Ομότ. Καθηγήτρια της Ανωτάτης Σχολής Καλών Τεχνών ΜΝΗΜΕΙΑ ΚΑΘΙΔΡΥΜΑΤΑ ΤΗΣ ΟΣΙΑΣ ΦΙΛΟΘΕΗΣ Η κατά κόσμον Ρεγούλα Μπενιζέλου, αφού περιβλήθηκε το μοναχικό σχήμα με το όνομα Φιλοθέη γύρω

Διαβάστε περισσότερα

ΕΦΟΡΕΙΑ ΒΥΖΑΝΤΙΝΩΝ ΑΡΧΑΙΟΤΗΤΩΝ

ΕΦΟΡΕΙΑ ΒΥΖΑΝΤΙΝΩΝ ΑΡΧΑΙΟΤΗΤΩΝ 19η ΕΦΟΡΕΙΑ ΒΥΖΑΝΤΙΝΩΝ ΑΡΧΑΙΟΤΗΤΩΝ ΤΡΙΚΑΛΑ Πλάτανος Θέση «Ομβριάσα» Η 19η ΕΒΑ διενεργεί ανασκαφική έρευνα στον αγρό ιδιοκτησίας Σ. και Α. Υφαντή, η οποία είναι συνέχεια αυτής που διενεργούσε η 7η ΕΒΑ,

Διαβάστε περισσότερα

Είναι αυτή η πρώτη πόλη της υτικής Ευρώπης;

Είναι αυτή η πρώτη πόλη της υτικής Ευρώπης; Είναι αυτή η πρώτη πόλη της υτικής Ευρώπης; Μέρος της οχύρωσης Οι αρχαιολογικές ανασκαφές που διενεργούνται στην περιοχή της La Bastida (Totana, Murcia στην Ισπανία) έχουν αποκαλύψει ένα επιβλητικό οχυρωματικό

Διαβάστε περισσότερα

Ορτυγία. Κάντε κλικ για να επεξεργαστείτε τον υπότιτλο του υποδείγματος

Ορτυγία. Κάντε κλικ για να επεξεργαστείτε τον υπότιτλο του υποδείγματος Ορτυγία Κάντε κλικ για να επεξεργαστείτε τον υπότιτλο του υποδείγματος Τοποθεσία Πού βρίσκεται; Το νησί της Ορτυγίας βρίσκεται στην κάτω Ιταλία στις Συρακούσες. Τα αξιοθέατα: Ο ναός του Απόλλωνα üη πλατεία

Διαβάστε περισσότερα

Α. Πα π α γ ε ω ρ γ ι ου, Η μονή του Αγίου Ιωάννου του Λαμπαδιστού στον

Α. Πα π α γ ε ω ρ γ ι ου, Η μονή του Αγίου Ιωάννου του Λαμπαδιστού στον Α. Πα π α γ ε ω ρ γ ι ου, Η μονή του Αγίου Ιωάννου του Λαμπαδιστού στον Καλοπαναγιώτη [Οδηγοί Βυζαντινών Μνημείων της Κύπρου], Πολιτιστικό Ίδρυμα Τραπέζης Κύπρου Ιερά Μητρόπολις Μόρφου, Λευ κωσία 2007,

Διαβάστε περισσότερα

Από τα παιδιά της Β 2

Από τα παιδιά της Β 2 Από τα παιδιά της Β 2 Γιαλούσα Η Γιαλούσα βρίσκεται στην Καρπασία. Είναι κοντά στο Μοναστήρι του Αποστόλου Ανδρέα. Το χωριό οφείλει το όνομα του στη θέση του, που είναι δίπλα από τη θάλασσα. Οι κάτοικοι

Διαβάστε περισσότερα

Η Λίνδος απέχει 50 χλμ. νότια από την πόλη της Ρόδου. Ο οικισμός διατηρεί το χρώμα και την ατμόσφαιρα μιας άλλης εποχής. Κυρίαρχο στοιχείο ο

Η Λίνδος απέχει 50 χλμ. νότια από την πόλη της Ρόδου. Ο οικισμός διατηρεί το χρώμα και την ατμόσφαιρα μιας άλλης εποχής. Κυρίαρχο στοιχείο ο Η Λίνδος απέχει 50 χλμ. νότια από την πόλη της Ρόδου. Ο οικισμός διατηρεί το χρώμα και την ατμόσφαιρα μιας άλλης εποχής. Κυρίαρχο στοιχείο ο ρομαντισμός, που καταλαμβάνει τον επισκέπτη, μόλις φθάσει στο

Διαβάστε περισσότερα

Εικονογραφία. Μιχαήλ Βόδας Σούτσος Μεγάλος Διερµηνέας και ηγεµόνας της Μολδαβίας Dupré Louis, 1820

Εικονογραφία. Μιχαήλ Βόδας Σούτσος Μεγάλος Διερµηνέας και ηγεµόνας της Μολδαβίας Dupré Louis, 1820 Φαναριώτες Ονοµασία που δόθηκε στα µέλη της παλαιάς βυζαντινής αριστοκρατίας (µεταξύ εκείνων που δεν διέφυγαν στη Δύση ή δεν εξισλαµίσθηκαν) και σε εµπόρους από τις περιοχές του Πόντου, της Ανατολίας (:

Διαβάστε περισσότερα

Ονοματεπώνυμο: Χριστιάνα Νικολάου. Τάξη: Β 5. Θέμα: Εργασία στην ιστορία. Υπεύθυνη καθηγήτρια: Μαρία Χατζημιχαήλ.

Ονοματεπώνυμο: Χριστιάνα Νικολάου. Τάξη: Β 5. Θέμα: Εργασία στην ιστορία. Υπεύθυνη καθηγήτρια: Μαρία Χατζημιχαήλ. Ονοματεπώνυμο: Χριστιάνα Νικολάου Τάξη: Β 5 Θέμα: Εργασία στην ιστορία. Υπεύθυνη καθηγήτρια: Μαρία Χατζημιχαήλ. Μάρτιος 2013 0 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΣΕΛ. Γενική εισαγωγή. 2 Ιστορική αναδρομή 3 4 Περιγραφή του εσωτερικού

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΦ. 4. ΟΙ ΑΡΑΒΙΚΕΣ ΚΑΤΑΚΤΗΣΕΙΣ ΚΑΙ ΟΙ ΣΥΝΕΠΕΙΕΣ

ΚΕΦ. 4. ΟΙ ΑΡΑΒΙΚΕΣ ΚΑΤΑΚΤΗΣΕΙΣ ΚΑΙ ΟΙ ΣΥΝΕΠΕΙΕΣ ΚΕΦ. 4. ΟΙ ΑΡΑΒΙΚΕΣ ΚΑΤΑΚΤΗΣΕΙΣ ΚΑΙ ΟΙ ΣΥΝΕΠΕΙΕΣ α. η αραβική εξάπλωση με την καθοδήγηση των δύο πρώτων χαλιφών οι Άραβες εισέβαλαν και κατέκτησαν σε σύντομο χρονικό διάστημα τις πλούσιες χώρες της Εγγύς

Διαβάστε περισσότερα

ΘΡΗΣΚΕΥΤΙΚΟΣ ΤΟΥΡΙΣΜΟΣ. Της Μαρίας Αποστόλα

ΘΡΗΣΚΕΥΤΙΚΟΣ ΤΟΥΡΙΣΜΟΣ. Της Μαρίας Αποστόλα ΘΡΗΣΚΕΥΤΙΚΟΣ ΤΟΥΡΙΣΜΟΣ Της Μαρίας Αποστόλα Η Ελλάδα υπήρξε από τους πρώτους δέκτες του Χριστιανισμού και τα μνημεία της ελληνικής ορθοδοξίας αποτελούν αναπόσπαστο κομμάτι της εθνικής κληρονομιάς, αποτελώντας

Διαβάστε περισσότερα

Αξιοθέατα Μακεδονίας, Στερεάς Ελλάδας και Θράκης

Αξιοθέατα Μακεδονίας, Στερεάς Ελλάδας και Θράκης PROJECT Β ΤΕΤΡΑΜΗΝΟΥ Αξιοθέατα Μακεδονίας, Στερεάς Ελλάδας και Θράκης Μέλη: Αλέξανδρος Χατζόπουλος, Δέσποινα Γρηγοριάδου, Μαρία Γούλα, Αθανάσιος Ουζούνης, Ευθύμης Καραβίτης, Δημήτρης Χατζηβλασίου Επιμελητές:

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΜΑ: «Προτάσεις για την Τουριστική Ανάπτυξη και προβολή της Τοπικής Κοινότητας Στράτου» Κύρια πύλη δευτερεύουσα πύλη πύλη Ακρόπολης Παραποτάμια πύλη

ΘΕΜΑ: «Προτάσεις για την Τουριστική Ανάπτυξη και προβολή της Τοπικής Κοινότητας Στράτου» Κύρια πύλη δευτερεύουσα πύλη πύλη Ακρόπολης Παραποτάμια πύλη ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ Στράτος 29-12 - 2011 ΝΟΜΟΣ ΑΙΤΩΛΟΑΚΑΡΝΑΝΙΑΣ Αριθμ. Πρωτ.: ΔΗΜΟΣ ΑΓΡΙΝΙΟΥ ΔΗΜΟΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ ΣΤΡΑΤΟΥ ΤΟΠΙΚΗ ΚΟΙΝΟΤΗΤΑ ΣΤΡΑΤΟY ΠΛΗΡ: Πατσέας Αναστάσιος ΤΗΛ: 6978558904 Π Ρ Ο Σ Κο Αντιδήμαρχο

Διαβάστε περισσότερα

Ιερός Ναός Αγίου Παντελεήμονα Αχαρνών.

Ιερός Ναός Αγίου Παντελεήμονα Αχαρνών. 67 ο ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΑΘΗΝΩΝ Στα πλαίσια του μαθήματος: Τοπικής Ιστορίας Ιερός Ναός Αγίου Παντελεήμονα Αχαρνών. Μια ματιά στο ΧΘΕΣ και στο ΣΗΜΕΡΑ. Θανάτη Φωτεινή Γ1 Σχολικό Έτος : 2012-2013 Ιερός Ναός Αγίου Παντελεήμονα

Διαβάστε περισσότερα

Δημήτρης Δαμάσκος Δημήτρης Πλάντζος Πανεπιστημιακή Ανασκαφή Άργους Ορεστικού

Δημήτρης Δαμάσκος Δημήτρης Πλάντζος Πανεπιστημιακή Ανασκαφή Άργους Ορεστικού Δημήτρης Δαμάσκος Δημήτρης Πλάντζος Πανεπιστημιακή Ανασκαφή Άργους Ορεστικού Η ανασκαφή τού 2012 είχε ως στόχους: την περαιτέρω διερεύνηση της στοάς του μεγάλου ρωμαϊκού κτιρίου με τη στοά περιμετρικά

Διαβάστε περισσότερα

17. 12.2008-20. 03. 2009. «...ανέφερα εγγράφως...» Διάρκεια Έκθεσης: ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΕΘΝΙΚΟΥ ΑΡΧΕΙΟΥ ΜΝΗΜΕΙΩΝ

17. 12.2008-20. 03. 2009. «...ανέφερα εγγράφως...» Διάρκεια Έκθεσης: ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΕΘΝΙΚΟΥ ΑΡΧΕΙΟΥ ΜΝΗΜΕΙΩΝ «...ανέφερα εγγράφως...» ΘΗΣΑΥΡΟΙ ΤΟΥ ΙΣΤΟΡΙΚΟΥ ΑΡΧΕΙΟΥ ΤΗΣ ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΚΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΑΣ Διάρκεια Έκθεσης: 17. 12.2008-20. 03. 2009 ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΕΘΝΙΚΟΥ ΑΡΧΕΙΟΥ ΜΝΗΜΕΙΩΝ Το αρχειακό υλικό

Διαβάστε περισσότερα

ΕΛΓΙΝΕΙΑ ΜΑΡΜΑΡΑ Με τον όρο ΕΛΓΙΝΕΙΑ ΜΑΡΜΑΡΑ εννοούμε τα μαρμάρινα γλυπτά του Παρθενώνα που βρίσκονται στο Βρετανικό Μουσείο. Αυτά τα γλυπτά ήταν στα

ΕΛΓΙΝΕΙΑ ΜΑΡΜΑΡΑ Με τον όρο ΕΛΓΙΝΕΙΑ ΜΑΡΜΑΡΑ εννοούμε τα μαρμάρινα γλυπτά του Παρθενώνα που βρίσκονται στο Βρετανικό Μουσείο. Αυτά τα γλυπτά ήταν στα ΕΛΓΙΝΕΙΑ ΜΑΡΜΑΡΑ Με τον όρο ΕΛΓΙΝΕΙΑ ΜΑΡΜΑΡΑ εννοούμε τα μαρμάρινα γλυπτά του Παρθενώνα που βρίσκονται στο Βρετανικό Μουσείο. Αυτά τα γλυπτά ήταν στα αετώματα, στις μετώπες και στη ζωφόρο του Παρθενώνα,

Διαβάστε περισσότερα

AΡΧΑΙΟΛΟΓΙΚΟ ΜΟΥΣΕΙΟ ΛΑΡΝΑΚΑΣ

AΡΧΑΙΟΛΟΓΙΚΟ ΜΟΥΣΕΙΟ ΛΑΡΝΑΚΑΣ ΖΗΝΩΝΑΣ Η καταγωγή του ήταν από το Κίτιο της Λάρνακας. Γεννήθηκε το 334π.Χ. Δίδαξε και πέθανε στην Αθήνα το 262 π.χ. τιμώμενος από τον Δήμο των Αθηναίων. Δημιούργησε την φιλοσοφική σχολή του στωικισμού,

Διαβάστε περισσότερα

Η Πόλη έξω από τα Â Ë

Η Πόλη έξω από τα Â Ë Η Πόλη έξω από τα Â Ë Είναι τόσα πολλά αυτά που έχει να κάνει και να δει ο επισκέπτης της Πόλης της Ρόδου, τόσες πολλές οι επιλογές που σίγουρα δεν θα πλήξει. Μέρες ολόκληρες θα µπορούσε κανείς να περάσει

Διαβάστε περισσότερα

Αρσανάδες, Πύργοι, Κιόσκια, Καμπάνες, Σήμαντρα, Φιάλες, Κρήνες

Αρσανάδες, Πύργοι, Κιόσκια, Καμπάνες, Σήμαντρα, Φιάλες, Κρήνες Αρσανάδες, Πύργοι, Κιόσκια, Καμπάνες, Σήμαντρα, Φιάλες, Κρήνες Αρσανάς Ζωγράφου Πύργος Χελανδαρίου Πύργος Καρακάλλου Πύργος Σταυρονικήτα Ιερά Μονή Βατοπαιδίου, Κιόσκι Κιόσκι Αγίου Παύλου Ι.Μ. Διονυσίου,

Διαβάστε περισσότερα

ΤΑ ΝΗΣΙΑ ΤΩΝ ΚΥΚΛΑΔΩΝ

ΤΑ ΝΗΣΙΑ ΤΩΝ ΚΥΚΛΑΔΩΝ ΤΑ ΝΗΣΙΑ ΤΩΝ ΚΥΚΛΑΔΩΝ Η Σύρος είναι νησί των Κυκλάδων. Πρωτεύουσά της είναι η Ερμούπολη, η οποία είναι πρωτεύουσα της Περιφέριας Νότιου Αιγαίου αλλά και του πρώην Νομού Κυκλάδων. Η Σύρος αναπτύχθηκε ιδιαίτερα

Διαβάστε περισσότερα

1.ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΚΑ. Μουσείο της Ακρόπολης

1.ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΚΑ. Μουσείο της Ακρόπολης ΠΡΟΤΥΠΟΠΕΙΡΑΜΑΤΙΚΟ ΠΕΙΡΑΜΑΤΙΚΟ ΓΥΜΝΑΣΙΟΙΩΝΙ ΕΙΟΥ ΙΩΝΙ ΕΙΟΥΣΧΟΛΗΣ ΟΜΙΛΟΣ: Πάµε Μουσείο ΣΧΟΛΙΚΟ ΕΤΟΣ: : 2013-14 14 ΥΠΕΥΘΥΝΟΣ ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ: Παραράς Ι. ΗΜΙΟΥΡΓΟΙ: Καπιζιώνη Σπυριδούλα Χατζηφούντα Μαριάννα Χιώτη

Διαβάστε περισσότερα

ΑΞΙΟΘΕΑΤΑ & ΠΕΡΙΗΓΗΣΕΙΣ

ΑΞΙΟΘΕΑΤΑ & ΠΕΡΙΗΓΗΣΕΙΣ ON SALONICA SOCCER CUP ΑΞΙΟΘΕΑΤΑ & ΠΕΡΙΗΓΗΣΕΙΣ ΛΕΥΚΟΣ ΠΥΡΓΟΣ ΑΨΙΔΑ ΤΟΥ ΓΑΛΕΡΙΟΥ ΠΛΑΤΕΙΑ ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΟΥΣ ΚΑΣΤΡΑ & ΤΕΙΧΗ ΡΩΜΑΪΚΗ ΑΓΟΡΑ ΜΟΥΣΕΙΟ ΤΟΥ ΑΘΛΗΤΙΣΜΟΥ ΠΛΑΝΗΤΑΡΙΟ ΒΕΡΓΙΝΑ Μπείτε στην Pentagon... ταξιδέψτε

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΑΤΗΡΗΤΕΕΣ ΟΙΚΟΔΟΜΕΣ: ΔΙΑΔΡΟΜΗ ΣΤΟ ΠΑΡΕΛΘΟΝ, ΟΡΑΜΑ ΣΤΟ ΜΕΛΛΟΝ. που γέννησες και ανάθρεψες τους γονείς και τους παππούδες μας.

ΔΙΑΤΗΡΗΤΕΕΣ ΟΙΚΟΔΟΜΕΣ: ΔΙΑΔΡΟΜΗ ΣΤΟ ΠΑΡΕΛΘΟΝ, ΟΡΑΜΑ ΣΤΟ ΜΕΛΛΟΝ. που γέννησες και ανάθρεψες τους γονείς και τους παππούδες μας. ΔΙΑΤΗΡΗΤΕΕΣ ΟΙΚΟΔΟΜΕΣ: ΔΙΑΔΡΟΜΗ ΣΤΟ ΠΑΡΕΛΘΟΝ, ΟΡΑΜΑ ΣΤΟ ΜΕΛΛΟΝ Λεμεσός, πόλη μας αγαπημένη. Η πόλη που γεννηθήκαμε, η πόλη που μεγαλώνουμε. Πόλη που γέννησες και ανάθρεψες τους γονείς και τους παππούδες

Διαβάστε περισσότερα

δήµος βελβεντού σύντοµος οδηγός επισκέπτη

δήµος βελβεντού σύντοµος οδηγός επισκέπτη δήµος βελβεντού σύντοµος οδηγός επισκέπτη Βελβεντό - Αξιοθέατα Ευρύτερη Περιοχή (οδηγός & υπόµνηµα) Προτεινόµενες ιαδροµές (χάρτες διαδροµών) velvento.gr σύντοµος οδηγός επισκέπτη 1 velvento.gr σύντοµος

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΒΛΙΟ ΠΕΜΠΤΟ. Η ΑΓΙΑ ΠΑΡΑΣΚΕΥΗ Του Αντιστρατήγου ε.α. Παναγιώτη Πανταζή

ΒΙΒΛΙΟ ΠΕΜΠΤΟ. Η ΑΓΙΑ ΠΑΡΑΣΚΕΥΗ Του Αντιστρατήγου ε.α. Παναγιώτη Πανταζή ΒΙΒΛΙΟ ΠΕΜΠΤΟ Η ΑΓΙΑ ΠΑΡΑΣΚΕΥΗ Του Αντιστρατήγου ε.α. Παναγιώτη Πανταζή Όταν λέµε Αγία Παρασκευή εννοούµε τη µικρή Εκκλησία, που είναι δυτικά του χωριού στη θέση Παναγία (Παναΐα), την οποία βλέπουµε στην

Διαβάστε περισσότερα

Περιεχόµενα. Page 2 of 6

Περιεχόµενα. Page 2 of 6 Περιεχόµενα Page 2 of 6 Περιεχόµενα Τεύχος Οκτωβρίου Ιερά Μονή Μεγάλου Μετεώρου Ασκηταριά της Μεγάλης Πρέσπας Ιερά Μονή Προυσού Διώρυγα της Κορίνθου Ιερά Μονή Κοιµήσεως της Θεοτόκου 2 3 3 4 4 5 5 Page

Διαβάστε περισσότερα

Προϊστορική οικία από το Ακρωτήρι Θήρας (16ος αι. π.χ.)

Προϊστορική οικία από το Ακρωτήρι Θήρας (16ος αι. π.χ.) Προϊστορική οικία από το Ακρωτήρι Θήρας (16ος αι. π.χ.) Μελέτη: Κ. Παλυβού Κατασκευή: Ι. Γιαννόπουλος Ιδιοκτησία: Εταιρεία Μελέτης Αρχαίας Ελληνικής Τεχνολογίας/TEE Η λεγόμενη Ξεστή 3 ήταν σημαντικό δημόσιο

Διαβάστε περισσότερα

ΑΔΑ: 4ΙΙΒΕΜ-Β8 ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΑΝΑΡΤΗΣΗ ΣΤΟ ΔΙΑΔΙΚΤΥΟ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑ ΒΟΡΕΙΟΥ ΑΙΓΑΙΟΥ ΕΝΔΙΑΜΕΣΗ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΤΙΚΗ ΑΡΧΗ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΣ ΒΟΡΕΙΟΥ ΑΙΓΑΙΟΥ

ΑΔΑ: 4ΙΙΒΕΜ-Β8 ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΑΝΑΡΤΗΣΗ ΣΤΟ ΔΙΑΔΙΚΤΥΟ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑ ΒΟΡΕΙΟΥ ΑΙΓΑΙΟΥ ΕΝΔΙΑΜΕΣΗ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΤΙΚΗ ΑΡΧΗ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΣ ΒΟΡΕΙΟΥ ΑΙΓΑΙΟΥ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΑΝΑΡΤΗΣΗ ΣΤΟ ΔΙΑΔΙΚΤΥΟ ΕΝΔΙΑΜΕΣΗ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΤΙΚΗ ΑΡΧΗ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΣ ΒΟΡΕΙΟΥ ΑΙΓΑΙΟΥ Ταχ. Δ/νση : 1ο χλμ Μυτιλήνης - Λουτρών Μυτιλήνη Ταχ.Κώδικας : 81100 Πληροφορίες : ΧΡΗΣΤΟΣ ΜΑΛΑΚΟΣ Τηλέφωνο

Διαβάστε περισσότερα

Ορόλος του φυσικού φωτός στη βυζαντινή εκκλησιαστική αρχιτεκτονική

Ορόλος του φυσικού φωτός στη βυζαντινή εκκλησιαστική αρχιτεκτονική Ιωάννης Ηλιάδης ΕΙΚΟΝΕΣ ΦΩΤΟΣ ΣΤΟ ΝΑΟ ΤΟΥ ΣΩΤΗΡΟΣ ΧΡΙΣΤΟΥ ΣΤΗ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗ* Ορόλος του φυσικού φωτός στη βυζαντινή εκκλησιαστική αρχιτεκτονική είναι ιδιαίτερα εμφανής στο καθολικό της Μονής Παναγίας Κοσμοσώτειρας

Διαβάστε περισσότερα

Εκκλησίες και εξωκλήσια Καρπασίας

Εκκλησίες και εξωκλήσια Καρπασίας Εκκλησίες και εξωκλήσια Καρπασίας Άγιος Θύρσος, Άγιος Φίλων, Απόστολος Ανδρέας από ναό Αγίας Τριάδας Ριζοκαρπάσου Εκκλησίες Αφέντρικας Χάρτης Leonida Attar (1542) Τουρκοκύπριοι και Τούρκοι στην Καρπασία

Διαβάστε περισσότερα

E N O T H T A YΠOMNHMA. Οδηγοί του κόσμου, Τα ελληνικά νησιά, εκδ. ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΗ, Αθήνα, 1998

E N O T H T A YΠOMNHMA. Οδηγοί του κόσμου, Τα ελληνικά νησιά, εκδ. ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΗ, Αθήνα, 1998 0-0086_D3_GLOSSA_TEYXOS C GLOSSA 2/9/2 0:6 AM Page 78 6 Η Ρόδος Η Ρόδος είναι το μεγαλύτερο νησί των Δωδεκα - νήσων. Δίκαια την αποκαλούν το μαργαριτάρι της Μεσογείου. Οι σπάνιες ομορφιές της ξεδιπλώ νο

Διαβάστε περισσότερα

Αναζητώντας το Δέντρο της Ζωής σ ένα βυζαντινό μνημείο της Αθήνας

Αναζητώντας το Δέντρο της Ζωής σ ένα βυζαντινό μνημείο της Αθήνας ΥΠΟΥΡΓΕΊΟ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΎ ΚΑΙ ΑΘΛΗΤΙΣΜΟΎ ΓΕΝΙΚΉ ΔΙΕΎΘΥΝΣΗ ΑΡΧΑΙΟΤΉΤΩΝ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΤΙΚΉΣ ΚΛΗΡΟΝΟΜΙΆΣ ΔΙΕΎΘΥΝΣΗ ΜΟΥΣΕΊΩΝ/ΤΜΉΜΑ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΏΝ ΠΡΟΓΡΑΜΜΆΤΩΝ ΚΑΙ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΊΑΣ Αναζητώντας το Δέντρο της Ζωής σ ένα βυζαντινό

Διαβάστε περισσότερα

Η Βοιωτία θεωρείται από αρχαίους και συγχρόνους ιστορικούς καθώς και γεωγράφους, περιοχή ευνοημένη από τη φύση και τη γεωπολιτική θέση της.

Η Βοιωτία θεωρείται από αρχαίους και συγχρόνους ιστορικούς καθώς και γεωγράφους, περιοχή ευνοημένη από τη φύση και τη γεωπολιτική θέση της. Η Βοιωτία θεωρείται από αρχαίους και συγχρόνους ιστορικούς καθώς και γεωγράφους, περιοχή ευνοημένη από τη φύση και τη γεωπολιτική θέση της. Βρίσκεται στο κέντρο σχεδόν της ελληνικής χερσονήσου, πάνω στο

Διαβάστε περισσότερα

Tο πρώτο μου Ταξίδι. Σχεδιάστηκε με το trip planner του emtgreece.com. Σχεδιάστε το δικό σας ταξίδι, τώρα.

Tο πρώτο μου Ταξίδι. Σχεδιάστηκε με το trip planner του emtgreece.com. Σχεδιάστε το δικό σας ταξίδι, τώρα. Tο πρώτο μου Ταξίδι Σχεδιάστηκε με το trip planner του emtgreece.com. Σχεδιάστε το δικό σας ταξίδι, τώρα. Tο πρώτο μου Ταξίδι Παρασκευή, 28 Αύγουστος 2015 Παραλία Αγίας Παρασκευής Λίγο μετά το γραφικό

Διαβάστε περισσότερα

<< ΑΚΡΟΠΟΛΗ ΤΩΝ ΜΥΚΗΝΩΝ ΤΟΥΡΙΣΤΙΚΟΣ ΠΡΟΟΡΙΣΜΟΣ ΚΑΙ ΩΦΕΛΕΙΕΣ >>

<< ΑΚΡΟΠΟΛΗ ΤΩΝ ΜΥΚΗΝΩΝ ΤΟΥΡΙΣΤΙΚΟΣ ΠΡΟΟΡΙΣΜΟΣ ΚΑΙ ΩΦΕΛΕΙΕΣ >> 1 Ο ΕΠΑΛ ΝΑΥΠΛΙΟΥ ΤΑΞΗ Α ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ 2014 : > ΑΚΡΟΠΟΛΗ ΜΥΚΗΝΩΝ Από τους πιο σημαντικούς αρχαιολογικούς χώρους στην Ελλάδα. Χτισμένη πάνω

Διαβάστε περισσότερα

ΗΡΑΚΛΕΙΟ : ΖΩΓΡΑΦΟΥ 12 Τηλ. 2810280040 fax 2810281506. ΑΘΗΝΑ: ΣΑΧΤΟΥΡΗ 106 ΠΕΙΡΑΙΑΣ Τηλ. 2103319761. Αναχώρηση στις 13 Οκτωβρίου 2014

ΗΡΑΚΛΕΙΟ : ΖΩΓΡΑΦΟΥ 12 Τηλ. 2810280040 fax 2810281506. ΑΘΗΝΑ: ΣΑΧΤΟΥΡΗ 106 ΠΕΙΡΑΙΑΣ Τηλ. 2103319761. Αναχώρηση στις 13 Οκτωβρίου 2014 ΗΡΑΚΛΕΙΟ : ΖΩΓΡΑΦΟΥ 12 Τηλ. 2810280040 fax 2810281506 ΑΘΗΝΑ: ΣΑΧΤΟΥΡΗ 106 ΠΕΙΡΑΙΑΣ Τηλ. 2103319761 Αναχώρηση στις 13 Οκτωβρίου 2014 Δε. 13/10 Τρ. 14/10 Τε. 15/10 Πε. 16/10 ΠΕΙΡΑΙΑΣ 0900 ΤΗΝΟΣ 1600 2400

Διαβάστε περισσότερα

Ο Οικισμός Σκάρκος της Ίου

Ο Οικισμός Σκάρκος της Ίου Ο Οικισμός Σκάρκος της Ίου Εργασία στο μάθημα: Το Νησιωτικό Αιγαίο κατά την 3 η Χιλιετία π.χ. Παναγιώτης Καπλάνης Επιβλέπων Καθηγητής: Βλαχόπουλος Ανδρέας Εαρινό Εξάμηνο 2015 Η Θέση Η Ίος βρίσκεται στο

Διαβάστε περισσότερα

Η Βυζαντινή Κωνσταντινούπολη

Η Βυζαντινή Κωνσταντινούπολη Η Βυζαντινή Κωνσταντινούπολη ΔΗΜΗΤΡΙΟΣ ΠΑΓΚΑΛΟΣ Ε ΤΑΞΗ ΔΗΜΟΤΙΚΟΥ Σελίδα 1 Κωνσταντινούπολη Η ξακουστή και δοξασµένη πολιτεία, µε τη λαµπρή, χιλιόχρονη ιστορία, που για δέκα αιώνες δέσποζε πρωτεύουσα της

Διαβάστε περισσότερα

ΒΥΖΑΝΤΙΑΚΑ. Στο πρώτο κεφάλαιο (Οι «φανερές» αρμοδιότητες του μυστικού την

ΒΥΖΑΝΤΙΑΚΑ. Στο πρώτο κεφάλαιο (Οι «φανερές» αρμοδιότητες του μυστικού την 396 Βιβλιοκρισίες μάλλον τον επικεφαλής ΕΛΛΗΝΙΚΗ μιας υπηρεσίας ΙΣΤΟΡΙΚΗ (σεκρέτου), ΕΤΑΙΡΕΙΑ στην οποία εργάζονταν «μυστικοί», οι υφιστάμενοι δηλαδή του μυστικού. Για τον μυστογράφο, στο τρίτο κεφάλαιο

Διαβάστε περισσότερα

Η Σπιναλόγκα του Σαρωνικού. Γιώργος Πρίμπας

Η Σπιναλόγκα του Σαρωνικού. Γιώργος Πρίμπας Η Σπιναλόγκα του Σαρωνικού Γιώργος Πρίμπας Η Σπιναλόγκα του Σαρωνικού. Φεύγοντας απ το λιμάνι του Περάματος για το λιμάνι των Παλουκιών της Σαλαμίνας, στο δεξί μας μέρος, βλέπουμε το νησί του Αγίου Γεωργίου

Διαβάστε περισσότερα